คูม่ ือครูใชค้ ู่กบั หนงั สือเรียน
มาตรฐานสากล ๑ช้ันมัธยมศึกษาปที ่ี
๒๑ 5ศตวรรษท่ี
BBL Steps
ใชก้ ระบวนการ
GPAS
เน้นการทำ�งานของสมอง
BBL & PBL
จดั การเรยี นรตู้ ามแนวทาง
Backward
Design
เพ่ิมผลสัมฤทธด์ิ ว้ ย
NT/O-NET/PISA
สทโคกัอู่ รษางะเงศซาตยีนวนรบรแูรษณลทะี่า๒โกลา๑กร
เฉลยคำ�ตอบ
ละเอียดทุกขอ้
คQCวOาRDมEรสนคู้ ววอื่ าตั มเกสเขรรา้ รใมิ มจ
สถาบนั พัฒนาคณุ ภาพวิชาการ (พว.)
แผนผังสาระการเรยี นรู้
หนังสือเรยี น รายวิชาพื้นฐาน ภาษาไทย : วรรณคดแี ละวรรณกรรม ชัน้ มธั ยมศึกษาปีท่ี ๑
กลุ่มสาระการเรยี นรู้ภาษาไทย
ท ๕.๑น ิทมมา..น๑๑พ//๑๓ื้น,,บ มม้าน.. ๑๑//๒๔, ท ๕ .น๑ริ ามมมศ...ภ๑๑๑ูเ///ข๓๕๑า,,ทมมอ..ง๑๑//๒๔,, ท ๕ .๑โ คมมล..ง๑๑โล//๓๑ก,,นมมติ ..ิ
ม. ๑/๕ ๑/๒,
๑/๔,
กาท พ๕ย .เ์ ๑ห ่ชมมม..เค๑๑//ร๓๑่ือ,ง, คมมา..ว๑๑ห//ว๒๔า,,น วรรณคดแี ละ ท ๕ .ส๑ภุ ามมมษ...ิต๑๑๑พ///๓๑๕ระ,, รมม่ว..ง๑๑//๒๔,,
ม. ๑/๕ วรรณกรรม
ท ตอ๕ น.๑ รสมมามช.. ิง๑๑าพธ//รริ๓๑ะา,,รชมมา..ม๑๑อ//า๒๔ส,า ท ก๕ า.๑พ ยมมพ์ ..ร๑๑ะ//ไ๓๑ช,ย, มมส.ุร. ๑ิย๑/า/๒๔,,
ม. ๑/๕
คูม่ อื ครใู ช้คกู่ บั หนงั สือเรยี น
วแลระวรรณรณกครรดมีกลุ่มสาระการเรยี นรู้ภาษาไทย
ชน้ั มธั ยมศึกษาปที ่ี
ตามหลักสตู รแกนกลางการศกึ ษาขนั้ พน้ื ฐาน
๑พทุ ธศกั ราช ๒๕๕๑
website : สงวนลิขสทิ ธิ์
ส�ำ นกั พมิ พ์ บรษิ ทั พฒั นาคณุ ภาพวชิ าการ (พว.) จำ�กัด
www.iadth.com พ.ศ. ๒๕๖๔
สถาบนั พัฒนาคุณภาพวชิ าการ (พว.)
๑๒๕๖/๙ ถนนนครไชยศรี แขวงถนนนครไชยศรี เขตดสุ ิต กรุงเทพฯ ๑๐๓๐๐
โทร. ๐-๒๒๔๓-๘๐๐๐ (อตั โนมตั ิ ๑๕ สาย), ๐-๒๒๔๑-๘๙๙๙
แฟกซ์ : ทกุ หมายเลข, แฟกซ์อตั โนมตั ิ : ๐-๒๒๔๑-๔๑๓๑, ๐-๒๒๔๓-๗๖๖๖
พิเศษ การพฒั นาคณุ ภาพผเู้ รียนทส่ี อดคล้องกบั
เสริมสรา้ งศักยภาพการเรยี นรตู้ าม
GPAS Steps
GPAS 5 Steps ข้ันสังGเกตatรhวeบrรiวnมgข้อมูล ขั้นคิดวิPเคrรoาcะหe์แsลsะiสnรgุปความรู้
บูรณาการทักษะศตวรรษท่ี 21
NET แนวข้อสอบ O-NET/PISA
การอธิบายเป้าหมาย St St เปา้ หมายการเรียนรู้ 55%
การเรียนรู้ และการทำ�
ช้ินงานทีผ่ ู้เรยี นจะได้ ระบเุ ปา้ หมายการเรยี นรใู้ นหลกั สตู รตามแนวทาง ชะแง้แลไปไกลตา จำาของ้อปลา
คะแนนอยา่ งชัดเจน ท�ำ ใหผ้ ูเ้ รยี น Backward Design ซง่ึ ประกอบดว้ ย ว่าขอษมาอภัย
เหน็ ทศิ ทางในการเรยี น เป็นการ - มาตรฐานการเรยี นรแู้ ละตวั ชว้ี ดั วารีที่เราจะไป ใกล้หรือว่าไกล
ขจดั ความกังวลใจ และสร้าง - สมรรถนะส�ำ คญั ของผเู้ รยี น ข้าไหว้จะขอมรคา
ความรู้สกึ เชิงบวกใหแ้ ก่ผเู้ รียน - คณุ ลกั ษณะอนั พงึ ประสงค์ ปลาว่าข้าเจ้าเยาวภา มิได้ไปมา
การใชค้ �ำ ถาม อาศัยอยู่ต่อธรณี
หรอื กำ�หนดปญั หา ภาระงาน/ชน้ิ งาน สกุณาอาลัยชีวี ลาปลาจรลี
ที่ผเู้ รยี นต้องพบในชีวิต ก�ำ หนดภาระงานหรอื ช้นิ งานของผเู้ รียน สู่ที่ภูผาอาศัย
(Problem Based Learning: PBL) ซึง่ เป็นหลกั ฐานแสดงความเข้าใจ
เพื่อสรา้ งความรสู้ กึ ตน่ื เตน้ ท้าทาย 62 วรรณคดีและวรรณกรรม ช้นั มธั ยมศึกษาปีท ่ี ๑
กระตุน้ อารมณ์ให้ผเู้ รยี นสนใจ ep 1
อยากเรยี นรู้ อยากสบื สอบ กจิ กรรมเสริมสร้างศกั ยภาพการเรยี นรู้ในศตวรรษท่ี 21
ซ่งึ ส่งผลต่อการเรียนรู้ทด่ี ี ขนั้ สังเกต แนวข้อสอบ NT/O-NET/PISA
รวบรวมขอ้ มูล
การรวบรวมข้อมูล และสารประโยชนม์ ากมายส�ำ หรับครู
จากสง่ิ แวดลอ้ ม 1. ตง้ั ค�ำ ถาม ตัง้ สมมุติฐาน เพอ่ื กระตุ้น
และแหล่งเรยี นรู้ ประสบการณ์ให้ผูเ้ รยี นเกิดการเรียนรู้
อย่างหลากหลาย ผา่ นระบบ
ประสาทสมั ผสั (ways of knowing) 2. สงั เกตและรวบรวมขอ้ มูลจากแหลง่ เรียนรู้
ท้งั การเหน็ (ทางตา) การได้ยนิ อยา่ งหลากหลาย เพอ่ื ให้ผ้เู รยี นรู้จกั
(ทางหู) การสมั ผสั (ทางกาย) เลอื กขอ้ มลู ทีต่ อ้ งการ
การได้กลิ่น (ทางจมูก)
การรับรส (ทางปาก) ท�ำ ให้สมอง ep 2
เกดิ การเรียนรู้และมพี ฒั นาการ
เพราะส่งิ แวดล้อมคอื ตวั กระตุ้น ขัน้ คดิ วิเคราะหแ์ ละสรปุ ความรู้
พัฒนาการสมอง และสิ่งแวดล้อม
ท่หี ลากหลายท�ำ ให้สมองเรยี นรู้ไดด้ ี 3. จัดกระทำ�ขอ้ มูลดว้ ยการคดิ วเิ คราะห์
การจดั ข้อมลู ของสมอง (จำ�แนก จัดหมวดหมู่ หาความสัมพันธ์
จะใชก้ ารคิดหา เปรยี บเทยี บ ฯลฯ) โดยใช้แผนภาพจัด
ความสมั พันธเ์ ชอ่ื มโยงกับ ความคิดอย่างเปน็ ระบบ สรุปสาระสำ�คัญ
ประสบการณเ์ ดิม เปรียบเทยี บ สงั เคราะหเ์ ปน็ ความคิดรวบยอด
จดั กลมุ่ และสรปุ เปน็ หลกั การ
ของตนเอง กิจกรรมทเี่ น้นการคดิ 4. คิดประเมินเพ่ือเพิ่มคุณค่าโดยเชื่อมโยงกับ
จงึ ท�ำ ใหส้ มองเกดิ การเรยี นรู้ หลกั คณุ ธรรม จรยิ ธรรม คา่ นยิ ม หลกั ปรชั ญา
และครูตอ้ งฝกึ ให้ผู้เรียนใช้ ของเศรษฐกิจพอเพียง เพื่อสร้างความเป็น
แผนภาพความคิด พลเมืองไทยและพลโลกท่ีมีคุณภาพ
(Graphic Organizers) แล้วสรุปเปน็ ความคดิ รวบยอด
เพื่อจดั ข้อมลู อยา่ งเป็นระบบ
สร้างการคดิ อย่างมีแบบแผน 5. สรา้ งทางเลอื กโดยออกแบบหรอื คดิ สรา้ งสรรค์
แนวทางอย่างหลากหลาย แล้วตัดสินใจ
เลือกแนวทางทดี่ ที ีส่ ุด
6. วางแผนขนั้ ตอนการปฏบิ ตั งิ านทม่ี ปี ระสทิ ธภิ าพ
เพือ่ น�ำ ไปสคู่ วามส�ำ เรจ็
การคิดประเมนิ เพ่ือเพิ่มคณุ ค่า ท�ำ ใหผ้ ูเ้ รยี นเหน็ ความสำ�คัญของสง่ิ นน้ั
ขอ้ มลู ทม่ี ีความสำ�คัญมคี วามหมายตอ่ ชวี ติ สมองจะสนใจและตอบสนอง
จงึ สง่ ข้อมูลเหล่านน้ั เขา้ สู่กระบวนการเรยี นรู้ โดยเชื่อมโยงกบั ความรู้
และทกั ษะทีม่ อี ยูเ่ ดมิ สร้างความหมายให้มากยงิ่ ข้ึน
สุดยอดคู่มือครู 2
พเิ ศษ
การเรียนรขู้ องสมอง (Brain Based Learning)
มาตรฐานสากลในศตวรรษที่ 21
Apขp้ันlปyฏiิบnัตgิแลanะสdรCุปoคnsวtาruมcรtiู้หngลังthกeารKปnoฏwิบlัeตdิ ge A ข้ันส่ือสารและน�ำเสนอ ขั้นSปeรlะfเม-Rินeเพg่ือuเพlaิ่มtคinุณgค่า
pplying the Communication Skill
เสริมความรู้ ครูควรสอน ตัวช้ีวัด รอบรู้อาเซียนและโลก
ข้าเฝ้าเล่าแก่ภูวไนย พระเจ้าเข้าใจ St St St asean
ฤทัยว้าเหว่เอกา
จำาไปในทะเลเวรา พายุใหญ่มา 3ep ข้นั ปฏหิบลัตังกแิ าลระปสฏรบิปุ ตัควิ ามรู้
เภตราก็เหเซไป
สมอก็เกาเสาใบ ทะลุปรุไป 7. เขยี นขน้ั ตอนการปฏบิ ัตงิ านจรงิ และ
นำ้าไหลเข้าลำาสำาเภา
ผีนำ้าซำ้าไต่ใบเสา เจ้ากรรมซำ้าเอา ลงมอื ปฏบิ ตั ติ ามแผน ประเมนิ ความส�ำ เรจ็
สำาเภาระยำาควำ่าไป
ราชาคว้ามืออรไท เอาผ้าสไบ ของงานและประเมนิ การทำ�งานเชงิ ระบบ
ต่อไว้ไม่ไกลกายา
เถ้าแก่ชาวแม่เสนา นำ้าเข้าหูตา เพอ่ื ปรับปรงุ และแกป้ ัญหา แล้วสรุป การเคลื่อนไหวและ
เป็นความคิดรวบยอด การลงมือปฏิบัตทิ ำ�ให้
55%จระเข้เหราคร่าไป
8. นำ�ความเข้าใจที่เกิดจากการปฏบิ ตั ิ สมองพัฒนาท้ังสองด้าน
เม่ือผเู้ รยี นนำ�หลักการจากศาสตร์
มาสร้างองคค์ วามรู้ หรอื สรุปเป็นหลกั การ แขนงตา่ ง ๆ ไปปฏบิ ัติหรือลงมอื
แก้ปญั หามากขึน้ ความรู้จะยง่ิ ถักทอ
ขยายกวา้ งขน้ึ เกิดทกั ษะการคิด
รเิ รม่ิ สรา้ งสรรค์ (creative thinking)
ep 4 การคดิ แกป้ ัญหา (problem solving
ขั้นสอ่ื สารและนำ� เสนอ thinking) การคดิ อยา่ งมวี จิ ารณญาณ
(critical thinking) ผูเ้ รยี นได้พัฒนา
9. สอ่ื สารและน�ำ เสนอผลงานหรอื ความส�ำ เรจ็ ความคิดทง้ั ระบบ และสามารถ
เพ่อื ขยายความรู้ในรูปแบบการอภปิ ราย
การรายงาน น�ำ เสนอด้วยแผงโครงงาน สร้างองคค์ วามรไู้ ปพร้อม ๆ กัน
PowerPoint Presentation เป็นต้น เกดิ ความเขา้ ใจทีล่ ุ่มลึกและเปน็
ความเขา้ ใจทคี่ งทน สามารถนำ�ไป
ประดิษฐผ์ ลงาน สรา้ งผลติ ภณั ฑ์
จดั ท�ำ โครงงาน (Project Based
Learning: PBL) พัฒนาพหปุ ัญญา
และขยายผลสสู่ ังคมตามมาตรฐาน
ep 5 สากลและวสิ ยั ทัศนใ์ นศตวรรษที่ 21
ขนั้ ประเมนิ เพื่อเพม่ิ คุณคา่
กาพย์พระไชยสรุ ยิ า 63 บริการสงั คมและจิตสาธารณะ
กจิ กรรมเสรมิ สร้างศกั ยภาพการเรยี นรู้ในศตวรรษท่ี 21 10. เชื่อมโยงความรู้ไปสู่การทำ�ประโยชน์ให้กับ
แนวข้อสอบ NT/O-NET/PISA ท้องถ่ิน สังคม ส่ิงแวดล้อม ในระดับ
ประเทศ อาเซียน และโลก ตามวุฒิภาวะ
และสารประโยชนม์ ากมายส�ำ หรับครู ข อ ง ผู้ เ รี ย น แ ล้ ว ป ร ะ เ มิ น ค่ า นิ ย ม
นิสยั แหง่ การคดิ การกระทำ�
Active Learning
3 สุดยอดคู่มือครู
พเิ ศษ
GPAS กระบวนการเรียนรู้ BBL อยา่ งแท้จรงิ
Steps ตามมาตรฐานสากลและวสิ ัยทัศน์ในศตวรรษท่ี ๒๑
ep 1
ขน้ั สงั เกต รวบรวมข้อมูล (Gathering)
St
การรวบรวมข้อมูลเพื่อสร้างฐานการเรียนรู้ กระตุ้นอารมณ์ตื่นเต้น สร้างความรู้สึกเชิงบวก สนุกสนาน
Stน่าสนใจ ทำ�ใหส้ มองต่นื ตวั พรอ้ มเรียนรู้ ซ่ึงมี ๒ วธิ ี ดังน้ี
St
วธิ ที ่ ี ๑ ใกหา้รผใู้เชรค้ียำ�นถอายมู่ใหนรสอื ิ่งGกแPำ�AวหSด5นลSด้อteปมpญัsทหี่เอาื้อทต่ผี ่อู้เรกยี านรตเร้อียขงั้นพนสบังรGเกู้ใตaนโtดรชhวยeวี บrติรใiวnชมg้รข้อะมบูลบประสาทสัมขผ้ันัสคิดรวับิPเครrรoาู้ขcะ้หอe์แsมลsะูiลสnรgุปเครวีายมนรู้ รู้
น วิธีท ่ี ๒
จากของจรงิ สิ่งบใูรกณลา้ตกาัวรทภักษาะพศตบวรัตรษรทค่ี 2�ำ 1 ฯลฯ รวมทง้ั ไดส้ ืบคน้ จากแแหนวลข้อ่งสเรอบียนO-รNู้ตET่า/งPๆISAดว้ ยตนเอง
น
ตวั ชว้ี ัด
ท ๕.๑ ม. ๑/๑ GPAS 5 Steps ขั้นสังGเกตatรhวeบrรiวnมgข้อมูล ขั้นคิดวิPเคrรoาcะหe์แsลsะiสnรgุปความรู้
ท ๕.๑ ม. ๑/๒ บูรณาการทักษะศตวรรษที่ 21 แนวข้อสอบ O-NET/PISA
ท ๕.๑ ม. ๑/๓ ตวั ช้วี ดั
ท ๕.๑ ม. ๑/๔
ท ๕.๑ ม. ๑/๑
ท ๕.๑ ม. ๑/๒
ท ๕.๑ ม. ๑/๓
ภาระงาน/ช้นิ งาน ท ๕.๑ ม. ๑/๔
หนงั สอื นทิ านพ้นื บา้ห ภนานรงั ะสงอืานน/ิทาชนิ้นพงาน้ื นบ้าน
ep 1 ep 1 ขั้นสังเกต ที่มาของภาพ : สารานุกรมไทยสำาหรับเยาวชน โดยพระราชประสงค์
ในพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว ฉบับเสริมการเรียนรู้ เล่ม ๔
ขน้ั สังเกต รวบรวมขอ้ มลู
รวบร ว๑ม. ขนัก้อเมรียูลนร่วมกันสนทนา โดยตอบ หนังใหใญน่ อกดาีตรรส้อิ่งงทเพี่สลร้างงพคื้นวบา้ามนบ ันกาเทรเิงลใ่าหนท้แิทกี่มา่นคา นนขใิทนอาทงน้อทภงี่เถลาิ่น่าพใมนีหท:ล้อสใางยนถาริ่นพรูปหาแรรนบือะนบุกบิท รเาาชนมท่นพไ สื้นกทบมายร้าเนแสดเสปำาด็จ็นงหพเลรรื่อิเรกับงะ รเลเายวจะทคา้าี่มรวอี ชยนู่หัวโดฉยบพับรเะสรราิมชกปารระเสรียงนค์รู้ เล่ม ๔
คำาถาม ดังน้ี ความสนุกสนาน สอดแทรกวิถีชีวิตของคนในท้องถิ่น มีข้อคิดในการดำาเนินชีวิต การแสดงมหรสพต่าง ๆ
๑. นักเรียนร่วมก ัน เ ส•ร ื่อนนงัใกดทเบร้านียง นาร ู้จโักดนยิทาตนอพื้นบบ้าน จึงม ักจถะึงนแำามเร้ใื่อนใงปรนัจาจวอขุบอันดงมนีีคติทวาสานมพิ่บงื้นันทบเท้าี่สิงนผมร่าาน้ถาท่างยางคทเทอวคดโ า นเชมโล่นยบ ีมจัาันนกทมเโาคทยร ิบงแ ตใ น่นหาิทง้สแานิบกพสื้นอ่คบง้านนกใ็ยนังไดท้รับ้อคงวาถมนิ่นิยมม ีหลายรูปแบบ เช่น การแสดงลิเก ละคร
(ตัวอย่างคำาตอบ สังข์ทอง พระลอ โพดรยหะนรถนำาม-เังามสรใรี ห ้าองุทญเปัย็นเท่ ลวกะี ค ปารลรโทารบรทู่ท้อัศองงนเ์ พภาพลยงนพตรื้น์ แบละ้ากนาร์ต ูนก เาชร่น เไลกร่าทนองิท สาังนข์ท อนง โิทสนานน้อยทเรี่เือลน่างาใมน ท้องถิ่นหรือนิทานพื้นบ้านเป็นเรื่องราวที่มี
คาำ ถาม ดงั นี้ พญาคนั คาก นางสบิ สอง)
ลักคษณวะาขมองสนิทนานุกพสื้นนบ้าานน สอดแทรกวิถีชีวิตของคนในท้องถิ่น มีข้อคิดในการดำาเนินชีวิต การแสดงมหรสพต่าง ๆ
• นั ก เ รี ย น ร ู้ จ ั ก• นนิทิาทนพา้ืนนบ้านพส้ืะนท้อบนภ้ าาพนอะไร
ในท้องถิน่ ฉ สืบบ จตับ่อเึงส หมๆรนิม ังกักกสันาจือมรถสเาะราใึงียนรนานทแนำา้อรุมกู้เ งรเรถล้ใมิ่นื่อ่มนไใท ดง๔ปยทร ส้อัจกำาางหลถจว่ราิ่นวขัุบบหถเอนยันึงาึ่งนงว มิทแชนาตนีคน่ิอท พ วาโจาื้นดาแนบยมพ้าพรพนบร่หไะลื้นวันรา้วายบ่าชเไ ทปป“้านรใิงนะนิทสผทามงน้อค่าพงา์ในถื้นนถิ่นพบทอ่า้ารื่นยนาะ บ งๆทหาเ ทมใทอนสายมภคดถเาดยโ ึง็จ หน เพเลรชโรังื่อลไะ่นงดเเจย้ ล ้าถ ่าอีมือจทยเี่เปาู่ันหล็นกัว่าท มโาคยร บแ ต น่นาิทงสานิบพสื้นอบง ้านก็ยังได้รับความนิยม
เรื่องใดบา้ ง (ตัวอย่างคำาตอบ วิถีชีวิต ค่านิยม
(ตัวอย่างคำาต อ๒.บ คน วัก ามเสรเชียังื่อน ขสรภ์ท่วาพมอสกงังันค สมพ)นทรนะาลเกอ่ียว กับ ม รดโดกทลยาักงษวนัฒณำานะมสธำาราครมัญสขขรออง้างสนงังิทคเามปนอพ็นยื้น่างลบห้าะนน ึ่งค ”มีดรังโนที้ รทัศน์ ภาพยนตร์ และการ์ตูน เช่น ไกรทอง สังข์ทอง โสนน้อยเรือนงาม
พญาคนั คาก นางสิบกาสรต์ อนู งห)รอื ละครโทรทศั นท์ ี่สร้างจาก พร๑ะ. รเปถ็น-เรเื่อมงเรล่าี ส ืบอตุท่อกัยันมเทา วี ปลาบู่ทอง
• นิทานพื้นบ ้๓า.น นนสทิั กาะนเ รพที ยน้ื ้อบนา้ ศนนึเกรภอ่ืษงาาตพล่างั ก ๆอษะณไะรข อ ง
๒. ใช้ภาษาถิ่นในการถ่ายทอด และเป็นภาษาที่เรียบง่าย
ลัก๓๔ษ.. บไณมา่งปเะรราื่อขกงฏออนางจามมนีเผคู้แิท้าตเรา่งื่อดนงั้งจเรดพิงิม ื้นเช่นบ ้าพรนะร่วง บ้านบางระจัน
ในทอ้ งถ่นิ นทิ านพน้ื บา้ น 110 วรรณคดหีแลนะวังรรสณกือรรสม า ชรั้นมาธั นยมุศกึกรษามปที ไี่ ๑ทยสำาหรับเยาวชน โดยพระราชประสงค์ในพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว
๒. นกค (ตาวักราัวมเต์ อรเนู ชียยห่อื ่านร สงอืรคภล่วาำาะพมตคสกอรังันโบคทส มรว ๓ ๔) นท.ิ.ถ ศัทนถจนีชัด้กััากนโทีเนเวรรราำท์งยีบิียเตเปานูรรนี่ณส็นนียเค ราำนากวรปูนคกขรเิทา่้ีายลอชร่าา่มง่วงทนนวนเยักพพจักษกน้ืกิมิ่ยเะันารบศเตัีสยบตก้ามมินอนวจมร บอราาถยกษเขู่าใททนมยี ่ีี่ท2นทผาำ 1เ้อู้ไรปวู้ใง็น้แนถลบท่ิน้วท้อทสงี่เนปม ฉ สถท็น่ินืบปรบนรชแะดตกาัุมบลา ยกแช่อะโเคลนจสทร ง๑ลว้ดเงๆารกานักบ.ง่ิาำาม ันมแษวกกทกาเัฒณันฝป่ึ กาึกแมไ็นนระซลวเสาอ้เธ้ ะรรใจมมำารียนัื่อดแีนครลปงนิททมัญะ้าเา้อรแลยขนขสู้ นงอ่าพดอเถิเส้ืนงทลงงิ่นืบสบบศ่มนท้าังใ ตนิทบ นดค่ออ๔าำาาททม่ืนมกน ส า้ออันกมๆพเลงยม มล่ื้นาถทตุ่าใา่าี่ไงิ่บนนิหมวหนร้าห่ไถา้านดนยชนึง้ก้นั ึก่งึ่ง นลเ”ามร ่าริทียวแีดวนไิทาตวังนย้ใน่อนุโพราี้หงจื้นนเรแังบียสพน้ือาร เนรแ่หียไลลนวะา้วย่าไ ป“นในิททาน้อพงถื้นิ่นบอ้าื่นน ๆห มในายภถายึงห เลรังื่อไงดเ้ ลถ่าือทเี่เปล็น่า จุด
๒. ใช้ภาษาถิ่นในการถ่ายทอด และเป็นภาษาที่เรียบง่าย
นทิ านพนื้ บ้านเรอ่ื งตา่ ง ๆ ๓. ไม่ปรากฏนามผู้แต่งดั้งเดิม จุด
๓. นั ก เ รี ย น ศึ ก ษ าสุดยอดคู่มือครู ล1ั 1ก0ษ ณ ะ ข อ ง ๔. บางเรื่องอาจมีเค้าเรื่องจริง เช่น พระร่วง บ้านบางระจัน
นิทานพืน้ บ้าน 110 วรรณคดแี ละวรรณกรรม ชนั้ มัธยมศกึ ษาปีท่ ี ๑
สุดยอดคู่มือครู 4
บูรณาการทักษะศตวรรษท่ี 21
พิเศษ
ep 2
ขั้นคิดวิเคราะห์และสรุปความรู้ (Processing)
St
StSt
สมองจะเกิดการเรียนรู้ทันทีเม่ือประเมินได้ว่า เร่ืองที่กำ�ลังเรียนมีความหมายและสำ�คัญต่อการดำ�เนินชีวิต
ดังนั้น ในการสอนควรให้ผู้เรียนคิดประเมินเพื่อสร้างความหมายของความรู้ในมิติคุณธรรม จริยธรรม และ
ค่านยิ มหลัก ๑๒ ประการ
ผเู้ รยี นจะกระตอื รอื รน้ เมอ่ื รา่ งกายไดเ้ คลอื่ นไหว มสี ว่ นรว่ มในกจิ กรรมการเรยี นรู้ ท�ำ ใหส้ มองพฒั นา มศี กั ยภาพ
ในการคิดมากขน้ึ สมองจะใชก้ ารคดิ หาความสัมพันธ์ของสิง่ ต่าง ๆ เพื่อเปรยี บเทยี บ จดั กลมุ่ และสรา้ งเป็นหลกั การ
ของตนเอง โดยใช้แผนภาพมาช่วยจดั ความคิดเหล่านใ้ี ห้เปน็ ระบบชัดเจน
Appข้ันlyปiฏnิบgัตaิแAnลpdะpสขCั้นlรyoปุปinฏnคsิบgวtัตrาuaิแมnลcdรtะสiู้หnCรgลoุปnังคtsกhวtrาeuามcรรKtปiู้หnnฏgลoังิบwtกhัตleาeริ Kdปngฏoeิบwัตleิ dge ApApplpylขiynั้นขing้ันสgสื่อt่ือthสhสeาeารรCCแแooลลmmะะนmนm�าuเ�าnสuเiนnสcaอiนctiaอotnioSnkillSkill Sข้ันSปeรlะfเขม-Rั้นินeเปพegร่ือulะเfเพlม-a่ิมRินtคieเnุณพgคื่อu่าเพla่ิมtคinุณgค่า
เสริมความรู้ คเรสรูคิมวครวสามอรนู้ ครูควรสอน ตัวช้ีวตัดัวช้ีวัด 2aseeanapseea2npรอบรรู้ออาแบขเล้นัซระียคู้อสดินราขวแุปเลิเ้นัซคคะรวียโคลาาดินะกมหวแร์ลิเู้ คะรโลาะกห์
ผีป่ามากระทำา มรณกรรมชาวบุรี และสรุปความรู้
๑๐. นักเรียนช่วยกันตั้งคำ�ถ�มและ
ผ ีป่ามานกำ้ารปะ่าทเขำา้ ธ านี ม รณกรกร็ไมม่มชีทาี่อวาบศุรัยี ๑๐ต. อนบั คกำ �เถร�ี ยมนเ กชี่ ย่ ววยกั บกเั นร่ื อตง้ั งทคี่ อำ่ ��นถ � ม แ ล ะ
นำ้า ป่าเข้า ธานี ข ้าเฝ ้าเหล่าเส นา ก ็ไม่มีทหี่อนาีไศปหัยาพาราไกล โ•ด ย มน ตโค•ดร้ำ� ปรอณผย ูเ�่ปบปีกคเข็นร�่ คร้�มผรผธูเมำ�ู้แ�ป�ปีกชนนถน็ ร่��ะี วะม�ผนทบม�ำ�ูแ้ ำ�รุ กเนเีชรกะ่นะี่นยท�ำ ว�ำ เกชั่นบเร่ืองที่อ่�น
ข้า เฝ้าเหชีบลา่าลเ่าสลนี้ไปา ห นีไปหไมาพ่มีใาครราใไนกธลานี
ชีบาล่าลี้ไป ไม่มีใครในธานี ก ไ็ มม่ ทีรณ่ีอ�ศกยัรรมช�วบุรี
อนุรักษ์สิ่งแวดล้อม
ค ำ�ป ระนพ้�ำันปธ่�์นเี้กขล้�ธ่�ว�ถนึงี ภัยธรรมช�ติ
ปัจจุบันเหตุการณ์นำ้าป่าเข้าท่วมเมืองเกิดขึ้นบ่อยครั้ง ซึ่งเป็นผลเกี่ยวเนื่องมาจาก อส (•อะั งทุไสค คอรกภภะมำ�ยั�ไปกไหรพทไ็รรสอืมยะันง่มขพา้ำคทณีทันวม่ ม่ีอะใธ น น�น์นศา้ำ้ีเมปมี้กัยีา่คือไลหวง่�ล�สวหม�ลถวเาหัึงตก)ภมถืีอักยันบธ รรมช�ติ
อนุรักษ์สกิ่งแารวกดระลท้อำาขมองมนุษย์ ทั้งการตัดไม้ทำาลายป่า การผลิตและใช้เทคโนโลยีอย่างไร้จิตสำานึก
และ(อแทุตกภตยั่�งหกรอัืนนอา้ำยท่�ว่ งมไ ร น า้ำ ป(ตา่ ไัวหอยล่าหงลาก)
ต่อสิ่งแวดล้อม และกิจกรรมต่าง ๆ ในการดำาเนินชีวิต สิ่งเหล่านี้ล้วนส่งผลให้เกิดแก๊ส ค ำาต •อ บส สภาม�พารถสใังชค้แผมนใภนาพเคมวือามงคสิด�วัตถีกับ
แบบสเปังรยีคบมเทยีไบทอยธิบขายณคาำะตนอบี้มไีดค ้ดวงั �นี้มเหมือน
ปัจจุบันเหตุกคาารร์บณอ์นนไำ้าดปอ่าอเขก้าไซทด่ว์แมลเะมแือก๊สงเเรกือิดนขกึร้นะบจก่อใยนคชั้นรบั้ง รซรยึ่งาเกปา็นศเผพลิ่มเมกาี่ยกขวึ้นเนในื่อปงรมิมาาณจามกหาศาล แคเลำามตอืะงอแสาบตวัต กสถเตี หามม่�สอืง่ิงานทรกกี่ ถันันใอเชมยือ้แง่�ผไทงนยไภรา พ (คตวัวาอมยค่าิดง
ตกา่อรสกิ่งรแะวทดำาลข้อองมม แนลุษะยไแบกด์ ลนิจ้ทหะภกเมั้งูเมขดกรื่าอร ทากจรมั่วลึงตโตทลไัดกกำ่าาธใงเไรหรม ิ่ม้รอๆ้ทลมุณ ะำาชใลหลานาภตายกูยิมไ ม าิขปทร่สอ่าำาดาใง มหโกำาล้ราเาระกนรดถสินผับกูงชลนำขาจีึว้นำ้าิตัใดิตเนแรแ ืแ่อลกสหยะ๊สิ่งล ใดๆเ่งชหังน ้เกผำ้าลทตลืน่าค่า่านนงวโ ำ้านี้ลอๆแอโ ้วขสลกน็งูงยจใขสนาึ้นีอ่กงขจยผชั้วน่าั้นโลทงลบ่วใไกรหมรเรผห้จ้เยกืนนิตาิดดือกสินแาแำาศทลนกขะั้งึ๊กสหนอมำ้งาแโดลขก็ง
คาร์บอนไดออกไซด์แ ละแกก๊ส่อเนรทือี่จนะถกึงรวะันจนกั้นใ นทชุกคั้นนบสรารมยาราถกชา่วศยเกพันิ่มไดม้งา่ายก ขๆึ้น เพในียงปลรดิมกาารณใชม้พหลาังศงาานล
และเมื่อกลไกธรรมใชนาชตีวิตไปมร่สะจามำาวาันรถกำาจัดแก๊สดังกล่าวออกจากชั้นบรรยากาศของโลก
ได้หมด จึงทำาให้อุณหภูมิของโลกสูงขึ้นเรื่อย ๆ ผืนนำ้าแข็งในขั้วโลกเหนือและนำ้าแข็ง
