ເຄມີຊີວິດປະຈໍາວັນ - ປທ.ກາວອນ ພູວັນຄຳ

1 ກຸ່ ມວຊິາສະເພາະ ສາຍສາ້ງຄມູ ດັທະຍມົ ສາຂາເຄມສີາດ ປທີ ີ4 ລະບບົ 12+4 ເຄມໃີ ນຊວ ີ ດ ິປະຈາ ໍ ວນ ັ ວທ ິ ະຍາໄລຄປູ າກເຊ ສາຍວທ ິ ະຍາສາດ ທາ ໍ ມະຊາດ 2022

2 ກຸ່ ມວຊ ິ າສະເພາະ ເຄມໃີ ນຊວ ີ ດ ິປະຈາ ໍ ວນ ັ ສາຍສາ້ງຄມູ ດັທະຍມົ ລະບບົ 12+4 ປີ 4 ຮຽບຮຽງໂດຍ: ຜູຊຸ້່ວຍອາຈານ ປຕ ນາງ ກາວອນ ພູວນັຄໍາ ກວດແກໂ້ດຍ: ປຕ ນາງ ສອີໍາພອນ ສລີາເພດັ ຜູຊຸ້່ວຍອາຈານ ປທ ນາງ ດາວສະເດດັ ສທີ ອງໃບ ຜູຊຸ້່ວຍອາຈານ ປຕ ນາງ ລດັນາພອນ ຫາດາວເຮອືງ

3 ຄາໍນາໍ ປ ້ມເຫ ັມ້ ນີ ້ໄດຮ້ ຽບຮຽງຂ ້ນມາ ເພື ຸ່ອເປັນເອກະສານປະກອບການຮຽນ−ການສອນໃນລາຍວຊິ າ: ເຄມໃີນຊີວດິ ປະຈໍາວນັ , ຈ ຸ່ ງເໝາະສໍາລບັ ນກັ ສກ ສາເຄມສີ າດທີ ຸ່ ໄດຮ້ ຽນໃນລາຍວຊິ ານີ ້ລວມເຖິງຜູທ້ ີ ຸ່ ສນົ ໃຈທີ ຸ່ຕອ້ງການເພື ຸ່ອໃຫມ້ ຄີວາມເຂົ ້າໃຈ ຄວາມຮູພ້ ື ້ນຖານທາງເຄມທີ ີ ຸ່ກຸ່ ຽວຂອ້ງກບັຄວາມອ ດມົ ສມົ ບູນ ຂອງດນິ ແລະ ຝ ຸ່ ນ, ການຜະລດິ ແລະ ການປະສມົ ຝ ຸ່ ນ, ການນໍາໃຊຝ້ ຸ່ ນທໍາມະຊາດ, ການໃຊຝ້ ຸ່ ນເຄມ, ີ ຢາຂາ້ແມງໄມ້ແລະ ຢາປາບສດັ ຕູພດື , ເຄມກີ ບັ ສິ ຸ່ ງແວດລອ້ ມ, ຢາ ແລະ ສິ ຸ່ ງເສບຕດິ , ພລາສຕກິ ແລະ ຢາງ ແລະ ນາໍ ເອາົຄວາມຮູທ້ າງດາ້ນເຄມເີຂົ ້າໄປໃຊໃ້ນການແກໄ້ຂບນັຫາຂອງສິ ຸ່ ງແວດລອ້ມ. ດັ ຸ່ງນັນ້, ປື ້ມເຫ ັມ້ ນີ ້ຈ ຸ່ ງເປນັ ປະໂຫຍດຫ າຍສໍາລບັ ນກັ ສກ ສາທີ ຸ່ ຮຽນວຊິ າ ເຄມໃີນຊວີດິປະຈໍາວນັ ຕະຫ ອດເຖງິບ ກຄນົທົ ຸ່ວໄປທີ ຸ່ສນົ ໃຈກຸ່ ຽວກບັການນາໍ ໃຊທ້ າດເຄມເີຂົ ້າໃນຊວີດິປະຈາໍວນັ . ຜູຮ້ ຽບຮຽງຫວັ ງຢຸ່າງຍິ ຸ່ ງວຸ່າປ ້ມເຫ ັມ້ ນີ ້ຈະເປນັ ປະໂຫຍດບໍ ຸ່ຫ າຍກໜໍ ອ້ ຍໃຫແ້ກຸ່ນກັ ສກ ສາ ແລະ ຜູ້ ສົນໃຈສ ກສາຮໍ ຸ່ າຮຽນ, ພອ້ ມກນັ ນີ ້ຍງັບສາມາດນໍາຄວາມຮູໄ້ປໃຊເ້ສີມສາ້ງຄວາມຮູທ້ ີ ຸ່ ກຸ່ ຽວຂອ້ ງກັບ ລາຍວຊິາອື ຸ່ນດວ້ຍເຊັ ຸ່ນກນັ ຖາ້ວຸ່າຜູອຸ້່ານປ ້ມເຫ ັມ້ ນີພ້ ບົ ເຫນັຂໍຄ້ ວາມໃດຄວນປບັ ປ ງແກໄ້ຂ ກະລ ນາສະເໜີ ແນະໃຫຜູ້ຮ້ ຽບຮຽງດວ້ ຍ. ຜູຮ້ ຽບຮຽງຍນິດຮີບັ ຄໍາແນະນໍາ ແລະ ຂໍຄວາມກະລ ນາມາຍງັທຸ່ານຜູອຸ້່ານທ ກ ທຸ່ານໃຫຄ້ໍາແນະນໍາ, ຕໍານຕິຊິມົ ໄປຍງັຜູຮ້ ຽບຮຽງ ເພື ຸ່ອນໍາໄປໃຊເ້ປັນຂໍມ້ ູນໃນການພຈິ າລະນາປບັ ປ ງແກ້ ໄຂເຮດັ ໃຫມ້ ຄີວາມສມົ ບູນຍິ ຸ່ ງຂ ້ນໃນຄັ ້ງຕໍ ຸ່ ໄປ ແລະ ຂໍຂອບໃຈເປນັ ຢຸ່າງສູງມານະໂອກາດນີ ້ດວ້ຍ. ຜູຮ້ ຽບຮຽງ ກາວອນ ພູວນັຄໍາ ກ

4 ສາລະບານ ໜາ້ ຄາໍນາໍ………………………………………………....................................………. ກ ສາລະບານ………………………………………………………………...........…...... ຂ ສາລະບານຮູບ………………………………………………………………………….. ສ ສາລະບານຕາຕະລາງ……………………………………………………………………. ຊ ບດົທ ີ1 ຄວາມອ ດມົ ສມົ ບູນຂອງດນິ ແລະ ຝ ຸ່ນ……………………………………………... 1 1. ຄວາມອ ດມົ ສມົ ບູນຂອງດນິ……………………………………………..……. 1 1.1 ການໄດຮ້ບັ ແລະ ສູນເສຍທາດມູນຂອງອາຫານພດືໃນດນິ……….…………… 1 1.2 ການປະເມນີລະດບັຄວາມອ ດມົ ສມົ ບູນຂອງດນິ…...………………………… 2 2. ຄວາມຮູທ້ ົ ຸ່ວໄປກຸ່ ຽວກບັຝ ຸ່ ນ………………..………………………..…...…… 5 2.1 ຝ ຸ່ ນອງົຄະທາດ…………………….…………………………………… 5 2.2 ຝ ຸ່ ນເຄມີຫ ືປ ຸ໋ຍເຄມ……………………….…………………………… ີ 8 3. ເຮດັການທດົລອງເລື ຸ່ອງການວເິຄາະດນິ………………..…………………...…… 12 ສະຫ ບໃຈຄວາມ……………………………………………………………...………… 13 ບດົຝກ ຫດັ………………………………………………………………………..…… 14 ບດົທ ີ2 ການຜະລດິ ແລະ ການປະສມົ ຝ ຸ່ນ………………..………………………..……… 15 1. ການຜະລດິຝ ຸ່ ນທໍາມະຊາດ………………………………………………….… 15 1.1 ຝ ຸ່ ນຈາກຂີ ້ສດັ…………………………………………………………… 15 1.2 ການຜະລດິຝ ຸ່ ນໝກັ……………………………………………………… 18 1.3 ຫ ກັ ການທີ ຸ່ ໃຊໃ້ນການພຈິາລະນາລກັ ສະນະຝ ຸ່ ນໝກັ ………………..………… 23 1.4 ເຫດຜນົທີ ຸ່ຕອ້ງໝກັ ເສດພດື…………….………………………………… 24 2. ການຜະລດິຝ ຸ່ ນເຄມ………………… ີ ...…………………………………...… 25 3. ການປະສມົ ຝ ຸ່ ນເຄມ……………… ີ ……...……………………..…………… 27 ສະຫ ບໃຈຄວາມ……………………………………………………………….……….. 33 ບດົຝກ ຫດັ………………………………...……………………………………..…… 34 ບດົທ ີ3 ການນາໍ ໃຊຝ້ ຸ່ນທໍາມະຊາດ……………………………………...………………… 35 1. ຫ ກັ ການໃຊຝ້ ຸ່ ນທໍາມະຊາດ……………………………………………..…...... 35 1.1 ຝ ຸ່ ນອງົຄະທາດກບັທາດມູນອາຫານພດື……………………………………… 35 1.2 ຝ ຸ່ ນອງົຄະທາດກບັທາດຄ ນລກັ ສະນະທາງກາຍະພາບຂອງດນິ………….………… 36 1.3 ຝ ຸ່ ນອງົຄະທາດກບັການອະນ ລກັ ດນິ ແລະ ນໍ ້າ…………………..…………… 37 1.4 ຝ ຸ່ ນອງົຄະທາດກບັຄ ນລກັ ສະນະທາງເຄມຂີອງດນິ………………….………… 37 1.5 ຝ ຸ່ ນອງົຄະທາດກບັຄວາມອ ດມົ ສມົ ບູນຂອງດນິ……………….……………… 37 1.6 ຝ ຸ່ ນອງົຄະທາດກບັຄ ນລກັ ສະນະທາງຈລ ະຊບີວທິ ະຍາຂອງດນິ…………….…… 38 ຂ

5 ສາລະບານ (ຕໍ ຸ່ ) ໜາ້ 2. ສິ ຸ່ ງທີ ຸ່ຕອ້ງການພຈິາລະນາໃນການໃຊຝ້ ຸ່ ນທໍາມະຊາດ………..………………..….. 38 2.1 ສິ ຸ່ ງທີ ຸ່ຈະຕອ້ງພຈິ າລະນາທົ ຸ່ວໄປ………………………….………………... 38 2.2 ສິ ຸ່ ງທີ ຸ່ຈະຕອ້ງພຈິາລະນາເມື ຸ່ອໃຊຝ້ ຸ່ ນຄອກ……………………….……………… 39 2.3 ສິ ຸ່ ງທີ ຸ່ຈະຕອ້ງພຈິາລະນາເມື ຸ່ອໃຊຝ້ ຸ່ ນໝກັ …………………….……………… 40 2.4 ສິ ຸ່ ງທີ ຸ່ຕອ້ງພຈິ າລະນາເມື ຸ່ອໃຊຝ້ ຸ່ ນຂຽວ…………………………….………... 40 3. ການຮກັ ສາຝ ຸ່ ນທໍາມະຊາດ …………………………………….………...…... 41 ສະຫ ບໃຈຄວາມ…………………………………………………………...…………… 43 ບດົຝກ ຫດັ…………………………………………………………….………….…… 44 ບດົທ ີ4 ການນາໍ ໃຊຝ້ ຸ່ນເຄມ…………………………… ີ ………………………………… 45 1. ການໃຊຝ້ ຸ່ ນເຄມ……………………………………………………...…… ີ .. 45 2. ພດັທະນາການໃຊຝ້ ຸ່ ນເຄມ…………………………………………….……… ີ 51 3. ເຮດັການທດົລອງກຸ່ ຽວກບັການທດົສອບຝ ຸ່ ນ…………………..………………… 53 4. ຢາຂາ້ແມງໄມ້ແລະ ປາບສດັຕູພດື……………………………………...……… 62 ສະຫ ບໃຈຄວາມ………………………………………………………………...……… 66 ບດົຝກ ຫດັ…………………………………………………………….……….……… 67 ບດົທ ີ5 ເຄມກີບັສິ ຸ່ ງແວດລອ້ມ………………………………………………..………….. 67 1. ມນົລະພດິຈາກທໍາມະຊາດ ແລະ ຈາກມະນ ດ……………………………....…… 67 2. ມນົລະພດິທາງອາກາດ…………………………………………….….……… 67 3. ມນົລະພດິທາງນໍ ້າ………………………………………...…………….…… 70 4. ມນົລະພດິທາງດນິ……………………………..……………………….…… 71 5. ມນົລະພດິທາງອາຫານ……………………………………..………………… 72 6. ການປອ້ງກນັ ແລະ ການຄວບຄ ມມນົລະພດິ…………………….……………… 75 ສະຫ ບໃຈຄວາມ………………………………………………………...……………… 76 ບດົຝກ ຫດັ………………………………………………………………………..…… 77 ບດົທ ີ6 ຢາ ແລະ ສິ ຸ່ ງເສບຕດິ…………………………………..………………………… 78 1. ຢາລະງບັ ອາການປວດ ແລະ ແກໄ້ຂ…………………………………………… ້ 78 2. ຢາແກປວດ ້ ທີ ຸ່ ເຮດັ ໃຫເ້ກດີການເສບຕດິ………………………………………... 78 3. ຊະນດິຂອງສິ ຸ່ ງເສບຕດິ……………………………………………………….. 80 4. ທາດເສບຕດິໃຫໂທດ ້ ………………………………………………………... 82 5. ການປອ້ງກນັ ແລະ ການຮກັ ສາ………………………………………………... 83 6. ສິ ຸ່ ງເສບຕດິຊະນດິຕຸ່າງໆ………………………………………………………. 83 ຄ

6 ສາລະບານ (ຕໍ ຸ່ ) ໜາ້ ສະຫ ບໃຈຄວາມ……………………………………………………………………….. 91 ບດົຝກ ຫດັ………………………………...……………………………………..…… 92 ບດົທ ີ7 ພລາສຕກິ ແລະ ຢາງ……………………………………………………………. 93 1. ພລາສຕກິ……………………………………………………………...…... 93 1.1 ພລາສຕກິ ແລະ ຄ ນລກັ ສະນະຂອງພລາສຕກິ……………………………… 93 1.2 ການສງັເຄາະພລາສຕກິ………………………………………………….. 95 1.3 ຜະລດິຕະພນັພລາສຕກິ ແລະ ຂໍຄວນ ້ ລະວງັໃນການນາໍ ໃຊຜ້ ະລດິຕະພນັພລາສຕກິ 97 2. ຢາງ……………………………………………………………………….. 103 2.1 ຢາງທໍາມະຊາດ………………………………………………………… 103 2.2 ຢາງສງັເຄາະ……………………………………………………………. 107 ສະຫ ບໃຈຄວາມ……………………………………………………………………...... 110 ບດົຝກ ຫດັ…………………………………………………………….………….…… 110 ງ

7 ສາລະບານຮູບ ໜາ້ ຮູບທ ີ2.1: ວທິ ກີ ານຂັນ້ພື ້ນຖານໃນລະບບົການໝກັ ປ ຸ໋ຍຄອກແບບຕໍ ຸ່ ເນື ຸ່ອງ…………………. 17 ຮູບທ ີ2.2: ການປະກອງເສດພດືຢູ ຸ່ ເທງິໜາ້ດນິ………………………………………… 20 ຮູບທ ີ2.3: ການກອງໃນຄອກໄມເ້ທງິໜາ້ດນິ………………………………………….. 21 ຮູບທ ີ2.4: ການກອງໃນຫ ມ………………………………………………………... 21 ຮູບທ ີ2.5: ການກອງໃນຖງັຊມີ ງັ……………………………………………………... 22 ຮູບທ ີ2.6: ລກັ ສະນະຂອງກອງເສດພດືເປນັ ຊັນ້………………...………………………….. 23 ຮູບທ ີ4.1: ການໃສຸ່ປ ຸ໋ຍເຄມແີບບຫວຸ່ານກຸ່ອນໄຖປກົ ……...……………………………………. 49 ຮູບທ ີ4.2: ການໃສປ ຸ໋ຍເຄມແີບບຫວຸ່ານຫ ງັໄຖປກົ ……………………………………... 49 ຮູບທ ີ4.3: ການໃສຸ່ປ ຸ໋ຍເຄມແີຕຸ່ງໜາ້ດນິ………………………………………………. 50 ຮູບທ ີ4.4: ການໃສຸ່ປ ຸ໋ຍເຄມແີບບເປນັ ຈດ ຫ ືແຖບ……………………………………... 53 ຮູບທ ີ4.5: ການສາທດິວທິ ປີະສມົ ປ ຸ໋ຍເຄມ…………………………………………….. ີ 54 ຮູບທ ີ4.6: ການສາທດິວທິ ປີະສມົ ປ ຸ໋ຍເຄມຕີາມອດັຕາສຸ່ວນຕຸ່າງໆ………………………………. 54 ຮູບທ ີ4.7: ການທດົສອບປ ຸ໋ຍມາດຕະຖານ…………………………………………….. 47 ຮູບທ ີ4.8: ການທດົສອບປ ຸ໋ຍດວ້ຍວທິ ກີ ານໃຊຫ້ ອດຢອດ……………………………….. 55 ຮູບທ ີ4.9: ການທດົສອບປ ຸ໋ຍປອມ…………………………………………………… 56 ຮູບທ ີ4.10: ການທດົສອບປ ຸ໋ຍຟອສຟໍຣສັ……………………………………………... 56 ຮູບທ ີ4.11: ການກຽມທດົສອບປ ຸ໋ຍ………………………………………………….. 57 ຮູບທ ີ4.12: ການທດົສອບປ ຸ໋ຍສູດ (8−10−0)…………………………………………. 58 ຮູບທ ີ4.13: ການທດົສອບປ ຸ໋ຍດວ້ຍການປຽບທຽບສ…………………………………… ີ 58 ຮູບທ ີ4.14: ການທດົສອບປ ຸ໋ຍດວ້ຍການປຽບທຽບສ…………………………………… ີ 59 ຮູບທ ີ4.15: ການທດົສອບປ ຸ໋ຍສູດ (4−5−0)…………………………………………... 59 ຮູບທ ີ4.16: ການທດົສອບປ ຸ໋ຍດວ້ຍວທິ ກີ ານໃຊຫ້ ອດທດົລອງ…………………………… 60 ຮູບທ ີ7.1: ຮູບຮຸ່າງຕຸ່າງໆຂອງເທໂີມພລາສຕກິ…………………………………………. 93 ຮູບທ ີ7.2: ຮູບຮຸ່າງຕຸ່າງໆຂອງເທໂີມເຊດັຕງິພລາສຕກິ…………………………………... 94 ຮູບທ ີ7.3: ແຜນພາບສະແດງຂັນ້ຕອນໃນການຜະລດິພລາສຕກິພວກໂພລສີະໄຕຣນີ………... 95 ຮູບທ ີ7.4: ແຜນພາບສະແດງຂັນ້ຕອນໃນການສງັເຄາະພລາສຕກິ (ໂພລເີມ)ີບາງຊະນດິ…….. 96 ຮູບທ ີ7.5 ຜະລດິຕະພນັພລາສຕກິ ໂພລເີອທລີນີເທທີ າເລດ………………………………. 97 ຮູບທ ີ7.6 ພລາສຕກິ ໂພລເີອທລີນີຊະນດິຄວາມໜາແໜນ້ ສູງ…………………………….. 98 ຮູບທ ີ7.7 ພລາສຕກິ ໂພລໄີວນລີຄລໍໄຣດ…………………………………………….. ໌ 98 ຮູບທ ີ7.8 ພລາສຕກິ ໂພລເີອທລີນີຊະນດິຄວາມໜາແໜນ້ຕໍ ຸ່າ…………………………….. 99 ຮູບທ ີ7.9 ພລາສຕກິ ໂພລເີອທລີນີ…………………………………………………………. 99 ຮູບທ ີ7.10 ພລາສຕກິ ໂພລສີະໄຕຣນີ……………………………………………………… 100 ຈ

8 ສາລະບານຕາຕະລາງ ໜາ້ ຕາຕະລາງທີ1.1: ພາກສຸ່ ວນຂອງພດື ບາງຊະນດິ ທີ ຸ່ ໃຊໃ້ນການວເິຄາະຫາລະດບັ ໄນໂຕຣເຈນ, ຟອສຟໍຣສັ ແລະ ໂພແທສຊຽມ ັ ………………………………………. 3 ຕາຕະລາງທ ີ1.2: ປະລມິ ານໄນໂຕຣເຈນ, ຟອສຟໍຣສັ ແລະ ໂພແທສັຊຽມໃນຝ ຸ່ ນຄອກບາງຊະ ນດິ……………………………………………………………… 6 ຕາຕະລາງທ ີ1.3: ປະລມິ ານໄນໂຕຣເຈນ, ຟອສຟໍຣສັ ແລະ ໂພແທສັຊຽມໃນຝ ຸ່ ນໝກັ ແຫງ້….. 7 ຕາຕະລາງທ ີ1.4: ປະລມິ ານທາດມູນອາຫານໃນຜນົພອຍໄດບ້າງຊະນດິຈາກໂຮງງານຂາ້ສດັ ແລະ ໂຮງງານອ ດສະຫະກາໍ………………………………………. 8 ຕາຕະລາງທ ີ1.5: ປ ຸ໋ຍທາດມູນອາຫານເສມີ ບາງຊະນດິ………………………………….. 12 ຕາຕະລາງທ ີ2.1: ປະລມິ ານຂອງທາດມູນອາຫານໃນເສດພດືຊະນດິຕຸ່າງໆ…………………. 19 ຕາຕະລາງທ ີ2.2: ສູດປ ຸ໋ຍ ແລະ ແມຸ່ປ ຸ໋ຍທີ ຸ່ ໃຊປ້ ະສມົ ປ ຸ໋ຍ Bulk blend……………………. 27 ຕາຕະລາງທ ີ4.1: ເວລາທີ ຸ່ສມົ ຄວນໃສຸ່ປ ຸ໋ຍເຄມທີ ີ ຸ່ສໍາຄນັບາງຊະນດິ………………………. 47 ຕາຕະລາງທ ີ4.2 ຕວົຢຸ່າງຢາຂາ້ແມງໄມ້ແລະ ປາບສດັຕູພດືບາງຊະນດິທີ ຸ່ມພີດິຕໍ ຸ່ຮຸ່າງກາຍ……….. 62 ຕາຕະລາງທີ 4.3 ປະສດິທພິ າບໃນການຫ ດປະລມິ ານຢາຂາ້ແມງໄມຂ້ ອງທາດບາງຊະນດິທີ ຸ່ ໃຊ້ ລາ້ງຜກັ ແລະ ໝາກໄມ…………………………………………………………………………. ້ 64 ສ

1 ບດົທ ີ1 ຄວາມອ ດມົ ສມົ ບູນຂອງດນິ ແລະ ຝ ຸ່ນ 1. ຄວາມອ ດມົ ສມົ ບູນຂອງດນິ 1.1 ການໄດຮ້ບັ ແລະ ສູນເສຍທາດມນູ ຂອງອາຫານພດືໃນດນິ ໃນສະພາບທໍາມະຊາດທີ ຸ່ ບໍ ຸ່ ມມີ ະນ ດເຂົ ້າໄປໃຊປ້ ະໂຫຍດ, ດນິ ຈະມລີ ະດບັ ອາຫານທາດມູນ ຕຸ່າງໆຂອ້ ນຂາ້ງຄງົທີ ຸ່ ອາດຈະຫ າຍ, ອາດຈະໜອ້ ຍຂ ້ນຢູ ຸ່ ກບັ ຊະນດິ ຂອງດນິ (ເຊິ ຸ່ ງຂ ້ນກບັ ສະພາບແວດ ລອ້ມ) ການທີ ຸ່ ດນິມລີະດບັທາດມູນອາຫານພດືຂອ້ ນຂາ້ງຄງທີ ຸ່ ນີ ້ບໍ ຸ່ ໝາຍຄວາມວຸ່າພາຍໃນດນິນັນ້ໆຈະບໍ ຸ່ມີ ການປຸ່ ຽນແປງເລຍີ, ແທຈ້ງິແລວ້ ດນິສູນເສຍທາດມູນອາຫານໄປຕະຫ ອດເວລາ ແລະ ໃນຂະນະດຽວກນັ ກຈໍ ະໄດຮ້ ບັທາດມູນອາຫານເພີ ຸ່ມເຕມີ ຢູ ຸ່ ຕະຫ ອດເວລາເຊັ ຸ່ນກນັ. ການໄດຮ້ບັ ແລະ ການສູນເສຍຈະສມົ ດ ນ ກນັຢູ ຸ່ ທີ ຸ່ ຄວາມອ ດມົ ສມົ ບູນລະດບັ ໜ ຸ່ ງ, ຄວາມຫ າຍ ຫ ືໜອ້ ຍຂອງທາດມູນອາຫານໃນພາວະທີ ຸ່ ດ ນດຸ່ ຽງນີ ້ ຈະມກີານປຸ່ ຽນແປງເໝອືນກນັແຕຸ່ຈະຊາ້ຫ າຍຖາ້ບໍ ຸ່ມມະີ ນ ດເຂົ ້າໄປໃຊປ້ ະໂຫຍດຈາກດນິນັນ້. ເມື ຸ່ອມະນ ດເຂົ ້າໄປໃຊປ້ ະໂຫຍດໃນດນິຕອນນັນ້, ສະພາບຄວາມດ ນດຸ່ ຽງຂອງທໍາມະຊາດກໍຈະ ເສຍໄປ. ສຸ່ ວນໃຫຍຸ່ ແລວ້ ຄວາມປຸ່ ຽນແປງຈະເປັນໄປໃນທາງລບົ ຄດືນິ ຈະສູນເສຍທາດມູນອາຫານຢຸ່ າງ ວຸ່ ອງໄວ, ທງັນີກ້ ໍເພາະວຸ່າເມື ຸ່ອມະນ ດຕອ້ງການໃຊປ້ ະໂຫຍດຈາກດນິກໍຈະມກີ ານຖາກຖາງ ແລະ ມການ ີ ເຜາົຕົນ້ ໄມຢູ້ ຸ່ ທີ ຸ່ ຮາກຕົນ້ ໄມ.້ເພື ຸ່ອໃຫຄ້ ວາມສະດວກແກຸ່ການເພາະປູກເຊິ ຸ່ ງເປນັ ການເຮດັ ໃຫສູ້ນເສຍວດັຖ ອງົຄະທາດເປັນຈາໍ ນວນຫ າຍເມື ຸ່ອມະນ ດປູກພດື ແລະ ເກບັກຸ່ ຽວເອາົຜນົ ຜະລດິ ໄປ ກໍໄດນ້ໍາເອາົທາດມູນ ອາຫານອອກໄປຈາກດນິ ເປນັ ຈາໍ ນວນຫ ວງຫ າຍ. ນອກຈາກນີກ້ ານໄຖຄົນ້ ດນິ ແລະ ການປະຕບິດັຢຸ່າງອື ຸ່ນ ໃນການປູກພືດກໍມີຜົນກະທົບຕໍ ຸ່ ການສູນເສຍທາດມູນອາຫານພືດໃນດິນດວ້ ຍ. ດັ ຸ່ ງນັນ້ , ຄວາມ ອ ດມົ ສມົ ບູນຂອງດນິຈ ຸ່ ງເສື ຸ່ ອມໂຊມລງົທ ກປີເປນັ ເຫດໃຫມ້ ຄີວາມຈາໍ ເປັນທີ ຸ່ ຈະຕອ້ງໃຊຝ້ ຸ່ ນ (ປ ຸ໋ຍ) ເພື ຸ່ ອ ໃຫຜ້ ນົຜະລດິພດືຫ າຍເທົ ຸ່າເດມີ ຫ ືຫ າຍກວຸ່າເດມີ ຕື ຸ່ມອກີ . ກ. ການໄດມ້ າເຊິ ຸ່ ງທາດມູນອາຫານພດືໃນດນິ ດນິທີ ຸ່ ໃຊເ້ປນັ ປະໂຫຍດໃນການກະເສດຈະໄດຮ້ ບັທາດມູນອາຫານຕຸ່າງ (ຍກົ ເວັນ້ ໄນໂຕຣເຈນ) ມາຈາກ 3 ທາງຄ:ື 1. ການສະຫ າຍຕວົ : ການສະຫ າຍຕວົ ຂອງຫນີ ແລະ ແຮຸ່ ເຊິ ຸ່ ງເປັນໄປຢຸ່ າງຊາ້ໆ ດັ ຸ່ງນັນ້, ໃນ ທາງການກະເສດຊາວກະສກິອນແລວ້ຈະເພິ ຸ່ ງພາທາດມູນອາຫານທີ ຸ່ຈະໄດມ້ າຈາກທາງນີ ້ແມຸ່ນບໍ ຸ່ມເີລຍີ. 2. ການພັດມາໂດຍນໍ ້າ: ຈະມໄີດໃ້ນດນິ ທີ ຸ່ ມນີ ໍ ້າຖວ້ ມເປັນປະຈໍາປີແລະ ມກັ ຈະເປັນດິນ ມຄີ ວາມອ ດມົ ສມົ ບູນສູງ. ຍອ້ ນແຮຸ່ ທາດທີ ຸ່ ລະລາຍມາກບັ ນໍ ້າ, ເມື ຸ່ ອນໍ ້າລະເຫີຍແຫງ້ກໍຈະຖີມ້ ແຮຸ່ທາດ ເຫ ົ ຸ່ານັນ້ ໄວກ້ ບັດນິປະລມິ ານຂອງທາດມູນອາຫານທີ ຸ່ ໄດມ້ າໂດຍວທິ ນີ ີ ້ອາດຈະມຫີ າຍ ຫ ືໜອ້ ຍແມຸ່ນຂ ້ນກບັ ສະພາບຂອງພື ້ນທີ ຸ່ ການທີ ຸ່ນໍ ້າຖວ້ມບໍ ຸ່ ແມຸ່ນວຸ່າຈະມຜີນົດສະີ ເໝໄປີ , ເພາະນໍ ້າຖວ້ ມອາດຈະພດັພາເອາົສິ ຸ່ ງເຫ ົ ຸ່າ ນີ ້ອອກໄປຈາກດນິກໄໍ ດ.້ສຸ່ວນໃຫຸ່ຍຈະເປນັ ບຸ່ອນທີ ຸ່ຕໍ ຸ່າທີ ຸ່ ໄດຮ້ບັສິ ຸ່ ງຕຸ່າງໆມາຈາກບຸ່ອນສູງ.

2 3. ການນາໍ ໃຊປ້ ຸ໋ຍ: ນບັວຸ່າເປນັ ວທິ ທີ ີ ຸ່ສໍາຄນັ ແລະ ຈະຍິ ຸ່ ງສໍາຄນັຫ າຍຂ ້ນ ເພາະເປນັ ການໄດມ້ າ ເທື ຸ່ອລະຫ າຍໆ ແລະ ວຸ່ອງໄວພໍທີ ຸ່ຈະທດົແທນການສູນເສຍ ເຊິ ຸ່ ງເກດີຂ ້ນຕະຫ ອດເວລາໃດດນິທີ ຸ່ມກີ ານປູກ ພດືເພື ຸ່ອເກບັກຸ່ ຽວເອາົຜນົຜະລດິ. ຂ. ການສູນເສຍທາດມູນອາຫານພດື ການສູນເສຍທາດມູນອາຫານພດື ໃນດນິ ເຊິ ຸ່ ງມກີ ານໃຊປ້ ະໂຫຍດໃນການກະເສດນັນ້ ກຸ່າວ ໂດຍສະຫ ບແລວ້ສູນເສຍໄປຈາກດນິດວ້ຍສາເຫດດັ ຸ່ງຕໍ ຸ່ ໄປນີ ້ : 1. ການເຊາະລາ້ງ (Leaching): ເມື ຸ່ ອມີຝົນຕົກນໍ ້າຈະຊ ມລົງໄປໃນດິນຈະນໍາເອົາທາດມູນ ອາຫານເຫ ົ ຸ່ານີ ້ຕດິລງົໄປໃນດນິຊັນ້ລຸ່ ມເລກິກວຸ່າພດືຈະສາມາດດູດເອາົໄດ.້ 2. ການພດັ ໄປໂດຍນໍ ້າ (Water errosion): ເມື ຸ່ ອມຝີ ົນຕົກນໍ ້າສຸ່ ວນໜ ຸ່ ງຈະຊ ມລົງໄປໃນດິນ ແລະ ອກີສຸ່ວນໜ ຸ່ ງຈະໄຫ ໄປຕາມຜວິໜາ້ດນິເຮດັ ໃຫດ້ນິສູນເສຍທາດມູນອາຫານໄປ. 3. ການເກັບຜົນຜະລິດໄປຈາກດິນ: ເຮັດໃຫດ້ ິນສູນເສຍທາດມູນອາຫານໄປເປັນຈໍານວນ ຫ ວງຫ າຍ. 1.2 ການປະເມນີລະດບັຄວາມອ ດມົ ສມົ ບູນຂອງດນິ ວທິ ປີະເມນີລະດບັຄວາມອ ດມົ ສມົ ບູນຂອງດນິທີ ຸ່ນຍິມົ ປະຕບິດັ ໂດຍທົ ຸ່ວໄປມດີ ັ ຸ່ງຕໍ ຸ່ ໄປນີ ້ : ກ. ການສງັເກດການຜດິປກົ ກະຕຂິອງພດື ເປັນການສງັເກດການຜດິ ປົກກະຕຕິຸ່ າງໆທີ ຸ່ ພດື ສະແດງອອກມາ ເນື ຸ່ ອງຈາກໄດຮ້ ບັ ທາດມູນ ອາຫານບໍ ຸ່ພຽງພໍຫ ືສງັເກດຈາກຜນົຜະລດິຂອງພດື, ໂດຍປຽບທຽບກບັຜນົຜະລດິທີ ຸ່ ໄດຮ້ ບັ ຫ ືປຽບທຽບ ກບັຜນົ ຜະລດິຂອງເນື ້ອທີ ຸ່ ດນິຢູ ຸ່ ຂາ້ງຄຽງ. ຈາກການສງັເກດເຫ ົ ຸ່ານີຖ້ າ້ຜູສ້ງັເກດບໍ ຸ່ມຄວາມ ີ ຊໍານານພໍກໍອາດ ຈະບອກໄດວຸ້່າ: ພດຂາດ ື ທາດອາຫານຊະນດິໃດ ແລະ ຄວນແກໄ້ຂແບບໃດ. ວທິ ນີ ີ ້ ເປັນວທິ ທີ ີ ຸ່ ສະດວກບໍ ຸ່ ຕອ້ງໃຊເ້ຄື ຸ່ ອງມໃດໆ, ື ບໍ ຸ່ ເສຍຄຸ່າໃຊຈຸ້່າຍຫ າຍ ແລະ ເປັນວທິ ສາ ີ ມາດ ບອກຜນົ ໄດວຸ້່ ອງໄວ, ແຕຸ່ ວທິ ນີ ີ ້ຈະໄດຜ້ ນົດກີ ໍຕໍ ຸ່ ເມື ຸ່ອຜູສ້ ງັເກດມຄີວາມຊໍານານສູງ, ມກັ ຈະສງັເກດໄດເ້ມື ຸ່ອ ພດືຂາດອາຫານຢຸ່ າງຮ ນແຮງແລວ້ , ເຮດັ ໃຫແ້ ກບ້ ນັ ຫາບໍ ຸ່ ທນັ ໃນລະດູປູກນັນ້ . ນອກຈາກນີ ້ແລວ້ ວທິ ີນີ ້ ບໍ ຸ່ ສາມາດບອກປະລມິ ານທາດມູນອາຫານທີ ຸ່ ຈະໃສຸ່ ລງົໄປເພີ ຸ່ ມເຕີມໃນຮູບແບບຂອງປ ຸ໋ຍໄດ,້ ນອກຈາກ ຜູສ້ງັເກດຈະມປີະສບົການສູງຈ ຸ່ ງສາມາດຄາດຄະເນໄດ.້ ຂ. ການວເິຄາະພດື ເນື ຸ່ ອງຈາກຄວາມຍາກລໍາບາກໃນການສງັເກດທາດອາຫານຂອງພດື ຈ ຸ່ ງເຮດັ ໃຫມ້ ຜີູໃ້ຊວ້ ທິ ກີ ານ ຕຸ່າງໆເພື ຸ່ອຈະຮູເ້ຖງິລະດບັຄວາມອ ດມົ ສມົ ບູນຂອງດນິ . ວທິ ກີ ານໜ ຸ່ ງໃນການວເິຄາະພດືວທິ ນີ ີ ້ອາໄສແນວ ຄວາມຄດິທີ ຸ່ ວຸ່າ: ຖາ້ໃນດນິ ມທີ າດມູນອາຫານສມົ ບູນພດື ກໍຈະດູດເອາົທາດອາຫານ ເຫ ົ ຸ່ານັນ້ ຂ ້ນມາຢຸ່ າງ ພຽງພໍ. ຖາ້ໃນດນິມທີ າດອາຫານໜອ້ ຍກໍຈະພບົ ໃນພດືໜອຍ້ ດວ້ ຍ. ດັ ຸ່ງນັນ້, ວທິ ກີ ານນີ ້ຈ ຸ່ ງເຮດັ ໄດໂ້ດຍນໍາ ເອາົສຸ່ ວນໃດສຸ່ ວນໜ ຸ່ ງຂອງພດືມາວເິຄາະວຸ່າມທີ າດມູນອາຫານຢູ ຸ່ ໜອ້ ຍຫ າຍປານໃດ. ພາກສຸ່ ວນຂອງພດືທີ ຸ່ ຈະນໍາມາວເິຄາະນັນ້ ມຄີວາມສໍາຄນັ ຫ າຍ, ເພາະພດື ແຕຸ່ ລະຊະນດິກໍຈະມພີ າກສຸ່ ວນຕຸ່າງໆຂອງລໍາຕົນ້ ທີ ຸ່ ຈະບອກໄດເ້ຖິງການຂາດແຄນທາດມູນອາຫານໄດດ້ ທີ ີ ຸ່ ສ ດບໍ ຸ່ ຄກື ນັ (ເບິ ຸ່ ງຕາຕະລາງທີ1.1) ເປັນຕວົ ຢຸ່ າງ ພາກສຸ່ວນຕຸ່າງໆຂອງພດືແຕຸ່ລະຊະນດິທີ ຸ່ ໃຊໃ້ນການວເິຄາະຫາລະດບັທາດມູນອາຫານບາງຊະນດິ.

