เอกสารประกอบการสอน วิชา จีน เกาหลี และญีปุ่น

174

ที่กระโชกพดั บานหน้าตา่ ง
(เรียวกัน)

ดงั นนั้ ปรัชญาเซนท่ีแสดงออกมาท่ีครอบคลมุ กระบวนการดาํ เนนิ ชวี ิตของคนญ่ปี ุน ( ทเี่ นน้ ญี่ปุนกเ็ พราะ วา่
ความเดน่ ชัดของปรัชญาเซนและอทิ ธิพลของเซนนัน้ จะหาดูได้จากวฒั นธรรมของคนญีป่ ุน - ผู้เรียบเรียง ) วัฒนธรรม
ทีเ่ ซนเข้าไปมบี ทบาทท่ีแสดงออกมาทางด้านวัตถุ และทางด้านจิตใจนน้ั ล้วนทาํ ให้คนญี่ปนุ มลี กั ษณะ พิเศษทชี่ าตอิ ่นื
ไม่เหมือน เช่น ความเป็นคนรักชาติ รักระเบยี บ รักความสะอาด มีความภกั ดีต่อนาย รักเกียรติศักด์ิ ศรีของตนเอง มี
ความขยนั หม่ันเพยี รสว่ นหลงั นถี้ อื วา่ ญป่ี ุนเป็นเลิศกวา่ คนท้ังหลายในโลก จึงปฏเิ สธไม่ได้วา่ เซน คอื ญ่ปี ุนและคนญ่ปี นุ
กค็ ือสว่ นหนึง่ ที่แสดงออกมาโดยผา่ นทางวัฒนธรรมแบบเซน

๑๐.๗ ปรชั ญาธรรมของท่านเว่ยหล่าง

แมว้ า่ จะมีคนชาวเหนอื หรือคนชาวใต้ก็จริงแตท่ ิศเหนอื หรือทศิ ใต้นัน้
หาไดท้ ้าให้ความเปน็ พทุ ธะซงึ่ มีอยใู่ นคนนั้น ๆ แตกต่างกนั ไดไ้ ม่
คนปา่ หรือคนเยิง่ จะแตกต่างจากท่านฮวงโปกแ็ ต่ทางรา่ งกายเทา่ น้ัน
แตไ่ ม่มคี วามผดิ แปลกแตกต่างกนั ในส่วนธรรมชาตแิ ห่งความเปน็ พทุ ธะของ เราท้ังหลาย

ถ้าทา่ นเปน็ ผทู้ เี่ สาะแสวงหา การบรรลธุ รรมอันสูงสดุ คนหนึ่งแล้วละก็ท่าน
อยา่ ดูถูกคนท่ีเพงิ่ เริ่มตน้ ท่านควรจะรู้ไวว้ า่ คนที่ถูกจดั เป็นคนชัน้ ํตา่ กอ็ าจจะ
มปี ฏิภาณสงู ไดเ้ หมือนกนั และคนท่ชี น้ั สงู ก็ปรากฏว่ายังขาดสตปิ ญั ญาอยู่
บ่อยๆถ้าท่านดูถูกคนกช็ ่อื วา่ ท่านท้าบาปหนัก

ไมม่ ีท้งั ตน้ โพธิ์ (รา่ งกาย ) ทงั้ ยงั ไมม่ ีกระจกเงาอนั ใสสะอาด ( จิตใจ )
เมอ่ื ทุกส่ิงวา่ งเปล่าแล้ว ฝุ่นคือกิเลสจะลงจับอะไรเลา่

ใครจะไปคิดวา่ จติ เดิมแท้น้นั เป็นของบรสิ ุทธิ์อยา่ งบริสทุ ธ์ิแทจ้ รงิ
ใครจะไปคดิ วา่ จิตเดิมแท้นน้ั เปน็ อสิ ระไม่อยู่ภายใต้อ้านาจความต้องเป็นอยู่
หรือภายใตค้ วามดบั สูญ อย่างอิสระแทจ้ ริง ใครจะไปคิดวา่ จติ เดิมแท้น้นั
เปน็ สิ่งท่ีอยู่เหนือความเปลยี่ นแปลง อย่างนอกเหนือแท้จรงิ ใครจะไปคดิ ว่า
ทกุ สง่ิ ทุกอย่างทปี่ รากฏออกมานี้ ไหลเทออกมาจากตวั จิตเดิมแท้

