Reserved wild animals of Thailand

RESERVED

WILD

ANIMALS

OF

THAILAND

story and illustration by saritpron kaewwiset
this book is for educational purpose.
no copy right infringement intended

introduce RESERVED WILD ANIMALS
OF THAILAND
ยิินดีีต้้อนรัับเข้้าสู่่�โลกของสััตว์์ป่่าสงวนในไทย หนัังสืือเล่่มนี้้�เราจะมาให้้
ข้้อมููลเกี่่ย� วกับั สััตว์ต์ ่่าง ๆ ของสััตว์์ป่า่ สงวนในไทยว่่ามีสี ััตว์์พัันธุ์�อ์ ะไรบ้้าง
ด้้วยภาพประกอบสามมิิติิ ที่่�จััดทำ�ำ หนัังสืือเรื่่�องนี้้�เพราะว่่าเราสนใจว่่าทำำ�ไม
ประเทศไทยถึงึ ได้้มีสี ััตว์ป์ ่า่ สงวนในไทยเยอะนััก ก็น็ ่่าจะพอรู้้�ใช่่ปะว่่าเกิดิ จาก
มนุุษย์เ์ รานี้้�แหละ ทั้้�งรุุกล้ำำ��ที่่�อยู่่�อาศัยั ของมััน ล่่าเพื่่�อความบรรเทิิง และอีีก
มากมายนับั ไม่่ถ้ว้ น นั้้น� จึงึ ทำ�ำ ให้เ้ ราอยากที่่จ� ะทำ�ำ หนังั สือื นี้้เ� ป็น็ การทำ�ำ ให้ค้ นที่่ม� า
อ่่านหนังั สือื นี้้ต� ระหนักั และรู้้�ว่่าสัตั ว์พ์ วกนี้้ก� ำ�ำ ลังั จะหายไปจากโลกของเรา และ
จริงิ ๆ แล้ว้ บางตัวั นั้้น� ก็ไ็ ด้้สููญพัันธุ์์�ไปแล้้วด้้วยซ้ำำ��

ขอให้้อ่่านให้ส้ นุุก เพราะทำ�ำ หนัังสืือเล่่มนี้้�
อย่่างตั้้ง� ใจและปวดหลัังสุุด ๆ







สัตั ว์ป์ ่่าสงวนคืืออะไร


ตาม พระราชบััญญัตั ิิสงวนและคุ้้�มครองสััตว์์ป่า่ พ.ศ. 2562 หมายถึงึ สัตั ว์์ป่า่ หายากหรืือสััตว์์ป่า่ ที่่�ใกล้้สููญพัันธุ์์�จำ�ำ เป็น็ ต้อ้ งสงวนและ

อนุุรัักษ์ไ์ ว้้อย่่างเข้ม้ งวดตามที่่ก� าหนดไว้ใ้ นพระราชบัญั ญััติินี้้�
ตาม พระราชบััญญััติิสงวนและคุ้้�มครองสัตั ว์ป์ ่า่ พ.ศ. 2535 หมายถึึง สัตั ว์ป์ ่า่ ที่่ห� ายากตามบััญชีที ้้ายพระราชบััญญััตินิ ี้้� และตามที่่�จะกำำ�หนด โดย
ตราเป็น็ พระราชกฤษฎีีกา
ตาม พระราชบััญญัตั ิสิ งวนและคุ้้�มครองสัตั ว์ป์ ่า่ พ.ศ. 2503 หมายถึึง สัตั ว์์ป่า่ ที่่ห� ายากตามบัญั ชีที ้า้ ยพระราชบััญญััตินิ ี้้�
รวมความว่่า สััตว์์ป่า่ สงวน คือื สััตว์์หายาก, ใกล้จ้ ะสููญพัันธุ์์� หรืืออาจสููญพัันธุ์�ไ์ ปแล้้ว จึึงจำำ�เป็น็ ต้้องมีีบทบััญญัตั ิิเข้ม้ งวดกวดขันั เพื่่�อป้อ้ งกันั
ไม่่ให้้เกิิดอัันตรายแก่่สััตว์์ป่่าที่่�ยัังมีีชีีวิิตอยู่่� หรืือซากสััตว์์ป่่า ซึ่่�งอาจจะตกไปอยู่่�ยัังต่่างประเทศด้้วยการซื้้�อขาย โดยมีีรายชื่่�อตามบััญชีีท้้ายพระ
ราชบััญญััติสิ งวนและคุ้้�มครองสัตั ว์ป์ ่า่ ฉบัับนั้้น�
การครอบคลุุมถึงึ ซากสัตั ว์์ และครอบคลุุมถึงึ สัตั ว์ท์ ี่่ส� ููญพัันธุ์แ์� ล้ว้ นั้้น� เพื่่�อเก็บ็ รวบรวมซากไว้ใ้ ห้ผ้ ู้้�มีหี น้า้ ที่่โ� ดยตรงได้ศ้ ึกึ ษาทางวิชิ าการ, เพื่่�อเป็น็
มรดกของชาติิ และเพื่่�อไม่่ให้ผ้ ู้ห�้ นึ่่ง� ผู้�้ใดสะสมเป็น็ ส่่วนตัวั ซึ่่ง� เป็น็ เหตุุให้้มีีความต้้องการล่่า หากมีีโอกาสหลงเหลือื แม้ส้ ัักตััว

01

สััตว์์ป่า่ สูญู พัันธุ์�์ เพราะใคร ?

มีีสัตั ว์ป์ ่า่ และพืืชที่่ไ� ด้้รัับการจำำ�แนกชนิดิ แล้้วในโลกไม่่น้้อยกว่่า 4 ล้้านชนิิด ในจำ�ำ นวนนี้้ม� ีีอยู่่�มากกว่่าครึ่่�งหนึ่่�งที่่�มีีถิ่่น� กำ�ำ เนิดิ อยู่่ใ� นป่า่ เขต
ร้อ้ นของโลก ซึ่่ง� คิดิ เป็น็ พื้้�นดิินประมาณร้อ้ ยละ 6 ของพื้้�นดิินทั้้�งโลก

ในจำำ�นวนสัตั ว์แ์ ละพืืชที่่พ� บทั้้ง� หมดนี้้� มีอี ยู่ค�่ รึ่่ง� หนึ่่ง� ที่่พ� บอยู่ใ�่ นป่า่ (ประมาณ 2 ล้า้ นชนิดิ พัันธุ์)์� ปรากฏว่่าในแต่่ละปีี สัตั ว์ป์ ่า่ และพืืชป่า่ สููญ
พัันธ์ไ์ ป 4,000 – 6,000 ชนิดิ จากการที่่ป� ่า่ ไม้ซ้ ึ่่ง� เป็น็ แหล่่งกำ�ำ เนิดิ และถิ่่น� ที่่อ� ยู่อ่� าศัยั ถููกทำำ�ลายไป และอัตั ราการทำ�ำ ลายก็ย็ ังั คงอยู่เ่� มื่่อ� เทียี บอัตั รา
การสููญพัันธุ์ไ์� ปตามธรรมชาติขิ องพืืชและสัตั ว์แ์ ล้ว้ การทำ�ำ ลายที่่เ� กิดิ จากการที่่ม� นุุษย์ท์ ำ�ำ ลายป่า่ ธรรมชาติทิ ำ�ำ ให้พ้ ืืชป่า่ และสัตั ว์ป์ ่า่ ต้อ้ งสููญพัันธ์ไ์ ปใน
อัตั ราส่่วนที่่ม� ากกว่่า 10,000 เท่่าของอัตั ราการสููญพัันธ์์ไปตามธรรมชาติิ

