รายงาน การพิจารณาศึกษา การทำเกษตรแบบแปลงใหญ่

124 ๒.๓.๓ เป้ำหมำยและตัวชี้วัด มีการก าหนดเป้าหมายและตัวชี้วัดใน 2 ประเด็น ได้แก่ 1) สินค้าเกษตรปลอดภัยมีมูลค่าเพิ่มขึ้น เฉลี่ยร้อยละ 3 โดยวัดอัตราการขยายตัวของสินค้า เกษตรปลอดภัย และ ๒) ผลิตภัณฑ์เกษตรปลอดภัยของไทยได้รับการยอมรับด้านคุณภาพ ความปลอดภัย และคุณค่าทางโภชนาการสูงขึ้น โดยวัดจากดัชนีความเชื่อมั่นผู้บริโภค ด้านคุณภาพ และความปลอดภัยอาหารในระดับดีและดีมาก ๒.๓.๔ แนวทำงกำรวำงแผนพัฒนำเพื่อกำรพัฒนำเกษตรปลอดภัยด้ำนพืชของ แปลงใหญ่ระดับต่ำงๆ เพื่อเป็นตัวอย่างในการวางแผนการพัฒนาเกษตรปลอดภัย ในที่นี้ จึงขอเสนอ แนวทางการวางแผนเพื่อการพัฒนาคุณลักษณะและคุณสมบัติการสร้างมูลค่าของสินค้าเกษตร จากฐานความรู้และนวัตกรรมด้านเกษตรปลอดภัยของแปลงใหญ่ระดับต่างๆ ไว้ดังนี้(ตารางผนวกที่ 3) ๑) แปลงใหญ่ระดับพื้นฐำน มีเป้าหมายลดต้นทุนและเพิ่มผลผลิต ควรได้รับการรับรองมาตรฐานความปลอดภัยในกระบวนการผลิตต่ ากว่าร้อยละ ๕๐ ของสมาชิก ๒) แปลงใหญ่ระดับก้ำวหน้ำ เป้าหมายธุรกิจเกษตรครบวงจร ควรได้รับ การรับรองมาตรฐานความปลอดภัยในกระบวนการผลิตร้อยละ 5๑ - ๗๐ ของสมาชิก รวมทั้งได้ มาตรฐานโรงงาน โรงคัดบรรจุสินค้า ผลิตภัณฑ์ได้รับการรับรองมาตรฐานความปลอดภัย ๓) แปลงใหญ่ระดับพัฒนำ ได้การรับรองมาตรฐานความปลอดภัย ในกระบวนการผลิตร้อยละ ๗๑ – ๙๐ ของสมาชิก และ ได้มาตรฐานความปลอดภัยตามกฎหมาย และของคู่ค้าในประเทศ ๔) แปลงใหญ่ระดับแข่งขัน มีเป้าหมายธุรกิจเกษตรเพื่อการส่งออก ควรได้รับการรับรองมาตรฐานความปลอดภัยในกระบวนการผลิตครบทุกรายสมาชิกและได้มาตรฐาน ของประเทศคู่ค้า/อนุสัญญา/ความตกลงการค้าระหว่างประเทศที่เกี่ยวข้อง

ตารางผนวกที่ 3 แนวทางการวางแผนเพื่อการพัฒนาคุณลักษณด้านเกษตรปลอดภัยของแปลงใหญ่ระดับต่าง ๆ แปลงใหญ่ระดับพื้นฐาน แปลงใหญ่ระดับพัฒนา เป้าหมาย ลดต้นทุน เพิ่มผลผลิต เป้าหมาย ธุรกิจต้นน้ า ๑. ได้การรับรองมาตรฐานความ ปลอดภัยในกระบวนการผลิตต่ า กว่าร้อยละ ๕๐ ของสมาชิก ๑. ได้การรับรองมาตรฐานความ ปลอดภัยในกระบวนการผลิต ร้อยละ ๕๑ – ๗๐ ของสมาชิก ๒. ได้มาตรฐานโรงงาน โรงคัดบรรจุ ๓. ได้รับการรับรองมาตรฐานความ ปลอดภัยของสินค้า