บนภูเขาทั่วโลกเริ่มละลาย ทำาให้ระดับนำ้าในแหล่งนำ้าต่าง ๆ สูงขึ้นจนท่วมผืนดินทั้งหมด
ก่อนที่จะถึงวันนั้น ทุกคนสามารถช่วยกันได้ง่าย ๆ เพียงลดการใช้พลังงาน
ในชีวิตประจำาวัน
แบบเปรยี บเทยี บอธิบายคาำ ตอบได้ ดังนี้
กาพย์พระไชยสรุ ิยา 5๙ ไสม่ว่ซน่ือทสี่เัตหยเมม์ตือือ่อนงบสก้านัานวเ มตั คือถืงเอี ห ค มสยนือ่่ิงทอนท่ีเมหก่ี ็นมันแีคกเมน่ตือทัว ี่งไทย
เบียดเบียนและทำาร้ายผู้อ่ืน ทำาให้สังคม
กาพย์พระไชยสุรยิ า 5๙ วนุ่ วาย แตส่ ว่ นทแ่ี ตกตา่ งกนั คอื สงั คมไทย
ยังไม่สิ้นคนดี ยังมีบุคคลท่ีเสียสละ
รเพ่ว มื่อสแผร่วู้องนร่ืน่วท มช่ีใเ่วจหยกมเันหืทอลำานคือใวกาหัมน้ผดู้ อีตคื่น่างพือ ้ๆน ทแยุกล่อขะ์ มมีคนที่
ท่ีสำไาคมั่ญซื่อสัสงคัตมยไ์ตท่อยมบีพ้านระเมมหือางก ษคัตนรทิย์่ีเห็นแก่ตัว
ผ้ทู รเงบทียศดพิธเบราียชนธรแรลม ะททรำางรอ้าุทยิศผพู้อระ่ืนอ งทคำา์ ให้สังคม
เพื่อวปนุ่ ววงชายนช แาตวไส่ ทว่ยน)ทแ่ี ตกตา่ งกนั คอื สงั คมไทย
ยังไม่สิ้นคนดี ยังมีบุคคลที่เสียสละ
เพ่ือผู้อ่ืน ช่วยเหลือให้ผู้อื่นพ้นทุกข์
ร่วมแรงร่วมใจกันทำาความดีต่าง ๆ และ
ที่สำาคัญสังค5ม9ไทสยุดมยอีพดครู่มะือมครหู ากษัตริย์
ผ้ทู รงทศพิธราชธรรม ทรงอุทิศพระองค์
เพอ่ื ปวงชนชาวไทย)
5 สุดยอดคู่มือครู
พเิ ศษ
ep 3
St
St St
ขนั้ ปฏิบตั แิ ละสรปุ ความรหู้ ลังการปฏบิ ตั ิ (Applying and Constructing the Knowledge)
การนำ�หลกั การทส่ี รา้ งขนึ้ ไปปฏิบัติ ลงมือท�ำ ลงมอื แก้ปัญหา ทำ�ใหส้ มองตอ่ ยอดความร้ทู ีม่ อี ยู่เดิม เกิดความรู้
ทซี่ บั ซอ้ นขนึ้ ยง่ิ ปฏบิ ตั เิ ปน็ ประจ�ำ จะเกดิ ความช�ำ นาญ กลายเปน็ ความเขา้ ใจทคี่ งทน ซงึ่ เรยี กวา่ องคค์ วามรู้ หรอื ปญั ญา
Appขั้นlyปiฏnิบgัตaิแnลdะสCรAoุปpnคpขsวt้ันlyrาปuiมฏncิบรgtัตiู้หnaิแgลnลdะังสtกChรoุeปาnครsKวtปrาnuมฏcoรtิบwiู้หnัตgลleังิtdกheาgรeKปnฏoิบwัตleิ dge A SppAlpypขilnyั้นขignสั้นg่ือสtื่อhสthสeาeารรCCแแooลลmะmนะmน�าmuเ�าnสuiนเcnสaอitนcioaอntSiokinll Skill ข้ันSปeรlะfเม-Rินeขเพg้ัน่ือuปเพleaริ่มltะคfiเnมุณ-gRินคe่เาพgื่อuเพla่ิมtคinุณgค่า
เสริมความรู้ ครูควรเสสรอิมคนวามรู้ ครูควรสอน ตัวชี้วัดตัวช้ีวัด 3aseeanpas3eeรanอpบรู้อราอแเซลบีขยะสรน้ันรปแู้อปุ ลฏาคะิบวโเลตัซากมิ ีขยร้ันนู้ ปแลฏะิบโลตั กิ
หลงั การปแฏลบิ ะตั สิ รุปความรู้
ปัจจุบันมอญยังเป็นชนชาติหนึ่งที่ไม่มีประเทศเป็นของตนเอง แต่ได้กระจัดกระจาย ๒๕. นักเรียนปฏิบัตหิงลาังนกตาราปมฏหิบนัต้าิ ท่ี
ไ ปยังบริเปวัจณจตุบ่าันง มๆอญขยปใไอปนังรงยเาภพปกังบ.ูฏม็นศรหิภ.ิชเลว๒านณักค๓ฐชตเา๕่าาอนง๗ตขเๆชิอหรีงยัชนมขสตึ่งออมะญทงัยภวี่ขทไูมันอมี่อิภงอพ่มพาอยคีปรพเกะอรเบเเขะชฉา้าีทยเมียทตสางะมพศวใเึ่งเดันตพป็จอ้ ร็พนอะกรโบขะเดรฉอพมยียงุทโงเตพธใฉเตธนลพ้ิสิศเมาโอหดภะลงยาอ้ารเนยฉแกภพ่ษาตาางัตล่ไะยรัยอดิยิ่งย้ก์กไใ่าทงลนรยยุ่มะปิ่งถคจใรึงนนัดะปม๙กเรอทะครญเศระททั้งไศจี่เทมไาเทชือยย่นยง ๒๖๒. ทฝส๕ี่มกึไ.ดซา้ชร้อนทัิบกม่ีัไกมกใดนาอเร้กรบรแลับหีสยุ่มมดมรนงา่วอลยมปะบคจกฏหราันกิปมบนรัาั้นตะยรเิ มง่วิมนาจกผนาันลกตนาั้นมรห่วมน้กาันท่ี
ปรากฏหลักฐานของมอเมญาะทตะี่อมพะถยูกพมเข่าป้ารมาบาพปรึ่งามพเนรื่อะงบจรากมกโ่อพกบธฏิสมจึงภไดา้อรพกยษพัตเขร้ามิยา์ไยทังสยยถามึงกว๙่า ๔ค๐ร,๐ั้ง๐๐เชค่นน การฝฝกึ ซกึ อ้ ซม้อเพมอ่ื กปารรบั แปรสงุ ดวธิ งกี ลาระทคาำ งราน
ใเมนาะพต.ศะม. ะ๒ถ๓ูก๕พ๗ม่าปรัชรสาบแต(มจลั้งปังัยถะหรไิ่นขวดาฐอัด้รมาับนนงเอพพนนยรทื่รอู่ทะบะมั่งวุรไหบจี)ปาาาแกบกทลรรุณกะสิเวพ่อามณธรกเิคะทดปบุณี่ร็ราจฏใบะหพแล้ตุ่ดมจรั้งแงึะงบมไพ้า(่นนดจุทำ้ัางเ้อรใหธนือพวภนเัดลยาอสคิยศพมกู่ทหุลทเี่เขามรลง้ปืาอ้ามไงรนดสาา้กแาภยมกาารโั่งคลก)สกาัยกญยล(จาจ่ากนมังวหบลโกดวุรุ่มวัดียลค่ปสาพรทนบุ๔ปุมุรมธ๐ีคารอ,นนา๐ญชี)มบ๐อเทกุรญ๐ีาี่เอะเมยขเคกื้อุธารมยนง็ดาา
และได้รับพระมหากรุณนานธทิคบุรณี ปใทหุม้ตธั้งานบี ้าสนมุเทรรือปนราอกายรู่ทนี่เคมรือปงฐสมาสมุพโรครณกบ(ุรจี นังคหรวนัดายปกทอุม่างธทาอนงี)สเมกุทาระสเงกครา็ดม ๒๗๒. แนค๖ลวัก.ะาเมพรสกียรฒั ารู้มนนรว่ ราามฝ่วกชกมกึานัิกรกซแัดนใสอ้ นังสดมนรงกีุ้ปเลพส่ิงุ่มอ่ื ทปร่ีเข่วร้าบัมใจปกเปรัน็นงุ ปวธิ รกี ะาเรมทินาำ งผานล
ต(จั้งังถหิ่นวฐัดานนอนยทู่ทบั่วุรไี)ปแบลระิเสกขวพามนณรรุทบสะรทรธส้าปรี่รงารเราคสมบะราเหนแลฉงียสุ่ดมะ์แมเแงชลแิงมะลเธ(ท่นะจงรตวำ้ัางาัะฒใหขเนพนาวบภชธัอดรราันบรสคเุรมปมกี ็นขผุลทกอู้ทางารรี่สบงปปืบรรเไรระชดกพื้าออ้กแสชบานกาพยมร่ิธมอกี)กอญราญกรญอมใลนแยจ่ลาจ่านะังงวปหตบโรว่อดะุรัดเเียพนเหลื่ณอสลพงีทร่าี่เนบุปเกชี้ ี่ยุรบ่นวีคาเรงนกนแาื่อาหชงมรก่งบใยอับชุรัพง้ภญีคุทาองธษเสยศขาืบาุ้ธมาสทมยอนอญาาาด • เรแื่องลระาวพขฒัองนพราะกเจา้ารมแณสเดฑงียรทอง
นนทบุรี ปทุมธานี สมุทรปราการ นครปฐม สุพรรณบุรี นครนายก อ่างทอง สมุทรสงคราม
สมุทรสาคร ฉะเชิงเทรา เพเวช็บรบไซุรตี ์แผนู้ทะี่สนืบำาเชื้อสายมอญในจังหวัดเหล่านี้ บางแห่งยังคงสืบทอด ๒ผโใ๗ดหลย้.เขสไ้คนอมยี ค่ยวัใกห้งัิดาเคญมรอดิ ่หียรยเล่รู้พานวง่วยี งรดมงต่วนีใากมิดมนันเมเกดรายี่ืัดนอถวงังสา้ทกเนพาำราใ้ีียุปหรงเ้พสกแูตดดิ่ิง่ ท่ีเข้าใจเป็น
ขนบธรรมเนียมและวัฒนธรปรระมวัตขิศอาสงตรบ์มรอญรพชนhมttpอ://ญwwอwย.b่าaaงnตjo่mอyเuนt.ื่cอoงm/lเibชra่นry/2ก55า2ร/mใoชn้_ภhiาsษtorาy.มhtอmญl พระอ•งคเท์ รรื่องคงดิรสากัวนขิดอจงะพไมรต่ ะอ้ เงจเส้ามยี ณเฑียรทอง
การสร้างเสาหงส์และธงตะขาบอันเป็นการประกอบพิธีกรรมและประเพณีที่เกี่ยวเนื่องกับพุทธศาสนา ทใปนรหอะานโใโรายดฝหคชียตม้ ขนื อไพ้์ ใอมดรหะีค่ย้ ปรซางั้ิ รด่ึชงคะธจอเดิดิ ะทยาสศไเา่มพาไมต่ดงียาอ้ ้ มดรงงาสถนี ใกญู สดินมรเสเา้ าเดยียงรีย่ื อวงทกำาาใหรเ้ พกู ดดิ
พระสผวลามเีสแยี ละใพหรญะรห่าชลนวัดงดตาไามม่ตม้องา ถา้ เพียงแต่
ประเด็นทบทวนและควรคิด กคสูอ่ำาญพนเูพดทพสเดูียรปหเพะ็สนาม่อสอรอ่ิงงฝสเคหำาีม์ทคตัญืุอรกงาดจรคีึงณดิตซ์น้อส่ึี้งแงักคจสนิดดะใดิงสหว้ดจ่าาีมะไามรต่ ถ้อสงรเส้าียง
เว็บไซต์แนะน๒๑.ำ.า เหตุใดพระเจ้าฝรั่งมังฆ้องจึงดีพระทัยที่พระเจ้ากรุงจีนยกกองทัพมายังกรุงรัตนบุระอังวะ ประโยชน์ให้ประเทศได้มากมาย
พฤติกรรมการเลือกม้าของสมิงพระรามแสดงให้เห็นลักษณะนิสัยของสมิงพระรามอย่างไรบ้าง ในอนาคต พระราชธดิ าไมต่ อ้ งสญู เสยี
พระสวามี และพระราชนัดดาไม่ต้อง
ประวัติศาสตร๓์ม.อญเหตุการณh์ใดttทpี่ท:/ำา/ใwห้พwระwเจ.b้ามaณanเฑjoียmรทyอuงtย.อcมoรmับ/ใlนibคrวaาrมyซ/ื่อ2ส5ัต5ย2์แ/mละoอnงอ_าhจiขsอtoงสryม.ิงhพtรmะรl าม สูญเสียพ่อ เหตุการณ์น้ีแสดงว่า
คำาพูดเป็นสิ่งสำาคัญ จึงต้องคิดให้ดี
๔. นักเรียนเห็นด้วยกับวิธีของพระอัครมเหสีที่จะทรงใช้พระราชธิดาเป็นเครื่องผูกใจสมิงพระราม ตัวชี้วกัด่อนพูดเสมอ
มิให้กลับกรุงหงสาวดีหรือไม่ เพราะเหตุใด ท ๕.๑ ม. ๑/๑
ท ๕.๑ ม. ๑/๒
๕. นักเรปียนรมะีค“เวรเาาดมรรัก็นู้สสึกัตทตย่อ์ยบคิ่งำกาทพวูด่าวทตร่อนัพไยปแ์นอลี้อยย่าะ่าวง่คาไแรตว่สรมบคัติดิมนุษย์นี้เลย ถึงท่านจะเอาทิพยสมบัติ
แนวคา� ตอบ
๑. เหตุใดพระเจ้าฝรั่งมังฆ้องจขึงอดงสีพมรเดะ็จทอัยมทรินี่พทรร์มะาเยจก้าใกหร้เรุงาจๆีนกย็มกิไดก้ปอรางรทถันพาม” ายังกรุงรัตนบุระอังวะ
พเหฤตตุกิการรรณม์ใกดาทรี่ทเลำาือใหก๖.้พม้ารขข๖ะ้อ.อเ๑จคงว้าส“เาปมซมมึ่ง็นณตพสิง่อรงพเไะคฑปเรรจนียาะ้าี้มกรรเธรปาทรุงม็นรจอคมีแนงำายมสยสุทีพนดอธรท์นงมะนัทใ้นราหัยรับเปะ้เรหใหรานาเว็นหร่าคถ็นงลบนชวักุอคาาจษบคมะดลณใซ้ควใืด่อยระม่ชสนหมีคัติสมฝวยาัายีมยม์ือแขคยทลอวินหาะงดมาอสียรวฝิ่งงม่าน่าออิงยักยาพพ”่าจงมรไข่าระขอรี่มงา้าสมรำามอทิงวยนพ่าสงรู้กไะันรรบาม้าง ดตู ัวอยา่ งคาำ ตอบของประเดน็ ทบทวน
๒. และควรคิด ในหนา้ พิเศษ ๑๖
๓.
๔. นักเรียนเห็นด้วยกับวิธ๖ีข.๒อง“พช้ารงะดอีต่อัคเมรื่อมขเี่จหึงสรู้วีท่าดี่จี ะมท้าดรีไงดใ้ตช้อ้พงเรอะามรือาตช้อธงิดหลาเังปดูก็น่อเนคจรึงื่อจะงรผู้ว่าูกดใี จทสแกมลิง้วพทหราะรรกา็ดมี
มิให้กลับกรุงหงสาวดีหรือไถม้า่อาเสพารอาอะกเสหงคตรุใาดมทำาศึกจึงจะรู้ว่าดี ทองนพคุณเล่าขีดลงหน้าศิลาก่อนจึงจะรู้ว่าดี”
๕. นักเรียนมีความรู้สึกต่อคำาพูดต่อไปนี้อย่างไร
“เรารักสัตย์ยิ่งกว่าทรัพย์ อย่าว่าแต่สมบัติมนุษย์นี้เลย ถรึงาชทาธ่าิรนาชจตะอเนอาสทมงิิพพรยะรสามมอบาสัตา ิ ๙๙
ของสมเด็จอมรินทร์มายกให้เรา ๆ ก็มิได้ปรารถนา”
๖. ข้อความต่อไปนี้ เป็นคำาสนทบนูราณระาหกาวร่าทงักบษุคะคศตลวใรดรษหทมี่ 2า1ยความว่าอย่างไร
๖.๑ ““ถเปซช้า้าึ่ง็นองพสาดสรงีตะาคอ่อเรจอเา้ามมกกื่อสธรขรงุง๒๑ี่จรคจ.ึง.มีนรรยามปนรคู้วมุทูจ้ีพ่ัารรกทกัดธะูแรเำาว์เนีะนรลศัตมัท้นีะยอืึกิศ้าัยนกจนดาเปำาใึงรสีไสชหรจาดตืข้าเบะนห้ตรร้อรัคงถ์ม็น้อมู้วส้นนองช่าลู ือเดอาญเขอทจพีบ้าอะี่นทอ่ืมดเใมพ่พอาือ้ควูส่ือลงยตัฒรนนพม่ชท้อนพใมัฒงีี่คเาจหคปฝวตนใลุณา็ีมนนหามังือทเ้เนปดยอลทักักูกรงิน่าหษแขเ่อะดราะลีดนโียรียดะยลฝจิ่งนส้างึงนช่านอังหจยักนคส่านะพ”์นมาทร้ามรู้วเศาสพ่า่าิลงขนดิ่มาอี่มเีกเทิน้าตท่อรศิเมแนำาทกทจสเอลวึง่ือชน้วจร่นท์ะแสเรนหลู้กผู้ว็ะาตันู้ช่ารเดทเนกกี”คะ็ดี่ยสโี นิวบโกทลัิศบยี
๖.๒
พม่าเสยี เมือง เลา่ เร่ืองราชาธริ าช
ราชาธริ าช ตอน สมงิ พระรามอาสา ๙๙ ตัวช้ีวัด 99 สุดยอดคู่มือครู
บูรณาการทักษะศตวรรษที่ 21 ท ๕.๑ ม. ๑/๑
ท ๕.๑ ม. ๑/๒
๑. นักเรียนสืบค้นข้อมูลที่เป็นประโยชน์ทางอินเทอร์เน็ตเกี่ยวกับ
ประวัติศาสตร์มอญ เพ่ือพัฒนาทักษะด้านสารสนเทศ ส่ือ และเทคโนโลยี แนวคา� ตอบ
รู้จักเลือกใช้ขอ้ มูลเพือ่ พัฒนาตนเองและสงั คม
ดตู วั อยา่ งคาำ ตอบของประเด็นทบทวน
สุด๒ย.อดคครู่มูแือนคะรนู ำาหน6ังสือท่ีน่าสนใจให้นักเรียนอ่านเพิ่มเติม เช่น ผู้ชนะสิบทิศ และควรคดิ ในหน้าพเิ ศษ ๑๖
พมา่ เสียเมอื ง เล่าเรอ่ื งราชาธิราช
พิเศษ
ep 4
ขั้นสอ่ื สารและน�ำเสนอ (Applying the Communication Skill)
St
การถ่ายทอดความรู้ ความคิด ความรู้สึก โดยใช้ภาษา แสดงถึงความสามารถในการสื่อสารหรือปัญญา
St ด้านภาษา กระบวนการน้ีทำ�ให้ผเู้ รียนได้แลกเปล่ียนความรู้ ทัศนคตซิ งึ่ กนั และกนั ถา้ นำ�เสนอโดยใช้คอมพิวเตอร์
หรอื สอื่ อเิ ล็กทรอนิกส์ ผ้เู รยี นกจ็ ะได้พฒั นาทักษะดา้ นเทคโนโลยดี ว้ ย
St
การสื่อสารและนำ�เสนอเป็นการสร้างอารมณ์เชิงบวกได้อย่างดี เม่ือผู้อื่นชื่นชอบผลงานของตน ช่ืนชม
ความส�ำ เรจ็ ของตน ผูเ้ รียนจะเกิดความภาคภมู ใิ จ เกิดแรงบันดาลใจทจี่ ะสร้างสรรคผ์ ลงานตอ่ ๆ ไป
GPAS G5PASSte5pSsteps Gขขั้น้ันสสังGังเกเกตatตaรhวteรบhrวรieวบnมrgรขiวn้อมมgขูล้อมูล Pข้ันคิดวิPเคrรขoา้ันcะหeค์แsิดลsะวiสnิเรคgุปrรคoาวcะาหeม์แรsลู้ sะiสnรgุปความรู้
ep 4 ep 4 บูรณากบาูรรณทาักกษาระทศักตษวะศรตรวษรทรษ่ี 2ท1่ี 21 แนวข้อแสนอวบขO้อ-สNอEบT/OPIS-ANET/PISA
ขนั้ สอ่ื สารและนา� เสนอ สุวาน หมา
ขน้ั สอื่ สารและนา� เสนอ สหุว้าาวน อวดดหี มกลา้าแข็ง บ้าบิ่น
๑๔. นักเรียนออกมานำาเสนอวิธีการ หโห อโ้าหนดวดุส า สน์ ใอสนบำานสรมวมใอนัย น วไโสทบสดั่งยรสมดาวอณัยี ่าน โกใ“บนชล้ใกรน้าไาแครณ้ไขวมาใ็ง้โมช ห ห้ใ ดมบน”า้าคยบววิ่น่าา ม “ไหรม้” าเยช่นวเ่าด ีย “วไกรับ้” ท เี่ใชช้ใ่นนเ ด ียวกับที่ใช้ใน
๑๔. นักเรียนเอผยอแกพมร่สาุภนาำาษเิตสพนระอรว่วิงธทีกีลาะรกลุ่ม
เเชผ่นยแร้อพงรล่สเผดชำา้ว่าุภต่นนยาดัอสรษินอ้่ิงแพงเิตทลสิมพอำาพดตรร์ร์เดังนูปะลต็แแระสบ่วคดบงรงตทล่าเีะลงผคะๆยรกแเเผผลพยยุ่มรแแ่ พพรร่่
ด้วยส๑่ิง๕พ. ิมนพัก์รเรูปียแนบสบืบตค่า้นงคๆวาเมผรยู้เแพพิ่มรเ่ติม อรรถ เนื้อคสวาำามนวนไทยว่า “นกไร้ไม้โหด”
ผ่านอนิ เทเอกรี่ ยเ์ นวต็กั บ สุ ภ า ษิ ต พ ร ะ ร่ ว ง แ ล ะ ออนอุสกากส้างน ์ แสดงออบำานรามจ ใสนั่งทสี่นอี้หนมายถึง แสดงอำานาจแก่ขุนนาง
อออออเรอำาอุำาดรรากรรแุงถุงก ต ้า่ชงอ บเส ียผิด บยเหึดำานรถุงือือ บเแ นแเสำาลตื้อรดี้ย่สคุงงงิ่ง ดวถอ เู าูก ำลาทมตนี้ยะ้อานงงจุถดด น ีงู ใ าอทนมมะ ท นไี่นมุถ่ที้หนำามสอาิ่งมยผิดถึง แสดงอำานาจแก่ขุนนาง
๑๕. วเนกัรกี่ ยรเรณวียกกนั บกทหวรสอี้ไ่ารสรดืรงบรุ ภมสม้เณรคมาีาสยสดุก้นนษื่อุ ภอรสรคิ นติรู้าาอรเวมษยทพอา่สอายิ ตรงมุรภ่าหเ์งะจนรามลต็รู้ษาเปีา่พิกแวกรตะลห่ิแงจมสว้ ลาแทินหเากธตาำ ลยลคิภแิม่วะางหเพาชลม่น่รงู้
การเรียนรู้อย่างหลากหลาย เช่น
หอ้ งสมดุ อนิ เทอรเ์ นต็ แลว้ นาำ ความรู้
อเอุดารแ ต ค่ชวอาบมเส รียู้เพผิ่มิด เ ติม เหนือ
ยึดถือแต่สิ่งถูกต้องดีงาม ไม่ทำาสิ่งผิด
พระร่วง
ปกครอคคงำากววร่าุงา สพมุโรขระทรู้เัย่วพ งร าิ่มเชมวเื่องตพศิมิจ์พารระณร่วางใเนปแ็นงร่ปารชะววงศัต์ทิศี่สาสถตาปร์น มาขีคึ้นวเามมื่อหพม่อาขยุนถบึงชางื่อกรลาาชงวหงาศว์ทที่สรงถราาปชนาภาแิเษลกะ
เกปษ็นัตพริย่อ์ผขู้รุนุ่งศเรรือีองิ น ซทึ่งรหามทาิตยถยึง์ พโดระยมคหำาาวก่าษ ัตรร่วิยง์แ หแ่งปกลรพวุง่สาร ุโะขรรทุ่ง่วั ยเงทรุกือพงร ะพอรงะคร์ ่วงจึงมีความหมายว่า
ทไี่ ด้มาสือ่ สารอย่างมปี ระสิทธภิ าพ คศาำาสวต่าร าพจารระยร์ ด่วรง. ปเรมะื่อเสพริฐิจ า ณรณ นคาใรน จแัดงล่ปำารดะับวกัตษัติศราิยส์สตุโขรท์ ัยมไีคว้ดวังานมี้ หมายถึงชื่อราชวงศ์ที่สถาปนาและ
ป กครอ งกร๑ุง. สุโพข่อทขัยุน ศรราีอชินวทงรศา์พทิตรยะ์ร่วงเป็นราชวงศ์ที่สถาปนาขึ้นเมื่อพ่อขุนบางกลางหาวทรงราชาภิเษก
เกป ษ็นัตพริย่อ ์ผขู้รุน๒๓๔ุ่งศ.เ.. รรือพพพีองร่่ออิ นะขข ซยุุนนทาึ่งบรเรหาลามานอมคทไเมาทำาิตยแือยหงถยงึง์ มพโหดราระยามชคหำาาวก่าษ ัตรร่วิยง์แ หแ่งปกลรวุง่สา ุโขรทุ่งั ยเทรุกือพงร ะพอรงะคร์ ่วงจึงมีความหมายว่า
บูรณาการทักษะศตวรรษท่ี 21
ศ าส๕ต. ราพจราะรยยา์ งดั่วนรำา.ปถุมระเสริฐ ณ นคร จัดลำาดับกษัตริย์สุโขทัยไว้ดังนี้
๑. นั ก เ รี ย น สื บ ค้ น ข้ อ มู ล ที่ เ ป็ น ๖๘๗๒๑... .. พพพรรรพพะะะ่่ออมมมขขหหหาาาุุนนธธธบศรรรรรรารมมมนีอรรรเินาาามชชชทือาาาทททรงาีีี่่่ ๒๑๓ท (ิต((ลไลสยิไือทย์ไยลท)ือยไ)ทย)
ป ร ะ โ ย ช น์ ท า ง อิ น เ ท อ ร์ เ น็ ต เ พื่ อ
พัฒนาทักษะด้านสารสนเทศ ส่ือ
บูรณแาลกะาเรททคักโนษโะลศยตี วรู้จรักรษเลทือี่ ก2ใ1ช้ข้อมูล ๙๓. . พรพะ่อมขหาุนธรารมรคาำาชแาทหี่ ๔งม (บหรามรปาาชล)
๑. นั ก เ ร๒ี ย. นคเพรส่ือูแืพบนฒั คะน้นนาตำาขนห้เอนอังงมแสูลลือะสททงั่ี่ีนเค่ปามส็ นนใจ เ ว็บไ๕๔ซ..ต ์แพพนรระะะนยยำาาางเลั่วอนไำาทถยุม
ป ร ะ โ ย ช นใ ห์ ท้ นาั กงเอริี นย นเ ทอ่ าอนรเ์ เพนิ่ ม็ ตเ ตเ พิ มื่ อเ ช่ น สุภ๖าษ.ิต พรพะรร่วงะ ม ห hาttธp:ร//รwมwรwา.iชnfาoท.ruี่ .๑ac .t(hล/pิไrทovยin)ce/sukhotai/wmoral.htm
พัฒนาทักทษาำ ดะไี ดดด้้าีทนาำ สช่ัวาไรดส้ชนวั่ เทศ ส่ือ 5 2 วร รณคด๗แี .ล ะวพรรรณะกมรรหม า ชธนั้ รมรัธมยมรศาึกชษาาทปีที่ ๒ี่ ๑ (ลือไทย)
และเท ค โนนโิทลานยสี ุภรู้จาษักิตเไลทือยกใช้ข้อมูล ๘. พระมหาธรรมราชาที่ ๓ (ไสยลือไทย)
เพอ่ื พัฒนาตแนนวเขอ้ งสอแบลOะส-Nงั EคT/มPISA ๙. พระมหาธรรมราชาที่ ๔ (บรมปาล)
๒. ค รู แ น ะ นใำ นาชห่วนงเัทงศสกื อาลทปี่ในห่ ามแ่สตนล่ ะใปจเี ราไม่จาำ เป็นต้องเป็นผู้รเบัวอ็บยไซฝู่ ่าตย์แเดนียะวนกำาารได้เปน็ ผูใ้ ห้กม็ คี วามสขุ ไม่นอ้ ยเช่นกนั
ให้นักเกราียรในห้ใอน่าทนี่นี้ไเมพ่จิ่มำาเปเต็นิตม้องใเหช้ส่นิ่งของที่มีราคาแ พง แ ต ่เป ็นสกุภาาษริตใพหร้ทะร่ีมวงีค ุณ คht่าtpท:/า/wงดw้าwน.inจfิตo.rใuจ.acเ.ชth่น/prกovาiรncใeห/s้คuวkhาoมtaรiั/กwmoral.htm
ทนำาทิ ดาีนไดสด้ ใไภุ หดที าค้้ไษาำมวชติม่า่วัมาไไกจทดรแยงิช้ ตใ่วัจอ่ ยให่าง้รนออ้ยยยใมิ้ นใชหว่ อ้งเภทยั ศแกลาละใดหี ๆ้ควแาบม5บช2นว่ ย้ี กเหช็ ่ววลรยอื รใณเหชค้ท่นด่าีแชนลว่มะยวีรเรเรอรหยีณยลบกยือเริ้มรดรยีมูแแ งล ลชจผน้ัะามมกู้สัธูงีคhยอวมtาาtศยpมกึ ุ:สแษ//ุขมาwปไ้เีทดรwี ่า้เ๑อชw่นา.จtกhจันaะชih่วeยaเหlthล.ือoทr.่าtนh
แสนุดยวอขด้อคู่มสืออครบู O5-N2ET/PISA
ในชว่ งเทศกาลปใี หม่แต่ละปีเราไม่จาำ เปน็ ต้องเปน็ ผรู้ ับอยฝู่ า่ ยเดียว การได้เป็นผูใ้ หก้ ม็ คี วามสขุ ไม่น้อยเช่นกนั 7 สุดยอดคู่มือครู
การให้ในท่ีน้ีไม่จำาเป็นต้องให้สิ่งของท่ีมีราคาแพง แต่เป็นการให้ท่ีมีคุณค่าทางด้านจิตใจ เช่น การให้ความรัก
ให้ความจรงิ ใจ ให้รอยย้ิม ให้อภัย และใหค้ วามชว่ ยเหลือ เช่น ช่วยเหลอื ดแู ลผสู้ ูงอายุ แมเ้ ราอาจจะช่วยเหลอื ท่าน
ได้ไม่มาก แต่อยา่ งนอ้ ยในชว่ งเทศกาลดี ๆ แบบน้ี ก็ช่วยให้ทา่ นมีรอยยิม้ และมีความสุขไดเ้ ชน่ กัน
เรยี บเรียงจาก http://www.thaihealth.or.th
พเิ ศษ
ep 5
ขัน้ ประเมินเพื่อเพ่ิมคณุ ค่าบรกิ ารสงั คมและจติ สาธารณะ (Self-Regulating)
เมื่อสมองของผู้เรียนได้รับการเสริมแรงเชิงบวกอย่างสมํ่าเสมอจากสิ่งท่ีทำ� จะกระตุ้นให้คิดสร้างสรรค์
สิง่ ที่เป็นประโยชนเ์ พิ่มข้ึนอีก หลอ่ หลอมเปน็ นสิ ยั แห่งการคดิ การกระทำ�ในตัวผู้เรียน สามารถขยายผลไปสู่สงั คมได้
ตามมาตรฐานสากลและวิสยั ทศั นใ์ นศตวรรษที่ ๒๑
St
St GPAS 5 Steps G Pขั้นสังเกต รวบรวมข้อมูล ขั้นคิดวิเคราะห์และสรุปความรู้
rocessing
St GPAS 5 Steps ข้ันสังGเกตatรhวeบrรiวnมagข้อthมูลering
ขั้นคิดวิPเคrรoาcะหe์แsลsะiสnรgุปความรู้
บูรณาการบทูรณักาษกะาศรทตักษวะรศตรวษรรทษ่ีท2ี่ 211 แนวข้อสอบ O-NETแ/นPIวSAข้อสอบ O-NET/PISA
ep 5 ขนั้ ประเมeินpเ5พ่ือเขพนั้ ปมิ่ รคะบเุณมรกิินคาเพรา่ สอื่ งั เคพมิม่ คุณคา่
บริการสังคม และจิตสาธารณะ เว็บไซต์แนะนำา
แล๑ะ๕จ.ิต นสักาธเราีรยณนระ่วมกันฝึกซ้อมเห่ชม- เว็บไซต์แนะนำา กาพย์เห่ชมเครื่องคาวหวาน http://www.papamenu.com/?cat=371
เครื่องคาวหวาน เพ่ือแสดงในงาน อาหารในกาพย์เห่ชมเครื่องคาวหวาน http://thai.satitpatumwan.ac.th/other%20know.htm
อาหารไทย http://student.swu.ac.th/hm471010391/culture.htm
๑๕. นักเรียนร่วมโรกงเันรียฝนตึกามซโอ้อกามสทเี่เหหม่ชาะมสม- เช่น อกาาหพายร์เใหน่ชปกมราเพะคเยรด์เื่อ็นหง่ชทคมบาวเทคหวรวนื่อางนแคล า ะว คห hววtราtคนpิ: ด / / w hwttwp:./p/athpaaim.saetniutp.caotumm/?wcaatn=.a3c7.1th/other%20know.htm
เคร่ืองคาวหวางงาานนนวค ันรเวพบัฒร่ืออนบธแรวรสันมสดไทถงยาป ใหนนราืองโไรปางบนเนัรียทนึก