3 ຕາຕະລາງທ ີ1.1: ພາກສຸ່ ວນຂອງພດືບາງຊະນດິທີ ຸ່ ໃຊໃ້ນການວເິຄາະຫາລະດບັ ໄນໂຕຣເຈນ, ຟອສຟໍຣັສ ແລະ ໂພແທສຊຽມ ັ ພດື ໄນໂຕຣເຈນ ຟອສຟໍຣສັ ໂພແທສຊຽມ ັ ເຂົ ້າສາລີ ທນັຍາພດື ມນັຝຣັ ຸ່ງ, ໝາກເລັ ຸ່ນ ພດືອື ຸ່ນໆ ລໍາຕົນ້ ຫ ືເສັນ້ ໃຍກາງໃບ ລໍາຕົນ້ ລໍາຕົນ້ ຫ ືກາ້ນໃບ ກ້ານຂອງໃບທີ ຸ່ ຫາກໍແກຸ່ ເຕມັ ທີ ຸ່ ເສັນ້ກາງໃບໃກກ້ ບັຝກັ , ກາ້ນໃບຕໍ ຸ່າຈາກຍອດລງົ ມາ 1/3 ຂອງລໍາຕົນ້. ໃບກາງຂອງລໍາຕົນ້ ກາ້ນໃບສູງຈາກຮາກຕົນ້ 1/3 ຂອງລໍາຕົນ້ − ໃບໃກຝ້ກັ , ກາ້ນໃບ ໃບຕອນກາງຂອງລໍາຕົນ້ ກາ້ນໃບ ສູງຈາກຮາກຕົນ້ 1/3 ຂອງລໍາຕົນ້ ເມື ຸ່ອໄດພ້າກສຸ່ວນຂອງພດືທີ ຸ່ຈະວເິຄາະແລວ້ອາດຈະຄັນ້ເອາົນໍ ້າພາກສຸ່ວນນັນ້ໆຂອງພດື (Cellsap) ມາວເິຄາະຫາປະລມິ ານທາດມູນອາຫານໂດຍກງົຫ ືອາດຈະໃຊທ້ າດລະລາຍເຄມບີາງຊະນດິໄປສະກດັ ເອາົ ທາດມູນອາຫານຈາກພດືອອກມາກໍໄດ້ແລວ້ນໍາເອາົທາດລະລາຍນີ ້ໄປວເິຄາະກໍໄດ.້ອກີວທິ ໜີ ຸ່ ງທີ ຸ່ ນຍິມົ ກນັ ປະຕບິດັກນັທົ ຸ່ວໆໄປຄ:ືນໍາເອາົພາກສຸ່ ວນຂອງພດືມາລາ້ງທໍາຄວາມສະອາດແລວ້ອບົໃຫແ້ຫງ້ຈາກນັນ້ກໍຈະ ບດົ ໃຫລ້ ະອຽດ. ພາກສຸ່ ວນຂອງພືດທີ ຸ່ ບໍ ຸ່ ລະອຽດຈະນໍາມາເຜົາໃຫເ້ປັນຂີ ້ ເຖົ ຸ່ າ ແລວ້ ນໍາມາເຮັດໃຫເ້ປັນ ທາດລະລາຍ ຫ ືນໍາມາຍອມ້ ດວ້ ຍທາດລະລາຍເຄມບີ າງຊະນດິ , ຫ ງັຈາກນັນ້ ກໍນໍາເອາົທາດລະລາຍທີ ຸ່ ໄດ້ ມາວເິຄາະຫາລະດບັຂອງທາດມູນອາຫານຊະນດິຕຸ່າງໆຕາມຄວາມຕອ້ງການ. ຄ. ການເຮດັໜານທດົສອບປູກພດື. ວທິ ນີ ີ ້ ເປນັ ວທິ ທີ ີ ຸ່ ແນຸ່ນອນທີ ຸ່ ສ ດ ແຕຸ່ ເສຍເວລາ ແລະ ສິ ້ນເປອືງຫ າຍທີ ຸ່ ສ ດ. ວທິ ກີ ານເຮດັກໍຄກື ານ ເລອືກພື ້ນທີ ຸ່ທີ ຸ່ ເປນັຕວົແທນຂອງບໍລເິວນທີ ຸ່ທໍາການສກ ສາ ແລວ້ແບຸ່ງພື ້ນທີ ຸ່ ທີ ຸ່ ເລອືກໄວອ້ອກເປນັ ໜານນອ້ຍໆ ເຊິ ຸ່ ງຮຽກກນັ ວຸ່າໜານຍຸ່ ອຍ ແລະ ໃສຸ່ ປ ຸ໋ຍຊະນດິຕຸ່າງໆລງົໄປໃນໜານຍຸ່ ອຍເຫ ົ ຸ່ານັນ້ ຮູບຮຸ່າງຂອງໜານຍຸ່ ອຍ ຄວນເປນັ ຮູບສີ ຸ່ລຸ່ ຽມຍາວຂະໜາດບໍ ຸ່ ຄວນຕໍ ຸ່າກວຸ່າ 40 ຕາຕະລາງແມດັສໍາລບັພດືສວນ. ສຸ່ວນໄມຢ້ນືຕົນ້ຢຸ່າງ ໜອ້ຍຄວນຈະປະກອບດວ້ຍ 4−6 ຕົນ້ຕໍ ຸ່ ໜານຍຸ່ອຍການໃຊປ້ ຸ໋ຍທີ ຸ່ຈະຕອ້ງປະຕບິດັໃນແຕຸ່ລະໜານຍຸ່ອຍຂ ້ນ ຢູ ຸ່ ກບັວດັຖ ປະສງົຂອງການ ສກ ສາ. ຕວົ ຢຸ່ າງທ ີ1: ຕອ້ງການຮູວຸ້່າຢູ ຸ່ ນາດນິໜຽວບໍລເິວນນີມ້ ຄີວາມອ ດມົ ສມົ ບູນພໍຫ ືບໍ ຸ່ຖາ້ບໍ ຸ່ ພໍຄວນ ໃສຸ່ ປ ຸ໋ຍສູດ 16−20−0 ລງົໄປຈກັ ກໂິລກຣາມ. ໃນກໍລະນອີ າດຈະແບຸ່ງເນື ້ອທີ ຸ່ ນາອອກເປັນ 4 ໄຮຸ່ ຍຸ່ ອຍ. ໄຮຸ່ທີ1: ບໍ ຸ່ ໃສຸ່ປ ຸ໋ຍ, ໄຮຸ່ທີ2: ໃສຸ່ປ ຸ໋ຍ 16−20−0 ອດັຕາ 20 kg/ໄຮຸ່ , ໄຮຸ່ທີ3: ໃສຸ່ 16−20−0 ອດັຕາ 40 kg/ໄຮຸ່ ແລະ ໄຮຸ່ທີ4: ໃສຸ່ປ ຸ໋ຍ 16−20−0 ລງົໄປອດັຕາ 60 kg/ໄຮຸ່ ເປນັ ຕົນ້.

4 ໄຮຸ່ທ ີ1 ໄຮຸ່ທ ີ2 ໄຮຸ່ທ ີ3 ໄຮຸ່ທ ີ4 ບໍ ຸ່ ໃສຸ່ປ ຸ໋ຍ ໃສຸ່ປ ຸ໋ຍ 16−20−0 20 kg/ໄຮຸ່ ໃສຸ່ປ ຸ໋ຍ 16−20−40 kg/ໄຮຸ່ ໃສຸ່ປ ຸ໋ຍ 16−20−0 60 kg/ໄຮຸ່ ໄຮຸ່ ໃຫຍຸ່ທີ ຸ່ ປະກອບດວ້ ຍ 4 ໄຮຸ່ ຍຸ່ ອຍຕາມຮູບນັນ້ ໃນທາງສະຖິຕຮິ ຽກກນັ ວຸ່ າ: 1 ຊໍ ຸ່າ ເພື ຸ່ ອ ຄວາມແນຸ່ ນອນຄວນຈະເຮດັ ໃຫຫ້ າຍໆຊໍ ຸ່າ, ແຕຸ່ ລະຊໍ ຸ່າຄວນຈະກະຈາຍກນັ ຢູ ຸ່ ໃນພື ້ນທີ ຸ່ ທີ ຸ່ ຕອ້ ງການສກ ສາ. ຈາກຜນົ ຂອງການທດົສອບປູກພດືຕາມຕວົຢຸ່ າງນີກ້ ໍຈະເຮດັໃຫອ້ ດັຕາສຸ່ ວນປ ຸ໋ຍສູດ 16−20−0 ທີ ຸ່ ເໝາະສມົ ກບັການປູກເຂົ ້າໃນບໍລເິວນທີ ຸ່ຕອ້ງການສກ ສາໄດຢຸ້່າງຊດັເຈນ. ຕວົ ຢຸ່ າງທີ2: ຕອ້ ງການຮູວຸ້່ າເນື ້ອທີ ຸ່ ນາໃນໝຸ່ ູບາ້ນມຄີວາມອ ດມົ ສມົ ບູນພຽງພໍຫ ືບໍ ຸ່ , ຖາ້ຕອ້ ງ ໃສຸ່ ປ ຸ໋ຍໄນໂຕຣເຈນຢຸ່ າງດຽວພໍຫ ືຕອ້ງໃສຸ່ ທັງໄນໂຕຣເຈນ ແລະ ຟອສຟໍຣັສ ຫ ືຕອ້ ງໃສຸ່ ທງັໄນໂຕຣເຈນ, ຟອສຟໍຣສັ ແລະ ໂພແທສຊຽມ. ັ ໃນກໍລະນີນີ ້ອາດກໍານດົ ໄຮຸ່ ຍຸ່ ອຍ 4 ໄຮຸ່ ດັ ຸ່ງນີ ້ : ໄຮຸ່ ຍຸ່ ອຍທີ1 ບໍ ຸ່ ໃສຸ່ ປ ຸ໋ຍ, ໄຮຸ່ ຍຸ່ ອຍທີ2 ໃສຸ່ ປ ຸ໋ຍ ໄນໂຕຣເຈນ 8 ກໂິລກຣາມຂອງເນື ້ອທາດມູນ/ໄຮຸ່ , ໄຮຸ່ ຍຸ່ ອຍທີ3 ໃສຸ່ ປ ຸ໋ຍໄນໂຕຣເຈນ ແລະ ຟອສຟໍຣສັ 8,6 ກໂິລກຣາມຂອງເນື ້ອທາດມູນ/ໄຮຸ່ ແລະ ໄຮຸ່ ຍຸ່ອຍທີ4 ໃສຸ່ປ ຸ໋ຍໄນໂຕຣເຈນ, ຟອສຟໍຣສັ ແລະ ໂພແທສຊຽມ ັ 8,6 ແລະ 4 ກໂິລກຣາມຂອງເນື ້ອທາດມູນ/ໄຮຸ່ ໂດຍເຮດັການທດົສອບ 4 ຊໍ ຸ່າດັ ຸ່ງຮູບລຸ່ ມນີ ້ : ຊໍ ຸ່າທີ1 ຊໍ ຸ່າທີ2 ຊໍ ຸ່າທີ3 ຊໍ ຸ່າທີ4 ຈາກການທດົສອບປູກເຂົ ້າໃນກໍລະນນີ ີ ້ຈະເຮດັ ໃຫຮູ້ວຸ້່າໝຸ່ ບູ າ້ນ (ກ) ຄວນໃຊປ້ ຸ໋ຍ ຫ ືບໍ ຸ່ຖາ້ຈະໃຊ້ ຄວນໃຊປ້ ຸ໋ຍໄນໂຕຣເຈນຢຸ່ າງດຽວ, ໄນໂຕຣເຈນ ແລະ ຟອສຟໍຣັສ ຫ ືທງໄນ ັ ໂຕຣເຈນ, ຟອສຟໍຣັສ ແລະ ໂພແທສຊຽມ. ັ ເມື ຸ່ອພບົວຸ່າທາດມູນໃດທີ ຸ່ ຂາດແຄນ (ພດືຕອບສະໜອງຕໍ ຸ່ທາດມູນນັນ້) ກໍອາດຈະທໍາການ ທົດລອງຫາອດັ ຕາທີ ຸ່ ເໝາະສົມຂອງທາດມູນນັນ້ ຕໍ ຸ່ ໄປ. ໂດຍອາດຈະໃຊວ້ ທິ ີການປະເມີນລະດບັ ຄວາມ ໄຮຸ່ຍຸ່ອຍທ ີ1 ໄຮຸ່ຍຸ່ອຍທີ 2 ໄຮຸ່ຍຸ່ອຍທ ີ3 ໄຮຸ່ຍຸ່ອຍທ ີ4 ບໍ ຸ່ ໃສຸ່ປ ຸ໋ຍ ໃສຸ່ ປ ຸ໋ຍໄນໂຕຣເຈນ 8 kg ຂອງເນື ້ອທາດ ມູນ/ໄຮຸ່ ໃສຸ່ ປ ຸ໋ຍໄນ ໂຕຣ ເຈນ ແລະ ຟອສຟໍຣັສ 8,6 kg ຂອງເນື ້ອ ທາດມູນ/ໄຮຸ່ ໃສຸ່ ປ ຸ໋ຍໄນໂຕຣເຈນ, ຟອສຟໍຣັສ ແລະ ໂພແທັສຊຽມ 8,6 ແລະ 4kg ຂອງເນື ້ອທາດມູນ/ໄຮຸ່

5 ອ ດມົ ສມົ ບູນຂອງດນິ ໂດຍການທດົ ສອບປູກພດືນີ ້ ເປັນວທິ ກີ ານທີ ຸ່ ເໝາະສມົ ສໍາລບັ ພະລງັງານທີ ຸ່ ສົ ຸ່ງເສມີ ນາໄປ ໍ ປະຕບິດັ ເພື ຸ່ອຫາຂໍມ້ ູນໃນເລື ຸ່ອງນີ ້ໃນພື ້ນທີ ຸ່ທີ ຸ່ຕວົ ເອງຮບັຜດິຊອບຢູ ຸ່ . ງ. ການທດົລອງປູກພດືໃນກະຖງັ ເປັນວທິ ທີ ີ ຸ່ ຄາ້ຍຄກື ບັ ການເຮດັ ການທດົ ລອງປູກພດື (ວທິ ີທີ3) ແຕຸ່ ເພື ຸ່ ອເປັນການຫ ດຄຸ່ າໃຊຈຸ້່າຍ ຈ ຸ່ ງນໍາເອາົດນິທີ ຸ່ ຈະສກ ສາມາເຮດັການທດົ ລອງປູກພດື ໃນກະຖັງແທນ. ຢຸ່ າງໃດກໍຕາມຜນົ ທີ ຸ່ ໄດຈ້ າກການ ທດົ ລອງໃນກະຖັງນີ ້ຈະນໍາໄປໃຊທ້ ນັທບີ ໍ ຸ່ ໄດຈ້ ະຕອ້ງການມກີ ານປຽບທຽບຜນົ ທີ ຸ່ ໄດຈາກ ້ ການປູກພດື ໃນ ໄຮຸ່ ນາຕວົຈງິມຄີວາມແຕກຕຸ່າງກນັຫ າຍ. ວທິ ກີ ານນີ ້ບໍ ຸ່ ຄຸ່ອຍນຍິມົ ເຮດັຄກືບັການເຮດັ ເປນັ ໜານຍຸ່ອຍ ຫ ືໄຮຸ່ ຍຸ່ອຍ. 2. ຄວາມຮູທ້ ົ ຸ່ວໄປກຸ່ ຽວກບັຝ ຸ່ນ ຝ ຸ່ ນໃນທາງວຊິ າການຈະເອີ ້ນວຸ່າ: ປ ຸ໋ຍ ເຊິ ຸ່ ງໝາຍເຖງິວດັຖ ໃດກໍຕາມທີ ຸ່ ນາໍມາໃຊໂ້ດຍມວີດັຖ ປະສງົເພື ຸ່ອ ໃຫທ້ າດມູນອາຫານແກຸ່ພດື ດັ ຸ່ງນັນ້, ຈະເຫນັ ໄດວຸ້່າການທີ ຸ່ຈະຮຽກວດັຖ ໃດໆວຸ່າປ ຸ໋ຍໄດກ້ ຕໍ ໍ ຸ່ ເມື ຸ່ອ: 1. ວດັຖ ນັນ້ມທີ າດມູນອາຫານພດືເປນັ ອງົປະກອບ 2. ວດັຖ ປະສງົການໃຊວ້ດັຖ ນັນ້ຄກື ານໃຫທ້ າດມູນອາຫານແກຸ່ພດື ຕັ ້ງແຕຸ່ ອາດດີຈນົ ເຖງິປະຈບ ນັ ນກັ ວຊິ າການທີ ຸ່ກຸ່ ຽວຂອ້ງໃນອງົການກະເສດເປນັ ຈາໍ ນວນຫ າຍໄດ້ ທ ມ້ ເທຄວາມພະຍາຍາມທີ ຸ່ ຈະຫາວທິ ກີ ານເພີ ຸ່ມຜນົຜະລດິຕໍ ຸ່ ເນື ້ອທີ ຸ່ ໃຫສູ້ງຂ ້ນ. ກຸ່າວຄໃືຫໄ້ດ້ຮບັຜນົຜະລດິ ຕໍ ຸ່ ໄຮຸ່ ໃຫໄ້ດຫ້ າຍທີ ຸ່ ສ ດນັນ້ ເອງ. ແນຸ່ ນອນທີ ຸ່ ສ ດວຸ່າວທິ ກີ ານດັ ຸ່ງກຸ່າວຈະຕອ້ ງໃຫກ້ ໍາໄລຢຸ່ າງຄ ມ້ ຄຸ່າກບັ ການ ລງົທນ ດວ້ຍ. ດັ ຸ່ງນັນ້, ປັດໄຈຕຸ່າງໆທີ ຸ່ ຄວບຄ ມການຈະເລນີເຕບີ ໂຕຂອງພດືຈ ຸ່ ງໄດຮ້ ບັ ການພດັທະນາໃຫດ້ ີ ຂ ້ນຕະຫ ອດມາ ເຊິ ຸ່ ງໄດແ້ກຸ່: 1. ພນັພດື 2. ນໍ ້າ 3. ການປອ້ງກນັ ແລະ ກາໍ ຈດັສດັຕູພດື 4. ດນິ ແລະ ການໃຊປ້ ຸ໋ຍ 5. ການດູແລຮກັ ສາອື ຸ່ນໆ 6. ສິ ຸ່ ງແວດລອ້ມອື ຸ່ນໆ ຝ ຸ່ ນອາດຈະຈາໍ ແນກໄດເ້ປນັ 2 ຊະນດິຄ:ືຝ ຸ່ ນອງົຄະທາດ ແລະ ຝ ຸ່ ນເຄມີ(ປ ຸ໋ຍເຄມ)ີ 2.1 ຝ ຸ່ນອງົຄະທາດ ຄໍາວຸ່າຝ ຸ່ ນອງົຄະທາດໝາຍເຖງິ ຝ ຸ່ ນທີ ຸ່ມາຈາກອງົຄະທາດຕຸ່າງໆໂດຍກງົເຊັ ຸ່ນ: ຝ ຸ່ ນຄອກ, ຝ ຸ່ ນໝກັ , ຝ ຸ່ ນພດືສດົ ເປນັຕົນ້. ວດັຖ ປະສງົຂອງເລື ຸ່ອງນີກ້ ເໍພື ຸ່ອໃຫນ້ກັຮຽນໄດມ້ ຄີວາມຮູໃ້ນເລື ຸ່ອງຝ ຸ່ ນອງົຄະທາດຕຸ່າງໆ ເພື ຸ່ອເປນັ ພື ້ນຖານໃນການສກ ສາພາກຕໍ ຸ່ໆໄປ. ກຸ່ອນອື ຸ່ນນກັ ຮຽນຕອ້ງເຂົ ້າໃຈວຸ່າຝ ຸ່ ນອງົຄະທາດນັນ້ມຄີ ນລກັ ສະນະ 2 ປະການ: - ປະການທໍາອດິ: ແມຸ່ນມລີກັ ສະນະເປນັ ປ ຸ໋ຍ (Fertiliser) ຄສື າມາດປົດປຸ່ ອຍທາດມູນອາຫານ ພດື ໃຫກ້ ບັ ດນິ , ປະລມິ ານທາດມູນອາຫານພດື ໃນຝ ຸ່ ນອງົຄະທາດນັນ້ ບໍ ຸ່ ມຫີ າຍປານໃດ ເມື ຸ່ ອປຽບທຽບ ກບັປ ຸ໋ຍເຄມ.ີດັ ຸ່ງນັນ້, ຈ ຸ່ ງຕອ້ງໃຊໃ້ນປະລມິ ານທີ ຸ່ຫ າຍ ເພື ຸ່ອໃຫໄ້ດທ້ າດມູນອາຫານໃນປະລມິ ານທີ ຸ່ ພຽງພໍ ກບັຄວາມຕອ້ງການຂອງພດື.

6 - ປະການທສີອງ: ຄວືດັຖ ປບັ ປ ງດນິ (Soil conditioner) ຄເືຮດັ ໃຫດ້ ນິມຄີ ນລກັ ສະນະທາງ ກາຍະພາບດຂີ ້ນເຊັ ຸ່ນ: ມຄີວາມຜ ຜຸ່ ຍ, ການລະບາຍນໍ ້າ ແລະ ອາກາດດຂີ ້ນ, ສາມາດອູມ້ ນໍ ້າ ແລະ ທາດມູນ ອາຫານໄດຫ້ າຍຂ ້ນ ແລະ ອື ຸ່ນໆ ເຊິ ຸ່ ງຄ ນລກັ ສະນະເຫ ົ ຸ່ານີ ້ບໍ ຸ່ມໃີນປ ຸ໋ຍເຄມ.ີຝ ຸ່ ນອງົຄະທາດທີ ຸ່ນຍິມົ ໃຊກ້ ນັຢູ ຸ່ ທົ ຸ່ວໄປນັນ້, ນອກຈາກຝ ຸ່ ນຄອກ, ຝ ຸ່ ນໝກັ ແລະ ຝ ຸ່ ນຂຽວ (ພດືສດົ ) ເຊິ ຸ່ ງເປນັທີ ຸ່ ຮູກ້ ນັ ໂດຍທົ ຸ່ວໄປແລວ້ ຍງັ ມຝີ ຸ່ ນອງົຄະທາດອື ຸ່ນໆອກີຫ າຍຫ າຍຊະນດິຈະນາໍມາກຸ່າວໄວໃ້ນທີ ຸ່ນີ ້ . ກ. ຝ ຸ່ນຄອກ (Manure) ຝ ຸ່ ນຄອກຄືຂີ ້ສດັຕຸ່າງໆນັນ້ເອງ ສຸ່ ວນໃຫຸ່ ຍຈະເປັນຂີ ້ຂອງສດັລຽ້ງເຊັ ຸ່ນ: ງວົ, ຄວາຍ,ໝູ, ເປັດ ແລະ ໄກຸ່ ເຊິ ຸ່ ງໄດຮ້ ວບຮວມໄວປ້ ະລມິ ານຫ າຍພໍທີ ຸ່ ຈະນໍາມາໃຊໃ້ຫກ້ ບັດນິ . ປະລມິ ານທາດອາຫານທີ ຸ່ມຢີູ ຸ່ ໃນຝ ຸ່ ນຄອກນີ ້ບໍ ຸ່ ແນຸ່ນອນ. ນອກຈາກຈະຂ ້ນຢູ ຸ່ ກບັຊະນດິຂອງສດັແລວ້ ຍງັຂ ້ນຢູ ຸ່ ກບັອາຍ ຂອງສດັ , ວທິ ກີ ານ ລຽ້ງຕະຫ ອດຈນົ ເຖງິການເກບັຮກັ ສາອກີ ດວ້ ຍ. (ເບິ ຸ່ ງຕາຕະລາງທີ1.2) ປະລມິ ານທາດມູນທີ ຸ່ມຢີູ ຸ່ ໃນຂີ ້ສດັ ເຫ ົ ຸ່ານີ ້ບໍ ຸ່ ໄດເ້ປນັ ປະໂຫຍດຕໍ ຸ່ ພດືທງັໝດົ , ເພາະທາດມູນອາຫານ ເຊັ ຸ່ນ: ໄນໂຕຣເຈນ ແລະ ຟອສຟໍຣສັຈະຢູ ຸ່ ໃນຮູບຮຸ່າງອງົຄະທາດຈະເປນັ ປະໂຫຍດຕໍ ຸ່ ພດືໄດກ້ ໍຕໍ ຸ່ ເມື ຸ່ອມນັສະຫ າຍຕວົ ແລວ້ . ປະມານກນັວຸ່າຝ ຸ່ ນຄອກ ຈະໃຫທ້ າດໄນໂຕຣເຈນ ແລະ ຟອສຟໍຣສັທີ ຸ່ ເປນັປະ ໂຫຍດຕໍ ຸ່ພດືໃນລະດູການທໍາອດິປະມານ 30% ແລະ 50% ຕາມລໍາດບັ . ສຸ່ ວນໂພແທສຊຽມ ັ ນັນ້ຈະເປັນປະໂຫຍດແກຸ່ພດືເກອືບໝດົ , ນອກຈາກທາດມູນຝ ຸ່ ນ ແລວ້ ຝ ຸ່ ນຄອກຍງັມທີ າດມູນອາຫານສໍາຮອງ ແລະ ທາດມູນອາຫານອື ຸ່ນໆ. ຢູ ຸ່ ຫ ວງຫ າຍ ເຊິ ຸ່ ງນບັວຸ່າເປນັ ຂໍດ້ ີ ອກີຢຸ່າງໜ ຸ່ ງຂອງຝ ຸ່ ນຄອກທີ ຸ່ ໃຊທ້ າດມູນອາຫານພດືທ ກຊະນດິພອ້ມກນັ ໄປເລຍີ. ຕາຕະລາງທ ີ1.2: ປະລມິ ານໄນໂຕຣເຈນ, ຟອສຟໍຣສັ ແລະ ໂພແທສຊຽມໃນ ັ ຝ ຸ່ ນຄອກບາງຊະນດິ ຊະນດິຂອງຂີ ້ສດັ N P K C/N ratio ຂີ ້ ງວົ ຂີ ້ຄວາຍ ຂີໝ້ ູ ຂີ ້ໄກຸ່ ຂີ ້ ເປດັ 0,9−1,3 0,5−1,4 1,0−1,7 0,5−4,5 0,7−1,3 0,3−0,6 0,2−1,4 1,7−2,7 0,1−2,1 1,1−1,4 0,8−1,7 0,8−1,9 0,6−1,3 0,2−3,3 0,7−1,3 13−17 12−23 14−16 − 17−29 ຝ ຸ່ ນຄອກນັນ້ເມື ຸ່ອໃສຸ່ ລງົໃນດນິຈະສະຫ າຍຕວົ ໄດງຸ້່າຍ ແລະ ໄວ ທງັນີ ້ ເພາະມີC/N ratio ແຄບ ດັ ຸ່ງທີ ຸ່ ເຫນັ ໄດຈ້ າກຕາຕະລາງທີ1.2 ຫ ງັຈາກສະຫ າຍຕວົ ເຕມັ ທີ ຸ່ ແລວ້ ກໍຈະເຫ ອືອງົຄະທາດທີ ຸ່ ສະຫ າຍຕວົ ຍາກຕກົ ຄາ້ງຢູ ຸ່ ໃນດນິ . ອງົຄະທາດສຸ່ ວນນີ ້ ເອງທີ ຸ່ ຊຸ່ ວຍໃຫດ້ ນິມຄີ ນລກັ ສະນະທາງກາຍຍະພາບທີ ຸ່ ດ.ີການ ສະຫ າຍຕວົຂອງຝ ຸ່ ນຄອກນັນ້ ຈະສະຫ າຍຕວົຢຸ່ າງວຸ່ ອງໄວໃນໄລຍະທໍາອດິ ແລະ ຈະຄຸ່ ອຍໆຊາ້ລງົໃນເວລາ ຕໍ ຸ່ມາ. ໃນປີທໍາອດິຝ ຸ່ ນຄອກອາດຈະສະຫ າຍຕວົປະມານ 50 %, ການສະຫ າຍຕວົຈະເພີ ຸ່ມຂ ້ນເປນັ ປະມານ 65 % ໃນປທີ ສີອງ ແລະ ຫ ງັຈາກນັນ້ການສະຫ າຍຕວົກໍຈະຄຸ່ ອຍຊາ້ລງົ ແລະ ຈະເຫ ອືທາດອງົຄະທາດທີ ຸ່ ຄງົ ທນົຕໍ ຸ່ການສະຫ າຍຕວົຢູ ຸ່ ປະມານ 30% ດວ້ ຍເຫດທີ ຸ່ ຝ ຸ່ ນຄອກເປນັທາດອງົຄະທາດ ຫ ືວດັຖ ທີ ຸ່ສະຫ າຍຕວົ ຂອ້ ນຂາ້ງໄວ "ເມື ຸ່ອປຽບມຽບກບັທາດອງົຄະທາດຊະນດິອື ຸ່ນ" ເຊັ ຸ່ ຸ່ ຸ່ ຸ່ ຸ່ ນ: ເຟອືງ ຫ ືຕົນ້ ແລະ ໃບພດື. ດັ ຸ່ງນັນ້,

7 ການຈະປັບປ ງຄ ນລກັ ສະນະຂອງດນິ ໂດຍການໃສຸ່ ຝ ຸ່ ນຄອກນັນ້ ຈໍາເປັນຕອ້ ງໃສຸ່ ໃນປະລມິ ານຫ າຍ ແລະ ໃສຸ່ຢຸ່າງຕໍ ຸ່ ເນື ຸ່ອງທ ກປຈີ ຸ່ ງຈະໄດຜ້ ນົ . ນອກຈາກຝ ຸ່ ນສດັ ລຽ້ງແລວ້ ຍງັມຂີ ີ ້ ເຈຍ ເຊິ ຸ່ ງຊາວກະສກິ ອນຮູຈ້ ກັ ຄ ນຄຸ່າດີແລະ ໄດນ້ ໍາມາໃຊ້ ເປນັ ຝ ຸ່ ນມາຕັ ້ງແຕຸ່ ສະໄໝບູຮານຂີ ້ ເຈຍມຢີູ ຸ່ ໃນຖໍ ້າຕາມພູຕຸ່າງໆ ເຊິ ຸ່ ງໄດທ້ ບັຖມົ ກນັ ເປນັ ເວລາດນົນານ ແລະ ມະນ ດໄດຂ້ ດເອາົມາໃຊເ້ປນັ ປະໂຫຍດ. ປະລມິ ານທາດມູນອາຫານພດືໃນຂີ ້ ເຈຍຈະແຕກຕຸ່າງກນັ ໄປຂ ້ນຢູ ຸ່ ກບັແຫຸ່ ງທີ ຸ່ມາ, ໂດຍທົ ຸ່ວໄປຈະມໄີນໂຕຣເຈນ, ຟອສຟໍຣັສ ແລະ ໂພແທສັຊຽມປະມານ 1−6 % , 5−10 % ແລະ 0,5−1,2 % ຕາມລໍາດບັ . ປດັ ຈບ ນັ ນີ ້ຂີ ້ ເຈຍກໍຍງັມກີ ານຊື ້−ຂາຍກນັ ຢູ ຸ່ , ແຕຸ່ ຈະໜອ້ ຍລງົໄປເລື ້ ້ ອຍໆ ເພາະນບັມື ້ຈະຫາໄດຍ້າກຂ ້ນ. ຂ. ຝ ຸ່ນໝກັ (Compost) ຝ ຸ່ ນໝກັ ຄືຝ ຸ່ ນທີ ຸ່ ໄດມ້ າຈາກການນາໍ ເອາົທາດອງົຄະທາດຕຸ່າງໆເຊັ ຸ່ນ: ເສດພດື, ຊາກສດັ ມາ ກອງກນັເພື ຸ່ອໃຫສ້ະຫ າຍຕວົໂດຍຈລ ນິຊໃີຫກ້າຍເປນັຝ ຸ່ ນອງົຄະທາດ. ໃນການນາໍເອາົທາດອງົຄະທາດມາໝກັ ນັນ້ອາດຈະມກີ ານປະສມົ ຝ ຸ່ ນຄອກ, ດນິ ຫ ືປ ຸ໋ຍເຄມເີຂົ ້າໄປກໄໍ ດ.້ນອກຈາກນີ ້ອາດຈະມກີ ານຫດົນໍ ້າ ແລະ ປີ ້ນກັບກອງເສດກອງເສດພືດນັນ້ , ເພື ຸ່ ອເລັ ຸ່ງໃຫໄ້ລຍະເວລາໃນການໝັກໄວຂ ້ນ. ຝ ຸ່ ນໝັກທີ ຸ່ ຊາວ ກະສກິ ອນສາມາດເຮດັ ຂ ້ນໃຊເ້ອງໄດໂ້ດຍງຸ່າຍ, ບໍ ຸ່ ມຄີ ວາມຫຍ ງ້ ຍາກພຽງແຕຸ່ ຕອ້ ງໃຊແ້ ຮງງານ ແລະ ເວລາແດຸ່ຈກັໜອ້ຍ. ປະລມິ ານທາດມູນອາຫານພດືທີ ຸ່ ໄດຈ້າກຝ ຸ່ ນໝກັ ນັນ້ຫ າຍໜອ້ ຍຕຸ່າງກນັ ແມຸ່ນຂ ້ນຢູ ຸ່ ກບັວດັຖ ທີ ຸ່ ໃຊ,້ ການເບິ ຸ່ ງແຍງຮກັ ສາ. ເຖິງຢຸ່ າງໃດກໍຕາມຕວົ ເລກໃນຕາຕະລາງທີ1.3 ພໍຈະໃຫແ້ ນວທາງໃນການ ພຈິາລະນາປະລມິ ານທາດມູນອາຫານພດືທີ ຸ່ມຢີູ ຸ່ ໃນຝ ຸ່ ນໝກັທີ ຸ່ ແຫງ້ແລວ້ບາງຊະນດິ. ຕາຕະລາງທ ີ1.3: ປະລມິ ານໄນໂຕຣເຈນ, ຟອສຟໍຣສັ ແລະ ໂພແທສັຊຽມໃນຝ ຸ່ ນໝກັ ແຫງ້ ຊະນດິຂອງຝ ຸ່ນໝກັ ປະລມິ ານທາດມນູ ອາຫານພດືໃນຝ ຸ່ນໝກັ ແຫງ້ 1ໂຕນ kg/N2 kg/P2O5 kg/K2O ເສດຫຍາ້ ເສດຫຍາ້ + ຂີໝ້ ູ ຕົນ້ສາລີ ຕົນ້ສາລີ+ ຂີໝ້ ູ ເຟອືງ ເຟອືງ + ຂີ ້ ເປດັ 16,1 10,2 6,5 10,7 8,6 10,0 36,5 18,5 29,5 5,1 7,6 7,1 23,1 17,6 16,6 11,9 2,2 2,2 ນອກຈາກຝ ຸ່ ນໝັກທີ ຸ່ ຜະລດິ ຈາກເສດເຫ ອື ຂອງພດື ໃນໄຮຸ່ ນາ ແລະ ສວນ ແລວ້ ຍງັມຝີ ຸ່ ນໝັກອີກ ຊະນດິໜ ຸ່ ງທີ ຸ່ຄວນຮູຄ້ຝື ຸ່ ນໝກັ ຈາກໂຮງງານຜະລດິຝ ຸ່ ນອງົຄະທາດ ເຊິ ຸ່ ງຜະລດິຈາກຂີ ້ ເຫື ຸ່ຍອມູມຝອຍທີ ຸ່ ເກບັ ຈາກບາ້ນເຮອືນຕຸ່າງໆ, ແລວ້ນໍາໄປແຍກເອາົເສດໂລຫະຕຸ່າງໆອອກແລວ້ ນໍາໄປບດົ , ນໍາໄປໝກັ , ນໍາໄປຮຸ່ ອນ ເອາົສະເພາະສຸ່ ວນທີ ຸ່ ລະອຽດມາບນັ ຈໃ ສຸ່ ຖົງ ເພື ຸ່ ອຈໍາໜຸ່ າຍເອີິ ້ນວຸ່າ: ປ ຸ໋ຍອງົຄະທາດ. ປະລມິ ານທາດມູນ ອາຫານໂດຍທົ ຸ່ ວໄປຈະມ:ີ N2 1,5 %, P2O5 1,3 %, K2O 1,5 % ຖາ້ນໍາມາປະສມົ ກບັອ ດຈາລະແຫງ້

