รัตนพิมพวงศ์ และตำนานพระแก้วมรกต

๑๓Isa พระรตนพิมพวรรณนา พระพรหมราชบญญาไค้ทำแลว ประคบควย คาถาที่งหลาย ๑0๑ ผูกเบนฉนท้เพียงไค แส่เรื่องเมืองชิรายเบนตน โคยการ ระลึกแห่งพระปริตรคุณความปรารถนาของข์าพเจาจะสำเร็จไต้โดยประการใค ขอจงให้สำเร็จโคยประการค'งนน ณ กาลทุกเมึ่อเทอญ เรื่องนืไค้แต่งแลวสำเร็จลงในวนพระคุวาร (พระคุวาเร) คุกลบกษ์ ที่ ๑๐ เดือนเชฎฐมาสบระกาจบแล้วโดยประการที่งปวงมีอยู่ /256

พระรตนพิมพวรรณนากถา ตอนตงแต่ออกจากเมองชิรายมาสู่เมองนคร (ลำปาง) คอน ๔ จบ ชิรายปุรโต ฅสุส นวิสินครสุส นิ โปราณนยโตทานิ กเถสสานิ นยํ สุภํ(๑) บคนึ่ขำพเจำพระพรหมราชบ้ญญา ภิกษุสองพรรษา จะกล่าวซึ่งนัย อนงามแห่งเมืองนพิสินกรนนเทียวเบองหนัาแค่เมึอง?รายมาคามนัยของโบราณาจารยเจำ นิร ส่งไคชินมาวา จำเดิมแค่กาลนั้นมา พระเจำธรรมราชานั้น ไค้ บูชาพระพุทธพมพอมร เกฎมยควยบูชาสกการค่าง ๆ ทงหลายเบนนฅยกาลแลว ก็กรนกาลอันเบนอปรภากมา พระเจำธรรมราชานนก็ให้พอกพระพุทธพิมพ์ นนควยปูนประสมควยทรายอ่อนเกลำส่วยนั้าผงแลนั้าอัอยแลวทาอัวยนั้ายางรัก ภายนอกปูนนั้นแลวบี่คควยแผ่นทอง แลวจึงก่อพระเจดีย์แลวควยร^คึอศีลา แลงในญรุกขวนาราม (ในวัคบาญอ) แห่งหนึ่งแห่งพิศบูรพ์ของเมืองชีรายนคร แล่ทจึงประคิษ3านไวในห่องพระเจคีย์อันอลงกคค่าง ๆ กบควยพิพิธบูชา สักการทงหลาย แสัวทำบูชาสักการบ้างทำบุญมีทานศีลเบนคนบำง เพียงใด แค่ชีวิตแล่ทจึงไค้ทำกาลกิริยา จำเดิมแค่นนมาชนนั้งหลายนั้งปวงชาวพระนคร มีพระราชาแลอำมาตย์ เบนอัน ไค้ทำสักการโคยสืบ ๆ กนมาเบนลำคบ

อ๓ร กรนเมื่อจำเนียรกาลนานมาอย่างนึ่ล่วงไป พระเจคีย์ก็พังออกไปเอง นั้นเทียว กรงนั้นฝูงชนทงหล่ายได้พากนขนอิฐหินทงหลายไป จึงได้เหิน พระพมพนนแฅํมใค์รู้วาเบนแกวอมรเกฏมย เค์เชญเอาพระพมพนนไปแลว ประคิษฐานไว้กบควยพระพุทธรูปเล็ก ๆที่งหลายโคยเบองพระพักฅร์แห่งพระพุทธรูปไนวิหารในญรุกขวนาร.ามนนแล้ว จึงได้ทำบุชาสักการ คงได้รนมาในกาลสมัยอื่นนั้นเทียว เมื่อกาลอนได้ประ™ฐานราช สมม่ฅในพระนกรนพิสิ ของพระราชาทรงพระนามว่ามหาราช ได้ถึงพรอม แล้วมหาอำมาตย์กนหนึ่งของพระมหาราชนนแลว จึงได้กรองราชสมบคใน เมืองชิรายนกรนน ก็แลในกาลนนเทวคาที่งหลาย ม่กวามใคร,ค่อมหาชนที่งสนเพึ่อทำ ความปรากฏให้มีควย เพี่อจะยำพระศาสนาให้รุ่งเรืองควย (ได้ทำปูน 1 .ที่ไล้ ปลายพระกรรณขำงหนึ่งของพระพิมพ์นนให้กระเทาะตกลง แล้วจึงสำแคง ความที่แห่งพระพิมพ์เบนอมร■โกฏิมณีมัย ครืงนนอารามิกบุรุษกนหนึ่ง กวาคพระวิหารแล้วทำการขคสีพระพุทธรปที่งหลายอย่ ได้เหินรอยปนที่ทาพระกรรณพระนนอนร่วงแล้วจึงได้ร รี ข ขิ ข ร) กวามว่า พระพิมพ์เบนร’ตนมัยจึงได้มีจิฅปราโมทย์แล้วไปแล้งแก่ภิกษุสงฆ์มี พระมหาสามเบนประธาน เนอารามนน แมพระภกษุสงฆ เดพงเหกุนนแลวกม ใจชึ่นชม เขำไปส่วิหารจึงได้รกวามว่าพระพุทธพิมพ์เบนร่ตนมัย จึงได้นำปูน ร) ร) รี* ร! ที่ไล้ไว้นั้งสนออกโคยไม่เหลือแลวทำให้เบนของสะอาค (๑) ฉบบเบน เลปน ปณณ บำง เบน เลปนจุณฺณ บ,างจะว่าปูนทไล้ หรือ^นททาก็ล้ความ หมดอายุ

&๓& สชวมาโนวิย พุทธพิม เพ วิโรจมาโน หทยงคโม โส มหาชนานํ ปสาทาวหํบ นานาวิธํ อาจวิ ปาฐเหรํ พระพุทธพิมพ์นั้น งามรุ่งเรืองอยู่ราวกะว่ามีขีวิฅอาจจบจิตให้เบนที่ รี รี ขิ นำมาซึ่งกวามเลื่อมใสแก่มหาชนนั้งหลาย ได้สำแตงพระปฏิหาริย์มีประการ ต่าง ๆ ตปุปาฎเห รมปนภิกขุสงฺโฆ ภิสวา ปหซิ อภิวณณยนุโต สมพุทธวณูณํ อิฅิบโสตอาภิ โถเมสิ วนเทสิ นิรนุตรนตํ ผ่ายว่าภิกษุสงฆ์ได้เห็นพระปาฏิหาริย์พากนซึ่นชมกล่าวพรรณนาย็งอยู่ ซึ่วพระกุณอนบุกกลพิงพรรณนาของพระสมพุทธเจา มีอนุสสติว่า รติบี่โส,, ดงนิเบนตน ได้โถมนาการแลว ถวายอภิวาทน์ซึ่งพระอมรโกฎมณีมัยนั้นโตย กาลนิรนตร ณ กาลกรงนั้น พระภิกษุสงฆ์จึงทูลซึ่งกวามปรากฏของพระพุทธพิมพ์ อมรโกฏิมัยแก1พระเฑ้ชิราย บุรินทรว่า พระพุทธรูปอมรโกฏิมณีมัยในญรุกขวนารามนิ รุ่งเรืองอยู่ตวยพระรศมีเขียวเหลืองแตงขาว มญเชฎ3ประภสสร ที่งหลายปรากฎมี แม้ว่าพระเฑ้ชิรายบุรินทร ได้ทรงสตบซึ่งพระพุทธพิมพ์ว่า เบนรฅนมัยปรากฎชต แลวมีพระหฤทัยแผ่ไปตวยบสิ จึงให้ชนถือเอาบูชา สกการเบนอเนกัปปการ แลวพระองก์ก็มีหม่พลนิกายนั้งหลายถือบชาสํกการ มีระเบียบตอกไม้เบนตน เสด็จออกจากพระนครแลวเสต็จไปสูญรุกขวนาราม

๑๓๖ ฟ้าไปส่วิหารไค้ทอคพระเนตรเห็นพระพุทธรปอมรโกภมณีมัย อนรุ่งเรึองอย่ ควยฉพพรรณรังสีท่งหลาย ก็แลกรนทอคพระเนฅรเห็นเฟ้วจึงมีพระหqท่ยปราโมทยยี่งกว่าแค่- ก่อน ไค้ทำการบูชาควยเกรี่องบูชาสกการค่าง ๆ ท่งหลาย กรนกวาม เกลาหลเบนอนหนงอนเคยวกนไนพระนกรทงสนไคมแลว ว่า พระพทธรปองกหนึ่งเบนแกวอมรโกฏิมณีมยรืงเรืองอยควยพระฉพพรรณ ริ ข ริ ข ร"ง่สีท’งหลายปรากฎมีในญรุกขวนาราม ติงน็ แม้ว่าขาวพระนกรก็มีจิตพากนปราโมทย์ แลวพากนถือเอาซึ่งเกรือง ส*กการบชา มีประทีปธปวคถุมีกลื่นแลระเบียบเบนตนท1งหลาย แลวไปบชายึง ข ข ริ ข ซึ่งพระพุทธรูปในญรุกขวนาราม แม้ภิกษุสงฆ์ประชุมสนนิบาตกนแลว แค่ ทิสาภากทั้งหลายทั้งสน ไค้มาทำสกการบูชาแลว แก,พระพุทธอมรโกฎมณีมัย นน กรนเมื่อหม้มหาชนควย ภิกษุสงฆ์ควย ไค้ประชุมสนนิบาตกนอย่าง ข ริ ริ น็แลว ผายพระฟ้าซิรายบรินทร ก็ไค้โสรวิสรงพระพุทธพิมพ์นนควยนาหอม ถึงแม้ว่าชาวพระนกรทงสนก็ไค้พาก'นสรงพระพุทธพิมพ์นนควย นํ้าหอม ก็ในชนทั้งหลายเหล่านน ชนพวกใคผูประกอบแลวควยคุณมีศรทธา ๘! az » X az ๘431 <34 ๘! az เบนตินบรสทธิแลวกติ ผู้ไกรติอการบุญมิทานศิลเบินตินกติ ผู้บิารุงเลยง มารคาก็คีผ้เการพนบนอบต่อผู้เบึนใหญ่ในตระกลก็คีเมื่อกำล่งสรงพระพุทธข ข ® 1 พิมพ์เวิาอย่ นาทงหลายที่ชนทํ้งหลายนนสรงแล่วไค้ท่วมทํวพระกายพระพุทธ พิมพ์เจา นามันท’งั้หลายที่ชนท1งหลายเหล่าน1นรดไค้ตกลงแลวในหม้อประทีป ประทีปอนชนท’งหลายนนไค้จุครุ่งเรืองสว่างดีแลว

๑๓oi ก็แส่ชนบาปทงหลายเหล่าใค ผู้ประกอบกรรมมีอนฆ่าแลติบิคามารคา เบนตนแล่ว นํ้าซึ่งชนทงหลายนนไค้สรงแลำ แม้มาตรว่าหยาคหนึ่งก็มิไค้ ฅกต่องในพระกายพระพุทธพิมพ์เจาเลย ถึงแม้ว่านามนอนชนบาปที่งหลายนน ไค้รคแลว ก็ย่อมไม่ตกลงในหม่อประทีปเลย ชนทำหลายนนมิอาจที่จะทำให้ ประทีปสว่างเลย ก็แต่ว่าชนที่งหลายเหล่าใค ระลึกไค้ซึ่งบาปกรรมอนตนทำแลว ร ประจกษ เทษไคแล้ว ขอขมาแกชนทงหลาย มมารคาบคาเบนตนแล่เวรคลง อีกแลำ- นาที่ชนที่งห่ลายเหล่านนรคแลว ก็อาบพระกายพระพุทธพิมพ์เจำไค้ ประทีปที่งหลายอนชนทงหลายนนตามแลวไค้สว่างรุ่งเรืองงามแลว พระบวรพิมพ์เจำปราศจากชีวิตแลวเบนราวกะว่ามีชีวิตอยู่ควยประการฉะนึ่ ไค้ข่มขี่อยู่ ซึ่งการบาปแห1งผ้ประพฤติทุจริตที่งหลายเทียว ไค้ประกบประกองอย่ซึ่งการ ข่ •รึ ขิ บุญแห่งผู้ประพฤติสุจริตที่งหลายเทียว ไค้ทำอศจรรย้อนประเสริ^ต่าง ๆ เบน อเนก ก็แต่ว่าชนที่งหลายเท่าใค มีใจอนปราโมทย์แลวปรารถนาอย่ซึ่งพระนิพพานหรือสุขอย่างอี่นนนในมนุษยโลกอนไพมูลย้ก็คี ในเทวโลกก็คี ชน ทงหลายนนไหพงทำแมซงการบุญ มการอุป3ากเบนตนต่าง ๆ หรอซงกรรม มีทานแลศีลเบนตน พระเจานกรชิรายผู้ประทอบพรอมแล่วส่วยกณมีศรทธาเบนส่น ไค้ทำ บูชาอย่างนึ่กบส่วยชาวเมืองของพระองก์แลว จึงส่งพระราชสาสน์อนประเสริ3 ไปส่สำนักแห่งพระเจำภมิบาลผมีพระอภิธานว่า มหาราชในนกรรมยสถานว่า เคี๋ยวนึ่พระอมรโกฎพิมพ์นนเกิคแลำในญรุกขวนารามในเมืองชิรายนกรไค้สำ แคงอศจรรย์ลำคบนนพระเจำนรินทรนพิสิสามีกราชผู้ทรงพระศรทธาส่อกวาม เชื่ออนวิเศษในพระรฅนตริยเจำอนประเสริ5 ก็บงเกิคกวามปราโมทย์ส่อข่าว