โรงเรียนตามโเอสกียางกสาทร่ีเเหห่ใมนาโคะรสงมกา รเชสำา่นห รับ ๑ . เเหปต็นุใก ด า พพ ยระ ์เหบ่เ าร ทอือสามหเดา็จรพไทระยพ ุท ธ เ ล ิศhหttลp้าน:/ภ/าsลtัยuจdึงทeรnงtน.าำsเนwื้อuหา.aเกcี่ย.วtกhับ/อhาmหา4รม7า1พ0ร1ะร0า3ช9นิ1พ/นcธu ์ lture.htm
งานครบรอบวบันคุ คสลถท่ีมาคี ปวานมบากโพรรอ่งงเทราีงยกานรเ ห็น
งานวันวัฒนธรรตัมวช้ีวไัดทย หรือไปบันทึก ประเด็นทบทวนและควรคิด๒. ศิลปะการประพันธ์ที่ใช้มากในกาพย์เห่ชมเครื่องคาวหวานคืออะไร และมีวัตถุประสงค์ในการใช้
เ สี ย ง ก า ร เทห ๕่.ใ๑น ม.โ ๑ค/๑ร ง ก า ร สำ า ห รั บ
บคุ คลท่ีมคี ทว ๕(าข.มอ้๑ บ๑ม).ก ๑พ/๓ร่องทางการเหน็ เพื่ออะไร
๓. คุณค่าของกาพย์เห่ชมเครื่องคาวหวานคืออะไร ให้นักเรียนอภิปรายแสดงความคิดเห็น
(ขอ้ ๓ และ ๔)
๑.ใ นปรเะหเดต็นุใดด้านพเนรื้อะหาบแลาะทศสิลปมะกเดาร็จปรพะพรันะธพ์ จุทากธนั้นเลใหิศ้สรหุปลกา้ารนอภภิปาราลยัยเปจ็นแึงผทนรภงาพนคาำวเานมคื้อิดหาเกี่ยวกับอาหารมาพระราชนิพนธ
๔ . อนธักิบเราเยีปยโนด็นคยกิดแสวา่ดาพ งบเยหทต์เปหุผรล่เะรปพรือันะกธ์อบบทใดที่ดีเด่นในด้านเนื้อหาหรือศิลปะการประพันธ์มากที่สุด
๑. ๒ .ฝ ึกกเศาพริลเหื่อป่เรอือะะโกดไยารใรชป้การพะย์เพห่ชันมธเคก์ทริจื่อี่ใงกชครา้มวรหามวกาเนใสนเปน็นกอบาแทพนเหยะ่ ์เห่ชมเครื่องคาวหวานคืออะไร และมีวัตถุประสงค์ในการใช้
๒.๓ .เ ขียนควิเุณคราคะห่า์สขำานอวนงกการาเปพรียยบ์เเทหีย่ชบใมนกเาคพยร์เื่หอ่ชงมคเคราื่อวงคหาววหาวนานค แือล้วอนำาะมไาพรูด ใในหชั้น้นเรักียนเรียนอภิปรายแสดงความคิดเห็น
๓ . พูดอใธนิบาปยหรระือเพดูด็นสาดธิต้าขนั้นตเนอนื้อกหาราทแำาอลาหะาศรทิลี่ปรปากะฏกในากราปพยร์เะหพ่ชมันเคธรื่อ์ จงคาากวหนวาั้นนให้สรุปการอภิปรายเป็นแผนภาพความคิด
ตัวช้ีวัด ๔. นักเรียนคิดว่า กบิจทกรปรรมะบพูรณันาธก์บารทอใาเดซทียนี่ดีเด่นในด้านเนื้อหาหรือศิลปะการประพันธ์มากที่สุด
ศึกษอารธสนิบิยามยในโกดารยรแับปสรดะทงานเหอาตหาุผรขลองปชราตะิตก่างอ ๆบ ในอาเซียนหรืออาหารที่แต่ละประเทศนิยม
ตัวชี้วัด ท ๕.๑ ม. ๑/๒ รับประทาน แล้วมาสนทนาร่วมกันเพื่อขยายประสบการณ์การเรียนรู้
(ข้อ ๒)
ท ๕.๑ ม. ๑/๑ ท ๕.๑ ม. ๑/๔ จุดประกายโครงกงาิจนกรรมเสนอแนะ
(ข้อ ๑) (ข้อ ๓)
ท ๕.๑ ม. ๑/๓ ท ๕.๑ ม. ๑/๕ ๑.๑ .แ ต่งฝกาึกพยก์เาหร่ชเมหอา่เหราือรปโดระยเภใทชอ้กื่น าๆพ ตยา์เมหคว่ชามมสเคนใรจื่อแลงะคปราะวสหบกวาารนณเ์ขปอง็นนบักเทรียเนห ่ เช่น
(ขอ้ ๑) ๒ .๓๒ ..อจจ ััดาดหปทาพเ้าำารขยคจูดนู่ียมาิเกือทอนตกศธ่าวา ง ริบเิปเปปครา็นระยรุงตเทอ้านหาศะหร ห าืออร์ส าพห“ำาตาูดนำารรพสวับื้นนาชบาธ้ากวนิตวา ังข ร„ข เั้นนโปดมตยร อศียเึคกนบษร่ือกาเงทคาด้นรีย่ืมคท บว นำา้าใวำอานิเธสาีกกนหาอาราแปพรบรยุทบงอก์เี่ปาาหหรรอา่ชาร่ามนใกนทเฏกำาคนาใพรอนยงื่อเก์เสงหนาค่ชาพมะา ยวห์เหว่ชามนเ ค แรลื่อ้วงนคำาามวาหพวูดานในชั้นเรียน
(ข้อ ๓ และ ๔)
แนวคำ� ตอบ เครื่องคาวหวานแต่ละชนิด จากสื่อหรือแหล่งการเรียนรู้ต่าง ๆ นำาเสนอด้วยการสาธิต
จัดนิทรรศการ ฯลฯ
ตัวช้ีวัด ดตู วั อยา่ งคาำ ตอบของประเดน็ ทบทวน กิจกรรมบูรณาการอาเซียน
108 วรรณคดีและวรรณกรรม ชั้นมัธยมศกึ ษาปีท ี่ ๑
ท ๕.๑ ม. ๑/๒ และควรคดิ ในหน้าพเิ ศษ๑๖
ศึกษารสนิยมในการรับประทานอาหารของชาติต่าง ๆ ในอาเซียนหรืออาหารที่แต่ละประเทศนิยม
รับประทาน แล้วมาสนทนาร่วมกันเพื่อขยายประสบการณ์การเรียนรู้
(ขอ้ ๒) บูรณำกำรทักษะศตวรรษที่ 21
ท ๕.๑ ม. ๑/๔ ๑. เนพัก่ือเพรียัฒนนสาืบทกัคษ้นะขด้อ้ามนูลสทาร่ีเสปน็นเปทรศะ โสยื่อช น แ์ทลาะงเทอคินโเนทโอลรย์เี น ร็ตู้จเักกเ่ียลือวกกัใบชก้ขา้อพมยูล์เเหพ่ชือ่ มพเฒั คนรื่อาตงนคเาอวงหแวจลาะุดนสแปงั คลรมะะอกาหาายรไโทคยร งงาน
(ขอ้ ๓) ๒. ครูแนะนำาหนังสือที่น่าสนใจให้นักเรียนอ่านเพ๑ิ่ม.เ ติมแ เตช่่งนก อาาพหยาร์เใหน่ชวมรรอณาคหดารีจปากรกะาเพภยท์เหอ่ชื่นม เๆค รตื่องาคมาควหววาามนส นใจและประสบการณ์ของนักเรียน เช่น
ท ๕.๑ ม. ๑/๕ พวิทรยะราาศชานสิพตรน์อธาใ์ หนาพรร :ะ ชบดุ าทวทิสยมาเดศ็จาสพตรระฉ์พลทุ าธดเลรู้ศิ ห ล า้ นภอจาัดาลหัยป า้า รตยจาำ นราับิเกทอตศา่าห ง าเปรปเรพ็นะือ่ตเนท้นพศ่ึง (ภอาาฯห) ายราพมย้ืนาบก้า น ขนม เคร่ืองดื่ม นำาเสนอแบบการอ่านทำานองเสนาะ
(ข้อ ๑)
สุดยอดคู่มือครู 108 ๒. จัดทำาคู่มือการปรุงอาหาร “ตำารับชาววัง„ โดยศึกษาค้นคว้าวิธีการปรุงอาหารในกาพย์เห่ชม
เครื่องคาวหวานแต่ละชนิด จากส่ือหรือแหล่งการเรียนรู้ต่าง ๆ นำาเสนอด้วยการสาธิต
แนวค�ำตอบ จัดนิทรรศการ ฯลฯ
ดตู วั อยา่ งคาำ ตอบของประเดน็ ทบทวน
และควรคดิ ในหน้าพเิ ศษ ๑๖ 108 วรรณคดีและวรรณกรรม ชัน้ มธั ยมศกึ ษาปีท่ ี ๑
สุดยอดคู่มือครู 8
บูรณำกำรทักษะศตวรรษท่ี 21
พเิ ศษ
ค�ำช้ีแจงในการใช้หนังสือเรียน
ท่ีได้รับการออกแบบให้สอดคล้องกับการเรียนรู้ของสมอง
หนังสือเรียน รายวิชาพื้นฐาน ภาษาไทย : วรรณคดีและวรรณกรรม ชั้นมัธยมศึกษาปีที่ ๑ จัดทำ�ขึ้นตามหลักการ
จดุ หมาย มาตรฐานการเรยี นรู้ ตวั ชีว้ ดั และสาระการเรยี นรูแ้ กนกลางของหลกั สตู รแกนกลางการศกึ ษาขัน้ พืน้ ฐาน พทุ ธศกั ราช
๒๕๕๑ ซึ่งมุ่งส่งเสริมให้ผู้เรียนได้เรียนได้ศึกษาวรรณคดีและวรรณกรรม มีคุณค่าเหมาะสมกับวัย ได้เรียนรู้ความงาม
ของภาษา และข้อคิดที่เป็นประโยชน์ในการดำ�เนินชีวิต พัฒนากระบวนการคิดวิเคราะห์ การคิดอย่างมีวิจารณญาณ
การคิดสังเคราะห์ การคิดประเมินค่า การคิดสร้างสรรค์ ได้ฝึกทักษะทางภาษา ฝึกการแสวงหาความรู้ด้วยตนเอง
ปลูกฝังคุณลักษณะอันพึงประสงค์ และส่งเสริมประสบการณ์อย่างหลากหลาย ซึ่งสอดคล้องกับการเรียนรู้ของสมอง
(Brain Based Learning)
สาระส�ำคัญ ๑หน่วยการเรียนรทู้ ่ี
เป็นความรู้ท่ีสร้างแรงบันดาลใจ นิราศภูเขาทอง
ให้ผู้เรียนเห็นความส�ำคัญและ
กระตอื รอื รน้ ทจ่ี ะศกึ ษาวรรณคดี
เร่อื งน้ัน ๆ
ตัวชี้วดั ตัวชว้ี ัด นิราศภูเขาทอง เป็นผลงานประพันธ์ของ
สุนทรภู่ ซ่ึงแสดงให้เห็นชั้นเชิงการประพันธ์ที่
เปน็ เปา้ หมายท่ผี ูเ้ รยี น สรปุ เนอ้ื หาวรรณคดแี ละวรรณกรรมทอี่ า่ น พัฒนาขึ้นของกวีผู้น้ี นักวรรณคดียกย่องว่า
จะสามารถปฏิบตั ิได้ (ท ๕.๑ ม. ๑/๑) นิ ร า ศ เร่ื อ ง น้ี เ ป็ น นิ ร า ศ ท่ี แ ต่ ง ไ ด้ ดี ท่ี สุ ด
เมอ่ื ได้ผ่านกระบวนการเรยี นรู้ วิเคราะห์วรรณคดแี ละวรรณกรรมท่อี า่ น ซึ่งนอกจากสำานวนภาษาที่สละสลวยแล้ว
ในหนังสือเรียนเลม่ นี้ พรอ้ มยกเหตผุ ลประกอบ (ท ๕.๑ ม. ๑/๒) ในนิราศเร่ืองน้ีสุนทรภู่ยังได้สอดแทรกปรัชญา
อธบิ ายคุณคา่ ของวรรณคดีและวรรณกรรม ชีวิตที่ลึกซ้ึง ทำาให้หลายตอนยังมีผู้จดจำาและ
ทอี่ ่าน (ท ๕.๑ ม. ๑/๓) นาำ มาใช้อ้างองิ อยเู่ สมอ
สรปุ ความร้แู ละขอ้ คิดจากการอ่าน
เพ่ือประยกุ ตใ์ ชใ้ นชีวติ จรงิ (ท ๕.๑ ม. ๑/๔)
ท่องจำาบทอาขยานตามที่กำาหนด
และบทร้อยกรองทมี่ ีคุณค่าตามความสนใจ
(ท ๕.๑ ม. ๑/๕)
แผนผงั สาระการเรยี นรู้ ก�รเดินท�ง
ในนิร�ศภูเข�ทอง
บทนำ�เรื่อง
แผนผังสาระการเรยี นรู้ วรรณคดีศึกษ�
แสดงองค์ประกอบส�ำคญั เว็บไซต์แนะนำ� นิราศภูเขาทอง บทวิเคร�ะห์
ส�ำหรบั การศึกษาวรรณคดี คว�มรู้เพิ่มเติม
และวรรณกรรมในแตล่ ะ ศัพท�นุกรม
หน่วยการเรยี นรู้
9 สุดยอดคู่มือครู
พเิ ศษ
บทนำ� เรือ่ ง บทนำ�เรอ่ื ง
เป็นการอธิบายทมี่ า มูลเหตุในการแต่งวรรณคดี
และวรรณกรรมเรื่องนั้น ๆ เพอ่ื ใหผ้ เู้ รียนมีความรู้เบ้ืองต้น นิราศเป็นรูปแบบการประพันธ์ชนิดหนึ่งของไทย นิยมแต่งเพื่อพรรณนาสิ่งที่พบเห็นระหว่าง
และสรา้ งแรงบันดาลใจในการอา่ น การเดินทาง ประกอบการพรรณนาอารมณ์ความรู้สึกของผู้แต่ง นิราศภูเขาทองเป็นบทประพันธ์ของ
สุนทรภู่ สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระยาดำารงราชานุภาพ ทรงสันนิษฐานว่าแต่งเมื่อ
เน้อื เร่ืองย่อ พ.ศ. ๒๓๗๑ ในสมัยรัชกาลที่ ๓ ขณะที่แต่งนิราศเรื่องนี้สุนทรภู่บวชอยู่ที่วัดราชบูรณะ (วัดเลียบ) และ
ช่วยสรุปเร่ืองและเหตุการณ์ส�ำคัญของ ได้เดินทางไปจังหวัดพระนครศรีอยุธยาครั้งแรกเพื่อนมัสการพระเจดีย์ภูเขาทอง ที่วัดภูเขาทอง
ว ร ร ณ ค ดี แ ล ะ ว ร ร ณ ก ร ร ม ที่ ผู ้ เ รี ย น ซง่ึ เปน็ วดั รา้ งในทงุ่ นาทางทศิ ตะวนั ตกเฉยี งเหนอื ของจงั หวดั พระนครศรอี ยธุ ยา และเชอ่ื กนั วา่ มพี ระบรมธาตุ
จะได้อ่าน ท�ำให้เข้าใจเร่ืองราวที่เกิดข้ึน บรรจุอยู่ในพระเจดีย์องค์นี้
อย่างชดั เจน สุนทรภู่ออกเดินทางตอนเช้าตรู่ พร้อมด้วยหนูพัดบุตรชาย ลงเรือแจวจากวัดราชบูรณะไปตาม
ลำานำ้าเจ้าพระยา ผ่านสถานที่ต่าง ๆ และมาถึงจังหวัดพระนครศรีอยุธยาเวลาเย็น นิราศเรื่องนี้ท่านแต่งขึ้น
เพื่อเป็นที่ระลึกในโอกาสที่ได้มาไหว้พระ ดังคำากลอนในตอนท้ายนิราศว่า
ด้วยได้ไปเคารพพระพุทธรูป ทั้งสถูปบรมธาตุพระศาสนา
เป็นนิสัยไว้เหมือนเตือนศรัทธา ตามภาษาไม่สบายพอคลายใจ
นักเรียนจะเห็นได้ว่าสุนทรภู่เกิดมาเพื่อเขียนกลอน แม้อยู่ในระหว่างการเดินทาง ท่านก็ยัง
เจียดเวลามาเขียนหนังสือ ดังที่ท่านกล่าวว่า “นักเลงกลอนนอนเปล่าก็เศร้าใจ” หากนักเรียนได้ศึกษา
ประวัติการเขียนหนังสือของสุนทรภู่ นักเรียนจะพบว่าสุนทรภู่เขียนหนังสืออยู่ถึง ๔ รัชกาล กล่าวคือ
ตั้งแต่รัชกาลที่ ๑ ถึงรัชกาลที่ ๔ เป็นระยะเวลาเกือบ ๕๐ ปี ผลงานของท่านเป็นที่นิยมชมชื่น
และอยู่ในใจคนไทยตลอดมา ดังที่ศาสตราจารย์เจือ สตะเวทิน กล่าวว่า งานวรรณกรรมของสุนทรภู่
ไม่มีวันตาย
นิราศเรื่องนี้นับว่าเป็นนิราศเรื่องยอดเยี่ยมของสุนทรภู่ นักวรรณคดีได้เปรียบเทียบนิราศเรื่องนี้
กับนิราศเมืองแกลง ซึ่งเป็นนิราศเรื่องแรกของสุนทรภู่ แล้วตั้งข้อสังเกตว่า นิราศภูเขาทองแสดงให้เห็น
พัฒนาการทางวรรณศิลป์ของสุนทรภู่อย่างชัดเจน ทั้งนี้ อาจเป็นเพราะสุนทรภู่ประพันธ์นิราศเรื่องนี้
ขณะอยู่ในวัยกลางคน ผ่านประสบการณ์ชีวิตทั้งทุกข์และสุข จึงมีความเข้าใจชีวิตและใช้สำานวนกลอน
ที่ลึกซึ้ง นักเรียนจะพบปรัชญาชีวิตสอดแทรกอยู่ในเนื้อเรื่องโดยตลอด นิราศภูเขาทองจึงเป็นที่
ประทับใจผู้อ่านอย่างยิ่งทุกยุคสมัย
นิราศภูเขาทอง 11
การเดินทางในนิราศภูเขาทอง
การเดินทางครั้งนี้สุนทรภู่ออกเดินทางจากวัดราชบูรณะ โดยใช้เรือแจวล่องไปตามลาำ นำ้าเจ้าพระยา
ผ่านพระบรมมหาราชวัง วัดประโคนปัก โรงเหล้า ไปถึงบางจาก บางพลู บางพลัด บางโพ บ้านญวน
ผ่านวัดเขมา ตลาดแก้ว จนถึงตลาดขวัญ (ที่จังหวัดนนทบุรีในปัจจุบัน) เข้าไปทางบางธรณี เกาะเกร็ด
บางพูด บ้านใหม่ บางเดื่อ บางหลวง สามโคก บ้านงิ้ว เมื่อถึงเกาะใหญ่ราชครามก็ลัดเลาะมาจนเข้าเขต
พระนครศรีอยุธยา ผ่านจวนเจ้าเมือง วัดพระเมรุ (ปัจจุบันเรียก วัดหน้าพระเมรุ) ในที่สุดก็ถึง
วัดภูเขาทอง
หลังจากได้นมัสการเจดีย์ภูเขาทองแล้ว สุนทรภู่ก็เดินทางกลับ
นิราศภูเขาทอง วรรณคดีท่ีมีคณุ คา่
สุนทรภู่ ทกุ เร่ืองตรงกบั ประกาศของ
กระทรวงศกึ ษาธิการ เรื่อง วรรณคดี
เดือนสิบเอ็ดเสร็จธุระพระวสา ส�ำหรบั จดั การเรียนการสอนภาษาไทย
รับกฐินภิญโญโมทนา ชุลีลาลงเรือเหลืออาลัย ซึง่ จะพฒั นาสมรรถนะส�ำคญั ของผูเ้ รยี น
ออกจากวัดทัศนาดูอาวาส เมื่อตรุษสารทพระพรรษาได้อาศัย และคณุ ลักษณะอนั พึงประสงค์
สามฤดูอยู่ดีไม่มีภัย มาจำาไกลอารามเมื่อยามเย็น
โอ้อาวาสราชบุรณะพระวิหาร แต่นี้นานนับทิวาจะมาเห็น
เหลือรำาลึกนึกน่านำ้าตากระเด็น เพราะขุกเข็ญคนพาลมารานทาง
จะยกหยิบธิบดีเป็นที่ตั้ง ก็ใช้ถังแทนสัดเห็นขัดขวาง
จึ่งอำาลาอาวาสนิราศร้าง มาอ้างว้างวิญญาณ์ในสาคร
ถึงหน้าวังดังหนึ่งใจจะขาด คิดถึงบาทบพิตรอดิศร
โอ้ผ่านเกล้าเจ้าประคุณของสุนทร แต่ปางก่อนเคยเฝ้าทุกเช้าเย็น
พระนิพพานปานประหนึ่งศีรษะขาด ด้วยไร้ญาติยากแค้นถึงแสนเข็ญ
ทั้งโรคซำ้ากรรมซัดวิบัติเป็น ไม่เล็งเห็นที่ซึ่งจะพึ่งพา
จึงสร้างพรตอตส่าห์ส่งส่วนบุญถวาย ประพฤติฝ่ายสมถะทั้งวสา
เป็นสิ่งของฉลองคุณมุลิกา ขอเป็นข้าเคียงบาททุกชาติไป
12 วรรณคดีและวรรณกรรม ชนั้ มัธยมศึกษาปีท่ี ๑
สุดยอดคู่มือครู 10
พิเศษ
บทวเิ คราะห์ บทวิเคราะห์
น�ำเสนอแนวทางการวิเคราะห์วรรณคดี นิราศภูเขาทองเป็นนิราศเรื่องเอกของสุนทรภู่ที่ติดตรึงอยู่ในใจของผู้อ่าน ทั้งเนื้อความ
และวรรณกรรม ตามหลกั การวิเคราะห์ และสำานวนโวหาร
และวิจารณ์อย่างละเอียด พร้อมทั้ง ความงามทางวรรณศิลป์
ยกตัวอย่างประกอบชัดเจน ความงดงามทางวรรณศิลป์ของนิราศเรื่องนี้ เกิดจากการสรรคำามาเล่นสัมผัสใน ทั้งสัมผัสสระ
และสัมผัสพยัญชนะ เช่น
ดูนำ้าวิ่งกลิ้งเชี่ยวเป็นเกลียวกลอก กลับกระฉอกฉาดฉัดฉวัดเฉวียน
บ้างพลุ่งพลุ่งวุ้งวงเหมือนกงเกวียน ดูเวียนเวียนคว้างคว้างเป็นหว่างวน
จะเห็นว่านอกจากสุนทรภู่จะเล่นสัมผัสอย่างไพเราะ เกิดจังหวะในการอ่านแล้ว ยังทำาให้ผู้อ่าน
เห็นภาพชัดเจนอีกด้วย
อีกตัวอย่างหนึ่งแสดงให้เห็นความงามของภาษาจากการเล่นคำาซำ้า ทำาให้เกิดโวหารที่คมคาย
ติดใจผู้อ่านเสมอมา และมักมีผู้นำามาอ้างอิงจนถึงปัจจุบัน เช่น
ไม่เมาเหล้าแล้วแต่เรายังเมารัก สุดจะหักห้ามจิตคิดไฉน
ถึงเมาเหล้าเช้าสายก็หายไป แต่เมาใจนี้ประจำาทุกคำ่าคืน
การถ่ายทอดอารมณ์สะเทือนใจ
การบรรยายการเดินทางในนิราศภูเขาทองได้สอดแทรกความเสียใจ อาลัยอาวรณ์ของสุนทรภู่
ที่มีต่อพระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย และความเสียใจในความอาภัพของโชคชะตาตนเอง
ไว้อย่างแนบเนียนและกินใจผู้อ่าน ดังเห็นได้จากคำาประพันธ์ต่อไปนี้
ถึงหน้าวังดังหนึ่งใจจะขาด คิดถึงบาทบพิตรอดิศร
โอ้ผ่านเกล้าเจ้าประคุณของสุนทร แต่ปางก่อนเคยเฝ้าทุกเช้าเย็น
-----------------------------------------------------------------------------------------
เคยหมอบใกล้ได้กลิ่นสุคนธ์ตรลบ ละอองอบรสรื่นชื่นนาสา
สิ้นแผ่นดินสิ้นรสสุคนธา วาสนาเราก็สิ้นเหมือนกลิ่นสุคนธ์
ศัพทานุกรม นิราศภูเขาทอง 1๙
แขม พืชล้มลุกชนิดหนึ่งในสกุลพงและอ้อย ขึ้นตามชายนำ้า ชายป่า ศัพทานุกรม 11 สุดยอดคู่มือครู
และชายเขาที่ชุ่มชื้น และที่ตำ่านำ้าท่วมได้
ครรไล ไป รวบรวมค�ำศัพท์ที่ผู้เรียนควรรู้
ครึ่งท่อน เพลงพื้นเมือง จากเนื้อเร่ืองมาอธิบายความหมาย
คันโพง เครื่องสำาหรับตักนำ้าหรือโพงนำ้า มีคันยาว ที่ปลายมีเชือกผูกโพง โดยอ้างอิงตามพจนานุกรม ฉบับ
เพื่อช่วยผ่อนแรง ราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ. ๒๕๔๒
เครื่องอัฏฐะ คือ อัฐบริขาร หมายถึง เครื่องใช้สอยของพระภิกษุในพระพุทธศาสนา เพ่ือให้ผู้เรียนสามารถอ่านวรรณคดี
มี ๘ อย่าง คือ สบง จีวร สังฆาฏิ บาตร มีดโกนหรือมีดตัดเล็บ เข็ม และวรรณกรรมได้เขา้ ใจมากย่งิ ขน้ึ
ประคดเอว กระบอกกรองนำ้า
จับเขม่า วิธีแต่งผมของหญิงโบราณ โดยเอาเขม่าผสมนำ้ามันตานีทาผมให้ดำา
ฐานบัทม์ ฐานบัวหน้ากระดานบัวควำ่าบัวหงาย
ตับเต่า ชื่อไม้นำ้าชนิดหนึ่งลักษณะใบกลม สามารถนำามารับประทานได ้
ดอกสีม่วงอ่อน บ้างเรียกว่า ผักอีแปะ
ทศพล ผู้มีกำาลังสิบประการ หมายถึง พระพุทธเจ้า
ทักษิณาวรรต การเวียนขวาเพื่อความเป็นสิริมงคลอย่างเดินเวียนเทียน
นิโรธ ความดับ นิพพาน
ประดาษ ในที่นี้หมายถึง ตกตำ่า ในคำาประพันธ์ว่า “เพราะตัวต้องตกประดาษวาสนา”
ประทักษิณ การเวียนขวาโดยให้สิ่งที่เรานับถืออยู่ทางขวาของผู้เวียน
แฝก หญ้าชนิดหนึ่งขึ้นเป็นกอ ใบยาว ใช้มุงหลังคาและทำายาได้
พระจม่ืนไวย ตำาแหนง่ มหาดเลก็ ระดบั หวั หมื่น ม ี ๔ ตำาแหนง่ คอื สรรเพชญภักดี
ศรีสรรักษ์ ไวยวรนารถ เสมอใจราช
พระชินสีห์ หมายถึง พระพุทธเจ้า
พระนิพพาน ในที่นี้หมายถึง พระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัยสวรรคต
พระพิมพ์ พระเครื่องที่สร้างขึ้นตามแบบแม่พิมพ์
พระพุทธเจ้าหลวง เป็นคำาเรียกพระเจ้าแผ่นดินที่เสด็จสวรรคตแล้ว
พระวสา หมายถึง วันออกพรรษา ตรงกับวันขึ้น ๑๕ คำ่า เดือน ๑๑
เพียญชนัง กับข้าวที่ไม่ใช่แกง ใช้คู่กับ สูปะ ซึ่งเป็นอาหารประเภทต้มหรือแกง
โพงพาง เครื่องมือดักปลาชนิดหนึ่ง เป็นถุงตาข่ายรูปยาวรี ใช้ผูกกับเสาใหญ่
๒ ต้น ที่ปักขวางลำานำ้าสำาหรับจับปลากุ้งทุกชนิด
นิราศภเู ขาทอง 21
พเิ ศษ บทอาขยาน
อาขยานบทหลัก อาขยานบทหลักของกระทรวงศึกษาธิการ สำาหรับนักเรียนชั้นมัธยมศึกษาปีที่ ๑ มีดังนี้
ค ร บ ถ ้ ว น แ ล ะ ต ร ง ต า ม ที่
กระทรวงศึกษาธิการก�ำหนด นิราศภูเขาทอง
ไวใ้ หผ้ เู้ รยี นทกุ คนตอ้ งทอ่ งจ�ำ
เวบ็ ไซต์แนะน�ำ มาถึงบางธรณีทวีโศก
โอ้สุธาหนาแน่นเป็นแผ่นพื้น
ยามวิโยคยากใจให้สะอื้น
ถึงสี่หมื่นสองแสนทั้งแดนไตร
เป็นเว็บไซต์ท่ีผู้เรียนจะสามารถ เมื่อเคราะห์ร้ายกายเราก็เท่านี้
ล้วนหนามเหน็บเจ็บแสบคับแคบใจ
ไม่มีที่พสุธาจะอาศัย
เหมือนนกไร้รังเร่อยู่เอกา
ถึงเกร็ดย่านบ้านมอญแสต่กืบ่อนคเก้น่า ข้อมูลเพผู้ห่ิมญิเงเตกลิม้ามทวยี่ทงามันตสามมภาษัยา
ทั้งผัดหน้าจับเขม่าเหมือนชาวไทย
เหมือนอย่างเยี่ยงชายหญิงทิ้งวิสัย
เสริมการเรียนรู้ให้เหมาะสมกับ เดี๋ยวนี้มอญถอนไรจุกเหมือนตุ๊กตา
โอ้สามัญผันแปรไม่แท้เที่ยง
ที่จิตใครจะเป็นหนึ่งอย่าพึงคิด
มีคนรักรสถ้อยอร่อยจิต
ร ะ ดั บ ช้ั น แ ล ะ ป ลู ก ฝ ั ง ก า ร นี่หรือจิตคิดหมายมีหลายใจ
ถึงบางพูดพูดดีเป็นศรีศักดิ์
แม้นพูดชั่วตัวตายทำาลายมิตแร สวงหาความรจะดู้ ชอว้ บยผิดตในนมนเอุษยง์เพพอรระยาสะุนพา่ ทูดงรโจวหาาร (ภู่)
ต่อโคเนลงื่อโลงกนิติ
พระสมุทรสุดลึกล้น คณนา
สายดิ่งทิ้งทอดมา หยั่งได้
เขาสูงอาจวัดวา กำาหนด
จิตมนุษย์นี้ไซร้ ยากแท้หยั่งถึง
ก้านบัวบอกลึกตื้น ชลธาร
มารยาทส่อสันดาน ชาติเชื้อ
โฉดฉลาดเพราะคำาขาน ควรทราบ
หย่อมญ่าเหี่ยวแห้งเรื้อ บอกร้ายแสลงดิน
โคควายวายชีพได้ เขาหนัง
เป็นสิ่งเป็นอันยัง อยู่ไซร้
คนเด็ดดับสูญสัง- ขารร่าง
เป็นชื่อเป็นเสียงได้ แต่ร้ายกับดี
เพื่อนกิน สิ้นทรัพย์แล้ว แหนงหนี
หาง่าย หลายหมื่นมี มากได้
เพื่อนตาย ถ่ายแทนชี- วาอาตม์
หายาก ฝากผีไข้ ยากแท้จักหา
สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระยาเดชาดิศร
บทอาขยาน 117
ความรู้เพิ่มเติม ความรเู้ พิม่ เตมิ
นิราศ น�ำเสนอความรทู้ ี่น่าสนใจ
สอดคล้องกับวรรณคดีและ
นิราศ คือ บทประพันธ์ประเภทหนึ่งที่แต่งขึ้นขณะกวีเดินทางจากบ้านเพื่อบรรยายถึงสิ่งที่พบเห็น วรรณกรรมทผี่ เู้ รยี นศกึ ษา ท�ำให้
ระหว่างการเดินทางและพรรณนาอารมณ์ความรู้สึก เพราะในสมัยก่อนการเดินทางค่อนข้างลำาบากและ ผู้เรียนมีความรู้กว้างขวางข้ึน
ต้องใช้เวลานาน กวีที่สันทัดในทางวรรณคดีจึงประพันธ์บทกวีขึ้นเพื่อคลายเหงา เนื้อหาของคำาประพันธ์ และเข้าใจความสัมพันธ์ของ
ประเภทนิราศมักกล่าวถึงสภาพการเดินทาง สถานที่ โดยเชื่อมโยงเข้ากับเรื่องความรัก ความรเู้ รอื่ งต่าง ๆ