ณะและคุณสมบัติการสร้างมูลค่าของสินค้าเกษตรจากฐานความรู้และนวัตกรรม แปลงใหญ่ระดับก้าวหน้า แปลงใหญ่ระดับแข่งขัน เป้าหมาย ธุรกิจเกษตรครบวงจร เป้าหมายเครือข่ายธุรกิจเพื่อการส่งออก ๑. ได้การรับรองมาตรฐานความ ปลอดภัยในกระบวนการผลิต ร้อยละ ๗๑ – ๙๐ ของสมาชิก ๒. ได้มาตรฐานความปลอดภัยตาม กฎหมายและของคู่ค้าในประเทศ ๑. ได้มาตรฐานความปลอดภัยใน กระบวนการผลิตครบทุกราย สมาชิก ๒. ได้มาตรฐานของประเทศคู่ค้า/ อนุสัญญา/ความตกลงการค้า ระหว่างประเทศที่เกี่ยวข้อง 125

126 ๒.๔ เกษตรแปรรูป เกษตรแปรรูป เป็น 1 ใน 6 แผนย่อย ของยุทธศาสตร์ชาติ 20 ปี ประเด็น การเกษตร ซึ่งมีเป้าหมายในการพัฒนาการแปรรูปสินค้าเกษตรเพื่อสร้างมูลค่า มีการก าหนด เป้าหมาย อัตราการขยายตัวของมูลค่าสินค้าเกษตรแปรรูปและผลิตภัณฑ์ ในทุกๆช่วงระยะเวลา ๕ ปี เริ่มจาก พ.ศ. 2561 - 2565 มูลค่าสินค้าเฉลี่ยเพิ่มขึ้นร้อยละ ๓ พ.ศ. 2566 - 2570 มูลค่าสินค้า เฉลี่ยเพิ่มขึ้น ร้อยละ 4 พ.ศ. 2571 - 257๕ มูลค่าสินค้าเฉลี่ยเพิ่มขึ้นร้อยละ 5 และ พ.ศ. 2576 - 2580 มูลค่าสินค้าเฉลี่ยเพิ่มขึ้น ร้อยละ ๖ ทั้งนี้การขับเคลื่อนบนฐานแนวความคิดเศรษฐกิจองค์รวม มาตรการหนึ่งที่เกี่ยวข้องกับเกษตรแปรรูป คือ การสนับสนุนให้เกิดอุตสาหกรรมแปรรูปผลผลิต เกษตรเป็นผลิตภัณฑ์ที่มีมูลค่าสูง เช่น ปลูกพืช เพื่อมาแปรรูปเป็นสารประกอบฟังก์ชัน อาหารฟังก์ชัน ชีวเคมีภัณฑ์ เช่น โอลิโอเคมิคอล วัสดุชีวภาพ เช่น วัสดุคาร์บอนมูลค่าสูง ยา และวัคซีน เป็นต้น หรือน าวัสดุเหลือใช้ทางการเกษตร เช่น ใบอ้อย ซังข้าว มาผลิตไฟฟ้าชีวมวล เป็นต้น ๒.๔.๑ มีแนวทำงในกำรพัฒนำเกษตรแปรรูป ประกอบด้วย ๑) ส่งเสริมกำรพัฒนำและใช้วัตถุดิบและผลิตผลทำงกำรเกษตร ในที่นี้หมายถึง วัตถุดิบและผลิตผลทางการเกษตร ที่เชื่อมโยงไปสู่กระบวนการแปรรูปในอุตสาหกรรม ต่อเนื่องที่เกี่ยวข้อง เพื่อใช้เป็นวัตถุดิบในการแปรรูปเป็นผลิตภัณฑ์ใหม่ที่มีมูลค่าสูง โดยการน า เทคโนโลยีและนวัตกรรมมาประยุกต์ใช้ในกระบวนการผลิตตลอดห่วงโซ่อุปทานให้แก่เกษตรกร และสถาบันเกษตรกรเพื่อเพิ่มมูลค่าสินค้าเกษตร ๒) ส่งเสริมกำรแปรรูปโดยประยุกต์ใช้เทคโนโลยีและนวัตกรรม รวมถึงองค์ความรู้และ ภูมิปัญญาที่ทันสมัย มีประสิทธิภาพในการแปรรูป สร้างความแตกต่าง เพิ่มมูลค่าในผลิตภัณฑ์และสินค้าเกษตร รวมทั้งการผลักดันเทคโนโลยีและนวัตกรรมการแปรรูป สินค้าเกษตรขั้นสูงที่มีคุณค่าเฉพาะ และ ผลิตภัณฑ์คุณภาพสูงที่สอดคล้องกับความต้องการของตลาด ไปสู่การผลิตเชิงพาณิชย์ ๓) สนับสนุนกำรน ำเทคโนโลยี นวัตกรรมสมัยใหม่ เพื่อน ามาใช้ ในกระบวนการผลิตหลังการเก็บเกี่ยว และการแปรรูป เช่น บรรจุภัณฑ์อัจฉริยะ ควบคุมคุณภาพ และความปลอดภัย ติดตามผลิตภัณฑ์ระหว่างขนส่ง และยืดอายุของอาหารและสินค้าเกษตรในบรรจุ ภัณฑ์ เพื่อเพิ่มมูลค่าให้แก่สินค้า ๔) ส่งเสริมกำรสร้ำงตรำสินค้ำ และขยำยช่องทำงกำรตลำด ด้วยระบบเทคโนโลยีสารสนเทศ รวมทั้งให้ความส าคัญกับการสร้างเครื่องหมายทางการค้า และการปกป้องสิทธิในทรัพย์สินทางปัญญา