เมอ่ื ทา่ นทา้ ในใจไม่ติดท้งั ฝ่ายดีและฝา่ ยช่วั

175

ร้จู กั สงิ่ ที่ไม่ดีและไม่ช่วั แลว้ ในเวลานั้นเปน็ อะไร ทา่ นทนี่ ับถอื
นน่ั คอื ธรรมชาติแท้ของท่าน ( หนา้ ตาดง้ั เดมิ ) ไมใ่ ชห่ รือ ?
พุทธธรรมมไิ ด้มที างสองทาง ทวี่ ่าทางฝ่ายดีก็มี ทางฝ่ายชว่ั ก็มี น้ันจริงอยู่

แต่เพราะเหตุทีธ่ รรมชาตแิ ห่งความเปน็ พุทธนั้น เป็นของไม่ดีไมช่ ่วั
เพราะฉะน้ัน พุทธธรรมจงึ เป็นทป่ี รากฏวา่ ไมม่ ีทางถงึ ทางสองทาง

ปัญญาที่ทา้ สตั ว์ใหล้ ุถึงการตรัสรูน้ ้นั มีอยใู่ นตัวเราทุก ๆ คนแล้ว
แตเ่ ปน็ เพราะอวิชชาความมดื บอดครอบงา้ ใจของเราไว้เราจึงไม่มองเหน็ มนั
ดว้ ยตนเองจนเราต้องเท่ยี วเสาะแสวงหา คา้ แนะน้าตักเตือนจากผอู้ ืน่ ท่เี ขาได้
เห็นแจ้งแล้วกอ่ นหน้าทเี่ ราจะรู้จักจิตเดมิ แท้ของเราเอง

สิ่งใดทค่ี นเขลาพากันเพยี งแต่พดู เฉย ๆ สง่ิ น้นั คนมีปัญญาไดน้ า้ เอามาปฏบิ ัติ
ดว้ ยจิตใจของเขาและ สิง่ น้นั ยอ่ มเกิดมรรคผลจนได้

คนทไี่ ม่รู้จักจติ เดิมแท้ของตนเอง และยังแถมมีความเขลาไปว่า
การบรรลพุ ทุ ธธรรมนน้ั มีไดด้ ้วยศาสนพธิ ีต่างๆที่กระท้ากันทางกายภาย
นอก ( ไม่เกยี่ วกบั จติ ) นีแ้ หละคือคนจา้ พวกทเ่ี ข้าใจอะไรได้ยาก

ขน้ึ ช่อื วา่ ใจ ควรเป็นสิ่งที่ได้รับการจัดวางไวใ้ นกรอบของการปฏิบัติ ชนิดท่ี มันจะเปน็ อสิ ระจาก
อารมณ์

เพราะเหตุว่าคนบางพวกเป็นคนฉลาด ซ่ึงเรียกกนั วา่ เป็นคนเด่นและบางพวก
เป็นคนโง่เขลา ทซ่ี ่งึ เรียกกันว่า เปน็ คนด้อยดังนั้น คนฉลาดจงึ ใหโ้ อวาทแก่
คนเขลา ในเม่ือคนเขลาปรารถนาจะใหส้ อน ด้วยการท้าเช่นนคี้ นเขลาก็อาจ
จะลุถึงความสว่างไสวชนิดรวดเรว็ ได้ และจิตใจเขาก็แจ่มแจง้ ไดด้ ว้ ยเหตุนัน้
แล้วคนเขลาเหล่าน้นั ก็ไมม่ ีอะไรแตกต่างจากคนฉลาดอีกต่อไป

มนั อาจจะเปน็ การเข้าใจผดิ ที่จะไปถอื คติว่า ถา้ ปราศจากการแนะนา้ ของผู้คง
แกเ่ รยี น และมใี จอารีแล้วเราไมส่ ามารถจะลถุ งึ วิมุติได้

176

อาจารย์ผูบ้ ัญญตั ิคัมภรี ์พทุ ธธรรม รวมทั้งคา้ สอนในสา้ นกั นิกายธยานนดี้ ้วย
อาจเปรยี บกนั ไดก้ ับดวงอาทติ ย์ ซึ่งกา้ ลังแผดแสงจา้ อยู่ ณ กึ่งกลางนภากาศ
บคุ คลเชน่ นจ้ี ักไม่สอนอะไรนอกจากธรรมเพื่อใหเ้ หน็ แจง้ จิตเดมิ แท้อย่างเดยี ว