ลักษณะคำาประพันธ์ของกลอนนิราศเหมือนกลอนสุภาพทุกประการ แต่กลอนนิราศขึ้นต้นบทด้วย
วรรคที่ ๒ หรือวรรครับ และลงท้ายด้วยคำาว่า เอย
เจดีย์ภูเขาทอง
ในพงศาวดารอยุธยากล่าวว่า พระเจ้าบุเรงนองแห่งพม่า โปรดให้สร้างเจดีย์ภูเขาทอง
ทบั องคเ์ จดยี เ์ ดมิ ของวดั ภเู ขาทองเมอ่ื ครง้ั ทร่ี บชนะไทย พ.ศ. ๒๑๑๒ (อยธุ ยาเสยี กรงุ ครง้ั ท ่ี๑) และสนั นษิ ฐาน
ว่าสร้างได้เพียงฐานเจดีย์ก็ยกทัพกลับ ต่อมาสมเด็จพระนเรศวรมหาราชทรงกอบกู้เอกราชกลับคืนมา
จึงโปรดเกล้าฯ ให้สร้างเจดีย์แบบไทยเหนือฐานเจดีย์องค์นั้น
พระบรมสารีริกธาตุ เว็บไซต์แนะน�ำ
พระบรมสารีริกธาตุ คือ กระดูกส่วนต่าง ๆ ของพระพุทธเจ้าที่องค์พระสัมมาสัมพุทธเจ้า เป็นเว็บไซต์ท่ีผู้เรียนจะสามารถ
อธิษฐานให้เหลือไว้หลังจากการถวายพระเพลิงพระสรีระของพระองค์ สืบค้นข้อมูลเพิ่มเติมที่ทันสมัย
ลักษณะของพระบรมสารีริกธาตุมีหลายรูปทรง เช่น คล้ายเมล็ดถั่วหรือเมล็ดถั่วแตก คล้าย เสริมการเรียนรู้ให้เหมาะสมกับ
ข้าวสารหัก คล้ายเมล็ดพันธุ์ผักกาด ระดับชั้น และปลูกฝังการ
สี มีด้วยกันหลายสี ตั้งแต่สีดั่งแก้วใสจนกระทั่งขุ่น สีขาวดุจสีสังข์ สีทอง สีดำา สีชมพู สีแดง แสวงหาความรดู้ ว้ ยตนเองอยา่ ง
ฯลฯ ต่อเนอื่ ง
พระบรมสารีริกธาตุขนาดเล็กสามารถลอยนำ้าได้ และสามารถดึงดูดกันแล้วลอยติดกัน
เป็นแพได้ สามารถเสด็จมาเพิ่มหรือลดจำานวนได้เอง ซึ่งเป็นลักษณะเฉพาะของพระบรมสารีริกธาตุ
เปลี่ยนขนาดและสีเองได้ มีนำ้าหนักค่อนข้างเบา
เว็บไซต์แนะนำา http://ayutthayastudies.aru.ac.th/content/view/211/56/
http://kanchanapisek.or.th/kp6/sub/book/book.php?book=33&chap
วัดภูเขาทอง =1&page=t33-1-infodetail02.html
ประวัติของสุนทรภู่ http://knowledge.eduzones.com/knowledge-2-4-27483.html
รวมผลงานสุนทรภู่
นริ าศภูเขาทอง 23
สุดยอดคู่มือครู 12
พิเศษ
ลูกเอ็น เครื่องเทศชนิดหนึ่งรูปร่างหน้าตาคล้ายลูกกระวาน แต่เมล็ดผอม ๆ ลีบ ๆ มีกลิ่น
แกงคั่ว หอมฉุน บางทีเรียกว่า “ลูกกระวานเทศ” ลูกเอ็นนอกจากจะใช้หุงข้าวแล้ว ยังใช้ปรุง
อาหารแขกได้อีกหลายตำารับ เช่น ใช้เป็นส่วนผสมในนำ้าพริกแกง แต่งกลิ่นขนมปัง
พล่า
ล่าเตียง เว็บไซตแ์ นะนำ�ขนมเค้ก ชาวตะวันออกกลางมักนิยมใช้แต่งกลิ่นกาแฟ นอกจากนี้ ลูกเอ็นยังมี
ขสอรรงพลำาคไณุส้ทางยาวา่ มรี สเผเด็ปรอ้็นน เ ใวชบ้็บาำ รไงุ ธซาตต ุ ข์ทบั ล่ีผม ู้เ แรกียท้ อ้ นงอจดื เะฟอ้ส แาลมะลาดรอาถการเกรง็
หรุ่ม สืบค้นข้อมูลเพ่ิมเติมท่ีทันสมัยแกงกะทิชนิดหนึ่ง คล้ายแกงเผ็ดแต่มีรสออกเปรี้ยว ต่างจากแกงเผ็ดคือ แกงคั่ว
รังนก มีผักเป็นส่วนประกอบ แกงคั่วที่มีรสเปรี้ยว เรียกแกงคั่วส้ม
แสร้งว่า
เสริมการเรียนรู้ให้เหมาะสมกับเครื่องกบั ข้าวชนดิ หนึ่ง คล้ายยำา มักใชเ้ น้อื ดบิ ทำา ทำาให้สกุ ด้วยของเปรีย้ วเชน่ มะนาว
ชื่ออาหารว่างอย่างหนึ่งใช้ไข่โรยเป็นร่างแห ห่อไส้ซึ่งทำาด้วยกุ้งผัดกับเครื่องปรุง
ระดับชั้น และปลูกฝังการให้มีขนาดพอดีคำา
อาหารที่มีไส้ทำาด้วยหมูหั่นเป็นชิ้นเล็ก ผัดกับถั่วลิสง หัวหอม และเครื่องปรุง
ห่อด้วยไข่โรยฝอย ขนาแดพสอวดีคงำาหาความรดู้ ว้ ยตนเองอยา่ ง
ตอ่ เนื่องรังของนกนางแอ่นชนิดหนึ่ง เมื่อแช่นำ้ามีลักษณะคล้ายวุ้นกินได้
เครื่องจิ้มอย่างหนึ่ง เดิมชาวบ้านทำาด้วยไตปลา เมื่อนำาเข้ามาปรุงเป็นเครื่องเสวยในวัง
จึงต้องปรับปรุงให้ดีขึ้นไปอีก จึงใช้กุ้งนางแทนไตปลา คำาว่าแสร้งว่านี้ก็มาจาก
แสร้งว่าเป็นไตปลานั่นเอง แสร้งว่าจึงเป็นเครื่องจิ้มอย่างหนึ่งทำาด้วยกุ้ง ตัวนำ้าจิ้ม
ปรุงด้วยตะไคร้ ขิง หอมแดง ใบมะกรูด สะระแหน่ มะขามเปียก นำ้าตาลปีบ
อาชีพนา่ รู้ อาชีพน่ารู้
เพ่ิมเติมความรู้เก่ียวกับอาชีพ
ซ่ึงเช่ือมโยงเนื้อหาในบทเรียน พ่อครัวหรือแม่ครัว (cook) เป็นอาชีพที่น่าสนใจอีกอาชีพหนึ่ง ซึ่งมีหน้าที่เกี่ยวกับ
กับชีวิตจริง ให้ผู้เรียนเห็น การประกอบอาหาร ตั้งแต่คิดรายการอาหาร กำาหนดเครื่องประกอบอาหาร สั่งซื้อ จัดเตรียม
ความส�ำคัญของการเรียนกับ ลงมือประกอบอาหาร ไปถึงการคิดสูตรอาหาร
การด�ำเนินชีวิต สามารถน�ำไป
เป็นแนวทางในอนาคตได้ พ่อครัวหรือแม่ครัวสามารถทำางานในร้านอาหาร โรงแรม หรือเปิดร้านอาหารเป็นธุรกิจ
ของตนเองได้ ซึ่งหากเป็นลูกจ้างในร้านอาหารหรือโรงแรมมักจะเริ่มต้นจากตำาแหน่งผู้ช่วยก่อน
แล้วจึงเลื่อนขึ้นเป็นพ่อครัวหรือแม่ครัว สำาหรับผู้ที่มีความสามารถก็จะได้เลื่อนตำาแหน่งเป็น
เชฟ (chef) ซึ่งเป็นตำาแหน่งสูงสุดของอาชีพผู้ประกอบอาหาร
กาพยเ์ ห่ชมเครอื่ งคาวหวาน 107
ผีป่ามากระทำา มรณกรรมชาวบุรี
นำ้าป่าเข้าธานี ก็ไม่มีที่อาศัย
ข้าเฝ้าเหล่าเสนา หนีไปหาพาราไกล
ชีบาล่าลี้ไป ไม่มีใครในธานี
อนุรักษ์สิ่งแวดล้อม อนุรักษ์ส่ิงแวดล้อม
ปัจจุบันเหตุการณ์นำ้าป่าเข้าท่วมเมืองเกิดขึ้นบ่อยครั้ง ซึ่งเป็นผลเกี่ยวเนื่องมาจาก เป็นความรูเ้ พิ่มเติมเกีย่ วกับ
การกระทำาของมนุษย์ ทั้งการตัดไม้ทำาลายป่า การผลิตและใช้เทคโนโลยีอย่างไร้จิตสำานึก การอนุรกั ษ์ส่ิงแวดล้อม
ต่อสิ่งแวดล้อม และกิจกรรมต่าง ๆ ในการดำาเนินชีวิต สิ่งเหล่านี้ล้วนส่งผลให้เกิดแก๊ส เพอื่ ปลกู ฝงั จติ ส�ำนกึ ของผเู้ รยี น
คาร์บอนไดออกไซด์และแก๊สเรือนกระจกในชั้นบรรยากาศเพิ่มมากขึ้นในปริมาณมหาศาล ใหต้ ระหนกั ถงึ ความเปน็ พลโลก
และเมื่อกลไกธรรมชาติไม่สามารถกำาจัดแก๊สดังกล่าวออกจากชั้นบรรยากาศของโลก ซ่ึงสอดคล้องกบั เน้ือหา
ได้หมด จึงทำาให้อุณหภูมิของโลกสูงขึ้นเรื่อย ๆ ผืนนำ้าแข็งในขั้วโลกเหนือและนำ้าแข็ง ทีน่ �ำเสนอในหน้าน้นั
บนภูเขาทั่วโลกเริ่มละลาย ทำาให้ระดับนำ้าในแหล่งนำ้าต่าง ๆ สูงขึ้นจนท่วมผืนดินทั้งหมด
ก่อนที่จะถึงวันนั้น ทุกคนสามารถช่วยกันได้ง่าย ๆ เพียงลดการใช้พลังงาน
ในชีวิตประจำาวัน
กาพย์พระไชยสุรยิ า 5๙
13 สุดยอดคู่มือครู
พิเศษ
ประเด็นทบทวนและควรคิด ประเด็นทบทวนและควรคิด
เป็นค�ำถามเพื่อใช้ทบทวนความเข้าใจ
จากการอ่าน กระตุ้นการคิดวิเคราะห์ ๑. เหตุใดสุนทรภู่จึงเศร้าและอาลัยอย่างยิ่ง เมื่อเรือผ่านพระบรมมหาราชวัง
สงั เคราะห์ และประเมินคา่ ๒. สุนทรภู่เดินทางไปยังสถานที่ใดบ้าง และสถานที่แห่งนั้นมีความสำาคัญทางประวัติศาสตร์อย่างไร
เพอ่ื ให้การศึกษาวรรณคดี ๓. เมื่อได้ขึ้นสักการะพระบรมธาตุ สุนทรภู่สังเกตเห็นอะไร สิ่งนั้นทำาให้สุนทรภู่เกิดความคิดอย่างไร
เปน็ การศึกษาอย่างมคี วามหมาย ๔. สุนทรภู่อธิษฐานอะไรบ้าง และมีสาเหตุในการอธิษฐานอย่างไร
สามารถประเมนิ ผลตรงตามตวั ชว้ี ัด ๕. บทประพันธ์ต่อไปนี้ มีความหมายว่าอย่างไร
ใช่จะมีที่รักสมัครมาด แรมนิราศร้างมิตรพิสมัย
กจิ กรรมเสนอแนะ ซึ่งครวญครำ่าทำาทีพิรี้พิไร ตามวิสัยกาพย์กลอนแต่ก่อนมา
มีความหลากหลาย เหมือนแม่ครัวคั่วแกงพะแนงผัด สารพัดเพียญชนังเครื่องมังสา
พฒั นากระบวนการเรียนรู้และ อันพริกไทยใบผักชีเหมือนสีกา ต้องโรยหน้าเสียสักหน่อยอร่อยใจ
ฝกึ ทักษะตามแนวทางทีถ่ กู ตอ้ ง ๖. พิจารณาคำาประพันธ์ต่อไปนี้ แล้วอธิบายแนวคิดสำาคัญที่ปรากฏ
ส่งเสรมิ กระบวนการคิดมิตติ ่าง ๆ ๖.๑ เคยหมอบใกล้ได้กลิ่นสุคนธ์ตรลบ ละอองอบรสรื่นชื่นนาสา
อย่างมีคณุ ภาพ สามารถประเมินผล สิ้นแผ่นดินสิ้นรสสุคนธา วาสนาเราก็สิ้นเหมือนกลิ่นสุคนธ์
ตรงตามตัวชว้ี ดั และเชื่อมโยงกับ ๖.๒ ถึงบางพูดพูดดีเป็นศรีศักดิ์ มีคนรักรสถ้อยอร่อยจิต
ชีวิตจรงิ แม้นพูดชั่วตัวตายทำาลายมิตร จะชอบผิดในมนุษย์เพราะพูดจา
๖.๓ โอ้สามัญผันแปรไม่แท้เที่ยง เหมือนอย่างเยี่ยงชายหญิงทิ้งวิสัย
กิจกรรมบูรณาการอาเซียน นี่หรือจิตคิดหมายมีหลายใจ ที่จิตใครจะเป็นหนึ่งอย่าพึงคิด
น�ำเสนอกิจกรรมเพ่ือให้ผู้เรียนสืบค้น ๖.๔ โอ้เจดีย์ที่สร้างยังร้างรัก เสียดายนักนึกน่านำ้าตากระเด็น
เรื่องราวที่น่าสนใจของประเทศในกลุ่ม กระนี้หรือชื่อเสียงเกียรติยศ จะมิหมดล่วงหน้าทันตาเห็น
อาเซียน แล้วน�ำมาวิเคราะห์ อภิปราย เป็นผู้ดีมีมากแล้วยากเย็น คิดก็เป็นอนิจจังเสียทั้งนั้น
ขยายประสบการณ์การเรียนรู้ ๗. นักเรียนได้รับข้อคิดอะไรบ้างจากเรื่อง นิราศภูเขาทอง และข้อคิดนั้นมีประโยชน์ต่อการดำาเนินชีวิตอย่างไร
จดุ ประกายโครงงาน กิจกรรมเสนอแนะ
น�ำเสนอแนวทางการจดั ท�ำโครงงาน
ทนี่ า่ สนใจ สามารถพัฒนาผู้เรยี น ๑. ทำารายงานการศึกษาค้นคว้าเปรียบเทียบสถานที่ที่ปรากฏในนิราศภูเขาทองกับสภาพที่ปรากฏในปัจจุบัน
ให้มีสมรรถนะส�ำคัญและคุณลักษณะ ๒. แบ่งกลุ่มแล้วช่วยกันเขียนแผนที่การเดินทางของสุนทรภู่จากกรุงเทพฯ ถึงอยุธยา โดยระบุชื่อสถานที่
อนั พึงประสงค์ สอดคล้องกับตัวช้วี ัด และเหตุการณ์สำาคัญ จากนั้นตกแต่งด้วยภาพสถานที่ซึ่งนักเรียนสามารถค้นหาได้จากสื่ออิเล็กทรอนิกส์ต่าง ๆ
ในกลมุ่ สาระการเรียนรู้ และบูรณาการ ๓. คัดลอกข้อความที่เป็นคติสอนใจ แล้วนำาไปขยายความเป็นเรียงความแสดงความคิดเห็นหรือเขียนอธิบาย
กับกลมุ่ สาระการเรยี นรู้อ่นื รวมทงั้ ๔. อ่านทำานองเสนาะคำาประพันธ์ตอนที่นักเรียนชอบหรือประทับใจ
สง่ เสรมิ ความเปน็ ไทยและหลกั ปรชั ญา ๕. แบ่งกลุ่มแล้วจัดทำาแผนภาพความคิดวิเคราะห์คุณค่าด้านวรรณศิลป์และสังคม
ของเศรษฐกิจพอเพียง
กิจกรรมบูรณาการอาเซียน
สุดยอดคู่มือครู 14
สืบค้นข้อมูลเกี่ยวกับสถานที่สำาคัญทางศาสนาของประเทศต่าง ๆ ในอาเซียน อาจแบ่งกลุ่มไปรวบรวมข้อมูลกลุ่มละ
๑ ประเทศ เพื่อให้ได้ข้อมูลที่หลากหลาย แล้วนำาข้อมูลมาแลกเปลี่ยนกัน
จุดประกายโครงงาน
ศึกษาวิถีชีวิต สภาพสังคม ประวัติศาสตร์ และวัฒนธรรมตามที่ปรากฏในนิราศภูเขาทอง โดยค้นคว้าข้อมูลเพิ่มเติม
แล้วนำาเสนอให้ทุกคนได้เห็นว่าวรรณคดีไทยให้อะไรมากกว่าที่คิด
24 วรรณคดีและวรรณกรรม ชน้ั มธั ยมศกึ ษาปีท ่ี ๑
แนวค�ำตอบของประเด็นทบทวนและควรคดิ ๒. กลวิธีการเขียนท่ีปรากฏมากในโคลงโลกนิติ คือ การใช้อุปมาอุปไมย หรือการเปรียบเทียบ เช่น
ในหนังสอื เรียน รายวชิ าพ้ืนฐาน ภาษาไทย : วรรณคดแี ละวรรณกรรม สุวรรณหงส์ทรงพู่ห้อย งามชดช้อยลอยหลังสินธุ์
ช้ันมธั ยมศกึ ษาปที ่ี ๑ เพียงหงส์ทรงพรหมินทร์ ลินลาศเลื่อนเตือนตาชม
หนว่ ยการเรยี นรู้ที่ ๑ นริ าศภเู ขาทอง (หน้า ๒๔) (กาพย์เห่เรือ)
๑. สุนทรภู่เศร้าและอาลัยอย่างยิ่งเม่ือเดินทางผ่านพระบรมมหาราชวัง เพราะสุนทรภู่นึกถึงพระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย ลดองค์ลงเหนือบัลลังก์อาสน์ พร้อมเสนามาตย์น้อยใหญ่
ซ่งึ เสด็จสวรรคตไปแลว้
๒. สนุ ทรภเู่ ดินทางออกจากวดั ราชบูรณะ ผ่านพระบรมมหาราชวัง ต�ำหนักแพ วัดประโคนปัก โรงเหล้า บางจาก บางพลู บางพลดั บางโพ หมอบเฝ้าเกล่ือนกลาดดาษไป ดั่งดาวล้อมแขไขในเมฆา
(รามเกียรติ์)
บ้านญวน วัดเขมา ตลาดแก้ว ตลาดขวัญในเขตจังหวัดนนทบุรี บางธรณี จากนั้นก็มาถึงเกาะเกร็ด ซึ่งเป็นย่านของชาวมอญ ๓. “ฝนท่ังเท่าเข็มเพียร ผ่ายหน้า” ค�ำว่า ผ่าย มาจาก ภาย แต่ต�ำแหน่งนี้ของโคลงต้องเป็นค�ำเอก จึงใช้ ผ่าย แทน ตามลักษณะของ
ผ่านบางพูด บ้านใหม่ บางเดื่อ บางหลวง แล้วเข้าสู่เมืองสามโคก จังหวัดปทุมธานี ได้ช่ือน้ีเพราะจังหวัดนี้มีดอกบัว ถึงบ้านงิ้ว โคลงจึงเรียกค�ำนี้ว่า เอกโทษ
“กินกัดเน้ือเหล็กจน กร่อนขร้�ำ” ค�ำว่า ขร�้ำ มาจาก คร�่ำ แต่ต�ำแหน่งนี้ของโคลงต้องเป็นค�ำโท จึงใช้ ขร�้ำ แทน
เกาะใหญ่ราชคราม แลว้ จึงเข้าเขตพระนครศรีอยุธยา วัดพระเมรุ ส่วู ัดภูเขาทอง
๓. เม่ือข้ึนสักการะพระบรมธาตุ สุนทรภู่สังเกตเห็นความเส่ือมโทรมของเจดีย์ ท�ำให้คิดเปรียบเทียบกับชีวิตของตนว่าเคยมีเกียรติยศ ตามลักษณะของโคลงจึงเรียกค�ำนี้ว่า โทโทษ
๔. โคลงน้ีมีลักษณะเด่นในเรื่องการใช้ค�ำเปรียบเทียบ เพราะเป็นการยกสิ่งท่ีเป็นนามธรรมมาแสดงให้เห็นชัดเจนเปรียบเทียบกับ
ช่อื เสียงแลว้ ต้องมาเสื่อมลง ท�ำให้ร้สู กึ ปลงได้
๔. สุนทรภู่อธิษฐานว่า ไม่ว่าเกิดชาติใด ขอให้เป็นคนดีปราศจากโรคภัยไข้เจ็บ มีความสุขสบาย ไม่มีความโลภ โกรธ หลง มีปัญญา ส่ิงที่สามารถมองเห็นเป็นรูปธรรมได้ เช่น การยกเอาพระคุณของแม่มาเปรียบเทียบกับผืนแผ่นดินที่กว้างใหญ่ พระคุณของพ่อ
อยู่ในศีลธรรม หญิงร้ายชายชั่วอย่าได้เข้ามาในชีวิต และสุดท้ายขอให้เข้าถึงพระนิพพาน สาเหตุท่ีท�ำให้สุนทรภู่อธิษฐานแบบนี้ เปรียบเทียบกับความกว้างใหญ่ของท้องฟ้า พระคุณของพ่ีเท่าภูเขา พระคุณของครูกว้างใหญ่เท่าแม่น�้ำ
เพราะวา่ ชีวิตของท่านตลอดมาลว้ นไมพ่ บกับความสขุ สงบ ทา่ นจงึ อยากหลุดพน้ จากความทกุ ขเ์ หลา่ นั้น หนว่ ยการเรียนร้ทู ่ี ๓ สุภาษิตพระร่วง (หน้า ๕๓)
๕. บทประพันธ์น้ีมีความหมายว่า “ในขณะแต่งนิราศท่านไม่ได้มีความรัก แต่เป็นธรรมเนียมของการแต่งนิราศท่ีต้องเขียนถึง
การจากนางอันเป็นที่รักในขณะเดินทางจึงต้องสมมุติขึน้ ” ๑. สุภาษิตพระร่วงจัดเป็นหมวดหมู่ตามลักษณะค�ำสอนได้ ๗ ลักษณะ ดังน้ี การปฏิบัติตนต่อครูอาจารย์
๖. แนวคิดส�ำคญั คือ การปฏิบัติต่อตนเอง - ยอครูยอต่อหน้า
๖.๑ อ�ำนาจวาสนาสกั วันกต็ อ้ งหมดไป - เม่ือน้อยให้เรียนวิชา - ให้หาสินเมื่อใหญ่ - อย่าเลียนครูเตือนด่า
๖.๒ การพูดท�ำให้คนรกั และท�ำใหค้ นเกลยี ดได้ - ครูบาสอนอย่าโกรธ
๖.๓ โลกน้ีไม่มีอะไรเทยี่ งแท้แน่นอน แมแ้ ตจ่ ติ ใจคนเรากไ็ มเ่ ทย่ี งแท้ - โทษตนผิดร�ำพึง - อย่าคะนึงถึงโทษท่าน - อย่าชังครูชังมิตร
๖.๔ ชื่อเสียง เกยี รตยิ ศ ทรพั ยส์ ิน เงนิ ทอง เมอ่ื มไี ด้กต็ อ้ งหมดได้เช่นกนั
๗. ไดข้ ้อคดิ หลายประการ เช่น - ท่ีมีภัยพึงหลีก - ปลีกตนไปโดยด่วน การปฏิบัติตนต่อผู้บังคับบัญชา
• เร่ืองการพูดใหร้ ะมดั ระวงั เม่อื จะพูดอะไร เพราะการพดู จะท�ำใหค้ นรกั ก็ได้เกลียดกไ็ ด้เชน่ กัน - อย่าขัดแข็งผู้ใหญ่
• อ�ำนาจ ช่ือเสยี ง เกยี รตยิ ศ เงนิ ทอง เปน็ สิ่งทไ่ี มจ่ รี งั ยัง่ ยนื สักวนั ก็ต้องหมดไป เพราะฉะนนั้ เราไม่ควรลุ่มหลงกบั สง่ิ เหล่าน้ใี หม้ ากนัก - เข้าเถ่ือนอย่าลืมพร้า - อย่าใฝ่ตนให้เกิน - อาสานายจงพอแรง
• ความรักท�ำให้คนเกิดความลุม่ หลงและเกดิ ความทุกข์ ฉะน้นั จึงควรหลกี เลีย่ งความรกั แบบงมงาย - ท่านรักตนจงรักตอบ
การปฏิบัติตนต่อผู้ใหญ่ การปฏิบัติตนในฐานะผู้ครองเรือน
หนว่ ยการเรียนรู้ที่ ๒ โคลงโลกนติ ิ (หน้า ๔๕) - ผู้เฒ่าส่ังจงจ�ำความ - อย่านั่งชิดผู้ใหญ่ - ลูกเมียอย่าวางใจ
- ลูกเมียยังอย่าสรรเสริญ
- จงนบนอบผู้ใหญ่ - ทดแทนคุณท่านเมื่อยาก - ภายในอย่าน�ำออก
- ภายนอกอย่าน�ำเข้า
- นอบตนต่อผู้เฒ่า
๑. สอนเรอ่ื ง สอนเรอื่ ง สอนเร่ืองความประพฤติ สอนเร่อื ง สอนเรือ่ ง การปฏิบัติตนต่อเพ่ือน - อย่าเบียดเสียดแก่มิตร
การคบเพอ่ื น ความขยันหมนั่ เพียร การพดู การประมาณตน - ปลูกไมตรีอย่ารู้ร้าง - ยอมิตรเม่ือลับหลัง
- เมตตาตอบต่อมิตร
- ให้คบคนดี - อย่าเกียจคร้าน - อย่าใช้อ�ำนาจบังคับผู้อ่ืน - ให้พูดจา - อย่าท�ำอะไร - อย่าขอของรักมิตร
ไม่คบคนชั่ว - หม่ันท�ำทุกอย่าง - อย่าอาฆาตพยาบาท อ่อนหวาน เกินตัว
- ดูคนอย่าดู ให้สม�่ำเสมอ - อย่าสนใจค�ำนินทา การปฏิบัติตนต่อพระมหากษัตริย์
แต่ภายนอก - ให้ขยันเรียน - อย่าอวดรู้ - อาสาเจ้าจนตัวตาย
- ใจคนดูยาก - อย่าหลงตนเอง
- อย่าอยู่ใกล้ - อย่าหลงผิด - อย่าปองภัยต่อท้าว
คนชั่ว - มีความซ่ือสัตย์
- ให้รักเกียรติของตน - เฝ้าท้าวไทอย่าทะนง
- ท�ำดีได้ดี ท�ำช่ัวได้ช่ัว
- เอาความดีชนะใจผู้อ่ืน - เจ้าเคียดอย่าเคียดตอบ นอบนบใจใสสุทธ์ิ
- อย่าประมาท
พเิ ศษ- ท�ำตนให้เป็นท่ีรักของผู้อ่ืน
- ให้รู้จักบุญคุณคน
15 สุดยอดคู่มือครู - อย่าใฝ่สูง
- อย่าเอาเปรียบผู้อื่น ๒. สุภาษิตที่ล้าสมัย ได้แก่ “เข้าเถ่ือนอย่าลืมพร้า หน้าศึกอย่าวางใจ” เพราะในปัจจุบันความเป็นอยู่ของคนไทยเปล่ียนไป ไม่ต้อง
- มีน้�ำใจต่อผู้อ่ืน เข้าป่าหาของป่า และไม่ได้มีศึกสงครามเหมือนสมัยก่อน จึงไม่จ�ำเป็นต้องปฏิบัติตามค�ำสอนนี้ “อย่าปลุกผีกลางคลอง
- ให้มีความสุภาพ อย่าปองเรียนอาถรรพ์” ในปัจจุบันการเรียนคุณไสยไม่เป็นที่นิยมเหมือนสมัยก่อนและถือว่าเป็นการกระท�ำท่ีไม่ดีด้วย
สุภาษิตที่ยังใช้ได้ในปัจจุบัน “เม่ือน้อยให้เรียนวิชา ให้หาสินเมื่อใหญ่” เพราะการเรียนในปัจจุบันมีความส�ำคัญต่อเยาวชน
เมื่อมีวิชาพอโตขึ้นก็สามารถประกอบอาชีพจากวิชาท่ีเรียนได้
พเิ ศษ
สุดยอดคู่มือครู 16
๓. ค�ำสอนในสุภาษิตพระร่วงสะท้อนให้เห็นลักษณะของคนไทย คือ ๖.๓ เปน็ ค�ำสนทนาระหวา่ งพระอคั รมเหสกี บั พระราชธดิ า หมายความวา่ สมงิ พระรามมคี วามเกง่ กลา้ สามารถ แมจ้ ะเปน็ คนตำ่� ตอ้ ย
- คนไทยจะเคารพต่อผู้ใหญ่ ครูบาอาจารย์ และพระมหากษัตริย์ - รู้จักหน้าท่ีและฐานะของตนเอง แตถ่ า้ พระราชบดิ าชบุ เลี้ยงก็จะเปน็ คนสงู ศักดไ์ิ ด้
- ปฏิบัติต่อผู้อื่นอย่างเหมาะสม - เคารพให้เกียรติผู้อ่ืน ๖.๔ ค�ำสนทนาระหว่างพระอัครมเหสีกับพระเจ้ามณเฑียรทอง หมายความว่า การท่ีพระเจ้ามณเฑียรทองเสียสมิงพระรามไป
๔. สุภาษิตที่ประทับใจ คือ กเ็ พราะค�ำพดู ทีไ่ ม่ไดค้ ิดกอ่ นของพระองค์
“ผิจะบังบังจงลับ ผิจะจับจับจงมั่น ผิจะค้ันคั้นจงตาย ผิจะหมายหมายจงแท้ ผิจะแก้แก้จงกระจ่าง” เพราะการใช้ค�ำท่ีไพเราะ และ ๗. ขอ้ คิดส�ำคัญของเร่ืองน้ี คือ
มีความหมายดี สามารถน�ำไปใช้ในชีวิตประจ�ำวันได้ คือ การที่เราจะท�ำอะไรก็ให้ท�ำด้วยความต้ังใจ จริงจัง แล้วทุกอย่างก็จะส�ำเร็จ ๑. ความสตั ย์เป็นสิ่งท่ีทุกคนควรจะยึดถือ ถา้ เรามีความสัตยท์ ุกคนก็จะไวว้ างใจและใหค้ วามเคารพเรา
๕. สุภาษิตไทยเป็นค�ำสอนให้ประพฤติปฏิบัติดี และหลีกเล่ียงการกระท�ำไม่ดี ฉะน้ันสุภาษิตเป็นสิ่งท่ีช่วยส่ังสอนคนในสังคมให้อยู่กัน ๒. ค�ำพดู เปน็ สิ่งส�ำคญั จงึ ตอ้ งคดิ ใหด้ ีกอ่ นพูดเสมอ
อย่างรู้หน้าท่ีของตนเอง ให้เกียรติผู้อื่นซ่ึงการประพฤติปฏิบัติตนตามสุภาษิต สังคมก็จะสงบสุข หนว่ ยการเรียนรทู้ ่ี ๖ กาพยเ์ ห่ชมเครื่องคาวหวาน (หนา้ ๑๐๘)
หนว่ ยการเรียนรูท้ ี่ ๔ กาพยพ์ ระไชยสรุ ยิ า (หน้า ๗๙) ๑. เพราะตอ้ งการจะชมฝพี ระหตั ถก์ ารท�ำเครอื่ งเสวยของเจา้ ฟา้ หญงิ บญุ รอด จงึ น�ำวธิ กี ารท�ำและชอื่ ของอาหารมาพระราชนพิ นธเ์ ปน็ กาพยเ์ หเ่ รอื
๑. แนวคิดส�ำคัญของเรื่องกาพย์พระไชยสุริยา คือ การประพฤติตนให้อยู่ในศีลในธรรมจะท�ำให้ตนและประเทศชาติบ้านเมืองพบกับ ๒. ศิลปะการประพันธท์ ใ่ี ชม้ ากในกาพย์เห่ชมเครอ่ื งคาวหวาน คือ การใชอ้ ปุ มาอุปไมย และการใชภ้ าษาให้เกดิ จนิ ตภาพ