มีีสััตว์์ป่่าและพืื ชป่่าหลายชนิิดที่่� มููลค่่าที่่�จะได้้จากผลไม้้และยางไม้้นี้้�
ได้้ค้้นพบว่่ามีีคุุณค่่าต่่อมนุุษย์์ใน
แง่่ของการปรัับปรุุงพัั นธุ์์�สััตว์์ ยังั ไม่่รวมถึงึ สมุุนไพร หวาย ปาล์ม์
เลี้้�ยงและใช้้เป็็นยารัักษาโรคร้้าย ที่่เ� ก็บ็ หาได้จ้ ากป่า่ โดยไม่่ตัดั ทำำ�ลาย
แรง อย่่างเช่่นวััวแดงในประเทศ
อิินโดนีีเซีีย เมื่่�อผสมกัับวััวบ้้าน ต้้นแม่่ไม้้ จะมีีค่่ามากกว่่าร้้อยละ
จ ะ ใ ห้้ ลูู ก ผส ม ที่่� มีี ข น า ด ใ ห ญ่่ แ ล ะ 90 จากการเลืือกตััดไม้้ใหญ่่ที่่�ได้้
ทนความร้้อนของอากาศได้้ดีีกว่่า
ขนาดออกโดยไม่่ทำ�ำ ลายป่่าที่่�เหลืือ
ส่่วนพืืชป่า่ อย่่างเช่น่ แพงพวย
ฝรั่่�ง ที่่�สามารถนำำ�มาสกััดเอาสาร อยู่่� และการตััดทำ�ำ ลายป่่าออกไป
เคมีีที่่�สามารถใช้้ในการรัักษาโรค เพื่่� อใช้้ที่่�ดิินสำำ�หรัับการปลููกไม้้โต
มะเร็ง็ และโรคโลหิติ เป็น็ พิิษ ซึ่่ง� เมื่่อ� เร็็วเพื่่� อทำำ�เยื่่�อกระดาษ หรืือเพื่่� อ
คิิดเป็็นมููลค่่าทางเศรษฐกิิจเพีี ยง เลี้้�ยงปศุุสััตว์์จะมีีมููลค่่าน้้อยกว่่า
อย่่างเดีียวก็็มีีค่่ามากกว่่า 100 ครึ่่ง� หนึ่่ง� การเลือื กตัดั ไม้ใ้ หญ่่ออก
ล้้านดอลลาร์์ (ประมาณ 2,500
ล้้านบาท) ต่่อปีี อย่่างถููกวิิธีีและยัังคงเหลืือป่่าไว้้
สำ�ำ หรัับต้้นไม้้ที่่�จะโตขึ้้�นมาจนได้้
ขนาดตััดฟันั ได้้อีีกอย่่างต่่อเนื่่�อง

ตลอดไป

รายได้้นี้้�เกิิดจากการเก็็บหาของป่่า
(ผลผลิติ จากป่า่ ) โดยวิิธีีเก็บ็ เกี่่ย� ว
ที่่ย� ังั คงรัักษาต้้นทุุน (ป่า่ ธรรมชาติิ

) ไว้้มิิให้้ถููกทำ�ำ ลายไปด้้วย จะมีีค่่า
มหาศาลกว่่าการทำ�ำ ลายป่่าเพื่่� อใช้้
ที่่�ดิินไปปลููกพืื ชเพื่่� อการเกษตร
หรืือเลี้้�ยงสัตั ว์์ เพราะป่า่ เป็น็ แหล่่ง
ผลิิตธาตุุอาหารที่่�สำำ�คััญแก่่ดิิน จะ
สููญเสีียธาตุุอาหารไปกัับหน้้าดิินที่่�

ถููกกััดชะภายในเวลาเพีียง 2-3 ปีี

เท่่านั้้น�

02

การอนุุรักั ษ์ส์ ัตั ว์ป์ ่า่ ในประเทศไทยจะสามารถประสบผลสำ�ำ เร็จ็ ได้้ ครอบครอง ในกรณีีที่่�จำำ�นวนสััตว์์ป่่าไม่่เกิินปริิมาณที่่�รััฐมนตรีีกำำ�หนด
จะต้้องอาศััยความเข้้าใจและความจริงิ ใจต่่อการอนุุรัักษ์์ป่า่ ธรรมชาติทิ ี่่�
ยังั เหลือื อยู่ป�่ ระมาณร้อ้ ยละ 20 ของพื้้�นที่่ป� ระเทศ ไม่่เช่น่ นั้้น� แล้ว้ จำำ�นวน ไว้้ สััตว์์ป่่าชนิิดที่่�หายากและกำำ�ลัังจะสููญพัันธุ์์�สมควรได้้รัับการกำำ�หนด
ชนิดิ ของสัตั ว์ป์ ่า่ หายากและกำ�ำ ลังั จะสููญพัันธุ์เ์� หล่่านี้้จ� ะต้อ้ งสููญไป พร้อ้ ม
กับั การบุุกรุุกทำำ�ลายป่า่ ทั้้ง� ในรููปแบบของการพััฒนาที่่ต� ้อ้ งตัดั ป่า่ ซึ่่ง� เป็น็ ขึ้้น� มา เพิ่่�มเป็น็ สััตว์ป์ ่า่ สงวน ที่่�การล่่า การค้า้ หรืือการครอบครองจะ
ที่่�อยู่่�อาศััยของสััตว์์ป่่าออกมา และรวมถึึงการยึึดครอบครองพื้้�นที่่�ป่่า ต้้องได้้รัับการคุ้้�มครองเป็็นพิิเศษส่่วนสััตว์์ป่่าชนิิดที่่�เหมาะ สมสำำ�หรัับ
เพื่่� อกิิจการอื่่�นๆ
นำ�ำ มาเลี้้�ยงเพื่่�อการขยายพัันธุ์์�หรืือการค้้า ก็็สมควรกำ�ำ หนดให้้เป็็นสััตว์์
ตััวอย่่างเปรีียบเทีียบที่่�เห็็นได้้อย่่างชััดเจนคืือ อััตราค่่าใช้้จ่่ายงบ
ประมาณในการดููแลรัักษาป่่าธรรมชาติิในรููปของป่่าอนุุรัักษ์์ กัับค่่าใช้้ ป่า่ คุ้้�มครองเสียี ทั้้�งหมด การมีไี ว้้ครอบครองไม่่ว่่ากี่่�ตัวั ก็็ตามสมควรจะ
จ่่ายในการปลููกต้้นไม้้โตเร็็วขึ้้�นมาทดแทนบนพื้้� นที่่�ป่่าสงวนที่่�ถููกทำำ�ลาย ต้อ้ งได้้รัับการอนุุญาตทั้้ง� สิ้้�น ส่่วนสััตว์ป์ ่า่ ชนิดิ อื่่น� ที่่เ� หลือื ซึ่่ง� เป็น็ ชนิดิ ที่่�
ไป จากการที่่�ไม่่สามารถป้้องกัันราษฎรเข้้าไปบุุกรุุกยึึดครอง เมื่่�อ มีีอยู่่�มากสามารถนำำ�มาเลี้้�ยงและขยายพัันธุ์์�ในกรงเลี้้�ยงได้้ดีี ก็็ไม่่ต้้อง
ป้้องกัันไม่่ได้้และสภาพป่่าเปลี่่�ยนแปลงไป ทางรััฐบาลก็็ยัังต้้องแบ่่ง
สรรงบประมาณสำ�ำ หรัับการปลููกต้้นไม้้โตเร็็วที่่�ไม่่ใช่่ไม้้ป่่าขึ้้�นมาทดแทน จัดั ขึ้้น� บัญั ชีเี ป็น็ สัตั ว์ป์ ่า่ คุ้้�มครองอีกี ต่่อไป ทั้้ง� นี้้ส� ัตั ว์ช์ นิดิ ใดสมควรเป็น็
อีีก นอกจากจะต้อ้ งเสียี เงินิ ค่่าป้อ้ งกัันรัักษาแล้ว้ ยัังจะต้้องเสียี เงิินค่่า สัตั ว์์ป่า่ ประเภทใด ควรพิิจารณาไปตามสภาพที่่เ� ป็น็ อยู่ใ่� นปัจั จุุบััน และมีี
ปลููกต้้นไม้้เป็็นสวนต้้นไม้้ขึ้้�นมาทดแทนป่่าธรรมชาติิที่่�ไม่่สามารถปลููก
ขึ้้�นมาทดแทนได้้ การแก้ไ้ ขปรับั ปรุุงรายชื่่อ� ให้เ้ หมาะสม