8 ທີ ຸ່ ດູດມາຈາກບາ້ນເຮອືນຕຸ່າງໆໃນອດັ ຕາສຸ່ ວນ 1:1 ກໍຈະໄດປ້ ຸ໋ຍອງົຄະທາດເຊິ ຸ່ ງມີN2 1,8 %, P2O 10% ນອກນີ ້ຍງັມກີ ານເອາົໄປປະສມົ ກບັປ ຸ໋ຍເຄມຈີະໄດປ້ ຸ໋ຍອງົຄະທາດສູດ: 8−10−1 ແລະ 10−6−2 ເປນັ ຕົນ້. ຄ. ຝ ຸ່ ນຂຽວ (ພດືສດົ , Green manure) ຝ ຸ່ ນຂຽວຄຝື ຸ່ ນທີ ຸ່ ໄດຈ້ າກການໄຖຖົມ ຫ ືປົນພດືລງົໄປໃນດນິ ໃນຂະນະທີ ຸ່ ຍງັສດົ ຢູ ຸ່ ເຊິ ຸ່ ງພດື ເຫ ົ ຸ່ານີມ້ ກັ ຈະເປັນພດືຕະກ ນຖົ ຸ່ ວ ເພາະສາມາດເພີ ຸ່ມທາດມູນໄນໂຕຣເຈນໃຫແ້ກຸ່ ດນິຫ າຍກວຸ່າພດືອື ຸ່ ນໆ. ໂດຍປກົ ກະຕພິດືທີ ຸ່ ປູກເປນັ ຝ ຸ່ ນຂຽວນີ ້ , ເມື ຸ່ອຈະເລນີ ເຕບີ ໂຕເຕມັ ທີ ຸ່ ຫ ືເມື ຸ່ອເຖງິໄລຍະເວລາທີ ຸ່ ເໝາະສມົ ຈະຖກື ໄຖລງົປກົ ໃນດນິ, ໂດຍບໍ ຸ່ ໄດຫ້ ວງັເກບັກຸ່ ຽວຜນົຜະລດິຂອງພດືມາໃຊເ້ປນັ ປະໂຫຍດການໄຖປກົ ພດື ເພື ຸ່ ອເຮດັ ໃຫຝ້ ຸ່ ນຂຽວນັນ້ ຄວນຈະເຮດັ ເມື ຸ່ອພດືມປີ ະລມິ ານໄນໂຕຣເຈນສູງສ ດ, ໂດຍທົ ຸ່ ວໄປມກັ ໄຖປົກ ພດືອອກດອກປະມານ 50% ແລະ ຫ ງັຈາກໄຖປກົ ພດືລງົໄປໃນດນິແລວ້ກໍຈະເລີ ຸ່ມສະຫ າຍຕວົ ໃຫທ້ າດ ມູນໄນໂຕຣເຈນແກຸ່ດນິ . ດັ ຸ່ງນັນ້, ຈ ຸ່ ງບໍ ຸ່ ຄວນປຸ່ ອຍຊຸ່ ວງໃນການປູກພດືໃຫດ້ ນົຫ າຍ ເພາະອາດຈະເຮດັ ໃຫ້ ທາດອາຫານທີ ຸ່ ສູນເສຍຫາຍໄປ, ຄວນປຸ່ ອຍຊຸ່ ວງປະມານ 10−15 ວນັກໍພຽງພໍສໍາລບັວທິ ກີ ານຜະລດິຝ ຸ່ ນ ຂຽວ. ງ. ຜນົພອຍໄດຮ້ບັຈາກໂຮງງານຂາ້ສດັ ແລະ ໂຮງງານອ ດສະຫະກາໍ ນອກຈາກຝ ຸ່ ນຄອກ, ຝ ຸ່ ນໝກັ ແລະ ຝ ຸ່ ນຂຽວແລວ້ ສິ ຸ່ ງທີ ຸ່ມຊີວີດິຕຸ່າງໆທີ ຸ່ ເປນັ ຜນົ ພອຍໄດຈາກ ້ ໂຮງງານຂາ້ສດ ແລະ ໂຮງງານ ັ ອ ດສະຫະກໍາຫ າຍຊະນດິສາມາດນໍາໃຊເ້ປນັ ປ ຸ໋ຍກນັ ເຊັ ຸ່ນ:ກະດູກປົ ຸ່ ນ, ເລອືດ ແຫງ້, ກາກເມດັໝາກຫຸ່ ງສາ, ກາກຖົ ຸ່ ວຕຸ່າງໆ, ກາກເມດັຝາ້ຍ ແລະ ອື ຸ່ນໆ. ປະ ລມິ ານທາດອາຫານໃນວດັຖ ເຫ ົ ຸ່ານີ ້ໄດສ້ ະແດງໄວດ້ ັ ຸ່ງນີ ້ : ຕາຕະລາງທີ 1.4: ປະລິມານທາດມູນອາຫານໃນຜົນພອຍໄດບ້ າງຊະນດິ ຈາກໂຮງງານຂາ້ສດັ ແລະ ໂຮງງານອ ດສະຫະກາໍ ວດັຖ ດບິ N2% P2O5% K2O% ກະດູກປົ ຸ່ ນ ກາກໝາກຫຸ່ ງສາ (ຫ ງັສະກດັນໍ ້າມນັ ) ກາກນໍ ້າປາ 0,5−3,9 5−6 2 26−29 12 3 − − − 2.2 ຝ ຸ່ ນເຄມ ີຫ ືປ ຸ໋ຍເຄມ ີ ປ ຸ໋ຍເຄມອີາດຈາໍ ແນກອອກເປນັ ຊະນດິ ຫ ືປະເພດຕຸ່າງໆໄດຫ້ າຍວທິ ຂີ ້ນຢູ ຸ່ ກບັວດັຖ ປະສງົຂອງ ການຈາໍ ແນກເຊັ ຸ່ນ: ອາດຈາໍ ແນກອອກເປນັ 2 ປະເພດຄ:ືປ ຸ໋ຍຂຽວ ແລະ ປ ຸ໋ຍປະສມົ . ແຕຸ່ ໃນນີ ້ແບຸ່ງອອກ ເປນັ 7 ຊະນດິ, ຕາມຊະນດິຂອງທາດມູນອາຫານທີ ຸ່ມຢີູ ຸ່ ໃນປ ຸ໋ຍຄ:ື 1. ປ ຸ໋ຍໄນໂຕຣເຈນ 2. ປ ຸ໋ຍຟອສຟໍຣສັ 3. ປ ຸ໋ຍໂພແທສຊຽມ ັ 4. ປ ຸ໋ຍມາດ 5. ປ ຸ໋ຍແຄລຊຽມ

9 6. ປ ຸ໋ຍແມກັນຊີຽມ 7. ປ ຸ໋ຍທາດມູນອາຫານເສມີ ກ. ປ ຸ໋ຍໄນໂຕຣເຈນ 1. ແອນໄຮດຣສັ ແອມໂມເນຍ (Anhydrou ammonia) ສູດທາງເຄມີແມຸ່ ນ NH3 ປະກອບມີໄນໂຕຣເຈນປະມານ 82% ໃຊຄ້ ວາມດັນສູງ ຈະກາຍເປັນທາດແຫ ວ ແລະ ຕອ້ ງໃຊເ້ຄື ຸ່ ອງມືພເິສດເພື ຸ່ ອສີດລງົໄປໃນດນິ ຫ ືອາດຈະປະສມົ ກບັ ນໍ ້າ ຊນົລະປະທານກໄໍ ດ,້ມແີຕຸ່ ໃຊກ້ ນັໃນສະຫະລດັອາເມລກິ າ. 2. ຍູເຣຍ (Urea) ຫ ືຄາບາໄມດ໌ (Carbamide) ສູດທາງເຄມີແມຸ່ ນ CO(NH2)2 ປະກອບມີໄນໂຕຣເຈນປະມານ 45%, ເປັນເມັດ ສຂີາວລະລາຍໃນນໍ ້າໄດງຸ້່າຍ, ໃນພູມອາກາດຮອ້ນໂດຍການລະເຫຍີອາຍອອກໜໃີນຮູບຂອງ (NH3) 3. ແອມໂມນຽມຊລັ ເຟດ (Ammonium sulfate) ມສີູດທາງເຄມແີມຸ່ ນ (NH4)2SO4 ປະກອບມໄີນໂຕຣເຈນປະມານ 21% ແລະ ມາດ ປະມານ 24% ເປນັ ເມດັມະນສີຂີາວຄາ້ຍຄກືບັນໍ ້າຕານຊາຍລະລາຍໃນນໍ ້າໄດດ້.ີ 4. ແອມໂມນຽມຄໍລໄຣດ໌ (Ammonium chloride) ສູດທາງເຄມຄີ ືNH4Cl ປະກອບມໄີນໂຕຣເຈນປະມານ 26% ເປນັ ເມດັມະນສີຂີ າວ, ລະລາຍໃນນໍ ້າໄດງຸ້່າຍ ແລະ ດູດຄວາມຊຸ່ ມໄດດ້,ີປ ຸ໋ຍນີ ້ ເມື ຸ່ອໃສຸ່ ໃນດນິຈະໃຫປ້ ະຕກິລິຍິາເປນັ ອາຊດິ. 5. ແອມໂມນຽມໄນເຕຣດ (Ammonium nitrate) ມສີູດທາງເຄມແີມຸ່ນ NH4NO3 ປະກອບມໄີນໂຕຣເຈນປະມານ 34%, ລະລາຍໃນນໍ ້າ ໄດດ້,ີດູດຄວາມຊຸ່ ມໄດຫ້ າຍ, ເມື ຸ່ອໃສຸ່ລງົໃນດນິຈະໃຫປ້ ະຕກິ ລິຍິ າເປນັ ອາຊດິ ທາດນີຖ້ າ້ເອາົໄປປະສມົ ກບັ ອາຊດິຊ ນຟູລກິ (H2SO4) ອາດຈະເຮດັ ໃຫລ້ ະເບດີໄດ.້ 6. ໂຊດຽມໄນເຕຣດ (Sodium nitrate) ມສີູດທາງເຄມແີມຸ່ນ NaNO3 ປະກອບມໄີນໂຕຣເຈນປະມານ 16%, ເປນັ ເມດັມະນີ ສຂີາວໄວໄຟ, ລະລາຍໃນນໍ ້າໄດດ້ ີເມື ຸ່ອໃສຸ່ລງົໄປໃນດນິຈະໃຫຜ້ ນົຂອງປະຕກິຍິາເປນັ ເບສ. 7. ແຄລຊຽມໄຊຍານາໄມດ໌ (Calcium cyanamide) ມສີູດທາງເຄມີແມຸ່ ນ CaCN2 ປະກອບມີໄນໂຕຣເຈນປະມານ 21% ມີລັກສະນະ ເປັນຝ ຸ່ ນ ຫ ືເປັນເມດັສດີໍາ, ດູດຄວາມຊຸ່ ມໄດໜ້ ອ້ ຍ. ເມື ຸ່ອໃສຸ່ ລງົໄປໃນດນິຈະລະລາຍນໍ ້າສະຫ າຍຕວົ ໃນ ໃຫຍູ້ເຣຍ, ມປີະຕກິ ລິຍິ າເປັນເບສ. ທາດນີ ້ອາດຈະເປັນພດິຕໍ ຸ່ ພດື ໄດ,້ເມື ຸ່ອໃສຸ່ ລງົໄປໃນດນິຄວນປະໄວ້ 2−3 ອາທດິ ເພື ຸ່ອໃຫປ້ ຸ໋ຍປະຕກິ ລິຍິ າກບັດນິຢຸ່ າງສມົ ບູນເສຍກຸ່ ອນຈ ຸ່ ງຈະປູກພດື . ນອກຈາກຈະໃຊເ້ຮດັ ປ ຸ໋ຍແລວ້ ແຄລຊຽມໄຊຍາໄນດກ໌ ໍອາດຈະໃຊເ້ປັນຢາກໍາຈດັ ວດັ ຊະພດື ຫ ືສດີ ພົ ຸ່ ນໃບຝາ້ຍໃຫຫ້ ົ ຸ່ ນກຸ່ ອນ ການເກບັ ກຸ່ ຽວ. ນອກຈາກນີ ້ຍງັໃຊເ້ປັນຢາກໍາຈດັ ໂລກ ແລະ ແມງໄມໄ້ດ.້ ແຄລຊຽມໄຊຍາໄນດເ໌ປັນ ອນັຕະລາຍຕໍ ຸ່ຄນົ ແລະ ສດັ ເມື ຸ່ອໃຊແ້ລວ້ຄວນລາ້ງມໃືຫສ້ ະອາດ. 8. ແຄລຊຽມໄນເຕຣດ (Calcium nitate) ມີສູດທາງເຄມີແມຸ່ ນ Ca(NO3)2 ປະກອບມໄນໂຕຣເຈນປະ ີ ມານ 15% ແລະ ມີ ແຄລຊຽມປະມານ 20% ເປັນເມດັມະນສີຂີ າວ, ລະລາຍໃນນໍ ້າໄດດ້ ,ີດູດຄວາມຊຸ່ ມໄດງຸ້່າຍຫ າຍ ເມື ຸ່ອ ໃສຸ່ລງົໃນດນິຈະໃຫປ້ ະຕກິລິຍິາເປນັ ເບສ.

10 ຂ. ປ ຸ໋ຍຟອສຟໍຣສັ 1. ເປນັ ຫນີທີ ຸ່ມແີຮຸ່ພວກຟອສເຟດເປນັ ອງົປະກອບ ເຊັ ຸ່ນ: ຟູອໍແອບພາໄຕ (Fluorapatite) ມີ ສູດທາງເຄມແີມຸ່ນ Ca10 (PO4)6F2 ຫ ືໄຮດຣອກຊແີອບພາໄຕ (Hydroxyapatite) ການນໍາໄປເຮດັປ ຸ໋ຍຫນີ ດັ ຸ່ງກຸ່າວຕອ້ງໄດບ້ດົ ເປນັ ຝ ຸ່ ນລະອຽດ, ເມື ຸ່ອເອາົໄປໃຊກ້ ບັດນິສົມ້ ຈະໄດຮ້ບັຜນົດຫີ າຍ. 2. ອໍດນີາຣຊິ ບເຟຟີອສເຟດ (Ordinary superphosphate) ມສີູດທາງເຄມແີມຸ່ ນ Ca(H2PO4)2H2O ປະກອບມຟີ ອສຟໍຣັສເພນທອກໄຊດ໌(P2O5) ປະມານ 20%, ມແີຄລຊຽມປະມານ 20% ແລະ ມມີ າດປະມານ 12%, ມຄີ ນລກັ ສະນະເປັນອາຊດິ (pH ປະມານ 3), ມລີກັ ສະນະເປນັ ເມດັສຂີ ີ ້ ເຖົ ຸ່າ ຫ ືສນີໍ ້າຕານ, ລະລາຍໃນນໍ ້າໄດດ້ປີະມານ 85%. 3. ຊ ບເປີຟອສເຟດເຂັມ້ ຂ ນ້ (Concentrated superphosphatate) ຫ ືທຣີເປລິ ຊ ບເປີຟອສເຟດ (Tripble superphosphate) ຟອສເຟດໃນປ ຸ໋ຍຊະນິດນີ ້ສຸ່ ວນຫ າຍຈະຢູ ຸ່ ໃນຮູບຂອງ Ca(H2PO4)2H2O, ປ ຸ໋ຍຊະນິດນີ ້ ມຟີອສຟໍຣສັ ເພນທອກໄຊດປະມາ ໌ ນ 45%, ມແີຄລຊຽມປະມານ 12−16% ແລະ ມມີ າດປະມານ 1−2%, ມລີກັສະນະເປນັສຂີາວຄາ້ຍຄສືຂີ ີ ້ ເຖົ ຸ່າ ຫ ືສນີໍ ້າຕານ, ລະລາຍໃນນໍ ້າໄດດ້.ີ 4. ອາຊດິຟອສຟໍຣກິ (Phosphoric acid) ມສີູດທາງເຄມແີມຸ່ ນ H3PO4 ເປັນອາຊດິ ບໍ ຸ່ ມສີ ີ, ຈະມຟີ ອສຟໍຣັສເພນທອກໄຊດ໌(P2O5) ປະມານ 28−30% ຫ ື50−60% ຂ ້ນຢູ ຸ່ ກບັວທິ ກີ ານຜະລດິ. 5. ອາຊດິຊ ບເປຟີອສຟໍຣກິ (Superphosphoric acid) ມອີ ງົປະກອບສຸ່ ວນຫ າຍຄອື າຊດິ ອໍໂທຟອສຟໍຣິກ (Orthophosphoric acid) ມສີູດແມຸ່ ນ H3PO3, ອາຊິດໄພໂຣຟອສຟໍຣິກ (Pyrophos phoric acid) ມີສູດແມຸ່ ນ H4P2O7 ແລະ ອາຊິດໄຕຣໂພ ລຟີ ອສຟໍຣິກ (Tripolyphosphoric acid)ມສີູດແມຸ່ ນ H5P3O10 ຈະມຟີອສຟໍຣັສເພນທອກໄຊດຢ໌ ູ ຸ່ ປະມານ 70−76% 6. ແຄລຊຽມເມທາຟອສເຟດ (Calcium metaphosphate) ມຊີ ື ຸ່ທາງການຄາ້ຄືເມທາຟອສ (Meta phos) ມສີູດທາງເຄມແີມຸ່ນ Ca3 (PO4) ປະກອບມີ ທາດຟອສຟໍຣັສເພນທອກໄຊດປະມານ ໌ 63%, ມປີ ະຕກິ ລິຍິ າເປັນເບສ, ລະລາຍໃນນໍ ້າໄດງຸ້່າຍ, ແຕຸ່ ຈະ ລະລາຍໄດດ້ຂີ ້ນເມື ຸ່ອໃສຸ່ລງົໃນດນິທີ ຸ່ມລີກັ ສະນະເປນັ ອາຊດິ. ຄ. ປ ຸ໋ຍໂພແທສຊຽມ ັ 1. ໂພແທສັ ຊຽມຄລໍໄຣດ໌(Potassium chloride) ຫ ືມວິຣີເອທອອຟໂຟແທສັ (Muriatc of potash) ມສີູດທາງເຄມແີມຸ່ ນ KCl ປະກອບມໂີພແທັສຊຽມອອກໄຊດ໌(K2O) ປະມານ 60% ມລີກັ ສະນະຄາ້ຍຄເືກອືກນິ (NaCl) 2. ໂພແທສັຊຽມຊລັ ເຟດ (Potassium sulphate) ມີສູດທາງເຄມີແມຸ່ ນ K2SO4 ປະກອບມີໂພແທັສຊຽມອອກໄຊດ໌ປະມານ 50% ມີ ລກັ ສະນະສຂີາວຂຸ່ ນ, ລະລາຍໃນນໍ ້າໄດໜ້ ອ້ຍກວຸ່າໂພແທສັຊຽມຄລໍໄຣດ.໌ 5. ໂພແທສັຊຽມແມກັນຊີຽມຊລັ ເຟດ (Potassium magnesium sulphate) ມີສູດທາງເຄມີແມຸ່ ນ K2SO4 2MgSO4 ປະກອບມີໂພແທັສຊຽມອອກໄຊດ໌(K2O) ປະມານ 22% ແລະ ມແີມກັນຊີຽມປະມານ 11%

11 6. ໂພແທສັຊຽມໄນເຕຣດ (Potassium nitrate) ມີສູດທາງເຄມີແມຸ່ ນ KNO3 ປ ຸ໋ຍຊະນິດນີ ້ໃຫ້ໄນໂຕຣເຈນປະມານ 13% ແລະ ໂພແທສັຊຽມອອກໄຊດປ໌ ະມານ 46% 7. ໂມໂນໂພແທສັຊຽມຟອດເຟດ (Monopotassium phosphate) ມສີູດທາງເຄມແີມຸ່ ນ KH2PO4 ປ ຸ໋ຍຊະນດິ ນີມ້ ຟີ ອສເຟດປະມານ 52% ແລະ ໂພແທສັ ຊຽມອອກໄຊດປ໌ ະມານ 32% ງ. ປ ຸ໋ຍມາດ ເຖງິແມຸ່ນວຸ່າມາດ (S) ຈະເປນັທາດມູນອາຫານທີ ຸ່ພດືຕອ້ງການຫ າຍກຕໍ າມ, ດນິສຸ່ວນໃຫຍຸ່ຈະ ມມີ າດຢູ ຸ່ ຫ າຍ, ໃນການໃສຸ່ປ ຸ໋ຍໄນໂຕຣເຈນ ແລະ ຟອສຟໍຣສັ ແກຸ່ພດືມກັຈະມມີ າດຕດິໄປນາໍ ຢູ ຸ່ ແລວ້. 1. ແອມໂມນຽມຊລັ ເຟດ (Ammonium sulfate) ມສີູດເຄມແີມຸ່ນ (NH4)2SO4 ມໄີນໂຕຣເຈນປະມານ 21% ແລະ ມາດປະມານ 24% 2. ໂພແທສັຊຽມຊລັ ເຟດ (Potassium sulfate) ມສີູດເຄມແີມຸ່ ນ K2SO4 ປະກອບມໂີພແທສຊຽມປະມານ ັ 52% K2O ແລະ ມມີ າດ ປະມານ 17% . 3. ຍບິຊໍາ ຫ ືແຄລຊຽມຊລັ ເຟດ (Gypsum or calcium sulfate) ມສີູດເຄມຄີ ືCaSO4. 2H2O ປະກອບມມີ າດປະມານ 18% ແລະ ປະກອບມແີຄລຊຽມ ປະມານ 22 % 4. ມາດເປນັ ຝ ຸ່ ນ (Sulfur) ມສີູດເຄມຄີ ືS ໄດຈ້າກເໝອືແຮຸ່ ແລວ້ມາບດົ ໃຫມຸ້່ ນ. ຈ. ປ ຸ໋ຍແຄລຊຽມ 1. ແຄລຊຽມຄາບໍເນດ (Calcium carbonate) ມສີູດທາງເຄມແີມຸ່ນ CaCO3 ປະກອບມແີຄລຊຽມປະມານ 36% 8. ແຄລຊຽມອອກໄຊດ໌(Calcium oxide) ມສີູດທາງເຄມແີມຸ່ນ CaO ປະກອບມແີຄລຊຽມປະມານ 70% 9. ປູນຂາວ ຫ ືແຄລຊຽມອອກໄຊດ໌(Calcium hydroxide) ມີ ສູດທາງເຄມແີມຸ່ນ Ca(OH)2 ປະກອບມແີຄລຊຽມປະມານ 50% 10. ຫນີໂດໂລໄມ (Dolomite) ມສີູດທາງເຄມແີມຸ່ນ CaCO3.MgCO3 ປະກອບມແີຄລຊຽມປະມານ 17% 11. ເບສກິສະເລດ (Basic slag) ມສີູດທາງເຄມແີມຸ່ນ (CaO)5P2O5SiO2 ປະກອບມແີຄລຊຽມອອກໄຊດປ໌ ະມານ 30% 12. ຫນີຟອສເຟດ (Phosphate rock) ມີສູດທາງເຄມີແມຸ່ ນ Ca10(PO4)6 2H2O ຫ ືເອີ ້ນວຸ່ າ: ຢິບຊໍາ ຫ ືຫີນກາວ ປະກອບມີ ແຄລຊຽມປະມານ 22%

12 ສ. ປ ຸ໋ຍແມກັນຊີຽມ 1. ແມກັນຊີຽມ ຫ ືແມກັນຊີຽມອອກໄຊດ໌(Magnesium or magnesium oxide) ມສີູດທາງເຄມແີມຸ່ນ MgO ປະກອບມແີມກັນຊີຽມປະມານ 56% 2. ຫນີໂດໂລໄມ (Dolomite) ມສີູດທາງເຄມແີມຸ່ນ CaCO3.MgCO3 ປະກອບມແີມກັນຊີຽມປະມານ 24% 3. ບເີກອື ຫ ືແມກັ ນຊີຽມຊລັ ເຟດ (Magnesium sulphate) ຫ ືເອີ ້ນວຸ່າ: ຄເີຊໄຣ (Kieserite) ມສີູດທາງເຄມແີມຸ່ນ MgSO4H2O ປະກອບມແີມກັນຊີຽມປະມານ 17% ດັ ຸ່ງທີ ຸ່ ຮູແ້ລວ້ ວຸ່າ ທາດມູນອາຫານເສມີ ຫ ືຈລ ະທາດມູນນັນ້ ພດືຕອ້ງການໃນປະລມານ ິ ໜອ້ ຍ ແລະ ໂດຍທົ ຸ່ວໄປມກັມໃີນດນິພຽງພໍແລວ້. ຕາຕະລາງທ ີ1.5: ປ ຸ໋ຍທາດມູນອາຫານເສມີ ບາງຊະນດິ ຊະນດິທາດມນູ ອາຫານເສມີ ຊື ຸ່ປ ຸ໋ຍ ສູດທາງເຄມ ີ ປະລມິ າານທາດ ມນູ ອາຫານເສມີ ເຫ ກັ (Fe) ແມງການສີ (Mn) ສງັກະສີ(Zn) ທອງ (Cu) ໂບຣອນ (B) ໂມລບິດນີາໍ (Mo) ເຟຣີສັຊລັເຟດ (Ferrous sulfate) ແມງການສີຊລັເຟດ (Manganese sulfate) ຊງິຊລັ ເຟດ (Zinc sulfate) ທອງຊລັ ເຟດ (Copper sulfate) ບໍແຣກັ (Borax) ໂຊດຽມໂມດບິເດດ (Sodium molybdate) FeSO4.7H2O MnSO4.4H2O ZnSO4.7H2O CuSO4.5H2O Na2B4O7.10H2O Na2MoO4.2H2O 19% Fe 24% Mn 23% Zn 25% Cu 11% B 39% MoO4 ພດຈື ະຂາດທາດມູນອາຫານເສມີ ເຫ ົ ຸ່ານີ ້ແມຸ່ນເນື ຸ່ອງມາຈາກສະພາບຂອງດນິ ເປັນອາຊດິ ຫ ືເບສທີ ຸ່ ບໍ ຸ່ ເໝາະສົມເຮັດໃຫທ້ ທາດມູນເຫ ົ ຸ່ ານີ ້ບໍ ຸ່ ສາມາດລະລາຍອອກມາເປັນອາຫານພືດໄດ.້ ດັ ຸ່ງນັນ້ , ຈ ຸ່ ງມ ີ ຜູຜ້ ະລດິປ ຸ໋ຍທາດມູນອາຫານເສມີ ຢູ ຸ່ ໃນຮູບຂອງຄເີລດ (Chelate) ເຊັ ຸ່ນ: ອດີທີ ເີອ (EDTA), ດທີ ພີ ເີອ (DTPA), ເອດຈ໌ ດີທີເອ (HEDTA) ເປັນຕົນ້ . ໃນນີ ້ (EDTA) ນຍິ ມົ ໃຊຫ້ າຍໄດແ້ ກຸ່ : ເຫ ັກຄີເລດ (Iron chelate), ແມງການສີຄເີລດ (Manganese chelate), ສງັກະສຄີເລີ ດ (Zinc chelate), ທອງ ຄເລດ ີ (Copper chelate). 3. ເຮດັການທດົລອງເລື ຸ່ອງການວເິຄາະດນິ ການວເິຄາະດນິນັນ້ມາຈາກແນວຄວາມຄດິທີ ຸ່ ວຸ່າພດືດູດທາດມູນອາຫານຂ ້ນໄປຈາກດນິດັ ຸ່ງນັນ້ , ຖາ້ ສາມາດຫາທາດລະລາຍເຄມມີ າສະກດັທາດມູນອາຫານອອກຈາກດນິ ໄດເ້ທົ ຸ່າກນັ ຫ ືເປັນສດັ ສຸ່ ວນກບັ ປະລິມານທີ ຸ່ ຮາກພືດດູດຂ ້ນໄປກໍຈະເຮັດໃຫຮູ້ເ້ຖິງລະດບັ ຄວາມອ ດົມສົມບູນຂອງດິນໄດໂ້ດຍງຸ່າຍ. ວທິ ນີ ີ ້ ເປນັ ວທິ ທີ ີ ຸ່ ນຍິມົ ປະຕບິດັກນັທົ ຸ່ວໂລກ, ເຮດັ ໃຫເ້ກດີວທິ ກີ ານ ແລະ ລາຍລະອຽດປີກຍຸ່ອຍແຕກຕຸ່າງ ກນັອອກໄປຢຸ່າງຫ ວງຫ າຍ.

13 ຂັນ້ຕອນການໃຊກ້ ານວເິຄາະດນິ ເພື ຸ່ອປະເມນີລະດບັຄວາມອ ດມົ ສມົ ບູນຂອງດນິນັນ້ມີ4 ຂັນ້ຕອນຄ:ື 1. ການເກບັ ດນິຕວົ ຢຸ່ າງເພື ຸ່ ອການວເິຄາະ ຂັນ້ ຕອນນີ ້ນບັ ເປັນຂັນ້ ຕອນທີ ຸ່ ສໍາຄນັທີ ຸ່ ສ ດກໍວຸ່າໄດ້ເພາະ ຈາກການສກ ສາພບົ ວຸ່າຄວາມຜດິ ພາດທີ ຸ່ ເກດີຂ ້ນໃນການວເິຄາະດນິ 90% ນັນ້ມາຈາກການເກບັ ຕວົ ຢຸ່ າງ ດນິບໍ ຸ່ ດີຫ ືບໍ ຸ່ຖກື ຕອ້ງ. ຜນົ ການວເິຄາະທີ ຸ່ ໄດຮ້ ບັ ຈາກຕວົ ຢຸ່ າງດນິທີ ຸ່ ບໍ ຸ່ຖກື ຕອ້ງນັນ້ກໍຈະບໍ ຸ່ ເປັນປະໂຫຍດ, ບໍ ຸ່ ສາມາດນໍາໄປໃຊ້ ້ໄດ້ດັ ຸ່ງນັນ້, ກຸ່ອນຈະເກບັຕວົ ຢຸ່ າງຄວນຈະໄດສ້ ກ ສາວທິ ກີ ານເກບັ ໃຫເ້ຂົ ້າໃຈສາກຸ່ ອນ ໂດຍສກ ສາລາຍລະອຽດໃນຂໍມ້ ູນຈາກພາກສຸ່ວນກຸ່ ຽວຂອ້ງ. 2. ການສະກດັ ແລະ ການວເິຄາະເປັນການນໍາເອາົຕວົ ຢຸ່ າງດນິມາສະກດັທາດມູນອາຫານໂດຍໃຊ້ ທາດລະລາຍເຄມຊີະນດິຕຸ່າງໆທີ ຸ່ ແຕກຕຸ່າງກນັ ໄປຕາມຊະນດິທາດມູນອາຫານທີ ຸ່ຕອ້ງການວເິຄາະ ແລະ ວທິ ີ ການຂອງແຕຸ່ ລະໜຸ່ ວຍງານຈາກນັນ້ ກໍຈະນໍາເອາົທາດລະລາຍທີ ຸ່ ສະກດັທາດມູນອາຫານອອກມານັນ້ ໄປ ວເິຄາະ ເພື ຸ່ ອຊອກຫາປະລມິ ານທີ ຸ່ ຢູ ຸ່ ໃນດນິ , ສໍາລບັ ວທິ ສີ ະກດັ ແລະ ວເິຄາະທາດມູນອາຫານບາງຊະນດິ ຈະມວີທິ ກີ ານສະເພາະ ເຊິ ຸ່ ງບໍ ຸ່ ໄດກຸ້່າວໃນທີ ຸ່ນີ ້ . 3. ການຫາຄວາມສໍາພນັ ແລະ ແປຄວາມໝາຍຄຸ່າທີ ຸ່ ວເິຄາະໄດ,້ຄຸ່າວເິຄາະທີ ຸ່ ໄດນ້ ັນ້ເປນັ ຕວົ ເລກທີ ຸ່ ບໍ ຸ່ ມຄີວາມໝາຍ, ຖາ້ບໍ ຸ່ ໄດມ້ ກີ ານແປຄວາມໝາຍສາກຸ່ ອນຄຸ່າທີ ຸ່ ໄດຮ້ ບັ ນັນ້ ໝາຍຄວາມວຸ່າແນວໃດ. ການທີ ຸ່ ຈະແປຄວາມໝາຍໄດນ້ ັນ້ ຈະຕອ້ງຫາຄວາມສໍາພນັ ລະຫວຸ່າງປະລມິ ານທາດມູນອາຫານທີ ຸ່ ວເິຄາະໄດກ້ ບັ ປະລິມານທາດມູນອາຫານທີ ຸ່ ພືດດູດຂ ້ນໄປໃຊແ້ ທໆ້ ສາກຸ່ ອນ ຫ ືອາດຈະຫາຄວາມສໍາພັນລະຫວຸ່ າງ ປະລມິ ານທາດມູນອາຫານ ທີ ຸ່ ວເິຄາະໄດກ້ ບັປະລມິ ານຜນົຜະລດິຂອງພດືກໄໍ ດວຸ້່າມຄີວາມສໍາພນັກນັຫ າຍ ໜອ້ ຍພຽງໃດ. ຈາກນັນ້ , ກໍຈະໃຫຄ້ ວາມໝາຍຄຸ່ າວິເຄາະໂດຍຈະບອກໃຫຮູ້ວຸ້່ າ: ດິນນັນ້ ມີຄວາມ ອ ດມົ ສມົ ບູນສູງ, ປານກາງ ຫ ືຕໍ ຸ່າ. ການແປຄວາມໝາຍຢຸ່າງກວາ້ງກຈໍ ະມຫີ ກັ ການຕຸ່າງຫາກ. 4. ການໃຫຄ້ໍາແນະນໍາການໃຊປ້ ຸ໋ຍຄຸ່າວເິຄາະດນິທີ ຸ່ ໄດຈ້ ະນໍາມາພຈິາລະນາໃນການໃຫຄ້ໍາແນະນໍາການ ໃຊປ້ ຸ໋ຍໂດຍໃຊຜ້ ນົ ການຄົນ້ ຄວາ້ວໄິຈທດົ ສອບປູກພດືໃນສວນ, ໄຮຸ່ ນາ ມາປະກອບ ຈ ຸ່ ງຈະເຮດັ ໃຫຮູ້ວຸ້່າ ຄວນຈະໃສຸ່ ປ ຸ໋ຍຊະນດິ ໃດ ຫ າຍປານໃດ. ສໍາລບັ ປະເທດທີ ຸ່ ມຄີ ວາມກາ້ວໜາ້ໃນເລື ຸ່ ອງນີ ້ , ເມື ຸ່ ອມກີ ານ ວເິຄາະດນິ ແລະ ຮູລ້ ະດບັຄວາມອ ດມົ ສມົ ບູນຂອງດນິ ແລວ້ ຈະສາມາດບອກໄດຜ້ ນົທີ ຸ່ ວຸ່າ: ຄວນຈະໃສຸ່ ປ ຸ໋ຍ ຊະນດິໃດປະລມິ ານເທົ ຸ່າໃດ. ສະຫ ບ ໃຈຄວາມ ຄວາມອ ດມົ ສມົ ບູນຂອງດນິ : ໃນສະພາບທໍາມະຊາດທີ ຸ່ບໍ ຸ່ມມີ ະນ ດເຂົ ້າໄປໃຊປ້ ະໂຫຍດ, ດນິຈະມີ ລະດັບອາຫານທາດມູນຕຸ່ າງໆຂອ້ ນຂາ້ງຄົງທີ ຸ່ ອາດຈະຫ າຍ, ອາດຈະໜອ້ ຍຂ ້ນຢູ ຸ່ ກັບຊະນດິ ຂອງດິນ (ເຊິ ຸ່ ງຂ ້ນກບັສະພາບແວດລອ້ ມ) ການທີ ຸ່ ດນິມລີະດບັທາດມູນອາຫານພດືຂອ້ ນຂາ້ງຄງທີ ຸ່ ນີ ້ບໍ ຸ່ ໝາຍຄວາມ ວຸ່າພາຍໃນດນິນັນ້ໆຈະບໍ ຸ່ມກີ ານປຸ່ ຽນແປງເລຍີ, ແທຈ້ງິແລວ້ ດນິສູນເສຍທາດມູນອາຫານໄປຕະຫ ອດເວລາ ແລະ ໃນຂະນະດຽວກນັ ກໍຈະໄດຮ້ ບັ ທາດມູນອາຫານເພີ ຸ່ ມເຕມີ ຢູ ຸ່ ຕະຫ ອດເວລາເຊັ ຸ່ ນກນັ . ການໄດຮ້ ບັ ແລະ ການສູນເສຍຈະສມົ ດ ນກນັຢູ ຸ່ ທີ ຸ່ ຄວາມອ ດມົ ສມົ ບູນລະດບັໜ ຸ່ ງ, ຄວາມຫ າຍ ຫ ືໜອ້ ຍຂອງທາດມູນ