ตไ^ สารอนเบนอุปคแห่งพระสนิยพิมพ์เช้า มีพระกำลังอันแผ่ไปควยกำลังบี่ติ ก็มี พระทำปรารถนาเพื่อจะนำมาซึ่งพระวรพิมพ์เช้า ผทรงอานภาพนนส่พระบริ ข รี ข ของพระองค์ แลได้ส่งมหาชนเบนคนว่า ชนผ้รื่หนทางไปกบคํวยเครื่องบชา ขข ข ทงหลายค่าง ๆ มหาชนกรนเมื่อไปไค้บอกล่วงหน้าไปแก่เมืองชิรายปุระ แลวจึง เชิญพระราชสาส์นของพระเช้านวิสิไปถึงพรอมแลวพากนปราโมทย์ต่อพระพิมพ์เช้าอันประเสริฐควยบูชานั้งหลายมีอย่างต่าง ๆ แลวจึงแค่งหนทางประคบ ควยธงท1งหลายแลคอกไม้ต่าง ๆ ทงหลาย แลวเชิญพระสมพุทธพิมพ์เช้าอันประเสริฐขนสถีฅหลังช้างเชึอกที่ผึเกหคดีแล้วไป แค่เมืองชิรายปุระ กรนทำการบชาแล้ว ชนผูมีใจเพื่อจะดิคคามพระสมพทธพิมพ์ไปก็ไค้ ข รี คำเนินไป แห่พระสมพุทธพิมพ์ขนสู่หนทางแลว พาลันยกประกององค์พระ พิมพ์แล้วออกเกินไปโคยเบองหน้า ชนที่งหลายเหล่านั้นไค้แห่ไค,ไปสู่หนทาง อันประคบควยคอกไม้ แล้วโปรยปรายทรายท1งหลายคามทางอันคกแต่งไว้ให้ ว้จตรแล้ว แม้วาภิกษุสงฆ์เบนผ่มีใจปรารถนาต่อพระพิมพ์เจำนน ก็สโมสรลัน รี ข, ทำการบูชาโคยรอบทิศ องค์ที่มีนาจิฅเพื่อจะแห่คามพระพุทธพิมพ์ไปก็ได้ไต่ไป สู่หนทาง ผ่ายชนนั้งหลายนั้นก็ไค้พากนบชาพระพิม่พ์เช้านนควยบชานั้งหลาย มี ข ข คอกไม้เบนอันต่าง ๆ บ้าง ไค้ประโกมควยเพลงขบเกรื่องคีคสีกิเบาที่งหลายบ้าง เมื่อได้เชิญพระพิมพ์แห่งพระชินสีห์เช้าลงวางพำในที่ใค ชนนั้งหลาย กใคพากนสคบพงเรองพระเวสสเนครชาคก เคยเออเพอไนทนน กรนทาบูชา ต่าง ๆ ทุก ๆ วนได้แห่พระพิมพ์เช้านนมาโคยหล้งช้าง ถึงบูรีหนึ่งซึ่งเรียกว่า ชยลัก อันคงอย่แล้วในระหว่างเมืองนวิสิปุระ อังไค้ทราบมาว่า มรกาตงแต่เมืองชิรายมาจนถึงเมืองชยสำมีประมาณ ไค้ ๗ โยชน์ ยี่งอัวยคาวุฅมีกึ่งที่เบนสอง (กาวุตกรื่ง)

6)๓^ กึแค่ว่ามร™!แค่เมืองชยลักมาจนถึงเมืองนวิสิประมาณไค้ ๕ โยชน์ขึง ต่วขกาวุฅหนึ่ง เพราะฉะนนประมาณทางคงแค่ชรายนกร จนถงนวสนกรเบนทาง ๑๒ โยชน์ขึงด้วยคาวุคมีกึ่งเบนที่สาม คือสองกาวุฅกรึ่ง) แลทางแค่นวิสินกรจนถึง เมืองนกร (ลำปาง) เบนทาง ๕ โยชน์ขึงควย ๓ คาวุคแค่ชยสกจนถึงเมืองนคร (ลำปาง) เบนทาง ๑๑ โยชน์มือยู่ กรนยกลงจากหลังชำงแลว เชิญพระพิมพ์นนประคิษฐานไพลัวบูชา ขึง แลำยกจึงยกขนหลำชำงรก ในระหว่างแคนเมืองนวิสินกร ณ ลำคบนน ชำงก็ไม่อาจเพี่อจะเค้น ด้วยอำนาจเทวานุภาพไค้ฅกลงเหนือแผ่นค้นโคยยาว เทียว ไม่อาจแลวที่จะอคกลน จึงไค้บนลือเสียงโกญจนาทอนน่ากลัว กาลนนชนท่งหลายท่งปวงกรนเห็นอศจรรย์นึ่นอนไม่เกยมีแลัว จึงไค้ พาด้นพิศวงปลงบุษบกลงไว้ในกลางมรกาแลัว ส่งสาส์นเรึ่องพระปฏิมานนไป สู่สำนกพระเจ,านวิสินทราช พระเจามหาราช ครนไค้ทรงสด้บประพฤตข่าวนั้นแล้ว มีพระทียอน พิศวงไค้ส่งไปซึ่งกำส่งแก่ชนท%ลายเพี่อให้เชิญซึ่งพระพุทธพิมพ์นั้นมาว่า กรนเมื่อการเบนอย่างนึ่ บรรถาเมืองนั้งหลายในแว่นแควนของเรามี ประมาณเท่าใค จงเขียนชื่อเมืองนั้งหลายนนด้วย ชื่อแห่งเมืองนวิสินกรด้วย แลัวท่านทงหลายจงทำฉลากจบด้นควยความอธิษฐานเถิค การประคิษฐานควร แลัวในเมืองใคจํกพิงไค้ซึ่งชื่อเมืองนน ชนท่งหลายกรนไค้พี่งคำส่งพระเจา มหาราชแส่วพากนยินค้อยู่ไค้เขียนแลวซึ่งชื่อเมืองทงหลายที่งปวงควย ซึ่งชื่อ หนึ่งแห่งเมืองนวิสินกรด้วย ซึ่งชื่อเมืองหริภุญไชยควย ซึ่งชื่อเมืองพยาวปุระ ซึ่งชื่อเมืองนิลักขปุระควย ซึ่งชื่อเมืองนนทะปุระด้วย ซึ่งชื่อเมืองชยลักด้วย หมดอายุ 09/11/2566

๑C&O เบนตนเทยว ไคทาแลวเคยลาคบกนเคยตงไว้ซงฉลากทังสนในทควรส่วนหนง ภิกษุสงฆ์ได้มาพร2อมกนแต่ทิศต่าง ๆ โคยรอบแลำทำพุทธบูชาแลำจึง ไค้ชมเชยพระพุทธคุณ ราชบุรุษพี่งหลายนนไค้ทำผำอุตราสงค์เฉียงบ่าขำงหนึ่ง ประกองอญชสีบชาแลำไค้สคุดีพระพุทธคุณตามสมกวร แล2วิจึงทำอธิษ^าน แต่พระพุทธคุณมอตบ เสคงนเบนตน แลวจงจบฉลากทังหลาย ชนทงหลาย นน กรนไค้จบฉลากมีชึ่อเมืองนคร (ลำปาง) ณ กรงที่สองควยที่สามคำย กรนไค้แลำอย่างนึ่ก็พากนชื่นชมยินด็ ส่งไปแลำซึ่งประพฤติข่าวแมนนไปสู่ สำนักเจำมหาราชผ้ทรงพระคุณมีศรทธาเบนตน ในพระนกรนวิสิรมยสถาน ผายพระเจำนวิสินกรินทราชนน กรนไค้สคบ ประพฤติข่าวนนแลำ มีพระหฤทัยปราโมทย์แลำ เมื่อจะส่งประพฤติข่าว(๑) ไปว่า “หากว่าท่าน พี่งหลายจะไค้แลำซึ่งชื่อแห่งเมืองทงหลายพี่ง.สนไซร้ชื่อเมืองนกร (ลำปาง) เบนอนไมมสจจกรยา สมเด็จพระพุทธเจำเมื่อยำมีพระชนมชีพอยู่ ไค้ทรงเห็นกวามสามารถ ของเวไนยชนที่ใค ก็ส้เสด็จไปในที่นนเพี่อจะทำการร็อออกจากภพ แลำจึง ไค้ทรงสำแคงพระธรรมอนหาที่เปรียบมิไค้ตามสมควรแก่นิสัยของเวไนยนนๆ ไค้ประติษ^านเวไนยสัตว์ท่งหลายทํ้งปวงไว้ในพระอริยมรรค ก็แต่ว่าพระพทธพิมพ์องค์นึ่ เบนที่อนเทวคาแลมนุษย์ หากบชา จิ ๆ ข ปรารถนาเพี่อจะเสด็จไป เพี่อประโยชน์เกอกลแก่ชนพี่งปวง ท่านทงหลาย จงทำอเนกพุทธบูชาอนประเสริ1ฐต่าง ๆ ในที่นน แลำจึงนำพระนนไปในวิถี อนวิจิตรด็แลำในที่นน มนุษยทังหลายนนไค์พงข่าวกราวอนเบนทนายนคในไจของชนทงสน นนแลำก็มีน'าใจอนปราโมทย์แลว ได้ประคบซึ่งมรกาสำหรบมาสู่เมือง (®) ฉบบเบน ปรทฅมบ พึรธ คือ ปวทุคืบ นนเอง

๑Cr® (ลำปาง) ให้เรี่ยรายไปคำยขำวตอกคอกไม้บกธงฉานธงชัยค่าง ๆ คงไว้แล้ว ขจิฅรไปคำยทรายแลรฅนะค่าง ๆ งามแลำคำยทองเครื่องตกแต่งเบนที่เอิบอาบ ใจประชุมชนทงสน แลำจดยานอนประเสริฐ คือ วอ ให้เบนที่สมควรแก่ชน เบนอนมาก หากเชิญไปแล้วคงพระพิมพ์ไว้ในวอนน ให้มีที่สำหรบเทวคา มนุษย์ถือแล้วคนละส่วน กรนคงไว้แลำเมื่อจะเชิญพระปฏิมาก็ไค้ทำบูชาคำย สกการทงหลายมคอกไม้เบนคน ควยการร่าพอนบางเสยงขบขานบาง ควย เครื่องถีคสีตีเบาปาง อนมนุษย์ที่งหลายเบนอนมากหากยกขนแลว เมอชนทงหลายยกขนในขณะนนเทยว ไค เชญ ไป แล้วเบนของเบา คำยอำนาจเทวานุภาพปาง คำยอำนาจพระปฏิมานนบำง ก็พากนชึ่นชมยินถี ชนที่งหลายไค้แห'ออกจากเมืองชยสักคำยเครื่องบชาค่าง ๆ ที่งหลาย ผายว่าภิกษุสงฆ์ก็พากนมีสภาวรนถีค่อพระพุทธพิมพ์นั้นพากนมา สโมสรกระทำบชาอย่รอบทิศ องค์ที่มีจิฅใคร่คามแห่พระสมพุทธพิมพ์ก็ไค้ไต่ ไปคามมรคา ส่วนพระสมพุทธพิมพ์เจำสำแคงปาฏิหาริย์ ราวกะว่ามีชีวิตให้เบนที่ พึงใจค่าง ๆ รุ่งเรืองอยู่คำยพระรศมีนั้งหลายนั้งปวง ประคุจคังควงอาทิตย์ แลพระจนทรอนรุ่งเรืองมีแสงสว่างในนภากาศ ประชุมชนท .]หลาย ไค้เห็นมหศจรรย์อนเบนอจินไคยคงนั้น ก็ไค้พากน บนลือศพที่สำเนียงเสียงนฤนาทโห่ลนสนั้นอึงแลซดไปซึ่งพำแลอาภรณ์นั้งหลาย บางพวกไค้มีจิฅหมายโคยโถมนาการ มางพวกไค้ขบขานแสคงกวามสคุถี บาง พวกไค้โบกผ้าเหนือเกศีแสคงอนุโมทนา บางพวกยกหคถขนปรบมือ บางพวก ไค้บนลือตะโพนรำมะนา บางพวกประโกมครยางค์นั้งหลาย บางพวกก็เยอง กรายคำย้อนยกฉัฅรขนแลำถืออยู่ พึนพสนธรานคูว่าหวนไหวสะทำนสะเที่อน