127 ๒.4.2 แนวทำงกำรวำงแผนพัฒนำเพื่อกำรพัฒนำเกษตรแปรรูป เพื่อเป็นตัวอย่าง ในการวางแผนการพัฒนาเกษตรแปรรูป ในที่นี้ จึงขอเสนอแนวทางการวางแผนเพื่อการพัฒนา คุณลักษณะและคุณสมบัติการสร้างมูลค่าของสินค้าเกษตรจากฐานความรู้และนวัตกรรมด้านเกษตร แปรรูปของแปลงใหญ่ระดับต่าง ๆ ไว้ดังนี้(ตารางผนวกที่ 4) ๑) แปลงใหญ่ระดับพื้นฐำน มีเป้าหมายลดต้นทุนและเพิ่มผลผลิต ควรมีการใช้ภูมิปัญญาท้องถิ่น หรือวิธีการแปรรูป/ถนอมอาหารด้วยกระบวนการที่ไม่ซับซ้อน ในการแปรรูปผลผลิตทางการเกษตรที่ผลิตได้ภายในกลุ่ม เป็นผลิตภัณฑ์อาหาร หรือ ผลิตภัณฑ์อื่น และผลิตภัณฑ์นั้นได้รับการรับรองมาตรฐาน (อย. หรือมาตรฐานผลิตภัณฑ์ที่เกี่ยวข้อง) ๒) แปลงใหญ่ระดับก้ำวหน้ำ เป้าหมายธุรกิจเกษตรครบวงจร ควรมีการ ประยุกต์ใช้ภูมิปัญญา ร่วมกับการใช้เทคโนโลยี และนวัตกรรม ในการแปรรูปผลผลิต ทางการเกษตรที่ผลิตได้ภายในกลุ่มเป็นผลิตภัณฑ์ที่แตกต่างจากคนอื่น มีการสร้างเรื่องราวของสินค้า พัฒนาบรรจุภัณฑ์ให้ทันสมัย น่าสนใจ และผลิตภัณฑ์ได้รับการรับรองมาตรฐาน ๓) แปลงใหญ่ระดับพัฒนำ ใช้เทคโนโลยี และนวัตกรรมที่ทันสมัย ในการแปรรูปผลผลิตทางการเกษตรที่ผลิตได้ภายในกลุ่ม เป็นผลิตภัณฑ์ที่มีเอกลักษณ์เฉพาะ มีกระบวนการแปรรูปที่สร้างสรรค์ใหม่ มีการใช้เทคโนโลยีบรรจุภัณฑ์ที่เป็นมิตรกับสิ่งแวดล้อม ผลิตภัณฑ์ได้รับการรับรองมาตรฐาน และจดสิทธิบัตรผลิตภัณฑ์ ๔) แปลงใหญ่ระดับแข่งขัน มีเป้าหมายธุรกิจเกษตรเพื่อการส่งออก ควรมีการใช้เทคโนโลยี และนวัตกรรมทันสมัย ในการแปรรูปผลผลิตทางการเกษตรที่ผลิตได้ ภายในกลุ่ม และเครือข่ายเป็นวัตถุดิบในอุตสาหกรรมต่อเนื่อง (เช่น สารให้ความหวานจากอ้อย สารแคปไซซินจากพริก น้ ามันจากปาล์มน้ ามัน เป็นวัตถุดิบในอุตสาหกรรมอาหาร เครื่องส าอางค์ และเวชภัณฑ์ เป็นต้น) รวมทั้ง การน าวัสดุเหลือใช้ทางการเกษตรมาแปรรูป และใช้ประโยชน์แบบ ขยะเหลือศูนย์ (zero waste) ตามแนวทางเศรษฐกิจแบบองค์รวม

ตารางผนวกที่ 4 แนวทางการวางแผนเพื่อการพัฒนาคุณลักษณะแด้านเกษตรแปรรูปของแปลงใหญ่ระดับต่าง ๆ แปลงใหญ่ระดับพื้นฐำน แปลงใหญ่ระดับพัฒนำ เป้ำหมำย ลดต้นทุน เพิ่มผลผลิต เป้ำหมำย ธุรกิจต้นน้ ำ 1. แปรรูปและถนอมอาหารเบื้องต้น 2. แปรสภาพผลผลิต 3. การจัดการหลังการเก็บเกี่ยว 1. การพัฒนาบรรจุภัณฑ์ 2. การตัดแต่ง (cutting) 3. แปรรูปและถนอมอาหารเบื้องต้น