ความสงบสุข แนวคิดหลักดังกล่าวยังสอดคล้องกับสภาพสังคมในปัจจุบัน เพราะถ้าสังคมขาดคนท่ีอยู่ในศีลในธรรม โดยมีวตั ถปุ ระสงคเ์ พอื่ แสดงความรู้สึกในใจของผเู้ ขยี นทม่ี ีตอ่ คนรกั
สังคมก็จะพบกับความหายนะ ต่อสู้แย่งชิงกันเป็นใหญ่ เกิดการต่อสู้กันท้ังทางความคิด และการกระท�ำ สังคมก็ไม่สงบสุข ๓. คณุ ค่าของกาพย์เห่ชมเครอ่ื งคาวหวานมีดงั นี้
ผคู้ นในประเทศได้รบั ความเดือดรอ้ น
๒. กาลกณิ ี ๔ ประการ ไดแ้ ก่ คุณคา่ ด้านวรรณศิลป์
- เหน็ ผิดเปน็ ชอบ - อกตญั ญู ไมร่ คู้ ุณคน - เบียดเบียนกนั - โลภมาก อิจฉาริษยาผ้อู น่ื ความไพเราะของวรรณคดีเรื่องนี้อยู่ที่การสรรค�ำท่ีมีเสียงไพเราะและเล่นเสียงท้ังวรรณยุกต์และเสียงสัมผัสสระ สัมผัสอักษร
กาลกิณีท้ังสี่ประการส่งผลต่อสังคม ท�ำให้สังคมเดือดร้อน วุ่นวาย มีแต่คนที่คอยแก่งแย่งชิงดี ไร้คุณธรรม บ้านเมืองก็จะวิบัติ นอกจากนี้ กวียังสรรค�ำท่ีมีความหมายคมคายและใช้โวหารเปรียบเทียบในบทพรรณนา ท�ำให้ผู้อ่านเกิดจินตภาพได้ชัดเจน
โวหารภาพพจน์ท่ใี ช้สว่ นใหญเ่ ป็นอุปมาและอติพจน์ เช่น ก้อยกุ้งปรุงประทน่ิ วางถงึ ลนิ้ ด้นิ แดโดย
และล่มจมในท่ีสุด คุณค่าดา้ นแนวคดิ
๓. ตัวละครท่ีท�ำให้เมืองสาวัตถีเกิดความหายนะ คือ เหล่าข้าราชการ เพราะผู้ท่ีรับใช้พระมหากษัตริย์ในการดูแลบ้านเมืองให้สงบสุข ชืน่ ชมเสนห่ ข์ องอาหารไทยและเสนห่ ข์ องหญงิ ไทย ทีส่ อดคลอ้ งกบั ส�ำนวน เสน่หป์ ลายจวกั
กลบั มีการกระท�ำทผ่ี ิดศีลธรรมทกุ ๆ ด้าน ประชาชนกไ็ ดร้ บั ความเดอื ดร้อน คุณคา่ ดา้ นเนอ้ื หา
๔. สาเหตตุ า่ งกนั คอื การทน่ี ำ้� ทว่ มเมอื งสาวตั ถเี ปน็ ผลมาจากการกระท�ำของเหลา่ ขา้ ราชการจงึ ท�ำใหเ้ กดิ อาเพศนำ้� ทว่ มปา่ ทว่ มบา้ นเมอื ง วรรณคดีเรื่องนีท้ �ำใหผ้ ู้อา่ นรจู้ กั ชอ่ื อาหารไทยหลายชนิด ซ่ึงบางชนดิ กย็ งั ร้จู ักกันดีในปจั จุบัน เช่น มัสมัน่ เทโพ กอ้ ยกุ้ง นอกจากน้ี
ส่วนการเกิดน�้ำท่วมในปัจจุบันเกิดจากภัยธรรมชาติ และการกระท�ำของผู้เห็นแก่ตัวบางคนท่ีเข้าไปตัดไม้ท�ำลายป่า แต่ผลกระทบ ยงั สอดแทรกสว่ นประกอบในการปรุงอาหารบางชนิดไวด้ ้วย
ไม่แตกต่าง คอื ประชาชนไดร้ บั ความเดอื ดร้อนเช่นเดยี วกนั พระสรุ ิยงเยน็ ยอแสง คณุ ค่าด้านสังคม
๕. เนอ้ื ความทีไ่ พเราะมากที่สุด คือ แฝงเมฆเขาเงาเมรธุ ร วรรณคดีเรื่องน้ีสะท้อนภาพวัฒนธรรมเก่ียวกับอาหารไทย ที่มีกรรมวิธีการปรุงอย่างประณีต เคล็ดลับเพื่อให้เกิดโอชารส
รอนรอนอ่อนอสั ดง และจัดแตง่ ให้สวยงามชวนรบั ประทาน นอกจากนี้ ยังแสดงใหเ้ หน็ ว่า อาหารเป็นเครือ่ งสอื่ ความรกั ความผูกพันในครอบครวั
ช่วงดงั น้ำ� คร่ังแดง ๔. บทท่ดี เี ด่นในการใชศ้ ิลปะการประพันธ์มากทีส่ ดุ คอื
เนื้อความนีไ้ พเราะมากมที ัง้ สมั ผสั สระและสมั ผสั อักษรทกุ วรรค ท�ำใหเ้ กิดจินตนาการตามภาพได้ชดั เจน “กอ้ ยกุ้งปรุงประท่นิ วางถงึ ลน้ิ ดิน้ แดโดย
หน่วยการเรยี นรทู้ ่ี ๕ ราชาธริ าช ตอน สมิงพระรามอาสา (หนา้ ๙๙-๑๐๐) รสทิพย์หยิบมาโปรย ฤๅจะเปรียบเทียบทนั ขวัญ”
๑. เพราะเปน็ การท�ำสงครามทไี่ มท่ �ำใหผ้ อู้ น่ื ไดร้ บั ความเดอื ดรอ้ นอยา่ งสงครามทว่ั ๆ ไป แตจ่ ะเปน็ เพยี งการร�ำทวนสกู้ นั บนหลงั มา้ เทา่ นน้ั กาพย์บทน้ีใช้การเล่นสัมผัสท้ังสัมผัสพยัญชนะและสัมผัสสระได้อย่างดีเย่ียม อีกทั้งใช้ค�ำท�ำให้เกิดภาพพจน์และรู้สึกได้ถึงรสชาติ
๒. แสดงให้เห็นความเช่ียวชาญในการท�ำศึกสงคราม การเลือกม้าที่ใช้ในการท�ำศึก ถือว่าเป็นส่ิงที่ส�ำคัญในการออกรบ และยังแสดง ของอาหารชนิดน้ี
ใหเ้ ห็นถงึ ความละเอียดรอบคอบ ไมม่ กั งา่ ย
หน่วยการเรียนร้ทู ่ี ๗ นิทานพนื้ บ้าน (หนา้ ๑๑๖)
๓. เหตุการณ์ที่พระเจ้ามณเฑียรทองทรงยอมรับในความซ่ือสัตย์และความองอาจของสมิงพระราม คือ ตอนท่ีสมิงพระราม ๑. เห็นด้วย ท่ีน�ำนิทานพื้นบ้านมาสร้างเป็นละครโทรทัศน์ ภาพยนตร์ หรือการ์ตูน เพราะจะเป็นการช่วยอนุรักษ์และเผยแพร่
ต้องการจะฝึกหัดม้าที่ได้มาจึงควบม้าออกไปไกล แต่ในที่สุดก็กลับมาด้วยความสัตย์ท่ีได้ให้ไว้ว่าจะไม่หนี และกลับมาด้วยความ นิทานพืน้ บา้ นไม่ใหส้ ูญหาย และจะท�ำให้คนทวั่ ไปได้รจู้ ักนิทานพน้ื บา้ นมากข้ึน ตลอดจนในนิทานพ้นื บา้ นสะทอ้ นใหเ้ หน็ สภาพสงั คม
องอาจ ร�ำเพลงทวนบนหลงั ม้าอยา่ งสง่างาม
ในสมัยก่อน จึงเป็นสิ่งที่คนรุ่นหลังควรจะได้ศึกษาไว้
๔. เห็นด้วย เพราะเป็นการผูกใจไม่ให้สมิงพระรามกลับหงสาวดี ซึ่งน่าจะเป็นวิธีท่ีดีท่ีสุด เพราะใช้ความรักเป็นเครื่องยึดเหนี่ยว ๒. จากต�ำนานบุญบั้งไฟ พญาคันคากชนะพญาแถนเพราะพญาคันคากมีผู้ให้ความร่วมมือหลายฝ่าย เช่น พญาปลวกสร้างจอมปลวก
ใหส้ มิงพระรามอยู่ดว้ ยความสมัครใจไม่ใชก่ ารบังคับ
เพ่ือให้ขึ้นไปบนสวรรค์ พญามอดท�ำลายอาวุธของพญาแถน พญาผ้ึงต่อยทหารของพญาแถน แสดงให้เห็นถึงความสามัคคีสามารถ
๕. รสู้ ึกวา่ ผู้พูดเปน็ คนท่ีนา่ นับถืออย่างยง่ิ ยดึ ถือความซอ่ื สตั ย์เป็นส่งิ ส�ำคัญ เห็นคณุ ค่าของความสตั ย์ยง่ิ กวา่ ทรัพยส์ ินใด ๆ ท้ังปวง เอาชนะอุปสรรคได้
๖. ๖.๑ เปน็ ค�ำสนทนาระหวา่ งพระเจ้ามณเฑยี รทองกับพระเจา้ กรงุ จีน มคี วามหมายวา่ การทพี่ ระเจา้ กรุงจนี อยากชมการสู้บนหลงั มา้ ๓. ท�ำถูกแล้ว เพราะคนไม่สามารถอยู่กับยักษ์ได้ หากวันใดนางยักษ์หิวขึ้นมาไม่มีอะไรกิน อาจจะจับพระสังข์กินก็ได้
อันเรียกได้ว่าเป็นสงครามทยี่ ตุ ธิ รรม ไมท่ �ำให้ใครเดือดรอ้ นนน้ั พระเจ้ามณเฑยี รทองกม็ ีความยนิ ดดี ว้ ย
๔. เลือก เพราะถึงแม้รูปลักษณ์ภายนอกจะเป็นเงาะป่าหน้าตาอัปลักษณ์ แต่เราควรให้โอกาสศึกษาลักษณะนิสัยใจคอกันก่อน
๖.๒ ค�ำสนทนาระหว่างสมิงพระรามกับพระเจ้ามณเฑียรทอง มีความหมายว่า ช้างที่ดีข่ีแล้วจึงจะรู้ว่าดี ม้าท่ีดีก็ต้องลอง หากเป็นคนดีก็ควรคบหาสมาคมด้วย คนเราไม่ควรดูคนท่ีหน้าตา ควรดูที่จิตใจมากกว่า
ลูบหลงั ดู ทหารจะเก่งหรือไม่กต็ อ้ งดเู วลาท�ำสงคราม ส่วนทองแทต้ ้องทดลองขดี บนหนิ ก่อนจงึ จะรวู้ า่ แทห้ รอื ไม่
๕. เงาะถอดรูป หมายถึง การเปลี่ยนแปลงรูปลักษณ์ท่ีไม่น่าดู ให้งดงามข้ึนทันที เช่น การท�ำบ้านเก่าทรุดโทรมให้กลายเป็นบ้านใหม่
น่าอยู่อาศัยมากข้ึน
website : หนงั สอื เรียน
www.iadth.com รายวชิ าพน้ื ฐาน
สถาบนั พฒั นาคุณภาพวชิ าการ (พว.) วแลระวรรณรณกครรดมี
๑๒๕๖/๙ ถนนนครไชยศรี ช้นั มธั ยมศกึ ษาปที ี่ ๑
แขวงถนนนครไชยศรี เขตดสุ ิต
กรงุ เทพฯ ๑๐๓๐๐ กลุ่มส�ระก�รเรียนรูภ้ �ษ�ไทย
โทร. ๐-๒๒๔๓-๘๐๐๐ ต�มหลักสูตรแกนกล�งก�รศึกษ�ขั้นพืน้ ฐ�น พทุ ธศกั ร�ช ๒๕๕๑
(อัตโนมตั ิ ๑๕ ส�ย),
๐-๒๒๔๑-๘๙๙๙ ผเู้ รยี บเรยี ง ผตู้ รวจ
แฟกซ์ : ทุกหม�ยเลข, วศิ ลั ย์ศย� รดุ ดษิ ฐ์ สุวรรณ� ตง้ั ฑฆี ะรกั ษ์
แฟกซ์อตั โนมัติ : สุพตั ร� อุตมัง ช�ญชัย คงเพยี รธรรม
๐-๒๒๔๑-๔๑๓๑, ลกั ขณ� ออ่ นฤทธ์ิ เปรม สวนสมทุ ร
๐-๒๒๔๓-๗๖๖๖ เฉลิมล�ภ ทองอ�จ บรรณาธกิ าร
สงวนลขิ สทิ ธ์ิ เพชร วิจติ รน�วนิ พรทิพย์ แข็งขนั
สำ�นกั พมิ พ์ บริษัทพฒั น�คณุ ภ�พ ชนัตต� ปยุ ง�ม
วิช�ก�ร (พว.) จำ�กดั สมุ ติ ร� คณุ วฒั น์บณั ฑิต
พ.ศ. ๒๕๖๔ วร�งคณ� ชง่ั โต
åĬĕüĕĬ
ğčĥûĞīġİėĩĖč ěėėćøĈĩıęĤěėėćõėėĕ þĥĹčĕĥČĖĕĜĪõĝĦďōċĩĸ ŀ İęŕĕčĩĹ ĞĊĦĎĥčĒĥĆčĦN
øĬćĔĦĒěĨþĦõĦė OĒě^P üĥĈċĽĦöĹĪčİĒĸīġijþŖüĥĈõĦėİėĩĖčėŖĭijčėĦĖěĨþĦĒĹīčĄĦč õęŕĬĕĞĦėĤ
õĦėİėĩĖčėĭŖĔĦĝĦĴċĖ ĉĦĕğęĥõĞĭĉėıõčõęĦûõĦėĜĪõĝĦöĥĹčĒīĹčĄĦč ĒĬċČĜĥõėĦþ Łńńŀ
IJĈĖĕĩěĥĉĊĬďėĤĞûøřİĒīĸġijğŖčĥõİėĩĖčĴĈŖĜĪõĝĦěėėćøĈĩċĩĸõĽĦğčĈijčďėĤõĦĜöġûõėĤċėěûN
ĜĪõĝĦČĨõĦė İėīĸġû ěėėćøĈĩĞĽĦğėĥĎüĥĈõĦėİėĩĖčõĦėĞġčĔĦĝĦĴċĖ ÿĪĸûİďŝčěėėćøĈĩċĩĸĕĩ
øĬćøŕĦijčċĦûďėĤİċīġûďśāāĦıęĤĕĩİčīĹġİėīĸġûþěčĜĪõĝĦ ÿĪĸûüĤčĽĦĴďĞĭŕõĦėĒĥĆčĦĞĕėėĊčĤ
ĞĽĦøĥāöġûĐĭŖİėĩĖčĈŖĦčõĦėøĨĈěĨİøėĦĤğř õĦėøĨĈġĖŕĦûĕĩěĨüĦėćāĦć õĦėøĨĈĞĥûİøėĦĤğř
õĦėøĨĈďėĤİĕĨčøŕĦ ıęĤõĦėøĨĈĞėŖĦûĞėėøř ėěĕċĥĹûİõĨĈøěĦĕÿĦĎÿĪĹûıęĤĉėĤğčĥõėĭŖøĬćøŕĦ
öġûěėėćøĈĩĴċĖ ijčĄĦčĤċĩĸİďŝčĕėĈõċĦûěĥĆčČėėĕöġûþĦĉĨ
İčīĹġğĦijčİęŕĕčġõüĦõüĤďėĤõġĎĈŖěĖěėėćøĈĩċĩĸõĽĦğčĈijčďėĤõĦĜöġûõėĤċėěûN
ĜĪõĝĦČĨõĦėıęŖě ĖĥûĕĩğęĥõõĦėġŕĦčıęĤĜĪõĝĦěėėćøĈĩċĩĸĞġĈøęŖġûõĥĎĉĥěþĩĹěĥĈijčğęĥõĞĭĉė
ġĩõĈŖěĖ İĒĸīġđŎõċĥõĝĤõĦėġŕĦčıęĤõĦėøĨĈijčĕĨĉĨĉŕĦû Ķ čġõüĦõčĹĩ ěėėćøĈĩıĉŕęĤİėĸīġû
ĖĥûĕĩďėĤİĈķčĞĽĦøĥāİĒīĸġijğŖčĥõİėĩĖčđŎõċĥõĝĤõĦėİėĩĖčėĭŖıęĤġĔĨďėĦĖijčþĥĹčİėĩĖč ġĥčüĤċĽĦijğŖ
İõĨĈõĦėöĖĦĖĕĬĕĕġûěėėćøĈĩijčıûŕĕĬĕċĩĸğęĦõğęĦĖ ÿĪĸûİďŝčüĬĈďėĤĞûøřĞĽĦøĥāďėĤõĦėğčĪûĸ
ijčõĦėĜĪõĝĦěėėćøĈĩ
ĞĊĦĎĥčĒĥĆčĦøĬćĔĦĒěĨþĦõĦė OĒě^P ğěĥûİďŝčġĖŕĦûĖĨĸûěŕĦğčĥûĞīġİėĩĖčİęŕĕčĩĹ üĤĕĩ
ďėĤIJĖþčřıõŕõĦėüĥĈõĦėİėĩĖčėĭŖĔĦĝĦĴċĖĉĦĕğęĥõĞĭĉėıõčõęĦûõĦėĜĪõĝĦöĥĹčĒīĹčĄĦč ĒĬċČĜĥõėĦþ
Łńńŀ ğĦõĕĩöŖġİĞčġıčĤİĒīĸġõĦėďėĥĎďėĬûğčĥûĞīġİėĩĖč øćĤĐĭŖüĥĈċĽĦöġčŖġĕėĥĎĈŖěĖøěĦĕöġĎøĬć
ıęĤüĤčĽĦĴďĒĥĆčĦøĬćĔĦĒöġûğčĥûĞīġİėĩĖčİęŕĕčĩĹĉŕġĴď
ĞĊĦĎĥčĒĥĆčĦøĬćĔĦĒěĨþĦõĦė OĒě^P
čĕĆýîĔ
êćøćÜǰǰñúÖćøüĉđÙøćąĀŤìĆÖþąýêüøøþìĊęǰģĢǰ×ĂÜîĆÖđøĊ÷îìĊęĕéšøĆïÖćøóĆçîćǰ Čúņē
ÝĞćĒîÖêćöĀîŠü÷ÖćøđøĊ÷îøĎš×ĂÜøć÷üĉßćóČĚîåćîǰǰõćþćĕì÷ǰǰǰ
üøøèÙéĊĒúąüøøèÖøøöǰßĆĚîöĆí÷öýċÖþćðŘìĊęǰĢǰ ĥ
Ħ
ĀúĆÖÖćøĂŠćîüøøèÙéĊĒúąüøøèÖøøöǰ Ģġ
ģĦ
ǰĀîŠü÷ÖćøđøĊ÷îøĎšìĊęǰ Ģǰ îĉøćýõĎđ×ćìĂÜǰ ĥħ
Ħĥ
ĀîŠü÷ÖćøđøĊ÷îøĎšìĊęǰ ģǰ ēÙúÜēúÖîĉêĉǰ ĩġ
ĢġĢ
ĀîŠü÷ÖćøđøĊ÷îøĎšìĊęǰ Ĥǰ ÿčõćþĉêóøąøŠüÜǰ ĢġĪ
ĢĢĨ
ĀîŠü÷ÖćøđøĊ÷îøĎšìĊęǰ ĥǰ Öćó÷Ťóøąĕß÷ÿčøĉ÷ćǰ ĢĢĩ
ĀîŠü÷ÖćøđøĊ÷îøĎšìĊęǰ Ħǰ øćßćíĉøćßǰêĂîǰÿöĉÜóøąøćöĂćÿćǰ
ĀîŠü÷ÖćøđøĊ÷îøĎšìĊęǰ ħǰ Öćó÷ŤđĀŠßöđÙøČęĂÜÙćüĀüćîǰ
ĀîŠü÷ÖćøđøĊ÷îøĎšìĊęǰǰ Ĩǰ îĉìćîóČĚîïšćîǰ
ïìĂć×÷ćîǰ ǰǰ
ïøøèćîčÖøöǰ ǰǰ
öēĄēæ ýĆàēĄĈĕĝãĄēđČʼnøĒàĊđĉöĈĄĄĊøĖĥ įĮ áĎæúĒàĝĄĖăúøĖĥġõņĄĒûàēĄÿĒóúē
çĪēĞúàöēĂČúŅĈăàēĄĝĄĖăúĄĚņáĎæĄēăĈĕéēÿĘĦúðēú āēĊēġøă ĈĄĄôãõĖĞĆđĈĄĄôàĄĄĂ
éĒĦúĂĒùăĂĉėàĊēüĽøĖĥ Į
åěöĈĔâČöēúĘāħ èę þĆēčèåŋãĐèÿňğĜ ĆĘąü âĕĆğĆąĘ üĆĜň
ĢüċøĊĆĆČú Ęħ ıİ ĢüċøĊĆĆČúĘħ ıİ
ĎüŇĊąâĕĆğĆĘąüĆňĜ âĕĆğĆĘąü ňĜĆğāħĚĐ ĜĆň
.GCTPKPI VQ MPQY
âĕĆğ ĘĆąü ňĆĜğāħĚĐþ ėñýĔ ėøģ ň÷éĆėè
.GCTPKPI VQ FQ
âĕĆğĆĘąü ňĜĆ ĘúħéēĐąĜŇĆŇĊĄâĔü
.GCTPKPI VQ NKXG VQIGVJGT
âĕĆğ ĘĆąüĆĜňúĘħéēğ Ŏþü
.GCTPKPI VQ DG
úĔâČēâĕĆğ ĘĆąü ĜĆňĠĈēüĊĔøâĆĆĄ
ĔúâČē÷ňĕüčĕĆčüğúċ ĚħčĐ
ĠĈēğúåġüġĈąĘ
ĔúâČē ĘëĊėøĠĈēâĕĆúĬĕèĕü
ĎüŇĊąâĕĆğĆąĘ üĆúňĜ ħĘ İ
üĆė ĕċăğĜ ãĕúĐè
ĎüĊŇ ąâĕĆğĆąĘ üĆúňĜ ħĘ ı
ġåĈèġĈâüėøė
ĎüŇĊąâĕĆğĆĘąüĆúňĜ Ęħ IJ
čěăĕČėøāĆēĆĊŇ è
ĎüĊŇ ąâĕĆğĆąĘ üĆĜúň Ęħ ij
âĕāąāŋ ĆēģëąčěĆąė ĕ
ĎüŇĊąâĕĆğĆĘąüĆĜúň Ęħ Ĵ
ĆĕëĕûėĆĕë
øĐü čĄèė āĆēĆĕĄĐĕčĕ
ĎüĊŇ ąâĕĆğĆĘąüĆĜňúĘħ ĵ
âĕāąğŋ ĎŇëĄğåĆĚħĐèåĕĊĎĊĕü
ĎüĊŇ ąâĕĆğĆąĘ üĆúňĜ Ęħ Ķ
üėúĕüāĨüĚ ýĕň ü
A ข้ันปฏิบัติและสรุปความรู้หลังการปฏิบัติ Applyขin้ันgสื่อthสeารCแoลmะนm�ำuเnสiนcaอtion Skill ขั้นSปeรlะfเม-Rินeเพg่ือuเพlaิ่มtคinุณgค่า
pplying and Constructing the Knowledge
เสริมความรู้ ครูควรสอน ตัวชี้วัด รอบรู้อาเซียนและโลก
asean
สาระที่ ๕ วรรณคดี
และวรรณกรรม
วรรณคหดลีแักลกะารวอรร่านณกรรม มาตรฐานการเรยี นรู้
มาตรฐาน ท ๕.๑ เข้าใจและแสดง
ความคิดเห็น วิจารณ์วรรณคดีและ
ว ร ร ณ ก ร ร ม ไ ท ย อ ย่ า ง เ ห็ น คุ ณ ค่ า
และนำ�มาประยุกต์ใชใ้ นชวี ติ จริง
ตวั ชี้วดั
วเิ คราะหว์ รรณคดแี ละวรรณกรรมท่อี า่ นพรอ้ มยกเหตผุ ลประกอบ (ท ๕.๑ ม. ๑/๒)
อธบิ ายคณุ คา่ ของวรรณคดีและวรรณกรรมทอ่ี ่าน (ท ๕.๑ ม. ๑/๓)
แผนผงั สาระการเรียนรู้
หลักการอ่านวรรณคดี
และวรรณกรรม
พิจารณาองค์ประกอบ พิจารณาคุณค่า
กลวธิ กี ารประพนั ธ์ คุณค่าดา้ นวรรณศลิ ป์
เนอื้ เรื่อง คุณค่าด้านแนวคดิ
คุณคา่ ดา้ นเนือ้ หา
รูปแบบ
คณุ คา่ ดา้ นสงั คม
บูรณาการทักษะศตวรรษท่ี 21 จุดประกายโครงงา น
นักเรียนเลือกอ่านหนงั สอื ตามความสนใจ อย่างนอ้ ยภาคเรียนละ
๒ เลม่ พจิ ารณาองคป์ ระกอบและคณุ คา่ ของเรอื่ งนน้ั เขยี นบนั ทกึ
ไว้เป็น Portfolio หาโอกาสมานำ�เสนอด้วยวิธีการต่าง ๆ เพ่ือ
แลกเปลี่ยนความคดิ กัน
5 สุดยอดคู่มือครู
GPAS 5 Steps ข้ันสังGเกตatรhวeบrรiวnมgข้อมูล ขั้นคิดวิPเคrรoาcะหe์แsลsะiสnรgุปความรู้
บูรณาการทักษะศตวรรษที่ 21 แนวข้อสอบ O-NET/PISA
เสริมความรู้ ครูควรสอน
๑. นั ก เ รี ย น ศึ ก ษ า ลั ก ษ ณ ะ ข อ ง วรรณคดี คือ งานประพันธ์ซึ่งได้รับการยกย่องว่าแต่งดี มีคุณค่าที่จะประเทืองปัญญาแก่ผู้อ่าน
งานประพันธ์ท่ีเป็นวรรณคดีและ นอกจากคำาว่า วรรณคดี ยังมีอีกคำาหนึ่งที่ใช้เรียกงานประพันธ์ คือคำาว่า วรรณกรรม ซึ่งมีความหมาย
ลั ก ษ ณ ะ ข อ ง ง า น ป ร ะ พั น ธ์ ท่ี เ ป็ น ครอบคลุมงานประพันธ์ทุกประเภท กล่าวคือ หมายถึงงานประพันธ์ทั่วไป โดยมิได้มีข้อจำากัดว่า
วรรณกรรม พร้อมทั้งอธิบายเสริมวา่ จะตอ้ งได้รบั การยกย่องวา่ แต่งดดี งั เชน่ วรรณคดี ดงั นั้นจึงกล่าวไดว้ ่า วรรณกรรมมีความหมายกวา้ งกวา่
วรรณคดี
• วรรณคดี เปน็ ค�ำ ทป่ี รากฏครงั้ แรก
ในพระราชกฤษฎกี าจัดตั้ง การอ่านวรรณคดีและวรรณกรรมนอกจากผู้อ่านจะต้องจับใจความหรือสาระสาำ คัญของเรื่องแล้ว
ผู้อ่านควรพิจารณาองค์ประกอบต่าง ๆ ของวรรณคดีและวรรณกรรมดังต่อไปนี้
วรรณคดีสโมสรในรัชกาลที่ ๖
• วรรณกรรม เป็นคำ�ที่ปรากฏ ๑. รูปแบบ หมายถึง ลักษณะต่าง ๆ ที่ประกอบขึ้นเป็นวรรณคดี ซึ่งอาจจำาแนกได้ ๒ ประเภท
ดังนี้
คร้ังแรกในพระราชบัญญัติค้มุ ครอง ๑.๑ จำ�แนกต�มลักษณะก�รถ่�ยทอด มี ๒ ประเภท คือ
ศลิ ปะและวรรณกรรม พ.ศ. ๒๔๗๕
๑) วรรณคดีและวรรณกรรมที่ถ่ายทอดด้วยวิธีการบอกเล่าและจดจาำ สืบต่อกันมา
เช่น นิทานพื้นบ้าน เพลงพื้นบ้าน
๒) วรรณคดีและวรรณกรรมที่ถ่ายทอดด้วยวิธีการจดบันทึกเป็นตัวอักษร เช่น
วรรณคดีในราชสำานัก วรรณคดีที่ใช้ประกอบประเพณีหรือพิธีกรรมทางศาสนา
๑.๒ จำ�แนกต�มลักษณะคำ�ประพันธ์ มี ๒ ประเภท คือ
๑) ร้อยแก้ว หมายถึง เรื่องที่แต่งขึ้นเป็นความเรียง
๒) ร้อยกรอง หมายถึง เรื่องที่แต่งด้วยคำาประพันธ์ที่มีลักษณะบังคับหรือฉันทลักษณ ์
เช่น กาพย์ กลอน โคลง ร่าย ฉันท์
๒. เนื้อห� หมายถึง เรื่องราวหรือเนื้อหาในวรรณคดีหรือวรรณกรรม แบ่งเป็น ๒ ประเภท
ดังนี้
๒.๑ บันเทิงคดี หมายถึง เรื่องราวที่เป็นเรื่องเล่าสมมุติหรือมีความเป็นจริงอยู่บ้าง มุ่งให้
ความบันเทิงและความเพลิดเพลินเป็นสำาคัญ โดยบางครั้งอาจแทรกความรู้ ความคิดเห็นในเรื่องต่าง ๆ
ไว้ด้วย
๒.๒ ส�รคดี หมายถึง เรื่องราวที่มุ่งให้ความรู้ ความคิดเห็น โดยมีเนื้อหาสาระที่เป็น
ความจริงเป็นส่วนสำาคัญ และมุ่งให้ความเพลิดเพลินรองลงมา
๓. กลวิธีก�รประพันธ์ หมายถึง การเลือกใช้ถ้อยคำาให้เกิดความไพเราะงดงาม ซึ่งแสดงถึง
ความสามารถในการประพันธ์ และช่วยสื่อความหมายให้เกิดความชัดเจนมากยิ่งขึ้น
นอกจากการพิจารณาองค์ประกอบต่าง ๆ ดังที่กล่าวมา ผู้อ่านควรพิจารณาคุณค่าของ
วรรณคดีหรือวรรณกรรมด้วย เพื่อให้เห็นความสำาคัญและเกิดความซาบซึ้งในวรรณคดีหรือวรรณกรรม
เรื่องนั้นมากยิ่งขึ้น คุณค่าของวรรณคดีหรือวรรณกรรมอาจแบ่งได้ ๔ ด้าน ดังนี้
6 วรรณคดแี ละวรรณกรรม ชน้ั มัธยมศกึ ษาปีท ี่ ๑
๒. นักเรียนศึกษาองค์ประกอบของ ก ารบอกเลา่ ลักษณะ ลักษณะ ร้อยแกว้ บ ันเทงิ คดี
วรรณคดีและวรรณกรรม โดยครู การจดบันทกึ การถ่ายทอด ค�ำ ประพนั ธ์ รอ้ ยกรอง สารคดี
ชว่ ยจัดระบบความคดิ เป็นแผนภาพ
รปู แบบ เนอ้ื เรอื่ ง
องคป์ ระกอบ
วรรณคดีและวรรณกรรม
กลวธิ กี ารประพนั ธ์
สุดยอดคู่มือครู 6
A ข้ันปฏิบัติและสรุปความรู้หลังการปฏิบัติ Applyขin้ันgสื่อthสeารCแoลmะนm�ำuเnสiนcaอtion Skill ข้ันSปeรlะfเม-Rินeเพgื่อuเพla่ิมtคinุณgค่า
pplying and Constructing the Knowledge
เสริมความรู้ ครูควรสอน ตัวชี้วัด รอบรู้อาเซียนและโลก
asean
เสริมความรู้ ครูควรสอน
๑. คุณค่�ด้�นวรรณศิลป์ คำาว่า วรรณศิลป์ หมายถึง ศิลปะในการเลือกสรรถ้อยคำา กลวิธีการประพันธ์ท่ีนักเรียนควรมี
ให้เกิดความไพเราะงดงาม ทั้งนี้ เพื่อให้ผู้อ่านได้รับรสของเสียง สัมผัสได้ถึงอารมณ์และความรู้สึก ค ว า ม รู้ เ พิ่ ม เ ติ ม เ พื่ อ ใ ช้ ใ น ก า ร พิ นิ จ
ของกวีหรือตัวละครในเรื่อง เช่น คุณค่าทางวรรณศิลป์ของวรรณคดี
และวรรณกรรม มดี งั นี้
นางนวลจับนางนวลนอน เหมือนพี่แนบนวลสมรจินตะหรา ๑. การเล่นเสียงสัมผัส เป็นสัมผัสท่ีกวี
จากพรากจับจากจำานรรจา เหมือนจากนางสการะวาตี
แขกเต้าจับเต่าร้างร้อง เหมือนร้างห้องมาหยารัศมี ใ ช้ น อ ก เ ห นื อ จ า ก สั ม ผั ส บั ง คั บ
นกแก้วจับแก้วพาที เหมือนแก้วพี่ทั้งสามสั่งความมา ตามฉันทลักษณ์เพื่อให้บทร้อยกรอง
บทละคร เรื่อง อิเหนา ในรัชกาลที่ ๒ มี เ สี ย ง ค ล้ อ ง จ อ ง ไ พ เ ร า ะ ย่ิ ง ข้ึ น
การเล่นเสียงสัมผัสมีทั้งสัมผัสสระ
เมื่อพิจารณาคำาประพันธ์ข้างต้นจะพบว่า มีการเลือกใช้ถ้อยคำาให้เกิดเสียงสัมผัส เช่นคำาว่า และสัมผสั พยัญชนะ
จาก จับ จำานรรจา ขณะเดียวกันมีการเล่นคำา คือ การใช้คำาเดียวกันแต่คนละความหมาย เช่น ๒. การเล่นเสียงวรรณยุกต์ เป็น
“นกแก้วจับแก้วพาที เหมือนแก้วพี่ทั้งสามสั่งความมา” การใช้เสียงวรรณยุกต์ไล่ระดับกัน
จะเห็นได้ว่ากวีใช้คำาว่า “แก้ว” ถึงสามคำา คำาแรกหมายถึง นกชนิดหนึ่ง คำาที่สองหมายถึง ใ น พ ย า ง ค์ ที่ มี เ สี ย ง ส ร ะ แ ล ะ
ชื่อของต้นไม้ และคำาสุดท้ายหมายถึง นางอันเป็นที่รัก คำาประพันธ์ข้างต้นจึงมีการใช้ถ้อยคำาให้เกิด เสยี งพยัญชนะเหมือนกนั
ความไพเราะงดงาม ขณะเดียวกันก็สื่อถึงอารมณ์ของตัวละครที่มีความโศกเศร้า เมื่อต้องจากนางผู้เป็นที่รัก ๓. การเล่นคำ� คือ การพลิกแพลงใช้คำ�
๒. คุณค่�ด้�นแนวคิด คำาว่า แนวคิด หมายถึง สารหรือความคิดสำาคัญที่ผู้เขียนต้องการ ในลักษณะต่าง ๆ ให้ได้ความหมาย
จะสื่อสารมายังผู้อ่าน ซึ่งโดยส่วนใหญ่แล้วมักเป็นความคิดที่แสดงกฎเกณฑ์ตามธรรมชาติและความจริง พเิ ศษตา่ ง ๆ เปน็ การเพ่มิ ทั้งอรรถรส
ของโลก วรรณคดีที่ดีจะต้องไม่เสนอแนวคิดอย่างตรงไปตรงมา ผู้อ่านจะต้องพิจารณาและขบคิด แ ล ะ สุ น ท รี ย ร ส แ ก่ บ ท ร้ อ ย ก ร อ ง
ทั้งในด้านพฤติกรรมของตัวละครและเหตุการณ์ต่าง ๆ ในเรื่องทั้งหมด เพื่อประมวลสรุปเป็นแนวคิด ยิ่งข้นึ
สำาคัญ เช่นเรื่อง รามเกียรติ์ ปรากฏแนวคิดของเรื่อง คือ ธรรมะย่อมชนะอธรรม เห็นได้จากเนื้อเรื่อง ๔. การใช้อัพภาส เป็นการใช้คำ�ซํ้า
ที่พระรามซึ่งเป็นมนุษย์สามารถสังหารทศกัณฐ์ผู้เป็นพญายักษ์ที่ลักพานางสีดาไป ลักษณะหน่ึง ซึ่งซํ้าอักษรลงหน้าคำ�
วรรณคดีที่มีเนื้อเรื่องขนาดยาวอาจมีสาระสำาคัญหรือแนวคิดของเรื่องทั้งแนวคิดหลัก และ เชน่ ยม้ิ เปน็ ยะยม้ิ ลิบ เป็น ละลบิ