๑๔!ร) ฟุผาชาติทงหลายก็ฅกอยู่กสาคเกลื่อนในอนใช่ฤดูกาล แม้ว่าพี่นมรกาไค้เรี่ย รายแล้วควยทล้พย์แลวฅถาภรณ์ทงหลายไค้มีแล้วโคยรอบ ลำคบนนมนุษย์ทงหลายไค้ตกแค่งมรกาให้งามวิเฅรเรี่ยรายควยคอกไม้ เบนคน โคยรอบแค่เมืองชยสักไป ผายว่าโยธาทงหลายมีนายควาญช่างเบนตน ไค้เชิญพระพุทธพิมพ์นนไค่คามมรคาไปแล้วโคยลำคบ ชนทงหลายนนครนทำการบชาค่าง ๆ อนควรแก่นาใจแล้วก็ไค้ยกลง ตงไว้ * ชนทงหลายนนไค้พากนบรรสือการนฤนาทในที่ใคก็ไค้พากนพ์งพระธรรมเทศนามเรองพระเวสสนครเบนคน ไนทนน ไค้พากนทำอเนกบูชาค่าง ๆ แม้อย่างนทุกวน ๆ เพี่อแสคงการสาธุ แก่พระปฏิมา แล้วชนเหล่าน็ก็เชิญพระพุทธปฏิมา มาถึงพรอมแลวซึ่งเมือง เรียกว่านกรปุระควยพระวออนประเสริ3 กรี่งนนมหาอำมาคย์กนหนึ่ง โคยนามปรากฏกรงหล้งว่าสันธ ไค้ว่า ราชการในเมืองนกร ลำปาง) นน ผ™นธิอำมาตย์นนไค้ทราบข่าวการแห่ พระพิมพ์มาก็มีใฬึ่นชมค่อพระพิมพ์เล้า จึงให้บุรุษทงหลายถือของสำหรบ บูชาไปควยทำการคอนรบพระปฏิมานน โคยประการทงปวงแลวพรอมควย ซาวเมืองทงหลาย พากนอภิวาทบูชาแล้วเชิญมาสู่เมืองของคน ให้ทำเรือนพระ ปฏิมาอนวิจึตรประกอบควยฝาอนงามประคบควยช่องแกล ฉาบทาควยสีค่าง ๆ ทงหลาย แล้วให้ประคิษ3านพระพิมพ์ไว้ในเรือนนนแล้วพรอมกบชาวเมือง JJ น sz az H I ๘!» ทงหลาย ไคบชาควยอเนกบุชาทงหลายต่าง ๆ เพอแสคงการสาธเบนนฅยกาล โดยกาลล่วงไปแล่วแห่งมหาอำมาฅรสนธน*น มหาอำมาตย์คนหนึ่งชื่อ อุทรสุโนม ไค้กรองเมืองเรียกนครปุระ หมดอายุ 09/11/2566 อิฎฺชกาหิ จินาเปตฺวา ปาสาทเจติยํ สุภํ

๑egCD อุทรสุโ'นมมหาอำมาตย์นน เมึ่อปรารถนาจะใคร่ประคิษฐานพระพิมพ์เจำ ในปราสาทเจคีย์ จึงให้ก่อปราสาทเจคีย์อันงามแลวไปควยอิฐที่งหลาย ฅสุม อนิฏิฐิเตเยว ปตฅิอสุสน ตห ภิชฺชิตุวา อิฎชกา สพุพา ' ปตสุ ภูมิยํ ฅทา กรนเมื่อกำอังก่อปราสาทเจลึย้นนอังมิทนที่ว่าจะแลวเลย อัสน้บาตได้ ศกฟาคลงมาในที่ก่อนน อิฐก่อที่งปวงก็พลอยร่วงหล่นแตกศกลงมาสู่พ์นภูมิ­ ภาคฃณะนน สปริ!สบ สมจุ!จ พิม;พอจเฉรมาวหํ นานาปชาหิปเชสิ ตตเถว ปฏิมาฆเร พระอุทรสุโนมกบบริษทที่งอำมาตย์ก็ได้พากนบูชาพระพิมพ์เจำที่นำมา ซึ่งอัศจรรย์ควยบูชาต่าง ๆ ที่งหลาย ณ ปฏิมาฆรนนนนเทียว (คือให้ประคีษ ฐานอยู่ในปฏิมาฆรนนเอง' ในกาลแห่งพระอุทรสุโนมล1วงแลว แม้ว่ามหาอำมาตย์มีชื่อว่าสุมนา อันตนได้ชื่อมาแต่เมื่อเกิคเบนเค็กอยู่นน ได้กรองเมืองนกร (ลำปาง) พระสุมนานนเบนกนกลาหาญถงพรอมควยกาลงฉลาคเนการสงกราม เมอกรอง เมืองนกร (ลำปาง) นน มีพระนามปรากฏว่าพระนรินทร ทรงยินคีประกอบ ควยจริยามีทานแลศลเบนตน มีศรัทธาผ่องใสในพระรัตนตรัย ได้เบนอังจุ- บภฐาก มีพระปรีชาเบนพุทธมามกชนได้นํอมพระองค์บชาพระชินพิมพ์เจา นน อันนำมาชงอกจรรยต่าง ๆ ควยบชาทงหลาย มเทยนธปเบนตนเบนอเนก 1 ข ข พระสุมเนานเนไห้สรัางวิหารหอังหนึ่ง ประอับอัวยเกรึ่องออังการต่าง ๆ เบน อันงามแอัวควยทองเบนตน แลเสาแลวควยทองเบนตน งามราวกะว่าเทวสภา ในสวรรค์ ภายในวิหารชนที่งหลายก็ได้ฉาบทาคูหางามวิจิตรศวยทองเบนอัน

๑๕๔ ทงลวคลายจิศรกรรมทงหลาย มีประคประกอบแลำคำยเครื่องวิจิครงาม ไค้ พากนบชาพระชินพิมพ์เจำคำยมหาสำการภัณฑ์นั้งหลายกบเครื่องคนฅริส่างๆ นั้งหลายมีรำพ์อนแลขบขานเบนคนควย แลำพรำมกนกบภิกษุสงฆ์เบนอันมาก ทงชาวพระนครเชิญพระพิมพ์เจำจากปฏิมาคฤหแลว มาประดิษฐานไว้ในภาย ในกหา กระทำการบชากบควยชาวพระนครทงหลาย ให้ชนเผ้าบี่คประต.คหา เพื่อจะรักษาให้พนภยอนครายสำเร็จประโยชน์ กรนวนบเนณรสีจาตุททสิแล อฎ5มี พระนริสสรก็ให้เบี่คกลอนพระทวารคูหาเพื่อจะบูชาให้เบนการแสคง สาธุการ แมลาคบนนชาวพระนครทังหลายทงปวง ลวนเป็นผูนบถอพุทธศาสนาก็ใค้พากนบชาพระพุทธพิมพ์เจ*าคํวยอเนกบชาค่าง ๆ ท่ง์หลาย ข จ ข1 V 4 ๘! 0 V ๗ 1> 4/ ๗ b ๘» V ๗1 กรนเมอบเบนลาคบมาถงเขาแลว พระบุรนทรนนกไหเป็ดกลอน พระทวารกหา ยกพระพิมพ์นั้นขนจากกหามาคงไว้ในวรอาสน์อ่เนคนปลาคไว้ ไ). ข ข ในท่ามกลางวิหารแลำให้ตึกลองโฆษณาการชาวพระนคร เพื่อพากนมา สโมสรสรงนาพระพิมพ์เจิา ผ่ายเหล่าชาวเมืองทำหลายไค้ทราบแลำคำนนค็ พากนร์นชมยินถึ ถือเอาหมอกุณฑีเบนคน อันเต็มคำยนั้าสุกนธ์มีกลืนหอม แห,หอมกนไปบชา ข ลำคบนนพระบุรินทรก็มากบคำยบริษท ทงชาวพระนครท1งทลาย พรำมกบหม่ภิกษสงฆ์ พากนทำการบชาย์งค่อพระพทธพิมพ์เจำนั้น ลำคบนั้น ข จ ช 1 พระพุทธพิมพ์เจำต็สำแคงอเนกอัศจรรย์อันประเสริฐให้เบนที่นำมา ซึ่งความ เลื่อมใส บางทีก็เปล่งรัศมีสีคำเขียวแคงบทง บางครั้งก็สีเหลืองรขาว ฝงชน ทังหลายมพระบุรนทรเป็นตน ครนเหนแลวซงพระปาฎหารยเนกาลครงนน หมดอายุ 09/11/2566เ 1ท เสาธก 1ร'มประการเคาง ๆ เทยว แลยงแสคงกจามรนเรงมอน I___ Y ๘!_______ 4z ๆ ๗ K I ๗ ๘! ห I y ยกแผ่นผาขน เบกเป็นคน ไนบรเวณนนประพฤคเป็นใปแลว

๑๔di ลำคบนนพระบุรินทรทงทารกผู้เบนบุฅร และมหาชนมีใจยินดี พา กนสรงพระพิมพ์เจาองค์เจาองค์เทวคาอสรอินทรพรหมบชาแล่วควยนาหอม ข ข ชนทงหลายใคมีปรกติเบึนบาป คือ ฆ่าบิคามารคาแลฆ่าโก ก็พากน ประพฤติแล่วซึ่งกวามยินดีมีอนโบกแผ่น๓เบนคนในที,นน ลาคบนนพระบุรนทรทัง ทารกผเบนบุครกบ มหาชนก พา กนมไจรนดี ชนเหล่าใคฆ่าสุกรก็ดี ชนเหล่าใคให้ประหารมารคาบิคาแลพี่ชาขก็คี ชนเหล่า ใคลํกลึงของ ๆ สงฆ์ก็คี ชนเหล่านนไค้รคสรงองค์พระพิมพ์เจาควยนาหอม ก็ไม่อาจเพี่อเทนาให้คกลง ไม่อาจยิงนามนให้ไหลลงในหมอ แลไม่อาจเพี่อ ให้ประทีปโพลง ชนเหล่าใคเบึนผู้เการพในบิคามารคา ทำให้บิคามารคา อคโทษแลว ชนทงหลายเหล่านนนนเทียว สามารถจะยิงนาให้อาบไปโคยดี เพี่อยิงนามนให้ตกลง เพี่อยิงประทีปให้โพลง ชนเหล่าใคเมึ่อสมกรมีกวาม ลำกญเห็นประจำษ์อยู่แค่กรรมมีการประหารมารคาเบนฅนก็ดี เมึ่อให้อคโทษ แล่วก็อาจจะยิงนาให้ไหลตกในที่นนไค้อาจเพี่อให้นามนฅกไปไค้ อาจเพี่อให้ ประทีปโพลงไค้ พระสมพุทธพิมพ์เจำนนเบึนาคธุเทวคามนุษย์บูชาแลวกระทำปาฏิหาริย์ อำจรรย์อย่ เพี่อจะยิงชนทงหลายผ'บาปให้รบาปทุจริตค่าง ๆ เพี่อจะยิงชน ข ข ช จ1 ทงหลายผู้ใจบุญให้รู้บุญอนประเสริ3สุจริค เพราะเหฅนนบุญเบนกุศลสุจรฅอนประเสร3ของชนทงหลายผูไกรบุญ (ร «9 A 2z ii o </ ๗! A 2z I__ o I เหฅุนนพงไหกนทงหลายทาบุญอนเบนเกรอง เหบรมสุขอยากระทาบาปเลย พระพิมพ์เจำผู้ประเสริ^กระทำปราโมทย์แก,ชนทงหลายราวกะว่าพระพุทธเจำยิงมีพระชนม์อยู่ในโลก อวยวะทงหลาย ๗ สถาน ที่พระธา™หลาย อนเริยรายอยู่ควยอาการค่าง ๆ ใคร่งเรองอยู่เบนนฅย่เทบว ชนทังหลายไค

©Cab ปรารถนาอย่ซึ่งที่พึ่งเฉพาะของคนในสวรรค์นฤพานแลมนุษย์ ก็พึ่งบชาพระขิ 1 รี ข พุทธพิมพ์เจาอนเทวามนุษย์บูชาแล*วหรือแม้ว่าพระธาตุที่งหลายก็.ดีให้เบน นิตย์เถิด กโตยํ นาคเสเนน พิมฺโพ อจเฉรมาวโห มหาชนํ ปสาเทตฺวา ปาฅลปตฺตเก ปุเร พระพิมพ์เจ่าอ''นนำมาซึ่งกวามอ'คจรรย์นึ่ พระนากเสนเถรเจ่าได้ทำไว้ แล*'วในเมืองปาคลีบุตร เพี่อให้มหาชนได้เลื่อมใสแลว ตโต สหพทเป จ สุมหานคเรบ จ อโยเฌฺย เพชรปากาเร ชิราเยบ ยถากฺกมํ จำเดิมแต่นนมาก็ได้ไปประดิษ^านอยู่ในสีหลทวีปบ่างในเมืองใหญ่ๆ ที่เบนสุมหานครปาง ในเมืองอโยธยา แลเมืองเพชรปาการบ่าง เบนลำคบไป จนถึงชิรายนคร อิทานิ นคเร ชตฺวา ปสาเทนฺโต มหาชนํ นานาอจุเฉรกมกาส โลเก พุทฺโธว ติฐฺชติ เดี๋ยว■นได้ประดิษ^านอยู่ในเมืองนคร (ลำปาง) ย'งประชุมนิกรมหาชน ให้เลื่อมใสได้ลำแดงแลวซึ่งอกจรรย์มีประการต่าง ๆ ปานประหนึ่งว่าองค์พรรสมพุทธเจ่าย''งดำรงอยู่ในโลกฉะนน จารีตเรื่องนึ่ภิกษุผ้มีอายุ ๒๓ บวชแล*'วได้ ๒ พรรษา มืชื่อเรียกว่า รี ข รี พระพรหมราชนญญา ผู้อยู่ในวิหาร ณ ภูเขาหลวงซึ่อเขามหาธรรมราช อน เบนที่รมณิยสถานประคบงามคำยบนไคศิลาน่าชื่นชมสำหรบมหาชนไค้ขนลง ไค้รจนาไว้แลำประคบดำยฉนทคาถาทงหลายค่าง ๆ สำเร็จลงโคยหาอนคราย มิไค้แลเบนที่ไค้พึ่งเล่าค่อก็โนมาแค่นัยบุราณ

©^ci ข2าพเท้หิแส่ำแต่ชาดิน็เทียว กรนเกิดแลวในโลกนอีกให้เกิดใน ตระกลที่สมมติว่าอดม เมื่อได้ ๗ ขวบ แต่กำเนิดมาก็ให้ออกจากฆราวาส ข รี รี บวชในพระศาสนาเรียนพระไดรบฎกที่งอรรถกถา อนประเสริ^ที่งปวงเล่า ท่องให้ขนใจ แลวขออย่าได้มีสติอนหลงลืมเลย พระศาสนาแม้ว่าจะยง บกพร่องอย่ในที่ใค ขอให้ได้ทำกวามรุ่งเรืองให้สำเร็จประโยชน์ในที่นนแล ขิ รี กถาอนพรรณนาเรื่องรัดนพิมพวงศ์ เสด็จมาส่เมืองนกร (ลำปาง) ภิกษุ ๒ พรรษา ชึ่อว่าพระพรหมราชบญญา ได้แต่งไว้เพี่อกวามเลื่อมใสของ สาธุชนจบแลวดวยประการฉะน รัดนพิมพวงศ์จบแลวโดยอาการท่งปวงดำยประการฉะนั้. อกขรเอกเมกพจ ใลกนาถสุส สาสนํ อกฺขรทุทธรูปณจ สมเมว ผลํ สิยา กักษรแด,ละดำ ๆ ก็ดีชึ่อว่าเบนศาสนากำสอนของพระโลกนาถเจา กักษรและพระพุทธรูปก็ดี ก็ชื่อว่ามีผลเสมอกันเหมือนกน นิทานพระมรกัดตบจจ*ย่จบแล่วดำยอำนาจที่ได้เขียนเรื่องนี ขอให้ขาพเจาได้เบนพระพุทธเจาในอนากดเทอญ.

ตำนานพระแก็วมรกต พระบาทสมเด็จพระจอมเกลชจาอย่ห ทรงพระราชนิพนธ์ สำหริบอาลํกษณ์อ่านในพระอุโบสถ ริดืพระศรริตนศาสดาราม รินสาดมนต์เย็น พระราชพิธ์ศรสจจปานกาล ข่าพระพุทธเจ่า ผใค้รบพระบรมราชโองการมานพระบ้ณชุ!รสรสิงห- ๆ ข ข ท นาท ขอประกาศแก่เทพยนิกรทงหลาย เบนอาทิ คือโลกบาลมหาเทวราช แลเทพยเทผู้มีฤทธิอำนาจมีทิพยโสคทิพจกษุอนประเสริฐ ซึ่งบังเกิดประดิษฐาน อยู่ในทิพยพิมานมาศ อนมีน้สำในภูมิพฤกษบรรพตากาศกาเy จนรตนราช- ** ๗!A v I มนเทยรเบนอาททงปวงทุกสถาน แลทำวเทวราชซึ่งเบนประธานในพระราช วราณาเขฅ เบนทำวเทเวศรยี่งใหญ่ แลทำวเทาราชที่ไค้:มีทิพยเท หนุภาพเบน ชนสองรองลงมา แลเทพยคาซึ่งมีทิพยศ'กดพิเศษในประเทศนานา คือพระ ภูมเทพยคาอนสถิตในจงหวำพระนกร แลเกหะวฅถุสถาน คือพระเสอเมือง ทรงเมืองพระหลำเมือง แลพระกาฬไชยศรีอนเรืองฤทธสิทธศำคื๊ แลเทพยเท้ ซึ่งรำษานพปคลมหาเศวตฉัตราดิฉัฅร ศรรตนราไชสวริยาธิบตแลเทพยเจา ซึ่งรำษาในจงหวคพระราชนิเวศน์บรมมหาสถานเทพเท้อนอภิบาลเกษตราราม ตามทิศานุทิศ ทํวเทพยนิกรทํงปวงขอจงเงี่ยทิพยโสฅลงสคบกำประกาศน อนึ่ง ขอประกาศให้ทราบควยค แก่พระบรมราชวงศานวงศ์ แลข2าทลละอองธลีพระบาทผ้ใหญ่ผ้นอยบรรคาซึ่งมาสโมสรสนนิบาตประชุมพรำมกน หมดอายุ 09/11/2566 ข ข 1 ในการเร็มมงคลราชพิธีศรีสิทปานกาลอนนิจะขอเร็มคำประกาศพระมหาพี-

ซิ๔^ ร้ฅนปฏิมากรนึ มีเรื่องในหน'งสือตำนานโบราณแต่งเบนภาษามกธไว้เรียกชื่อ ว่าร้คนพิมพวงศ์ เล่าเรื่องเดิมของพระพุทธรปแร้วพระองค์นั้สืบมา มีใจความ ในตำนานพระมหามณีรตนปฏิมากรนนร้างคนว่า พระมหามณีรฅนปฏิมากร องศ์นเทวคาสร้างถวายพระอรหนศ์องค์หนึ่ง มีนามว่าพระนากเสนเถระในเมือง ปาคลีบุตร จึงพระนากเสนเถรเร้าผู้เบนพระอรหนตอนมีฤทธิสำเร็จควยอภิญญา ไคอธิษฐานอาราธนาพระบรมสารีริกธาตุของสมเด็จพระพุทธเร้า ให้ประดิษฐานอยู่ในองค์พระมหาพระมณีรคนปฏิมากรถึงเจึคพระองค์ กือในพระโมฬี พระองค์หนึ่ง ในพระนลาฏพระองค์หนึ่ง "นพระอุระพระองค์หนึ่ง ในพระ องสาทงสองขางของพระองก ไนพระชานุทงสองขางสองพระองก เบนเจคเนอ แร้วก็บี่คมิคชีคสนิทคิคเบนเนึ่อเคียวค*งเดิมไม่มีแผลมีช่องแลเห็นตลอคเร้าไป เลย พระมหามณีร้คนปฏิมากรอยู่เมืองนนแร้วคกไปเมืองล'งกาทวีปแร้วคกมา เมืองกมพุชา เมืองศรีอยุธยา เมืองละโว้ เมืองกำแพงเพชร แลวภายหลง ตกไปอยู่เมืองเชียงราย เร้าเมืองเชียงรายหว*งจะซ่อนแก1ศครู จึงเอาปูนทาลง ร้กบี่คทองบรรจุไว้ในพระเจดึย์ที่เมืองนน เรื่องตงตนมาจนถึงที่นี่ มีเรื่องราว เล่ายืคยาวไปคจมีกนไค้รู้เห็นเบนแน่ แลกวามนั้นใกรที่มักเชึ่อง่ายก็จะย1อม เห็นว่าเบนจริง คามตำนานที่กล่าวมานน ที่ไม่เชื่อก็จะกีควิฅกสงสัยไปต่าง ๆ ว่าพระพุทธรูปองค์นึ่แลผี1มือเทวคาสรำงพระพุทธเร้ารูปร่างเหมือนอย่างนึ่เบน ผมือเทวคาแน่แล่วและจะเบนที่สงสัยไม่คกลงกน ก็ปรกคิกนโบราณแรกมี หนังสือขนใช้ ย*งไม่มีหนังสือเก่า ๆ มาก เมื่อแต่งหนังสือเรื่องอะไร ๆ นึก จะเขียนอย่างไรก็เขียนไป ไม่กีคว่านานไปจะมีกนภายหนำจะมีบญญาแลสทิ­ ตริครองเทียบเกียงมาก จะเชื่อคำของฅวแลไม่เชื่อนั้นไม่ใกร1จะกีค การเรื่องร้างตนนั้นไม่มีพยานมากยกไว้ก่อน จะขอกล่าวขอความเรื่อง พระมหามณีรัตนปฏิมากรพระองค์นึ่ แส่ที่กวรจะเชื่อไค้ แลแค1โคยอนุมานคาม

๑^อ สล,ก็สำเกญ ที่มีในองก่พระพุทธปฏิมากวนน ว่าเน้อน้าแล้วศิลาร์งเข้นพระพุทธ ปฏิมากรพระองก่นอย่างน้ เห็นจะมีบ่อที่เกิคฑ้งเมืองผ็ายเหนือที่ก่อกนกบนคนจึน เพราะฅวอย่างเคยเห็นมีมาแก่ข่างเมืองจีนบำง คูกล่ายแล้วอย่างน้ แก่ ข ที่จะคีเท่าแกวที่เบนองค์พระนึ่ ก็ไม่เกยไค้เห็นแลไค้ยินเบนแน่ว่าที่ใคอีกเลย อนึ่ง จะว่าควยผมือช่างที่ท่าพระพุทธรปพระองค์นึ่นนเลึาเมื่อพิจารณา ^ ^ _ ^^ ๘! ^M I I__^ น ๘! เทยบเกยงค กเหนเบนผมอชางทเอกทเคยวไนกรงหนงกราวหนง จะเบน ผมือช่างขางอีนเคียกอเมืองเบงกอละราฐสรื3 แลเมืองแขกพราหมณ์ช่างมชณิม ประเทศที่ไทยเรียกเมืองเทศนนก็มิใช่เลย อนึ่ง จะเบนผี1มือสิงหล มอญ พม่า เขมร และไทยเหนือแลจีนก็มิใช่ คผี1มือเม่ใกล้เกียงกล8ายคลึงกนกบพระพุทธรปซึ่งเบนผี่มือช่างในเมืองทั้งปวงที่ ข วิ ข ออกซึ่อมาเลย ถ8าจะว่าเบ็นผี,มือเทวคๆคีงศำนานว่า ก็เห็นว่าฝ็มือเทวคากงจะผิด กว่าผมึอช่างมนุษย์ทั้งปวงไปทีเคียว เมื่อเปรียบเทียบไปโคยละเอียค คเหมือน วิ ว่าจะเบนพมือช่างลาวเหนือโบราณข่างเมืองเชียงแสน เห็นคล้ายกลึงมากกว่า ผี่มึอช่างเมืองอื่น แลถึงจะเบนช่างที่เมืองลาวก็จะเข้นช่างคีช่างเอกทีเคียวมิใช่ เล'วทราม ควยเบนของงามดเกลยงเกลามากอยู่ไม่หยาบกาย เพราะฉะนนควร จะกาดการแน่ตามเหตุที่เห็นอยู่รอบกอบว่า พระมหามแเร่'ตนปฏิมากรองก่น้ คงจะเข้นของท่านผูมืบุญ เข้นเจ'าแผ่นคีนเมืองของชนที่นับถือพระพุทธศาสนา มากกว่าถือผีสางเทวดา แลล้ทธิอื่นๆ แลมืบุญเนานุภาพแข็งแรงมากกว่าเมือง ใกล้เคียงโดยรอบคอบ แลแผ่อา!นาจ'กรได้โตใหญ่สมควรแก่เวลา เมื่อมนุษย์ ย*'งไม่มีข้นใหญ่ข้นนัอยใช้ มีแก่ธนูหน่าไมีหอกคาบแหลนหลาว รบพุ่งข่มขี่ หมดอาย 09/11/2566 พระพุทธรปองก่น้ คงจะมีอานุภาพมาก ท่านที่เบนเท้ฃองเดิมที่ ที่สร่าง จึงได้แล้วล้อนใหญ่ถึงเพียงน้มา

๑๕๑ ไม่มีผูอนทจะกิคริษยาช่วงชิงไปไค้ และมีศรัทธาเลือมใสในพระพุทธศาสนา มากกว่าอยากไค้เงินทองและเกียรติยศตามวิลัยโลก จึงไม่ไค้ขายแกวนํนเสีย แก,เมืองอึ่นเอาเงินทองก็คี แคจะเก็บแกวกอนนนไว้ทงใหญ่ ไว้อวคผูอึ่นให้ เบึนเกียรติเห็นก็คี ท่านผู้นนจะมีศรัทธาปลง เห็นว่าสืงอื๋นยี่งกว่า พระพุทธรัฅนไม่มี ถำว่าแก2วก2อนนนทำเบนพระพุทธรป เห็นจะประเสริ-จี ยี่งกว่าเก็บไว้แลจะใช้อย่างอึ่น จะเบนเกียรติยศในชาตินแก่บานเมือง นน แลจะเบนกุศลให้ผลเบนประโยชน์ในชาติหนำแก่ผู้ที่ไค้สร8างเบน พระพุทธรูปนน จึงสู้เสียสละแกวกอนใหญ่ ให้มาเลึ่อยคัคผ่าเจียระไน ให้ไค้สณ3านแลประมาณที่กวรเบนองค์พระพุทธรูป แลเพราะเสียคายเน์อแกว ก2เอนใหญ่ จึงให้เหลือเศษไว้ภายใค้พระพุทธปฏิมากรนน หาไค้ฅคเสียให้ราบ เสมอไม่ แลก็เพราะมีพระราชานุภาพมาก ของแข็งนักจะฅคแต่งแก้ไขไค้โคย ยากก็ย่งอุคส่าห์ให้ทำจนสำเร็จไค้ควยผมือช่างกนเคียแเลหลายกนที่เบนผมือติ ร้ท่วงทีสํณชานประมาณทำการโคยพินิจหมคจคสนิทชิคชมไม่มีที่ติไค้นัก จน ถึงขคผิวชักเงาเกลืยงเกลาสนขนแมว แกำจะขคผิวชักเงาให้ขนให้ตึที่สุคเพียง ใคก็ทำไค้เพียงนน กวามอนุมานเห็นลังว่ามาน็ แค่จะยืนยนกวามเบนแน่ชัค ว่าพระมณีรัตนปฏิมากรพระองค์น้ เบนของท่านผู้ใคสรำงในประเทศพราบล ใค แลสรำงในกาลกรีงใคคราวใคนน จะชกำหนคแน่ชัคให้ควรเชื่อไค้ พน จากกำที่ไม่น่าเชื่อนนก็ไม่ไค้ แต่พิเคราะห์เห็นว่าพระมหามณีรัตนปฏิมากร พระองค์น็มีมเหศรลักคานุภาพเบืนอนมาก พระเจำแผ่นตึนพระองค์ใคที่มี บุญญาภินิหารแก่เกลำ จึงจะรักษาพระมหามณีรัตนปฏิมาพระองค์นไว้ไค้ เมึ่อ จะสืบสาวกวามโบราณในสยามราชพงกาวคารเก่าขนไป ถึงสมเก็จพระร่วงทรง พระนามว่าพระเจำอรุณมหาราชเจำกรุงสุโขนัยแลศรีสชนาลัยที่มีพระเกียรติยศ กิตึกณระบือลือชามากกว่าพระเจำแผ่นตินสยามทกพระองค์ แลมีเรี่องว่าไค้