และคุณสมบัติการสร้างมูลค่าของสินค้าเกษตรจากฐานความรู้และนวัตกรรม แปลงใหญ่ระดับก้ำวหน้ำ แปลงใหญ่ระดับแข่งขัน เป้ำหมำย ธุรกิจเกษตรครบวงจร เป้ำหมำยเครือข่ำยธุรกิจเพื่อกำร ส่งออก 1. การพัฒนาผลิตภัณฑ์มูลค่าสูง (ต่อยอด งานวิจัยเพื่อสร้างผลิตภัณฑ์ใหม่) 2. การสร้างแบรนด์ 1. การพัฒนาผลิตภัณฑ์มูลค่าสูง (ต่อยอด งานวิจัยเพื่อสร้างผลิตภัณฑ์ใหม่) 2. มีตราสินค้าของตนเอง 128

129 ๒.๕ เกษตรอัจฉริยะ การพัฒนาการเกษตรที่ผ่านมาประเทศไทยพึ่งพาแรงงานคนเป็นหลัก รูปแบบการเติบโตของภาคเกษตรเน้นการขยายตัวเชิงปริมาณ เช่น ขยายพื้นที่เพาะปลูก และการใช้ ปัจจัยการผลิตที่มากขึ้น ในขณะที่สังคมไทยก าลังก้าวเข้าสู่สังคมผู้สูงอายุ ไทยก าลังประสบปัญหา การขาดแคลนแรงงานภาคการเกษตร การบริหารจัดการเครื่องจักรกลการเกษตรในท้องถิ่นที่ไม่มี ประสิทธิภาพ ต้นทุนในการผลิตเพิ่มสูงขึ้น ผลิตผลทางการเกษตรของไทยจึงไม่สามารถแข่งขัน ด้านราคาได้ในตลาดโลก ประกอบกับแผนยุทธศาสตร์ชาติ๒๐ ปี (พ.ศ. 2561 - 2580) ได้ให้ความส าคัญกับการท าการเกษตรสมัยใหม่ เพื่อรองรับผลจากการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ สร้างสมดุลเกษตรอาหารและเกษตรพลังงาน ส่งเสริมระบบการผลิตที่ปลอดวัสดุเหลือใช้ มุ่งเน้น การน าเทคโนโลยีและนวัตกรรมมาใช้ในการท าฟาร์มอัจฉริยะ อาทิ สร้างระบบอัตโนมัติและเซ็นเซอร์ อัจฉริยะการประยุกต์ใช้ข้อมูลดาวเทียมในภาคการเกษตร สร้างระบบติดตามการเปลี่ยนแปลง สภาพแวดล้อมในฟาร์ม และการน าเทคโนโลยีมาใช้บันทึกข้อมูลเพื่อบริหารฟาร์ม เป็นต้น ๒.๕.๑ นิยำมของระบบกำรเกษตร ประจักษ์ ทรัพย์มณี (2565) นิยามระบบการเกษตรที่เกี่ยวเนื่องกับเกษตรอัจฉริยะไว้ดังนี้ ๑) ระบบเกษตรแบบพื้นฐำน (Conventional Agriculture) หมายถึง การท าการเกษตรด้วยวิธีปฏิบัติทั่วไปของเกษตรกรไทยปัจจุบัน ใช้ประสบการณ์ และองค์ความรู้ฐานเดิมในการปฏิบัติ เช่น ใช้เทคโนโลยีเครื่องจักรในลักษณะของเครื่องทุ่นแรง ใส่ปุ๋ยโดยใช้ค่าค าแนะน ากลาง/ดั้งเดิม ให้น้ า ให้ปุ๋ยด้วยการประมาณ เป็นต้น ๒) ระบบเกษตรแม่นย ำ (Precision Farming - PF) หมายถึง การเกษตรที่มีการเจาะจงชัดเจนในการปฏิบัติกิจกรรม เช่น การก าหนดต าแหน่ง ทิศทางระยะ (กว้าง/ยาว/ลึก) ที่ชัดเจน ก าหนดจ านวน ปริมาณ เวลาที่ชัดเจน โดยเน้นที่การควบคุมและจัดการกับ ความแปรปรวนความหลากหลาย ความไม่สม่ าเสมอในแต่ละจุดของพื้นที่เพื่อให้ได้ผลการผลิตตาม ความคาดหวังลดความเสี่ยงและการสูญเสีย ๓) เกษตรอัจฉริยะ (Smart Farming - SF) หมายถึง การท าเกษตร แม่นย า ที่มีการน าระบบอินเตอร์เน็ตในทุกสิ่ง (Internet of Things - IoT) หรือเทคโนโลยีดิจิตัล มาใช้ โดยต้องมีกระบวนการให้ข้อมูลกลับมา (Feedback) เพื่อใช้ในการปรับปรุงค่าการควบคุม และจัดการ กับความแปรปรวน ความหลากหลายและความไม่สม่ าเสมอในพื้นที่ และในมิติ ของการวิจัยพัฒนาการเกษตรของประเทศเพื่อพัฒนาไปสู่การท าเกษตรอัจฉริยะอย่างเต็มรูป รองรับการท าการเกษตรยุคใหม่ สามารถก าหนดเทคโนโลยีที่ส าคัญที่ต้องมีความสัมพันธ์กันในเชิงระบบ สรุปได้ว่า เกษตรอัจฉริยะเป็นการน าเทคโนโลยีดิจิทัลมาประยุกต์ใช้ให้ เกิดประโยชน์ในภาคการเกษตร โดยน าข้อมูลองค์ประกอบการผลิตกลับมาควบคุมความแปรปรวน ต่างๆให้สามารถคาดการณ์หรือควบคุมได้แม่นย ามากที่สุด และปัจจัยเริ่มต้นที่ส าคัญ คือการเก็บ สะสมบันทึกข้อมูลองค์ประกอบการผลิตต่างๆอย่างต่อเนื่องเพื่อเพื่อน าไปสร้างสมการความสัมพันธ์ และคาดการณ์สถานการณ์ในอนาคตให้เตรียมการผลิตที่สามารถลดและป้องกันความเสี่ยงความ

130 เสียหายที่มีโอกาสจะเกิดขึ้น รวมถึงสร้างโอกาสให้เกิดประสิทธิภาพการผลิตที่สูง สอดรับกับแนวทาง เบื้องต้นของการพัฒนาเกษตรแปลงใหญ่ คือ การลดต้นทุนและการเพิ่มปริมาณผลผลิต โดยแนวทาง การยกระดับแปลงใหญ่ ขั้นต่อไปคือการยกระดับการค้า/การตลาดให้สูงขึ้น กว้างขวางขึ้น มีคุณภาพและมาตรฐานเพิ่มขึ้น สร้างความมั่นคงและยั่งยืนให้แก่เกษตรกรสมาชิก และขยายขอบข่าย ให้เติบโตมากขึ้น ๒.๕.๒ กำรพัฒนำเกษตรอัจฉริยะส ำหรับแปลงใหญ่ การพัฒนาเกษตร อัจฉริยะส าหรับแปลงใหญ่ ประกอบด้วย การพัฒนาโครงสร้างพื้นฐานระบบการเก็บข้อมูล การพัฒนาเทคโนโลยีและการพัฒนาองค์ความรู้ดังนี้ (ตารางผนวกที่ 5) ๑) กำรพัฒนำโครงสร้ำงพื้นฐำนระบบกำรเก็บข้อมูลจากสถานภาพ แวดล้อมปัจจุบัน จึงควรเริ่มต้นจากการมีระบบเก็บบันทึกข้อมูลอย่างเป็นระบบแล้วน าข้อมูลดังกล่าว มาพัฒนาเป็นฐานข้อมูลและวิเคราะห์ข้อมูลกลับมาสนับสนุนคาดการณ์และพยากรณ์สถานการณ์ ล่วงหน้าแก่เกษตรกร แปลงใหญ่อย่างเป็นขั้นเป็นตอนในแต่ละระดับ ๒) กำรพัฒนำเทคโนโลยีเกษตรอัจฉริยะ นอกเหนือจากการพัฒนา โครงสร้างพื้นฐานระบบการเก็บข้อมูลดังกล่าวแล้ว ประจักษ์ (2565) ได้ระบุว่า เทคโนโลยีใหญ่ๆ ที่เกี่ยวข้องกับเกษตรอัจฉริยะ 3 ด้านคือ ด้านเกษตรกรรม