ปัญั หาของการอนุุรักั ษ์ส์ ัตั ว์ป์ ่า่ ที่่ส� ำำ�คัญั อีกี อย่่างหนึ่่ง� ก็ค็ ือื ช่อ่ งว่่างของ

กฎหมายที่่�อนุุญาตให้้บุุคคลมีีสััตว์์ป่่าไว้้ในครอบครองโดยไม่่ต้้องขอ

อนุุญาต สิ่่�งนี้้เ� ป็น็ ช่อ่ งทางให้้มีกี ารล่่าสัตั ว์ด์ ้้วยการยิิงแม่่เอาลููก ขโมย
ลููกจากรััง หรืือดัักจัับเอามาเพื่่� อให้้แก่่ผู้้�ที่่�ต้้องการซื้้�อเอามาเลี้้�ยงไว้้ดูู

เล่่น หรืือเพื่่� อการเพาะเลี้้�ยงในกรงโดยไม่่ต้้องขออนุุญาตในการมีีไว้้

03

01

สมััน
Schomburgk’s Deer

กููปรีี
Kouprey

02

04

03

กระซู่่�
Sumatran Rhinoceros

แรดชวา
Javan Rhinoceros

04

05

05

ควายป่า่
Wild Water Buffolo

เก้ง้ หม้้อ
Fea’s Muntjac

06

06

07

ละมั่่�ง
Brow-antlered Deer

สมเสร็็จ
Malayan Tapir

08

07

09

กวางผา
Goral

เลีียงผา
Serow

10

08

11

แมวลายหิินอ่่อน
Marbled Cat

นกเจ้า้ ฟ้า้ หญิงิ สิิรินิ ธร
White-eyed
River Martin

12

09

13

นกแต้้วแล้ว้ ท้อ้ งดำำ�
Gurney’s Pitta

นกกระเรีียน
Sarus Crane

14

10

15

นกชนหินิ
Helmeted Hornbill

พะยูนู
Dugong

16

11

17

เต่่ามะเฟือื ง

Leatherback Sea Turtle

วาฬโอมูรู ะ
Omura’s Whale

18

12

19

วาฬบรููด้้า
Bryde’s Whale

ฉลามวาฬ
Whale Shark

20

13

สััตว์ป์ ่า่ สงวนที่ส่� ูญู พันั ธุ์์ไ� ปแล้ว้

ชื่่อ� สามััญ ชื่่�อสามััญ

สมันั กููปรีี
Schomburgk’s deer Kouprey

ชื่่อ� วิทิ ยาศาสตร์์ ชื่่อ� วิทิ ยาศาสตร์์

Rucervus schomburgki Bos sauveli

ชื่่�อสามััญ ชื่่�อสามััญ

กระซู่�่ แรดชวา
Sumatran Rhinoceros Javan Rhinoceros

ชื่่�อวิิทยาศาสตร์์ ชื่่�อวิทิ ยาศาสตร์์

Dicerorhinus sumatrensis Rucervus schomburgki

14

สััตว์์เท้า้ กีีบใกล้้สููญพันั ธุ์�์

ชื่่�อสามััญ ชื่่อ� สามัญั

ควายป่า่ เก้้งหม้้อ
Wild water buffalo Fea’s muntjac

ชื่่อ� วิิทยาศาสตร์์ ชื่่อ� วิิทยาศาสตร์์

Bubalus arnee Muntiacus feae

ชื่่�อสามัญั ชื่่อ� สามััญ

ละองหรืือละมั่่ง� สมเสร็จ็
Brow-antlered Deer Malayan Tapir

ชื่่�อวิทิ ยาศาสตร์์ ชื่่อ� วิิทยาศาสตร์์

Cervus eldi Tapirus indicus

15

สััตว์์ป่า่ สงวนที่่�พบเห็็นได้้

ชื่่�อสามััญ ชื่่�อสามััญ

กวางผา เลียี งผา
Goral Serow

ชื่่�อวิทิ ยาศาสตร์์ ชื่่อ� วิิทยาศาสตร์์

Naemorhaedus griseus Capricornis sumatraensis

ชื่่�อสามัญั

แมวลายหิินอ่่อน
Marbled Cat

ชื่่�อวิทิ ยาศาสตร์์

Pardofelis marmorata

16

สััตว์ป์ ่า่ สงวนประเภทนก

ชื่่�อสามััญ ชื่่�อสามััญ

นกเจ้า้ ฟ้า้ หญิงิ สิิริินธร นกแต้้วแล้้วท้้องดำำ�
White-eyed River-Martin Gurney’s Pitta

ชื่่อ� วิทิ ยาศาสตร์์ ชื่่อ� วิทิ ยาศาสตร์์

Pseudochelidon sirintarae Pitta gurneyi

ชื่่อ� สามัญั ชื่่อ� สามัญั

นกกระเรีียนไทย นกชนหินิ นกชนหินิ
Sarus crane Helmeted Hornbill

ชื่่�อวิิทยาศาสตร์์ ชื่่อ� วิิทยาศาสตร์์

Grus antigone Rhinoplax vigil

17

สััตว์ท์ ะเลใกล้้สููญพันั ธุ์�์

ชื่่�อสามัญั ชื่่�อสามัญั ชื่่�อสามััญ

พะยูนู วาฬโอมููระ วาฬบรูดู ้า้
Dugong Omura’s whale Bryde’s whale

ชื่่อ� วิทิ ยาศาสตร์์ ชื่่อ� วิทิ ยาศาสตร์์ ชื่่อ� วิิทยาศาสตร์์

Dugong dugon Balaenoptera omurai Balaenoptera edeni

ชื่่อ� สามััญ ชื่่อ� สามัญั

ฉลามวาฬ เต่่ามะฟือื ง
Whale shark Leatherback turtle

ชื่่อ� วิทิ ยาศาสตร์์ ชื่่�อวิิทยาศาสตร์์

Rhincodon typus Dermochelys coriacea

18

19



สมันั
Schomburgk’s deer

น้ำ�ำ�หนักั ความยาวลำำ�ตัวั
100-120 กก. 1.80 ม.