๑๕1๑) พระพุทธสิหิงกปฏิมาแต่มหาสมุทรแลํวีก็คี ก็ไม่ได้ความว่าได้พระพุทธรตน ปฏิมาองก์นมาไว้ ถึงพระเข่าแผ่นดินซึ่งได้กรอบกรองกรุงพระมหานกรศรี อยุธยา ฅํ้งแต่พระเจำอ่ทองทรงพระนามว่าสมเด็จพระเข่ารามาธิบคีลงมา นบ วิ ข พระตำแผ่นหินซึ่งไค้เสวยราชสมบิตในพระมทานกรตรีอยุธยาถึง ๓๓ พระองก คือสมเก็จพระเจ่ารามาธิบดีที่หนึ่งเบึนป^ม แลพระบรมเอกท*'ตอนุรักษมนตรี ราชเบนทสุค แลไนพระเจาแผ่นคนกรุงพระมหานครศรอยุธยานน พระเจา แม่นดินหลายพระองค์ ได้ขนไปก็เมืองเชียงใหม่เมืองเวียงจนทน์ก็หลายกรง หาได้พระพุทธรคนปฏิมากรอนวีเศษพระองค์น้ลงมาไว้ในพระนกรไม่ เพ ข่าวกราววาพระแกำมีอย่ก็ไม่ได้ความว่าทราบมาเลย พระนครศรีอยุธยาก็เบน พระมหานกรอนใหญ่ เห็นจะเบนควยไม่ได้พระพุทธรคนปฏิมากรพระองค์นมา ไว้ในพระนกร จึงมีข่าศึกต่างประเทศมาประชีคถึงชานพระนครเบนหลายครั้ง แลมีเหตุเปลี่ยนเข่าแผ่นดินต่างพระวงศ์ แลชิงราชสมบํฅฅองรบทุ่งกนในกลาง พระนกรก็มี จนถึงศึกราช ๑๑๒๙ บ เสียกรุงศรีอยุธยาแก่พม่า เข่าคาทสิน ซึ่งเบนพระยากำแพงเพชร ได้เบนเข่าแม่นดินครอบกรองในสยามประเทศ อาศึยกำลงสมเก็จพระเข่ามหากษครีย์ศึก พระเข่าสุรสีหพิศณวาธิราช ได้ช่วยกน ปราบปรามยุกเขญเสยนศตรูราบคาบเบนปกตแล้วมาตงพระนครธนบุร กรน จุลศักราช ๑๑๔๑ บ สมเก็จพระเข่ามหากษัตริย์ศึก แลพระเข่าสรสี'หพิศณวา ธิราช ได้ยกพยุหโยธาทพขนไปปราบเมืองศรีสตนากนหุฅเวียงจนทน์ ควย อำนาจพระบารมีสมเด็จพระเข่ามหากษัตริย์ศึก ซึ่งควรเบนที่กรอบกรองปฏิบต บูชาพระรตนปฏิมากรพระองค์น พระเข่าร่มขาวเมืองหลวงพระบาง ก็สวามิศึกค ช่วยในการสงกรามพระเข่าแม่นดินกรุงศรีสฅนากนหุตราชวงศานุวงศ์แสนทำว พหมดอายุ 09/11/2566งนนลงไคพระพทธรตนป^มากรพระองคนไว กเพราะนบลอ วิปรีฅกิคเช่นว*!กบชาเบ่นเจ่าผี ล่มโกกระบือบุชาเชิญให้เช่ากนทวง แม่มดนาง

๑c5t๓ ทำวเจรจาล่อลวงกนไปต่าง ๆ หานบถือโตยศรทธาส่อพระพุทธกุณตรง ๆ ไม่ จึงทนทานกำลังทหาร แลพระบญญฒารมีสมเด็จพระเจำมหากษัตริย์ศึกมิไต้ ก็พาบุตรนตตาหนีไป สมเด็จพระเจามหากษัตริย์ศึก ไค้เมืองเวียงจนทน์แลวก็ เชิญพระพุทธรตนปฏิมากรพระองค์น็แลพระบางมาส่วย แลวเลิกทพกลบลงมา พระนกรธนบุรี เจำตากรนซึ่งเบนเจำแม่นกินใหญ่ในกรงนั้น ก็ให้สร่างโรง พระแกวที่หลังพระอุโบสถวตอรุณราชวรารามในพระราชลังเสรีจแต้วี ให้เชิญ พระมหามณีรตนปฏิมากรน็ แลพระบางขนประกิษ3านในโรงเสรีจแต้วให้มี การสมโภชต่างๆกรนลุศักราช ๑๑๔๑ บชวคโทศก ผ่ายขำงกมพชาประเทศ นั้นแผ่นกินเบนจลาจล สมเด็จพระเจำมหากษัตริย์ศึกกบพระเจำสุรสีหพิศณวาธิราชต1องยกกองทพรีบออกไปถึงกรุงกมพุชประเทศ เพี่อจะปราบปราม แม่นกินเมืองเขมรให้เรียบราบ ผ่ายการแม่นกินกรุงธนบุรีนั้นก็ผนแปรไปต่าง ๆ เพราะพระเจำแม่นกินเผอิญบนตาลเสียสติไปประพฤติวิปริตต่าง ๆ ทำให้ สมณพราหมณาจารย้แลขุนนางขำราชการ ประชาราษฎรที่งปวงไต้กวาม เตอดรอนตำยราชทณฑ์อนมิกวรต่างๆ เบนเหตุให้ราษฎรละที่งเหยำเรือนแล ภมิลำเนาหนีเขำบาไปเบนหลายตำบล แผ่นกินกรงธนบุรีไต้กวามเตึอครอนทว ทงเมอง พระเจาแผ่นตนเสยสตอารมณไปนนกชะรอยจะเบนวบตเหฅ เพราะ ที่มิไค้กรอบกรองปฏิน่ฅบูชาพระรตนปฏิมากรพระองค์น็ บารมีเจำตากสินทรง กำลังสิริของพระพุทธรตนปฏิมากรมิไค้ จึงเผอิญให้กล’งไกล้เสียพระสติสญญา ผิดวิปลาสไปค*งน็ เมื่อแผ่นกินเบนทรยกจนถึงขุนนางหำเมืองยกไพร่พลเขำ ต้อมกรุงธนบุรีไว้ แต้วจบพระเท้แผ่นกินให้ออกเสียนอกอำนาจในจุลศักราช ๑๑๔๓ บฉลูตรีศกปลายบ จึงบอกหนีงสือออกไป เชิญเสด็จสมเด็จพระเจำ มหากษัตริย์ศึกกลับเขำมาเมืองธนบุรี เชิญเสด็จให้ทรงชำระเสยนศัตรูแม่นกิน ราบกาบเบนปกติมขมนตรีปรึกษาพร่อมกนวิงวอนอญเชิญเสด็จสมเด็จพระเจำ

๑๕๔ มหากษัตริย์ศึกขนเสวยสิริร®1สมปต ชีพ่อพราหมณ์ตงพระราชพิธีปราบดา ภิเษกเสร็จแลว พระบาทสมเด็จพระเจ่าอยู่หัวมหากษัตริย์ศึกทรงพระราชดำริว่า พระพุทธรฅนปฏิมากรพระองค์นึ่เบนแศัวอย่างดีวิเศษ ไม่สมควรจะประดิษฐาน อย่ที่เมืองธนบุรีซึ่งเบนเมืองนอย เพราะเมืองธนบุรีน็ขนแก่กรุงเทพทวาราวดี ชิ รี รี รี ศรีอยุธยามหานคร จึงทรงพระราชดำริว่าผ้งฟากตะวนออกเมืองธนบุรีเบนที่ ชัยภูมิมงกลอนประเสริ3 สมควรจะตงเบนพระนกรอนใหญ่ได้ จึงให้สถาปนา เบนพระบรมมหาราชวงตรงผ้งปลายแหลมตรงคุ้งแม่นา นแลก่อกำแพงบอม ประตูหอรบรอบพระนกรเสร็จแลำ จึงทรงสถาปนาสาางอุโบสถในพระบรม) มหาราชวงน็ ประคบงามวิจิตรยงนํ;ก แลวทำระเบียงรอบบริเวณจ*งหวด พระอารามจุศักราช ๑๑๔๖ บี่มะโรงฉศก ณ วนที่ ๒๑๒๔ กา จึงให้เชิญ พระพุทธรตนปฏิมากร จากโรงพระแกวในว*งเก่าพระนกร ธนบุรีฟากตะวนตก ลงเรือพระที่น’งก็งพร1อมควยเรือขบวนแห1ชัามฟากเช้าพระบรมมหาราชวิง อญเชิญประดิษฐานในพระอุโบสถพระอารามใหม่ กรนการพระอารามเสร็จ บริบูรณ์แลว จึงพระราชทานพระนามว่าวคพระศรีรตนศาสคาราม ไว้เบนที่ ประชุมช้าละอองธุลีพระบาทถือนาพระพิพฒสิตยารษฐาน ทำมงคลการพระราช พิธีบละสองกร็ง คือ เตือน ๕ ขนสามกากรืงหนึ่ง คือ เตือน ๑0 แรม ๑๓ กา กรงหนึ่งทุกบีมืได้ขาค แลวจึงประชุมพระราชากณะแลนักปราชญ์ราชบัณฑิต ชีพ่อพราหมณ์ฅงพระราชพิธีบรมราชาภิเษกเฉลิมพระราชมนเทียร แลสมโภชน์ M O az o A พระอารามกบทงพระนกรถวนการบสามวนเบนกาหนค จงพระราชทานนาม พระนครใหม่ให้ตองกบพระนามพระพุทธริตนปฏิมากรว่า กรงเทพมหานกร หมดอายุ 09/11/2566นทรมหินทรายุธยาบรมราชธานี เพราะเบนทเก็บริกษาพระมหา มณีรตน:ปฏิมากรพระองกนไว้พนเก7องสิริสำหรบพระนารพีองพร:บาท

G)&& สมเค็ขิพระเจ่าอยู่หัวทงํ้สองพระองค์ผู้สรำงพระนครน ก็คงแต่กรุงรหน่โกสินทร์ นีมา พระราชวงศานุวงศ์แลข่าทลละอองธุลีพระบาททงผ็ๅยหน่ๅผ่ายใน แลสมณพราหมณ์ประชาราษฎร ก็อยู่เย็นเบนสุขท8วีไปในสยามประเทศรั้งปวง ดุศักราช ๑๑๔๗ บื่มะเส็ง ทัปฅศก ผ่ายขำงประเทศพม่านน เจากรุงย์งวะ ทราบว่าพระนกรศรีอยุธยาผลคแผ่นดินใหม่เห็นว่าไค้ช่องเพี่อจะทำสงกราม จึง เกณฑ์กองทัพจะมาตึพระนกรศรีอยุธยา แลกองทพพม่ายกมากร*งนนมากกว่า ทุกกรั้งก่อน ๆ กรมพระราชวังบวรเสด็จทางทะเลออกไปปราบทัพพม่าก็แกก หนีไป ดุศักราช ๑๑๔๘ บี1มะเมียล3ศก พม่ายกมาอีกกรั้งหนึ่งพลหำหมื่น รั้งก่ายหลวงกำบลแม่กษฅริย์ พระบาทสมเด็จพระเล้าอยู่หัวรั้งสองพระองค์เมื่อ ไค้ทรงทราบ ก็ให้เกณฑ์กองทพเบนพลสกรรจ์หกหมื่น เสด็จยกพยุหโยธาทพ ออกไปปราบอริราชสงกราม กรนกองทัพพม่าแกกพ่ายแพ้พระเกชานุภาพ ฤทธาภนหารแลเวกเสกจกลบเขาพระนกร อนง ขาศกทงปวงยกมาเบนหลาย กรั้ง ก็มิอาจย็ายีเขำมาถึงชานพระนกรไค้ ดุศักราช ๑๑๗๘ บี1 แลเมื่อกรั้ง แผนกนพระบาทสมเกจพระพุทธเลศหลานภาลยนน พม่าทเบนขาศกจบไคจาไว ณกุกกิคกบฏก่อแผ่นกินก็มิอาจก่อสู้ไค้ เผอิญให้พ่ายแพ้พระบารมี สุศักราช ๑๑๘๙ บี1 เมื่อกรั้งแผ่นกินพระบาทสมเด็จพระนํงเกล้าเล้าอยู่หวนน อนุเล้า เมืองเวียงล้นทน์กิคเบนกบฏก็มิอาจล้านทานก่อสู้บุญบารมีไค้ก็พ่ายแพ้ถึงแก1 พินาศ สุศักราช ๑๒๑๑ บี1 พวกจีนที่อาศัยอยู่ในพระราชอาณาเขก กิกกบฏ ทำฅวเหี่ยแขวงเมืองนกรไชยศรีแลเมืองฉะเชิงเทรา ก็เผอิญพ่ายแพ้แก่พระเกชา นภาพมิอาจประทษร็ายไค้ มีผ้ประทุษล้ายก่อแผ่นกินกรงไร กมิทันจะสำเรจ เผอิญล้บล้วไค้ทุกกรงมีไค้ทำดุกลามไปไค้มากแก่ล้กกรงหนีง แลมีเหกุการณ สำศัญซึ่งจะเบนช่องล้นกรายแก,ล้านเมืองขนอย่างไร ก็เผอิญให้กลบเบนดิ เรียบรอยไป!ค้ ก็แลพระบาทสมเด็จพระเล้าอยู่หัวในกนพระบรมราชวงศ์ จนสืบ