แนวคิดรอง แนวคิดหลัก หมายถึง การพิจารณาสารของเนื้อเรื่องโดยรวม และแนวคิดรอง หมายถึง คำ�อัพภาสพยางค์แรกจะลงเสียงเบา
การพิจารณาสารของเนื้อเรื่องเฉพาะตอนใดตอนหนึ่ง เป็นแนวคิดที่ประกอบเข้ากับแนวคิดหลัก พยางค์ที่สองลงเสียงหนัก เมื่อนำ�มา
๓. คุณค่�ด้�นเนื้อห� เนื้อหาในวรรณคดี คือ เรื่องราว สาระ ข้อคิดที่ปรากฏในวรรณคดี ใช้แต่งบทร้อยกรองในตำ�แหน่งท่ี
ซึ่งมาจากเนื้อเรื่อง ตัวละคร เหตุการณ์ต่าง ๆ เนื้อหาที่เกิดประโยชน์ต่อผู้อ่านในด้านความรู้ ความคิด เหมาะสมจะได้เสียงเป็นจังหวะ
การปฏิบัติที่ดีงามจึงเป็นวรรณคดีที่มีคุณค่า ไพเราะงดงาม
หลกั การอ่านวรรณคดีและวรรณกรรม 7
๕. การใชไ้ วพจน์ เปน็ ศิลปะการหลากคำ� ใช้คำ�ทีม่ ีรูปเขยี นต่าง ๆ กนั ในความหมาย
เดียวกันหรือใกล้เคียงกัน ท่ีเรียกว่า คำ�พ้องความหมาย เพื่อไม่ให้ใช้คำ�จำ�เจ
จนน่าเบอ่ื หนา่ ย
๖. การใชโ้ วหารภาพพจน์ เป็นการใช้ถอ้ ยคำ�อยา่ งพลกิ แพลงดว้ ยกลวธิ ีต่าง ๆ
เพอื่ สรา้ งจินตภาพ โวหารภาพพจน์ทีน่ กั เรียนควรรูจ้ ัก มีดงั นี้
7 สุดยอดคู่มือครู
GPAS 5 Steps ข้ันสังGเกตatรhวeบrรiวnมgข้อมูล ข้ันคิดวิPเคrรoาcะหe์แsลsะiสnรgุปความรู้
บูรณาการทักษะศตวรรษที่ 21 แนวข้อสอบ O-NET/PISA
เสริมความรู้ ครูควรสอน
๖.๑ การเปรียบ มี ๒ ลักษณะ คือ ถึงบางพูดพูดดีเป็นศรีศักดิ์ มีคนรักรสถ้อยอร่อยจิต
อปุ มา และอุปลกั ษณ์ แม้นพูดชั่วตัวตายทำาลายมิตร จะชอบผิดในมนุษย์เพราะพูดจา
• อุปมา คือ การเปรียบสิ่งหนึ่งว่า
นิราศภูเขาทอง ของ สุนทรภู่
เหมือนกับอีกสิ่งหน่ึง โดยใช้คำ�ที่
แสดงการเปรยี บ ได้แก่ ดัง ดง่ั เพยี ง
เพ้ียง พ่าง ปูน เฉก เช่น อย่าง คำาประพันธ์ข้างต้นมีเนื้อหาแสดงความสำาคัญของการพูดว่า การพูดเป็นปัจจัยสำาคัญที่จะทำาให้
คลา้ ย เหมอื น กล เลห่ ์ ประเลห่ ์ มนุษย์ประสบความสำาเร็จหรือล้มเหลว เนื้อหาของคำาประพันธ์บทนี้จึงมีคุณค่า เพราะให้คติใน
การดำาเนินชีวิตแก่ผู้อ่าน
• อปุ ลักษณ์ คือ การเปรยี บสง่ิ หนึ่ง ๔. คุณค่�ด้�นสังคม หมายถึง การพิจารณาสิ่งที่สะท้อนจากวรรณคดีและวรรณกรรม
เป็นอีกส่ิงหน่ึง มักใช้คำ�ว่า คือ หรือ ซึ่งกวีนิยมแทรกไว้ในเรื่อง เพื่อเสริมเนื้อความให้มีความชัดเจนและสมจริงมากยิ่งขึ้น นอกจากนี้
เปน็ ยังแสดงถึงความรอบรู้ของกวีในเรื่องราวหรือเหตุการณ์ต่าง ๆ ที่ปรากฏอยู่ในสังคม เช่น ประเพณี
พิธีกรรม ความเชื่อ การดำาเนินชีวิต และค่านิยม มีวรรณคดีหลายเรื่องที่ปรากฏคุณค่าด้านสังคม
๖.๒ การใชส้ ิ่งแทน มี ๓ ลกั ษณะ ดังนี้
• นามนัย ใช้ชื่อของส่วนประกอบ ซึ่งแสดงถึงความสามารถ ความรอบรู้ของกวี เสริมความรู้และประสบการณ์แก่ผู้อ่านได้เป็นอย่างดี
สำ�คัญของส่ิงนั้นแทนส่ิงน้ันท้ังหมด ตัวอย่างคุณค่าด้านสังคมที่ปรากฏในวรรณคดี เช่น เสภาเรื่อง ขุนช้าง-ขุนแผน
เช่น ใชค้ ำ�ว่า เอวบาง หมายถึง ผ้หู ญงิ ที่กล่าวถึงวิถีชีวิตของชาวบ้านในสมัยโบราณ
• สัญลักษณ์ ใช้สิ่งที่มีคุณสมบัติ ถึงฤกษ์งามยามปลอดคลอดง่ายดาย ลูกนั้นเป็นชายร้องแว้แว้
ส�ำ คญั รว่ มกนั บางประการแทนสงิ่ นนั้ พี่ป้าน้าอามาดูแล ล้างแช่แล้วก็ส่งให้แม่นม
เช่น ใชค้ ำ�วา่ ดอกไม้ แทน ผหู้ ญิง ทาขมิ้นแล้วใส่กระด้งร่อน ใส่เบาะให้นอนเอาผ้าห่ม
• สัทพจน์ ใช้เสียงของสิ่งนั้นแทน ปู่ย่าตายายสบายชม เรือนผมน่ารักดังฝักบัว
ส่ิงนั้น เช่น บัดเดี๋ยวดังหงั่งเหง่ง
วังเวงแว่ว ใช้คำ�ว่า หง่ังเหง่ง แทน เอาขึ้นใส่อู่แล้วแกว่งไกว แม่เข้านอนไฟให้ร้อนทั่ว
ระฆังกำ�ลงั ส่นั
เดือนหนึ่งออกไฟไม่หมองมัว ขมิ้นแป้งแต่งตัวน่าเอ็นดู
เสภาเรื่อง ขุนช้าง-ขุนแผน
๖.๓ การกล่าวเกินจริง เมื่อพิจารณาคำาประพันธ์ข้างต้นจะเห็นว่า กวีกล่าวถึงประเพณีการเกิดของชาวบ้าน
มี ๒ ลักษณะ ดงั น้ี ในสมัยโบราณ เริ่มจากมีญาติพี่น้องมาคอยช่วยดูแลในการคลอด ลูกที่คลอดออกมาก็จะได้รับการดูแล
• อตพิ จน์ เปน็ การกลา่ วมากเกนิ จรงิ เอาใจใส่เป็นอย่างดี ขณะเดียวกันผู้เป็นแม่ก็เข้าไปนอนอยู่ไฟตามความเชื่อทางการแพทย์สมัยก่อน
เช่น อยูค่ ฟู่ า้ ดนิ ได้ดงั ใจปอง นักเรียนควรนำาหลักการอ่านวรรณคดีและวรรณกรรมนี้ไปศึกษาวรรณคดีและวรรณกรรม
• อวพจน์ เปน็ การกลา่ วนอ้ ยเกนิ จรงิ เพื่อให้เกิดความเข้าใจ ซาบซึ้ง และตระหนักในคุณค่าของมรดกทางปัญญาที่ถ่ายทอดมาจาก
บรรพชนไทย
เชน่ มที องเทา่ หนวดกงุ้
เฉียดกันเสน้ ยาแดงผา่ แปด
8 วรรณคดแี ละวรรณกรรม ช้ันมัธยมศึกษาปีท่ี ๑
๖.๔ บุคคลวัต บุคคลสมมตุ ิ หรือ
บุคลาธษิ ฐาน เป็นการสมมุติให้ธรรมชาติ นามธรรม พชื สัตว์ สิ่งของต่าง ๆ ทไ่ี มใ่ ชค่ น แสดงกริ ยิ าอาการของคน เช่น
กรงุ เทพฯ ไม่เคยหลับ ทะเลฤๅอ่มิ ในนิราศภเู ขาทอง สุนทรภ่กู ล่าวถึงเจดยี ์ภเู ขาทองว่า
“แต่ทุกวันนชี้ ราหนกั หนานัก” เปน็ การใชโ้ วหารภาพพจน์เชิงบุคคลวัตเช่นกนั
๖.๕ ปฏิพากย์ หรือปฏิพจน์ เป็นการใชค้ �ำ ท่ขี ัดแยง้ กนั ในทใ่ี กลก้ นั เพื่อสรา้ งอารมณ์สะเทือนใจ เช่น
เป็นผดู้ ีมีมากแล้วยากเย็น
สุดยอดคู่มือครู 8
A ขั้นปฏิบัติและสรุปความรู้หลังการปฏิบัติ Applyขinั้นgสื่อthสeารCแoลmะนm�ำuเnสiนcaอtion Skill ข้ันSปeรlะfเม-Rินeเพgื่อuเพlaิ่มtคinุณgค่า
pplying and Constructing the Knowledge
เสริมความรู้ ครูควรสอน ตัวชี้วัด รอบรู้อาเซียนและโลก
asean
เสริมความรู้ ครูควรสอน
สรุปความรู้ พระราชกฤษฎกี าจดั ตง้ั วรรณคดสี โมสรใน
รัชกาลพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้า-
การอ่านวรรณคดีและวรรณกรรม ผู้อ่านจะต้องพิจารณาองค์ประกอบต่อไปนี้ เจา้ อยหู่ วั ใหค้ วามหมายของวรรณคดไี วว้ า่
๑. รูปแบบของวรรณคดีและวรรณกรรม ๑. เป็นหนังสือดี กล่าวคือ เป็นเร่ือง
๒. เนื้อเรื่อง
๓. กลวิธีการประพันธ์ ที่สมควรซ่ึงสาธารณชนจะอ่านได้
นอกจากนี้ ผู้อ่านจะต้องพิจารณาคุณค่าของวรรณคดีและวรรณกรรมนั้น ซึ่งแบ่งเป็น ๔ ด้าน โดยไมเ่ สยี ประโยชน์ คือ ไมเ่ ปน็ เรือ่ ง
ได้แก่ ทภุ าษติ หรอื เปน็ เรอ่ื งทช่ี กั จงู ความคดิ
๑. คุณค่าด้านวรรณศิลป ์ ผู้อ่านไปในทางอันไม่เป็นแก่นสาร
๒. คุณค่าด้านแนวคิด หรือซ่ึงจะชวนให้คิดวุ่นวายทาง
๓. คุณค่าด้านเนื้อหา การเมืองอันจะเป็นเคร่ืองรำ�คาญ
๔. คุณค่าด้านสังคม แ ก่ รั ฐ บ า ล ข อ ง พ ร ะ บ า ท ส ม เ ด็ จ -
พระเจ้าอยหู่ วั
เว็บไซต์แนะนำ� ๒. เป็นหนังสือที่แต่งดี ใช้วิธีเรียบเรียง
อย่างใด ๆ ก็ตามแต่ต้องให้เป็น
การพินิจคุณค่าวรรณคดี http://www.thaigoodview.com/library/teachershow/chanthaburi/ ภาษาไทยอนั ดี ถกู ตอ้ งตามเยย่ี งอยา่ ง
aumara_t/index.html ท่ีใช้ในโบราณกาลหรือปัจจุบันกาล
ก็ได้ ไม่ใช่ใช้ภาษาซ่ึงเลียนภาษา
ต่างประเทศหรือใช้วิธีผูกประโยค
ประธานตามอย่างภาษาตา่ งประเทศ
หลกั การอ่านวรรณคดีและวรรณกรรม 9
บูรณาการทักษะศตวรรษท่ี 21
นักเรียนสืบค้นข้อมูลท่ีเป็นประโยชน์ทางอินเทอร์เน็ตเกี่ยวกับการพินิจคุณค่า
วรรณคดี เพื่อพัฒนาทักษะด้านสารสนเทศ สื่อ และเทคโนโลยี รู้จักเลือกใช้
ขอ้ มูลเพือ่ พัฒนาตนเองและสังคม
9 สุดยอดคู่มือครู
GPAS 5 Steps ข้ันสังGเกตatรhวeบrรiวnมgข้อมูล ข้ันคิดวิPเคrรoาcะหe์แsลsะiสnรgุปความรู้
บูรณาการทักษะศตวรรษท่ี 21
แนวข้อสอบ O-NET/PISA
เป้าหมายการเรียนรู้
มาตรฐานการเรียนรู้ ๑หน่วยการเรยี นรทู้ ี่
มาตรฐาน ท ๕.๑ เขา้ ใจและแสดงความคิดเห็น
วิ จ า ร ณ์ ว ร ร ณ ค ดี แ ล ะ ว ร ร ณ ก ร ร ม ไ ท ย นิราศภูเขาทอง
อยา่ งเหน็ คณุ คา่ และน�ำ มาประยกุ ตใ์ ชใ้ นชวี ติ จรงิ
ตวั ชว้ี ัด นิราศภูเขาทอง เป็นผลงานประพันธ์ของ
สมรรถนะสำ�คัญของผเู้ รียน สุนทรภู่ ซึ่งแสดงให้เห็นชั้นเชิงการประพันธ์ที่
๑. ความสามารถในการส่อื สาร สรปุ เนอ้ื หาวรรณคดแี ละวรรณกรรมทอ่ี า่ น พัฒนาข้ึนของกวีผู้น้ี นักวรรณคดียกย่องว่า
• ทักษะการอ่าน (ท ๕.๑ ม. ๑/๑) นิ ร า ศ เร่ื อ ง น้ี เ ป็ น นิ ร า ศ ท่ี แ ต่ ง ไ ด้ ดี ท่ี สุ ด
• ทักษะการเขยี น วิเคราะห์วรรณคดีและวรรณกรรมทีอ่ ่าน ซ่ึงนอกจากสำานวนภาษาที่สละสลวยแล้ว
• ทกั ษะการฟัง การดู และการพดู พรอ้ มยกเหตุผลประกอบ (ท ๕.๑ ม. ๑/๒) ในนิราศเรื่องน้ีสุนทรภู่ยังได้สอดแทรกปรัชญา
๒. ความสามารถในการคดิ อธิบายคุณคา่ ของวรรณคดีและวรรณกรรม ชีวิตท่ีลึกซึ้ง ทำาให้หลายตอนยังมีผู้จดจำาและ
๓. ความสามารถในการแกป้ ญั หา ที่อา่ น (ท ๕.๑ ม. ๑/๓) นำามาใชอ้ า้ งองิ อยเู่ สมอ
๔. ความสามารถในการใชท้ ักษะชีวติ สรปุ ความรู้และขอ้ คิดจากการอา่ น
๕. ความสามารถในการใช้เทคโนโลยี เพอ่ื ประยุกต์ใช้ในชวี ิตจริง (ท ๕.๑ ม. ๑/๔)
ท่องจำาบทอาขยานตามท่ีกำาหนด
คุณลักษณะอนั พงึ ประสงค์ และบทร้อยกรองท่ีมีคุณค่าตามความสนใจ
(ท ๕.๑ ม. ๑/๕)
รกั ชาติ ศาสน์ กษัตริย์ แผนผงั สาระการเรยี นรู้ ก�รเดินท�ง
ตวั ชี้วัดท่ี ๑.๔ เคารพเทดิ ทนู สถาบนั - ในนิร�ศภูเข�ทอง
พระมหากษัตริย์ บทนำ�เรื่อง
ใฝเ่ รียนรู้ วรรณคดีศึกษ�
ตัวช้ีวัดที่ ๔.๑ ตง้ั ใจ เพยี รพยายามในการเรยี น
และเขา้ รว่ มกิจกรรมการเรยี นรู้ เว็บไซต์แนะนำ� นิราศภูเขาทอง บทวิเคร�ะห์
ตวั ชี้วดั ที่ ๔.๒ แสวงหาความรจู้ ากแหลง่ เรยี นรู้ คว�มรู้เพิ่มเติม
ต่าง ๆ ทั้งภายในและภายนอกโรงเรียน ศัพท�นุกรม
ด้วยการเลือกใช้สื่ออย่างเหมาะสม บนั ทกึ ความรู้
วเิ คราะห์ สรปุ เปน็ องค์ความรู้ สามารถนำ�ไปใช้ บูรณาการทักษะศตวรรษท่ี 21 จุดประกายโครงงาน
ในชีวติ ประจำ�วันได้
มุง่ ม่นั ในการทำ�งาน นักเรียนแต่งนิราศบรรยายการเดินทางไปสถานท่ีใดสถานที่หน่ึงตามประสบการณ์
ตั ว ชี้ วั ด ท่ี ๖ . ๑ ต้ั งใ จ แ ล ะ รั บ ผิ ด ช อ บ
ในการปฏิบัตหิ น้าทก่ี ารงาน อาจเป็นในจังหวดั ตา่ งจังหวดั หรือต่างประเทศ โดยสอดแทรกความรู้ ความคิด ความรสู้ ึก
ตัวช้ีวัดท่ี ๖.๒ ทำ�งานด้วยความเพียรพยายาม
และอดทนเพื่อใหง้ านสำ�เรจ็ ตามเป้าหมาย ค่านยิ ม วฒั นธรรม เพอ่ื บอกเลา่ แกผ่ ้อู ่าน
รักความเปน็ ไทย
ตัวช้ีวัดท่ี ๗.๒ เห็นคุณค่าและใช้ภาษาไทย
ในการส่ือสารไดอ้ ยา่ งถูกต้องเหมาะสม
สุดยอดคู่มือครู 10
A ขั้นปฏิบัติและสรุปความรู้หลังการปฏิบัติ Applyขin้ันgสื่อthสeารCแoลmะนm�ำuเnสiนcaอtion Skill ข้ันSปeรlะfเม-Rินeเพg่ือuเพlaิ่มtคinุณgค่า
pplying and Constructing the Knowledge
เสริมความรู้ ครูควรสอน ตัวชี้วัด รอบรู้อาเซียนและโลก
asean
บทน�ำ เร่ือง St ตวั ชวี้ ดั
นิราศเป็นรูปแบบการประพันธ์ชนิดหนึ่งของไทย นิยมแต่งเพื่อพรรณนาสิ่งที่พบเห็นระหว่าง ท ๕.๑ ม. ๑/๑
การเดินทาง ประกอบการพรรณนาอารมณ์ความรู้สึกของผู้แต่ง นิราศภูเขาทองเป็นบทประพันธ์ของ ท ๕.๑ ม. ๑/๒
สุนทรภู่ สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระยาดำารงราชานุภาพ ทรงสันนิษฐานว่าแต่งเมื่อ ท ๕.๑ ม. ๑/๓
พ.ศ. ๒๓๗๑ ในสมัยรัชกาลที่ ๓ ขณะที่แต่งนิราศเรื่องนี้สุนทรภู่บวชอยู่ที่วัดราชบูรณะ (วัดเลียบ) และ ท ๕.๑ ม. ๑/๔
ได้เดินทางไปจังหวัดพระนครศรีอยุธยาครั้งแรกเพื่อนมัสการพระเจดีย์ภูเขาทอง ที่วัดภูเขาทอง ท ๕.๑ ม. ๑/๕
ซง่ึ เปน็ วดั รา้ งในทงุ่ นาทางทศิ ตะวนั ตกเฉยี งเหนอื ของจงั หวดั พระนครศรอี ยธุ ยา และเชอ่ื กนั วา่ มพี ระบรมธาตุ
บรรจุอยู่ในพระเจดีย์องค์นี้ ภาระงาน/ช้นิ งาน
สุนทรภู่ออกเดินทางตอนเช้าตรู่ พร้อมด้วยหนูพัดบุตรชาย ลงเรือแจวจากวัดราชบูรณะไปตาม
ลำานำ้าเจ้าพระยา ผ่านสถานที่ต่าง ๆ และมาถึงจังหวัดพระนครศรีอยุธยาเวลาเย็น นิราศเรื่องนี้ท่านแต่งขึ้น เรยี งความแสดงความคดิ เหน็
เพื่อเป็นที่ระลึกในโอกาสที่ได้มาไหว้พระ ดังคำากลอนในตอนท้ายนิราศว่า
ep 1
ด้วยได้ไปเคารพพระพุทธรูป ทั้งสถูปบรมธาตุพระศาสนา
เป็นนิสัยไว้เหมือนเตือนศรัทธา ตามภาษาไม่สบายพอคลายใจ ขน้ั สงั เกต
รวบรวมข้อมูล
นักเรียนจะเห็นได้ว่าสุนทรภู่เกิดมาเพื่อเขียนกลอน แม้อยู่ในระหว่างการเดินทาง ท่านก็ยัง ๑. นักเรียนร่วมกันสนทนา โดยตอบ
เจียดเวลามาเขียนหนังสือ ดังที่ท่านกล่าวว่า “นักเลงกลอนนอนเปล่าก็เศร้าใจ” หากนักเรียนได้ศึกษา ค�ำ ถาม ดังนี้
ประวัติการเขียนหนังสือของสุนทรภู่ นักเรียนจะพบว่าสุนทรภู่เขียนหนังสืออยู่ถึง ๔ รัชกาล กล่าวคือ
ตั้งแต่รัชกาลที่ ๑ ถึงรัชกาลที่ ๔ เป็นระยะเวลาเกือบ ๕๐ ปี ผลงานของท่านเป็นที่นิยมชมชื่น • นิราศภูเขาทองมีคุณค่าอย่างไร
และอยู่ในใจคนไทยตลอดมา ดังที่ศาสตราจารย์เจือ สตะเวทิน กล่าวว่า งานวรรณกรรมของสุนทรภู่
ไม่มีวันตาย (ตัวอย่างคำ�ตอบ ได้รับความรู้เกี่ยวกับ
นิราศเรื่องนี้นับว่าเป็นนิราศเรื่องยอดเยี่ยมของสุนทรภู่ นักวรรณคดีได้เปรียบเทียบนิราศเรื่องนี้
กับนิราศเมืองแกลง ซึ่งเป็นนิราศเรื่องแรกของสุนทรภู่ แล้วตั้งข้อสังเกตว่า นิราศภูเขาทองแสดงให้เห็น วิถีชีวิตและสภาพสังคมที่ผู้แต่งบรรยาย
พัฒนาการทางวรรณศิลป์ของสุนทรภู่อย่างชัดเจน ทั้งนี้ อาจเป็นเพราะสุนทรภู่ประพันธ์นิราศเรื่องนี้
ขณะอยู่ในวัยกลางคน ผ่านประสบการณ์ชีวิตทั้งทุกข์และสุข จึงมีความเข้าใจชีวิตและใช้สำานวนกลอน ระหวา่ งการเดนิ ทาง)
ที่ลึกซึ้ง นักเรียนจะพบปรัชญาชีวิตสอดแทรกอยู่ในเนื้อเรื่องโดยตลอด นิราศภูเขาทองจึงเป็นที่ ๒. นั ก เ รี ย น ศึ ก ษ า บ ท นำ � เ ร่ื อ ง
ประทับใจผู้อ่านอย่างยิ่งทุกยุคสมัย
เ พ่ื อ ทำ � ค ว า ม เ ข้ า ใ จ ก่ อ น อ่ า น
นิราศภูเขาทอง
นริ าศภเู ขาทอง 11
แนวข้อสอบ O-NET/PISA
ค�ำ ประพนั ธใ์ นข้อใดมีการอา่ นออกเสียงแบบเอ้ือสมั ผัส
๑ ขอสมหวังตั้งประโยชน์โพธิญาณ ๒ พระพายเฉอ่ื ยฉวิ ฉวิ วะหวิวหวาม
๓ ถึงแขวงนนทช์ ลมารคตลาดขวญั ๔ เพราะตัวต้องตกประดาษวาสนา
(เฉลยข้อ ๑ เพราะค�ำ วา่ โพธิญาณ ปกติต้องอ่านว่า โพ-ทิ-ยาน แต่เพอ่ื ใหม้ ีเสียงสัมผัส
กับค�ำ ว่า ประโยชน์ จงึ อา่ นว่า โพด-ทิ-ยาน)
11 สุดยอดคู่มือครู
GPAS 5 Steps ข้ันสังGเกตatรhวeบrรiวnมgข้อมูล ข้ันคิดวิPเคrรoาcะหe์แsลsะiสnรgุปความรู้
บูรณาการทักษะศตวรรษที่ 21 แนวข้อสอบ O-NET/PISA
St Step 1
ขัน้ สงั เกต
รวบรวมขอ้ มูล
การเดินทางในนิราศภูเขาทอง
๓. นั ก เ รี ย น ศึ ก ษ า ก า ร เ ดิ น ท า ง การเดินทางครั้งนี้สุนทรภู่ออกเดินทางจากวัดราชบูรณะ โดยใช้เรือแจวล่องไปตามลาำ นำ้าเจ้าพระยา
ในนิราศภูเขาทองของสนุ ทรภู่ ผ่านพระบรมมหาราชวัง วัดประโคนปัก โรงเหล้า ไปถึงบางจาก บางพลู บางพลัด บางโพ บ้านญวน
ผ่านวัดเขมา ตลาดแก้ว จนถึงตลาดขวัญ (ที่จังหวัดนนทบุรีในปัจจุบัน) เข้าไปทางบางธรณี เกาะเกร็ด
๔. นั ก เ รี ย น อ่ า น นิ ร า ศ ภู เ ข า ท อ ง บางพูด บ้านใหม่ บางเดื่อ บางหลวง สามโคก บ้านงิ้ว เมื่อถึงเกาะใหญ่ราชครามก็ลัดเลาะมาจนเข้าเขต
โดยอ่านแบบสำ�รวจเร่ือง พร้อมท้ัง พระนครศรีอยุธยา ผ่านจวนเจ้าเมือง วัดพระเมรุ (ปัจจุบันเรียก วัดหน้าพระเมรุ) ในที่สุดก็ถึง
บนั ทกึ คำ�ที่ไม่รูค้ วามหมาย วัดภูเขาทอง
๕. นักเรียนศึกษาความหมายคำ�ศัพท์ หลังจากได้นมัสการเจดีย์ภูเขาทองแล้ว สุนทรภู่ก็เดินทางกลับ
จากศพั ทานกุ รมทา้ ยเรอ่ื ง และค้นหา นิราศภูเขาทอง
ความหมายของคำ�จากพจนานุกรม
เพิม่ เตมิ สุนทรภู่
๖. นั ก เ รี ย น อ่ า น นิ ร า ศ ภู เ ข า ท อ ง เดือนสิบเอ็ดเสร็จธุระพระวสา
อย่างละเอยี ดอกี ครง้ั รับกฐินภิญโญโมทนา ชุลีลาลงเรือเหลืออาลัย
ออกจากวัดทัศนาดูอาวาส เมื่อตรุษสารทพระพรรษาได้อาศัย
ep 2 ขัน้ คิดวเิ คราะห์ สามฤดูอยู่ดีไม่มีภัย มาจำาไกลอารามเมื่อยามเย็น
โอ้อาวาสราชบุรณะพระวิหาร แต่นี้นานนับทิวาจะมาเห็น
และสรุปความรู้ เหลือรำาลึกนึกน่านำ้าตากระเด็น เพราะขุกเข็ญคนพาลมารานทาง
จะยกหยิบธิบดีเป็นที่ตั้ง ก็ใช้ถังแทนสัดเห็นขัดขวาง
๗. นักเรียนช่วยกันต้ังคำ�ถามและ จึ่งอำาลาอาวาสนิราศร้าง มาอ้างว้างวิญญาณ์ในสาคร
ตอบคำ�ถามเก่ียวกับเรื่องท่ีอ่าน
โดยครเู ปน็ ผ้แู นะนำ� เชน่ ถึงหน้าวังดังหนึ่งใจจะขาด คิดถึงบาทบพิตรอดิศร
• ขณะแตง่ นริ าศภเู ขาทอง โอ้ผ่านเกล้าเจ้าประคุณของสุนทร แต่ปางก่อนเคยเฝ้าทุกเช้าเย็น
พระนิพพานปานประหนึ่งศีรษะขาด ด้วยไร้ญาติยากแค้นถึงแสนเข็ญ
ทั้งโรคซำ้ากรรมซัดวิบัติเป็น ไม่เล็งเห็นที่ซึ่งจะพึ่งพา
สนุ ทรภอู่ ยู่ในสถานภาพใด จึงสร้างพรตอตส่าห์ส่งส่วนบุญถวาย ประพฤติฝ่ายสมถะทั้งวสา
(สุนทรภบู่ วชเป็นพระ) เป็นสิ่งของฉลองคุณมุลิกา ขอเป็นข้าเคียงบาททุกชาติไป
• สนุ ทรภอู่ อกเดนิ ทางจากสถานทใี่ ด
(วัดราชบูรณะ) 12 วรรณคดีและวรรณกรรม ช้ันมัธยมศกึ ษาปที ่ี ๑
• ช่วงเวลานัน้ อยู่ในรชั สมัยใด
(รชั กาลที่ ๓)
นิราศภูเขาทอง (๑) แนวข้อสอบ O-NET/PISA
คำ�ประพันธใ์ นข้อใดมกี ารใชส้ ญั ลักษณ์
๑ ถงึ หน้าวงั ดงั หนึง่ ใจจะขาด คดิ ถงึ บาทบพติ รอดิศร
โอ้ผ่านเกลา้ เจา้ ประคณุ ของสุนทร แตป่ างก่อนเคยเฝ้าทุกเชา้ เยน็
๒ เคยหมอบใกลไ้ ด้กลิน่ สุคนธ์ตรลบ ละอองอบรสรื่นชื่นนาสา
ส้ินแผ่นดนิ ส้ินรสสุคนธา วาสนาเราก็ส้ินเหมือนกลนิ่ สคุ นธ์
สุดยอดคู่มือครู 12
A ข้ันปฏิบัติและสรุปความรู้หลังการปฏิบัติ Applyขinั้นgสื่อthสeารCแoลmะนm�ำuเnสiนcaอtion Skill ข้ันSปeรlะfเม-Rินeเพg่ือuเพlaิ่มtคinุณgค่า
pplying and Constructing the Knowledge
เสริมความรู้ ครูควรสอน ตัวชี้วัด รอบรู้อาเซียนและโลก
ep 2aseanSt
ถึงหน้าแพแลเห็นเรือที่นั่ง คิดถึงครั้งก่อนมานำ้าตาไหล ขั้นคดิ วิเคราะห์
เคยหมอบรับกับพระจมื่นไวย แล้วลงในเรือที่นั่งบัลลังก์ทอง และสรปุ ความรู้
เคยทรงแต่งแปลงบทพจนารถ เคยรับราชโองการอ่านฉลอง
จนกฐินสิ้นแม่นำ้าในลำาคลอง มิได้ข้องเคืองขัดหัทยา ๘. นักเรียนช่วยกันต้ังคำ�ถามและ
เคยหมอบใกล้ได้กลิ่นสุคนธ์ตรลบ ละอองอบรสรื่นชื่นนาสา ตอบคำ�ถามเกี่ยวกับเร่ืองท่ีอ่าน
สิ้นแผ่นดินสิ้นรสสุคนธา วาสนาเราก็สิ้นเหมือนกลิ่นสุคนธ์ โดยครูเปน็ ผู้แนะน�ำ เช่น
ดูในวังยังเห็นหอพระอัฐิ ตั้งสติเติมถวายฝ่ายกุศล • เม่ือผ่านพระบรมมหาราชวัง
ทั้งปิ่นเกล้าเจ้าพิภพจบสากล ให้ผ่องพ้นภัยสำาราญผ่านบุรินทร์ สุ น ท ร ภู่ โ ศ ก เ ศ ร้ า เ พ ร า ะ เ ห ตุ ใ ด
( คิ ด ถึ ง พ ร ะ บ า ท ส ม เ ด็ จ พ ร ะ พุ ท ธ -
ถึงอารามนามวัดประโคนปัก ไม่เห็นหลักลือเล่าว่าเสาหิน เ ลิ ศ ห ล้ า น ภ า ลั ย ซึ่ ง เ ส ด็ จ ส ว ร ร ค ต
เป็นสำาคัญปันแดนในแผ่นดิน มิรู้สิ้นสุดชื่อที่ลือชา และเสยี ใจในชะตาทอ่ี าภพั ของตน)
ขอเดชะพระพุทธคุณช่วย แม้นมอดม้วยกลับชาติวาสนา
อายุยืนหมื่นเท่าเสาศิลา อยู่คู่ฟ้าดินได้ดังใจปอง • ในสมัยรัชกาลที่ ๒ สุนทรภู่