14 ອາຫານໃນພາວະທີ ຸ່ ດ ນດຸ່ ຽງນີ ້ຈະມກີ ານປຸ່ ຽນແປງເໝືອນກນັ ແຕຸ່ ຈະຊາ້ຫ າຍຖາ້ບໍ ຸ່ ມມີ ະນ ດເຂົ ້າໄປໃຊ້ ປະໂຫຍດຈາກດນິນັນ້. ຄວາມຮູທ້ ົ ຸ່ ວໄປກຸ່ ຽວກບັຝ ຸ່ ນ: ຝ ຸ່ ນໃນທາງວຊິ າການຈະເອີ ້ນວຸ່າ: ປ ຸ໋ຍ ເຊິ ຸ່ ງໝາຍເຖງິວດັຖ ໃດກໍຕາມ ທີ ຸ່ ນໍາມາໃຊໂ້ດຍມວີດັ ຖ ປະສງົເພື ຸ່ ອໃຫທ້ າດມູນອາຫານແກຸ່ ພດື ດັ ຸ່ງນັນ້ , ຈະເຫນັ ໄດວຸ້່າການທີ ຸ່ ຈະຮຽກ ວດັຖ ໃດໆວຸ່າປ ຸ໋ຍໄດກ້ ຕໍ ໍ ຸ່ ເມື ຸ່ອ: 1. ວດັຖ ນັນ້ມທີ າດມູນອາຫານພດືເປນັ ອງົປະກອບ 2. ວດັຖ ປະສງົການໃຊວ້ດັຖ ນັນ້ຄກື ານໃຫທ້ າດມູນອາຫານແກຸ່ພດື ຕັ ້ງແຕຸ່ ອາດດີຈນົ ເຖງິປະຈບ ນັ ນກັ ວຊິ າການທີ ຸ່ ກຸ່ ຽວຂອ້ງໃນອງົການກະເສດເປັນຈໍານວນຫ າຍໄດ້ ທ ມ້ ເທຄວາມພະຍາຍາມທີ ຸ່ ຈະຫາວທິ ກີ ານເພີ ຸ່ມຜນົຜະລດິຕໍ ຸ່ ເນື ້ອທີ ຸ່ ໃຫສູ້ງຂ ້ນ. ກຸ່າວຄໃືຫໄ້ດ້ຮບັຜນົຜະລດິ ຕໍ ຸ່ ໄຣຸ່ ໃຫໄ້ດຫ້ າຍທີ ຸ່ ສ ດນັນ້ ເອງ. ແນຸ່ ນອນທີ ຸ່ ສ ດວຸ່າວທິ ກີ ານດັ ຸ່ງກຸ່າວຈະຕອ້ ງໃຫກ້ ໍາໄລຢຸ່ າງຄ ມ້ ຄຸ່າກບັ ການ ລງົທນ ດວ້ຍ. ດັ ຸ່ງນັນ້, ປັດໄຈຕຸ່າງໆທີ ຸ່ ຄວບຄ ມການຈະເລນີເຕບີ ໂຕຂອງພດືຈ ຸ່ ງໄດຮ້ ບັ ການພດັທະນາໃຫດ້ ີ ຂ ້ນຕະຫ ອດມາ ເຊິ ຸ່ ງໄດແ້ກຸ່ : ພນັພດື, ນໍ ້າ, ການປອ້ງກນັ ແລະ ກໍາຈດັສດັຕູພດື, ດນິ ແລະ ການໃຊປ້ ຸ໋ຍ, ການດູແລຮກັ ສາອື ຸ່ນໆ ແລະ ສິ ຸ່ ງແວດລອ້ມອື ຸ່ນໆ ເຮດັການທດົລອງເລື ຸ່ອງການວເິຄາະດນິ : ການວເິຄາະດນິນັນ້ມາຈາກແນວຄວາມຄດິທີ ຸ່ວຸ່າພດືດູດທາດ ມູນອາຫານຂ ້ນໄປຈາກດນິດັ ຸ່ງນັນ້, ຖາ້ສາມາດຫາທາດລະລາຍເຄມມີ າສະກດັທາດມູນອາຫານອອກຈາກ ດນິ ໄດເ້ທົ ຸ່າກນັ ຫ ືເປັນສດັ ສຸ່ ວນກບັ ປະລມິ ານທີ ຸ່ ຮາກພດື ດູດຂ ້ນໄປກໍຈະເຮດັ ໃຫຮູ້ເ້ຖິງລະດບັ ຄວາມ ອ ດມົ ສມົ ບູນຂອງດນິ ໄດໂ້ດຍງຸ່າຍ. ວທິ ນີ ີ ້ ເປັນວທິ ທີ ີ ຸ່ ນຍິມົ ປະຕບິ ດັ ກນັທົ ຸ່ ວໂລກ, ເຮດັ ໃຫເ້ກດີວທິ ກີ ານ ແລະ ລາຍລະອຽດປກີ ຍຸ່ອຍແຕກຕຸ່າງກນັອອກໄປຢຸ່າງຫ ວງຫ າຍ. ຂັນ້ຕອນການໃຊການ ້ ວເິຄາະດນິ ເພື ຸ່ອປະເມນີລະດບັຄວາມອ ດມົ ສມົ ບູນຂອງດນິນັນ້ມີ4 ຂັນ້ຕອນຄ:ື 1. ການເກບັດນິຕວົຢຸ່າງເພື ຸ່ອການວເິຄາະ 2. ການສະກດັ ແລະ ການວເິຄາະ 3. ການຫາຄວາມສໍາພນັ ແລະ ແປຄວາມໝາຍຄຸ່າທີ ຸ່ວເິຄາະໄດ້ 4. ການໃຫຄ້ໍາແນະນາໍການໃຊປ້ ຸ໋ຍ ບດົຝກ ຫດັ 1. ການນາໍ ໃຊຝ້ ຸ່ ນຄອກໃນປະລມິ ານຫ າຍສາມາດພາໃຫເ້ກດີມນົລະພາວະໃຫແ້ກຸ່ນໍ ້າໄດ້ຫ ືບໍ? 2. ດນິທີ ຸ່ ໃຊເ້ປັນປະໂຫຍດໃນການກະເສດຈະໄດຮ້ ບັທາດມູນອາຫານຕຸ່າງ (ຍກົ ເວັນ້ ໄນໂຕຣເຈນ) ໄດມ້ າ ຈາກທາງໃດແດຸ່ ? 3. ການສູນເສຍທາດມູນອາຫານພດືໃນດນິດວ້ຍສາເຫດໃດແດຸ່ ? 4. ວທິ ປີະເມນີລະດບັຄວາມອ ດມົ ສມົ ບູນຂອງດນິທີ ຸ່ນຍິມົ ປະຕບິດັ ໂດຍທົ ຸ່ວໄປມຫີ ຍງັແດຸ່ ? 5. ປດັ ໄຈຕຸ່າງໆທີ ຸ່ຄວບຄ ມການຈະເລນີເຕບີໂຕຂອງພດືມຫີ ຍງັແດຸ່ ? 6. ຝ ຸ່ ນອາດຈະຈາໍ ແນກໄດເ້ປນັ ຈກັຊະນດິຄ?ື ຊະນດິໃດແດຸ່ ? 7. ຂັນ້ຕອນໃນການໃຊກ້ ານວເິຄາະດນິ ເພື ຸ່ອປະເມນີລະດບັຄວາມອ ດມົ ສມົ ບູນຂອງດນິມຈີກັ ຂັນ້ ຕອນ? ຄຂື ັນ້ຕອນໃດແດຸ່ ?

15 ບດົທ ີ2 ການຜະລດິ ແລະ ການປະສມົ ຝ ຸ່ນ 1. ການຜະລດິຝ ຸ່ນທໍາມະຊາດ ໃນການຜະລດິຝ ຸ່ ນຄອກກຄໍ ການ ື ຮວບຮວມຂີ ້ສດັ ເພື ຸ່ອເກບັ ໄວໃ້ຊ້ໂດຍພະຍາຍາມປອ້ ງກນັ ໃຫມ້ ກີ ານ ສູນເສຍທາດມູນອາຫານພດືທີ ຸ່ ເປນັ ອງົປະກອບຢູ ຸ່ ໃນຂີ ້ສດັ ໃຫໜ້ ອ້ ຍທີ ຸ່ ສ ດ ຊະນດິຂອງຂີ ້ສດັທີ ຸ່ ໃຊໃ້ນການ ເຮດັ ຝ ຸ່ ນຄອກຄ:ືຂີ ້ສດັ ປີກ, ຂີ ້ຄວາຍ, ຂີ ້ ງວົ ແລະຂີໝ້ ູເຊິ ຸ່ ງມວີທິ ີການເກບັ ຮວບຮວມແຕກຕຸ່າງກນັ ໄປ. ວດັຖ ປະສງົທີ ຸ່ຜະລດິຝ ຸ່ ນຄອກຄກື ານຂາດແຄນຂີ ້ສດັ ໃນປະລມິ ານຫ າຍທີ ຸ່ຈະນາໍມາເຮດັຝ ຸ່ ນ. 1.1 ຝ ຸ່ ນຈາກຂີ ້ສດັ ກ. ຂີ ້ສດັປກີ ຂີ ້ສດັ ປີກແຕກຕຸ່າງຈາກຂີ ້ສດັ ໃຫຍຸ່ ເຊັ ຸ່ ນ: ງວົ, ຄວາຍ ແລະ ໝູບຸ່ ອນທມີ ສີຸ່ ວນທີ ຸ່ ເປັນທາດ ແຫ ວຢູ ຸ່ ໜອ້ ຍ ຂີ ້ສດັປກີ ຈ ຸ່ ງມກັມທີ າດມູນໄນໂຕຣເຈນ ແລະ ຟອສຟໍຣສັ ສູງກວຸ່າຂີ ້ ງວົ, ຂີ ້ຄວາຍ ແຕຸ່ມທີ າດ ມູນໂພແທສັ ຊຽມໃນລະດບັ ໃກຄ້ ຽງກນັ . ຝ ຸ່ ນຂີ ້ສດັ ປີກຈະມອີ າຊດິ ຍູຣິກ (Uric acid) ຢູ ຸ່ ສູງ, ອາຊດິ ນີ ້ ປກົ ກະຕມິ ຢີູ ຸ່ ໃນນໍ ້າຍຸ່ ຽວ ໂດຍເປັນທາດປະສມົ ທີ ຸ່ມໄີນໂຕຣເຈນຢູ ຸ່ ໃນຮູບຮຸ່າງແອມໂມນຽມຈ ຸ່ ງອາດຈະມີ ການສູນເສຍໄນໂຕຣເຈນໃນຮູບແກ໊ສແອມໂມເນຍໄດຫ້ າຍ. ຂີ ້ສດັ ປີກທີ ຸ່ ສາມາດເກບັ ຮວບຮວມໄດ້ສຸ່ ວນໃຫຍຸ່ ເປັນຂີ ້ໄກຸ່ ຂງັໃນຄອກ. ການເກບັ ຂີ ້ໄກຸ່ ຈ ຸ່ ງຈໍາເປັນຕອ້ງລະມດັລະວງັການສູນເສຍໄນໂຕຣເຈນໃນຮູບແອມໂມເນຍ ດັ ຸ່ງກຸ່າວມາຂາ້ງເທງິເຊິ ຸ່ ງອາດ ຈະເຮດັ ໄດໂ້ດຍເຮດັ ໃຫຂ້ ີ ້ໄກຸ່ ນັນ້ ແຫງ້ໂດຍໄວ. ການຮອງພື ້ນຄອກກໍສາມາດຊຸ່ ວຍໄດຫ າ ້ ຍ,ວດັ ຖ ຮອງພື ້ນ ຄອກຄວນເປັນວດັ ຖ ທີ ຸ່ ດູດຊບັ ນໍ ້າເຊັ ຸ່ ນ: ຂີກ້ ບົ , ຂີ ້ ເລື ຸ່ ອຍ, ຕົນ້ ສາລບີ ດົ ເປັນຕົນ້ . ນອກ ຈາກນັນ້, ອາດຈະ ໃສຸ່ ປ ຸ໋ຍຊ ບເປີຟອສເຟດປະມານ 50 kg ຕໍ ຸ່ ຂີ ້ສດັ 1 ໂຕນ ກໍຈະຫ ດການສູນເສຍໄນໂຕຣເຈນໄດເ້ຊັ ຸ່ ນກນັ . ການນໍາເອາົຂີ ້ສດັ ໄປປະກອບເຮດັໃຫເ້ປນັຝ ຸ່ ນໝກັ ນບັວຸ່າເປນັ ວທິ ຊີຸ່ວຍລດົການສູນເສຍໄນໂຕຣເຈນທີ ຸ່ດໄີດ້ ອກີທາງໜ ຸ່ ງໂດຍໝກັ ຂີ ້ສດັ 1,5 ສຸ່ວນກບັ ເຟອືງຊຸ່ ມນໍ ້າ 1 ສຸ່ວນ. ຂ. ຂີ ້ ງວົ−ຂີ ້ຄວາຍ ການເກບັ ຂີ ້ ງວົ−ຂີ ້ຄວາຍ ໂດຍໃຫສ້ ດັ ຢຽບຍໍ ຸ່າໃນຄອກທີ ຸ່ມຫີ ງັຄາ ແລະ ປູພື ້ນຄອກໃຫພ້ ໍດີ ເພື ຸ່ ອທາດແຫ ວນບັວຸ່າເປນັ ວທິ ເີກບັທີ ຸ່ ງຸ່າຍ ແລະ ໄດພ້ໍສມົ ຄວນ, ແຕຸ່ ວທິ ນີ ີ ້ບໍ ຸ່ ສາມາດໃຊໄ້ດກ້ ບັຄອກງວົນມົ ເພາະອາດຈະເຮດັ ໃຫກ້ ານຮດີເອາົນມົ ເກດີສກົ ກະປກົ , ເປເິປື ້ອນ ແລະ ເປນັ ອນັຕະລາຍໄດ.້ ການຮອງພື ້ນຄອກທີ ຸ່ ບໍ ຸ່ ໜາພໍຈະເຮດັ ໃຫເ້ກດີການສູນເສຍໄນໂຕຣເຈນ ແລະ ໂພແທສຊຽມ ັ ຈາກສຸ່ ວນເກນີຂອງນໍ ້າຍຸ່ ຽວທີ ຸ່ ເຫ ອືຈາກການດູດຊບັ , ໄຫ ຖິມ້ ໄປໄດ.້ໃນກໍລະນທີ ີ ຸ່ຄອກເປນັ ພື ້ນຊມີ ງັ ເຊັ ຸ່ນ: ຄອກງວົນມົ ຈ ຸ່ ງຄວນມຖີ ງົເກບັຝ ຸ່ ນຄອກແຫ ວອນັ ໄດແ້ກຸ່ : ນໍ ້າຍຸ່ ຽວ ແລະ ນໍ ້າລາ້ງຄອກ. ອາດຈະສາ້ງເປນັ ຖງົ ເກບັ ຫ ືເປນັ ຂ ມ ເຊິ ຸ່ ງປົກກະຕຈິ ະເລກິ ກວຸ່າ 1 ແມດັ , ໃນກໍລະນທີ ີ ຸ່ ເປັນຄອກຂະໜາດໃຫຍຸ່ອາດຈະເຮດັ ບຸ່ອນເກບັຝ ຸ່ ນຄອກແຫ ວເປນັ ສະ ຫ ືໜອງ. ຝ ຸ່ ນຄອກເຫ ົ ຸ່ານີ ້ສາ ມາດນໍາເອາົໄປໃຊໄ້ດເ້ປນັ ຢຸ່າງດ,ີໂດຍອາດ ຈະໃຊຝ້ ຸ່ ນແຕຸ່ງໜາ້ດນິໄດ.້

16 ໃນສຸ່ ວນທີ ຸ່ ເປັນກອງຂີ ້ສດັ , ຄວນຈະກອງຢູ ຸ່ ພື ້ນທີ ຸ່ ທີ ຸ່ ບໍ ຸ່ ມນີໍ ້າຖວ້ ມ, ເຖິງເປັນພື ້ນດນິ ໜຽວ ຫ ື ພື ້ນທີ ຸ່ ຊມ ນໍ ້າໄດຍ້າກເຊັ ຸ່ນ: ພື ້ນຊມີ ງັ ຫ ືປູຜາ້ພາລສຕກິ ຮອງໄວ.້ທງັນີ ້ ເພື ຸ່ອຫ ດຜຸ່ ອນການສູນເສຍຂອງຝ ຸ່ ນ ໂດຍການຊມ ຊະລງົລຸ່ ມ. ກອງຝ ຸ່ ນຈະຕອ້ງກອງໃຫສູ້ງ ແລະ ໃຫແ້ໜນ້ ເພື ຸ່ອໃຫທ້ າດອງົຄະທາດສະຫ າຍຕວົ ໄດໂ້ດຍຊາ້ ແລະ ການລະເຫຍີສູນຫາຍຂອງແກ໊ສແອມໂມເນຍເກດີຂ ້ນໄດໜ້ ອ້ ຍແລະ ຈະຕອ້ງຢູ ຸ່ ໃນບຸ່ ອນ ກາໍ ບງັຝນົ . ຄ. ຂີໝ້ ູ ປະລມິ ານ 60% ຂອງອາຫານທີ ຸ່ ໝູກນິ ເຂົ ້າໄປຈະຖືກຂບັ ຖຸ່ າຍອອກມາເປັນອ ດຈາລະ ແລະ ປັດສະວະ ດັ ຸ່ງນັນ້ , ທາດມູນອາຫານພດື ໃນຂີໝ້ ູຈ ຸ່ ງຂ ້ນກບັ ລກັ ສະນະຂອງເສດອາຫານຈາກການລຽ້ງດູ ແລະ ອາຍ ຂອງໝ.ູ ການເກບັ ຂີໝ້ ູມລີກັ ສະນະທີ ຸ່ ແຕກຕຸ່າງກນັອອກໄປເຊັ ຸ່ນ: ໃນປະເທດໄຕຫ້ ວນັນຍິມົ ສາ້ງບຸ່ ອນ ເກບັມຽ້ນຂີໝ້ ູດວ້ ຍດນິຈີ ຸ່ , ໂດຍໄດສ້ າ້ງຄອກໄວໃ້ນບຸ່ ອນທີ ຸ່ ສູງ, ຊາວກະສກິ ອນຈະເກບັຂີໝ້ ູໄວບຸ້່ ອນເກບັ ມຽ້ນ, ສຸ່ ວນທີ ຸ່ ເປັນນໍ ້າຍຸ່ ຽວ ແລະ ນໍ ້າລາ້ງຄອກຈະນໍາໄປໃສຸ່ ໄຮຸ່ ນາ. ໃນປະເທດຈນີບາງແຫຸ່ງນຍິມົ ສາ້ງ ໜອງເກບັກກັ ນໍ ້າລາ້ງຄອກໝູແລະ ນໍ ້າຍຸ່ ຽວ ແລວ້ ນໍາເອາົນໍ ້າເຫ ົ ຸ່ານີ ້ໄປໃຊໃ້ນລກັ ສະນະຝ ຸ່ ນແຫ ວ ໂດຍໃຊ້ ເປນັ ຝ ຸ່ ນແຕຸ່ງໜາ້ດນິ . ບາງແຫຸ່ງນຍິມົ ລຽ້ງໝູໃນຄອກທີ ຸ່ມຫີ ບເລກິ ຢູ ຸ່ ໜາ້ຄອກປະມານ 2 ແມດັມຂີ ັນ້ ໄດຂ ້ນ ລງົເກບັຂີໝ້ ,ູ ກົນ້ຫ ມໃຊເ້ສດພດືປູເຊັ ຸ່ນ: ເຟອືງ ແລະ ຫຍາ້ເປນັ ຕົນ້. ນອກນັນ້ , ຄນົ ຈນີຍງັນຍິມົ ນໍາເອາົຂີໝ້ ູມາປະສມົ ດນິ ແຫງ້ມຸ່ ນໃນປະລມິ ານເທົ ຸ່າກນັ ແລວ້ ນໍາ ເອາົໄປເກບັ ໄວໃ້ນວທິ ນີ ີມ້ ຂີໍດ້ ຄີ ືຊຸ່ ວຍດບັກິ ຸ່ນເໝນັ ລງົໄດຫ າຍ ແລະ ຍງັຫ ດການສູນເສຍໄນໂຕຣເຈນໃນ ຮູບຂອງແກ໊ສແອມໂມເນຍໄດອ້ກີດວ້ຍ. ງ. ການໝກັ ຝ ຸ່ ນຄອກເພື ຸ່ອນາໍ ໄປໃຊໂ້ດຍໄວ 1. ຫ ດຄວາມຊຸ່ ມຂອງຝ ຸ່ ນສດັລງົ 80% ໂດຍໃຫເ້ຫ ອືພຽງແຕຸ່ 55−65% ດວ້ ຍການນໍາເອາົໄປ ຜ ຸ່ ງໃສຸ່ ແດດ ຫ ືໃຊຄ້ວາມຮອ້ນຈາກແຫຸ່ ງອື ຸ່ນ. 2. ເມື ຸ່ ອຫ ດຄວາມຊຸ່ ມແລວ້ ໃຫນ້ ໍາໄປກອງ ແລະ ປີ ້ນກັບທ ກ 3−4 ວັນ ເພື ຸ່ ອເລັ ຸ່ງການເນົ ຸ່ າ ສະຫ າຍຂອງຂີ ້ສດັ . ຄວາມຮອ້ ນໃນກອງຝ ຸ່ ນຂີ ້ສດັ ຈະເພີ ຸ່ ມຂ ້ນຢຸ່ າງວຸ່ ອງໄວ ແລະ ຫ ດລງົເຫ ອື ປະມານ ຄວາມຮອ້ ນໃນສະພາບປົກກະຕ.ິ ຄວາມຊຸ່ ມໃນກອງຂີ ້ສດັ ດັ ຸ່ງກຸ່າວຈະຫ ດລງົອກີ ເຫ ອື ພຽງ 40−50% ພາຍໃນເວລາພຽງ 15 ວນັ , ຝ ຸ່ ນຄອກໃນສະພາບຄວາມຊຸ່ ມດັ ຸ່ງກຸ່າວນີ ້ສຸ່ວນໜ ຸ່ ງສາມາດນໍາໄປໃສຸ່ ໃນໄຮຸ່ ນາ ໄດໂ້ດຍກງົ ແລະ ອີກສຸ່ ວນໜ ຸ່ ງນໍາໄປໃຊເ້ປັນເຊື ້ອຝ ຸ່ ນໝັກ (Seed compost) ໂດຍມວີ ດັ ຖ ປະສງົເພື ຸ່ ອ ປະສມົ ກບັຂີ ້ສດັທີ ຸ່ຍງັສດົສໍາລບັນາໍ ໄປໃຊໂ້ດຍໄວ. 3. ນໍາເອາົຂີ ້ສດັ ສດົ ໄປປະສມົ ກບັ Seed compst ໃຫໄ້ດຄ້ ວາມຊຸ່ ມປະມານ 55−66% ເມື ຸ່ ອ ປະສມົ ດແີລວ້ ເຮດັ ເປັນກອງຝ ຸ່ ນໄວແ້ ລວ້ ປຸ່ ອຍໃຫລ້ ະລາຍຕວົ ຕໍ ຸ່ ໄປອກີ ປະມານ 15 ວນັ . ຈາກນັນ້ ແບຸ່ງ ອອກເປັນ 2 ສຸ່ ວນ, ສຸ່ ວນໜ ຸ່ ງນໍາໄປໃສຸ່ ໄຮຸ່ ນາເປັນຝ ຸ່ ນ, ອີກສຸ່ ວນໜ ຸ່ ງເກບັ ໄວໃ້ຊເ້ປັນ Seed compst ຕໍ ຸ່ ໄປ. ຈະເຫນັ ໄດວຸ້່າ ການຫ ດຄວາມຊຸ່ ມຂອງຂີ ້ສດັນັນ້ ຈະຕອ້ງໃຊແ້ຮງງານຫ າຍໃນໄລຍະເລີ ຸ່ມຕົນ້ ເທົ ຸ່າ ນັນ້, ຫ ງັຈາກໄດ້Seed compst ແລວ້ການກຽມປ ຸ໋ຍ ແລະ ການໃຊປ້ ຸ໋ຍກຈໍ ະເປນັ ວງົຈອນໝນູ ວຽນໃຊໄ້ດ້ ເລື ້ອຍໆໄປ.

17 ກາໍ ຈດັຂອງເສຍ ການປຸ່ ອຍຖີມ້ ໄປ ໝກັ ໄວ້15 ວນັ ປີ ້ນກອງຝ ຸ່ ນທ ກໆ 3−4 ວນັ ໝກັ ໄວ້15 ວນັ ແລະ ປກອງ ປີ ້ນຝ ຸ່ ນທ ກໆ 3−4 ວນັ ຮູບທ ີ2.1: ວທິ ກີ ານຂັນ້ພື ້ນຖານໃນລະບບົການໝກັ ປ ຸ໋ຍຄອກແບບຕໍ ຸ່ ເນື ຸ່ອງ ການໝກັ ຝ ຸ່ ນຄອກເພື ຸ່ອນໍາໄປໃຊໂ້ດຍໄວໂດຍການນາໍ ເອາົ Seed compost ມາປະສມົ ກບັຂີ ້ສດັ ສດົ ໃໝຸ່ນັນ້ສາມາດເຮດັ ໄດ້2 ວທິ ຄີ:ືການປະສມົ ຢຸ່າງທົ ຸ່ວເຖງິ ແລະ ການປະສມົ ບາງສຸ່ວນ. ຕວົຢຸ່າງທ ີ1: ປະສມົ ຢຸ່າງທົ ຸ່ວເຖງິ 1. ຕາກຂີ ້ສດັທີ ຸ່ຍງັສດົຢູ ຸ່ ເທງິພື ້ນດນິ, ຈນົຄວາມຊຸ່ ມຫ ດລງົເຫ ອື 55−66% 2. ເອາົກອງຂີ ້ສດັ ຈາກຂໍ ້(1) ມາເຮດັ ເປັນກອງໆຂະໜາດກອງລະ 2−3 ແມດັກອ້ ນ, ປີ ້ນກບັ ກອງຂີ ້ສດັທ ກໆ 2−3 ວນັ ເຊິ ຸ່ ງອ ນຫະພູມໃນກອງຝ ຸ່ ນຈະສູງຂ ້ນປະມານ 60−70 Cພາຍໃນ 2−3 ວນັ . 3. ປີ ້ນກອງຝ ຸ່ ນຕໍ ຸ່ ໄປອກີ ຈນົ ຄວາມຊຸ່ ມເຫ ອື 40−50% ເຊິ ຸ່ ງຈະໃຊເ້ວລາພຽງແຕຸ່ 10−15 ວນັ ກຈໍ ະໄດ້Seed compost. 4. ປະສມົ ຂີ ້ສດັສດົ 1.500 kg ປະມານ 1,5 ແມດັກອ້ ນກບັ Seed compost 1,5 ແມດັກອ້ ນ ຄນົ ໃຫເ້ຂົ ້າກນັຈດັ ເປນັກອງຄຂືໍ ້(2). ນໍ ້າປດັ ສະວະ ແລະ ນໍ ້າ ລາ້ງຄອກ ຄອກສດັ ຂີ ້ສດັຄວາມຊຸ່ ມ ປະມານ 80% ຂີ ້ສດັຄວາມຊຸ່ ມປະມານ 55−66% Seed compost ຂີ ້ສດັປະສມົ Seed compost ມຄີວາມຊຸ່ ມ 55−65% ໃຊເ້ປນັ ຝ ຸ່ ນ ຝ ຸ່ ນຄອກມຄີວາມຊຸ່ ມ 45−50%

18 5. ປີ ້ນກອງຝ ຸ່ ນທ ກໆ 2−3 ວນັ ພາຍໃນ 10 ວນັ , ຝ ຸ່ ນຈະຍ ບລງົເຫ ອື 2,5 ແມດັກອ້ ນໂດຍປະ ມານ. 6. ນໍາເອາົຝ ຸ່ ນໄປໃຊ້1 ແມດັກອ້ ນ, ອກີ 1,5 ແມດັກອ້ ນ ທີ ຸ່ ເຫ ອືເກບັ ໄວເ້ປນັ Seed compost ຕໍ ຸ່ ໄປ. 7. ເລີ ຸ່ມຈາກຂໍ ້(4) ໄດໃ້ໝຸ່ເຮດັແບບນັນ້ ໄປເລື ້ອຍໆ. ຕວົຢຸ່າງທ ີ2: ປະສມົ ບາງສຸ່ວນ 1. ກຽມ Seed compost ຄກືບັ (1) ເຖງິ (3) ຂອງຕວົຢຸ່າງ 1 2. ກອງ Seed compost ເປນັ ສີ ຸ່ລຸ່ ຽມຂະໜາດ 11,5 ແມດັໜາ 20 ຊງັຕແີມດັ 3. ນໍາເອາົຂີ ້ສດັ ສດົ ມາເຕງັທບັຂໍ ້(2) ເປັນຊັນ້ ໜາປະມານ 10 ຊງັຕແີມດັ . ໃຊຂ້ ອງແຫ ມແທງ ກອງຝ ຸ່ ນໃຫກ້ ອງຝ ຸ່ ນລະບາຍອາກາດດຂີ ້ນ, ບໍ ຸ່ຈາໍເປນັ ຕອ້ງປະສມົ ຂີ ້ສດັກບັ Seed compost. 4. ປະຕບິດັແບບຂໍ ້(2) ແລະ (3) ຊໍ ້າກນັຈນົໄດກ້ ອງຝ ຸ່ ນປະມານ 70−80 ຊງັຕແີມດັ ໃຊຂ້ ອງ ແຫ ມ ແທງຫ າຍໆຈ ດໃຫກ້ ອງຝ ຸ່ ນລະບາຍອາກາດໄດ,້ປະໄວຈ້ ນົ ໃຊກ້ ານໄດ້ເຊິ ຸ່ ງຈະໃຊເ້ວລາປະມານ 15−20 ວນັ . 5. ເມື ຸ່ອໄດຝ້ ຸ່ ນສາມາດນໍາໄປໃຊໄ້ດແ້ລວ້ , ໂດຍເຫ ອືຝ ຸ່ ນສຸ່ ວນເທງິເຊິ ຸ່ ງແຫງ້ກວຸ່າສຸ່ ວນລຸ່ ມແມຸ່ ນ ເກບັ ໄວໃ້ຊເ້ປນັ Seed compost ຕໍ ຸ່ ໄປ. ສິ ຸ່ ງທີ ຸ່ ຄວນເອົາໃຈໃສຸ່ Seed compost ຈະຕອ້ ງບໍ ຸ່ ແຫງ້ເກີນໄປເຊັ ຸ່ ນ: ບໍ ຸ່ ຄວນກອງຂີ ້ສັດ ເພື ຸ່ ອເຮດັ Seed compost ປະຖີມ້ ໄວຮ້ ອດ 20−30 ວນັ ທງັນີ ້ ເພາະອ ນຫະພູມຂອງຝ ຸ່ ນໃນຮອບຕໍ ຸ່ ໄປ ຈະບໍ ຸ່ສູງຂ ້ນໄວ ເຮດັ ໃຫຝ້ ຸ່ ນສະຫ າຍຕວົ ໄດຊ້າ້. 1.2 ການຜະລດິຝ ຸ່ ນໝກັ ກ. ວດັຖ ຕຸ່າງໆທີ ຸ່ ນາໍມາໃຊຜ້ ະລດິຝ ຸ່ ນໝກັ ໃນແຕຸ່ລະທອ້ງຖິ ຸ່ ນສາມາດຈະຫາວດັສະດ ຕຸ່າງໆມາໃຊຜ້ະລດິຝ ຸ່ ນໝກັ ໄດແ້ຕກຕຸ່າງກນັ ເຊິ ຸ່ ງ ຈາໍ ແນກໄດເ້ປນັ ປະເພດຕຸ່າງໆດັ ຸ່ງນີ ້ : 1. ປະເພດເສດພດື ໄດແ້ກຸ່ : ເສດພດືຊະນດິຕຸ່າງໆທີ ຸ່ ເຫ ອືຖີມ້ ໄວໃ້ນໄຮຸ່ , ນາ ຫ ືສຸ່ ວນຫ ງັຈາກ ເກບັກຸ່ ຽວຜນົ ຜະລດິ ໄປແລວ້ ກໍນໍາເອາົມາກອງເຮດັ ເປນັ ຝ ຸ່ ນໝກັ ໄດເ້ຊັ ຸ່ນ: ເຟອື ງເຂົ ້າ, ເປືອກຖົ ຸ່ ວ, ຕົນ້ ຖົ ຸ່ ວ, ຕົນ້ ເຂົ ້າສາລ,ີແກນຝກັ ເຂົ ້າສາລ,ີ ໃບອອ້ ຍ, ຕົນ້ ອອ້ ຍ ແລະ ໃບຝາ້ຍ, ເສດຫຍາ້ຊະນດິຕຸ່າງໆທງັທີ ຸ່ ເປັນ ຫຍາ້ສດົ ແລະ ຫຍາ້ແຫງ້, ໃບໄມທ້ ກຊະນດິ ເປນັ ຕົນ້. ເສດພດືດັ ຸ່ງກຸ່າວສາມາດຫາໄດງຸ້່າຍຢູ ຸ່ ແລວ້ ໃນສວນ ແລະ ໄຮຸ່ນາທີ ຸ່ມກີ ານປູກພດື. 2. ເສດຂີ ້ ເຫຍື ຸ່ອມູນຝອຍຕຸ່າງໆຈາກຄວົ ເຮອືນ. 3. ວດັຊະພດືຕຸ່າງໆໃນແມຸ່ນໍ ້າລໍາຄອງ, ໜອງບງ ໄດແ້ກຸ່: ຜກັ ຕບົ , ຈອກ, ແໜ ເປນັ ຕົນ້. 4. ວດັ ສະດ ທາງການກະເສດທີ ຸ່ ເຫ ອືຖີມ້ ຈາກໂຮງງານອ ດສະຫະກໍາໄດແ້ກຸ່ : ຂີ ້ອອ້ ຍຈາກໂຮງ ງານນໍ ້າຕານ, ເປືອກໝາກນດັ ຈາກໂຮງງານອາຫານກະປຸ໋ອງ, ຂີ ້ ເລື ຸ່ ອຍຈາກໂຮງເລື ຸ່ ອຍ, ຂີ ້ແກບຈາກໂຮງ ສເີຂົ ້າ, ຂີໝ້ າກພາ້ວຈາກໂຮງງານກະທໝິ າກພາ້ວ, ກາກເສັນ້ ໃຍປໍຈາກໂຮງງານເຮດັ ເປົ ຸ໋ າເຂົ ້າ, ກາກມນັຕົນ້ ຈາກຈາກໂຮງງານແປງ້ມນັ ຕົນ້ , ເປືອກໝາກໄມຈ້າກໂຮງງານອາຫານກະປຸ໋ອງ, ກາກໝາກຫຸ່ ງແຫງ້ຈາກ ໂຮງງານນໍ ້າມນັພດື ເປນັ ຕົນ້. ວດັສະດ ປະເພດນີ ້ບໍ ຸ່ຕອ້ງເສຍເງນິຊືມ້ າເຊັ ຸ່ນ: ຂີໝ້ າກພາ້ວ. ເສດພດືຊະນດິຕຸ່າງໆ ທີ ຸ່ນາໍມາໃຊເ້ຮດັຝ ຸ່ ນໝກັ ນັນ້ຈະມປີະລມິ ານທາດມູນອາຫານພດືແຕກຕຸ່າງ ກນັ ໄປ, ເມື ຸ່ອນາໍມາໃຊເ້ຮດັຝ ຸ່ ນກຈໍ ະໄດຝ້ ຸ່ ນໝກັທີ ຸ່ມຄີ ນຄຸ່າທາງດາ້ນອາຫານຂອງພດືແຕກຕຸ່າງກນັ .

