Reserved wild animals of Thailand

วาฬบรููด้้า น้ำำ��หนักั
Bryde’s whale 40 ตััน

วััยเจริญิ พัันธุ์�์
8-13 ปีี

ความยาวลำ�ำ ตััว
14-15 ม.

ระยะเวลาตั้้ง� ท้้อง
11-12 เดือื น

ลัักษณะทั่่ว� ไป จุุดเด่น่

เป็น็ สัตั ว์เ์ ลี้้ย� งลููกด้ว้ ยน้ำำ��นมที่่อ� าศัยั อยู่ใ่� นทะเลและมีคี วามยาว รอยจีบี ใต้้ลำ�ำ คอมีจี ำำ�นวนมากกว่่า คือื 80
ประมาณ 10-13 เมตร ลำำ�ตัวั มีีสีเี ทาดำ�ำ รููปร่่างค่่อนข้้างเพรีียว มีลี าย – 90 รอยจีีบ และ ซี่่ก� รองด้้านซ้า้ ย ขวา มีี
แต้้มสีีขาวประปรายตรงใต้้คางและใต้้คอ บางตััวพบมีีแถบสีีจางบน ด้า้ นละ 180-210 ซี่่�
แผ่่นหลััง บางตัวั ก็็มีจี ุุดสีีจางทั้้�งตััว คล้้ายสีเี ทาลายกระสีขี าว มีสี ััน 3
สันั เด่่นชัดั บริเิ วณด้า้ นบนของปาก ซึ่่ง� จะวางตัวั ขนานกันั จากปลายปาก วาฬโอมููระมีีสัันบริิเวณตรงกลางของส่่วน
จนถึงึ ตำำ�แหน่่งของรููหายใจ เวลาผุุดขึ้้น� หายใจเหนือื ผิวิ น้ำ�ำ�จะเห็น็ หัวั และ หัวั 3 เส้้น
น้ำ�ำ� พุุที่่�หายใจออกมาเป็น็ เวลานาน ก่่อนจะเห็น็ ครีีบหลังั ตามมา แล้้วทิ้้�ง
ตััวจมหายไปโดยไม่่โผล่่ส่่วนหางขึ้้�นมาเหนือื น้ำ��ำ 93

ในประเทศไทย มีีประชากรที่่�ประจำำ�ถิ่่�นราว 60 ตััว พบในอ่่าวไทย
ประมาณ 40 ตัวั และฝั่�่งอันั ดามัันประมาณ 20 ตัวั

ชีีววิิทยา อาหาร ถิ่่น� อาศััย

การขยายพัันธุ์์� แพลงก์์ตอน เคย ปลาขนาดเล็็ก พบแพร่่กระจายอยู่�่ทั่่�วโลก โดยเฉพาะใน
เขตร้้อนและเขตกึ่่�งร้อ้ น ในเขตละติิจููด 40
วาฬบรููด้้า มีีวััยเจริิญพัั นธุ์�์ ในช่่วงอายุุ องศาเหนืือถึึงใต้้ ไม่่พบการอพยพย้้าย
9-13 ปีี ให้ล้ ููกครั้้ง� ละ 1 ตัวั ทุุก 2 ปีี โดยตั้้�ง ถิ่่�นฐานเป็็นระยะทางไกล ในประเทศไทยมีี
ท้้องนาน 10-12 เดือื น ระยะให้้นมน้้อยกว่่า ร า ย ง า น ก า รพ บ ว า ฬ บ รููด้้ า ทั้้� ง ฝั่� ่ ง อ่่ า ว ไ ท ย

12 เดืือน ลููกวาฬแรกเกิิดจะมีีความยาว และอัันดามััน โดยเฉพาะในฝั่�่งอ่่าวไทยซึ่่�ง
ประมาณ 3-4 เมตร มีอี ายุุยืนื ได้ถ้ ึงึ 50 ปีี พบห่่างจากฝั่�่งเพีี ยงแค่่ 4-30 กิิโลเมตร