ความสููงถึงึ ไหล่่ ช่่วงอายุุเฉลี่่�ย
100-110 ซม. 21 ปีี

จุุดเด่่น

ลักั ษณะทั่่ว� ไป เขาสมันั มีลี ักั ษณะสวยงาม เขาเป็น็ แบบกวาง
เป็็นเขาตััน มีี 2 ข้้างขนาดเท่่าๆกััน เขามีี
สมันั เป็น็ กวางพื้้�นเมือื งเฉพาะถิ่่น� พบเพีียงแห่่งเดียี วในโลก ขนาดใหญ่่และแตกกิ่่�งก้้านออกหลายแขนง
ในบริเิ วณที่่ร� าบลุ่่ม� ภาคกลางของประเทศไทยแต่่ปัจั จุุบันั ได้ส้ ููญพัันธุ์ไ�์ ป กิ่่�งรัับหมายาวและโค้้งงอน ปลายกิ่่�งแตก
แล้้ว คงเหลืือเพีียงซากเขาที่่ส� วยงาม ขนตามลำำ�ตัวั สีนี ้ำ��ำ ตาลเข้้ม ท้้อง ออกเป็น็ 2 แขนง
มีสี ีอี ่่อนกว่่าริมิ ฝีปี ากล่่างและด้า้ นล่่างของหางเป็น็ สีขี าว มีลี ักั ษณะเด่่น
คืือตััวผู้้�จะมีีเขาแตกแขนงออกไปมากมายเหมืือนกิ่่ง� ไม้้ แลดููสวยงาม ลำำ�ตััวมีีสีีน้ำ�ำ�ตาลเข้้มเรีียบเป็็นมัันขนตามตััว
เรียี บเป็น็ มััน ยาว และหยาบ
จึึงได้้ชื่่�อว่่าเป็็นกวางที่่�มีีเขาสวยที่่�สุุดในโลกมีีกิ่่�งรัับหมาหรืือกิ่่�งเขาที่่�
ยื่่น� ออกไปข้า้ งหน้า้ ยาวกว่่ากิ่่ง� รับั หมาของกวางชนิดิ อื่่น� ๆ สมันั มีคี วาม
ยาวลำำ�ตัวั 180 เซนติเิ มตร ความยาวหาง 10 เซนติเิ มตร มีคี วามสููง
จากพื้้�นดินิ ถึงึ หัวั ไหล่่ 100-110 เซนติเิ มตร น้ำ��ำ หนักั ประมาณ 100-120
กิโิ ลกรัมั สมันั นั้้น� วิ่่ง� เร็ว็ ประมาณ 100 กิโิ ลเมตร ต่่อชั่่�วโมง

21

ชีีววิิทยา อาหาร การสืืบพัันธ์ุุ�

พื้้น� ที่่�อยู่อ่� าศััย สมันั เป็น็ พวกสัตั ว์เ์ ล็ม็ หญ้า้ ตามพื้้�นที่่ท� ุ่่ง� โล่่ง สมันั จะอยู่�่เป็น็ ฝููงเล็ก็ ๆ โดยเฉพาะช่่วงฤดูู
ชอบกิินหญ้้า โดยเฉพาะหญ้้าอ่่อน ผลไม้้ ผสมพัันธุ์์� ประกอบด้้วยตัวั ผู้้� 1 ตััว ตััวเมียี
และลููก 2 - 3 ตััว หลัังจากหมดฤดููผสม
ยอดไม้้ และใบไม้ห้ ลายชนิดิ พัันธุ์์�แล้ว้ ตััวผู้จ้� ะแยกออกมาอยู่่โ� ดดเดี่่�ยว
สมันั ชอบอยู่่�รวมกัันเป็น็ ฝููงเล็ก็ ๆหากิินและ
อาศััยเฉพาะพื้้�นที่่�ทุ่่�งโล่่ง ทุ่่�งโล่่งใกล้้แม่่น้ำ�ำ�
หรืือพื้้�นที่่ร� าบลุ่่ม� ริิมแม่่น้ำ��ำ ในช่่วงเย็็นค่ำ��ำ ถึงึ
ช่่วงเช้า้ ตอนกลางวัันมักั จะหลบแดด และ
ซ่่อนตัวั ในป่า่ ละเมาะหรือื พงหญ้้าสููง ๆ

ปััจจัยั คุุกคาม ล่า่ เพื่่อ� บริิโภค ล่่าเพื่่อ� ขายซาก

สภาพแวดล้้อม

การฆ่า่ สมันั เพื่่�อบริโิ ภคเนื้้อ� ของสมันั มีอี ย่่าง นอกจากเนื้้�อที่่�สามารถนํําไปประกอบอาหาร
แพร่่หลาย เนื่่อ� งจากพบได้ง้ ่่าย และในฤดููน้ําํ ได้้ เขาของสมันั ซึ่่ง� มีคี วามสวยงามมาก ถ้า้
พ.ศ. 2393 ประเทศไทยได้้ทํําการค้้าขาย หลาก สมันั จะหนีนี ้ําํ ไปรวมกัันในที่่ต� อนจึงึ เทีียบ จากเขาของสััตว์์ประเภทกวางชนิิด
กัับต่่างประเทศ และข้า้ วเป็น็ สิินค้้าส่่งออก ทํําให้้ถููกล่่าได้ง้ ่่าย อื่่น� ๆ จึงึ ทํําให้ม้ ีกี ารล่่าเพื่่�อนเขา ไปทํําเครื่่อ� ง
สํําคัญั ของประเทศไทย ทํําให้ค้ นไทยจับั จอง ประดัับ เช่น่ ปลอกมีีด หรือื การนํําซากกระ
ที่่�ดิินเพื่่� อการทํํานาในภาคกลางกัันมากการ โหลกพร้้อมเขา ไปเป็น็ ของประดับั บ้้านของ
เปลี่่ย� นสภาพทุ่่ง� โล่่งเป็น็ ทุ่่ง� นาทํําให้ส้ มันั สููญ ผู้้�ที่่ช� อบสะสมซากสััตว์์
เสียี ที่่�อยู่่�อาศััยในที่่�สุุด

22

ถิ่น�่ ที่่�อยู่่�

23



กููปรีี
Kouprey

น้ำ��ำ หนััก ความยาวลำ�ำ ตัวั
700-900 กก. 2.1-2.3 ม..

ความสููงถึึงไหล่่ ความยาวหาง
1.71-1.90 ม. 1-1.11 ม.