19 ຕາຕະລາງທ ີ2.1: ປະລມິ ານຂອງທາດມູນອາຫານໃນເສດພດືຊະນດິຕຸ່າງໆ ຊະນດິຂອງພດື ໄນໂຕຣເຈນ (% N2) ຟອສຟໍຣສັ (% P2O5) ໂພແທສຊຽມ ັ (% K2O) ເຟອືງເຂົ ້າ ເສດຫຍາ້ຕຸ່າງໆ ຕົນ້ເຂົ ້າສາລີ ແກນໝາກສາລີ ຜກັ ຕບົ ເປອືກໝາກຖົ ຸ່ ວດນິ ຕົນ້ຖົ ຸ່ ວເຫ ອືງ 0,45 0,49 0,53 0,74 1,39 1,70 3,54 0,28 0,58 0,15 0,55 0,94 0,30 1,04 0,38 0,74 2,21 1,78 7,40 0,47 3,54 ຂ. ທາດເລັ ຸ່ງທີ ຸ່ ໃຊປ້ ະກອບການຜະລດິຝ ຸ່ ນໝກັ ການຜະລິດຝ ຸ່ ນໝັກໂດຍນໍາໃຊວ້ ດັ ສະດ ຫ ືເສດພືດຊະນດິ ຕຸ່ າງໆ ດັ ຸ່ງທີ ຸ່ ກຸ່ າວໄປແລວ້ ມາ ກອງຮວມກນັ ຈະຕອ້ ງໃຊເ້ວລານານພໍສມົ ຄວນ ກຸ່ ອນທີ ຸ່ ຈະສະຫ າຍຕວົ ເຖິງຂັນ້ທີ ຸ່ ເອີ ້ນວຸ່າ: ເປັນຝ ຸ່ ນໝກັ ແລະ ນໍາໄປໃຊໄ້ດກ້ ານໃສຸ່ ທາດປະສົມບາງຢຸ່ າງຕໍ ຸ່ ໄປນີ ້ຈະໃຊຄ້ ໍາວຸ່ າທາດເລັ ຸ່ງລົງໄປໃນກອງວັດສະດ ຈະສາມາດຊຸ່ ວຍຫຍໍ ້ໄລຍະເວລາໃນການເຮດັ ຝ ຸ່ ນໝກັ ໃຫໄ້ວຂ ້ນ. ນອກຈາກນັນ້ ຍງັຊຸ່ ວຍໃຫຄ້ ນນະພາບ ຂອງຝ ຸ່ ນໝກັ ທີ ຸ່ ໄດມ້ ຄີ ນຄຸ່າທາງດາ້ນແຮຸ່ທາດມູນອາຫານທີ ຸ່ ຈະເປນັປະໂຫຍດຕໍ ຸ່ ພດືດຂີ ້ນ. ການໃຊທ້ າດເລັ ຸ່ງ ອາດຊະໃຊປ້ ະກອບຮຸ່ ວມກນັທ ກຊະນດິ ຫ ືຢຸ່ າງໃດຢຸ່ າງໜ ຸ່ ງ ທງັໝດົ ນີ ້ຂ ້ນຢູ ຸ່ ກບັຄວາມສະດວກທີ ຸ່ ຈະຫາ ມາໄດ.້ ທາດເລັ ຸ່ງແບຸ່ງອອກໄດເ້ປນັ ປະເພດຕຸ່າງໆດັ ຸ່ງນີ ້ : 1. ຂີ ້ສດັຊະນດິຕຸ່າງໆ (ອ ດຈາລະ ແລະ ປດັ ສະວະເກົ ຸ່າ) 2. ຝ ຸ່ ນໝກັ 3. ປ ຸ໋ຍເຄມໂີດຍສະເພາະປ ຸ໋ຍໄນໂຕຣເຈນ 4. ດນິທໍາມະດາ, ດນິຕມົ ແລະ ຂີ ້ ເລ້ 5. ເຊື ້ອຈລ ນິບາງຊະນດິ (ໃນປດັ ຈບ ນັຍງັຫາຊື ້ໄດຍ້າກ ແລະ ມລີາຄາແພງ) ທາດເລັ ຸ່ງຕຸ່າງໆດັ ຸ່ງກຸ່າວນອກຈາກຈະມຈີລ ນິຊຊີ ະນດິຕຸ່າງໆທີ ຸ່ ຊຸ່ ວຍຍຸ່ອຍສະຫ າຍເສດພດື ເປັນ ອງົປະກອບຢູ ຸ່ ນໍາ ແລວ້ ຍງັຈະໃຫທ້ າດມູນອາຫານແກຸ່ຈລ ນິຊທີ ີ ຸ່ມຢີູ ຸ່ ເດມີ ໃນກອງເສດພດື ເຮດັ ໃຫຈ້ ລ ນິຊີ ເພີ ຸ່ມຄວາມສາມາດເປັນການຍຸ່ ອຍສະຫ າຍເສດພດືດັ ຸ່ງກຸ່າວໃຫກ້ າຍເປັນຝ ຸ່ ນໝກັ ໄດໄ້ວຂ ້ນ, ແຕຸ່ທງັນີຖ້ າ້ ບໍ ຸ່ສາມາດຫາທາດເລັ ຸ່ງໄດກ້ ເໍຮດັ ໃຫຝ້ ຸ່ ນໝກັ ໂດຍໃຊເ້ສດພດືແຕຸ່ພຽງຢຸ່າງດຽວ. ຄ. ອ ປະກອນຕຸ່າງໆທີ ຸ່ ຄວນມໃີນການຜະລດິຝ ຸ່ ນໝກັ 1. ຄາດ, ມດີ, ຈກົ ເພື ຸ່ອເກບັ ເສດວດັສະດ ຫ ືເສດພດືທີ ຸ່ຈະນາໍມາກອງຮຸ່ວມກນັ . 2. ລໍ ້, ກະບ ງ, ຄ ຫ ືເຂັ ້ງໄມໄ້ຜຸ່ ສໍາລບັ ໃຊຂ້ນົ ເສດພດື ແລະ ທາດເລັ ຸ່ງມາກອງຮວມກນັ . 3. ຈກົ , ສຽມ, ມວ້ນແງຸ່ມ ສໍາລບັປັບພື ້ນທີ ຸ່ ຫ ືຂ ດຫ ມທີ ຸ່ ຈະໃຊເ້ປັນບຸ່ ອນກອງເສດພດ ແ ື ລະ ໃຊສ້ໍາລບັ ພກິກບັ ຫ ືປີ ້ນກອງເສດພດືນັນ້. 4. ຖງັນໍ ້າ, ບວົຫດົນໍ ້າ ແລະ ສາຍຢາງສໍາລບັ ໃຊຫ້ ດົນໍ ້າໃຫກ້ ບັກອງເສດພດື.

20 ງ. ການເລອືກສະຖານທີ ຸ່ທີ ຸ່ ຈະໃຊຜ້ ະລດິຝ ຸ່ ນໝກັ ການເລອືກສະຖານທີ ຸ່ ຫ ືບໍລເິວນທີ ຸ່ ຜະລດິຝ ຸ່ ນໝກັ , ມຄີວາມສໍາຄນັຢຸ່າງຫ ວງຫ າຍ ເພາະເພື ຸ່ອ ເປນັການປະຢດັ ແຮງງານຂອງຊາວກະສກິອນ ແລະ ສິ ຸ່ ງທີ ຸ່ຕອ້ງຄວນພຈິາລະນາຄ:ື 1. ຄວນເປນັ ບໍລເິວນທີ ຸ່ຢູ ຸ່ ໃກກ້ ບັແຫຸ່ ງທີ ຸ່ມເີສດພດືຫ າຍທີ ຸ່ສ ດ, ເພື ຸ່ອສະດວກໃນການຂນົຍາ້ຍ 2. ຄວນເປນັ ບໍລເິວນທີ ຸ່ຢູ ຸ່ ໃກກ້ ບັແຫຸ່ ງນໍ ້າ, ທງັນີ ້ ເພື ຸ່ອສະດວກໃນການຫດົນໍ ້າໃຫກ້ ອງເສດພດື 3. ຄວນເປນັ ບໍລເິວນທີ ຸ່ສູງນໍ ້າບໍ ຸ່ຖວ້ມ ແລະ ມລີະດບັພື ້ນທີ ຸ່ຮາບພຽງສະເໝກີນັໃຫຫ້ າຍທີ ຸ່ສ ດ ຈ. ວທິ ກີອງເສດພດືເພື ຸ່ອການຜະລດິຝ ຸ່ ນໝກັ ການນໍາເອາົເສດພດື ຫ ືເສດວດັສະດ ຕຸ່າງໆມາກອງເພື ຸ່ອຜະລດິຝ ຸ່ ນໝກັ ນັນ້ເຮດັ ໄດຫ້ າຍວທິ ີ ທງັນີ ້ຂ ້ນຢູ ຸ່ ກບັສະພາບຂອງພື ້ນທີ ຸ່ ແລະ ຖານະຂອງຊາວກະສກິ ອນ ໂດຍທົ ຸ່ ວໄປການຜະລດິຝ ຸ່ ນໝກັ ໂດຍ ໃຊທ້ າດເລັ ຸ່ງຮຸ່ວມນາໍ ຈະໃຊເ້ວລາປະມານ 3−4 ເດອືນ. 1. ການກອງກາງແຈງ້ເຮດັ ໄດໂ້ດຍການນໍາເອາົເສດພດືມາກອງຮຸ່ ວມກນັ ໂດຍບໍ ຸ່ ຕອ້ງມຫີ ງັ ຄາມ ງກນັຝນົ ແລະ ແສງແດດ. ຂໍ ້ເສຍຂອງການກອງກາງແຈງ້ອາດຈະມທີ າດມູນອາຫານບາງສຸ່ວນລະລາຍ ໄປກບັນໍ ້າຝນົທີ ຸ່ຕກົລງົມາ ຫ ືບາງທາດມູນເສຍໄປໃນຮູບຂອງແກ໊ສເມື ຸ່ອຖກື ແສງແດດ. ການກອງເທງິໜາ້ດນິ ເປນັ ວທິ ທີ ີ ຸ່ ງຸ່າຍ, ສະດວກ ແລະ ປະຢັດທີ ຸ່ ສ ດ. ໂດຍເລອືກພື ້ນທີ ຸ່ ຫ ືທໍາການປບັ ພື ້ນທີ ຸ່ ໃຫເ້ປນັ ບຸ່ອນຮາບພຽງ, ເຮດັ ໃຫດ້ ນິອດັຕວົກນັແໜນ້ເທົ ຸ່າທີ ຸ່ຈະເຮດັ ໄດ.້ເພື ຸ່ອປອ້ງກນັ ບໍ ຸ່ ໃຫມ້ ກີ ານສູນເສຍທາດອາຫານທີ ຸ່ ໄດຈ້າກການສະຫ າຍຕວົຂອງພດືໄຫ ຊມ ລງົໄປໃນດນິ . ການກອງຄວນ ມຂະໜາ ີ ດຄວາມກວ້າງປະມານ 2 ເຖງິ 3 ແມດັ , ສູງປະມານ 1−1,5 ແມດັ . ສຸ່ວນຄວາມຍາວຂອງກອງ ບໍ ຸ່ຈາໍກດັ . ຮູບທ ີ2.2: ການປະກອງເສດພດືຢູ ຸ່ ເທງິໜາ້ດນິ ການກອງໃນຄອກໄມເ້ທງິໜາ້ດນິ , ເຮດັ ໄດໂ້ດຍການນາໍ ເອາົໄມທ້ ີ ຸ່ຫາມາໄດງຸ້່າຍໆເຊັ ຸ່ນ: ໄມປ້ ອ້ ງມາເຮດັ ຂອບເທງິ ເຊິ ຸ່ ງໂດຍທົ ຸ່ ວໄປຂອບຈະມຄີວາມກວ້າງປະມານ 3 ແມດັ , ສູງ 1 ແມດັ ແລະ ຍາວ 6 ແມດັ . ນໍາເອາົເສດພດືມາກອງໃນເນື ້ອທີ ຸ່ ຂອງຄອກ, ອກີ ເຄິ ຸ່ ງໜ ຸ່ ງຈົ ຸ່ງໄວເ້ວລາປີ ້ນກບັ ເສດພດື . ຂໍດ້ ຂີອງການກອງໃນຄອກຈະເຮດັ ໃຫສ້ດັບໍ ຸ່ສາມາດເຂົ ້າມາທໍາລາຍກອງເສດພດືໄດ.້

21 ຮູບທ ີ2.3: ການກອງໃນຄອກໄມເ້ທງິໜາ້ດນິ ການກອງໃນຫ ມເປນັ ວທິ ທີ ີ ຸ່ ເໝາະສມົ ເມື ຸ່ອເປນັ ພື ້ນທີ ຸ່ ໂພນບໍ ຸ່ມຄີວາມສະດວກ ແລະ ບໍ ຸ່ ສາມາດຈະປັບໃຫເ້ປັນບຸ່ ອນຮາບພຽງໄດ,້ ຕອ້ງທໍາການຂ ດຫ ມໂດຍທົ ຸ່ ວໄປມກັ ເປັນຮູບສີ ຸ່ຫຸ່ ຽມຄາງໝ ູ ມດີ າ້ນຖານກົນ້ ຫ ມກວາ້ງປະມານ 1 ເຖິງ 2 ແມດັ , ປາກຫ ມກວ້ າງປະມານ 2 ເຖິງ 3 ແມດັ , ດາ້ນຍາວ ປະມານ 4 ເຖິງ 6 ແມດັ ແລະ ຄວາມເລກິ ຂອງຫ ມປະມານ 0,5 ເຖິງ 1 ແມດັ . ກໍລະນມີ ເີສດພດືຫ າຍ ກໍເຮດັ ແບບດຽວກນັ ຫ າຍໆຫ ມ. ແຕຸ່ ລະຫ ມໃຫຢູ້ ຸ່ ຫຸ່າງກນັ ປະມານ 50 ຊງັຕແີມດັ ແລະ ຈະຕອ້ ງມຫີ ມ ແບບດຽວກນັ ເປນັຫ ມຫວຸ່າງເປົ ຸ່ າບໍ ຸ່ມເີສດພດືຢູ ຸ່ 1 ຫ ມ . ຢູ ຸ່ ທາງດາ້ນຮມີ ສ ດດາ້ນໃດດາ້ນໜ ຸ່ ງຂອງກຸ່ ມຫ ມທີ ຸ່ ມເີສດພດື ເພື ຸ່ ອໃຊເ້ປັນບຸ່ ອນປີ ້ນກບັ ເສດພດື , ການກອງໃນຫ ມນອກຈາກຈະເປັນຫ ມດນິທໍາມະດາ ຫ ື ອາດເຮັດເປັນຫ ມຊີມງັກໍໄດ້ເຊິ ຸ່ ງເໝາະສົມກບັ ຊາວກະສິກອນທີ ຸ່ ມີຖານະດີແລະ ຕອ້ ງການຜະລິດ ຝ ຸ່ ນໝກັ ເປັນການຖາວອນ. ນອກຈາກນັນ້, ຈະຕອ້ງມທີ າງລະບາຍນໍ ້າອອກຈາກຫ ມໄດດ້ ວ້ ຍ. ທງັນີ ້ ເພື ຸ່ ອ ເຮດັ ໃຫກ້ ອງເສດພດືທີ ຸ່ ຈະຍຸ່ອຍສະຫ າຍຕວົ ໄດດ້.ີຖາ້ໃນກໍລະນມີ ນີໍ ້າຂງັເກດີຂ ້ນ, ການສະ ຫ າຍຕວົຂອງ ເສດພດືຈະເປນັ ຈະເປນັ ໄປໄດຊ້າ້ຫ າຍເຮດັ ໃຫໄ້ລຍະເວລາການຜະລດິຝ ຸ່ ນໝກັ ໃຊເ້ວລາດນົຂ ້ນ. ຮູບທ ີ2.4: ການກອງໃນຫ ມ

22 ການກອງໃນກະຖັງຊີມງັ ເປັນວທິ ີທີ ຸ່ ຊາວກະສິກອນຕອ້ ງການໃຊຝ້ ຸ່ ນໝັກເປັນ ປະລມິ ານບໍ ຸ່ຫ າຍເຊັ ຸ່ນ: ໃຊກ້ ບັພດືສວນຄວົ , ດອກໄມປ້ ະດບັທີ ຸ່ ປູກຕາມບໍລເິວນອອ້ ມເຮອືນເຮດັ ໄດໂ້ດຍ ໃຊຖ້ ງັຊມີ ງັແບບກມົ ທີ ຸ່ມຂີະໜາດເສັນ້ຜຸ່າສູນກາງປະມານ 80−100 ຊງັຕແີມດັ , ສູງປະມານ 40 ຊງັຕແີມດັ ຫ ືຖງັຊມີ ງັແບບສີ ຸ່ຫຸ່ ຽມທີ ຸ່ມຂີະໜາດກວ້າງ ແລະ ຍາວປະມານ 80−100 ຊງັຕແີມດັ , ສູງປະມານ 40 ຊງັ ຕແີມດັ ຈາໍນວນ 2 ທຸ່ອນຊອ້ນກນັ ແລະ ເອາົຊມີ ງັຈອດຮອຍຕໍ ຸ່ . ວາງຖງັດັ ຸ່ງກຸ່າວໄວໃ້ນບໍລເິວນໃກເ້ຮອືນຢູ ຸ່ ດາ້ນໃດດາ້ນໜ ຸ່ ງ. ຈາກນັນ້, ກໍນໍາເອາົເສດພດືມາໃສຸ່ ຖາ້ຕອ້ງການໃຊຝ້ ຸ່ ນໝກັ ຫ າຍກວຸ່າ 1 ຖງັກໍເຮດັຖັງ ແບບດຽວກນັ ເພີ ຸ່ມເຕມີ , ການປີ ້ນກບັກອງເສດພດືອາດເຮດັ ໄດງຸ້່າຍດາຍໂດຍການຊອ້ ນປີ ້ນກບັ ໃຫຢູ້ ຸ່ ພາຍ ໃນຖງັ. ຮູບທ ີ2.5: ການກອງໃນຖງັຊມີ ງັ 2. ການກອງໃນຮົ ຸ່ມມຫີ ງັຄາເຮດັ ໄດໂ້ດຍການສາ້ງຫ ງັຄາ ເຊິ ຸ່ ງອາດຈະເປັນໄມ,້ສງັກະສີຫ ື ວດັຖ ອື ຸ່ນໆຕາມຄວາມເໝາະສມົ ຂອງສະຖານະຊາວກະສກິ ອນ, ບໍ ຸ່ ຕອ້ງມຝີາດາ້ນຂາ້ງ, ປຸ່ ອຍໃກໂ້ລຸ່ງໝດົ ເພື ຸ່ ອໃຫມ້ ກີ ານລະບາຍອາກາດໄດດ້ ,ີສຸ່ ວນເນື ້ອທີ ຸ່ ຈະໃຊເ້ປັນບຸ່ ອນສໍາລບັ ກອງພດືອາດຈະເປັນໜາ້ດນິ , ພື ້ນຊມີ ງັ ຫ ືເຮດັ ເປັນຫ ມກໍໄດ.້ການມຫີ ງັ ຄາຈະຊຸ່ ວຍປອ້ ງກນັນໍ ້າຝນົ ບໍ ຸ່ ໃຫລ້ ະລາຍທາດມູນອາຫານພດື ສູນເສຍອອກໄປຈາກກອງເສດພືດ ແລະ ຈະສູນເສຍໄປໃນຮູບຂອງແກ໊ສເມື ຸ່ ອຖືກແສງແດດເຜົາ. ນອກຈາກນັນ້, ຍງັສາມາດໃຊໂ້ຮງເຮອືນັນ້ເປນັ ບຸ່ອນເກບັມຽ້ນຝ ຸ່ ນໝກັ ໄວໄ້ດເ້ປນັ ຢຸ່າງດ.ີ ສ. ຂັນ້ຕອນຂອງການກອງເສດພດື ເມື ຸ່ອຮວບຮວມເສດພດືມາໄດແ້ລວ້ ກໍນໍາເອາົມາກອງເທງິໜາ້ດນິ , ກອງໃນຄອກ ຫ ືກອງ ໃນຫ ມ ໂດຍກອງເປັນຊັນ້ ໆ ແລະ ແຕຸ່ ລະຊັນ້ ມຄີວາມໜາປະມານ 30−40 ຊງັຕແີມດັ , ຕອ້ ງຢຽບ ຫ ື ອດັ ເສດພດື ແຕຸ່ ລະຊັນ້ ໃຫແ້ ໜນ້ ແລະ ໃນລະຫວຸ່າຂອງແຕຸ່ ລະຊັນ້ ຈະໂຮຍທາດເລັ ຸ່ງໄປນໍາ (ຖາ້ຫາໄດ)້ ຂັນ້ຕອນຂອງການອະທບິາຍຢຸ່າງລະອຽດມດີ ັ ຸ່ງນີ ້ :

23 1. ຊັນ້ ລຸ່ ມສ ດ ຫ ືຊັນ້ ທໜີ ຸ່ ງ ເມື ຸ່ ອນໍາເອາົພດືມາກອງຈນົ ໄດຄ້ ວາມໜາຂະໜາດ 30−40 ຊງັຕແີມດັ ໂດຍມຂີ ະໜາດຄວາມກວາ້ງ ແລະ ຄວາມຍາວຂອງກອງຕາມທີ ຸ່ ຕອ້ ງການ. ຫດົ ນໍ ້າໃຫຊຸ້່ ມ, ຢຽບ ຫ ືອດັ ໃຫແ້ໜນ້ , ໃຊແ້ຮງງານຄນົ ແລະ ເຄື ຸ່ອງມບືາງຢຸ່ າງຊຸ່ ວຍເຊັ ຸ່ນ: ຕດີວ້ ຈກົ ເພື ຸ່ ອໃຫນ້ ໍ ້າແຊກຊມ ເຂົ ້າໄປທົ ຸ່ ວທ ກສຸ່ ວນຂອງເສດພດື , ຕໍ ຸ່ ຈານັນ້ກໍໂຮຍທາດເລັ ຸ່ງຊະນດິຕຸ່າງໆລງົໄປ ຖາ້ເປນັ ຂີ ້ສດັ ຫ ືຝ ຸ່ ນໝກັ ເທົ ຸ່າທີ ຸ່ ມຢີູ ຸ່ ກໍໂຮຍທັບລງົໄປໜາປະມານ 5 ຊງັຕີແມດັ , ຖາ້ບໍ ຸ່ ມຂີ ີ ້ສດັ ຫ ືຝ ຸ່ ນໝັກເກົ ຸ່າກໍສາມາດໃຊດ້ ິນ ທໍາມະດາກໍໄດ.້ ຕໍ ຸ່ ຈາກນັນ້ ຖາ້ມີປ ຸ໋ຍເຄມີກໍໂຮຍທັບລົງໄປອີກເປັນຊັນ້ ບາງໆໃຫທ້ ົ ຸ່ ວ ກໍເປັນອັນວຸ່ າ ສໍາເລດັຮຽບຮອ້ຍສໍາລບັຊັນ້ທີ1. 2. ຊັນ້ທສີອງຖດັຂ ້ນມາກປໍ ະຕບິດັແບບເກົ ຸ່າ. 3. ຊັນ້ຕໍ ຸ່ ໆໄປກໍເຮດັຄເືກົ ຸ່າ, ກອງທໜີ ຸ່ ງ ຈະມີ4−5 ຊັນ້ ແລະ ໃນຊັນ້ເທງິສ ດຄວນເອາົດນິ ມາໂຮຍທບັ ເອາົໄວໃ້ຫມ້ ຄີວາມໜາປະມານ 2,5 ຊງັຕແີມດັ , ເພາະຈະຊຸ່ ວຍປອ້ງກນັສດັມາເຂຸ່ຍ, ຊະກອງ ເສດພດື ແລະ ຍງັຊຸ່ວຍປອ້ງກນັນໍ ້າຝນົ ແລະ ແສງແດດ. ຮູບທ ີ2.6: ລກັ ສະນະຂອງກອງເສດພດືເປນັ ຊັນ້ ຊ. ການດູແລຮກັ ສາກອງເສດພດື ເນື ຸ່ອງຈາກການສະຫ າຍຕວົຂອງເສດພດືເກດີຂ ້ນໂດຍການທໍາລາຍຂອງຈລ ນິຊຊີະນດິຕຸ່າງໆ ດັ ຸ່ງນັນ້, ຈ ຸ່ ງຕອ້ງມກີ ານເບິ ຸ່ ງແຍງກອງເສດພດື ເພື ຸ່ອໃຫມ້ ສີະພາບທີ ຸ່ ເໝາະສມົ ທີ ຸ່ ຈະເຮດັ ໃຫກ້ ດິຈະກໍາຂອງ ຈລ ນິຊດີ ໍາເນນີ ໄປໄດ້ແລະ ວຸ່ ອງໄວ. ດັ ຸ່ງນັນ້, ຕອ້ງເອາົໃຈໃສຸ່ ຄວາມຊຸ່ ມ, ການຖຸ່າຍເທອາກາດຂອງກອງ ເສດພດື ເຊັ ຸ່ນ: ການຫດົ ນໍ ້າ ແລວ້ ຄົນ້ ເບິ ຸ່ ງທາງໃນວຸ່າປຽກຊຸ່ ມ ຫ ືບໍ ຸ່ ການພກິ ປີ ້ນກອງພດືຢຸ່ າງໜອ້ ຍເດອືນ ລະເທື ຸ່ອ. 1.3 ຫ ກັ ການທີ ຸ່ ໃຊໃ້ນການພຈິາລະນາລກັ ສະນະຝ ຸ່ ນໝກັ ຝ ຸ່ ນໝກັທີ ຸ່ ໃຊໄ້ດຕ້ອ້ງມລີກັ ສະນະດັ ຸ່ງນີ ້ : 1. ສຂີອງກອງຝ ຸ່ ນຈະເຂັມ້ ກວຸ່າ ເມື ຸ່ອຕອ້ງເອາົມາກອງໃໝຸ່ຄຈືະເປນັ ສນີໍ ້າຕານໄໝ້ຫ ືສດີໍາ 2. ມລີກັ ສະນະເປື ຸ່ ອຍ ແລະ ອຸ່ອນນ ມ້ ເມື ຸ່ອຢບິສໍາຜດັ ເບິ ຸ່ ງ ດນິໂຮຍທບັໜາປະມານ 2,5 Cm ຂີ ້ສດັ , ຝ ຸ່ ນໝກັ ແລະ ປ ຸ໋ຍເຄມີ ໜາປະມານ 5 Cm ເສດພດືອດັແໜນ້ ໜາ 30−40 Cm

24 3. ອ ນຫະພູມໃນກອງຝ ຸ່ ນໝກັ ບໍ ຸ່ ແຕກຕຸ່າງກບັ ອ ນຫະພູມຮອບໆກອງຝ ຸ່ ນໝກັ , ເຮດັ ໄດໂ້ດຍການ ໃຊຝ້າມສືໍາຜດັ 4. ອາດມຫີ ຍາ້, ເຫດັ ຫ ືຕົນ້ພດືເກດີຂ ້ນຢູ ຸ່ ເທງິກອງຝ ຸ່ ນກໄໍ ດ້ 1.4 ເຫດຜນົທີ ຸ່ ຕອ້ງໝກັ ເສດພດື 1. ເພື ຸ່ ອຫ ດປະລິມານຄາບອນ ຍອ້ ນມີຈ ລິນຊີທີ ຸ່ ມີຄລໍໂຣຟິລທີ ຸ່ ອາໄສຢູ ຸ່ ໜາ້ດິນ ແລະ ໜາ້ນໍ ້າ ສາມາດໃຊທ້ າດອະນງົຄະທາດຄາບອນເປັນແຫຸ່ ງອາຫານໄດ.້ດັ ຸ່ງນັນ້ , ອດັ ຕາສຸ່ ວນ ຂອງຄາບອນເມື ຸ່ ອ ປຽບທຽບກບັ ໄນໂຕຣເຈນຈະຫ ດລງົໄປເລື ້ອຍໆ ໂດຍທົ ຸ່ວໄປອດັຕາສຸ່ ວນຄາບອນຕໍ ຸ່ ໄນໂຕຣເຈນ, ໃນຝ ຸ່ ນ ໝັກໄດຂ້ ັນ້ ແລວ້ ຢູ ຸ່ ໃນລະຫວຸ່ າງ 8:1 ເຖິງ 35: 1 ຫ ືມຄີຸ່າໂດຍສະເລຸ່ ຍ 20:1 ເຊິ ຸ່ ງກຸ່ ອນເອາົມາໝັກ ຈະມອີດັຕາສຸ່ວນ 300:1 2. ເພື ຸ່ອທາດມູນອາຫານໃຫຢູ້ ຸ່ ໃນຮູບທີ ຸ່ ເປນັ ປະໂຫຍດຕໍ ຸ່ ພດືກຸ່ອນການໝກັ . ທາດສຸ່ ວນໃຫຍຸ່ຢູ ຸ່ ໃນ ຮູບອງົຄະທາດ ເຊິ ຸ່ ງພດືນາໍ ໃຊບ້ໍ ຸ່ ໄດ.້ຜຸ່ານການໝກັ ຈະຄຸ່ ອຍປຸ່ ຽນຮູບໄປເປນັ ອະນງຄະທາດ ໂດຍສະເພາະ ົ ໄນໂຕຣເຈນ, ຟອສຟໍຣສັ , ມາດ ແລະ ຈລ ະທາດມູນ. 3. ໄດປ້ ະໂຫຍດໃນການຂາ້ເຊື ້ອໂລກ ແລະ ສດັຕູພດືໃນເວລາໝກັ ຝ ຸ່ ນ, ອ ນຫະພູມຈະເພີ ຸ່ມຂ ້ນຢຸ່າງ ຫ າຍອາດຈະສູງກວຸ່ າ 50 C ເຊິ ຸ່ ງອາດຈະເຖິງ 60−80 C ອ ນຫະພູມລະດັບນີ ້ຈະເຮັດໃຫໜ້ ອນ, ແມງໄມ້ແລະ ສດັຕູພດືຕາຍໄດພ້າຍໃນ 6−8 ວນັ . 2. ການຜະລດິຝ ຸ່ ນເຄມ ີ 2.1 ປ ຸ໋ຍໄນໂຕຣເຈນ 1. ປ ຸ໋ຍແອນໄຮດຣັສ ແອມໂມເນຍ (Anhydrous ammonia) ຜະລດິ ໄດໂ້ດຍການໃຊກ້ ານ ສງັເຄາະແກ໊ສໄນໂຕຣເຈນ (N2) ກບັແກ໊ສໄຮໂດຣເຈນ (H2) ຕວົຢຸ່າງ: N2 +3H2 ⎯→ 2NH3 2. ປ ຸ໋ຍຍູເຣຍ (Urea) ຜະລິດໄດຈ້ າການລວມຕົວກັນທາງເຄມີຂອງແກ໊ສແອມໂມເນຍ (NH3) ແລ ະ ແກ໊ສຄາບອນໄດອອກໄຊດ໌ (CO2) ຈະໄດ້ທາດແອມໂມນຽມຄາບາເມດ (NH2COONH4) ເມື ຸ່ອແຍກນໍ ້າອອກຈະໄດຍູ້ເຣຍ. ຕວົຢຸ່າງ: 2NH3 + CO2 ⎯→ NH2COONH4 NH2COONH4 ⎯→ CO(NH2)2 + H2O 3. ປ ຸ໋ຍແອມໂມນຽມຊນັ ເຟດ (Ammonium sulfate) ມກີ ານຜະລດິໄດ້2 ວທິ ຄີ:ື ຕວົຢຸ່າງ: 2NH3 + H2SO4 ⎯→ (HN4)2SO4 ໃຊປ້ ະຕກິລິຍິາລະຫວຸ່າງ (NH3) ກບັຢບິຊໍາ (CaSO4) ໂດຍມີCO2 ແລະ H2O ຕວົຢຸ່າງ: 2NH3 + CaSO4 + CO2 + H2O ⎯→ (NH4)2SO4 + CaCO3

25 4. ປ ຸ໋ຍແອມໂມນຽມຄລໍໄຣດ໌ (Ammonium chloride) ມກີ ານຜະລດິໄດ 2 ວທິ ຄີ:ື ອາໄສປະຕກິລິຍິາລະຫວຸ່າງແກ໊ສແອມໂມເນຍ (NH3) ກບັອາຊດິຄລໍຮດີກິ (HCl) ຕວົຢຸ່າງ: NH3 + HCl ⎯→ NH4Cl ປ ງແຕຸ່ ງຈາກປະຕິກລິ ິຍາລະຫວຸ່ າງແກ໊ສແອມໂມເນຍ (NH3) ກບັ ເກອື ກນິ (NaCl), ແກ໊ສຄາບອນໄດອອກໄຊດ໌(CO2) ແລະ ມນີໍ ້າ (H2O) ຕວົຢຸ່າງ: NaCl + NH3 + CO2 + H2O ⎯→ NH4Cl + NaHCO3 5. ປ ຸ໋ຍແອມໂມນຽມໄນເຕຣດ (Ammonium nitrate) ຜະລດິ ໄດຈ້ າກປະຕກິ ລິ ຍິ າລະຫວຸ່າງ ແກ໊ສແອມໂມເນຍ (NH3) ແລະ ອາຊດິໄນຕຣກ. ິ ຕວົຢຸ່າງ: NH3 + HNO3 ⎯→ NH4NO3 6. ປ ຸ໋ຍໂຊດຽມໄນເຕຣດ (Sodium nitrate) ຜະລດິຕະພນັ ຈາກປະຕກິ ລິຍິ າລະຫວຸ່າງອາຊດິ ໄນຕຣກິ ກບັ ເກອືໂຊດຽມໄບຄາບໍເນດ (NaHCO3). ຕວົຢຸ່າງ: NaHCO3 + HNO3 ⎯→ NaNO3 + H2O + CO2 7. ປ ຸ໋ຍແຄລຊຽມໄນເຕຣດ (Calcium nitrate) ຜະລດິຕະພນັ ໄດຈ້າກປະຕກິລິຍິາລະຫວຸ່າງ ອາຊດິໄນຕຣກິ ກບັ ເກອືແຄລຊຽມຄາບໍເນດ (CaCO3). ຕວົຢຸ່າງ: CaCO3 + 2HNO3 ⎯→ Ca(NO3)2 + CO2 + H2O 8. ປ ຸ໋ຍແຄລຊຽມໄຊຍານາໄມດ໌(Calcium cyanamide) ມກີ ໍາມະວທິ ຜີະລດິ 2 ຂັນ້ຄ:ື ນໍາເອົາແຄລຊຽມອອກໄຊດ໌ (Calcium cyanamide) ມາເຜົາຮຸ່ ວມກັບຖຸ່ ານໂຄກ Coke (C) ຢູ ຸ່ ອ ນຫະພູມ 2.200 C ຈະໄດແ້ຄລຊຽມຄາຣໄ໌ ບດ໌ (CaC2) ແລະ ແກ໊ສຄາບອນມນໍ ອກ ໄຊດ໌ (CO). ຕວົຢຸ່າງ: CaO + 3C ⎯→ CaC2 + CO ນາໍ ເອາົແຄລຊຽມຄາໄບດປ໌ ະຕກິລິຍິາກບັແກ໊ສໄນໂຕຣເຈນ (N2) ຢູ ຸ່ ອ ນຫະພູມ 1100 C ຕວົຢຸ່າງ: CaC2 + N2 ⎯→ CaCN2 + C 2.2 ປ ຸ໋ຍຟອສຟໍຣສັ 1. ປ ຸ໋ຍຈາກຫນີຟອສເຟດ (Phosphate rock) ໄດຈ້າກທໍາມະຊາດ, ນໍາມາບດົ ໃຫໝ້ ຸ່ ນເຊັ ຸ່ນ: ແຮຸ່ ອາພາໄຕ. 2. ປ ຸ໋ຍຊ ບເປີຟອສເຟດຊະນດິທໍາມະດາ (Ordirary super phosphate) ຜະລດິ ໄດຈ້າກການເຮດັ ປະຕກິລິຍິາລະຫວຸ່າງຫນີຟອສເຟດກບັອາຊດິມາດ (H2SO4) ຕວົຢຸ່າງ: Ca10(PO4)6F2 + 7H2SO4 ⎯→ 3Ca(H2PO4)2 + 2HF 3. ປ ຸ໋ຍຊ ບເປີຟອສເຟດຊະນດິ ເຂັມ້ ຂ ນ້ (Concentrated superphosphate) ຜະລດິ ໄດຈ້ າກ ການປະຕກິລິຍິາລະຫວຸ່າງຫນີຟອສເຟດກບັອາຊດິຟອສຟໍຣກິ (H3PO4)