และประชากรที่่�พบในอ่่าวไทยจััดเป็็นวาฬ
ประจำ�ำ ถิ่่�น

ปััจจััยคุุกคาม การประมง

สิ่่ง� ของจากมนุุษย์์ อวนลาก ที่่�มีีปากอวนใหญ่่ลากได้้ตลอด
เวลา และหากมีีสััตว์์หลุุดเข้้าไปในปากอวน
ยกตััวอย่่างเช่่น ขยะทะเลและถุุงพลาสติิก
ที่่�บางครั้้�งการกิินอาหารของสััตว์์พวกนี้้� ก็็จะหลุุดออกมายาก เช่่นที่่�เคยเจอฉลาม
วาฬติดิ ข้า้ ไป นอกจากนี้้ย� ังั มีอี วนจมปูู ลอบ
อ้้าปากกิินปลา บางทีีอาจจะเจอพลาสติิก ปูู และเครื่่�องมืือประมงบางอย่่างมีเี ส้น้ เล็ก็
เข้้าไปไม่่รู้้�ตััวที่่ต� ิิดเข้้ามา นอกจากนี้้ย� ัังมีสี ิ่่ง� แม้้จะไม่่ได้้ทำ�ำ ให้้สััตว์์ตายทัันทีี แต่่ถ้้าติิดตััว
แวดล้้อมและคุุณภาพน้ำ�ำ� ที่่�ไม่่สะอาดจะมีีผล สััตว์์ไป จะทำำ�ให้้สััตว์์พิิ การ ถููกพัั นถููกรััด
ให้้ปริิมาณสััตว์์น้ำ�ำ� อาหารของวาฬไม่่เพีียง ตามครีีบหาง และค่่อยรััดจนเป็็นบาดแผล
พอ และอาหารไม่่สมบุุรณ์์ สัตั ว์ก์ ลุ่่ม� นี้้ก� ็จ็ ะไม่่
ขึ้้�นมาหากิิน และไปหากิินในบริิเวณอื่่น� แทน ลึกึ และขาด

94

ถิ่่�นที่่�อยู่่�

อ่่าวไทย

ทะเลอันั ดามันั

95



ฉลามวาฬ น้ำ��ำ หนััก ความยาวลำำ�ตััว
Whale shark 20-21 ตััน 12.5 ม.

ช่่วงอายุุเฉลี่่ย� จุุดเด่น่
70 ปีี

มีชี ่่องเหงืือก 4 ช่อ่ ง มีคี รีีบอก 2 อััน
ครีีบหาง 2 อันั และ ครีีบก้้น(หาง) 1 อััน

และในส่่วนลำำ�ตัวั ด้า้ นบนจะเป็น็ สีนี ้ำ�ำ� เงินิ และมีี
จุุดสีีขาวเหลืืองกระจายอยู่ท�่ ั่่�วไป

ลัักษณะทั่่ว� ไป

ฉลามวาฬมีขี นาดตัวั ที่่ใ� หญ่่มากโตเต็ม็ ที่่อ� าจยาวถึงึ 50 ฟุุต (15 เมตร) นับั เป็น็ ปลาที่่ม� ีขี นาดใหญ่่ที่่ส� ุุดในโลก มีหี ัวั ที่่ใ� หญ่่โตมาก เมื่่อ� เทียี บ
กับั ขนาดลำำ�ตัวั ความกว้้างของปากใกล้้เคียี งกับั ความกว้้างของหััว มีีปากที่่�ตำ�ำ แหน่่งด้า้ นหน้า้ ของหััว ซึ่่�งต่่างจากฉลามโดยทั่่ว� ไปที่่�มีีปากอยู่่�ใน
ตำำ�แหน่่งด้า้ นล่่าง ใช้้เหงือื กในการหายใจ มีชี ่่องเหงืือก 4 ช่่อง มีีครีีบอก 2 อััน ครีบี หาง 2 อันั และ ครีบี ก้น้ (หาง) 1 อันั หางของปลาฉลามวาฬ
อยู่�ใ่ นแนวตั้้ง� ฉาก และโบกไปมาในแนวซ้้าย-ขวา
ส่่วนท้อ้ งของปลาฉลามวาฬมีสี ีขี าว หรือื เหลือื งอ่่อน และในส่่วนลำ�ำ ตัวั มีสี ีตี ั้้ง� แต่่สีเี ทาดำ�ำ จนถึงึ สีนี ้ำ��ำ ตาลแดง หรือื น้ำำ�� ตาลออกเขียี ว ที่่ด� ้า้ นหลังั และ
ด้้านข้้าง รวมถึึงผิวิ ด้า้ นบนเหนือื ครีบี หน้า้ (Pectorals) ฉลามวาฬจะมีจี ุุดกลม ๆ ถี่่� ๆ สีขี าว หรือื สีเี หลืือง เรียี งเป็น็ แนวตามลำ�ำ ตัวั จุุดเล็็กที่่ส� ุุด
จะอยู่่บ� ริิเวณหััว ที่่�อื่่�น ๆ ซึ่่�งจุุดเหล่่านี้้�ใช้้ในการระบุุตัวั ของปลาฉลามวาฬได้้ โดยแต่่ละตััวจะมีีจุุดที่่แ� ตกต่่างกัันออกไป เป็น็ อัตั ลักั ษณ์์ประจำ�ำ ตััว
และอาจมีีแถบเส้้นแคบ ๆ สีขี าว หรืือ สีีเหลืืองพาดตามขวาง จุุดสีขี าวเหลืืองกระจายอยู่ท�่ ั่่ว� ไป