ไปพ้นวัดทัศนาริมท่านำ้า แพประจำาจอดรายเขาขายของ รับราชการมีหน้าที่อะไร (พนักงาน
มีแพรผ้าสารพัดสีม่วงตอง ทั้งสิ่งของขาวเหลืองเครื่องสำาเภา
ถึงโรงเหล้าเตากลั่นควันโขมง มีคันโพงผูกสายไว้ปลายเสา อ่านเขยี นในเวลาทรงพระราชนพิ นธ์)
โอ้บาปกรรมนำ้านรกเจียวอกเรา ให้มัวเมาเหมือนหนึ่งบ้าเป็นน่าอาย • จากพระบรมมหาราชวังผ่าน
ทำาบุญบวชกรวดนำ้าขอสำาเร็จ พระสรรเพชญโพธิญาณประมาณหมาย
ถึงสุราพารอดไม่วอดวาย ไม่ใกล้กรายแกล้งเมินก็เกินไป สถานท่ีใดอีกบ้างจึงจะถึงวัดเขมา
ไม่เมาเหล้าแล้วแต่เรายังเมารัก สุดจะหักห้ามจิตคิดไฉน (วัดประโคนปัก โรงเหล้า บางจาก
ถึงเมาเหล้าเช้าสายก็หายไป แต่เมาใจนี้ประจำาทุกคำ่าคืน บางพลู บางพลดั บางโพ บ้านญวน)
ถึงบางจากจากวัดพลัดพี่น้อง มามัวหมองม้วนหน้าไม่ฝ่าฝืน เสริมความรู้ ครูควรสอน
เพราะรักใคร่ใจจืดไม่ยืดยืน จำาต้องขืนใจพรากมาจากเมือง
ถึงบางพลูคิดถึงคู่เมื่ออยู่ครอง เคยใส่ซองส่งให้ล้วนใบเหลือง
ถึงบางพลัดเหมือนพี่พลัดมาขัดเคือง ทั้งพลัดเมืองพลัดสมรมาร้อนรน
ถึงบางโพโอ้พระศรีมหาโพธิ ร่มนิโรธรุกขมูลให้พูนผล
ขอเดชะอานุภาพพระทศพล ให้ผ่องพ้นภัยพาลสำาราญกาย
ถึงบ้านญวนล้วนแต่โรงแลสะพรั่ง มีข้องขังกุ้งปลาไว้ค้าขาย ค รู อ ธิ บ า ย ใ ห้ นั ก เ รี ย น เ ห็ น ถึ ง โ ท ษ
ตรงหน้าโรงโพงพางเขาวางราย พวกหญิงชายพร้อมเพรียงมาเมียงมอง ของการด่ืมสุราหรือสารมึนเมาอ่ืน ๆ
จะเหลียวกลับลับเขตประเทศสถาน ทรมานหม่นไหม้ฤทัยหมอง ท่ีนอกจากจะทำ�ให้ขาดสติยั้งคิดแล้ว
ถึงเขมาอารามอร่ามทอง พึ่งฉลองเลิกงานเมื่อวานซืน
ยังเป็นอันตรายต่อร่างกาย ทำ�ให้
นริ าศภูเขาทอง 13 รา่ งกายเสอื่ มโทรม กอ่ ใหเ้ กดิ โรคตา่ ง ๆ
ผู้ ท่ี อ ยู่ อ ย่ า ง พ อ เ พี ย ง ต้ อ ง รู้ จั ก
แนวข้อสอบ O-NET/PISA ดำ�เนินชีวิตอย่างปลอดภัย รู้จักเลือก
แต่สิ่งที่ดีและมีประโยชน์ให้แก่ชีวิต
๓ ถงึ หน้าแพแลเห็นเรือท่ีน่ัง คิดถงึ ครั้งกอ่ นมานํ้าตาไหล ของตนเอง
เคยหมอบรบั กับพระจม่นื ไวย แล้วลงในเรือที่น่ังบลั ลังกท์ อง (ปลูกฝังคุณลักษณะอันพึงประสงค์
๔ ถงึ สามโคกโศกถวลิ ถงึ ปน่ิ เกล้า พระพทุ ธเจา้ หลวงบำ�รงุ ซ่งึ กรงุ ศรี ด้านอยู่อย่างพอเพียง)
ประทานนามสามโคกเปน็ เมอื งตร ี ช่อื ปทุมธานเี พราะมีบวั
(เฉลยขอ้ ๒ กวีใชก้ ลิ่นสุคนธ์เปน็ ส่ิงแทนพระบาทสมเดจ็ พระพุทธเลิศหล้านภาลยั )
13 สุดยอดคู่มือครู
GPAS 5 Steps ขั้นสังGเกตatรhวeบrรiวnมgข้อมูล ข้ันคิดวิPเคrรoาcะหe์แsลsะiสnรgุปความรู้
บูรณาการทักษะศตวรรษท่ี 21
แนวข้อสอบ O-NET/PISA
ep 2
St
ขนั้ คดิ วิเคราะห์
และสรปุ ความรู้ โอ้ปางหลังครั้งสมเด็จบรมโกศ มาผูกโบสถ์ก็ได้มาบูชาชื่น
ชมพระพิมพ์ริมผนังยังยั่งยืน ทั้งแปดหมื่นสี่พันได้วันทา
๙. นักเรียนช่วยกันต้ังคำ�ถามและ โอ้ครั้งนี้มิได้เห็นเล่นฉลอง เพราะตัวต้องตกประดาษวาสนา
ตอบคำ�ถามเก่ียวกับเร่ืองที่อ่าน เป็นบุญน้อยพลอยนึกโมทนา พอนาวาติดชลเข้าวนเวียน
โดยครเู ป็นผแู้ นะนำ� เชน่ ดูนำ้าวิ่งกลิ้งเชี่ยวเป็นเกลียวกลอก กลับกระฉอกฉาดฉัดฉวัดเฉวียน
บ้างพลุ่งพลุ่งวุ้งวงเหมือนกงเกวียน ดูเวียนเวียนคว้างคว้างเป็นหว่างวน
• เมื่อถึงบางธรณี สุนทรภู่รู้สึก ทั้งหัวท้ายกรายแจวกระชากจ้วง ครรไลล่วงเลยทางมากลางหน
อยา่ งไร (โศกเศรา้ มากขน้ึ เพราะบางธรณี โอ้เรือพ้นวนมาในสาชล ใจยังวนหวังสวาทไม่คลาดคลา
ท�ำ ใหค้ ดิ วา่ พนื้ แผน่ ดนิ ทหี่ นาแนน่ ยงิ่ ใหญ่
แตก่ ลับไมม่ ที ี่ใหท้ า่ นอาศยั ) ตลาดแก้วแล้วไม่เห็นตลาดตั้ง สองฟากฝั่งก็แต่ล้วนสวนพฤกษา
โอ้รินรินกลิ่นดอกไม้ใกล้คงคา เหมือนกลิ่นผ้าแพรดำารำ่ามะเกลือ
• ทเี่ กาะเกรด็ ซง่ึ เปน็ ชมุ ชนชาวมอญ เห็นโศกใหญ่ใกล้นำ้าระกำาแฝง ทั้งรักแซงแซมสวาทประหลาดเหลือ
สุ น ท ร ภู่ นึ ก ถึ ง สั จ ธ ร ร ม ข้ อ ใ ด เหมือนโศกพี่ที่ชำ้าระกำาเจือ เพราะรักเรื้อแรมสวาทมาคลาดคลาย
(ทุกส่ิงย่อมเปลี่ยนแปลง ไม่แน่นอน
ไมย่ ่งั ยืน โดยเฉพาะใจของคน) ถึงแขวงนนท์ชลมารคตลาดขวัญ มีพ่วงแพแพรพรรณเขาค้าขาย
ทั้งของสวนล้วนเรืออยู่เรียงราย พวกหญิงชายประชุมกันทุกวันคืน
ตัวช้ีวัด
มาถึงบางธรณีทวีโศก ยามวิโยคยากใจให้สะอื้น
ท ๕.๑ ม. ๑/๕ โอ้สุธาหนาแน่นเป็นแผ่นพื้น ถึงสี่หมื่นสองแสนทั้งแดนไตร
เมื่อเคราะห์ร้ายกายเราก็เท่านี้ ไม่มีที่พสุธาจะอาศัย
นิราศภเู ขาทอง (๒) ล้วนหนามเหน็บเจ็บแสบคับแคบใจ เหมือนนกไร้รังเร่อยู่เอกา
ถึงเกร็ดย่านบ้านมอญแต่ก่อนเก่า ผู้หญิงเกล้ามวยงามตามภาษา
เดี๋ยวนี้มอญถอนไรจุกเหมือนตุ๊กตา ทั้งผัดหน้าจับเขม่าเหมือนชาวไทย
โอ้สามัญผันแปรไม่แท้เที่ยง เหมือนอย่างเยี่ยงชายหญิงทิ้งวิสัย
นี่หรือจิตคิดหมายมีหลายใจ ที่จิตใครจะเป็นหนึ่งอย่าพึงคิด
ถึงบางพูดพูดดีเป็นศรีศักดิ์ มีคนรักรสถ้อยอร่อยจิต
แม้นพูดชั่วตัวตายทำาลายมิตร จะชอบผิดในมนุษย์เพราะพูดจา
ถึงบ้านใหม่ใจจิตก็คิดอ่าน จะหาบ้านใหม่มาดเหมือนปรารถนา
ขอให้สมคะเนเถิดเทวา จะได้ผาสุกสวัสดิ์กำาจัดภัย
ถึงบางเดื่อโอ้มะเดื่อเหลือประหลาด บังเกิดชาติแมลงหวี่มีในไส้
เหมือนคนพาลหวานนอกย่อมขมใน อุปไมยเหมือนมะเดื่อเหลือระอา
ถึงบางหลวงเชิงรากเหมือนจากรัก สู้เสียศักดิ์สังวาสพระศาสนา
เป็นล่วงพ้นรนราคราคา ถึงนางฟ้าจะให้ไม่ไยด ี
14 วรรณคดแี ละวรรณกรรม ชนั้ มธั ยมศึกษาปีที ่ ๑
แนวข้อสอบ O-NET/PISA
ดูน้ำ� วง่ิ กลิง้ เชี่ยวเป็นเกลยี วกลอก กลับกระฉอกฉาดฉดั ฉวดั เฉวยี น
ขอ้ ใดใชก้ ลวธิ กี ารประพนั ธ์เหมอื นค�ำประพนั ธข์ า้ งตน้ (เล่นสมั ผัสสระและสมั ผสั พยญั ชนะ)
๑ เหมอื นคนพาลหวานนอกยอ่ มขมใน อปุ ไมยเหมือนมะเด่ือเหลือระอา (อุปมา)
๒ ลว้ นหนามเหน็บเจ็บแสบคับแคบใจ เหมอื นนกไร้รงั เร่อย่เู อกา (ใชก้ ลวิธีเหมอื นคําประพนั ธ์ขา้ งตน้ )
๓ กระนห้ี รือชอ่ื เสยี งเกียรตยิ ศ จะมหิ มดล่วงหน้าทันตาเหน็ (ค�ำถามที่ไม่ต้องการค�ำตอบ)
๔ ไมเ่ มาเหล้าแลว้ แต่เรายงั เมารกั สุดจะหักหา้ มจิตคดิ ไฉน (เลน่ ค�ำซ�ำ้ )
สุดยอดคู่มือครู 14
A ข้ันปฏิบัติและสรุปความรู้หลังการปฏิบัติ Applyขinั้นgสื่อthสeารCแoลmะนm�ำuเnสiนcaอtion Skill ข้ันSปeรlะfเม-Rินeเพg่ือuเพla่ิมtคinุณgค่า
pplying and Constructing the Knowledge
เสริมความรู้ ครูควรสอน ตัวช้ีวัด รอบรู้อาเซียนและโลก
Step 2asean
ถึงสามโคกโศกถวิลถึงปิ่นเกล้า พระพุทธเจ้าหลวงบำารุงซึ่งกรุงศรี ข้นั คดิ วเิ คราะห์
ประทานนามสามโคกเป็นเมืองตรี ชื่อปทุมธานีเพราะมีบัว และสรุปความรู้
โอ้พระคุณสูญลับไม่กลับหลัง แต่ชื่อตั้งก็ยังอยู่เขารู้ทั่ว
แต่เรานี้ที่สุนทรประทานตัว ไม่รอดชั่วเช่นสามโคกยิ่งโศกใจ ๑๐. นักเรียนช่วยกันต้ังคำ�ถามและ
สิ้นแผ่นดินสิ้นนามตามเสด็จ ต้องเที่ยวเตร็ดเตร่หาที่อาศัย ต อ บ คำ � ถ า ม เ กี่ ย ว กั บ เ ร่ื อ ง ที่ อ่ า น
แม้นกำาเนิดเกิดชาติใดใด ขอให้ได้เป็นข้าฝ่าธุลี โดยครูเปน็ ผู้แนะน�ำ เชน่
สิ้นแผ่นดินขอให้สิ้นชีวิตบ้าง อย่ารู้ร้างบงกชบทศรี
เหลืออาลัยใจตรมระทมทวี ทุกวันนี้ก็ซังตายทรงกายมา • สามโคกคือจังหวัดใดในปัจจุบัน
ถึงบ้านงิ้วเห็นแต่งิ้วละลิ่วสูง ไม่มีฝูงสัตว์สิงกิ่งพฤกษา (ปทุมธานี)
ด้วยหนามดกรกดาษระดะตา นึกก็น่ากลัวหนามขามขามใจ
งิ้วนรกสิบหกองคุลีแหลม ดังขวากแซมเสี้ยมแทรกแตกไสว • ถัดจากสามโคกเป็นสถานที่ใด
ใครทำาชู้คู่ท่านครั้นบรรลัย ก็ต้องไปปีนต้นน่าขนพอง (บ้านง้วิ )
เราเกิดมาอายุเพียงนี้แล้ว ยังคลาดแคล้วครองตัวไม่มัวหมอง
ทุกวันนี้วิปริตผิดทำานอง เจียนจะต้องปีนบ้างหรืออย่างไร • สุ น ท ร ภู่ จ อ ด เ รื อ พั ก ค้ า ง คื น
ในละแวกใด (เกาะใหญ่ราชคราม)
โอ้คิดมาสารพัดจะตัดขาด ตัดสวาทตัดรักมิยักไหว
ถวิลหวังนั่งนึกอนาถใจ ถึงเกาะใหญ่ราชครามพอยามเย็น
ดูห่างย่านบ้านช่องทั้งสองฝั่ง ระวังทั้งสัตว์นำ้าจะทำาเข็ญ
เป็นที่อยู่ผู้ร้ายไม่วายเว้น เที่ยวซ่อนเร้นตีเรือเหลือระอา
พระสุริยงลงลับพยับฝน ดูมัวมนมืดมิดทุกทิศา
ถึงทางลัดตัดทางมากลางนา ทั้งแฝกคาแขมกกขึ้นรกเรี้ยว
เป็นเงางำ้านำ้าเจิ่งดูเวิ้งว้าง ทั้งกว้างขวางขวัญหายไม่วายเหลียว
เห็นดุ่มดุ่มหนุ่มสาวเสียงกราวเกรียว ล้วนเรือเพรียวพร้อมหน้าพวกปลาเลย
เขาถ่อคล่องว่องไวไปเป็นยืด เรือเราฝืดเฝือมานิจจาเอ๋ย
ต้องถ่อคำ้ารำ่าไปล้วนไม่เคย ประเดี๋ยวเสยสวบตรงเข้าพงรก
กลับถอยหลังรั้งรอเฝ้าถ่อถอน เรือขย้อนโยกโยนกระโถนหก
เงียบสงัดสัตว์ป่าคณานก นำ้าค้างตกพร่างพรายพระพายพัด
ไม่เห็นคลองต้องค้างอยู่กลางทุ่ง พอหยุดยุงฉู่ชุมมารุมกัด
เป็นกลุ่มกลุ่มกลุ้มกายเหมือนทรายซัด ต้องนั่งปัดแปะไปมิได้นอน
แสนวิตกอกเอ๋ยมาอ้างว้าง ในทุ่งกว้างเห็นแต่แขมแซมสลอน นริ าศภูเขาทอง (๓)
จนดึกดาวพราวพร่างกลางอัมพร กระเรียนร่อนร้องก้องเมื่อสองยาม
ทั้งกบเขียดเกรียดกรีดจังหรีดเรื่อย พระพายเฉื่อยฉิวฉิววะหวิวหวาม
วังเวงจิตคิดคะนึงรำาพึงความ ถึงเมื่อยามยังอุดมโสมนัส
นิราศภเู ขาทอง 15
แนวข้อสอบ O-NET/PISA
จากความเชอ่ื เกย่ี วกับตน้ งิ้วท่ปี รากฏในนริ าศภเู ขาทอง นำ�ไปใชใ้ นชวี ิตประจ�ำ วันได้อย่างไร
๑ ไมด่ ่มื เคร่ืองด่มื มนึ เมาทุกชนิด (เฉลยขอ้ ๒ เพราะคนไทยมคี วามเชื่อวา่ ผู้ทีป่ ระพฤตผิ ิด
๒ มคี วามซ่อื สัตย์ต่อครอบครวั กับสามีหรือภรรยาของผู้อื่นเม่ือส้ินชีวิตไปต้องปีนต้นง้ิว
๓ ไม่พูดปด สอ่ เสียด หยาบคาย ในนรก ดังนั้น ผู้ที่แต่งงานแล้วจึงควรซื่อสัตย์ต่อสามี
๔ พอใจในส่งิ ท่ตี นมี ไมโ่ ลภอยากได้ของของผอู้ น่ื หรือภรรยาของตนเอง)
15 สุดยอดคู่มือครู
GPAS 5 Steps ขั้นสังGเกตatรhวeบrรiวnมgข้อมูล ข้ันคิดวิPเคrรoาcะหe์แsลsะiสnรgุปความรู้
บูรณาการทักษะศตวรรษที่ 21 แนวข้อสอบ O-NET/PISA
ep 2St
ขน้ั คดิ วเิ คราะห์ สำารวลกับเพื่อนรักสะพรักพร้อม อยู่แวดล้อมหลายคนปรนนิบัติ
และสรุปความรู้ โอ้ยามเข็ญเห็นอยู่แต่หนูพัด ช่วยนั่งปัดยุงให้ไม่ไกลกาย
จนเดือนเด่นเห็นเหล่ากระจับจอก ระดะดอกบัวเผื่อนเมื่อเดือนหงาย
๑๑. นั ก เ รี ย น ช่ ว ย กั น ต้ั ง คำ � ถ า ม แ ล ะ เห็นร่องนำ้าลำาคลองทั้งสองฝ่าย ข้างหน้าท้ายถ่อมาในสาคร
ตอบคำ�ถามเกี่ยวกับเร่ืองที่อ่าน จนแจ่มแจ้งแสงตะวันเห็นพันธุ์ผัก ดูน่ารักบรรจงส่งเกสร
โดยครูเปน็ ผู้แนะน�ำ เช่น เหล่าบัวเผื่อนแลสล้างริมทางจร ก้ามกุ้งซ้อนเสียดสาหร่ายใต้คงคา
สายติ่งแกมแซมสลับต้นตับเต่า เป็นเหล่าเหล่าแลรายทั้งซ้ายขวา
• สุนทรภู่เดินทางไปเจดีย์ภูเขาทอง กระจับจอกดอกบัวบานผกา ดาษดาดูขาวดังดาวพราย
กบั ใคร (หนูพัดและลูกศษิ ย์) โอ้เช่นนี้สีกาได้มาเห็น จะลงเล่นกลางทุ่งเหมือนมุ่งหมาย
ที่มีเรือน้อยน้อยจะลอยพาย เที่ยวถอนสายบัวผันสันตะวา
• เมื่อถึงพระนครศรีอยุธยาสุนทรภู่ ถึงตัวเราเล่าถ้ามีโยมหญิง ไหนจะนิ่งดูดายอายบุปผา
คิดจะแวะหาผู้ใด แต่ก็เปล่ียนใจ คงจะใช้ให้ศิษย์ที่ติดมา อุตส่าห์หาเอาไปฝากตามยากจน
เพราะเหตุใด (สุนทรภู่คิดจะแวะหา นี่จนใจไม่มีเท่าขี้เล็บ ขี้เกียจเก็บเลยทางมากลางหน
ทา่ นเจา้ เมอื งทเ่ี คยรจู้ กั กนั แตต่ อนนส้ี นุ ทรภู่ พอรอนรอนอ่อนแสงพระสุริยน ถึงตำาบลกรุงเก่ายิ่งเศร้าใจ
ตกอับจึงกลัวท่านไม่ต้อนรับ ถ้าเป็น มาทางท่าหน้าจวนจอมผู้รั้ง คิดถึงครั้งก่อนมานำ้าตาไหล
อยา่ งนน้ั สนุ ทรภคู่ งอบั อายและเสยี ใจมาก) จะแวะหาถ้าท่านเหมือนเมื่อเป็นไวย๑ ก็จะได้รับนิมนต์ขึ้นบนจวน
แต่ยามยากหากว่าถ้าท่านแปลก อกมิแตกเสียหรือเราเขาจะสรวล
• สนุ ทรภู่ถกู โจรปลน้ ท่ไี หน เหมือนเข็ญใจใฝ่สูงไม่สมควร จะต้องม้วนหน้ากลับอัประมาณ
(วดั พระเมรุ) มาจอดท่าหน้าวัดพระเมรุข้าม ริมอารามเรือเรียงเคียงขนาน
บ้างขึ้นล่องร้องรำาเล่นสำาราญ ทั้งเพลงการเกี้ยวแก้กันแซ่เซ็ง
บ้างฉลองผ้าป่าเสภาขับ ระนาดรับรัวคล้ายกับนายเส็ง
มีโคมรายแลอร่ามเหมือนสามเพ็ง เมื่อคราวเคร่งก็มิใคร่จะได้ดู
ไอ้ลำาหนึ่งครึ่งท่อนกลอนมันมาก ช่างยาวลากเลื้อยเจื้อยจนเหนื่อยหู
ไม่จบบทลดเลี้ยวเหมือนเงี้ยวงู จนลูกคู่ขอทุเลาว่าหาวนอน
ได้ฟังเล่นต่างต่างที่ข้างวัด ดึกสงัดเงียบหลับลงกับหมอน
ประมาณสามยามคลำ้าในอัมพร อ้ายโจรจรจู่จ้วงเข้าล้วงเรือ
นาวาเอียงเสียงกุกลุกขึ้นร้อง มันดำาล่องนำ้าไปช่างไวเหลือ
ไม่เห็นหน้าสานุศิษย์ที่ชิดเชื้อ เหมือนเนื้อเบื้อบ้าเลอะดูเซอะซะ
แต่หนูพัดจัดแจงจุดเทียนส่อง ไม่เสียของขาวเหลืองเครื่องอัฏฐะ
ด้วยเดชะตบะบุญกับคุณพระ ชัยชนะมารได้ดังใจปอง
๑ คือพระไชยวิชิต (เผือก) เป็นเจ้าบทเจ้ากลอนเหมือนกัน
16 วรรณคดแี ละวรรณกรรม ชน้ั มัธยมศึกษาปีที่ ๑
แนวข้อสอบ O-NET/PISA พระพายเฉื่อยฉวิ ฉิววะหวิวหวาม ขอ้ คดิ จากค�ำ ประพันธ์นี้ตรงกับข้อใด
ถงึ เม่อื ยามยงั อดุ มโสมนสั ๑ คนท่คี อยดแู ลเอาอกเอาใจเราคือคนท่ีตอ้ งการเงนิ ของเรา
ทัง้ กบเขยี ดเกรยี ดกรดี จังหรีดเร่ือย อยแู่ วดล้อมหลายคนปรนนบิ ัติ ๒ คนที่รายลอ้ มตวั เราคือคนท่พี ร้อมจะชว่ ยเหลือกัน
วงั เวงจิตคดิ คะนึงร�ำ พงึ ความ ชว่ ยน่ังปดั ยุงใหไ้ มไ่ กลกาย ๓ คนที่ทำ�ให้เราสนกุ สนานมคี วามสุขคือเพอ่ื นรกั
ส�ำ รวลกับเพือ่ นรกั สะพรกั พรอ้ ม ๔ คนที่อย่เู คยี งข้างในยามมีทุกขค์ อื คนทร่ี กั เราจริง
โอย้ ามเขญ็ เหน็ อยแู่ ตห่ นพู ดั
(เฉลยข้อ ๔ เพราะเนอ้ื ความของคำ�ประพันธ์คือ เม่อื ยามมงั่ มเี งนิ ทองก็มีเพ่อื นฝงู มากมายมาคอยเอาอกเอาใจ
แต่ยามตกทุกข์ได้ยากคนเหลา่ นัน้ กห็ ายหน้าไปหมด เหลอื หนพู ัดคนเดียวมาคอยดูแล)
สุดยอดคู่มือครู 16
A ข้ันปฏิบัติและสรุปความรู้หลังการปฏิบัติ Applyขinั้นgสื่อthสeารCแoลmะนm�ำuเnสiนcaอtion Skill ขั้นSปeรlะfเม-Rินeเพg่ือuเพla่ิมtคinุณgค่า
pplying and Constructing the Knowledge
เสริมความรู้ ครูควรสอน ตัวช้ีวัด รอบรู้อาเซียนและโลก
Step 2asean
ขัน้ คดิ วิเคราะห์
และสรุปความรู้
เจดีย์ภูเขาทอง ๑๒. นั ก เ รี ย น ช่ ว ย กั น ต้ั ง คำ � ถ า ม แ ล ะ
จังหวัดพระนครศรีอยุธยา ตอบคำ�ถามเก่ียวกับเรื่องที่อ่าน
โดยครเู ป็นผูแ้ นะนำ� เชน่
• วั น ท่ี สุ น ท ร ภู่ ไ ด้ น มั ส ก า ร
เจดยี ์ภเู ขาทองตรงกบั วนั ใด
(วนั อโุ บสถหรือวันพระ)
• สุนทรภู่นมัสการเจดีย์ภูเขาทอง
อย่างไร
(เดินประทักษิณ ๓ รอบ กราบนมัสการ
จุดเทียน อธษิ ฐาน)
ครั้นรุ่งเช้าเข้าเป็นวันอุโบสถ เจริญรสธรรมาบูชาฉลอง นริ าศภูเขาทอง (๔)
ไปเจดีย์ที่ชื่อภูเขาทอง ดูสูงล่องลอยฟ้านภาลัย
อยู่กลางทุ่งรุ่งโรจน์สันโดษเด่น เป็นที่เล่นนาวาคงคาใส 17 สุดยอดคู่มือครู
ที่พื้นลานฐานบัทม์ถัดบันได คงคาไหลล้อมรอบเป็นขอบคัน
มีเจดีย์วิหารเป็นลานวัด ในจังหวัดวงแขวงกำาแพงกั้น
ที่องค์ก่อย่อเหลี่ยมสลับกัน เป็นสามชั้นเชิงชานตระหง่านงาม
บันไดมีสี่ด้านสำาราญรื่น ต่างชมชื่นชวนกันขึ้นชั้นสาม
ประทักษิณจินตนาพยายาม ได้เสร็จสามรอบคำานับอภิวันท์
มีห้องถำ้าสำาหรับจุดเทียนถวาย ด้วยพระพายพัดเวียนดูเหียนหัน
เป็นลมทักษิณาวรรตน่าอัศจรรย์ แต่ทุกวันนี้ชราหนักหนานัก
ทั้งองค์ฐานรานร้าวถึงเก้าแฉก เผยอแยกยอดทรุดก็หลุดหัก
โอ้เจดีย์ที่สร้างยังร้างรัก เสียดายนักนึกน่านำ้าตากระเด็น
กระนี้หรือชื่อเสียงเกียรติยศ จะมิหมดล่วงหน้าทันตาเห็น
เป็นผู้ดีมีมากแล้วยากเย็น คิดก็เป็นอนิจจังเสียทั้งนั้น
นิราศภูเขาทอง 17
รอบรู้อาเซียนและโลก
เจดียช์ ะเวดากอง ประเทศเมียนมา
ต้ังอยู่ที่เนินเขาเชียงกุตระ เมืองย่างกุ้ง เชื่อกันว่าบรรจุ
พระเกศาธาตุของพระพุทธเจ้าจำ�นวน ๘ เส้น เริ่มแรก
สร้างโดยชาวมอญในครสิ ตศ์ ตวรรษท่ี ๖-๑๐ ตอ่ เตมิ ใหส้ งู ขน้ึ
ในชว่ งครสิ ตศ์ ตวรรษท่ี ๑๔
GPAS 5 Steps ข้ันสังGเกตatรhวeบrรiวnมgข้อมูล ข้ันคิดวิPเคrรoาcะหe์แsลsะiสnรgุปความรู้
บูรณาการทักษะศตวรรษที่ 21 แนวข้อสอบ O-NET/PISA
ep 2 ขั้นคิดวิเคราะห์St
และสรปุ ความรู้ ขอเดชะพระเจดีย์คิรีมาศ บรรจุธาตุที่ตั้งนรังสรรค์
ข้าอุตส่าห์มาเคารพอภิวันท์ เป็นอนันต์อานิสงส์ดำารงกาย
๑๓. นักเรียนช่วยกันต้ังคำ�ถามและ จะเกิดชาติใดใดในมนุษย์ ให้บริสุทธิ์สมจิตที่คิดหมาย
ตอบคำ�ถามเก่ียวกับเร่ืองท่ีอ่าน ทั้งทุกข์โศกโรคภัยอย่าใกล้กราย แสนสบายบริบูรณ์ประยูรวงศ์
โดยครูเปน็ ผ้แู นะน�ำ เช่น ทั้งโลโภโทโสและโมหะ ให้ชนะใจได้อย่าใหลหลง
ขอฟุ้งเฟื่องเรืองวิชาปัญญายง ทั้งให้ทรงศีลขันธ์ในสันดาน
• สุนทรภู่อธิษฐานว่าอยา่ งไร อีกสองสิ่งหญิงร้ายและชายชั่ว อย่าเมามัวหมายรักสมัครสมาน
(ขอให้ตนมจี ิตใจบริสทุ ธิ์ มศี ลี ธรรม ขอสมหวังตั้งประโยชน์โพธิญาณ ตราบนิพพานชาติหน้าให้ถาวร
ไม่โลภ ไม่โกรธ ไม่หลง ปราศจากทุกข์ พอกราบพระปะดอกปทุมชาติ พบพระธาตุสถิตในเกสร
สมถวิลยินดีชุลีกร ประคองช้อนเชิญองค์ลงนาวา
โศก โรค ภัย แวดล้อมด้วยลูกหลาน กับหนูพัดมัสการสำาเร็จแล้ว ใส่ขวดแก้ววางไว้ใกล้เกศา
ญาติพี่น้อง มีปัญญาแตกฉาน ขอให้ มานอนกรุงรุ่งขึ้นจะบูชา ไม่ปะตาตันอกยิ่งตกใจ
บรรลุโพธญิ าณ) แสนเสียดายหมายจะชมบรมธาตุ ใจจะขาดคิดมานำ้าตาไหล
๑๔. นักเรียนช่วยกันสรุปใจความสำ�คัญ โอ้บุญน้อยลอยลับครรไลไกล เสียนำ้าใจเจียนจะดิ้นสิ้นชีวัน
ในนิราศภูเขาทอง ครูช่วยบันทึก สุดจะอยู่ดูอื่นไม่ฝืนโศก กำาเริบโรคร้อนฤทัยเฝ้าใฝ่ฝัน
บนกระดาน แล้วร่วมกันเรียบเรียง พอตรู่ตรู่สุริย์ฉายขึ้นพรายพรรณ ให้ล่องวันหนึ่งมาถึงธาน ี
ขัดเกลาอกี คร้ัง ประทับท่าหน้าอรุณอารามหลวง ค่อยสร่างทรวงทรงศีลพระชินสีห์
๑๕. นักเรียนช่วยกันเขียนแผนภาพ- นิราศเรื่องเมืองเก่าของเรานี้ ไว้เป็นที่โสมนัสทัศนา
ค ว า ม คิ ด เ พ่ื อ ส รุ ป เ ห ตุ ก า ร ณ์ ใ น ด้วยได้ไปเคารพพระพุทธรูป ทั้งสถูปบรมธาตุพระศาสนา
นริ าศภูเขาทอง เป็นนิสัยไว้เหมือนเตือนศรัทธา ตามภาษาไม่สบายพอคลายใจ
ตัวอยา่ งแผนภาพความคดิ ใช่จะมีที่รักสมัครมาด แรมนิราศร้างมิตรพิสมัย
ซึ่งครวญครำ่าทำาทีพิรี้พิไร ตามวิสัยกาพย์กลอนแต่ก่อนมา
เหตุการณ์ เหมือนแม่ครัวคั่วแกงพะแนงผัด สารพัดเพียญชนังเครื่องมังสา
อันพริกไทยใบผักชีเหมือนสีกา ต้องโรยหน้าเสียสักหน่อยอร่อยใจ
เหตกุ ารณ์ จงทราบความตามจริงทุกสิ่งสิ้น อย่านึกนินทาแถลงแหนงไฉน
นักเลงกลอนนอนเปล่าก็เศร้าใจ จึงรำ่าไรเรื่องร้างเล่นบ้างเอย
๑ ๒๓ ๔
เหตกุ ารณ์ เหตุการณ์
18 วรรณคดีและวรรณกรรม ชั้นมัธยมศกึ ษาปที ่ี ๑
รอบรู้อาเซียนและโลก
นริ าศภเู ขาทอง (๕) เทวสถานพรมั บานัน ประเทศอนิ โดนเี ซีย
สุดยอดคู่มือครู 18 เทวสถานในศาสนาพราหมณ์-ฮินดู บนเกาะชวา
ได้รับการขนานนามว่า เป็นศาสนสถานของพราหมณ์-ฮินดู
ทีใ่ หญ่ทีส่ ุดในภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉยี งใต้