26 ຕວົຢຸ່າງ: Ca10(PO4)6F2 + 14H3PO4 ⎯→ 10Ca(H2PO4)2 + 2HF 4. ປ ຸ໋ຍແຄລຊຽມເມຕາຟອສເຟດ (Calcium metaphosphate) ຜະລດິ ໄດຈ້ າກເຜົາທາດມູນ ຟອສຟໍຣສັກບັຫນີຟອສເຟດ. ຕວົຢຸ່າງ: Ca10(PO4)6F2 + 7P2O5 + H2O ⎯→ 10Ca(PO3)2 +2HF 5. ປ ຸ໋ຍແອມໂມເນຍຟອສເຟດ (Ammonium phosphate) ຜະລດິຕະພນັ ໄດຈ້າກປະຕກິ ລິຍິ າ ລະຫວຸ່າງແກ໊ສແອເນຍ (NH3) ກບັອາຊດິຟອສຟໍຣກິ (H3PO4) ສມົ ຜນົ : NH3 + H3PO4 ⎯→ NH4H2PO4 ຫ ືຜະລິດໄດຈ້ າກປະຕິກິລິຍາລະຫວຸ່ າງແກ໊ສແອມໂມເນຍ ກັບອາຊິດປະສົມ (H3PO4) ລະຫວຸ່າງ ແລະ ອາຊດິມາດ (H2SO4) ສມົ ຜນົ : 3NH3 + H3PO4 + H2SO4 ⎯→ NH4H2PO4 + (NH4)2SO4 2.3 ປ ຸ໋ຍໂພແທສຊຽມ ັ 1. ປ ຸ໋ຍໂພແທສັ ຊຽມຄລໍໄຣດ໌(Potassium chloride) ຜະລດິ ໄດຈ້ າກການຂ ດແຮຸ່ ນີ ້ຂ ້ນມາ ຈາກພື ້ນດນິ , ເຊິ ຸ່ ງຈະມແີຮຸ່ ບາງຊະນດິປະປນົ ມານໍາ, ປ ຸ໋ຍນີ ້ ເຮດັ ໄດໂ້ດຍການນໍາເອາົແຮຸ່ມາບດົ ແລວ້ເອາົໄປ ລະລາຍໃນນໍ ້າຮອ້ ນ (ປະມານ 90 C) ແລະ ຕື ຸ່ມເກອືກນິລງົໄປໃຫມ້ ປີ ະລມິ ານເຫ ອື ກໍານດົ , ເຮດັ ໃຫ້ ທາດແຫ ວດັ ຸ່ງກຸ່າວຄຸ່ອຍເຢນັ ລງົ, ໂພແທສັຊຽມຄລໍໄຣດກ໌ ຈໍ ະແຍກຕວົອອກມາ. 2. ປ ຸ໋ຍໂພແທັສຊຽມຊັລເຟດ (Potassium sulfate) ວທິ ີການຜະລິດຄືຂໍ ້(1) ນໍາເອາົແຮຸ່ ແລງເບໄນດ໌ (Langbeinite) ເຊິ ຸ່ ງມສີູດ K2SO4.2MgSO4 ມາລະລາຍນໍ ້າຢູ ຸ່ ອ ນຫະພູມ 50 C ໃຫ້ ເຂັມ້ ຂ ນ້ ທີ ຸ່ ສ ດ, ຈາກນັນ້ ຕື ຸ່ມ KCl ເຂັມ້ ຂ ນ້ ລງົໄປຈະໄດເ້ມດັ ມະນຂີອງ K2SO4 ແລວ້ ແຍກເອາົອອກ ມາໄດ້K2SO4 3. ປ ຸ່ ຍໂພແທສັຊຽມ, ແມກັນຊິຽມຊລັ ເຟດ (Potassium magnesium sulfate) ຜະລດິໄດ້ ຈາກການນາໍ ເອາົແຮຸ່ ແລງເບໄນດມ໌ າເຮດັ ໃຫສ້ດົ , ໂດຍການເອາົມາລະລາຍໃນນໍ ້າແລວ້ກໍາຈດັທາດປນົ ອອກ ສຸ່ວນໃຫຍຸ່ເປນັ ເກອືກນິ. 4. ປ ຸ໋ຍໂພແທສຊຽມໄນເຕຣດ ັ (Potassium nitrate) ຜະລດິໄດດ້ ັ ຸ່ງນີ ້ : NaNO3 + KCl ⎯→ KNO3 + NaCl 5. ປ ຸ໋ຍໂພແທສຊຽມຟອ ັ ສເຟດ ຜະລດິໄດດ້ ັ ຸ່ງນີ ້ : 2H3PO4 + K2CO3 ⎯→ 2KH2PO4 + CO2 + H2O 2.4 ປ ຸ໋ຍທາດມນູ ອາຫານສາໍຮອງ 1. ປ ຸ໋ຍແຄລຊຽມອາດຈະໄດມ້ າພອ້ ມກບັ ປ ຸ໋ຍທາດມູນອາຫານຕົນ້ ຕໍເຊິ ຸ່ ງບນັ ຈ ແຄລຊຽມ ຢູ ຸ່ ໃນນັນ້ ແລວ້ເຊັ ຸ່ນ: ພວກຊ ບເປຟອສເຟດ ີ ຫ ືການໃຊວ້ດັສະດ ປູນ (Lime material). 2. ປ ຸ໋ຍແມກັ ນຊີ ຽມກໍມລີ ກັ ສະນະຄາ້ຍຄແືຄລຊຽມ ຄມື ໃີນອງົປະກອບຂອງທາດມູນອື ຸ່ ນ ເຊັ ຸ່ ຸ່ ນ: ໃນແຮຸ່ ແລງເບໄນດ.໌ 3. ປ ຸ໋ຍມາດສຸ່ວນໃຫຍຸ່ຈະແຝງຢູ ຸ່ ໃນສະພາບເປນັ ອງົປະກອບຢູ ຸ່ ໃນປ ຸ໋ຍທາດມູນອາຫານຕົນ້ຕໍ.

27 2.5 ປ ຸ໋ຍຈລ ະທາດມູນ ຄວາມຮູກຸ້່ ຽວກບັປ ຸ໋ຍເຄມທີ ີ ຸ່ ໃຫຈ້ ລ ະທາດມູນຕຸ່າງໆຍງັບໍ ຸ່ ເປັນທີ ຸ່ ແຜຸ່ ຫ າຍ, ທງັນີ ້ ເນື ຸ່ ອງມາຈາກ ບນັຫາກຸ່ ຽວກບັການຂາດແຄນຈ ລະທາດມູນນີ ້ບໍ ຸ່ ໄດສ້ ົ ຸ່ງຜນົ ສະທອ້ ນຮາ້ຍແຮງຢຸ່ າງໃດຕໍ ຸ່ ການປູກພດື ແລະ ທາດພວກນີມ້ ກັມປີນົ ໃນປ ຸ໋ຍທາດມູນຕົນ້ຕໍຢູ ຸ່ ແລວ້. 3. ການປະສມົ ຝ ຸ່ນເຄມ ີ ກ. ປະເພດປ ຸ໋ຍປະສມົ 1. ປ ຸ໋ຍປະສມົ ຊະນດິນີ ້ ເປນັ ເມດັຈະໄດຈ້ າກການປະສມົ ແມຸ່ປ ຸ໋ຍຊະນດິຕຸ່າງໆບວກກບັທາດ ອື ຸ່ນໆ ອກີ ເຊັ ຸ່ ນ: ທາດປັບສະພາບ (Comditioners), ທາດປັບນໍ ້າໜກັ ຫ ືທາດຕື ຸ່ມໃຫໄ້ດນ້ ໍ ້າໜກັ (Fillers) ໃນການປະສມົ ນີ ້ແມຸ່ນປ ຸ໋ຍຕອ້ງຢູ ຸ່ ໃນສະພາບເປນັທາດແຂງ ຫ ືທາດແຫ ວກໄໍ ດ.້ດັ ຸ່ງນັນ້,ໃນເມດັປ ຸ໋ຍແຕຸ່ ລະ ເມດັຄວນຈະມທີ າດມູນປ ຸ໋ຍທງັໝດົທີ ຸ່ ປະ ສມົ ກນັຢູ ຸ່ ໃນປະລມິ ານທີ ຸ່ ຂອ້ ນຂາ້ງຕໍ ຸ່າສະເໝ.ີປ ຸ໋ຍໃຫທ້ າດມູນ ອາຫານພດື 2 ທາດມູນທີ ຸ່ຮູຈ້ກັກນັດຄີສືູດ 16−20−0, ປະເພດໃຫ້3 ທາດມູນຄສືູດ 15−15−15. 2. ປ ຸ໋ຍປະສມົ ຊະນດິ Bulk blend ເປັນປ ຸ໋ຍທີ ຸ່ ໄດຈ້ າກການປະສມົ ແມຸ່ ປ ຸ໋ຍທີ ຸ່ ຢູ ຸ່ ໃນຮູບເປັນເມດັ ຊະນດິແຂງ ແລະ ແຫງ້ເຂົ ້າດວ້ຍກນັ ເພື ຸ່ອໃຫໄ້ດສູ້ດຕາມຄວາມຕອ້ງການ. ຕາຕະລາງທ ີ2.2: ສູດປ ຸ໋ຍ ແລະ ແມຸ່ປ ຸ໋ຍທີ ຸ່ ໃຊປ້ ະສມົ ປ ຸ໋ຍ Bulk blend ສູດຂອງປ ຸ໋ຍ ແມຸ່ປ ຸ໋ຍທີ ຸ່ ໃຊປ້ະສມົ (kg) ນໍ ້າໜກັປ ຸ໋ຍປະສມົ Urea (46% N) (kg) DAP (18% N) ແລະ 46% P2O5 KCl (60% K2O) 19−19−19 27−13−13 16−16−26 22−22−11 28−28−0 26−32−0 25,8 47,7 21,4 31,8 37,8 29,0 42,1 29,6 35,1 48,7 62,2 71,0 32,3 22,7 43,5 19,5 0 0 100 100 100 100 100 100 ໝາຍເຫດ: (DAP) ປ ຸ໋ຍແອມໂມນຽມຟອສເຟດ (MAP) ປ ຸ໋ຍແອມໂມນຽມຟອສເຟດ ຫ ືurea ຂ. ຫ ກັການປະສມົ ປ ຸ໋ຍ 1) ສິ ຸ່ ງທີ ຸ່ຄວນເອາົໃຈໃສຸ່ກຸ່ອນປະສມົ ປ ຸ໋ຍ ກ. ຄວມຊຸ່ ມຂອງປ ຸ໋ຍໝາຍເຖິງຄວາມສາມາດໃນການດູດຄວາມຊຸ່ ມຂອງປ ຸ໋ຍຈາກອາກາດ, ຍອ້ນປ ຸ໋ຍແຕຸ່ລະຊະນດິຈະສາມາດດູດຄວາມຊຸ່ ມໄດບ້ໍ ຸ່ຄກືນັ . ຂ. ຄວາມສາມາດໃນການປະສມົ ກນັ ໄດ້ເມື ຸ່ອນາໍ ເອາົປ ຸ໋ຍເຄມມີ າປະສມົ ກນັ , ຖາ້ເກດີປະຕກິ ລິຍິ າ ເຄມີຂ ້ນຍຸ່ ອມເຮັດໃຫຄ້ ນຄຸ່ າຂອງປ ຸ໋ຍໃນແຮຸ່ ທາດມູນອາຫານເສຍໄປ ເຊັ ຸ່ ນ: ການເກີດເປັນແກ໊ສ ຫ ື ການລະລາຍໄດຍ້າກຂ ້ນຂອງປ ຸ໋ຍ.

28 2) ຂໍຄ້ ວນພຈິາລະນາໃນການປະສມົ ປ ຸ໋ຍ ກ. ສູດປ ຸ໋ຍ ແລະ ແມຸ່ ປ ຸ໋ຍ ໂດຍທົ ຸ່ ວໄປຊາວກະສກິ ອນຈະຮູສູ້ດຂອງປ ຸ໋ຍຈາກສູດຕາມເອກະ ສານແນະນາໍ ຫ ືຮູຈ້າກພະລງັງານສົ ຸ່ງເສມີ ການກະເສດ. ຂ. ການຄໍານວນປ ຸ໋ຍ ຕວົ ຢຸ່ າງທີ 1: ຕອ້ ງການຊື ້ປ ຸ໋ຍໄນໂຕຣເຈນ, ປາກດົ ວຸ່າປ ຸ໋ຍແອມໂມນຽມຄລໍໄຣດ໌ 25% N ລາຄາໂຕນລະ 3800 ກບີ ຂະນະທີ ຸ່ ປ ຸ໋ຍແອມໂມນຽມຊລັ ເຟດ (21% N) ມລີ າຄາໂຕນລະ 3600 ກບີ. ຖາມວຸ່າປ ຸ໋ຍຊະນດິໃດລາຄາຖກືກວຸ່າກນັ? ຊອກຫາລາຄາເນື ້ອທາດມູນໄນໂຕຣເຈນໃນປ ຸ໋ຍແອມໂມນຽມຄລໍໄຣດ໌ ປ ຸ໋ຍແອມໂມນຽມຄລໍໄຣດ໌1000 kg ⎯→ 100% ? ⎯⎯ 25% = 25% 1000 100% = 250 kg (N) ດັ ຸ່ງນັນ້, ໄນໂຕຣເຈນ 250 kg ⎯→ 3800 ກບີ 1kg ⎯→ ? = 3800 ກບີ 1Kg 250Kg = 15,20 ກບີ ຊອກຫາລາຄາເນື ້ອທາດມູນໄນໂຕຣເຈນໃນປ ຸ໋ຍແອມໂມນຽມຊລັ ເຟດ ປ ຸ໋ຍແອມໂມນຽມຄລໍໄຣດ໌ 1000 kg ⎯→ 100% ? ⎯⎯ 21% X = 21% X 1000 100% = 210kg(N) ດັ ຸ່ງນັນ້, ໄນໂຕຣເຈນ 210 kg ⎯→ 3600 ກບີ 1kg ⎯→ ? X = 3600 ກບີ X 1 210kg = 17,14 ກບີ ຕອບ: ແມຸ່ປ ຸ໋ຍແອມໂມນຽມຄລໍໄຣດລ໌ າຄາຖກືກຸ່ອນ ຕວົຢຸ່າງທ ີ2: ຈາກຄໍາແນະນາໍ ຂອງຊາວກະສກິອນເມອືງໃຫໃ້ສຸ່ປ ຸ໋ຍ 6 kg (N)−6kg (P2O5) −4kg (K2O) ຕໍ ຸ່ 1 ໄລຸ່ . ໃນຂະນະນັນ້ ໄດຊ້ ື ້ແມຸ່ປ ຸ໋ຍແອມໂມນຽມຊລັ ເຟດ (21% N), ທຣິບເປີລຊ ບເປີຟອສ ເຟດ (46% P2O5) ແລະ ໂພແທສັ ຊຽມຄລໍໄຣດ໌ (60% K2O) ໄວແ້ລວ້ ຢາກຮູວຸ້່າຈະຕອ້ງໃຊແ້ມຸ່ປ ຸ໋ຍ ເຫ ົ ຸ່ານີ ້ ເທົ ຸ່າໃດໃນເນື ້ອທີ ຸ່ 1 ໄລຸ່.

29 ຊອກຫາປະລມິ ານແອມໂມນຽມຊລເຟດ ັ ຕອ້ງການ N 21 kg ⎯→ 100kg (NH4)2SO4 N 6 kg ⎯→ ? X = 100kg 6 21kg = 28,6kg ຊອກຫາປະລມິ ານທຣບິ ເປລີຊ ບເປຟອສເຟດ ຕອງການ ້ (P2O5) 46 kg ⎯→ 100kg (P2O5) 6 kg ⎯→ ? X = 6kg 100kg 46kg = 13,0 kg ຊອກຫາປະລມິ ານໂພແທສັຊຽມຄລໍໄຣດ໌ ຕອ້ງການ K2O 60kg ⎯→ 100kg KCl K2O 4kg ⎯→ ? X = 100kg 4kg 60kg = 6,7kg ຕອບ: ໃນເນື ້ອທີ ຸ່ 1 ໄລຸ່ຈະຕອ້ງໃຊແ້ອມໂມນຽມຊລັ ເຟດ 28,6kg ທຣບິ ເບລີຊ ບເປຟີອສເຟດ 13,0kg ໂພແທສຊຽມ ັ ຄລໍໄຣດ໌ 6,7 Kg ກວດເບິ ຸ່ ງຄວາມສາມາດປະສມົ ກນັ ໄດ,້ ຖາ້ປະສມົ ໄດກ້ ໍປະສມົ ກນັ ກຸ່ ອນນໍາເອາົໄປໃຊ້ຖາ້ ປະສມົ ກນັບໍ ຸ່ ໄດຈ້ ະຕອ້ງໃສຸ່ເທື ຸ່ອລະຊະນດິ. ຕວົຢຸ່ າງທ ີ3: ຕອ້ງການໃສຸ່ ປ ຸ໋ຍໃນນາເຂົ ້າ 3 ໄລຸ່ , ສມົ ມ ດວຸ່າອດັຕາແນະນາໍ ຕໍ ຸ່ ໄລຸ່ມດີ ັ ຸ່ງນີ ້ຄື4kg (N) – 4kg (P2O5) ຂະນະນີມ້ ປີ ຸ໋ຍແອມໂມຟອສ (16−20−0) ແລະ ປ ຸ໋ຍຍູເຣຍ (46% N) ຢູ ຸ່ ແລວ້ ຈະຕອ້ງໃສຸ່ປ ຸ໋ຍດັ ຸ່ງກຸ່າວຈາໍນວນເທົ ຸ່າໃດ? ຊອກຫາປະລມິ ານປ ຸ໋ຍໃນນາເຂົ ້າ 3 ໄລຸ່ ປະລມິ ານປ ຸ໋ຍ 1 ໄລຸ່ຕອ້ງໃຊ້14kg (N) ແລະ 14kg (P2O5) ປະລມິ ານປ ຸ໋ຍ 3 ໄລຸ່ຕອ້ງໃຊ້12kg (N) ແລະ 12kg (P2O5) ຊອກຫາປະລມິ ານປ ຸ໋ຍແອມໂມຟອສທີ ຸ່ຈະໃຊ້ ຈະສງັເກດເຫນັວຸ່າປ ຸ໋ຍແອມໂມຟອສ (16−20−0) ມທີ ງັທາດມູນໄນໂຕຣເຈນ ແລະ ຟອສຟໍຣສັ ໃນຂະນະທີ ຸ່ອດັຕາແນະນາໍ ຄ:ື4kg (N) – 4kg (P2O5) ແລະ ຕໍ ຸ່ ໄລຸ່ . ຖາ້ຄດິໄລຸ່ ໄນໂຕຣເຈນທີ ຸ່ ຕອ້ ງການທັງໝົດຈາກແອມໂມຟອສ ກໍຈະເຮັດໃຫຟ້ ອສຟໍຣັສເກີນຄວາມຕອ້ ງການໄດເ້ພາະວຸ່ າ: ໃນແອມໂມຟອສມຟີອສຟໍຣສັ ຫ າຍກວຸ່າໄນໂຕຣເຈນ. ດັ ຸ່ງນັນ້, ຈ ຸ່ ງຕອ້ງຄໍານງ ເຖງິຟອສຟໍຣສັ ທງັໝດົ ຈາກ ແອມໂມຟອສກຸ່ອນ.

30 ຕອ້ງການ (P2O5) 20 kg ⎯→ 100 kg ແອມໂມຟອສ (P2O5) 12 kg ⎯→ ? X = 12kg 100kg 20kg = 60 kg ຊອກຫາປະລມິ ານໄນໂຕຣເຈນທີ ຸ່ຕດິມາກບັປ ຸ໋ຍແອມໂມຟອສ ແອມໂມຟອສ 100kg ⎯→ 16kg N 60kg ⎯→ ? X = 16kgX60kg 100kg = 9,6 kg ຊອກຫາປະລມິ ານປ ຸ໋ຍຍູເຣຍ ຖາ້ຕອ້ງການໄນໂຕຣເຈນ 12 kg ແຕຸ່ຮູວຸ້່າໄດຈ້າກແອມໂມຟອສແລວ້ 9,6 kg ດັ ຸ່ງນັນ້, ຈ ຸ່ ງຍງັຂາດໄນໂຕຣເຈນຢູ ຸ່ 12−9,6=2,4 kg ຕອ້ງການ N 46 kg ⎯→ 100 kg ຍູເຣຍ N 2,4 kg ⎯→ ? X = 2,4kg 100kg 46kg = 5,2 kg ຕອບ: ຕອ້ງການໃຊແ້ອມໂມຟອສ 60 kg ແລະ ຍູເຣຍ 5,2 kg, ແຕຸ່ຖາ້ນໍາມາປະສມົ ກນັ ເປັນ ກອ້ນ ຈ ຸ່ ງຄວນຮບີໃຊ້ຫ ືແຍກໃສຸ່ ແນວລະເທື ຸ່ອ. ຕົວຢຸ່ າງທີ 4: ຕ້ອງການປະສົມປ ຸ໋ຍສູດ 16−20−0 ຈໍານວນ 1 ໂຕນ ຈາກປ ຸ໋ຍ DAP (18− 46−0) ແລະ ແອມໂມນຽມຊລັ ເຟດ (21% N). ຊອກຫາປະລມິ ານທາດມູນປ ຸ໋ຍທີ ຸ່ຕອ້ງການ ປ ຸ໋ຍສູດ 16−20−0 ຈາໍນວນ 100 kg ມີN−P2O5−K2O =16−20−0 kg ປ ຸ໋ຍສູດ 16−20−0 ຈາໍນວນ 1000 kg ມີN−P2O5−K2O =160−200−0 kg ຊອກຫາປະລມິ ານປ ຸ໋ຍ DAP ທີ ຸ່ ໃຊ້ ຕອ້ ງການ (P2O5) 46kg ⎯→ 100 kg DAP (P2O5) 200 kg ⎯→ ? X = 200kg X 100kg 46kg = 434,8 kg

31 ຊອກຫາປະລມິ ານໄນໂຕຣເຈນຕດິມາກບັປ ຸ໋ຍ DAP ປ ຸ໋ຍ DAP 100 kg ⎯→ 18 kg N 434,8 kg ⎯→ ? X = 434,8kg X 18kg 100kg = 78,3 kg ຊອກຫາປະລມິ ານແອມໂມນຽມຊລັ ເຟດ ຕອ້ງການໄນໂຕຣເຈນ 160 kg ໄດມ້ າຈາກປ ຸ໋ຍ DAP ດັ ຸ່ງນນັ , ຈ ຸ່ ງຍງັຂາດທາດ ໄນໂຕຣເຈນຢູ ຸ່ 160−78,3=81,7 kg ຕອ້ງການ N 21 kg ⎯→ 100 kg (NH4)2SO4 N 81,7 kg ⎯→ ? X = 81,7kg X 100kg 21kg = 389,0 kg ຕອບ: ຕອ້ງໃຊປ້ ຸ໋ຍ DAP = 434,8 kg ປ ຸ໋ຍແອມໂມນຽມຊລັ ເຟດ = 389,0 kg ທາດຕວົ ເພີ ຸ່ມ =1000 − (434,8 + 389,0) = 176,2 kg ຕວົຢຸ່າງທ ີ5: ຕອ້ງການປະສມົ ປ ຸ໋ຍສດົສູດ 15−15−15 ຈາໍນວນ 100 kg ຈາກແມຸ່ປ ຸ໋ຍແອມໂມ ນຽມຊລັ ເຟດ (21% N), ຊ ບເປີຟອສເຟດຊະນດິທໍາມະດາ (20% P2O5) ແລະ ໂພແທສັ ຊຽມຄລໍໄຣດ໌ (60% K2O). ຊອກຫາທທາດມູນອາຫານພດືທີ ຸ່ຕອ້ງການ ປ ຸ໋ຍປະສມົ 100 kg ມີN = 15 kg P2O5 = 15 kg K2O = 15 kg ຊອກຫານໍ ້າໜກັ ແມຸ່ປ ຸ໋ຍແອມໂມນຽມຊລັ ເຟດທີ ຸ່ ໃຊ້ N 21 kg ⎯→ 100 kg (NH4)2SO4 N 15 kg ⎯→ ? X = 15kg 100kg 21kg = 71,4 kg

32 ຊອກຫານໍ ້າໜກັ ແມຸ່ປ ຸ໋ຍຊ ບເປີຟອສເຟດຊະນດິທໍາມະດາທີ ຸ່ ໃຊ:້ P2O5 20 kg ⎯→ 100 kg ຊ ບເປຟີອສເຟດ 15 kg ⎯→ ? X = 15kg X 100kg 20kg = 75 kg ຊອກຫານໍ ້າໜກັ ແມຸ່ປ ຸ໋ຍໂພແທສັຊຽມຄລໍໄຣດທ໌ ີ ຸ່ ໃຊ:້ K2O 60 kg ⎯→ 100 kg KCl 15 kg ⎯→ ? X = 15kg X 100kg 60kg = 25 kg ລວມນໍ ້າໜກັ ແມຸ່ປ ຸ໋ຍ ແອມໂມນຽມຊລັ ເຟດ = 71,4 kg ຊ ບເປຟີອສເຟດ = 75 kg ໂພແທສັຊຽມຄລໍໄຣດ໌ = 25 kg ລວມນໍ ້າໜກັ ປ ຸ໋ຍປະສມົ = 171,4 kg ປ ຸ໋ຍປະສົມມນີ ໍ ້າໜັກ = 171,4 kg ຂະນະທີ ຸ່ ຕອ້ ງການປ ຸ໋ຍປະສມົ ໜັກພຽງ 100 kg ໃນແງຸ່ ປະຕບິ ດັ ສາມາດນໍາເອາົໄປໃຊໃ້ນໄຮຸ່ ນາໄດ,້ ເພາະມທີ າດປ ຸ໋ຍຄບົ ຕາມຄວາມຕອ້ ງການ, ແຕຸ່ ໃນແງຸ່ຂອງ ວຊິ າການປ ຸ໋ຍນີ ້ແມຸ່ ນສູດ 15−15−15 ເພາະປ ຸ໋ຍປະສມົ ນີ ້ຖາ້ນໍາເອາົມາ 100 kg ຍຸ່ ອມຈະມທີ າດມູນ ອາຫານພດືໜອ້ ຍກວຸ່າ 15−15−15, ຖາ້ຕອ້ງການປະສມົ ໄດສູ້ດ 15−15−15 ກໍຕອ້ງປຸ່ ຽນຊະນດິຂອງ ແມຸ່ປ ຸ໋ຍບາງຕວົສາກຸ່ອນທີ ຸ່ ໄດສ້ ະແດງໄວໃ້ນຂໍ ້(ສ). ສ. ວິທີແກໄ້ຂໃຫໄ້ດສູ້ດປ ຸ໋ຍ 15−15−15 ກໍຕອ້ ງປຸ່ ຽນແມຸ່ ປ ຸ໋ຍໃໝຸ່ ຄ:ື ໃຊຍູ້ເຣຍ (46% N) ແທນແອມໂມນຽມຊັລເຟດ, ທຣິບເປີລຊ ບເປີຟອສເຟດ (46% P2O5) ແທນຊ ບເປີຟອສເຟດ. ສຸ່ວນໂພແທສັຊຽມຄລໍໄຣດຄ໌ ງົໃຊຕ້ໍ ຸ່ ໄປ. ຈາກການຄໍານວນໂດຍວທິ ດີຽວກນັຈະໄດຜ້ ນົດັ ຸ່ງນີ ້ຄ:ື ໃຊຍູ້ເຣຍ = 32,6 kg ທຣບິ ເປລີຊ ບເປຟີອສເຟດ = 32,6 kg ໂພແທສຊຽມຄລໍໄຣດ໌ = 25,0 kg ລວມນໍ ້າໜກັ ແມຸ່ປ ຸ໋ຍ = 90,2 kg ທາດຕວົ ເພີ ຸ່ມ 100−90,2 = 9,8 kg

33 ຊ. ເຄື ຸ່ອງມືແລະ ວທິ ປີະສມົ ປ ຸ໋ຍ: ເຄື ຸ່ອງມປືະສມົ ປ ຸ໋ຍເປນັ ເຄື ຸ່ອງມທື ີ ຸ່ມຢີູ ຸ່ ແລວ້ ໃນສວນ, ໄຮຸ່ນາ ກໍຄື ມຊີງິຊັ ຸ່ງສໍາລບັຊັ ຸ່ງນໍ ້າໜກັ ປ ຸ໋ຍ ເຊິ ຸ່ ງເປນັ ຊງິຊັ ຸ່ງທໍາມະດາທີ ຸ່ ໃຊກ້ ນັ ທົ ຸ່ ວໄປ. ນອກຈາກນັນ້ກໍໃຊຊ້ ວ້ ນແງຸ່ມ ຫ ື ຈກົສໍາລບັຄນົປ ຸ໋ຍໃຫເ້ຂົ ້າກນັ . ບໍລເິວນທີ ຸ່ ປະສມົ ປ ຸ໋ຍຄວນຄວນເປນັ ພື ້ນທີ ຸ່ພຽງສະໝໍ ຸ່າສະເໝ,ີໂດຍຈະເປນັ ລານດນິອດັແໜນ້ ຫ ືເປນັ ຊມີ ງັກໄໍ ດ.້ ໃນການປະສມົ ປ ຸ໋ຍຄວນເບິ ຸ່ ງຄວາມເຂົ ້າກນັໄດຂ້ ອງແມຸ່ປ ຸ໋ຍໃຫແ້ນຸ່ນອນສາກຸ່ອນ ແລະ ປະຕບິດັ ຕາມຄໍາແນະນາໍ ໃຫເ້ຄັ ຸ່ງຄດັ . ແມຸ່ປ ຸ໋ຍທີ ຸ່ຕດິຊັ ຸ່ງໄດນ້ໍ ້າໜກັ ແລວ້ສຸ່ ວນທີ ຸ່ຍງັເຫ ອືຄວນມດັປາກຖງົປ ຸ໋ຍໃຫແ້ໜນ້ ເພື ຸ່ອເກບັ ໄວໃ້ຊຕ້ໍ ຸ່ ໄປ. ປ ຸ໋ຍທີ ຸ່ ເປນັ ເມດັ ເຊັ ຸ່ນ: ຍູເຣຍ ຫ ືທຣບິ ເປີລຟອສເຟດ ສາມາດໃຊປ້ ະສມົ ກນັ ໄດເ້ລຍີ ໂດຍບໍ ຸ່ ຕອ້ງບດົກຸ່ ອນ, ແມຸ່ ປ ຸ໋ຍທີ ຸ່ ຊຸ່ ມຕດິ ກນັ ເປັນກອ້ ນຄວນທ ບໃຫແ້ ຕກຈາກກນັ ກຸ່ ອນນໍາເອາົໄປຕດິ ຊັ ຸ່ງ. ໃນການຄນົ ປ ຸ໋ຍຕອ້ ງໃຫແ້ ນຸ່ ໃຈວຸ່ າແມຸ່ ປ ຸ໋ຍຕຸ່ າງໆຄນົ ເຂົ ້າກນັ ເປັນຈໍານວນເທົ ຸ່ າໆກນັ ທ ກຈ ດໃນກອງປ ຸ໋ຍ ເມື ຸ່ອນໍາເອາົໄປຫວຸ່ານປ ຸ໋ຍ, ເມື ຸ່ອເກດີຄວາມບໍ ຸ່ ແນຸ່ ໃຈວຸ່າປ ຸ໋ຍປະສມົ ເຂົ ້າກນັດີຫ ືບໍ ຸ່ ກໍຈະສາມາດສັ ຸ່ນຖງົປ ຸ໋ຍ ກບັ ໄປກບັ ມາອີກຫ າຍຄັ ້ງຈນົ ແນຸ່ ໃຈຈ ຸ່ ງລົງມຫື ວຸ່ ານໄດ.້ ເມື ຸ່ ອປະສມົ ປ ຸ໋ຍແລວ້ ກໍຄວນນໍາໄປໃຊທ້ ັນທີ ປ ຸ໋ຍຄວນຈະປະສມົ ໄວໃ້ຊເ້ປນັວນັໆໄປ, ບໍ ຸ່ຄວນປະສມົ ເກບັ ເອາົໄວເ້ມື ຸ່ອປະສມົ ແລວ້ຄວນນາໍ ໄປໃຊທ້ ນັທ.ີ ສະຫ ບ ໃຈຄວາມ ການຜະລດິຝ ຸ່ ນທໍາມະຊາດ: ໃນການຜະລດິຝ ຸ່ ນຄອກກໍຄກື ານຮວບຮວມຂີ ້ສດັ ເພື ຸ່ ອເກບັ ໄວໃ້ຊ້ໂດຍ ພະຍາຍາມປອ້ ງກນັ ໃຫມ້ ກີ ານສູນເສຍທາດມູນອາຫານພດືທີ ຸ່ ເປັນອງົປະກອບຢູ ຸ່ ໃນຂີ ້ສດັ ໃຫໜ້ ອ້ ຍທີ ຸ່ ສ ດ ຊະນດິຂອງຂີ ້ສດັທີ ຸ່ ໃຊໃ້ນການເຮດັ ຝ ຸ່ ນຄອກຄ:ືຂີ ້ສດັ ປີກ, ຂີ ້ຄວາຍ, ຂີ ້ ງວົ ແລະຂີໝ້ ູເຊິ ຸ່ ງມວີທິ ກີ ານເກບັ ຮວບຮວມແຕກຕຸ່າງກນັ ໄປ. ວດັຖ ປະສງົທີ ຸ່ ຜະລດິຝ ຸ່ ນຄອກຄກື ານຂາດແຄນຂີ ້ສດັ ໃນປະລມິ ານຫ າຍທີ ຸ່ຈະ ນາໍມາເຮດັຝ ຸ່ ນ. 1.1 ຝ ຸ່ ນຈາກຂີ ້ສດັ ໄດແ້ກຸ່: ຂີ ້ສດັປກີ , ຂີ ້ ງວົ−ຂີ ້ຄວາຍ ແລະ ຂີໝ້ ູ 1.2 ການຜະລດິຝ ຸ່ ນໝກັ : ໃນແຕຸ່ ລະທອ້ງຖິ ຸ່ ນສາມາດຈະຫາວດັສະດ ຕຸ່າງໆມາໃຊຜ້ ະລດິຝ ຸ່ ນ ໝກັ ໄດແ້ຕກຕຸ່າງກນັ ເຊິ ຸ່ ງຈາໍ ແນກໄດເ້ປນັ ປະເພດຕຸ່າງໆດັ ຸ່ງນີ ້ : 1. ປະເພດເສດພດືໄດແ້ກຸ່: ເສດພດືຊະນດິຕຸ່າງໆທີ ຸ່ ເຫ ອືຖີມ້ ໄວໃ້ນໄຮຸ່ , ນາ ຫ ືສຸ່ວນຫ ງັ ຈາກເກບັກຸ່ ຽວຜນົ ຜະລດິ ໄປແລວ້ ກໍນໍາເອາົມາກອງເຮດັ ເປັນຝ ຸ່ ນໝກັ ໄດເ້ຊັ ຸ່ນ: ເຟອື ງເຂົ ້າ, ເປືອກຖົ ຸ່ ວ, ຕົນ້ ຖົ ຸ່ ວ, ຕົນ້ ເຂົ ້າສາລ,ີແກນຝກັ ເຂົ ້າສາລ,ີໃບອອ້ ຍ, ຕົນ້ ອອ້ ຍ ແລະ ໃບຝາ້ຍ, ເສດຫຍາ້ຊະນດິຕຸ່າງໆທງັທີ ຸ່ ເປນັ ຫຍາ້ສດົ ແລະ ຫຍາ້ແຫງ້, ໃບໄມທ້ ກຊະນດິ ເປນັ ຕົນ້. ເສດພດືດັ ຸ່ງກຸ່າວສາມາດຫາໄດງຸ້່າຍຢູ ຸ່ ແລວ້ ໃນ ສວນ, ໄຮຸ່ນາທີ ຸ່ມກີ ານປູກພດື. 2. ເສດຂີ ້ ເຫຍື ຸ່ອມູນຝອຍຕຸ່າງໆຈາກຄວົ ເຮອືນ. 3. ວັດຊະພືດຕຸ່ າງໆໃນແມຸ່ ນໍ ້າລໍາຄອງ, ໜອງບ ງໄດແ້ ກຸ່ : ຜັກຕົບ, ຈອກ, ແໜ ເປນັ ຕົນ້. 4. ວດັສະດ ທາງການກະເສດທີ ຸ່ ເຫ ອືຖີມ້ ຈາກໂຮງງານອ ດສະຫະກາໍ ໄດແ້ກຸ່: ຂີ ້ອອ້ ຍຈາກ ໂຮງງານນໍ ້າຕານ, ເປອືກໝາກນດັຈາກໂຮງງານອາຫານກະປຸ໋ອງ, ຂີ ້ ເລື ຸ່ອຍຈາກໂຮງເລື ຸ່ອຍ, ຂີ ້ແກບຈາກໂຮງ ສເີຂົ ້າ, ຂີໝ້ າກພາ້ວຈາກໂຮງງານກະທໝິ າກພາ້ວ, ກາກເສັນ້ ໃຍປໍຈາກໂຮງງານເຮດັ ເປົ ຸ໋ າເຂົ ້າ, ກາກມນັຕົນ້ ຈາກຈາກໂຮງງານແປງ້ມນັ ຕົນ້ , ເປືອກໝາກໄມຈ້ າກໂຮງງານອາຫານກະປຸ໋ອງ, ກາກໝາກຫຸ່ ງແຫງ້ຈາກ ໂຮງງານນໍ ້າມນັພດື ເປນັ ຕົນ້. ວດັສະດ ປະເພດນີ ້ບໍ ຸ່ຕອ້ງເສຍເງນິຊືມ້ າເຊັ ຸ່ນ: ຂີໝ້ າກພາ້ວ.