๑๕ร มาก็ทรงพระเคซานุภาพปราบบจจามิตรในทิศตะวนตกตะวนออก บกษ์ใต้ผ่าย เหนือทงปวง แลวก็ทรงทำนุบำรุงผายข่างพุทธจักร ให้พระพุทธศาสนารุ่งเรือง บริบรณ์ แลผ่ายขำงพระราชอาณาจักรน้น ก็ทรงพระกรุณาชบเลทงพระบรม วงศานุวงศ์ แลขำทูลละอองธุลีพระบาททงผายหน้าผายใน อาณาประชาราษฎร ทวไปในพระราชอาณาเขตที่งปวงไค้ร่มเย็นเพราะพระบารมี มีพระราชประเพณีกลำยกลึงกน ควรที่กนที่งปวงจะระลึกคำริกิคถึงพระเคชพระคุณควยความ กฅญผูโคยพิเศษ ก่อพระบาทสมเด็จพระเจำอยู่หวพระบรมมหาไปยกาธิราช ซึ่งมีพระราชอุคสาหพิริยภาพทรมานพระองศ์ ช่วยกิคราชการผาทนอาวุธข่าศึก เพี๋อจะทำนุบำรุงพระศาสนา แลอาณาประชาราษฎรแก่พระชนมายุ ๓๒ ย'ง เบนมชฌิมจัยมาจนพระชนมพรรษา ๔๗ ล่วงเขำบจรมวย จึงไค้สำเร็จปราบ คาภิเษกถจัลยราชสมบํฅ ทรงสถาปนากรุงเทพมหานกร อมรรฅนโกสินทร์ มหินทรายุธยาบรมราชธานีนื แผ่พระราชอาณาเขคผายเหนือคลอค ถึงเมือง เชียงใหม่เมืองหลวงพระบาง ผ่ายตะวนออกสั้นเขตแคนเมืองเขมรจนกระทง เขคแคนเมืองญวน ผ่ายตะวนตกก่อเขตแคนกบเมืองมอญ ผ่ายใต้สั้นเขตแคน เมืองไทรซึ่งเบนมลายประเทศ การสี่®คแลของสี่งใคซึ่งเบนประโยชน์แก' พระพุทธศาสนา แลพระนกร ก็ไค้ทรงสะสมสรำงข็นสำหรบพระพุทธศาสนาแส สำหรบพระนกร แลทรงสละพระราชทรพย์ซอสรำงบนใหญ่น้อยนานาศสตรา วุธ เว้จะไค้บองกืเนอริราชไพรีมีพระเคชพระคุณแก่พระบรมวงศานุวงศ์ แล เสนาพฤฒามาคย์ราชบริษท อาณาเขตประชาราษฎรเบนอนมากถึงเพียงน เมึ่อ จะเสด็จสูสวรรกาไลย จึ่งทรงมอบสิริราชมไหสวริยสมบตไว้ในพระบาทสมเด็จ พระพุทธเลศหลานภาลย ควยเบนพระราชเอรสร่วมพระราชหอุทยช่วยทำนุ หมดอาย 09/11/2566 ซุบเลยงพระราชวงศานุวงศ์ และบุตรหลานท่านเสนาบคีที่ไค้โคยเสด็จช่วยงาน

๑^ff) พระราชสงกรามในพระบาทสมเด็จพระพุทธยอคพ้าจุพาโลกโคยคุณานุรูป มี กระกูลเจำพระยามหาเสนาแลเจำพระยารกนาพิพิธเบนคน กรนเมื่อพระบาท สมเด็จพระพุทธเลิศหลำนภาลยทรงพระประชวรเบนบจฉิมกาลจะเสด็จสวรรกฅ นนประชวรไค้สามเวลาก็เสด็จสวรรกกหาทนไค้ทรงพระราชโองการ โปรกพระ ราชทานมอบมไหสวริยสมบํฅแก่พระราชวงศานุวงศ์พระองค์ใคไม่ ท่านเสนาบดึ ทงหลายปรึกษาพรอมก!แห้นว่า ในพระบาทสมเด็จพระนงเกลำเจำอยู่หัว เบน พระราชเอรสทรงพระเจรญยงกวาพระราชเอรสทงปวง ทรงพระสฅบญญาเมฅฅา กรุณาแก,พระราชวงศานุวงศ์ แลเสนาพฤฒามาฅย์ราชปโรหิกาจารย์สมณพราหมณอาณาประชาราษฎรเบนอนมาก จงอญเชญขนเสวยสรราชสมบกราชา ภิเษกสึบพระวงศ์ก่อมา พระบาทสมเด็จพระนังเกคัาเจำอยู่หัวทรงระลึกถึงพระ เกชพระคุณพระบาทสมเด็จพระบรมอํยกาธิราช แลพระบาทสมเด็จพระบรมชนกนาถเบนอนมาก ก็ทรงทำนุบำรุงพระราชวงศานุวงศ์ แลวงศ์ท่านเสนาบดี ที่เบนขาหลวงเดีมมาให้ใหญ่ยงขนไป แลวให้ช่างหล่อพระพุทธรูปควยทอง สมฤทธสองพระองศ์สูงหกศอกช่างไม้เท่ากนที่งสองพระองค์ ทรงเกรึ่องกน อย่างจํกรพรรกราธิราช ลวนลงยาราชาวดีประคบควยเนาวรกนอนมีรากาเบน อนมาก กิคแก่ทองกำเนอแปคเศษสองห้มพระองค์แลเกรึ่องประคับ เบน นาหนักทองกำองค์ละหกลิบสามชงสตำลึงเศษ แลํวจารึกพระนามลงไว้ในที่ ^านพระว่า พระพุทธยอคพิาจุฬาโลกทรงพระราชอุทิศถวาย สมเด็จ พระบรมคัยกาธิราชจกรพรรดีนาถบพิตรองค์หนึ่งประดีษ^นไว้ทิศเหนือ อีก พระองค์หนึ่งจารึกพระนามไว้ที่^านพระว่า พระพุทธเลิศหลำนภาคัย ทรง พระราชอุทิศถวายสมเด็จพระบรมชนกนาถธรรมิกราชบพิตรประคิษ3านไว้ ทิศใต้ ในพระอุ บสถวคพระศรีรกนศาสคาราม แลวพระบาทสมเด็จพระที่นง

G)&sl กน ทรงอญเชิญพระสารีริกธาตุซึ่งไค้มาแค่ล’งกาทวีป มารวมไว้ในพระโกศ ทองคำประคบเพชรบรรจุไวีในพระพุทธรูปท่งสองพระองศ์ กรนเมึ่อพระบาท สมเด็จพระน’งเกลำเท้อย่หำจะเสด็จสวรรคคนนทรงพระประชวรพระโรกเร็อริง ฒุ กึงหำเค้อนก็ควรจะมอบสิริราชสมบิต โปรคพระราชทานแค่พระราชวงศา นุวงศ์พระองศ์ใคพระองศ์หนึ่ง แต่ทรงพระราชคำริเห็นว่าสิริราชสมบิตอนนึ่ แฅเคมท่านเสนาบค เคเชญเสคจขนกรอบกรองมไหสวรยาธบต ถวลยราชสมบิต ราชาภิเษกจึงโปรคเกลำ ฯ ให้หาท่านเสนาบคีเขำไปส’งว่าถำเสด้จสวรรคตแลำ ท่านเสนาบดีเห็นว่าพระราชวงศานุวงศ์แลขำทูลละอองธุลีพระบาทท่งปวงไว้ ก็มอบสิริร’ตราไชสวริยสมบิตแคทานพระองศ์นนเถิค กรนพระบาทสมเด้จพระนงเกลำเจำอย่หำเสด็จสวรรคตแลว ท่านเสนาบดีท่งปวงปริกษาพรอมกน เห็นว่าพระบาทสมเด็จพระจอมเกลำเจำอยุ่หำเบนพระบรมอัครราชโอรสอนประเสริฐในพระบาทสมเต็จพระพุทธเลิศหลำนภาลัย แลเบ็นที่นบถืออันยงใหญ่ ของกนท่งปวงโคยมาก จึงพากนไปกราบถวายบังคมอัญเชิญเสต็จพระบาทสมเด็จพระจอมเกลัาเท้อยู่หำขนเถลิงถวลยราชสมบิตบรมราชาภิเษกเสร็จแลว ก็ โปรคพระราชทานยศศ’กคแก่พระราชวงศานวงศ์ แลขำทลละอองธุลีพระบาท ผใหม่ผน่โอยเย้นอนมากโคยลำคบ^านานศกค พระราชทานเครึ่องยศแลเครื่อง ข ®ข รี อุปโภคบริโภคตามสมควร © แต่ก่อน ๆ พระบาทสมเด็จพระเจำแผ่นคิน เกยเสค้จออก ณ พระ ที่น’งอมรินทรวินิจฉัย ให้พระบรมราชวงศานุวงศ์ขำราชการใหญ่นอ:ยเผ่าทูล ละอองธุลีพระบาทรบพระราชทานนาพระพิพฒลัฅยา พระบาทสมเด็จพระJ จอมเกลำเจำอยหำทรงพระราชคำริว่า พระพุทธเลิศหล่ำนภาลัยเบนพระในพระ บาทสมเด็จพระนงเกลำเจำอย่หำ ทรงสถาปนาขนไว้ฉลองพระเคชพระกฺณ หมดอายุ 09/11/2566 ข ในพระบรมอัยกาธิราช แลพระบาทสมเด็จพระบรมชนกนาถท่งสองพระองศ์

๑(^ ประดิษ1ฐานเบนประธานในพระอุโบสถวดพระศรีรดนศาสดาราม เหมือนพระ เชษฐบิดรเบนฉลองพระองศ์สมเด็จพระเจารามาธิบดีอันเบนปฐมบรมราชาธิราช ในกรุงเทพทวารวดีศ?อยุธยามหานคร พระบาทสมเด็จพระพุทธยอคพ้า จุฬาโลกก็เบนปฐมบรมราชาธิราชในกรุงมหานครศรีอยุธยาน็ แลในพระบาท สมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย เมื่อพระบาทสมเด็จพระพุทธยอคพาจุฬาโลก เสด็จมาปราบดาภิเษกนน ก็ไค้เสด็จพระราชดำเนินดามเสด็จมาพรอมกนแต่เดิม พระองศ์เดียวไม่มีเจำนายพระองศ์อื่นเหมือนเลย ควรจะมีพระเกียรดิยศอยู่ พรอมกบพระบาทสมเด็จพระพุทธยอดพ้าจุฬาโลกควยกน เพราะเหดุที่ทรง เการพแค่พระพุทธปฏิมากรที่ทรงพระราชอุทิศแค่พระบาทสมเด็จพระเจำอยู่หัว ทะงสองพระองศ์นนดังน็ จึงทรงพระราชอุดสาหะเสด็จพระราชคำเนินออกมา ให้พระบรมราชวงศานุวงศ์ แลขำทูลละอองธุลีพระบาทผู้ใหญ่ผู้น้อยที่งผ่ายหนำ ผายในถวายบังคมรบพระราชทานนาพระพิพัฒสดยาพรอมกน การที่ทรงพระราช ดารคงนน พระบรมราชวงศานุวงศ แลท่านเสนาบคซงเบนประธานไนราชการ แผ่นดิน ก็อำนวยดามโคยกวามเห็นชอบ แล้วไค้ประพฤติเบนมหามงคลกรรม ธรรมเนียมย’งยืนมา(๑) ดลอดเวลารชกาลที่ ๔ แลเมื่อพระบาทสมเด็จพระจอม เกล้าเจำอยู่หัวทรงประชวรเสด็จอยู่ในที่มีพระบรมราชโลงการดำรัสสงห้ท่าน มหาเสนาบดีฟ้าไปเผ้าในที่ มีพระบรมราชโองการดำรัสมอบราชการแผ่นดิน ให้ท่านดามแต่จะติดจดสรรพระบรมราชวงศานุวงศ์ ๘!*J พระองกํไดจะกวรเบนท พึ่งร่มเย็นเบนสุขแก1พระราชวงศานุวงศ์ แลขำทูลละอองธุลีพระบาทผู้ใหญ่ ผู้น้อยสมณพราหมณาจารย็อาณาประชาราษฎรที่งปวงไค้ ก็ให้มอบถวายสิรีรดน ราไชสวริยาธิบดิแค่ท่านพระองศ์นน เชิญเสด็จขนเถลิงถวํลยราชสมบดกรอบ กรองทำนบำรุงพระราชอาณาจำรสืบลำคบตระกุลโดยโบราณราชประเพณีสืบไป หมดอายุ 09/11/2566 ข (ความในวะหาางเลข © รงเลข ๒ นนเคิมขนในวชุกาลที่ ^)