โพธิ เปน็ สงิ่ ทม่ี ีประจา้ อยู่แล้ว ในภายในจิตเดมิ แทข้ องเรา
การพยายามมองหาโพธิจากท่ีอน่ื นัน้ เป็นความเขลา

เม่อื ผอู้ ่ืนทา้ ผดิ เราไมจ่ า้ เปน็ ต้องเอาใจใส่ ( ไม่ต้องยึดมั่นในส่งิ นน้ั )
เพราะมนั จะเกิดเป็นความผดิ ขึน้ แก่เราเอง
ในการทจี่ ะไปซ้ือหาความผิด โดยการสลดั นสิ ัยทชี่ อบคน้ หาความผดิ ของคน
อน่ื ออกไปเสยี จากสนั ดาน เรายอ่ มตดั วิถีทางมาของกเิ ลสได้เปน็ อย่างดี

เมือ่ ใดความชัง (ความเกลียด และความรัก ( คนรกั ) ไม่กํลา้ กรายใจของเรา
เราก็หลบั สบาย

การกระทา้ เชน่ น้ัน มีการสร้างวหิ าร การอนญุ าตให้คนบวช การโปรยทาน
การถวายภตั ตาหารจะน้ามาใหไ้ ด้ก็แต่ความปติ ิอมิ่ ใจต่าง ๆ เท่านัน้ ซ่งึ ไมส่ ม
ควรถือว่าเปน็ กุศล กุศลจะมีได้กม็ แี ต่ในธรรมกาย

ผปู้ ฏิบตั ิเพือ่ กุศล จะไม่ท้าการดูถกู ดหู มิน่ คนอ่นื ในทุกโอกาส
เขาปฏิบตั ิตอ่ ทุก ๆ คน ดว้ ยความยา้ เกรงและนับถือ ผ้ซู ึ่งมีการดหู มิน่ คนอ่นื
เปน็ ปกตินสิ ัยแลว้ ย่อมไม่สามารถละอหังการออกไปได้

ผใู้ ดอยากทา้ การปฏิบัติ ( ทางจติ ) จะทา้ ท่ีบ้านก็ได้
ไมม่ ีความจา้ เปน็ สา้ หรบั คนเหลา่ น้ัน ทจ่ี ะต้องมาอยใู่ นสังฆาราม

ถ้าหากวา่ เราไมถ่ ือท่ีพง่ึ ในพระพุทธเจา้ ภายในตัวของเราแล้ว
กไ็ ม่มีที่พ่ึงอนื่ ที่เราจะถอื เอามาเป็นทพี่ ง่ึ ทตี่ า้ นทานแก่เราได้
เราทงั้ หลายแตแ่ ละคน จงถือเอาท่ีพึง่ ในรัตนสามภายในตวั เราเองเถิด

177

ความคดิ ช่ัวร้ายเพยี งดวงเดยี วจากจติ เดิมแท้ของเรา
อาจจะท้าลายความดีทีเ่ ราสร้างสมมานานให้เสื่อมไปได้
ทา้ นองเดียวกนั กบั ท่ีความคิดอันดงี าม จากจิตเดิมแทน้ ั้น
อาจชา้ ระล้างบาปอกศุ ลของเราท่มี มี ากมายเหมอื นเมด็ ทรายในมหาสมทุ ร ได้
เชน่ กนั

ความลึกซงึ่ แห่งคา้ สอนของพระพทุ ธเจา้ ทงั้ หลาย
ย่อมไม่เกีย่ วอะไรกันเลย กบั ภาษาท่เี ขยี นด้วยตวั หนังสอื พุทธธรรม (ธรรมทท่ี ้าให้เราเปน็ พุทธะ ) นน้ั
คอื พทุ ธธรรมของใจเราเอง
หาใชข่ องพระพทุ ธเจ้าอื่นใดท่ีไหนไมผ่ ทู้ ี่ทอ่ งพระสตู รอยู่ด้วยปาก และเอา
ขอ้ ความไปปฏบิ ัติอย่เู สมอด้วยใจ คนนัน้ ช่ือว่า “ พลิก" พระสูตร สว่ น
คนทีท่ ่องพระสตู รดว้ ยปาก แตป่ ราศจากการปฏิบตั ิแต่อย่างใดคนผนู้ นั้ ช่อื วา่
“ถกู พลิกเสียแล้ว" โดยพระสูตรที่เขาทองนัน้ เอง