34 ເສດພດືຊະນດິຕຸ່າງໆ ທີ ຸ່ນໍາມາໃຊເ້ຮດັຝ ຸ່ ນໝກັ ນັນ້ຈະມປີະລມິ ານທາດມູນອາຫານພດື ແຕກຕຸ່າງກນັ ໄປ, ເມື ຸ່ອນາໍມາໃຊເ້ຮດັຝ ຸ່ ນກຈໍ ະໄດຝ້ ຸ່ ນໝກັທີ ຸ່ມຄີ ນຄຸ່າທາງດາ້ນອາຫານ ພດືແຕກຕຸ່າງກນັ . 1.3 ຫ ກັ ການທີ ຸ່ ໃຊໃ້ນການພຈິາລະນາລກັ ສະນະຝ ຸ່ ນໝກັ ຝ ຸ່ ນໝກັທີ ຸ່ ໃຊໄ້ດຕ້ອ້ງມລີກັ ສະນະດັ ຸ່ງນີ ້ : 1. ສຂີອງກອງຝ ຸ່ ນຈະເຂັມ້ ກວຸ່າ ເມື ຸ່ອຕອ້ງເອາົມາກອງໃໝຸ່ຄຈືະເປນັ ສນີໍ ້າຕານໄໝ້ຫ ືສດີໍາ 2. ມລີກັ ສະນະເປື ຸ່ ອຍ ແລະ ອຸ່ອນນ ມ້ ເມື ຸ່ອຢບິສໍາຜດັ ເບິ ຸ່ ງ. 3. ອ ນຫະພູມໃນກອງຝ ຸ່ ນໝກັ ບໍ ຸ່ ແຕກຕຸ່າງກບັອ ນຫະພູມຮອບໆກອງຝ ຸ່ ນໝກັ , ເຮດັ ໄດ້ ໂດຍການໃຊຝ້າມສືໍາຜດັ . 1.4 ເຫດຜນົທີ ຸ່ຕອ້ງໝກັ ເສດພດື 1.ເພື ຸ່ອຫ ດປະລມິ ານຄາບອນ ຍອ້ ນມຈີລ ນິຊທີ ີ ຸ່ມຄີລໍໂຣຟລິທີ ຸ່ ອາໄສຢູ ຸ່ ໜາ້ດນິ ແລະ ໜາ້ ນໍ ້າສາມາດໃຊທ້ າດອະນງົຄະທາດຄາບອນເປນັ ແຫຸ່ ງອາຫານໄດ.້ 2. ເພື ຸ່ອທາດມູນອາຫານໃຫຢູ້ ຸ່ ໃນຮູບທີ ຸ່ ເປນັ ປະໂຫຍດຕໍ ຸ່ ພດືກຸ່ອນການໝກັ . ທາດສຸ່ ວນ ໃຫຍຸ່ ຢູ ຸ່ ໃນຮູບອງົຄະທາດ ເຊິ ຸ່ ງພດື ນໍາໃຊບ້ ໍ ຸ່ ໄດ.້ ຜຸ່ ານການໝັກຈະຄຸ່ ອຍປຸ່ ຽນຮູບໄປເປັນອະນງົຄະທາດ ໂດຍສະເພາະໄນໂຕຣເຈນ, ຟອສຟໍຣສັ , ມາດ ແລະ ຈລ ະທາດມູນ. 3. ໄດປ້ ະໂຫຍດໃນການຂາ້ເຊື ້ອໂລກ ແລະ ສດັ ຕູພດື ໃນເວລາໝັກຝ ຸ່ ນ, ອ ນຫະພູມ ຈະເພີ ຸ່ມຂ ້ນຢຸ່ າງຫ າຍອາດຈະສູງກວຸ່າ 50 C ເຊິ ຸ່ ງອາດຈະເຖງິ 60−80 C ອ ນຫະພູມລະດບັນີ ້ຈະເຮດັ ໃຫ້ ໜອນ, ແມງໄມ້ແລະ ສດັຕູພດືຕາຍໄດພ້າຍໃນ 6−8 ວນັ . ການຜະລດິຝ ຸ່ ນເຄມໄີດແ້ກຸ່: ປ ຸ໋ຍໄນໂຕຣເຈນ, ປ ຸ໋ຍຟອສຢໍຣສັ , ປ ຸ໋ຍໂພແທສັຊຽມ, ປ ຸ໋ຍທາດມູນອາຫານ ສໍາຮອງ ແລະ ປ ຸ໋ຍຈລ ະທາດມູນ ການປະສມົ ຝ ຸ່ ນເຄມ: ີປ ຸ໋ຍປະສມົ ຊະນດິນີ ້ ເປນັ ເມດັຈະໄດຈ້າກການປະສມົ ແມຸ່ປ ຸ໋ຍຊະນດິຕຸ່າງໆບວກ ກບັ ທາດ ອື ຸ່ ນໆອີກເຊັ ຸ່ ນ: ທາດປັບສະພາບ (Comditioners), ທາດປັບນໍ ້າໜັກ ຫ ືທາດຕື ຸ່ ມໃຫໄ້ດ ້ ນໍ ້າໜກັ (Fillers) ໃນການປະສມົ ນີ ້ແມຸ່ນປ ຸ໋ຍຕອ້ງຢູ ຸ່ ໃນສະພາບເປນັທາດແຂງ ຫ ືທາດແຫ ວກໄໍ ດ.້ດັ ຸ່ງນັນ້, ໃນເມດັປ ຸ໋ຍແຕຸ່ລະເມດັຄວນຈະມທີ າດມູນປ ຸ໋ຍທງັໝດົທີ ຸ່ປະ ສມົ ກນັຢູ ຸ່ ໃນປະລມິ ານທີ ຸ່ຂອ້ ນຂາ້ງຕໍ ຸ່າສະເໝ.ີ ປ ຸ໋ຍໃຫທ້ າດມູນອາຫານພດື 2 ທາດມູນທີ ຸ່ຮູຈ້ກັກນັດຄີສືູດ 16−20−0, ປະເພດໃຫ້3 ທາດມູນຄສືູດ: 15−15−15. ບດົຝກ ຫດັ 1. ໃນການຜະລດິຝ ຸ່ ນໝກັ ເຮາົຄວນເລອືກໃຊສ້ ະຖານທີ ຸ່ ແນວໃດ? 2. ຫ ກັ ການໃນການປະສມົ ຝ ຸ່ ນເຄມມີຫີ ຍງັແດຸ່ ? 3. ການຜະລດິຝ ຸ່ ນທໍາມະຊາດມຈີກັວທິ ?ີ ຄວືທິ ໃີດແດຸ່ ? 4. ຈົ ຸ່ງບອກວທິ ກີ ານຜະລດິຝ ຸ່ ນຄອກເພື ຸ່ອນາໍ ໄປໃຊໄ້ວ? 5. ຈົ ຸ່ງບອກວທິ ກີ ານຜະລດິຝ ຸ່ ນໝກ?ັ 6. ຫ ກັ ການທີ ຸ່ ໃຊໃ້ນການພຈິາລະນາລກັ ສະນະຂອງຝ ຸ່ ນໝກັ ມຫີ ຍງັແດຸ່ ?

35 ບດົທີ3 ການນາໍ ໃຊຝ້ ຸ່ນທາໍມະຊາດ 1. ຫ ກັການໃຊຝ້ ຸ່ນທໍາມະຊາດ 1.1 ຝ ຸ່ ນອງົຄະທາດກບັທາດມູນອາຫານພດື ກ. ຝ ຸ່ ນອງົຄະທາດໃຫທ້ າດມູນອາຫານພດືຫ າຍຊະນດິ , ເປັນຝ ຸ່ ນໄນໂຕຣເຈນທໍາມະຊາດທີ ຸ່ ສ ດ ທງັນີ ້ອາດຈະວເິຄາະໄດຈ້າກອງົປະກອບຂອງດນິໃນສຸ່ວນທີ ຸ່ ເປນັທາດແຂງ, ເຊິ ຸ່ ງປະກອບດວ້ ຍສິ ຸ່ ງທີ ຸ່ມຊີວີດິ ແລະ ສິ ຸ່ ງທີ ຸ່ ບໍ ຸ່ມຊີວີດິ . ໃນສຸ່ ວນຂອງສິ ຸ່ ງບໍ ຸ່ມຊີວີດິກໍຄເືສດຫນີ , ແຮຸ່ ນັນ້ເອງ. ຫນີ ແລະ ແຮຸ່ ອາດຈະມທີ າດ ມູນອາຫານອື ຸ່ ນໆເປັນອງົປະກອບຢູ ຸ່ ເປັນຈໍານວນຫ າຍ, ເຊິ ຸ່ ງເມື ຸ່ອສະຫ າຍຕວົ ກໍຈະປົດປຸ່ ອຍໃຫທ້ າດມູນ ອາຫານເຫ ົ ຸ່ານັນ້ ແກຸ່ ພດື, ແຕຸ່ຫນ ແລະ ີ ແຮຸ່ ດັ ຸ່ງກຸ່າວມທີ າດມູນໄນໂຕຣເຈນເປັນອງົປະກອບຢູ ຸ່ ໜອ້ ຍຫ າຍ. ດັ ຸ່ງນັນ້, ທາດມູນໄນໂຕຣເຈນສຸ່ ວນໃຫຍຸ່ ຈ ຸ່ ງໄດມ້ າຈາກການສະຫ າຍຕວົ ຂອງສິ ຸ່ ງທີ ຸ່ມຊີວີດິ , ອາດຈະກຸ່າວ ໄດວຸ້່ າ: ສິ ຸ່ ງທີ ຸ່ ມຊີ ີວິດເປັນແຫຸ່ ງຝ ຸ່ ນໄນໂຕຣເຈນທໍາມະຊາດອນັ ສໍາຄັນທີ ຸ່ ສ ດ ແລະ ໄນໂຕຣເຈນໃນຮູບ ອງົຄະທາດຈະຖືກປົດປຸ່ ອຍອອກມາໃນຮູບທີ ຸ່ ພດື ນໍາໃຊໄ້ດນ້ ັນ້ ດວ້ ຍການຍຸ່ ອຍສະຫ າຍທາດອງົຄະທາດ ໄນໂຕຣເຈນ ແລະ ຈ ລນິ ຊີດນິ ໃຫອ້ ອກມາໃນຮູບແບບແອມໂມນຽມ (NH4−N) ແລະ ໄນໂຕຣເຈນ (NO3−N) ອນັ ເປັນຮູບທີ ຸ່ ພດືພໍສາມາດດູດກນິ ໄດ.້ຈາກຄວາມຈງິດັ ຸ່ງກຸ່າວນີ ້ຈ ຸ່ ງໄດມ້ ກີ ານຄົນ້ ຄດິດດັ ແປງ ໃຫເ້ນື ້ອສິ ຸ່ ງທີ ຸ່ມຊີວີດິທີ ຸ່ມທີ າດມູນໄນໂຕຣເຈນ, ເຊິ ຸ່ ງເປນັອງົປະກອບໃນປະລມິ ານໃຫຫ້ າຍຂ ້ນໃຫຢູ້ ຸ່ ໃນຮູບ ແບບແອມໂມນຽມ ແລະ ໄນເຕຣດ ຫ າຍກວຸ່າໃນຮູບຂອງທາດອງົຄະທາດ ໄນໂຕຣເຈນເຊັ ຸ່ ນ: ການບົ ຸ່ມ, ການໝກັ ເປນັ ຕົນ້ . ເມື ຸ່ອເສດຊາກອງົຄະທາດໄດຮ້ ບັການໝກັ ທາດມູນຄາບອນ ເຊິ ຸ່ ງເປນັ ອງົປະກອບທີ ຸ່ມີ ປະລມິ ານຫ າຍທີ ຸ່ ສ ດໃນອງົຄະທາດກໍຈະຖກື ຈລ ນ ິ ຊປີຸ່ ຽນໄປເປັນແກ໊ສຄາບອນໄດອອກໄຊດລ໌ ະເຫຍີໜີ ໄປ. ເຮັດໃຫເ້ນື ້ອອົງຄະທາດນັນ້ ມີປະລິມານໄນໂຕຣເຈນເຂັມ້ ຂ ນ້ ຈນົ ສາມາດນໍາໃຊໄ້ດໃ້ ນຮູບຝ ຸ່ ນ. ນອກຈາກນັນ້ ໄດມ້ ກີານຄົນ້ຫາພດືທີ ຸ່ມໄນໂຕ ີ ຣເຈນໃນປະລມິ ານສູງ ເພື ຸ່ອສາມາດນາໍມາເປນັ ຝ ຸ່ ນໄດອ້ກີ ເຊັ ຸ່ນ: ພດຕະກ ື ນໝາກຖົ ຸ່ ວ, ແໜແດງ ເປນັ ຕົນ້. ນອກຈາກຝ ຸ່ ນອງົຄະທາດຈະເປັນແຫຸ່ ງທາດມູນໄນໂຕຣເຈນແລວ້ , ຍງັເປນັ ແຫຸ່ ງໃຫມ້ າດ ແລະ ຟອສຟໍຣັສທີ ຸ່ ສໍາຄັນອີກດວ້ ຍ. ທາດມູນອາຫານອື ຸ່ ນກໍມີເຊັ ຸ່ ນກັນ ແມຸ່ ນຈະມີຢູ ຸ່ ໃນປະລິມານໜອ້ ຍ. ທາດມູນອາຫານອື ຸ່ ນກໍມເີຊັ ຸ່ນກນັ ແມຸ່ນຈະມຢີູ ຸ່ ໃນປະລມິ ານໜອ້ ຍ, ແຕຸ່ ຈາກການຍຸ່ ອຍສະຫ າຍຂອງອງົ ຄະທາດ, ທາດມູນອາຫານເຫ ົ ຸ່ານັນ້ ຈະຖືກປົດປຸ່ ອຍມາຢຸ່ າງຊາ້ໆເຮດັ ໃຫພ້ ດືນໍາໄປໃຊໄ້ດຕ້ ະຫ ອດໄລຍະ ເວລາຂອງການຈະເລນີເຕບີໂຕ. ການປດົ ປຸ່ ອຍທາດມູນອາຫານພດືຢຸ່າງຄຸ່ ອຍເປນັ ຄຸ່ ອຍໄປນີ ້ນບັວຸ່າເປນັ ຄ ນ ລກັສະນະທີ ຸ່ ເປນັ ໄປຕາມຄວາມຕອ້ງການຢຸ່ າງແທຈ້ງິ, ເນື ຸ່ອງຈາກວຸ່າໂດຍທົ ຸ່ ວໄປແລວ້ ອດັຕາການປດົ ປຸ່ ອຍ ທາດມູນອາຫານທີ ຸ່ມຢີູ ຸ່ ໃນຝ ຸ່ ນໃກຄ້ ຽງກບັອດັ ຕາການດູດເອາົອາຫານຂອງຮາກພດື , ການສູນເສຍທາດມູນ ອາຫານ ຈ ຸ່ ງເກດີຂ ້ນໄດໜ້ ອ້ ຍ. ຄ ນລກັ ສະນະແບບນີິ ້ໃນການໃຊປ້ ຸ໋ຍເຄມບີໍ ຸ່ ອາດຕອບສະໜອງໄດສ້ ະເພາະ ໃນການໃຊປ້ ຸ໋ຍໄນໂຕຣເຈນຕອ້ງໄດແ້ບຸ່ງໃສຸ່ ເທື ຸ່ອລະໜອ້ ຍ, ເພື ຸ່ ອຫ ກີ ເວັນ້ການສູນເສຍປ ຸ໋ຍ ຍອ້ນແນວນັນ້ ຕອ້ງໄດໃ້ຊແ້ ຮງງານຫ າຍ. ເຖິງວຸ່າຈະມຜີູພ້ ະຍາຍາມຜະລດິ ປ ຸ໋ຍເຄມປີ ະເພດລະລາຍຊາ້ (Slow release fertiliger) ແຕຸ່ກຍໍ ງັມລີາຄາແພງຢູ ຸ່ .

36 ຂ. ຝ ຸ່ ນອົງຄະທາດເປັນແຫຸ່ ງທາດມູນອາຫານບັນຈ ໄຟຟາ້ລົບ (Anion essentian elements) ທາດມູນທີ ຸ່ ຢູ ຸ່ ໃນຮູບອະນ ມູນບນັ ຈໄ ຟຟາ້ລບົ (Anion) ຈະສູນເສຍຈາກດນິ ໂດຍການເຊາະລາ້ງໄດງຸ້່າຍ, ເພາະວຸ່າດນິມໄີຟຟາ້ບນັ ຈລ ບົ ເປັນສຸ່ ວນໃຫຍຸ່ ຈ ຸ່ ງມຄີວາມສາມາດດູດຊບັ ບນັ ຈໄ ຟຟາ້ລບົ ໄດໜ້ ອ້ ຍ. ນບັ ເປນັ ສິ ຸ່ ງດປີະການໜ ຸ່ ງທີ ຸ່ທາດມູນອາຫານພດືສຸ່ ວນໃຫຍຸ່ຢູ ຸ່ ໃນຮູບບນັຈໄ ຟຟາ້ບວກ, ເຖງິຢຸ່ າງໃດກໍຕາມທາດ ມູນອາຫານພດືໃນຮູບບນັ ຈໄ ຟຟາ້ລບົກໍຍງັມຄີວາມສໍາຄນັ ເຊັ ຸ່ນກນັ . ຝ ຸ່ ນອງົຄະທາດນບັວຸ່າເປັນແຫຸ່ ງທີ ຸ່ ສໍາ ຄນັແຫຸ່ ງໃຫຍຸ່ທີ ຸ່ ໃຫທ້ າດມູນອາຫານໃນຮູບບນັຈໄ ຟຟາ້ລບົຄ:ືໄນເຕຣດ (Nitrate), ຟອສເຟດ (Phosfate), ຊລັເຟດ (Sulfate), ໂບເຣດ (Borates), ໂມລບິເດດ (Molybdate) ແລະ ຄລໍໄຣດ໌ (Chloride). ຄ. ເປັນແຫຸ່ ງໃຫຟ້ ອສຟໍຣດັ ໃນການເນົ ຸ່າເປື ຸ່ ອຍຂອງອງົຄະທາດ ໂດຍການກະທໍາຂອງຈລ ນິຊດີນິ ນັນ້ຈະມອີາຊດິ ເກດີຂ ້ນ, ອາຊດິທີ ຸ່ ເກດີຂ ້ນນີ ້ຈະຊຸ່ ວຍກດັຟອສເຟດທີ ຸ່ ມຢີູ ຸ່ ໃນຮູບບໍ ຸ່ ເປັນປະໂຫຍດແກຸ່ ພດື ຈະສາມາດໃຊປ້ ະໂຫຍດມນັ ໄດ,້ໂດຍທົ ຸ່ວໄປຟອສເຟດທີ ຸ່ ໃສຸ່ ລງົໄປໃນດນິຈະເປນັ ປະໂຫຍດຕໍ ຸ່ ພດືປະມານ 5 ຫາ 30% ເທົ ຸ່ານັນ້, ນອກນັນ້ຈະຖກື ດູດຈຸ່ອງຢູ ຸ່ ໃນດນິ . ການໃສຸ່ ຝ ຸ່ ນອງົຄະທາດຈ ຸ່ ງເປນັ ການເພີ ຸ່ມຄວາມ ເປັນປະໂຫຍດຂອງປ ຸ໋ຍຟອສເຟດ ແລະ ຟອສຟໍຣັສໃນດນິ ໂດຍວທິ ທີ ໍາມະຊາດວທິ ໜີ ຸ່ ງ. ຝ ຸ່ ນອງົຄະທາດ ນອກຈາກຈະຊຸ່ ວຍສະກດັຟອສເຟດ ໂດຍອາຊດິທີ ຸ່ ເກດີຂ ້ນຈາກການສະຫ າຍຕວົຂອງອງົຄະທາດດັ ຸ່ງກຸ່າວ, ອະນ ມູນອາຫານອາຊດິອງົຄະທາດບນັຈໄ ຟຟາ້ລບົແລວ້ ຍງັຊຸ່ ວຍປອ້ງກນັອະນ ມູນຟອສເຟດທີ ຸ່ ລະລາຍໄດ້ ເຊິ ຸ່ ງກໍມໄີຟຟາ້ບນັ ຈລ ບົ ເຊັ ຸ່ນກນັ , ບໍ ຸ່ ໃຫມ້ ການກາຍໄປ ີ ເປນັ ພກ ໂດຍຈະໄປຈບັຕວົ ກບັອະນ ມູນຂອງເຫ ກັ ແລະ ອາລູມນີຽມ ເຊິ ຸ່ ງມຢີູ ຸ່ ເປນັ ຈາໍ ນວນຫ າຍໃນທາດລະລາຍຂອງດນິ , ໂດຍສະເພາະໃນຊຸ່ ວງທີ ຸ່ດນິມີpH 3 ເຖງິ 9. ນອກນັນ້ອະນ ມູນຟອສເຟດທີ ຸ່ ອາດຈະຖກືດູດຈຸ່ອງໃນຫ ບືຂອງອະນ ພາກດນິໜຽວຈະຖກື ແທນ ບຸ່ ອນ ແລະ ຖືກໄລຸ່ ອອກໂດຍອະນ ມູນຂອງອາຊິດ ອງົຄະທາດເຮັດໃຫຟ້ ອສເຟດສາມາດຢູ ຸ່ ໃນທີ ຸ່ ເປັນ ປະໂຫຍດຕໍ ຸ່ພດືໄດຫ້ າຍຍິ ຸ່ ງຂ ້ນ. ປະໂຫຍດຂອງອາຊດິທີ ຸ່ ເກດີຂ ້ນຈາກການສະຫ າຍຕວົຂອງອງົຄະທາດໃນການສະກດັຟອສຟໍຣສັ ນີ ້ ເຮດັ ໃຫມ້ ຜີູຄ້ ົນ້ ຄດິຂະບວນການເພື ຸ່ອຄວາມເປນັ ປະໂຫຍດຂອງປ ຸ໋ຍ, ຫນີຟອສເຟດທີ ຸ່ມຄີວາມສາມາດລະລາຍ ໄດຕ້ໍ ຸ່າ ໂດຍການນໍາເອາົປ ຸ໋ຍຫນີຟອສເຟດ (Rock phosphate), ຝ ຸ່ ນຄອກ, ດນິ ແລະ ມາດມາຄນົ ປົນ ກນັ ແລວ້ ນໍາໄປບົ ຸ່ມເຮດັ ເປັນຝ ຸ່ ນ. ຈລ ນິ ຊໃີນຝ ຸ່ ນຄອກຈະປຸ່ ຽນມາດໃຫເ້ປັນອາຊດິມາດ ເຊິ ຸ່ ງຈະສະຫ າຍ ຫນີຟອສເຟດໄດເ້ປນັ ຢຸ່າງດ.ີ 1.2 ຝ ຸ່ ນອງົຄະທາດກບັທາດຄ ນລກັ ສະນະທາງກາຍະພາບຂອງດນິ (Soilphysical properties) ກ. ຝ ຸ່ ນອງົຄະທາດເປັນປັດໄຈສໍາຄນັ ໃນການກະນດົ ສີຂອງດນິ : ດນິທີ ຸ່ ມຊີ ີວດິ ສູງຈະເປັນສີນໍ ້າ ຕານໄໝໄ້ປຫາດໍາອນັນີ ້ ເນື ຸ່ອງຈາກຮວິມສັ (Humus) ທີ ຸ່ ໄດຈ້າກການສະຫ າຍຕວົຂອງສິ ຸ່ ງທີ ຸ່ມຊີວີດິ. ຂ. ການສະຫ າຍຕວົ ຂອງສິ ຸ່ ງທີ ຸ່ມຊີວີດິ ເຮດັ ໃຫເ້ກດີທາດເຊື ຸ່ ອມ (Cementing agent) ໂດຍຈະ ເຂົ ້າຍດ ເຊື ຸ່ອມເຂົ ້າອະນ ພາກຂອງດນິທີ ຸ່ຢູ ຸ່ ໃກຊ້ດິກນັ ໃຫເ້ກດີເປນັ ເມດັດ.ີນອກຈາກນີ ້ຈລ ນິຊທີ ີ ຸ່ຈະເລນີເຕບີ ໂຕຈາກການສະຫ າຍຕວົຂອງສິ ຸ່ ງທີ ຸ່ມຊີວີດິເຊັ ຸ່ນ: ເຊື ້ອລາ ເຊິ ຸ່ ງມຮີູບຮຸ່າງເປນັ ເສັນ້ຍາວໄຂຸ່ວກນັຄຕືາແຫຈະອດັ ອະນ ພາກດນິໄວໃ້ຫເ້ປນັກຸ່ ມກອ້ນ. ການເກດີເມດັດນິພາໃຫເ້ກດີມຊີຸ່ ອງຫວຸ່າງ (Pare) ໃນດນິ, ດນິສາມາດຈະອ ມ້ ນໍ ້າ ແລະ ລະບາຍ ອາກາດ. ດນິໜຽວມຊີຸ່ອງຫວຸ່າງຂະໜາດນອ້ຍຈ ຸ່ ງອ ມ້ ນໍ ້າໄດດ້,ີແຕຸ່ລະລາຍອາກາດໄດໜ້ ອ້ຍ ດັ ຸ່ງນັນ້, ການເພີ ຸ່ມ ຝ ຸ່ ນອງົຄະທາດໃນດນິເນື ້ອຫຍາບຈ ຸ່ ງເປນັການເພີ ຸ່ມຄວາມສາມາດໃນການເພີ ຸ່ມນໍ ້າໃຫແ້ກຸ່ດນິເປນັຢຸ່າງດ.ີ

37 ນອກນີ ້ ເມດັດນິຍງັເພີ ຸ່ມຄວາມໝັນ້ຄງົຕໍ ຸ່ ແຮງກະທບົຂອງນໍ ້າ, ເຮດັໃຫດ້ ນິມກີານແຕກແຍກອດັຕນັ ຊຸ່ອງຫວຸ່າງຂະໜາດໃຫຍຸ່ ໃຫນ້ອ້ຍລງົຈ ຸ່ ງເຮດັໃຫກ້ານເຄື ຸ່ອນຍາ້ຍຂອງນໍ ້າໃນດນິມຄີຸ່າຫ າຍຂ ້ນ. ຄ. ການເພີ ຸ່ມສິ ຸ່ ງທີ ຸ່ມຊີວີດິໃນດນິໜຽວຈະຊຸ່ວຍຫ ດຄວາມໜຽວ ແລະ ການເກາະຕດິກນັ ເອງຂອງອະນ ພາກດນິໜຽວ ເຮດັໃຫກ້ານຄົນ້ດນິໄດງຸ້່າຍຂ ້ນ. ແຕຸ່ເຖງິຢຸ່າງໃດກຕໍ າມເມດັດນິປະເພດດັ ຸ່ງກຸ່າວຈະທນົທານໄດພ້ ຽງໄລຍະເວລາປດີ ຽວ ດັ ຸ່ງນັນ້, ຈ ຸ່ ງ ຕອ້ງມກີານເພີ ຸ່ມສິ ຸ່ ງທີ ຸ່ມຊີວີດິຢູ ຸ່ ໃຕດ້ນິຢຸ່າງສະໝໍ ຸ່າສະເໝ.ີ 1.3 ຝ ຸ່ນອງົຄະທາດກບັການອະນລ ກັດນິ ແລະ ນໍ ້າ ກ. ການຖກື ກດັ ເຊາະຂອງດນິ ເກດີຈາກແຮງປະທະຂອງເມດັນໍ ້າຝນົ ຫ ືລມົ ເຮດັ ໃຫດ້ ນິສູນເສຍ ຄວາມອ ດມົ ສມົ ບູນໄປຢຸ່ າງວຸ່ອງໄວ. ດັ ຸ່ງນັນ້, ການເກດີເມດັດນິ ໃນອງົຄະທາດຈະຊຸ່ວຍເພີ ຸ່ມຄວາມໝັນ້ ຄງົ ຂອງເມດັ ດິນຕໍ ຸ່ ແຮງປະທະໄດຫ້ າຍຍິ ຸ່ ງຂ ້ນ. ເມດັ ດນິ ທີ ຸ່ ໝັນ້ ຄງົນີ ້ຈະຊຸ່ ວຍໃຫຊຸ້່ ອງຫວຸ່ າງໃນດິນບໍ ຸ່ ອດັ ຕັນ ເຊິ ຸ່ ງເຮດັ ໃຫມ້ ອີດັ ຕາການແຊກຊມ ດຂີ ້ນເຮດັ ໃຫກ້ ານກດັ ເຊາະຫ ດລງົ. ດັ ຸ່ງທີ ຸ່ ສງັເກດໄດຈ້ າກນໍ ້າຝນົທີ ຸ່ ໄຫ ຜຸ່ານດນິທີ ຸ່ມສີ ິ ຸ່ ງທີ ຸ່ມຊີວີດິຢູ ຸ່ ຫ າຍ ແລະ ມພີດືປກົ ຄ ມຈະໃສບໍ ຸ່ຂ ນ້ຄນືໍ ້າທີ ຸ່ ໄຫ ອອກຈາກດນິທີ ຸ່ຫວຸ່າງເປົ ຸ່ າ ແລະ ມສີ ິ ຸ່ ງທີ ຸ່ມຊີວີດິໜອ້ຍ. ຂ. ການເພີ ຸ່ມສິ ຸ່ ງທີ ຸ່ມຊີວີດິ ໃຫຜ້ ວິໜາ້ດນິ ໂດຍສະເພາະການຄ ມດນິ (Mulching) ຈະຊຸ່ ວຍຫ ດ ອ ນຫະພູມຂອງຜວິໜາ້ດນິ, ເຮດັໃຫອ້ ດັຕາການລະເຫຍີນໍ ້າຈາກດນິຫ ດລງົ ແລະ ຊຸ່ ວຍຫ ດການສູນເສຍຝ ຸ່ ນ ໃນຮູບແກ໊ສແອມໂມເນຍ ເມື ຸ່ອອ ນຫະພູມຂອງດນິສູງຂ ້ນ. 1.4 ຝ ຸ່ ນອງົຄະທາດກບັຄ ນລກັ ສະນະທາງເຄມຂີອງດນິ ກ. ການໃສຸ່ ຝ ຸ່ ນອງົຄະທາດຈະເຮດັ ໃຫດ້ ນິດູດຊບັທາດມູນອາຫານບນັຈໄ ຟຟາ້ບວກເຊັ ຸ່ນ: ແອມໂມ ນຽມ (NH4 + ), ໂພແທສຊຽມ ັ (K+ ), ແຄລຊຽມ (Ca+ ) ແລະ ແມກັ ເນຊຽມ (Mg++) ໄດຫ້ າຍຍິ ຸ່ ງຂ ້ນ. ຂ. ຈະຊຸ່ ວຍເພີ ຸ່ມຄວາມສາມາດເປັນບບັ ເຟີ(Buffer capacity) ຂອງດນິ , ຄບື ໍ ຸ່ ເຮດັ ໃຫລ້ ະດບັ pH ປຸ່ ຽນແປງຫ າາຍເຊັ ຸ່ ຸ່ ນ: ການດູດກນິ ໄອອອນທີ ຸ່ມທີ າດມູນອາຫານພດືກໍຈະເປັນການດູດໄອອອນຈາກ ພາກສຸ່ ວນຢູ ຸ່ ໃນທາດລະລາຍຂອງດນິ, ໄອອອນທີ ຸ່ຖກື ດູດຊບັ ກໍອອກມາແທນບຸ່ ອນໄອອອນຊະນດິດຽວກນັ ທີ ຸ່ຖກືພດືດູດເອາົໄປຈາກທາດລະລາຍຂອງດນິ. ສະພາບບບັເຟຈີະຊຸ່ວຍຕໍ ຸ່ ຕາ້ນຄວາມເປນັ ອາຊດິ , ຄວາມເປນັ ເບສ, ຄວາມເຄມັ , ຢາກໍາຈດັສດັ ຕູພດື , ພດິຈາກໂລຫະໜກັ (Heavy metals) ທີ ຸ່ ໃສຸ່ ລງົໄປໃນດນິຢຸ່ າງ ຄຸ່ອຍເປນັ ຄຸ່ອຍໄປ. ຄ. ຊຸ່ ວຍຫ ດຜຸ່ ອນການເກດີຫນີໜາມໜໍ ຸ່ (Laterite). ເນື ຸ່ອງຈາກວຸ່າດນິທີ ຸ່ມປີະລມິ ານເຫ ກັ ແລະ ອາລູມນີຽມທີ ຸ່ ລະລາຍໄດຫ້ າຍຈະມໂີອກາດເກດີຫນີໜາມໜໍ ຸ່ ຂອ້ ນຂາ້ງສູງ. ສິ ຸ່ ງທີ ຸ່ມຊີວີດິຈະເຮດັ ໃຫທາດ ້ ປະສມົ (ເຊງີຊອ້ນ) ກບັ ເຫ ກັ ແລະ ອາລູມນີຽມ, ເຮດັ ໃຫຫ້ ດໂອກາດໃນການເກດີພກ , ການແຂງຕວົ ຂອງ ຫນີໜາມໜໍ ຸ່ລງົໄດ.້ 1.5 ຝ ຸ່ ນອງົຄະທາດກບັຄວາມອ ດມົ ສມົ ບູນຂອງດນິ ຈາກການທດົ ລອງໄລຍະຍາວໃນອາເມລກິ າ ແລະ ຍີ ຸ່ ປ ຸ່ ນພບົ ວຸ່ າດນິ ເຊິ ຸ່ ງໄດຮ້ ບັ ຝ ຸ່ ນຄອກເປັນ ປະຈໍາທ ກປີເປັນເວລາດນົ ນານ, ມປີ ະລມິ ານສິ ຸ່ ງທີ ຸ່ ມຊີວີດິ ໃນດນິຫ າຍກວຸ່າການໃຊປ້ ຸ໋ຍເຄມແີຕຸ່ ພຽງຢຸ່ າງ ດຽວ. ໃນກໍລະນປີູກພດື ໃຫຫ້ ົວ ແລະ ທັນຍາພດື ນັນ້ ພບົ ວຸ່ າການໃຊຝ້ ຸ່ ນຄອກຈະໃຫຜ້ ົນຜະລດິ ໄດດ້ ີ ເທົ ຸ່ າກບັ ການໃຊປ້ ຸ໋ຍເຄມ.ີ ນອກຈາກນີ ້ຍງັມກີ ານທົດລອງຈາກແຫຸ່ ງອື ຸ່ ນໆອີກໄດພ້ ບົ ວຸ່ າ: ການໃຊຝ້ ຸ່ ນ ອງົຄະທາດໄດໃ້ຫຜ້ ນົຜະລດິພດືໄດດ້ກີວຸ່າການໃຊປ້ ຸ໋ຍເຄມ.ີ