จุุดเด่น่

ลักั ษณะทั่่ว� ไป เป็็นเขาที่่�งอกติิดกัับหััวกระโหลก อยู่�่ถาวร
ไม่่มีกี ารผลััดเขาใหม่่ เขาตััวเมียี สั้้�นและเรีียว
กููปรีจี ัดั อยู่ใ่� นพวกวััวป่า่ แท้้ สกุุลเดียี วกัับวััวแดง และกระทิงิ บางกว่่าตัวั ผู้�้ วงเขาตีอี อกเป็น็ วงแคบๆ ลาด
ด้ว้ ยมีลี ักั ษณะเหมือื นกันั คือื ตัวั โต โคนขาใหญ่่ ปลายขาเรียี ว หางยาว มาทางด้า้ นหน้า้ แล้้วบิิดเวียี นชี้้�ขึ้้น� คล้้ายเป็น็
วงเกลียี ว กรููปีตี ััวผู้�ห้ ากอายุุประมาณ 4 ปีี
ปลายหางเป็็นพู่่�ขน ไม่่มีีต่่อมเปิิดระหว่่างกีีบนิ้้�ว ใต้้ตา และระหว่่าง ปลายเขาจะเริ่่ม� แตกตรงปลาย เปลือื กเขาชั้้น�
ขาหนีีบขาหลัังมีีเขา 2 ข้้างบนหััวทั้้�งตััวผู้้�ตััวเมีีย เป็็นเขากลวงแบบ นอกแตกเป็น็ พู่่�
“Horns” ขนาดเท่่า ๆ กััน โคนเขาใหญ่่ ปลายเขาเรียี วแหลม ไม่่มีกี าร
แตกกิ่่�งเขา เปลืือกนอกเป็็นปลอกเขาแข็็งสวมทัับ แกนกระดููกเขาที่่� เหนีียงคอกููปรีีเป็็นแผ่่นหนัังห้้อยยานอยู่�่ใต้้
งอกติดิ อยู่ก�่ ับั กระโหลกเป็น็ เขาถาวรมีเี พีียงชุุดเดียี ว ตลอดชีวี ิิต ไม่่มีี คอโดยเฉพาะกููปรีีที่่�มีีอายุุมากๆเหนีียงคอ
การผลััดเขาใหม่่อย่่างเขาของสัตั ว์์จำำ�พวกกวาง ขาทั้้�ง 4 ข้้างตั้้�งแต่่ จะยาวเกืือบติิดพื้้� นดิินใช้้โบกแกว่่งไประบาย
ช่่วงหน้้าแข้้งลงไปถึงึ ปลายกีบี นิ้้�วเป็น็ สีีขาวคล้า้ ยสวมถุุงเท้า้ ขาว ความร้้อนได้้
ในอดีตี เชื่่อ� ว่่ากููปรีมี ีปี ระชากรประมาณ 250-300 ตัวั กระจาย
อยู่�ใ่ นภููมิิภาคอินิ โดจีีน ประเทศกัมั พููชา ลาว เวียี ดนาม และไทย

25

ชีีววิทิ ยา อาหาร การสืบื พัันธ์ุุ�

พื้้�นที่่อ� ยู่อ่� าศัยั กููปรีีเป็็นสััตว์์เคี้้�ยวเอื้้�องอาหารที่่�กิินจะเป็็น ฤดููผสมพัั นธุ์�์อยู่�่ในช่่วงเดืือนเมษายนระยะ
พวกหญ้า้ ต่่าง ๆ เวลาหากินิ จะปะปนไปกับั ตั้้�งท้้องประมาณ 9 เดืือน ออกลููกครั้้�งละ
ฝููงสัตั ว์เ์ คี้้ย� วเอื้้อ� งชนิดิ อื่่น� ๆ เช่น่ วัวั แดง 1 ตััว ช่่วงใกล้ค้ ลอดกููปรีีแม่่ลููกอ่่อนจะแยก
กระทิงิ ควายป่า่ หรืือพวกกวาง ตัวั ออกจากฝููงเพื่่�อคลอดลููกและต้อ้ งเลี้้ย� ง
นิิสััยของกููปรีชี อบเอาเขาขวิิดกับั ต้น้ ไม้้ กิ่่ง� ลููกตามลํําพััง ประมาณ 1 เดือื นจึงึ จะพาลููก
ไม้้ ตามเส้้นทางที่่�เดิินผ่่าน หรืือขวิิดคุ้้�ย กลัับเข้า้ ฝููง
ดิินเพื่่� อหาน้ํํา หรืือดิินโป่่งกัันตามป่่าโปร่่ง
ได้้แก่่ป่า่ เบญจพรรณ ป่า่ เต็็งรััง ทุ่่�งหญ้า้
ป่า่ ทุ่่�ง บริิเวณที่่ม� ีดี ิินโป่ง่ และหนองน้ํําอุุดม
สมบููรณ์์ พัักผ่่อนตามป่า่ ดิิบทึบึ หรืือตามป่า่
เขาสููง ๆ เพื่่�อหลบร้อ้ นและภัยั จากผู้้�ล่่า

ปััจจััยคุุกคาม การบุุกรุุกพื้้�นที่่ป� ่่า การล่่าสััตว์์

สภาวะสงคราม

การบุุกรุุกพื้้� นที่่�ป่่าเพื่่� อการทํําเกษตรกรรม การล่่าเพื่่� อการยัังชีีพและการค้้ากะโหลก
ของชาวบ้้านก่่อให้้เกิิดการสููญเสีียถิ่่�นที่่� เขา และเนื้้�อ เป็็นอีีกปััญหาคุุกคามของ
สงครามอินิ โดจีนี เป็น็ ปัจั จัยั สํําคัญั ที่่ส� ่่งผลก อาศััย ของกููปรีี โรคระบาดที่่�เกิิดจากสััตว์์ กููปรีี ซึ่่�งคนพื้้� นเมืืองในท้้องถิ่่�นจะชอบล่่า
ระทบ ต่่อชีีวิิตของกููปรีีมากที่่�สุุด เนื่่�องจาก เลี้้�ยงที่่�ชาวบ้้านปล่่อยให้้เข้้าไปหากิินอิิสระ กููปรีี เนื่่อ� งจากว่่ากููปรีี มีเี นื้้�อที่่ร� สชาติอิ ร่่อย
พื้้�นที่่ท� ี่่ก� ููปรีอี าศัยั เป็น็ รอยต่่อของ 3 ประเทศ ในพื้้�นที่่�อาศััยของกููปรีี เช่่น การปล่่อยวััว
ในกลุ่่�มประเทศอิินโดจีีน ที่่�เกิิดปััญหาสู้้�รบ และควายให้้เข้้ามาหากิิน ในพื้้� นที่่�ที่่�มีีกููปรีี ตััวใหญ่่หนัังและเขาสามารถเอาไปขายได้้
ตามแนวตะเข็็บชายแดนในอดีีต ซึ่่�งจาก
ผลของสงครามทํําให้้ถิ่่�นที่่�อยู่่�และชีีวิิตของ อาศัยั อยู่�่ ราคาดีี
กููปรีี ถููกทํําลายและถููกฆ่า่ ตายโดยไม่่สามารถ
ประเมินิ ได้้

26

ถิ่่�นที่่�อยู่่�

27



กระซู่่�
Sumatran Rhinoceros

น้ำ��ำ หนักั ความสููง
700-1,000 กก. 112-145 ซม.