๑๖0 กรนล่วงมาไค้ ๓ ว*น พระนาทสมเก็จพระจอมเกลำเจำอยู่หวเสด้จสวรรคต พระบรมวงศานุวงศ์ท่านเสนาบก็แลข่าราชการผู้ใหญ่ผู้น่อยจึงปรึกษาพรัอมยอม ถวายสิริรัตนราไชมไหสวริยาธิบตึ แด่พระบาทสมเก็จพระจุลจอมเกล่าเจ่าอยู่หัว ให้เสก็จขนเถลิงถวัลยราชสมบํตครอนกรองทำนุบำรุงสกลราชอาณาจก?สืบต่อ ไป จึงทรงพระ ฑริว่า ซึ่งในสมเก็จพระบรมชนกนาถพระสมเก็จพระ จอมเกลาเจาอย่หวทรงพระราชคารนนเบนการชอบยงนก จงใดเสดจพระราช ดำเนินออก ณ วัคพระศรีรดนศาสดารามในวนถือนาพระพิพฌสัคยาเหมือนแค่ ก่อนสืบมามิใด้ขาด ทรงทำนุบำรุงพระบรมราชวงศานุวงศ์ กบทํ้งท่านเสนาบดี แลขำทลละอองธุลีพระบาท ที่มีกวามสวามิสักคซึ่อสัคย์สฺจริฅให้เลื่อนยศถาสักค วิ จ ใ โคยสมกวรแก1กวามชอบทุกตำแหน่ง แล่วทรงสร่างเกรึ๋องราชอิสริยาภรณ์เบน เกรึ่องประค*'บ สำหรับให้ปรากฏความชอบแลปรากฏล่าคบวงศ์ตระกูล พระ ราชทานแด่พระบรมวงศานุวงศ์แลข่าราชการโคยมาก แล่'วไค้ทรงทำนุบำรุง พระนคร ที่ชำรุคหักพ*'งตํง็ซ่อมแซมแลสร่างใหม่แลขุดกลองให้นาไหลเบน ประโยชน์แก่ไร่นาปีน แล่'วทรงพระราชศรัทธาสถาปนาพระอารามขนใหม่ แล พระอารามเก่าชำ?คซ่อมแซมบำงเพมเติมบ้าง ทรงทำนุบำรุงพระราชาคณะ ปริย*คสงฆ์ฝ็ปฏิบํคิชอบ บริบ?ณ์ควยคุณธ??ม ให้เลื่อนยศศ*'กดโดยสมควร ส่วนวัดพระศรีรคนศาสดารามซึ่งสมเด็จพระบรมไปยกาธิราชทรงสรำงขนชำรุด ทรุดโทรมไป แลที่สมเด็จพระบรมชนกนาถทรงสถาปนาข็นไว้ ยงมิได้สำเร็จ ลงนนก็ได้โปรดเกลำๆ ให้สมเด็จพระเจำน้องยาเธอแลพระเจำนองยาเธอ เบนนายดำนทำการโดยแข็งแรง จำหน่ายพระราชทรพย์เบนค่าจำงทำการเบน อนมาก การที่ปฎิสำขรณ์ของเก่าแลที่ทรงสถาปนาเพื่มเติมขนใหม่ ก็แลว สํหมดอายุ.09/11/2566»ได้ในระหว่าง ๒ บสับ ๔ เดือน แลำมีมหกรรมฉลองเบนการใหเบ่ พ?อมกบการสมโภชพระนก?ในการบ??จบ?อบรอยบึ๋ต’งํ๋แส่ได้สร่างกรุงแล

๑๖๑ สถาปนาวคพระศรีรัตนศาสคารามน(๒) แลไค้ทรงคคแปลงเพ้มเติมพระราช กำหนคกฎหมายแลธรรมเนียมบำนเมือง สะสมเกรื่องที่จะบองกนพระนกร แล สรัางสืงของซึ่งจะเบนประโยชน์ถาวรในราชการ แลเกอกูลแก่การกาขาย ทรงพระกรุณาทวไป ในสมณพราหมณ์ประชาราษฎรระงบคบทุกข์เคือครอนให้ o A & I ชิ!/ เบนสุขทุกทวหนา ทรงพระราชคารไนราชการทงปวงรอบกอบ ทวพระราช อาณาเขตตามจารีตขตติยราชจริยานุว่ตคำรงพิภพโคยยุติธรรมบำรุงรักษาทางพระ ราชไมตรีทุกประเทศ มิให้เสื่อมทรามทุกประการ ควยเการพแต่ป3มบรมราช ตระกูลโคยลำคบมาเพื่อพระราช่ประสงศ์ ให้มีกวามเจริญในบรมราชตระกูล และตระกูลขำราชการสืบไป การสืงใคอนจะเบนคุณเบนประโยชน์แก่พระนกร ก็ทรงพระอนุสรอุตสาหะจคการตามกวรแก่การซึ่งจะเบนไปไค้(๓) แลไค้ทรงตง พระราชประเพณีให้มีรัชทายาทสำหรับพระบรมราชสนฅติวงศ์ ทรงประติษ^าน พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกลำเจำอยู่หำ อนเบนสมเด็จพระบรมโอรสาธิราชไว้ ในที่มงกุฎราชกุมาร กรนเสก็จสวรรกต พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกลำเจา อยู่หำเสด็จเถลิงถรัลยราชสมบํตสืบพระราชสนฅถึวงศ์โคยกวามเรียบรอยยืงกว่า กาลก่อนมา ทรงฅงพระราชหฤท่ยจะทรงทำนุบำรุงพระพุทธศาสนา แลพระราช อาณารักรตามที่สมเด็จพระบรมชนกนาถไค้ทรงประพฤติมา มิให้เกสื่อนกลาค^๔^ สมกวรที่พระบรมราชวงศานุวงศ์แลท่านเสนาบคีมนตรีมุขมาฅยาผู้ใหญ่ผู้นอย ผายหนำผายในทงปวง มีกวามนบถือโคยเบนราชธรรมคำรงยิงยืนไปสื่นกาลนาน แลวต^ใจสมานสมกรสโมสรช่วยกนทำนุบำรุงราชกิจการพระนกร ให้ถาวร วฒนาตามตำแหน่งของตน โคยกวามกตญผูต่อพระบาทสมเด็จพระเจำแม่นคน (กวามในวะหว่างก่งแก่เลข ๒ ไปจนถึงเลข ๓ เขากวามพระราชนพนธ์รชกาลที่ ๔ ก่อไป) (กวามในระหว่างกงแก่เลข ๓ ไปจนถึงเลข ๔ นนเคมขนอยู่ในร*ชกาลบั๋จจุนนนั้) (กวามก่งแก่เลข ๔ ไปจนจบ เบนพระราชนํพนธ์ในรชกาลที่ ๔)

๑bl®) ซึ่งไค้มีพระเดชพระคุณสืบๆ มา ช่วยตรวจคราทำนุบำรุงบองกนรักษาพระนคร ขอบฃนธเสมาอาณาประชาราษฎรให้ถาวรไปด้วยความสุข จะไค้เบนสวสดิมงคล แก่ตนจำเริญผลประโยชน์สึอฅระกูลวงศ์ไปภายหนา © ความที่ประกาศมา ขอเทพยคาผู้เย้นใหญ่ผู้นอยที่มีทิพยานุภาพ ต่าง ๆ ด้งไค้ออกนามไว้ข่างด้น จงสด้บพงแลวรำพึงด้วยความเมตตากรุณาแก่ มนุษยชนชาวสยามน็ แลวจงอุตสาหะทำนุบำรุงแผ่นดินกรุงสยามให้คำรงอยู่ ด้วยดี'!นพระบารมีบรมเคชานุภาพชองพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกลำเจ่าอยู่หัว โคยสุขสรัสที่ แลให้พระบรมวงศานุวงศ์ เสนาบดีมนตริอำมาตย์ข่าราช การกรมทหารพลเรือนผ่ายหน่าผ่ายใน บรรดาที่อย่ใกล้บรรดาที่ออ่ไกส่งพปวง่ ชิ ชิ มีความสเมสรสามัคคียินดีซึ่อตรงเคารพ กงเการพนับถือพระเดชพระคุณพระ บารมีพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ่าอยู่หัวโดยสุจริตด้งคำปฏิญญา นการ รับน์าพระพิพฒล้ตยานนทุกประการ แลสมัครสมานพรอมกนทำราชการควย เห็นแก1พระบรมพุทธศาสนาแลการ'ยุตธรรมรักษาแผ่นดินโคยสุจริตมากกว่าเห็น ประโยชน์ตน แลขอให้พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกลำเจ่าอยู่หวก'บท่านที่ง์ปวง บรรดาที่มีกวามซ์อลํคย์สวามีภ''กด็ทุกคน คำรงอยู่ในปฏิญญาในนาพิพฌสัตยา นน แลไพร่พาข่าแผ่นดินสมณพราหมณาจารย์ที่ง์ปวงในแผ่นดินกรงสยามอย่ จ ชิ เย็นเบนสุข ปราศจากโรกาพาธอุบทวนตราย แลขอให้วืสสลาหกตกตองตามถค กาลให้ธ'!ญ่ญาหารผลาหารในพระราชอาณาเขตน์บริบูรณ์ดิทุกบื่ไป ข่าศึกศัตรู ในประเทศนอกประเทศซึ่งจะคิดรัายเบนอุบายประการใด ๆ ขอจงอย่าไค้ฉวย หมดอายุ 09/11/2566 พระมหานครไป ขอให้พระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ่าอยู่หัวมีชัยชนะแก่

๑๖๓ อริราชศครู แลขอให้เบนเกียรฅยศเชิคชูในพระราชประเพณีวงศ์ ที่สืบลงมา แต่พระบาทสมเด็จพระเจำอย่นัวที่งสองแผ่นตนในตนพระบรมราชวงศ์ดำรง กงอย่เสมอไปอย่าให้เสื่อมทรามจากจากการที่งานที่ตึไปไค แลจงเกียคกน สรรพพิปลาสพิปริตทุกประการ ในพระบรมราชประเพณีวงศ์น จงเบน อนัญญสาธารณสถาวรทวีทุกเมื่อ เทอญ ๆ

ดุษฎสงเวย ฉนท์กลอมพระแกวมรกต สมเด็จพระเจ2าบรมวงศ์เธอชน ๒ กรมพระยาเดชาดิศร ฯ ทรงนิพนธ์ ๓ ลา ลา ๔ ขุนสารประเสริฐ (นุช) แต่ง @๖ ขอถวายอภิวาทวนทน็ย์ รพิรควยรตนมงกล ๑ เถือกแกวอมรโกฏิคำกล มณีอนกฆพรายฉาย ® แท่งทึบทวพระวรกาย A erf i สนทเบนเนอเคยวค ๏ กีอองค์อคิเทพยศิลบี1 ประณีตจำหลักอลงการ ๏ เบนพระพุทธภาพไพชิตมาร สมาธิบาทบลลังก์ © ทรงเกรึ่องพรรณรายสายลัง ทำทรวงประพาฬไพฑูรย์ ๏ พระนพเนื่องในเกยูร ธำมรงค์มกุฎสุรกาญจน์ © กวรชมเชิญประคิษ^าน บรรจงประเจิคเฉิคฉน พิมพ์พุทธหู นิลพรรณพิมล บมีรอยรกาย รังสฤษคมณี สุนทรศุภ1ฐาน วาลวชิรท่ง กรรเจียกจำรูญ บุษบกพิมาน

๑bส์เ ๏ ชนกรุฑยตนากชำนน ทงเทพนมเนืองเนา ๏ อำไพแผ่นมาศสวมเสา พนักจำหลกลายผจง ๏ ทวยธรรมเนียมภาพภชงค์ กระจํงกระจกแจ่มใส ๏ ชวลิตลำยองทองอุไร ประดิษฐ์ดำรงทรงมน ๏ สารทรพยสกการกรุภณฑ์ ฉัตรตังรุกขราชี ๏ รำยวนรยำแกํวก่องศรี ประทีปอเกอโกมราย ๏ รุ่งกากณเทพยพุกพาย มาโนชจำนงบูชา ๏ สถิตสถานาวาสศาสตา วิหารหริรังสรรค์ ๏ พระคุณ.กุมหลำสามญ เกษมสำราญบำนเมือง ๏ นิราพาธปราศของเข็ญเคือง ทงแผ่นไผทไพบูลย์ ๏ พระมาถกลก่อเกอกูล กำเดาบรรเทาบึฑา สิงหเหยียบหยคยน กาบกงพร้งเพรา แบบบญญตยง ยอตแกวเจียรไน เรียงเรียกสุวรรณอากาศมณี นักยศหญิงชาย ศรีรัตนมหา นกรเขตขณฑ จำรูญรุ่งเรือง ทอนทุกขากร