เราอาจพูดถงึ เร่ืองสญู ญตาเป็นเวลานานตัง้ แสนกัลป์ได้
แตว่ ่าลา้ พงั การพดู อยา่ งเดียว ไม่สามารถทา้ ใหเ้ ราเหน็ แจง้ ในจิตเดิมแท้ได้ และในท่ี
สดุ ก็ไม่ได้อะไร ตามท่เี ราประสงค์

เมอื่ คนเรานั่งอยู่เงียบ ๆ ท้าใจของเขาให้วา่ งๆ
เขากจ็ ะตั้งอยใู่ นภาวะแหง่ ความว่างเพราะวางเฉย ไดเ้ ช่นกัน

อยา่ พดู ถงึ ความวา่ งเปน็ วัน ๆ โดยไมท่ ้าจิตใจให้พบกบั ความว่างน้ัน
คนท่ีทา้ เชน่ นี้ ควรเปรียบเทียบกันกับการประกาศตนเองเป็นกษตั รยิ ์ด้วยปาก
ของเขา แตแ่ ทท้ จี่ รงิ แล้วเขาก็เปน็ ราษฎรธรรมดานี้เอง

ความคิดท่โี ง่เขลา ทผี่ า่ นเข้าออกทางจิตนั้น ท้าคนให้เปน็ คนธรรมดาสามญั
แต่ความคิดทีห่ ายโง่ ประกอบกับความแจ่มแจง้ ท่ีตามมาทีหลังทา้ ใหค้ น ๆ
นน้ั เปน็ พระพทุ ธเจา้

คาบทีต่ รงย่อมไมค่ ด แตด่ าบคดย่อมไม่ตรงฉนั เปน็ หน้ีทา่ น กแ็ ตเ่ พยี งเงนิ เท่านั้นแต่ชวี ติ
ฉัน ไมไ่ ด้เปน็ หน้ีทา่ นเลย

178

ใบไม้ทรี่ ว่ งหล่นจากตน้ ยอ่ มกลับคนื ไปสรู่ าก
เม่ือฉันมาที่นี่ฉันกไ็ มไ่ ด้บอกใครเลย
(กรุงเทพฯ : จุฬาลงกรณ์
มหาวิทยาลยั , ๒๕๔๑). หนา้ ๖
๒. สมภาร พรมทา พทุ ธศาสนามหายาน: นกิ ายหลกั . (กรงุ เทพฯ: ด่านสทุ ธาการพมิ พ์,
๒๕๔๐) หนา้ ๑๗๙.
๓. เรื่องเดยี วกนั , หนา้ ๑๘๐.
๔. ไพโรจน์ อยู่มณเฑียร ปรชั ญาธรรมท่านเวย่ หล่าง (กรงุ เทพฯ: รุ่งแสงการพมิ พม์ .ป.ป.). หน้า ๒๑,๓๖.
๕. สมภาร พรมทา พทุ ธศาสนานกิ ายเซน: การศึกษาเชงิ วิเคราะห์. หน้า ๔๘
๖. เรอ่ื งเดียวกัน, หนา้ ๕๑.
๗. ไพโรจน์ อย่มู ณเฑยี ร ปรชั ญาธรรมท่านเว่ยหล่าง, หน้า ๒๗.
๘. สมภาร พรมทา, พุทธศาสนามหายาน : นกิ ายหลกั . หน้า ๑๕.
๙. เร่อื งเดียวกนั , หน้า ๒๑๒.
๑๐. เสฐยี รพงษว์ รรณปก เนือ้ ตดิ กระดูก. (กรงุ เทพฯ : อมรินทร์พรง้ิ ต้ิงกรุ๊ฟ, ๒๕๓๐).
หน้า ๖๙.
๑๑. ละเอียด ศิลาน้อย, ปรชั ญาเซน (กรุงเทพฯ : เจริญวทิ ย์การพิมพ์, ๒๕๓๖). หน้า ๒๔.