ด้านสารสนเทศ (Information Technology - IT) และด้านเครื่องจักรกลการเกษตร ซึ่งเทคโนโลยีและองค์ความรู้ทั้งสามชนิดนี้จะต้องท างาน ตามเงื่อนไขหรือความต้องการของภาคเกษตรกรรม ที่มีสารสนเทศเป็นเทคโนโลยีที่ช่วยตรวจวัด ค านวณ ส่งสัญญาณควบคุมเครื่องจักรให้ท างาน ส่วนเครื่องจักรกลการเกษตรเป็นหน่วยปฏิบัติงานที่ ท างานตามค าสั่งและสัญญาณควบคุม โดยการท างานดังกล่าวตั้งอยู่บนพื้นฐานของหลักการเกษตร แม่นย า (Precision Farming) เพื่อเพิ่มประสิทธิภาพและคุณภาพการผลิต ลดต้นทุนการผลิต ด้านปัจจัยการผลิต แรงงาน เวลา และความเสี่ยง และน าไปสู่การมีระบบพลวัตรที่มีกระบวนการ ควบคุมย้อนกลับ หรือการท าเกษตรอัจฉริยะในที่สุด ดังนั้น เครื่องจักรกลการเกษตร จึงเป็นองค์ประกอบอีกหนึ่งอย่าง ในระบบเกษตรกรอัจฉริยะ ซึ่งจ าเป็นต้องคัดเลือกชนิดและขนาดที่จ าเป็นและเหมาะสม มีแผนการบริหารที่เหมาะสมสอดรับกับขนาดและเป้าหมายการพัฒนาแปลงใหญ่ในแต่ละระดับ ทั้งนี้ เพื่อควบคุมต้นทุน และเพื่อการบรรลุเป้าหมายได้อย่างยั่งยืน จึงควรพัฒนาการใช้เทคโนโลยีและ นวัตกรรมที่สอดรับกับเป้าหมายการพัฒนาของแปลงใหญ่ไว้ ๓) กำรพัฒนำองค์ควำมรู้ด้ำนกำรเกษตร ส าหรับเกษตรอัจฉริยะนั้น องค์ความรู้ด้านการเกษตร เป็นทั้งองค์ความรู้ใหม่ องค์ความรู้เดิม ข้อมูลต่าง ๆ ที่เก็บบันทึกก็สามารถ น ามาพัฒนาเป็นสมการความสัมพันธ์เพื่อการคาดการณ์ได้ หรืออาจเป็นองค์ความรู้ในท้องถิ่น

131 องค์ความรู้พื้นฐานที่ต้องสร้างขึ้นเป็นฐานข้อมูลหรือวิจัยและพัฒนา รวมถึงแนวทางการพัฒนาที่ยั่งยืน ในมิติของหลักการของเศรษฐกิจชีวภาพ เศรษฐกิจหมุนเวียน และเศรษฐกิจสีเขียว และเป็นมิตรต่อ สิ่งแวดล้อมและสุขภาพ จึงควรพัฒนาการใช้ระดับเทคโนโลยีและนวัตกรรมที่สอดรับกับเป้าหมาย การพัฒนาของแปลงใหญ่ไว้ ๒.๓.๒ แนวทำงกำรวำงแผนพัฒนำเพื่อกำรพัฒนำเกษตรอัจฉริยะ เพื่อเป็น ตัวอย่างในการวางแผนการพัฒนาเกษตรอัจฉริยะ ในที่นี้ จึงขอเสนอแนวทางการวางแผนเพื่อการ พัฒนาคุณลักษณะและคุณสมบัติการสร้างมูลค่าของสินค้าเกษตรจากฐานความรู้และนวัตกรรม ด้านเกษตรอัจฉริยะของแปลงใหญ่ระดับต่างๆ ไว้ดังนี้(ตารางผนวกที่ 5) (๑) แปลงใหญ่ระดับพื้นฐำน มีเป้าหมายลดต้นทุนและเพิ่มผลผลิต ควรสร้างระบบให้มีการเก็บบันทึกข้อมูลการผลิตอย่างเป็นระบบ เพื่อใช้พัฒนาการลดต้นทุนและเพิ่ม ผลผลิตเป็นส าคัญ ควรมีเครื่องจักร เครื่องมือ อุปกรณ์การเกษตรเทคโนโลยีในกระบวนการผลิต เทคโนโลยีในการผลิตของตนเองที่จ าเป็นส