๑๖๖ ๏ แล้วทรงบริรกษร’กษา ธิราชทุก1Jนปถพี ๏ คือองศ์อ'ยกาธิบดี โลกเชษ3ฦๅไชย ๏ อีกองศ์พระเล้ากรุงไกร พิลึกแกวกุญชรหลาย ๏ แล้วจอมภพผู้เพริศพราย พระนามพระนงเกล้าประชา ๏ พระบาทบรเมนทรมหา นุริกษ์คารงธรณี ๏ เสร็จทรงสึบถวลยสุขศรี ยงเพ็ญขึงเพียบแผ่นภู ๏ เลยเลิกเศิกเสื่อมศ'ครู ผดุงพระเคชอดีศวร ๏ สบสื่งสดุดีโคยกวร พระคุณใน!Jนปฏิมา ๏ เสร็จแสคงสารส'งวณนา อุคมรคนมณี @๔ สรวมชีพบ'งกมยุกลบาท - ลกหล้เจุธาธรณีศรี ๏ บำรุงบุรีรมอยุทล้กรพรรคิพงศวชริน สมเด็จกระษครา ยอคพ็าจุฬาฅรี เลิศหล้านภาล้ย สืบวงศ์นารายณ์ สมมคิเทวา สมบํตภูมี เพึ๋อคุณพระชุ เรียงเรียบประมวล ยอยศศาสคา บพิฅรภูบดีดี ร'คนราชโกสินทร์ ยยอคสยามินทร์ พรเทพรงผจง

๑๖01) ๏ มาเบนสมเคจบรมจอม เถลิงอาสน์พระอณหิศธำรง ๏ มูลมองมไหสุริยยศ โจษจรรจำทูลรชธุลี ๏ ทรงศกคสงวนพิภพเพียง บำนาญประทานธนก็กอง ๑ พระหฤทํยธเทียมชฺลกระแส แพร่พร้องพระคุณคือกรุณา ๏ จอมปราชญ์ประเสริ^พระปฏิภาณ ทรงทราบสว่างบี่ฎกไตร ๏ อาทรในธรรมทศพีรบรรจากจำแนกจตุรสง- ๏ เชิงโหรธเห็นกลดังทิพ เพทางกศาสตรศิลปสำ- ๏ กลกลอนแลกาพยกรโลง ปรีชาฉบบบุรระเบียน ๏ ไสยศาสฅรแลสํงสกฤตมากมทุชแลอญพจนคาม- ๏ การชำงคำหรบพระพี#นศว^ ตราฅร้สในอศครพรร ๏ ทรงแผลงพระแสงอุสุศรา ุ ภพนาถในรามวงศ์ รุจิฉตรกระษฅรีย์ บริพารผภกตี วรบาทบวทอง จตุพี!กฅร์มาปกกรอง ประกอบเกอแลเหลือตรา สินธุซึ่งมหิมา นิกรทวไผทไทย กลคือจารลงแผ่นไศล พิธธรรมยรรยง ศตีคำรงตรง กหวตถทานทำ นยนยลนุแม่นยำ ฤทธิแร้งจำเริญเรียน พฤติฉนทเพียบเพียร รบิลตัอยบณฑูรกวาม กธพากย์พยายาม ภิรทราบกษัยสรรพ์ ชำนลบาทพระสิทธิกรรม์ คสมารถมาณช้ย วุธแน นที่ไกล ภพแผลงตัวยแรงรุม

๑ ๖PS ๏ เจอคจอมจุธาสถิตใน นาเวศสยามอรสุม ๏ เรืองรงกเรืองมหิทธิเรือง พระเตชค’งองคหริราญ ๏ โอภาษพระญาณวิยทิวา อาจทราบประทุษ^ชนงอน ๏ ใครใคตำรงพิริยพก พลนแจำประจกษธก็รง- ๏ บ’งควรประคองพระคุณใส่ เบนที่ระลึกวิลยงาม ๏ พนพรรษขอพระชนมชีพ ทรงศๆคเกษมสุขสบาย ๏ รวมเรียบพระยศบรมจอม มาโนชในวนวิวฒมง๑® อนึ่งพระบรมวงศ์ รบราชกิจการ ๏ ชอบกิจสนิทนาถ ชาเพียรภักดีตี ๏ จำนงในราชกิจ ถึชวทวแผ่นภข หมดอายุ 09/11/2566ธามขบโรหิตวินิจไฉ ที่นงเตินควยกลธุม พลอาสน์อสังการ รณกลผจญผลาญ อริเสยนสยบสยอน กรแสงศศธร แลงำเงื่อนยุบลบ’ง ดีพิสุทธิสัจจ’ง สฤษต็เลองระบือนาม ศรไวิทุกคืนยาม กมลพรงพระพรถวาย พระวรวรรณพรรณราย สฤษดีฤทธิแรงรงศ์ จุลจกรพรรคพงศ์ คลสัตย์แสคงสาร อนุวงศมากมาน สุขเสพสวสตี สนองบาทธุลีป? กมลมนกระตญญ สุจริตระไวคุ ข ก็บำราบบำรุงใจ อำมาตย์มหาคไทย ยมหาโหราจารย์

๑๖^ ๏ พราหมณ์พฤฒิพรหมชาคิ อาลกษณ์พนิกงาน ๏ มหาคเล็กบำเรอบาท อุคมคีท่งมีมา- ๏ กรมกระลาโทมหาสุy แปคเหล่าเกยโรมรน ๏ กรมพระคำรวจราช พรอมพระจมื่นมี ๏ พลพนธกล่นกล่า โคยเสด็จชุธาธาร ๏ ทนายเสือกก็เหลือหาญ มวยปลากำย้ายง ๏ ชำยขวารกษาพระองค์ เหล่าหนึ่งมีนามกร ๏ ลวนผู้กำแหงหาญ ว่องล่องฤทัยไท ๏ โยธาบรรคาสมิง กรมท่าเจาภาษี ๏ อาสาจามชำนาญการ ฝรำแม่นบนอย่างครู ๏ ขำใค้ธลีบาท พร,อมพรกพนิกงาน บณฑตปราชญ์ปรีชาชาญ พระนิพนธเลขา เชอฉลาคควยปรีชา รยาทย่อมประยูรพนธ์ รำบาญศกลวนแข็งขน อรีนรงกไพรี พนสามารถในราวี ท่งจ่าเจนในราชการ ล่วนปรีชาชำนาญชาญ อธิปคินทรในรามวงศ์ อาจทยานเขำโจมณรงค์ อริคาลสยบสยอน บรมนาถกิรินทร ปรากฎกรมทหารใน ชำนิการณรงค์ไว ธิราช.จอมธเรศครี อำมาตย์พงศ์รามญมี แลมะหง่นมนตรีฅร ทะเลลวนมลาย ยุโรปหสทหารหาญ บรมนาถเพชรญาณ ตำแหน่งน่ธ์ยแลใหญ่อง

๑aio ๏ จิตตงกฅญผู สนองบาทสมเด็จองค ๏ พรอมกนจะเสพสัตย์ ในอุโบสถาการ ๏ กอบคำยพระไศรรตน กฎกณอคุลยา @๖ หนึ่งข่าทูลลอองบทมาลย์ พุทธาทิรตนฅรย © โคยจิคปราโมทย์ผ่องใส จอมเจำพิภพกรุงศรื ๏ พรุ่งนึ่วนราชพิธี มหิทธิฤทธิเร็วมา © คือพระนารายณ์เทพมหา นุภาพปราบคษกร © สี่มือถือจกรกทาธร คำยอาสน์สุบรรณบินบน ๏ เชิญประสิทธเวทวิษณุมนต์ ในศรประลยวาตธำรง ๏ พระบรเมศวรเสด็จทรง กรวิตรีเพชรกำแหง หมดอายุ 09/11/2566 อกคืพิลึกแลลาญ กฅะเวทิใจจง อิศวรราชเรืองญาณ น์าพระพฌน์มงคลสาร พุทธรตนปฏิมา ศุภสวิสคอนปรา คิเรกในมงคลวาร พรอมกนนมัสการ สตย์ซี่อต่อใน เชิญเทพยอนมี มหิทธิเรืองฤทธา ธรณีสังข์จร ใหฤทธิคำรงกล โกเผือกผ่องผจง นยนเปล,งเบนแสง

๑๓)๑ © ถนิมนากเนืองเบนลังวาล เถลิงควยพิศมกำรน ๏ อวยอิศวเวททิพยมนต์ ศรอกนิวาตให้อาจหาญ ๏ อีกพรหมธาคาเรืองญาณ สฤษกิโลกคินพ้าสากร ๏ เถลิงหลังขุนหงส์เหินจร เชิญมาประชุมชุมชน ๏ จงคาลทิพยเวทพรหมมนต์ ในศรพรหมมาศลือนาม ๏ สามเทพเรืองฤทธิทงสาม อธึกพิลึกลือแสยง ๏ สยามเทวาธิราชฤทธิแรง รกษากรงเทพมหานคร ๏ อีกเทพผู้ทรงมหิศร มหาเศวตฉกรไชย ๏ เสอเมืองทรงเมืองเกรียงไกร แลองค์พระกาฬไชยศรี ๏ ทวเทพยผู้เรืองฤทธี ล้วนทรงทิพเนตรทิพกรรณ ๏ แล้วกลทิพมนต์ขลังขยน พยุทธให้อาจลังหาร ผกแผ่พังพาน ประสิทธิเคชกล ไตรเพทชำนาญ เกินโคยอมพร ให้เรือฺงพิศพล สามโลกพึงขาม ศ’กดรทธเขมแข็ง สิงสถิตในวร หลักเมืองเทพไท มาเบนสากษ ทุกเล่มพระแสงสรร

๑๓)เรป็ ๏ พร1อมซีพ่อพราหมณาจารย์ เชิญพระแสงแทงนาลงพลน ๏ สงฆ์สวคล้จคาถานิพนธ์ บนลีอลเวงกาหล ๏ ใครคิคทจริตโคยกล ประทุษ3แค่เจพอมสยาม ๏ ขอจงเทพช่วยชกวาม ให้แพ้ห่สแค่ไกล ๏ พระคุณอดุลยเคชฦๅไชย แห่งขำธุลีบาทบงสุ © พระราชทานยศศกคโคยประสงค์ แลศิลปศาสตรหฅถกรรม์ ๏ สงวนโลกเลียงหล้เโคยธรรม์ แว่นแกวนนิคมสมบรณ์ ข ๏ เมืองออกอ่อนเกลามาทล ข เนืองเนื่องเหลือนบคณนา ๏ ถวัลยราชกรุงเทพมหา เกษมเกษตรประเทศไทย ๏ ทรงคุณบุญๆทธ์ฤทธิไกร ราชศาสตร์ประเสริ^ดำรง © ขอเทพผู้เรืองสุทธิจง พระบาทสมเด้จนฤบถึ โอมเวทกล่าวสาร ชาวประโคมพร4อมกน แสร1งซึ่อใจผจญ บี่คเงื่อนไบงาม ร่มเกล้ากล่อมใจ ตามตระกูลวงศ์ ทวทวยเขตขณฑ์ ธุลีบาทบติสรย์ ๆ ข นครขณฑสิมา แจ,งเจนบฏกใน บรรักษ์พระองค์

๑(ท)๓ ๏ ใกรประทุษ^ควยกายวาจี ศวรราชอาจให้อนคราย ๏ จะคองกรรมกรณ์ทงหลาย ทํ้งเกำสิบหกเหคเห้น ๏ ให้อกอาดูรคาลเบน สามวนเจ็ควนบรรลย ๏ กำเนิคมนุษย์เนื่องภพไป อนใคอย่าไค้โคยจง ๏ จำร่วมรสรักคังประสงค์ บำราศที่รักแรมโรย ๏ รากเรัาบนบวนหวนโหย ในแคคงเพลิงลามลน ๏ คำเงี่ยนยาำนค้นรน กาลวิบํฅชีวิตปลิคปลง ๏ ผู้ใคกฅญผู่ซึ่อครง จอมเจำพิภพมไหสวรรย์ ๏ ให้เลื่อนยศไค้รางวัล นิวาส3านอาศัย ๏ แม้คายไค้สุขสุขใจ ฅึ่นขนในทิพยพิมาน ๏ เบนเทพบุฅรโฉมคระการ พิจิตรดวยรัฅนามัย จิฅค่อภูมี หนึ่งโรกในกาย เปลวเพลิงลำเค็ญ สี่งซึ่งพึงใจ แค่ลวกลาดจำนง หวังถวิลค้นโคย เสวยทุกข์ทวีจน ต่อใค้บาทบงสุ เงินทองแพรพรรณ ดุจนอนหลบไป เสวยทิพยศฤงการ

๑๓)๔ ๏ แสนสาวอปสรงามไสว บำเรอบำรุงเรียงรน ๑ จุติจากทิพยไอสวรรย์ เกิคในมนุษย์ตระกูลวงศ์ © เสพสุขสมบตกวรประสงศ์ พอกวรอย่ากิคเกินประมาณ ๏ จกเจริญจตุพรไพศาล เบนสุขสวสคสถาวร © กวรผู้บำเพ็ญสฅย์สาทร จอมจกรพรรดึเฉลิมวงศ์ ๏ ยอคยศสยามินทรใหญ่ยง พิภพสยามสำราญ ๏ ศรีสิทธิผริฅเตชไพศาล สมมติเทพกระษตรีย์ ๏ เรืองยศพระยศยี่งทวี เบนสุขส่าราญหฤทัย ๑ ไชยไชยเดชะลือไชย ตราบสนตนพาสากร ๏ เรียงเรียบฉนทรสเกลากลอน เฉลิมพระยศบริบูรณ์ ยวยวนหฤทํย ควยบุญกรามกรน สมยศสมพงศ์ กอบควยศฤงคาร ในบาทมหิศร เย็นเกลาคำรง แค'เจาจอมปราณ เสวยรมย์เปรมปรีค พระยศอย่ากษย ถวายบาทภูธร