ระยะตั้้�งท้อ้ ง ช่่วงอายุุเฉลี่่ย�
400 วััน 35 ปีี

ลักั ษณะทั่่ว� ไป จุุดเด่น่

กระซู่เ�่ ป็น็ สัตั ว์ก์ ีบี คี่่� Perissodactyla อยู่ใ่� นกลุ่่ม� เดียี วกับั แรด นอของกระซู่น�่ ั้้น� จะแตกต่่างจากแรดชวาที่่� มีี
หรือื วงค์ส์ ััตว์ม์ ีเี ขาทีจี มููก คนไทยเรียี กเขาของกระซู่่�ว่่า นอ กระซู่เ�่ ป็น็ 2 นอบนหัวั ของมันั
สัตั ว์ท์ ี่่ม� ีหี นังั พัับหรือื หนังั ย่่น เช่น่ เดียี วกับั ช้า้ งและแรด หนังั มีสี ีนี ้ำ�ำ�ตาล
แดง มีีรอยย่่นอยู่่� 3 ตำ�ำ แหน่่งคือื บริเิ วณโคนขาหน้้าด้้านหนึ่่ง� พาดไป กระซู่ห�่ รือื แรดสุุมาตราจะมีขี นปกคลุุมตามตัวั
ยังั โคนขาอีกี ด้า้ นหนึ่่ง� บริเิ วณรอบเอว และบริเิ วณโคนขาหลังั ด้า้ นหนึ่่ง� แตกต่่างจากแรดชวา
ผ่่านสะโพกไปยังั โคนขาหลังั อีกี ด้า้ นหนึ่่ง� มีขี นสั้้น� ๆสีเี ทาดำำ� ถึงึ น้ำำ��ตาล
แดงขึ้้น� อยู่ท�่ ั่่ว� ไปตามแผ่่นหนังั กระซู่เ�่ ป็น็ สััตว์ท์ ี่่ม� ีีขาสั้้�น มีกี ีบี เท้้าข้้างละ 29
3 กีบี ริมิ ฝีีปากบนงุ้้�ม เป็น็ จะงอย ทำำ�หน้้าที่่�คล้้ายมืือในการนำ�ำ อาหาร
เข้า้ ปาก

ชีีววิิทยา อาหาร การสืบื พันั ธ์ุุ�

พื้้�นที่่อ� ยู่อ่� าศัยั เป็็นสััตว์์กิินพืื ช อาหารหลััก คืือ ใบไม้้ต้้น กระซู่�่ตััวเมีียสืืบพัันธุ์์�ได้้เมื่่�ออายุุ 4 ปีีขึ้้�นไป
หญ้า้ พืืชผััก ต้น้ อ่่อนของพืืช หรืือ ต้น้ ไม้้ ส่่วนตัวั ผู้้�สืบื พัันธุ์ไ์� ด้เ้ มื่่อ� เข้า้ สู่ป�่ ีที ี่่� 7 กระซู่ต่� ัวั
ขนาดเล็็กรวมทั้้�งพืื ชที่่�ขึ้้�นริิมน้ํํา และผลไม้้ เมียี ตั้้ง� ท้อ้ งประมาณ 14-17 เดือื น คลอดลููก
ชนิดิ ต่่าง ๆ ครั้้ง� ละ 1 ตััวหลังั จากคลอดลููกแล้้ว จะทิ้้�ง
เป็็นสััตว์์หากิินตััวเดีียว (ยกเว้้นช่่วงฤดูู ช่่วงประมาณ 4 ปีี จึงึ จะตั้้ง� ท้อ้ งอีีก
สืืบพัั นธุ์�์) กระซู่�่ตััวเมีียมีีพื้้� นที่่�ครอบครอง
อย่่างชััดเจน ส่่วนตััวผู้�้ไม่่มีีอาณาเขตที่่�
แน่่นอน อาศัยั อยู่ไ�่ ด้ใ้ นป่า่ ดงดิบิ หรือื ที่่ร� าบที่่�
มีแี หล่่งน้ํํา ลํําธาร ชอบแช่่ปลักั โคลน

ปััจจััยคุุกคาม การล่่าเพื่่อ� เอา “นอ” พฤติิกรรมเชื่่อ� งช้า้

สภาวะสงคราม เนื่่�องจากกระซู่�่มีีนิิสััยชอบนอน แช่่ปลััก
โคลนถ่่ายมููลที่่�เดิิมประจํํา และไม่่ค่่อยมีศี ััตรูู
มีคี วามเชื่่อ� ที่่�ผิิด ๆ ว่่า สามารถเอาไปทํํา ยา ตามธรรมชาติิ จึงึ เป็น็ สัตั ว์ท์ ี่่เ� ชื่่อ� งช้า้ ไม่่ปราด
เสริิมสมรรถภาพทางเพศของคนได้้ หรืือ เปรียี ว จึงึ ทํําให้้ถููกล่่าได้ง้ ่่าย
การบุุกรุุกตัดั ไม้ใ้ นพื้้�นที่่ท� ี่่ม� ีกี ระซู่อ่� าศัยั อยู่่� ทํํา เอาไปทํําเป็็นเครื่่�องรางของขลััง จึึงทํําให้้
ให้ก้ ระซู่ส่� ููญเสียี พื้้�นที่่อ� าศัยั และหากินิ ส่่งผล มีีการฆ่่ากระซู่�่เพื่่� อเอา “นอ” (จนกระซู่�่ลด
ให้จ้ ํํานวน ของกระซู่ใ�่ นประเทศไทยนั้้น� ลดลง จํํานวนลงอย่่างรวดเร็ว็ )
จนสููญพัั นธุ์�์จากถิ่่�นอาศัยั

30

ถิ่่�นที่่�อยู่่�

31



แรดชวา
Javan Rhinoceros

น้ำำ��หนััก ความยาวลำำ�ตััว
900-1,400 กก. 3.0-3.2 ม.

ระยะตั้้ง� ท้อ้ ง ช่่วงอายุุเฉลี่่ย�
480 วััน 40 ปีี

ลัักษณะทั่่ว� ไป จุุดเด่น่

แรดเป็น็ สััตว์ก์ ีบี คี่่� อยู่่ใ� นวงศ์์แรด หรือื วงศ์์สัตั ว์์มีเี ขาที่่จ� มููก แรดชวามีีนอเดีียวเหมืือนแรดอิินเดีีย(ชนิิด
แรดเป็น็ สััตว์ห์ นังั พัับหรืือหนังั ย่่น โดยหนัังมีีสีนี ้ำ��ำ ตาลเทา มีีรอยย่่น อื่่�นมีีสองนอ) จึึงได้้อีีกชื่่�อว่่า แรดนอเดีียว