าหรับการลดต้นทุนและเพิ่มผลผลิต และมีการใช้ระบบ บันทึกข้อมูลเพื่อพัฒนาการลดต้นทุนและเพิ่มผลผลิต และองค์ความรู้ในการพัฒนากระบวนการผลิต ที่สอดรับกับหลักการของการพัฒนาบนฐานแนวคิดเศรษฐกิจองค์รวม ทั้งเศรษฐกิจชีวภาพ เศรษฐกิจ หมุนเวียน และเศรษฐกิจสีเขียวที่เป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อมและสุขภาพ (๒) แปลงใหญ่ระดับพัฒนำ มีเป้าหมายเชิงธุรกิจต้นน้ า ควรสร้าง ระบบการเก็บบันทึกและใช้ข้อมูลเพื่อวางแผนการผลิตและการค้าเป็นส าคัญ ควรมีการบริหารการใช้ เครื่องจักร/อุปกรณ์การเกษตรที่รองรับอัตราการผลิตที่สมดุลกับการตลาด/การค้า มีการใช้ระบบ บันทึกข้อมูลเพื่อการวางแผนการผลิตและการค้า และองค์ความรู้ในการพัฒนากระบวนการผลิต ที่สอดรับกับหลักการของการพัฒนาบนฐานแนวคิดเศรษฐกิจองค์รวม ทั้งเศรษฐกิจชีวภาพ เศรษฐกิจ หมุนเวียนและเศรษฐกิจสีเขียวที่เป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อมและสุขภาพ (๓) แปลงใหญ่ระดับก้ำวหน้ำ มีเป้าหมายธุรกิจครบวงจร ควรสร้างให้มีระบบการเก็บข้อมูลและวิเคราะห์ข้อมูลการผลิต การตลาด/การค้า ร่วมกับการใช้ เทคโนโลยีดิจิทัล เช่น เซ็นเซอร์ แอปพลิเคชั่นการแปลผลข้อมูล ฯลฯ ตลอดห่วงโซ่การผลิต ถึงการตลาดที่ครบวงจรเป็นส าคัญควรมีการบริหารการใช้เครื่องจักร/อุปกรณ์การเกษตรร่วมกับ เทคโนโลยีทันสมัยที่รองรับอัตราการผลิตที่สมดุลกับการตลาด/การค้าตลอดห่วงโซ่การผลิต ถึงการตลาดที่ครบวงจร มีการใช้ระบบวิเคราะห์ข้อมูลเพื่อการควบคุมปัจจัยแวดล้อมและตรวจสอบ ย้อนกลับดิจิทัล และองค์ความรู้ในการพัฒนากระบวนการผลิตที่สอดรับกับหลักการของการพัฒนา บนฐานแนวคิดเศรษฐกิจองค์รวม ทั้งเศรษฐกิจชีวภาพ เศรษฐกิจหมุนเวียน และเศรษฐกิจสีเขียว ตามความต้องการของตลาด

132 (๔) แปลงใหญ่ระดับแข่งขัน มีเป้าหมายธุรกิจเกษตรเพื่อการส่งออก ควรสร้างให้มีการใช้ระบบการเก็บข้อมูลและวิเคราะห์ข้อมูลการผลิต การตลาดการค้าในระดับ การส่งออก ร่วมกับการใช้เทคโนโลยีดิจิทัล เพื่อวางแผน/ควบคุมการผลิตการตลาดเป็นส าคัญ และต่อยอดการใช้ข้อมูลในการวิเคราะห์และคาดการณ์จะเป็นเป้าหมายงานเพื่อการพัฒนา ในระยะต่อ ๆ ไป ควรมีการบริหารการใช้เครื่องจักรและอุปกรณ์การเกษตรร่วมกับเทคโนโลยีทันสมัย ที่รองรับอัตราการผลิตที่สมดุลกับการตลาด การค้าตลอดห่วงโซ่การผลิตถึงการตลาดส่งออก มีการยกระดับการใช้ระบบวิเคราะห์ข้อมูลเพื่อการควบคุมปัจจัยแวดล้อมและตรวจสอบย้อนกลับ ดิจิทัลและองค์ความรู้ในการพัฒนากระบวนการผลิตที่สอดรับกับหลักการของการพัฒนาบนฐาน แนวคิดเศรษฐกิจองค์รวม ทั้งเศรษฐกิจชีวภาพ เศรษฐกิจหมุนเวียน และเศรษฐกิจสีเขียว ตามมาตรฐานระหว่างประเทศ