97

ชีีววิทิ ยา ถิ่่�นอาศััย

อาหาร ปลาฉลามวาฬอาศััยอยู่�่ในทะเลเขตร้้อนและ
เขตอบอุ่่�น ตามแนวปะการัังที่่�ความลึึกไม่่
กินิ แพลงก์ต์ อนเป็น็ อาหาร โดยใช้ว้ ิธิ ีีกรอง เกิิน 700 เมตร สำ�ำ หรัับในประเทศไทยมีี
กิิน แต่่ลัักษณะการกิินอาหารไม่่ใช่่ปััจจััยที่่� รายงานการพบปลาฉลามวาฬทั้้ง� ฝั่�่งอ่่าวไทย
นัักวิิทยาศาสตร์์ใช้้แบ่่งฉลามวาฬออกจาก และอัันดามันั
ฉลามชนิดิ อื่่น� ๆ เนื่่อ� งจากยังั มีปี ลาฉลามอีกี
2 ชนิดิ ที่่�กิินแพลงก์์ตอนเป็น็ อาหารแต่่อยู่�่
คนละอันั ดับั กับั ฉลามวาฬ

ปััจจัยั คุุกคาม

สาเหตุุหนึ่่ง� ที่่ท� ำ�ำ ให้้ฉลามวาฬลดจำ�ำ นวนลง คืือ จากการทำ�ำ การประมง แม้ว้ ่่าตัวั ฉลามวาเองจะไม่่ใช่เ่ ป้า้ หมายหลัักแต่่มันั ก็็ติิดเครื่่�องมือื
ประมงบ่่อยและครีีบของมันั ก็ม็ ีีขนาดใหญ่่และราคาดีี อีีกสาเหตุุหนึ่่ง� คือื การนิิยมดำ�ำ น้ำำ��ดููฉลามวาฬซึ่่ง� ทำ�ำ ให้เ้ รือื เข้้าไปใกล้ฉ้ ลามวาฬและถููกเรือื ชน
เป็น็ ประจำ�ำ นอกจากนี้้�แล้้วปัญั หาเรื่่�องไมโครพลาสติกิ ที่่ต� ิดิ มากับั แพลงก์์ตอน นักั วิิทยาศาสตร์์เชื่่อ� ว่่าสารพิิษที่่ส� ะสมอยู่่�ในไมโครพลาสติิกจะส่่ง
ผลกระทบต่่อกระบวนการทางชีวี ภาพ และส่่งผลเสียี ต่่อชีวี วิิทยาการสืบื พัันธุ์์�ของฉลามวาฬได้้
ปัจั จุุบันั สถานภาพฉลามวาฬได้้รัับการประเมิินสถานภาพเป็น็ สััตว์์ที่่�เสี่่ย� งต่่อการสููญพัันธุ์�์ (Red List of Threatened Species) ของ IUCN
โดยจััดอยู่่ใ� นกลุ่่ม� สััตว์์ที่่ม� ีสี ถานภาพใกล้ส้ ููญพัันธุ์�์ (Endangered) สถานภาพการอนุุรัักษ์ใ์ นประเทศไทย เป็น็ สััตว์ป์ ่า่ สงวน ตามพระราช
บัญั ญัตั ิิสงวนและคุ้้�มครองสััตว์ป์ ่า่ พ.ศ.2562

98

ถิ่่�นที่่�อยู่่�

อ่่าวไทย

ทะเลอันั ดามันั

99