หรือื รอยพัับอยู่่� 5 แห่่ง คือื ช่่วงคอถึงึ หัวั ไหล่่ บริิเวณโคนขาหน้า้ ด้้าน นอของมัันมีีขนาดเล็็กที่่�สุุดในบรรดาแรด
หนึ่่�งพาดไปยัังโดนขาหน้้าอีีกด้้านหนึ่่�ง รอบเอว บริิเวณโคนขาหลััง ทั้้ง� หมด
ด้า้ นหนึ่่ง� ผ่่านสะโพกไปยังั โคนขาหลังั อีกี ด้า้ นหนึ่่ง� และรอยพัับบริเิ วณ
โคนหาง แรดมีเี ขาที่่บ� ริเิ วณจมููก 1 เขา เรียี กว่่านอเห็น็ ชัดั ในตัวั ผู้อ้� าจมีี แรดชวาไม่่มีขี น มีหี นังั สีเี ทาหรือื น้ำ�ำ�ตาลเทา มีี
ความยาวได้ถ้ ึงึ 25 ซม. แรดมีฟี ันั ตััด 1 คู่่�เป็น็ อาวุุธสำ�ำ คัญั ที่่�ใช้ใ้ นการ รอยพัับที่่�ไหล่่ หลังั ขาหน้้า และสะโพก ทำำ�ให้้
ต่่อสู้้� แรดเป็น็ สัตั ว์ท์ ี่่�มีีขาสั้้�น มีีกีีบเท้้าทั้้�ง 4 ข้า้ ง ข้า้ งละ 3 กีบี มีรี ิิม ดููคล้า้ ยกับั ว่่ามันั สวมเสื้้อ� เกราะอยู่�่ รอยพัับที่่�
ฝีีปากบนเป็น็ จะงอยทำำ�หน้า้ ที่่�คล้า้ ยมือื ในการนำำ�อาหารเข้า้ ปาก คอของแรดชวาเล็็กกว่่าแรดอิินเดีีย

33

ชีีววิิทยา อาหาร การสืบื พันั ธ์ุุ�

พื้้น� ที่อ�่ ยู่อ่� าศัยั อาหารหลัักของแรดชวาจะเป็็นจำ�ำ พวกใบไม้้ แรดชวาสามารถผสมพัั นธุ์�์ได้้ตลอดทั้้�งปีี
หรืือต้้นอ่่อนของพืื ช ต้้นหญ้้า พืื ชผัักที่่� ช่่วงการตั้้�งท้้องจะใช้้ระยะเวลา 16 - 18
เป็น็ ต้้นเตี้้ย� ๆ รวมทั้้ง� พืืชที่่ข� ึ้้�นริมิ น้ำำ�� และผล เดือื น (ประมาณ 480วันั ) ตกลููกแค่่ครั้้�งละ
ไม้ท้ ี่่�หล่่นบนพื้้�นดิิน 1 ตััว ลููกแรดชวาหนักั ประมาณ 50 กก.
แรดชวาเป็็นสััตว์์ที่่�ชอบป่่าดงดิิบ พื้้� นที่่�
ราบต่ำ��ำ ที่่�ชื้้�นและมีีแหล่่งน้ำำ�� อุุดมสมบรููณ์์
นอกจากนั้้น� แรดชวามีนี ิสิ ัยั ชอบนอนแช่่ปลักั
โคลนเป็น็ เวลานาน ๆ แสดงอาณาเขตที่่อ� ยู่�่
อาศัยั ด้ว้ ยการถููกับั ต้น้ ไม้้ ปัสั สาวะ และกลิ่่น�
ตามรอยเท้า้

ปััจจััยคุุกคาม การล่่าเพื่่อ� เอา “นอ” พฤติิกรรมเชื่่อ� งช้า้

การบุุกรุุกป่า่ เนื่่อ� งจากแรดชวามีีนิสิ ััยที่่�ชอบนอนแช่่ปลััก
โคลน ถ่่ายมููลเป็น็ ที่่ป� ระจํํา และไม่่ค่่อยมีศี ัตั รูู
มีคี วามเชื่่อ� ที่่�ผิดิ ๆ ว่่า สามารถเอาไปทํํายา ตามธรรมชาติิ จึงึ เป็น็ สัตั ว์ท์ ี่่เ� ชื่่อ� งช้า้ ไม่่ปราด
เสริมิ สมรรถภาพทางเพศของคนได้้ หรือื เอา เปรียี ว ทํําให้ถ้ ููกพบตัวั และถููกล่่าได้ง้ ่่าย
การบุุกรุุกป่่าจากการทํําไม้้และการถางป่่า ไปทํําเป็น็ เครื่่อ� งรางของขลังั จึงึ ทํําให้ม้ ีกี าร
เพื่่� อทํําการเกษตร ในพื้้� นที่่�ที่่�มีีประชากร ฆ่่าแรดชวาเพื่่�อเอา “นอ” (จนแรดชวาลด

แรดชวา ทํําให้้แรดชวาสููญเสีียพื้้� นที่่�อาศััย จํํานวนลงอย่่างรวดเร็็ว)
และหากิิน ส่่งผลให้้จํํานวนประชากรของ
แรดชวาสููญพัั นธุ์�์จากถิ่่�นที่่�อยู่่�อาศััยใน
ประเทศไทย

34

ถิ่่�นที่่�อยู่่�

35



ควายป่า่
Wild water buffalo

น้ำำ��หนักั ความยาวลำำ�ตัวั
900-1200 กก. 2.5-3.0 ม.
ความสููง ช่่วงอายุุเฉลี่่ย�
1.5 - 2.0 ม. 20-25 ปีี

ลักั ษณะทั่่ว� ไป จุุดเด่่น

มีีเขาที่่�ใหญ่่กว่่าควายบ้า้ น

ควายป่า่ เป็็นพวกสััตว์์กีีบคู่่� เช่่นเดียี วกัับพวกวััวป่า่ กระทิิง ขาทั้้ง� 4 มีสี ีขี าวแก่่หรือื สีเี ทาคล้า้ ย
วัวั แดง กินิ พืืชเป็น็ อาหาร สีขี นตามลำำ�ตัวั เป็น็ สีเี ทาหรือื สีนี ้ำ��ำ ตาลดำำ� ฟันั ใส่่ถุุงเท้า้ สีขี าว
กรามบนเป็็นฟันั คม สำ�ำ หรัับตััดฉีีก พืืชจำ�ำ พวกหญ้้า ลัักษณะเด่่นทั้้�ง
ตัวั ผู้้� และตัวั เมียี มีเี ขาบนหัวั ทั้้ง� สองข้า้ ง มีขี นาดใหญ่่และ วงกว้า้ งโค้ง้ 37
ไปด้า้ นหลังั คล้า้ ยเสี้้ย� วพระจันั ทร์์ เปลือื กนอกเป็น็ ปลอกเขาแข็ง็ สวมทับั
บนแกนกระดููกเขาที่่ง� อกติิดกัับกระโหลก ปลายเขาเรียี วแหลม ด้า้ นใน
โคนเขามีรี อยหยักั ลึกึ เป็น็ ลอนคลื่่น� เขาโตขึ้้น� ตามอายุุ ควายป่า่ มีสี ายตา
ไม่่ดีนี ักั แต่่มีจี มููก ที่่ไ� วต่่อประสามสัมั ผัสั มีคี วามทรหด อดทน ปัจั จุุบันั
ควายป่า่ เหลือื อยู่ใ�่ นประเทสไทยจำำ�นวนน้อ้ ยมาก พบเฉพาะบริเิ วณพื้้�นที่่�
ตอนใต้ข้ องเขตรัักษาพัันธุ์�์ สัตั ว์์ป่า่ ห้ว้ ยขาแข้้ง จำ�ำ นวนเพีียงไม่่ถึงึ 70
ตัวั เท่่านั้้�น