38 1.6 ຝ ຸ່ ນອງົຄະທາດກບັຄ ນລກັ ສະນະທາງຈລ ະຊບີວທິ ະຍາຂອງດນິ ຈລ ະຊບີວທິ ະຍາຂອງດນິເປນັ ວທິ ະຍາສາດໃນເລື ຸ່ອງຈລ ະຊບີທີ ຸ່ອາໄສຢູ ຸ່ ໃນດນິ, ບໍ ຸ່ວຸ່າຈະເປນັ ເລື ຸ່ອງ ຊະນດິຄວາມເປັນຢູ ຸ່ ຕະຫ ອດຈນົກດິຈະກໍາ ແລະ ຜນົ ເນື ຸ່ອງແຫຸ່ງກດິຈະກໍາຂອງຈລ ນິ ຊນີ ັນ້ ໃນດນິ . ຝ ຸ່ ນ ອງົຄະທາດກຸ່ ຽວຂອ້ງກບັຄ ນລກັ ສະນະທາງຈລ ນິຊວີທິ ະຍາຂອງດນິດັ ຸ່ງຕໍ ຸ່ ໄປນີ ້ : 1. ເປັນແຫຸ່ ງອາຫານຂອງຈລ ນິຊ:ີດນິທີ ຸ່ ເປັນປະໂຫຍດຫ າຍຊະນດິ ເຊັ ຸ່ນ: ຂີກ້ ະເດອືນ, ຈລ ນິ ຊີ ທີ ຸ່ສາມາດດູດຈຸ່ອງແກ໊ສໄນໂຕຣເຈນໃຫມ້ າຢູ ຸ່ ໃນຮູບທີ ຸ່ພດືໃຊປ້ະໂຫຍດໄດ.້ຈລ ນິຊທີ ີ ຸ່ຊຸ່ວຍປຸ່ ຽນສະພາບທາດ ມູນອາຫານພດື ເຊິ ຸ່ ງຂະບວນການປຸ່ ຽນແປງຮູບທາດມູນພດືສຸ່ ວນໃຫຍຸ່ ໃນດນິ ເປນັ ການກະທໍາຂອງຈລ ນິຊີ ດນິເກອືບທງັໝດົ . 2. ການໃສຸ່ ຝ ຸ່ ນອງົຄະທາດຈະຊຸ່ ວຍທດົ ແທນສິ ຸ່ ງທີ ຸ່ມຊີວີດິທີ ຸ່ ເນົ ຸ່າເປື ຸ່ ອຍເທື ຸ່ ອລະນອ້ ຍຢູ ຸ່ ຕະຫ ອດ ເວລາ. ການໃສຸ່ ຝ ຸ່ ນອງົຄະທາດເປັນປະຈໍາຍງັຊຸ່ ວຍເພີ ຸ່ ມປະລມິ ານສິ ຸ່ ງທີ ຸ່ ມຊີວີດິ ໃນດນິ ດັ ຸ່ງຈະເຫນັ ໄດຊ້ ດັ ເຈນໃນການທດົລອງໃສຸ່ຝ ຸ່ ນອງົຄະທາດໄລຍະຍາວທີ ຸ່ ໄດກຸ້່າວມາແລວ້. 3. ແກ໊ສຄາບອນໄດອອກໄຊດຈ໌ ະເກດີຂ ້ນຈາກການຍຸ່ອຍສະຫ າຍຝ ຸ່ ນອງົຄະທາດ, ແກ໊ສດັ ຸ່ງກຸ່າວນີ ້ ຮາກພດືສາມາດດູດເອາົໄປໃຊໄ້ດໂ້ດຍການເຄື ຸ່ອນຍາ້ຍໄປຫາໃບໃນຮູບຂອງຄາບໍເນດ ແລະ ເຂົ ້າຮຸ່ ວມໃນ ຂະບວນການສງັເຄາະແສງ. ຮາກພດືອາດຈະດູດແກ໊ສ CO2 ພຽງ 5% ຫ ືອາດຈະສູງເຖິງ 25% ຂອງ ແກ໊ສນີທ້ ີ ຸ່ ໄດຮ້ ບັ ທາງໃບ. ນອກຈາກນັນ້ ແກ໊ສທີ ຸ່ ເກດີ ຈາກການສະຫ າຍຕວົ ຂອງຝ ຸ່ ນອງົຄະທາດນີ ້ ເມື ຸ່ ອ ລະລາຍໃນນໍ ້າຈະໄດອ້າຊດິຄາບໍນກິ ເປນັ ອາຊດິອຸ່ ອນໆຈ ຸ່ ງສາມາດເພີ ຸ່ມການສະຫ າຍຂອງທາດມູນອາຫານ ພດືໄດ.້ 4. ຂີກ້ ະເດືອນຝອຍຫ າຍຊະນດິທີ ຸ່ ທໍາລາຍພືດຈະຫ ດຄວາມຮ ນແຮງລົງ, ເມື ຸ່ ອໄດໃ້ຊຝ້ ຸ່ ນອົງ ຄະທາດ ເພາະວຸ່ າເມື ຸ່ ອຝ ຸ່ ນອງົຄະທາດສະຫ າຍຕົວຈະເກີດທາດອັລຄາລອຍ (Alkaloid) ຫ ືອາຊິດ ໄຂມນັ ເປນັ ພດິຕໍ ຸ່ ຂີກ້ ະເດອືນຝອຍ. ນອກຈາກນັນ້ ໃນຂະນະທີ ຸ່ ຝ ຸ່ ນສະຫ າຍຕວົ , ສດັຕູຂອງຂີກ້ ະເດອືນຝອຍ ຈະຂະຫຍາຍຕວົ ໄດຢຸ້່ າງຫ ວງຫ າຍເຊັ ຸ່ນ: ເຊື ້ອລາເປີຍພໍ ຸ່ ຂີກ້ ະເດອືນຝອຍເປນັ ຕົນ້. ນອກນັນ້ ພະຍາດທີ ຸ່ ເກດີ ຈາກເຊື ້ອລາກໍຈະຫ ດຄວາມຮ ນແຮງໄດເ້ຊັ ຸ່ນກນັ , ເພາະໃນການເນົ ຸ່າເປື ຸ່ ອຍສະຫ າຍຕວົທີ ຸ່ ກໍາລງັດໍາເນນີໄປ ນັນ້ດນິຈະຢູ ຸ່ ໃນສະພາບອບັອາກາດຢູ ຸ່ ໃນໄລຍະໜ ຸ່ ງ ເຊິ ຸ່ ງຈະເປນັ ສະພາວະທີ ຸ່ ເປນັ ອນັຕະລາຍຕໍ ຸ່ ເຊື ້ອລາ. 2. ສິ ຸ່ ງທີ ຸ່ ຕອ້ງການພຈິາລະນາປະກອບໃນການໃຊຝ້ ຸ່ ນທໍາມະຊາດ 2.1 ສິ ຸ່ ງທີ ຸ່ ຈະຕອ້ງພຈິາລະນາທົ ຸ່ວໄປ ກ. ລາຄາຕໍ ຸ່ຫວົໜຸ່ວຍຝ ຸ່ ນ: ເປັນທີ ຸ່ ເຂົ ້າໃຈກນັ ທວົ ໄປແລວ້ ວຸ່າ: ການຊືຝ້ ຸ່ ນອງົຄະທາດກໍຄກື ານຊືຝ້ ຸ່ ນໄນໂຕຣເຈນ, ສຸ່ ວນ ທາດມູນອາຫານອື ຸ່ ນເປັນພຽງຜນົ ພອຍໄດທ້ ີ ຸ່ ຕດິຕາມມາກບັຝ ຸ່ ນເທົ ຸ່ານັນ້. ດັ ຸ່ງນນັ , ການເລອືກຊືຝ້ ຸ່ ນອງົຄະ ທາດໃດໆ ຈ ຸ່ ງມຄີວາມຈາໍເປນັທີ ຸ່ຈະຕອ້ງຮູຈ້ກັອງົປະກອບດາ້ນທາດມູນອາຫານຂອງຝ ຸ່ ນວຸ່າມນັຄ ມ້ ໃນການ ຊື ້ຫ ືບໍ ຸ່ ເພາະຕອ້ງໄດປ້ ຽບທຽບກນັກບັການຊື ້ປ ຸ໋ຍເຄມມີ າໃຊ.້ ຂ. ປະລມິ ານທີ ຸ່ ໃຊໂ້ດຍທົ ຸ່ວໄປ: ຝ ຸ່ ນອົງຄະທາດຈະມີລາຄາບໍ ຸ່ ແພງ ຖ້າບໍ ຸ່ ມີການຂົນສົ ຸ່ ງໃນໄລຍະໄກ. ເຖິງຢຸ່ າງໃດກໍຕາມ ຝ ຸ່ ນອົງຄະທາດຍັງມີທາດມູນອາຫານຕໍ ຸ່ ຫົວໜຸ່ ວຍຝ ຸ່ ນຢູ ຸ່ ໜອ້ ຍຫ າຍ, ໂດຍສະເພາະຢຸ່ າງຍິ ຸ່ ງທາດມູນ ຟອສຟໍຣັສ ຈ ຸ່ ງຈໍາເປັນຕອ້ ງໃຊຝ້ ຸ່ ນໃນປະລມິ ານຫ າຍ ເພື ຸ່ ອໃຫໄ້ດທ້ າດມູນອາຫານທີ ຸ່ ຕອ້ ງການເຊັ ຸ່ນ: ຝ ຸ່ ນ

39 ຈາກຂີ ້ສັດອາດຈະໃຊໃ້ນປະລິມານສູງກວຸ່ າປ ຸ໋ຍເຄມີເຖິງ 50 ຫາ 100 ເທົ ຸ່ າ. ດັ ຸ່ ງນັນ້ , ຈ ຸ່ ງມີຂໍ ້ເສຍ ໃນປະລມິ ານແຮງງານທີ ຸ່ຈາໍເປນັ ຕອ້ງໃຊໃ້ນການໃຊຝ້ ຸ່ ນອງົຄະທາດ. ຄ. ຜນົຕອບແທນໄລຍະຍາວ: ຝ ຸ່ ນອງົຄະທາດຈະຍງັບໍ ຸ່ ປະກດົ ຜນົ ໃຫເ້ຫນັ ຢຸ່ າງໂດດເດັ ຸ່ນໃນໄລຍະປີໜ ຸ່ ງ ຫ ືສອງປີຈນົກະທັ ້ງ ສາມປີ. ທໍາອດິ ຂອງການໃຊຝ້ ຸ່ ນອງົຄະທາດທີ ຸ່ ໃສຸ່ ແລະ ເສດຊາກພດືທີ ຸ່ ໄຖປົກໃນປີທໍາອດິ , ສຸ່ ວນໜ ຸ່ ງ ຈະເຂົ ້າໄປທດົແທນຄວາມຂາດແຄນອງົຄະທາດຂອງດນິ. ທາດມູນອາຫານທີ ຸ່ພດືຍງັບໍ ຸ່ນາໍ ເອາົໄປເປນັ ຮວິມສັ (Humus) ເຊິ ຸ່ ງຈະມກີ ານສະຫ າຍຕວົ ຢຸ່ າງຊາ້ໆ. ແຕຸ່ ເຖງິຢຸ່ າງໃດຮວິມສັທີ ຸ່ ເກດີຂ ້ນນີກ້ ໍປຽບດັ ຸ່ງຄງັສະສມົ ທາດມູນອາຫານພດື, ເພາະໃນສະພາບແວດລອ້ມທີ ຸ່ ເໝາະສມົ ມນັກໍສະຫ າຍຕວົປດົ ປຸ່ ອຍທາດມູນອາຫານ ອອກມາໄດໃ້ນປະລມິ ານ 2 ຫາ 4%/ ປ.ີ ງ. ອດັຕາໃນດນິນໍ ້າຂງັ: ການໃຊຝ້ ຸ່ ນອງົຄະທາດໃນດນິນໍ ້າຂງັເຊັ ຸ່ນ: ດນິນາຈະຕອ້ງໄດລ້ ະມດັລະວງັອດັ ຕາຝ ຸ່ ນທີ ຸ່ ໃຊເ້ປັນ ຢຸ່ າງດ.ີອດັ ຕາຝ ຸ່ ນອງົຄະທາດໃນນານໍ ້າຂງັຈະຕໍ ຸ່າກວຸ່າອດັ ຕາຝ ຸ່ ນໃນດນິ ສວນ ຫ ືໄຮຸ່ ສະເໝີ, ເພາະວຸ່າໃນ ສະພາບນໍ ້າຂັງການສະຫ າຍຕົວຂອງອົງຄະທາດຈະຍັງບໍ ຸ່ ສົມບູນ, ຈະເກີດອາຊິດອົງຄະທາດ ແລະ ທາດອື ຸ່ນໆຢຸ່ າງຫ ວງຫ າຍ, ໂດຍສະເພາະຢຸ່ າງຍິ ຸ່ ງຝ ຸ່ ນທີ ຸ່ ຍງັສດົ . ການໃສຸ່ ຝ ຸ່ ນໃນສຸ່ ວນສູງອາດຈະເຮດັ ໃຫເ້ກດີ ສະພາບຝ ຸ່ ນເນົ ຸ່າໃນດນິເປນັ ພດິຕໍ ຸ່ພດືໄດ.້ 2.2 ສິ ຸ່ ງທີ ຸ່ ຈະຕອ້ງພຈິາລະນາເມື ຸ່ອໃຊຝ້ ຸ່ ນຄອກ ກ. ຝ ຸ່ ນໃໝຸ່ທຽບກບັຝ ຸ່ ນເກົ ຸ່າ: ເມື ຸ່ອເວົ ້າເຖິງຝ ຸ່ ນເກົ ຸ່າໝາຍເຖິງຝ ຸ່ ນທີ ຸ່ ມຮີູບລກັ ສະນະດັ ຸ່ງເດມີ ຂອງ ຂີ ້ສດັ ນັນ້ ໄດປຸ້່ ຽນຮູບໄປ ເກອືບໝດົ , ຝ ຸ່ ນໃໝຸ່ກບັຝ ຸ່ ນເກົ ຸ່ານັນ້ ນອກຈາກຈະແຕກຕຸ່າງກນັ ໃນດາ້ນອາຍ ແລະ ຮູບລກັ ສະນະແລວ້ ຍງັ ມຄີວາມແຕກຕຸ່າງກນັດັ ຸ່ງນີ ້ : ຝ ຸ່ ນເກົ ຸ່ າມີທາດມູນອາຫານເປັນອົງປະກອບຫ ວາຍກວຸ່ າ, ເພາະຂີ ້ສັດໄດແ້ ຫງ້ ແລະ ຫ ດ ປະລມິ ານລງົກາຍເຄິ ຸ່ ງໜ ຸ່ ງ. ຝ ຸ່ ນເກົ ຸ່າມປີະລມິ ານຟອສຟໍຣັດທີ ຸ່ ລະລາຍໄດຫ້ າຍກວຸ່າຝ ຸ່ ນໃໝຸ່ , ຖາ້ຮກັ ສາດບີ ໍ ຸ່ມກີ ານເຊາະລາ້ງ ຈະບໍ ຸ່ມກີ ານສູນເສຍຟອສຟໍຣດັ ແລະ ໂພແທສຊຽມ. ັ ຝ ຸ່ ນໃໝຸ່ ມທີ າດມູນອາຫານທີ ຸ່ ລະລາຍງຸ່າຍຫ າຍກວຸ່າເຊັ ຸ່ ນ: ການຫ ດການລະລາຍຂອງທາດມູນ ໄນໂຕຣເຈນໃນຝ ຸ່ ນເກົ ຸ່າ, ເຊິ ຸ່ ງເປັນຜນົ ເນື ຸ່ອງມາຈາກຈລ ນິຊໄີດດູ້ດໃຊໄ້ນໂຕຣເຈນທີ ຸ່ ລະລາຍງຸ່າຍໄປເປັນ ອງົປະກອບໃນຕວົຂອງມນັ . ໃນການໃສຸ່ ຝ ຸ່ ນໃໝຸ່ ໄວໃ້ຫເ້ປັນຝ ຸ່ ນເກົ ຸ່ າຍຸ່ ອມມີການສູນເສຍອົງຄະທາດ ແລະ ທາດມູນ ໄນໂຕຣເຈນໃນຮູບເປັນແກ໊ສ, ແຕຸ່ ເມື ຸ່ ອສະຫ ບລວມແລວ້ ອາດຈະເວົ ້າໄດວຸ້່ າ ໂດຍທົ ຸ່ ວໄປຝ ຸ່ ນເກົ ຸ່ າ ອາດຈະດກີວຸ່າຝ ຸ່ ນໃໝຸ່ . ຂ. ບນັຫາຄວາມເຄມັ ຂອງຝ ຸ່ ນ: ເຖງິແມຸ່ນວຸ່າທາດມູນອາຫານໃນຝ ຸ່ ນຄອກຈະຢູ ຸ່ ກບັອາຍ ຂອງ ສດັ ແລະ ຊະນດິຂອງອາຫານສດັ ກຕໍ າມ, ຝ ຸ່ ນຄອກກຍໍ ງັມປີະລມິ ານເກອືຢູ ຸ່ ໃນຮູບຕຸ່າງໆຂອ້ນຂາ້ງຫ າຍ. ການໃສຸ່ຝ ຸ່ ນຄອກໃນອດັຕາສູງເກນີໄປ ຈະເຮດັ ໃຫເ້ກດີການສະສມົ ເກອືຂ ້ນໄດ,້ເຊິ ຸ່ ງຈະມຜີນົຕໍ ຸ່ ພດື ແລະ ໂຄງສາ້ງຂອງດນິ . ຄວາມເຄມັ ຈາກເກອື ນີ ້ຈະເຮັດໃຫພ້ ືດບໍ ຸ່ ທົນຕໍ ຸ່ ຄວາມເຄັມຈະເປັນອັນຕະລາຍໄດ,້ ເມື ຸ່ ອຄຸ່ າຄວາມຊັກນໍາໄຟຟາ້ຂອງດິນ (Soil electrical conductivity) ມຄີຸ່າເກນີກວຸ່າ 2 ມລິດໂີມ/ຊງັຕແີມດັ . ນອກຈານັນ້ການສະສມົ ເກອື

40 ໂຊດຽມຈະເຮດັ ໃຫອ້ ດັຕາການແຊກຊມ ນໍ ້າ (Infiltration rate) ຂອງດນິຫ ດລງົ ເຊິ ຸ່ ງເຮດັ ໃຫກ້ ນິແໜນ້ ຕບ . ຄ. ກິ ຸ່ນ: ກິ ຸ່ນກນໍ ບັວຸ່າເປນັ ບນັຫາຢຸ່າງໜ ຸ່ ງໃນການຈດັການຝ ຸ່ ນຄອກ, ໂດຍສະເພາະຢຸ່ າງຍິ ຸ່ ງແມຸ່ນຝ ຸ່ ນໃໝຸ່ . ການຮກັສາຝ ຸ່ ນໃໝຸ່ຈ ຸ່ ງມບີນັຫາໃນເລື ຸ່ອງກິ ຸ່ນ ໂດຍສະເພາະເມື ຸ່ອຝ ຸ່ ນເລີ ຸ່ມເນົ ຸ່າສະຫ າຍ. ງ. ໂລຫະເປນັພດິ (Toxic metals): ທາດມູນໂລຫະຫ າຍຊະນດິ ເຊັ ຸ່ນ: ທອງ, ຊນື, ໂຄມຽມ ແລະ ແຄດມຽມເປັນພດິ ເມື ຸ່ອສດັ ແລະ ຄນົ ບໍລໂິພກເຂົ ້າໄປ. ທາດມູນເຫ ົ ຸ່ ານີ ້ອາດຈະມເີຈອືປົນຢູ ຸ່ ໃນຝ ຸ່ ນ ເພາະເຈອືປົນມາກບັ ສດັ ບາງຊະນດິ ເຊັ ຸ່ ນ: ອາຫານໝ,ູ ອາຫານໄກຸ່. ເມື ຸ່ອພດືດູດກນິກຈໍ ະມກີານສະສມົ ໃນພດື ແລະ ຈະເປນັພດິຕໍ ຸ່ຜູບ້ໍລໂິພກໄດ.້ ຈ. ການຈດັການດນິກບັຝ ຸ່ ນຄອກ: ຈາກການທດົລອງໃຊຝ້ ຸ່ ນຄອກປຽບທຽບກບັປ ຸ໋ຍເຄມເີປນັ ເວລາດນົກວຸ່າ 80 ປໃີນສະຫະລດັ ແລະ ອງັກດິ ພໍສະຫ ບໄດດ້ ັ ຸ່ງນີ ້ : ຍິ ຸ່ ງມກີານຈດັການດນິໜອ້ຍລງົເທົ ຸ່າໃດຜນົຂອງຝ ຸ່ ນຄອກຕໍ ຸ່ຜນົຜະລດິພດືຈະຍິ ຸ່ ງດກີວຸ່າຝ ຸ່ ນເຄມຫີ າຍ ຂ ້ນເທົ ຸ່ານັນ້. ຍິ ຸ່ ງມກີານຈດັການດນິຫ າຍຂ ້ນເທົ ຸ່າໃດຍິ ຸ່ ງຈາໍເປນັຈະຕອ້ງໃຊຝ້ ຸ່ ນເຄມແີທນຝ ຸ່ ນຄອກຫ າຍຂ ້ນເທົ ຸ່ານັນ້ ໃນການໃຫຜ້ ນົຜະລດິພດື. ແຕຸ່ເຖງິຢຸ່ າງໃດການໃສຸ່ ຝ ຸ່ ນອງົຄະທາດບວກກບັຝ ຸ່ ນເຄມໃີນພູມພີາກເຮາົເຫນັວຸ່າມແີນວໂນມ້ ຈະໃຫ້ ຜນົຜະລດິໄດດ້ທີ ີ ຸ່ສ ດ. 2.3 ສິ ຸ່ ງທີ ຸ່ ຈະຕອ້ງພຈິາລະນາເມື ຸ່ອໃຊຝ້ ຸ່ ນໝກັ ກ. ອດັຕາສຸ່ວນລະຫວຸ່າງຄາບອນ/ໄນໂຕຣເຈນ (C/N ratio): ໂດຍທົ ຸ່ວໄປໃນຝ ຸ່ ນໝກັ ຈະມຄີຸ່າປະມານ 15/1 ຂ. ຄວາມຮອ້ນໃນຝ ຸ່ ນ: ຝ ຸ່ ນໝກັ ທີ ຸ່ ຈະນໍາມາໃຊຈ້ ະຕອ້ງບໍ ຸ່ ຮອ້ ນ, ຖາ້ຝ ຸ່ ນໝກັ ຍງັມຄີວາມຮອ້ ນສະແດງວຸ່າຂະບວນການ ໝກັ ຝ ຸ່ ນຍງັບໍ ຸ່ສິ ້ນສ ດ, ຖາ້ນາໍເອາົໄປໃຊພ້ ດືອາດເປນັ ອນັຕະລາຍໄດ.້ ຄ. ການຂນົສົ ຸ່ງ ແລະ ແຮງງານ: ຝ ຸ່ ນໝກັ ຈະຕອ້ງໝກັ ໃກກ້ ບັສະຖານທີ ຸ່ທີ ຸ່ຈະໃຊຝ້ ຸ່ ນໃຫຫ້ າຍທີ ຸ່ສ ດ. 2.4 ສິ ຸ່ ງທີ ຸ່ ຕອ້ງພຈິາລະນາເມື ຸ່ອໃຊຝ້ ຸ່ ນຂຽວ ກ. ຊະນດິ ແລະ ອາຍ ຂອງພດື: ເພາະມນັກຸ່ ຽວພນັກບັປະລມິ ານທາດມູນອາຫານໃນພດື, ໂດຍສະເພາະທາດມູນໄນໂຕຣເຈນ ເຊັ ຸ່ ນ: ມໃີບພດື ຕະກ ນໝາກຖົ ຸ່ ວ, ແໜແດງຈະມຫີ າຍກວຸ່ າພດື ຕະກ ນອື ຸ່ ນ. ໂດຍທົ ຸ່ ວໄປຈະໄຖປົກໃນ ໄລຍະພດືມອີາຍ ໃນຊຸ່ວງອອກດອກ. ຂ. ອດັຕາສຸ່ວນລະຫວຸ່າງຄາບອນ/ໄນໂຕຣເຈນ: ການໄຖປົກພດືທີ ຸ່ ມອີດັ ຕາສຸ່ ວນຄາຣບ໌ ອນ/ໄນໂຕຣເຈນເກນີ 30−35:1 ຈໍາເປັນຕອ້ ງປຸ່ ອຍ ດນິ ໄວກຸ້່ອນປູກພດື, ເພື ຸ່ອໃຫຄ້ າບອນສຸ່ ວນເກນີເນົ ຸ່າສະຫ າຍກາຍເປນັ ແກ໊ສຄາບອນໄດອອກໄຊດສ໌ ູນຫາຍ ໄປ ຫ ືອາດຈະແກໄ້ຂໂດຍການຕື ຸ່ມປ ຸ໋ຍໄນໂຕຣເຈນລງົໄປ. ການຕື ຸ່ມປ ຸ໋ຍໄນໂຕຣເຈນນີ ້ ເປັນການເຮດັ ໃຫ ້ ຈລ ນິຊດີນິບໍ ຸ່ຍາດທາດມູນໄນໂຕຣເຈນທີ ຸ່ ເປນັ ປະໂຫຍດໄປຈາກພດື.

41 ຄ. ການລະບາຍນໍ ້າ: ດນິທີ ຸ່ ລະບາຍນໍ ້າບໍ ຸ່ ໄດດ້ ຈີ ະເຮດັ ໃຫກ້ ານຍຸ່ ອຍສະຫ າຍເສດຊາກພດື ເປັນໄປໄດຢຸ້່ າງຊກັ ຊາ້ ແລະ ເກດີທາດທີ ຸ່ອາດຈະເປນັ ພດິຕໍ ຸ່ພດືໄດຍ້ອ້ນອາກາດບໍ ຸ່ຖຸ່າຍເທ. ງ. ຄວາມຊຸ່ ມໃນດນິ: ດນິທີ ຸ່ ແຫງ້ຈະເຮດັ ໃຫກ້ ານເນົ ຸ່າສະຫ າຍຂອງອງົຄະທາດເປັນໄປໄດຊ້ າ້ການໄຖປົກຂະນະທີ ຸ່ ດນິ ຍງັຊຸ່ ມ, ແຕຸ່ບໍ ຸ່ຈື ້ນຈະເປນັ ລະດບັຄວາມຊຸ່ ມທີ ຸ່ ເໝາະສມົ ທີ ຸ່ສ ດ. ຈ. ຄວາມເປນັ ອາຊດິ−ເບສ (pH): ຈຸລິນຊີທີ ຸ່ ເປັນຕົວການຍຸ່ ອຍສະຫ າຍເສດຊາກພືດຈະເລີນເຕີບໂຕໄດດ້ ີໃນສະພາບດິນ ທີ ຸ່ ເປນັກາງ, ການປບັ ສະພາບດນິທີ ຸ່ ເປນັ ອາຊດິ ຫ ືເບສ ຈ ຸ່ ງເປນັ ສິ ຸ່ ງທີ ຸ່ຈາໍເປນັ . 3. ການຮກັສາຝ ຸ່ນທໍາມະຊາດ 3.1 ການສູນເສຍຝ ຸ່ ນອງົຄະທາດ ກ. ການສູນເສຍໄປໃນຮູບທາດແຫ ວ: ຝ ຸ່ ນອງົຄະທາດທີ ຸ່ ຮູຈ້ ກັ ກນັ ດີກໍຄນື ໍ ້າປັດສະວະຂອງສດັ , ທາດແຫ ວໃນສຸ່ ວນນີ ້ຈະມທີ າດ ໄນໂຕຣເຈນຢູ ຸ່ ໃນປະລມິ ານຫ າຍເຖງິ 45% ແລະ ມໂີພແທສັຊຽມຢູ ຸ່ ໃນປະລມິ ານຫ າຍກວຸ່າສຸ່ ວນທີ ຸ່ ເປນັ ທາດແຂງ ຄມື ຢີູ ຸ່ ປະລມິ ານ 55%, ແຕຸ່ມຟີອສຟໍຣັດຢູ ຸ່ ປະມານ 5% ຂອງຟອສຟໍຣັດທງັໝດົ . ຝ ຸ່ ນເຫ ົ ຸ່ານີມ້ ີ ປະໂຫຍດຕໍ ຸ່ພດືທນັທກີານສູນເສຍແມຸ່ນເນື ຸ່ອງມາຈາກພື ້ນຄອກສດັດູດຊມ ຫ ືການໄຫ ໜ.ີ ຂ. ການສູນເສຍຈາກການເຊາະລາ້ງ (Leaching losses): ຍອ້ ນກອງຝ ຸ່ ນບໍ ຸ່ມຫີ ງັຄາມ ງຝນົ ໂດຍສະເພາະກອງຝ ຸ່ ນຂະໜາດນອ້ຍ, ຝ ຸ່ ນທີ ຸ່ ເສຍຈະເປັນທາດ ມູນອາຫານທີ ຸ່ລະລາຍໃນນໍ ້າໄດງຸ້່າຍ ແລະ ພດືກສໍ າມາດດູດເອາົໄປໃຊໄ້ດເ້ລຍີ. ຄ. ການສູນເສຍຈາກການລເຫຍີ (Volatilisation): ຍອ້ ນກອງຝ ຸ່ ນບໍ ຸ່ ມຫີ ງັຄາມ ງຝົນ ໂດຍສິ ຸ່ ງທີ ຸ່ ມຊີ ີວດິ ຈະສູນເສຍໄປໃນຮູບແກ໊ສແອມໂມເນຍ ແລະ ແກ໊ສຄາບອນໄດອອກໄຊດ.໌ ການຍຸ່ ອຍສະຫ າຍຍູເຣຍຍອ້ ນການເຄື ຸ່ ອນໄຫວຂອງຈລ ນິ ຊໂີດຍມີ ເອນໄຊເປນັທາດເລັ ຸ່ງປະຕກິລິຍິາ ເຊິ ຸ່ ງອາດສະຫ ບໂດຍຫຍໍ ້ດັ ຸ່ງນີ ້ : CO(NH2) + 2H2O ⎯→ (NH4)2CO3 (NH4)2CO3 ⎯→ 2NH3 + H2O ງ. ການສູນເສຍໂດຍຂະບວນການສາ້ງໄນໄຕຣດ, ໄນເຕຣດ (Nitrification) ແລະ ຂະບວນການປຸ່ ຽນ ໄນໄຕຣ ຫ ືໄນເຕຣດໃຫກ້ າຍເປັນແກ໊ສໄນໂຕຣເຈນ (Denitrification) ໄດຍພວກຈລ ນິ ຊ,ີພວກທາດ ເຫ ົ ຸ່ານີ ້ລວ້ນແຕຸ່ລະລາຍໃນນໍ ້າໄດດ້ຈີ ຸ່ ງສູນເສຍໄປກບັນໍ ້າໄດງຸ້່າຍ. 3.2 ການເກບັຮກັ ສາຝ ຸ່ ນອງົຄະທາດ ການເກບັຮກັ ສາຝ ຸ່ ນທີ ຸ່ດຈີະມລີກັ ສະນະຂອງກອງຝ ຸ່ ນດັ ຸ່ງນີ ້ຄ:ື 1. ກອງຝ ຸ່ ນໃຫແ້ໜນ້ທົ ຸ່ວເຖງິກນັ 2. ມຄວີ າມຊຸ່ ມພຽງພໍແຕຸ່ບໍ ຸ່ ໃຫຊຸ້່ ມຈນົ ເກນີໄປ 3. ຢູ ຸ່ ພາຍໃຕສ້ ິ ຸ່ ງບງັກນັຝນົ

42 4. ບໍ ຸ່ຖກືລບົກວນໃນໄລຍະເກບັຮກັ ສາ ການເກບັຮກັ ສາຝ ຸ່ ນຄອກໃນພາກປະຕບິດັຈ ຸ່ ງອາດເຮດັ ໄດດ້ ັ ຸ່ງນີ ້ຄ:ື 1. ຮອງພື ້ນຄອກ: ການຮອງພື ້ນຄອກກໍເພື ຸ່ ດູດຊບັ ເອາົສິ ຸ່ ງຂບັ ຖຸ່ າຍທີ ຸ່ ອອກມາຈາກສດັ ບໍ ຸ່ ໃຫສູ້ນເສຍໄປ, ການ ຢຽບຢໍ ຸ່ າຂອງສດັຈະເຮດັໃຫຝ້ ຸ່ ນແໜນ້ ຂ ້ນ. ດັ ຸ່ງນັນ້, ຄວນເອາົໄປກອງເກບັ ໄວ້ຫ ືນໍາເອາົໄປໃຊເ້ລຍີຖາ້ພື ້ນ ຄອກເປນັ ດນິ. 2. ເອາົໄວໃ້ຕບຸ້່ອນທີ ຸ່ມອີນັມ ງຝນົ : ຖາ້ບໍ ຸ່ ມຫີ ງັຄາກອງຝ ຸ່ ນຕອ້ ງແໜນ້ , ດາ້ນຂາ້ງຕອ້ ງຊນັ , ດາ້ນເທງິຕອ້ ງພຽງດ,ີແຕຸ່ ເຖິງຢຸ່ າງໃດ ວທິ ນີ ີກ້ ຍໍ ງັມກີ ານສູນເສຍຢູ ຸ່ . 3. ເກບັຮກັ ສາໃນຂ ມດນິ: ຂ ດຂ ມດນິ ໃຫເ້ລກປະມານ ິ 1,50−1,80 ແມດັ . ແລວ້ ກອງຝ ຸ່ ນໃຫແ້ໜນ້ ແລະ ພະຍາຍາມ ຮກັ ສາຄວາມຊຸ່ ມໃຫຫ້ າຍຢູ ຸ່ ສະເໝີຈະຊຸ່ ວຍຫ ດການສູນເສຍສິ ຸ່ ງທີ ຸ່ມຊີ ີວດິ ໄດຫ້ າຍ, ເພາະວຸ່າສຸ່ ວນທີ ຸ່ ເປັນ ທາດແຂງຂອງຝ ຸ່ ນຈະຕກົ ພື ້ນຕດິກນັ ເປນັ ແຜຸ່ ນຢູ ຸ່ ເບື ້ອງລຸ່ ມ, ໂດຍມສີຸ່ ວນທີ ຸ່ ເປນັ ທາດແຫ ວປກົ ຄ ມຢູ ຸ່ ຊັນ້ເທງິ ຂອງຂ ມ ເຊິ ຸ່ ງຈະຊຸ່ວຍປອ້ງກນັການໄຫ ວຽນຂອງອາກາດອນັຈະເຮດັ ໃຫຝ້ ຸ່ ນເນົ ຸ່າສະຫ າຍໄດງຸ້່າຍ. 4. ການເກບັຮກັ ສາໃນຂ ມຊມີ ງັ: ຖາ້ສາມາດເຮດັ ຂ ມຊີມງັໄດ,້ ການເກບັ ຝ ຸ່ ນຈະສາມາດແກໄ້ຂຈ ດອຸ່ ອນຂອງດນິ ໄດ.້ ໂດຍ ສະເພາະຢຸ່າງຍິ ຸ່ ງການສູນເສຍຝ ຸ່ ນໂດຍການດູດຊມ ຂອງດນິ. 5. ການຕື ຸ່ມປ ຸ໋ຍຊ ບເປຟອສເຟດ ີ : ໃນການເກບັ ຮັກສາຝ ຸ່ ນທັງ 4 ວິທີດັ ຸ່ງກຸ່ າວນັນ້ ສົມຄວນຕື ຸ່ ມປ ຸ໋ຍຊ ບເປີຟອສເຟດລົງໄປນໍາ ເພື ຸ່ ອປອ້ ງກນັ ບໍ ຸ່ ໃຫໄ້ນໂຕຣເຈນລະເຫຍີ ອາຍໜີໄປໃນຮູບຂອງແກ໊ສແອມໂມເນຍ. ປ ຸ໋ຍຊ ບເປີຟອສເຟດ ຈະມແີຄລຊຽມຊລັ ເຟດຢູ ຸ່ ປະມານເຄິ ຸ່ ງໜ ຸ່ ງຂອງເນື ້ອປ ຸ໋ຍແອມໂມເນຍ, ເຊິ ຸ່ ງແຕຸ່ ເດມີ ຈະຢູ ຸ່ ໃນຮູບແອມໂມ ນຽມຄາບໍເນດທີ ຸ່ ແຕກຕົວກາຍເປັນແກ໊ສແອມໂມເນຍໄດງຸ້່າຍຈະຈະຖືກປຸ່ ຽນໄປເປັນແອມໂມ ນຽມຊລັ ເຟດແທນແທນການສູນເສຍຈະຫ ດລງົຍອ້ ນແອມໂມເນຍຊລັ ເຟດຈະໝັນ້ ຄງົກວຸ່າແອມໂມເນຍ ຄາບໍເນດ. ປະໂຫຍດທີ ຸ່ ໄດຮ້ ບັ ອີກອນັ ໜ ຸ່ ງຄືຈະໄດຝ້ ຸ່ ນທີ ຸ່ ມຟີ ອສຟໍຣັສພຽງພໍໃນຝ ຸ່ ນຄອກ ຫ ືຝ ຸ່ ນໝັກ ຈະມຟີອສຟໍຣສັ ບໍ ຸ່ຫ າຍ. ນອກນັນ້ອາດຈະຕື ຸ່ມທາດມູນຕຸ່າງໆເຊັ ຸ່ນ: ແມງການສີ, ທອງ, ສງັກະສ,ີໂບຣອນ ແລະ ໂມລບິ ດນີ ໍາ ຮຸ່ ວມໄປກບັ ຊ ບເປີຟອສເຟດນັນ້ ເລຍີ ໂດຍສະເພາະໃນທອ້ ງຖິ ຸ່ ນທີ ຸ່ ມກີ ານຂາດແຄນ ທາດມູນເຫ ົ ້ານີ ້ໃນດນິ.