ตารางผนวกที่ 5 แนวทางการวางแผนเพื่อการพัฒนาคุณลักษณะแด้านเกษตรอัจฉริยะของแปลงใหญ่ระดับต่าง ๆ แปลงใหญ่ระดับพื้นฐำน แปลงใหญ่ระดับพัฒนำ เป้ำหมำย ลดต้นทุน เพิ่มผลผลิต เป้ำหมำย ธุรกิจต้นน้ ำ 1. ใช้องค์ความรู้พื้นฐานในการผลิตร่วมกัน 2. การใช้และบริหารจัดการเครื่องจักรกล และอุปกรณ์ในการผลิตร่วมกัน 3. ฐานข้อมูลการผลิตของกลุ่มแปลงใหญ่ 1. การท าการเกษตรแบบแม่นย า (Precision farming) 2. ใช้เครื่องจักรกล/อุปกรณ์ที่ทันสมัย ร่วมกันอย่างคุ้มค่า 3. ฐานข้อมูลการผลิตของแปลงใหญ่บน Platform ที่สามารถเชื่อมโยงกับห่วงโซ่ การผลิตการตลาด

และคุณสมบัติการสร้างมูลค่าของสินค้าเกษตรจากฐานความรู้และนวัตกรรม แปลงใหญ่ระดับก้ำวหน้ำ แปลงใหญ่ระดับแข่งขัน เป้ำหมำย ธุรกิจเกษตรครบวงจร เป้ำหมำยเครือข่ำยธุรกิจเพื่อกำร ส่งออก 1. การใช้เทคโนโลยีเกษตรสมัยใหม่ (Smart Farming) อย่างคุ้มค่า 2. ใช้เครื่องจักรกล/อุปกรณ์ที่ทันสมัยร่วมกัน ระหว่างเครือข่ายแปลงใหญ่ 3. การท าการเกษตรแบบแม่นย า (Precision farming) 4. ใช้เครื่องจักรกล/อุปกรณ์ที่ทันสมัยร่วมกันอย่าง คุ้มค่า 5. ฐานข้อมูลการผลิตของแปลงใหญ่บน Platform ที่สามารถเชื่อมโยงกับห่วงโซ่อุปทาน 1. การเชื่อมโยงข้อมูลระบบการค้า และมาตรฐานระหว่างประเทศ ๒. ใช้ระบบฐานข้อมูลการตัดสินใจ ( decision supporting system - DSS) 133

135 เอกสำรอ้ำงอิง กระทรวงเกษตรและสหกรณ์. 2563. คู่มือกำรด ำเนินงำนโครงกำรยกระดับแปลงใหญ่ด้วยเกษตร สมัยใหม่และเชื่อมโยงตลำด. 76 หน้า. (อัดส าเนา) กรมส่งเสริมการเกษตร. 2559. โครงกำรระบบส่งเสริมกำรเกษตรแบบแปลงใหญ่ ประจ ำปี งบประมำณ พ.ศ. 2560 . สืบค้นเมื่อ 27 มกราคม 2566 จาก https://www.agriman.doae.go.th กรมส่งเสริมการเกษตร.. 2564. คู่มือโครงกำรส่งเสริมกำรเกษตรประจ ำปีงบประมำณ พ.ศ.2564. สืบค้นเมื่อ 5 พฤษภาคม 2565 จาก https://www.opsmoac.go.th/yasothon-manualfiles-432891791843 ประจักษ์ ทรัพย์มณี และคณะ. 2565. บทสรุปโครงการการพัฒนาแผนที่น าทางการวิจัยและพัฒนา เพื่อสนับสนุนการท าเกษตรอัจฉริยะ. ส านักงานเศรษฐกิจการเกษตร. 2565. รำยงำนกำรประเมินผลโครงกำรยกระดับแปลงใหญ่ ด้วยเกษตรสมัยใหม่และเชื่อมโยงตลำด. 195 หน้า. สืบค้นเมื่อ 27 มกราคม 2566 จากhttps://oaezone.oae.go.th