พฤตกิ รรมและนเิ วศวิทยา

ควายป่า่ มีีสายตาไม่่ดีนี ักั แต่่จมููกและหููไวมาก มักั ชอบอาศััยรวมกัันเป็น็ ฝููงประมาณ 8-10 ตัวั มีีเพศเมีียอายุุมากเป็น็ ผู้้�นำ�ำ ฝููง เพศผู้โ�้ ต
เต็ม็ วัยั มักั หากินิ ตามลำ�ำ พััง เรียี กว่่าควายโทน เพศผู้้�มักั จะกลับั เข้า้ ฝููงในช่่วงเดือื นตุุลาคมถึงึ พฤศจิกิ ายนเพื่่�อผสมพัันธุ์์� ควายป่า่ มีอี ายุุยืนื ประมาณ
20-25 ปีี อาศััยอยู่่�ตามป่า่ เบญจพรรณ หรือื ป่า่ เต็ง็ รังั ที่่�ค่่อนข้า้ งโปร่่ง หรือื ทุ่่ง� หญ้้าโล่่งใกล้้แหล่่งน้ำ��ำ หรืือลำ�ำ ธาร ชอบนอนแช่่ปลัักหรืือแช่่น้ำ��ำ ใน
เวลากลางวััน ว่่ายน้ำ��ำ ได้ด้ ีี ออกหากิินในช่่วงเช้า้ หรืือเย็น็ ปัจั จุุบันั พบในเขตรักั ษาพัันธุ์์�สััตว์์ป่า่ ห้ว้ ยขาแข้้ง จ.อุุทััยธานีี ประมาณ 60 ตัวั

ปััจจัยั คุุกคาม พืืชต่า่ งถิ่่�น ถิ่่�นที่อ่� ยู่่�ลดลง

ผสมข้้ามสายพัันธุ์์� การลดลงของถิ่่น� ที่่อ� ยู่อ่� าศัยั ที่่เ� หมาะ
ชนิิดพืื ชพัั นธุ์์�ต่่างถิ่่�นที่่�รุุกรานโดย สม โรคระบาดและปรสิิตที่่�ส่่งผ่่านมา
เฉพาะต้น้ ไมยราบยักั ษ์ท์ ี่่ร� ะบาดเข้า้ มา จากควายบ้า้ น การล่่า การแก่่งแย่่ง
ปััจจุุบัันควายป่่าในเขตรัักษาพัั นธุ์�์ฯ ตามลำ�ำ ห้้วยขาแข้้งและขึ้้�นยึึดครอง พื้้� นที่่�หากิินพืื ชอาหารและแหล่่งน้ำ��ำ
กำ�ำ ลัังประสบกัับภััยคุุกคามร้้ายแรง หาดทรายจนแทนที่่�หญ้้าพงที่่�เป็็น ระหว่่างควายป่า่ และควายบ้า้ น
คืือการผสมข้้ามสายพัั นธุ์�์ ระหว่่าง
ควายป่า่ และควายบ้า้ น การผสมสาย อาหารสำำ�คััญของควายป่า่
เลือื ดชิิด

38

ถิ่่�นที่่�อยู่่�

39



เก้ง้ หม้้อ ความยาวลำ�ำ ตััว
Fea’s muntjac 80-90 ซม.
ระยะตั้้�งท้อ้ ง
น้ำ��ำ หนักั 6 เดืือน
20-30 กก.
จุุดเด่่น
ความยาวหาง
10-11 ซม.

ลัักษณะทั่่ว� ไป มีเี ขาเป็น็ แกนกระดููกงอกติดิ กับั ส่่วนกระโหล
กโดยมีกี ารผลัดั เขาทุุกปีแี ต่่เขาของเก้ง้ หม้อ้
เก้ง้ หม้อ้ หรือื เก้ง้ ดำ�ำ เป็น็ สัตั ว์เ์ ลี้้ย� งลููกด้ว้ ยนมในกลุ่่ม� ของสัตั ว์์ จะสั้้น� กว่่าเก้ง้ ธรรมดาเขาสั้้�น

เคี้้ย� วเอื้้อ� ง มีขี นาดไล่่เลี่่ย� กับั เก้ง้ ธรรมดาหรือื เล็ก็ กว่่าเล็ก็ น้อ้ ย ตัวั ผู้จ้� ะ หางสั้้น� ซีกี บนเป็น็ สีดี ำ�ำ เข็ม็ ซีกี ล่่างของหางสีี
มีเี ขาแบบ Antler เหมืือนเขากวาง โดยมีีการผลัดั เขาทุุกปีี เขาสั้้�นมีี 2 ขาวตัดั กัันสะดุุดตา
กิ่่ง� กิ่่ง� หน้า้ มีขี นาดสั้้น� กว่่ากิ่่ง� หลังั ขนลำำ�ตัวั ของเก้ง้ หม้อ้ มีสี ีดี ำำ�เหมือื น
ดิินหม้้อ ส่่วนท้้องสีีขาว ลัักษณะเด่่น ของเก้้งหม้้อคืือมีีหางสั้้�น ขน
ปกคลุุมหางด้า้ นบนสีีดำำ�หางด้้านล่่างสีขี าว ขนที่่ข� าเหนือื กีบี ขึ้้น� มาสีดี ำำ�
มีกี ารกระจายพัันธุ์�แ์ ถบเทืือกเขาตระนาวศรีใี นไทย และพม่่า

41

ชีีววิทิ ยา อาหาร พฤติิกรรม

ถิ่่�นอาศััย อาหารที่่ก� ิินได้แ้ ก่่ ใบไม้้ ใบหญ้า้ ผลไม้้บาง ชอบอาศัยั อยู่ต�่ ามป่า่ ทึบึ สููงๆ ที่่เ� ป็น็ ป่า่ ดงดิบิ
ชนิิด หน่่ออ่่อนของต้้นไม้้ โดยเฉพาะหญ้้า ไม่่ชอบอยู่ร�่ วมกัันเป็น็ ฝููงใหญ่่ ชอบอยู่่�กลุ่่ม�
พบทางภาคใต้้ของประเทศไทยเทืือกเขา ระบัดั จะชอบมาก ละ 2 - 3 ตัวั แต่่โดยปกติแิ ล้ว้ ชอบอยู่ล�่ ำ�ำ พััง
ตะนาวศรีี และตามแนวชายแดนที่่ต� ิดิ ต่่อกับั ตััวเดีียว ออกหากิินตอนเช้้าตรู่�่ พลบค่ำำ��
ประเทศพม่่า และตอนกลางคืืน โดยจะออกมาหากิินตาม
ทุ่่�งโล่่ง ชายป่่า ท้้องนา แถวที่่�มีีลููกไม้้ป่่า
ชอบกิินดินิ โป่ง่

สาเหตุุของการใกล้้จะสูญู พัันธุ์�์

ปัจั จุุบันั เป็น็ สััตว์์ป่า่ ที่่ห� ายากและใกล้จ้ ะสููญพัันธุ์�ห์ มดไปจากประเทศ เนื่่�องจากมีีเขตแพร่่กระจายจำำ�กััด และที่่�อยู่่�อาศัยั ถููกทำำ�ลายหมดไป
เพราะการตััดไม้้ทำ�ำ ลายป่า่ การเก็บ็ กักั น้ำำ�� เหนือื เขื่่�อนและการล่่าเป็น็ อาหาร เก้ง้ หม้อ้ เป็น็ เนื้้อ� ที่่น� ิยิ มรัับประทานกัันมาก

42