บรรณานุกรม

จนิ ดา จนั ทร์แกว้ , ศาสนาปัจจบุ นั พิมพค์ ร้ังท่ี ๒. กรุงเทพมหานคร : มหาจฬุ าลงกรณราชวิทยาลยั ,
๒๕๓๒

คนยั ไชยโยธา, นานาศาสนา, กรงุ เทพมหานคร : โอ เอส พรน้ิ ต้งิ เฮาส์, ๒๕๓๕
ทวีวฒั น์ ปณุ ฑรกิ วัฒน์เซน กับสงั คมญี่ป่นุ . กรงุ เทพมหานคร : รงุ่ แสงการพิมพ์, ๒๕๓๑.
ทองหลอ่ วงษ์ธรรมา ปรัชญาจนี , กรุงเทพมหานคร: โอ เอส พรน้ิ ตง้ิ เฮาส์, ๒๕๓๘
ทวปี วร ( นามแฝง) กวนี ิพนธ์ เหมา เจ๋อ ตง. กรุงเทพมหานคร : สํานักพิมพ์วลี, ๒๕๒๔.
เทอด ประชาธรรม. เหมา เจ๋อ ตง และการปฏิวัตจิ นี พิมพ์คร้ังท่ี ๓, กรุงเทพมหานคร: บริษัท

ธรรมสาร จํากัด, ๒๕๔๑.
ธรรมจักร ( นามแฝง ) ศาสนาทัว่ โลก. กรงุ เทพมหานคร: โอเดยี นการพิมพ์, ๒๕๑๓.
ธนู แก้วโอภาส. ปรชั ญาเอกเอเชีย. กรงุ เทพมหานคร : บางกอกบลอ็ ก , ๒๕๓๖.
นอ้ ย พงษส์ นทิ , ปรชั ญาจนี . กรุงเทพมหานคร : โอ เอส พรนิ้ ติง้ เฮาส์, ม.ป.ป.
บุญมี แทน่ แก้ว ปรัชญา พิมพ์ครง้ั ท่ี ๒ กรุงเทพมหานคร : โอ เอส พริ้นตงิ้ เฮาส์, ๒๕๓๖.
บญุ ศกั ดิ์ แสงระวี เติง้ เสย่ี วผิง ชวี ิตและการต่อสู้ พิมพ์ครงั้ ท่ี ๒. กรุงเทพมหานคร : เยลโล่

การพมิ พ์, ๒๕๓๘
ปิ่น มุทกุ ันต์, ประมวลศพั ทศ์ าสนา,กรุงเทพมหานคร : อมรการพมิ พ์, ๒๕๒)
ปรชี า ช้างขวัญยืน ความคดิ ทางการเมอื งในพระไตรปฎิ ก. พิมพ์ครง้ั ที่ ๒ กรุงเทพมหานคร: จฬุ า

179

ลงกรณ์มหาวิทยาลยั , ๒๕๓๔
ไพโรจน์ อยู่มณเฑยี ร ปรัชญาธรรมท่านเวย่ หลา่ ง. กรงุ เทพมหานคร : รงุ่ แสงการพิมพ์, ม.ป.ป.
ฟืน้ ดอกบวั ปวงปรัชญาจีน. กรุงเทพมหานคร : โอ เอส พร้ินติ้งเฮาส์, ๒๕๓๒.
ม. อึ้งอรุณ (นามแฝง) สามสิบหกกระบวนยุทธ์ส่ชู ยั ชนะ.กรุงเทพมหานคร: โอเอน็ จี การพิมพ์ จาํ กัด,
๒๕๔๓
เมธธี รรมาภรณ์, พระ ( ประยูร ธมมจิตโต ) ปรชั ญากรีกโบราณ. กรุงเทพมหานคร: อมรินทร์ พร้ินต้งิ กรุ๊พ
จาํ กัด, ๒๕๓๒
ยคู ิโอ มิชิมา, วิถแี หง่ ซามไู ร แปลโดย ภมุ รตั น์ สวัสดเิ วช, กรุงเทพมหานคร : รงุ่ แสงการ

พิมพ์,ม.ป.ป.
เรยี วกัน. กวีนิพนธข์ องเรียวกัน แปลโดย สมภาร พรมทา พิมพ์คร้ังที่ ๒. กรงุ เทพมหานคร : บริษัท

สารมวลชนจํากดั , ๒๕๓๔
ราชบัณฑติ ยสถาน.พจนานุกรมศัพทป์ รัชญา. กรุงเทพมหานคร : อมรินทร์ พร้นิ ติง้ กรพุ๊ . ๒๕๓๒
ราชวรมุนี, พระ ( ประยรู ธมมจิตโต) อนทุ ินธรรมะสําหรบั ๓๖๕ วนั . พิมพค์ ร้ังที่ ๒. กรุงเทพมหานคร:

บริษทั สหธรรมกิ จาํ กัด, ๒๕๓๕.
ราชบณั ฑิตยสถาน พจนานุกรมฉบับราชบัณฑติ ยสถาน พ.ศ. ๒๕๒๕. พิมพ์ครั้งที่ 4. กรุงเทพมหานคร:

อักษรเจริญทัศน์, ๒๕๓๘
ละเอียด ศลิ าน้อย, ปรัชญาเซน. พิมพ์ครัง้ ที่ ๒ กรงุ เทพมหานคร : เจริญวิทยก์ ารพิมพ์, ๒๕๓๗
ล.เสถียรสตุ และคณะ, สอ่ งตะเกียงปรัชญาเต๋า ปรศิ นาเซน. พมิ พ์ครงั้ ท่ี ๓, กรุงเทพมหานคร : หกสบิ แปด

การพิมพ์, ๒๕๒๖.
ศักดา ปรางคป์ ระทานพร.ปรัชญากับการศึกษาในญ่ีปนุ่ ,กรุงเทพมหานคร : โอ เอส พรนิ้ ติง้

เฮาส์,๒๕๓๐.
เสฐยี รพงษ์ วรรณปก.เนื้อติดกระดูก. พิมพ์คร้ังท่ี ๖. กรุงเทพมหานคร: อมรินทร์พร้นิ ติง้ กรีพ

๒๕๓๐.
สมภาร พรมทา, พุทธศาสนามหายาน : นกิ ายหลัก. กรุงเทพมหานคร : ดา่ นสุทธาการพมิ พ์

๒๕๔๐.
------ พุทธศาสนานกิ ายเซน : การศึกษาเชงิ วิเคราะห์,กรุงเทพมหานคร : จฬุ าลงกรณ์มหาวทิ ยาลยั , ๒๕๔๑.
-------ปรชั ญาสังคมและการเมือง. พิมพค์ รั้งท่ี ๒ กรุงเทพมหานคร : จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย, ๒๕๓๕
เสฐยี ร พันธรังษี, ศาสนาเปรยี บเทียบ. พมิ พ์คร้งั ที่ ๘ กรุงเทพมหานคร : เยลโล่ การพิมพ์,๒๕๔๒
สวุ รรณ สถาอานนั ท์, มนษุ ย์ทศั น์ในปรัชญาตะวนั ออก, กรุงเทพมหานคร : จฬุ าลงกรณ์

มหาวทิ ยาลยั , ๒๕๓๓.
สถติ วงศส์ วรรค์, ปรัชญาเบ้ืองต้น. กรุงเทพมหานคร : อกั ษรพิทยา, ๒๕๔๐
ส. พลายน้อย (นามแฝง ), ซิ ยนิ ก้ยุ , กรุงเทพมหานคร: อักษรพิทยา, ๒๕๓๘
เสฐยี รโกเศศ นาคะประทปี , ( นามแฝง) ลัทธิของเพื่อน. กรงุ เทพมหานคร: สาํ นกั พิมพ์พิราบ, ๒๕๔๐.

180

สขุ สนั ต์ วิเวกเมธากร.เหมา เจอ๋ ตง จอมทัพไรเ้ ทยี มทาน,พิมพ์ครั้งท่ี ๒ กรุงเทพมหานคร: เยลโล่
การพิมพ์, ๒๕๔๓
เสถยี ร โพธินันทะ, เมธีตะวนั ออก, พมิ พ์คร้งั ที่ ๔. กรุงเทพมหานคร: ทวพี ิมพด์ ี, ๒๕๒๒
เหลาจ้อื . คัมภรี ์คณุ ธรรม. แปลโดย สมเกยี รติ สขุ โข พิมพ์คร้ังท่ี ๒ กรงุ เทพมหานคร : เจรญิ รัฐ
การพมิ พ์, ๒๕๓๓.
เหมา เจ๋อ ตง. คําคมคมคาํ เหมา เจอ๋ ตง.แปลโดย บญุ ศักดิ์ แสงระวี กรุงเทพมหานคร: เอมี เทรดดงิ้
๒๕๔๐.
อดศิ ักดิ์ ทองบุญ.ปรัชญาอินเดยี . กรงุ เทพมหานคร: โรงพิมพ์ประยูรวงศ์, ๒๕๒๔.