A ข้ันปฏิบัติและสรุปความรู้หลังการปฏิบัติ Applyขinั้นgส่ือthสeารCแoลmะนm�ำuเnสiนcaอtion Skill ขั้นSปeรlะfเม-Rินeเพg่ือuเพla่ิมtคinุณgค่า
pplying and Constructing the Knowledge
เสริมความรู้ ครูควรสอน ตัวช้ีวัด รอบรู้อาเซียนและโลก
บทวิเคราะห์
Step 2asean
ขน้ั คิดวเิ คราะห์
และสรปุ ความรู้
นิราศภูเขาทองเป็นนิราศเรื่องเอกของสุนทรภู่ที่ติดตรึงอยู่ในใจของผู้อ่าน ทั้งเนื้อความ ๑๖. นักเรียนพิจารณาแนวทางการ-
และสำานวนโวหาร ประเมนิ คา่ วรรณคดจี ากบทวเิ คราะห์
จากนั้นแบ่งกลุ่มประเมินคุณค่า
ความงามทางวรรณศิลป์ นริ าศภเู ขาทองในแตล่ ะดา้ น พรอ้ มทง้ั
ความงดงามทางวรรณศิลป์ของนิราศเรื่องนี้ เกิดจากการสรรคำามาเล่นสัมผัสใน ทั้งสัมผัสสระ ยกตัวอย่างคำ�ประพันธ์ประกอบ
และสัมผัสพยัญชนะ เช่น การอธบิ าย
ดูนำ้าวิ่งกลิ้งเชี่ยวเป็นเกลียวกลอก กลับกระฉอกฉาดฉัดฉวัดเฉวียน กลมุ่ ที่ ๑ คณุ คา่ ดา้ นวรรณศลิ ป์
บ้างพลุ่งพลุ่งวุ้งวงเหมือนกงเกวียน ดูเวียนเวียนคว้างคว้างเป็นหว่างวน (สรุปแนวคดิ ส�ำ หรับครู
เป็นนิราศท่ีมีกลวิธีการแต่งและ
จะเห็นว่านอกจากสุนทรภู่จะเล่นสัมผัสอย่างไพเราะ เกิดจังหวะในการอ่านแล้ว ยังทำาให้ผู้อ่าน
เห็นภาพชัดเจนอีกด้วย พัฒนาการของช้ันเชงิ วรรณศลิ ป์ท่ีงดงาม
อีกตัวอย่างหนึ่งแสดงให้เห็นความงามของภาษาจากการเล่นคำาซำ้า ทำาให้เกิดโวหารที่คมคาย ลึกซ้ึง เช่น มีการเล่นคำ� การใช้
ติดใจผู้อ่านเสมอมา และมักมีผู้นำามาอ้างอิงจนถึงปัจจุบัน เช่น โวหารเปรยี บเทยี บ สมั ผสั นอก สมั ผสั ใน
การซา้ํ ค�ำ จัดเป็นนิราศที่ยอดเยี่ยมที่สุด
ไม่เมาเหล้าแล้วแต่เรายังเมารัก สุดจะหักห้ามจิตคิดไฉน ของสุนทรภ่)ู
ถึงเมาเหล้าเช้าสายก็หายไป แต่เมาใจนี้ประจำาทุกคำ่าคืน
กลุม่ ท่ี ๒ คุณคา่ ด้านแนวคิด
การถ่ายทอดอารมณ์สะเทือนใจ (สรุปแนวคิดส�ำ หรับครู
การบรรยายการเดินทางในนิราศภูเขาทองได้สอดแทรกความเสียใจ อาลัยอาวรณ์ของสุนทรภู่ กวีต้องการบันทึกการเดินทางและ
ที่มีต่อพระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย และความเสียใจในความอาภัพของโชคชะตาตนเอง
ไว้อย่างแนบเนียนและกินใจผู้อ่าน ดังเห็นได้จากคำาประพันธ์ต่อไปนี้ ถ่ า ย ท อ ด ค ว า ม โ ศ ก เ ศ ร้ า เ สี ย ใ จ
ความอาลัยอาวรณ์ และความน้อยใจใน
ถึงหน้าวังดังหนึ่งใจจะขาด คิดถึงบาทบพิตรอดิศร ชะตาชีวติ ของตนเอง)
โอ้ผ่านเกล้าเจ้าประคุณของสุนทร แต่ปางก่อนเคยเฝ้าทุกเช้าเย็น
-----------------------------------------------------------------------------------------
เคยหมอบใกล้ได้กลิ่นสุคนธ์ตรลบ ละอองอบรสรื่นชื่นนาสา
สิ้นแผ่นดินสิ้นรสสุคนธา วาสนาเราก็สิ้นเหมือนกลิ่นสุคนธ์
รอบรู้อาเซียนและโลก นิราศภเู ขาทอง 1๙
มสั ยดิ โอมาร์ อาลี ไซฟดุ ดิน ประเทศบรไู นดารุสซาลาม
ต้ังอยู่ใจกลางกรุงบันดาร์เสรีเบกาวัน สร้างโดยสุลต่านโอมาร์ อาลี ไซฟุดดินท่ี ๓
พระราชบดิ าของสมเดจ็ พระราชาธบิ ดฮี จั ญี ฮสั ซานลั โบลเกยี ห์ เปน็ สถาปตั ยกรรมแบบ
อิสลามิก ยอดโดมสีทองใช้แผ่นทองคำ�ถึง ๓.๓ ล้านแผ่น ความงดงามของมัสยิด
แห่งนไ้ี ดร้ ับการยกย่องว่าเปน็ “มนิ ทิ ัชมาฮาล”
19 สุดยอดคู่มือครู
GPAS 5 Steps ขั้นสังGเกตatรhวeบrรiวnมgข้อมูล ขั้นคิดวิPเคrรoาcะหe์แsลsะiสnรgุปความรู้
บูรณาการทักษะศตวรรษที่ 21 แนวข้อสอบ O-NET/PISA
ep 2 ขั้นคิดวิเคราะห์
St
และสรปุ ความรู้
สะท้อนสังคมและวิถีชีวิตไทย
สุนทรภู่เดินทางผ่านสถานที่ต่าง ๆ ทำาให้ได้เห็นวิถีชีวิตของคนไทยและสภาพสังคมในแต่ละท้องถิ่น
๑๖. นักเรียนพิจารณาแนวทางการ- ท่านจึงนำามาถ่ายทอดลงในนิราศเรื่องนี้ เช่น เมื่อถึงแขวงนนท์ สุนทรภู่บรรยายการสร้างบ้านเรือน
ประเมนิ ค่าวรรณคดีจากบทวิเคราะห์ และการประกอบอาชีพของชาวบ้านไว้ ดังนี้
จ า ก น้ั น แ บ่ ง ก ลุ่ ม ป ร ะ เ มิ น คุ ณ ค่ า ถึงแขวงนนท์ชลมารคตลาดขวัญ มีพ่วงแพแพรพรรณเขาค้าขาย
นิ ร า ศ ภู เ ข า ท อ ง ใ น แ ต่ ล ะ ด้ า น ทั้งของสวนล้วนเรืออยู่เรียงราย พวกหญิงชายประชุมกันทุกวันคืน
พร้อมท้ังยกตัวอย่างคำ�ประพันธ์ การแต่งกายของผู้หญิงไทยและผู้หญิงไทยเชื้อสายมอญก็มีบันทึกไว้ในนิราศเรื่องนี้ว่า
ประกอบการอธิบาย
ถึงเกร็ดย่านบ้านมอญแต่ก่อนเก่า ผู้หญิงเกล้ามวยงามตามภาษา
กลมุ่ ท่ี ๓ คณุ คา่ ดา้ นสงั คม เดี๋ยวนี้มอญถอนไรจุกเหมือนตุ๊กตา ทั้งผัดหน้าจับเขม่าเหมือนชาวไทย
(สรปุ แนวคดิ สำ�หรบั ครู สุนทรภู่ได้สอดแทรกเกร็ดความรู้เกี่ยวกับประวัติของสถานที่บางแห่ง เช่น สามโคก ที่ได้ชื่อว่า
สะท้อนสภาพบ้านเมืองในสมัย ปทุมธานีเพราะมีบัว ดังคำาประพันธ์ว่า
รัตนโกสินทร์ตอนต้น สถานที่ต่าง ๆ ถึงสามโคกโศกถวิลถึงปิ่นเกล้า พระพุทธเจ้าหลวงบำารุงซึ่งกรุงศรี
ประทานนามสามโคกเป็นเมืองตรี ชื่อปทุมธานีเพราะมีบัว
ชีวิตความเป็นอยู่ของผู้คน ประเพณี
วั ฒ น ธ ร ร ม ก า ร แ ต่ ง ก า ย แ ล ะ
ก า ร เ ป ลี่ ย น แ ป ล ง ข อ ง ส ภ า พ สั ง ค ม ข้อคิดจากนิราศภูเขาทอง
ในสมยั นัน้ ) ในขณะทีส่ นุ ทรภูแ่ ตง่ นริ าศเรือ่ งนีท้ า่ นเปน็ ภกิ ษ ุ และรูส้ กึ โศกเศรา้ อาวรณอ์ ยา่ งยิง่ กบั การเสดจ็ สวรรคต
ของพระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย รวมทั้งชะตาชีวิตที่พลิกผันของท่าน ทำาให้ข้อคิดส่วนใหญ ่
กลมุ่ ที่ ๔ คณุ คา่ ด้านเนอื้ หา จากนิราศภูเขาทองเป็นคำาสอนทางพระพุทธศาสนา เช่น ไม่มีสิ่งใดเที่ยงแท้ ชื่อเสียงเกียรติยศ
(สรุปแนวคดิ ส�ำ หรบั ครู ล้วนไม่ยั่งยืน ดังคำาประพันธ์ว่า
เนื้อหาสอดแทรกสัจธรรมในชีวิตของ
ทั้งองค์ฐานรานร้าวถึงเก้าแฉก เผยอแยกยอดทรุดก็หลุดหัก
มนุษย์ท่ีมีการเปลี่ยนแปลงตามครรลอง โอ้เจดีย์ที่สร้างยังร้างรัก เสียดายนักนึกน่านำ้าตากระเด็น
ท้ังสุข ทุกข์ สมหวัง ผิดหวัง โดยกวีได้ กระนี้หรือชื่อเสียงเกียรติยศ จะมิหมดล่วงหน้าทันตาเห็น
เป็นผู้ดีมีมากแล้วยากเย็น คิดก็เป็นอนิจจังเสียทั้งนั้น
ยกตัวอย่างเหตุการณ์ที่ประสบในชีวิต นอกจากนี้ ยังสอดแทรกข้อคิดอื่น ๆ ที่น่าสนใจไว้อีกหลายเรื่อง เช่น เรื่องการพูดท่านสอนว่า
ของตนท�ำ ให้นริ าศเรอื่ งน้เี ปน็ ที่ประทับใจ
และให้ข้อคดิ ในการด�ำ เนินชีวติ ) ถึงบางพูดพูดดีเป็นศรีศักดิ์ มีคนรักรสถ้อยอร่อยจิต
แม้นพูดชั่วตัวตายทำาลายมิตร จะชอบผิดในมนุษย์เพราะพูดจา
20 วรรณคดีและวรรณกรรม ชนั้ มธั ยมศกึ ษาปที ี่ ๑
เสริมความรู้ ครูควรสอน
ครูอธิบายเสริมให้นักเรียนเข้าใจว่า การพูดดีน้ันไม่ใช่เพียงแค่พูดเพราะหรือ
พูดเอาใจผู้ฟังเท่าน้ัน แต่การพูดดีต้องมีความจริงใจด้วย คือ พูดอย่างที่ใจคิด
ไม่เสแสรง้ ไม่เกินจรงิ
(ปลกู ฝงั คุณลกั ษณะอนั พึงประสงค์ ด้านซือ่ สตั ย์สุจริต)
สุดยอดคู่มือครู 20
A ขั้นปฏิบัติและสรุปความรู้หลังการปฏิบัติ Applyขinั้นgส่ือthสeารCแoลmะนm�ำuเnสiนcaอtion Skill ข้ันSปeรlะfเม-Rินeเพg่ือuเพlaิ่มtคinุณgค่า
pplying and Constructing the Knowledge
เสริมความรู้ ครูควรสอน ตัวช้ีวัด รอบรู้อาเซียนและโลก
Step 2asean
ศัพทานุกรม ข้ันคิดวิเคราะห์
และสรุปความรู้
แขม พืชล้มลุกชนิดหนึ่งในสกุลพงและอ้อย ขึ้นตามชายนำ้า ชายป่า
และชายเขาที่ชุ่มชื้น และที่ตำ่านำ้าท่วมได้ ๑๗. นักเรียนช่วยกันรวบรวมคำ�ประพันธ์
ครรไล ไป ท่ีเป็นคติสอนใจจากนิราศภูเขาทอง
ครึ่งท่อน เพลงพื้นเมือง แล้วเลือกคติสอนใจ ๑ ข้อ สำ�หรับ
คันโพง เครื่องสำาหรับตักนำ้าหรือโพงนำ้า มีคันยาว ที่ปลายมีเชือกผูกโพง นำ � ม า เ ขี ย น เ รี ย ง ค ว า ม แ ส ด ง -
เพื่อช่วยผ่อนแรง ความคดิ เหน็ (นกั เรยี นอาจท�ำ เปน็ กลมุ่
เครื่องอัฏฐะ คือ อัฐบริขาร หมายถึง เครื่องใช้สอยของพระภิกษุในพระพุทธศาสนา เป็นคู่ หรือรายบุคคลตามความ
มี ๘ อย่าง คือ สบง จีวร สังฆาฏิ บาตร มีดโกนหรือมีดตัดเล็บ เข็ม เหมาะสม)
ประคดเอว กระบอกกรองนำ้า
จับเขม่า วิธีแต่งผมของหญิงโบราณ โดยเอาเขม่าผสมนำ้ามันตานีทาผมให้ดำา ๑๘. นักเรียนวางโครงเร่ืองเรียงความ
ฐานบัทม์ ฐานบัวหน้ากระดานบัวควำ่าบัวหงาย โดยใช้แผนภาพความคดิ
ตับเต่า ชื่อไม้นำ้าชนิดหนึ่งลักษณะใบกลม สามารถนำามารับประทานได้
ดอกสีม่วงอ่อน บ้างเรียกว่า ผักอีแปะ
ทศพล ผู้มีกำาลังสิบประการ หมายถึง พระพุทธเจ้า
ทักษิณาวรรต การเวียนขวาเพื่อความเป็นสิริมงคลอย่างเดินเวียนเทียน
นิโรธ ความดับ นิพพาน
ประดาษ ในที่นี้หมายถึง ตกตำ่า ในคำาประพันธ์ว่า “เพราะตัวต้องตกประดาษวาสนา”
ประทักษิณ การเวียนขวาโดยให้สิ่งที่เรานับถืออยู่ทางขวาของผู้เวียน
แฝก หญ้าชนิดหนึ่งขึ้นเป็นกอ ใบยาว ใช้มุงหลังคาและทำายาได้
พระจมืน่ ไวย ตำาแหนง่ มหาดเล็กระดบั หัวหม่นื ม ี ๔ ตาำ แหน่ง คอื สรรเพชญภกั ดี
ศรีสรรักษ์ ไวยวรนารถ เสมอใจราช
พระชินสีห์ หมายถึง พระพุทธเจ้า
พระนิพพาน ในที่นี้หมายถึง พระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัยสวรรคต
พระพิมพ์ พระเครื่องที่สร้างขึ้นตามแบบแม่พิมพ์
พระพุทธเจ้าหลวง เป็นคำาเรียกพระเจ้าแผ่นดินที่เสด็จสวรรคตแล้ว
พระวสา หมายถึง วันออกพรรษา ตรงกับวันขึ้น ๑๕ คำ่า เดือน ๑๑
เพียญชนัง กับข้าวที่ไม่ใช่แกง ใช้คู่กับ สูปะ ซึ่งเป็นอาหารประเภทต้มหรือแกง
โพงพาง เครื่องมือดักปลาชนิดหนึ่ง เป็นถุงตาข่ายรูปยาวรี ใช้ผูกกับเสาใหญ่
๒ ต้น ที่ปักขวางลำานำ้าสำาหรับจับปลากุ้งทุกชนิด
นริ าศภเู ขาทอง 21 21 สุดยอดคู่มือครู
แนวข้อสอบ O-NET/PISA
ทง้ั โลโภโทโสและโมหะ ใหช้ นะใจไดอ้ ย่าใหลหลง
ขอฟุ้งเฟอื่ งเรืองวิชาปญั ญายง ทงั้ ให้ทรงศีลขันธ์ในสนั ดาน
จากค�ำ ประพนั ธท์ ่ขี ดี เส้นใต้ นกั เรียนจะท�ำ ให้เกิดส่ิงนน้ั ไดอ้ ย่างไร
๑ คดิ ไตรต่ รองอย่างรอบคอบ ๒ พอใจในสิ่งที่ตนมอี ยู่
๓ ใฝห่ าความร้อู ยเู่ สมอ ๔ ใหอ้ ภยั ผู้อ่ืน
(เฉลยข้อ ๓ เพราะสุนทรภตู่ ั้งจิตอธิษฐานขอให้มปี ญั ญาแตกฉาน มเี กียรติเล่อื งลอื
ซึ่งส่ิงที่จะทำ�ใหเ้ กดิ ผลดังกลา่ ว คือ การใฝห่ าความรอู้ ยู่เสมอ)
GPAS 5 Steps ข้ันสังGเกตatรhวeบrรiวnมgข้อมูล ข้ันคิดวิPเคrรoาcะหe์แsลsะiสnรgุปความรู้
บูรณาการทักษะศตวรรษท่ี 21 แนวข้อสอบ O-NET/PISA
Step 3 ข้นั ปฏิบัติ โพธิญาณ ความรู้หรือปัญญาที่ทำาให้ตรัสรู้เป็นพระพุทธเจ้า
และสรปุ ความรู้ ภิญโญ ยิ่งขึ้นไป
นหลงั การปฏิบตั ิมาศ ทอง
มุลิกา มาจาก บาทมูลิกากร หมายถึง ข้าทูลละอองธุลีพระบาท
๑๙. นักเรียนเขียนเรียงความแสดงความ ราค ราคะ ความใคร่
คดิ เหน็ ตามโครงเรอ่ื งทก่ี �ำ หนดไว้ รำ่า อบด้วยเครื่องหอม
เรือเพรียว เรือเล็กยาว เป็นเรือแล่นเร็ว
๒๐. นกั เรยี นตรวจสอบงานเขยี น ประเมนิ ไร รอยที่ถอนผมออกแล้ว
ความสำ�เร็จของงาน และประเมิน วัดประโคนปัก เดิมเรียก วัดเสาประโคน แล้วเปลี่ยนเป็น วัดประโคนปัก
การท�ำ งานเชงิ ระบบ เพอื่ ปรบั ปรงุ และ ปัจจุบันคือ วัดดุสิตาราม
แก้ปญั หา วันอุโบสถ วันขึ้น ๑๕ คำ่า และวันแรม ๑๕ คำ่า ถ้าเป็นเดือนขาดก็แรม ๑๔ คำ่า
เป็นวันที่พระลงอุโบสถฟังพระปาฏิโมกข์ และเป็นวันที่พุทธศาสนิกชน
๒๑. นักเรียนร่วมกันสรุปส่ิงท่ีเข้าใจเป็น ถืออุโบสถศีล คือ ศีล ๘
ความรูร้ ว่ มกนั ดังน้ี เวิ้งว้าง โล่งกว้างทำาให้ว้าเหว่ใจ
สมเด็จพระบรมโกศ ใช้เรียกพระเจ้าแผ่นดินที่เพิ่งสวรรคต ในที่นี้หมายถึง พระบาทสมเด็จ-
• นิราศภูเขาทองทำ�ให้เห็นสัจธรรม พระพุทธเลิศหล้านภาลัย
ของชีวิตท่ีสะท้อนจากประสบการณ์ สมถะ มักน้อย
ของคนคนหน่ึง ว่าทุกอย่างย่อม สวาด ชื่อไม้เถาเนื้อแข็ง ลำาต้นมีหนาม ฝักมีหนามละเอียด
เปลี่ยนแปลงไป ไม่มีสิ่งใดจะคงอยู่ เมล็ดกลมเปลือกแข็งสีเทาอมเขียว
แน่นอนอย่างน้ัน โดยเฉพาะชีวิตคน สวาท รัก ยินดี
และความสุข ซ่ึงคำ�บอกเล่าของกวี สังวาส การอยู่ร่วมกัน มาจากคำาว่า สำ หมายถึง ร่วม วาส หมายถึง อยู่ร่วม
เ ตื อ น ใ จ ใ ห้ เ ร า ไ ม่ ลุ่ ม ห ล ง ไ ป กั บ สัด ภาชนะรูปทรงกระบอก ทำาด้วยไม้หรือสานด้วยไม้ไผ่ ใช้ตวงข้าว
ลาภ ยศ หรือส่ิงดี ๆ ท่ีได้รับ เพราะ ในสำานวนว่า ถังแทนสัด หมายความว่า ไม่ยุติธรรม มีความลำาเอียง
สักวันหนึ่งสิ่งเหล่าน้ันอาจหมดไป สายติ่ง ชื่อไม้นำ้าชนิดหนึ่ง รับประทานได้ บ้างเรียกว่า บัวสายติ่งหรือบัวสายทิ้ง
หากเรายดึ ตดิ เราก็จะเสียใจ สารท เทศกาลทำาบุญในวันสิ้นเดือนสิบ
สิ่งของขาวเหลือง- พวกภาชนะเครื่องทองเหลือง เครื่องโลหะขาว เช่น พาน ขัน จอก เชี่ยน
เครื่องสำาเภา คนชั้นกลางสมัยก่อนนิยมใช้ของเหล่านี้บรรทุกสำาเภามาจากจีน อินเดีย
สี่หมื่นสองแสน เป็นความหนาของแผ่นดินในหนึ่งจักรวาลตามความเชื่อในไตรภูมิพระร่วง
มีสองแสนสี่หมื่นโยชน์
องคุลี มาตราวัด ยาวเท่ากับข้อปลายของนิ้วกลาง
22 วรรณคดแี ละวรรณกรรม ชนั้ มัธยมศกึ ษาปที ่ี ๑
บูรณาการทักษะศตวรรษท่ี 21 จุดประกายโครงงา
นักเรียนที่เคยไปเจดีย์ภูเขาทองท่ีจังหวัดพระนครศรีอยุธยา หรือภูเขาทอง
ที่วัดสระเกศราชวรมหาวิหาร กรุงเทพมหานคร เขียนแนะนำ�สถานท่ีให้น่าสนใจ
เพ่ือสง่ เสรมิ การท่องเท่ยี ว หากนกั เรยี นไม่เคยไปยังสถานท่ดี ังกลา่ ว ใหเ้ ขยี นแนะน�ำ
สถานทที่ ี่ตนเองเคยไปแลว้ รสู้ ึกประทับใจ
สุดยอดคู่มือครู 22
A ข้ันปฏิบัติและสรุปความรู้หลังการปฏิบัติ Applyขinั้นgส่ือthสeารCแoลmะนm�ำuเnสiนcaอtion Skill ข้ันSปeรlะfเม-Rินeเพg่ือuเพla่ิมtคinุณgค่า
pplying and Constructing the Knowledge
เสริมความรู้ ครูควรสอน ตัวชี้วัด รอบรู้อาเซียนและโลก
asean
ep 4
St
ความรู้เพิ่มเติม ขน้ั สอ่ื สารและนำ� เสนอ
นิราศ ๒๒. นักเรียนนำ�เรียงความมาแลกเปล่ียน
นิราศ คือ บทประพันธ์ประเภทหนึ่งที่แต่งขึ้นขณะกวีเดินทางจากบ้านเพื่อบรรยายถึงสิ่งที่พบเห็น กันอ่าน หรือผลัดกันอ่านออกเสียง
ระหว่างการเดินทางและพรรณนาอารมณ์ความรู้สึก เพราะในสมัยก่อนการเดินทางค่อนข้างลำาบากและ หน้าช้ันเรียน จากน้ันอภิปรายเพ่ือ
ต้องใช้เวลานาน กวีที่สันทัดในทางวรรณคดีจึงประพันธ์บทกวีขึ้นเพื่อคลายเหงา เนื้อหาของคำาประพันธ์ ขยายความรู้
ประเภทนิราศมักกล่าวถึงสภาพการเดินทาง สถานที่ โดยเชื่อมโยงเข้ากับเรื่องความรัก
ลักษณะคำาประพันธ์ของกลอนนิราศเหมือนกลอนสุภาพทุกประการ แต่กลอนนิราศขึ้นต้นบทด้วย ๒๓. นักเรียนสืบค้นความรู้เกี่ยวกับนิราศ
วรรคที่ ๒ หรือวรรครับ และลงท้ายด้วยคำาว่า เอย เจดยี ภ์ เู ขาทองและพระบรมสารรี กิ ธาตุ
จากแหลง่ การเรยี นรอู้ ยา่ งหลากหลาย
เจดีย์ภูเขาทอง เช่น ห้องสมุด อินเทอร์เน็ต แล้ว
ในพงศาวดารอยุธยากล่าวว่า พระเจ้าบุเรงนองแห่งพม่า โปรดให้สร้างเจดีย์ภูเขาทอง นำ � ค ว า ม รู้ ท่ี ไ ด้ ม า สื่ อ ส า ร อ ย่ า ง มี
ทบั องคเ์ จดยี เ์ ดมิ ของวดั ภเู ขาทองเมอ่ื ครง้ั ทร่ี บชนะไทย พ.ศ. ๒๑๑๒ (อยธุ ยาเสยี กรงุ ครง้ั ท ่ี๑) และสนั นษิ ฐาน ประสิทธิภาพ
ว่าสร้างได้เพียงฐานเจดีย์ก็ยกทัพกลับ ต่อมาสมเด็จพระนเรศวรมหาราชทรงกอบกู้เอกราชกลับคืนมา
จึงโปรดเกล้าฯ ให้สร้างเจดีย์แบบไทยเหนือฐานเจดีย์องค์นั้น
พระบรมสารีริกธาตุ
พระบรมสารีริกธาตุ คือ กระดูกส่วนต่าง ๆ ของพระพุทธเจ้าที่องค์พระสัมมาสัมพุทธเจ้า
อธิษฐานให้เหลือไว้หลังจากการถวายพระเพลิงพระสรีระของพระองค์
ลักษณะของพระบรมสารีริกธาตุมีหลายรูปทรง เช่น คล้ายเมล็ดถั่วหรือเมล็ดถั่วแตก คล้าย
ข้าวสารหัก คล้ายเมล็ดพันธุ์ผักกาด
สี มีด้วยกันหลายสี ตั้งแต่สีดั่งแก้วใสจนกระทั่งขุ่น สีขาวดุจสีสังข์ สีทอง สีดำา สีชมพู สีแดง
ฯลฯ
พระบรมสารีริกธาตุขนาดเล็กสามารถลอยนำ้าได้ และสามารถดึงดูดกันแล้วลอยติดกัน
เป็นแพได้ สามารถเสด็จมาเพิ่มหรือลดจำานวนได้เอง ซึ่งเป็นลักษณะเฉพาะของพระบรมสารีริกธาตุ
เปลี่ยนขนาดและสีเองได้ มีนำ้าหนักค่อนข้างเบา
เว็บไซต์แนะนำา http://ayutthayastudies.aru.ac.th/content/view/211/56/
http://kanchanapisek.or.th/kp6/sub/book/book.php?book=33&chap
วัดภูเขาทอง =1&page=t33-1-infodetail02.html
ประวัติของสุนทรภู่ http://knowledge.eduzones.com/knowledge-2-4-27483.html
รวมผลงานสุนทรภู่
นริ าศภเู ขาทอง 23
บูรณาการทักษะศตวรรษท่ี 21 เสริมความรู้ ครูควรสอน
๑. นักเรียนสืบค้นข้อมูลที่เป็นประโยชน์ทางอินเทอร์เน็ตเก่ียวกับสุนทรภู่ พระเจ้าบุเรงนองเป็นกษัตริย์พม่า
และวัดภูเขาทอง เพื่อพัฒนาทักษะด้านสารสนเทศ สื่อ และเทคโนโลยี องคท์ ่ี ๓ ในราชวงศ์ตองอู
รจู้ ักเลือกใช้ขอ้ มลู เพ่อื พฒั นาตนเองและสังคม มีฉายาวา่ “พระเจ้าชนะสิบทิศ”
๒. ครแู นะนำ�หนงั สอื ที่นา่ สนใจให้นักเรยี นอา่ นเพ่ิมเติม เช่น นิราศลอนดอน 23 สุดยอดคู่มือครู
เจ้าจันทรผ์ มหอม : นิราศพระธาตุอนิ ทรแ์ ขวน (รางวัลซไี รต์ ปี ๒๕๓๔)
GPAS 5 Steps ขั้นสังGเกตatรhวeบrรiวnมgข้อมูล ขั้นคิดวิPเคrรoาcะหe์แsลsะiสnรgุปความรู้
บูรณาการทักษะศตวรรษท่ี 21 แนวข้อสอบ O-NET/PISA
St5ep ขนั้ ประเมนิ เพื่อเพิ่มคณุ คา่
บริการสงั คม
และจติ สาธารณะ ประเด็นทบทวนและควรคิด
๒๔. นักเรียนนำ�เรียงความของตนเอง ๑. เหตุใดสุนทรภู่จึงเศร้าและอาลัยอย่างยิ่ง เมื่อเรือผ่านพระบรมมหาราชวัง
ไปเผยแพร่ทางเว็บไซต์ของโรงเรียน ๒. สุนทรภู่เดินทางไปยังสถานที่ใดบ้าง และสถานที่แห่งนั้นมีความสำาคัญทางประวัติศาสตร์อย่างไร
หรือเครือข่ายสังคมออนไลน์ เพื่อให้ ๓. เมื่อได้ขึ้นสักการะพระบรมธาตุ สุนทรภู่สังเกตเห็นอะไร สิ่งนั้นทำาให้สุนทรภู่เกิดความคิดอย่างไร
ผู้อ่านได้รับความรู้และนำ�ข้อคิดไป ๔. สุนทรภู่อธิษฐานอะไรบ้าง และมีสาเหตุในการอธิษฐานอย่างไร
ปรับใชใ้ นชวี ิตประจ�ำ วนั ๕. บทประพันธ์ต่อไปนี้ มีความหมายว่าอย่างไร
ใช่จะมีที่รักสมัครมาด แรมนิราศร้างมิตรพิสมัย
ตัวชี้วัด ซึ่งครวญครำ่าทำาทีพิรี้พิไร ตามวิสัยกาพย์กลอนแต่ก่อนมา
เหมือนแม่ครัวคั่วแกงพะแนงผัด สารพัดเพียญชนังเครื่องมังสา
ท ๕.๑ ม. ๑/๑ อันพริกไทยใบผักชีเหมือนสีกา ต้องโรยหน้าเสียสักหน่อยอร่อยใจ
(ข้อ ๑, ๒ และ ๓) ๖. พิจารณาคำาประพันธ์ต่อไปนี้ แล้วอธิบายแนวคิดสำาคัญที่ปรากฏ
ท ๕.๑ ม. ๑/๒ ๖.๑ เคยหมอบใกล้ได้กลิ่นสุคนธ์ตรลบ ละอองอบรสรื่นชื่นนาสา
(ขอ้ ๔) สิ้นแผ่นดินสิ้นรสสุคนธา วาสนาเราก็สิ้นเหมือนกลิ่นสุคนธ์
ท ๕.๑ ม. ๑/๔ ๖.๒ ถึงบางพูดพูดดีเป็นศรีศักดิ์ มีคนรักรสถ้อยอร่อยจิต
(ข้อ ๖ และ ๗) แม้นพูดชั่วตัวตายทำาลายมิตร จะชอบผิดในมนุษย์เพราะพูดจา
๖.๓ โอ้สามัญผันแปรไม่แท้เที่ยง เหมือนอย่างเยี่ยงชายหญิงทิ้งวิสัย
ตัวชี้วัด นี่หรือจิตคิดหมายมีหลายใจ ที่จิตใครจะเป็นหนึ่งอย่าพึงคิด
๖.๔ โอ้เจดีย์ที่สร้างยังร้างรัก เสียดายนักนึกน่านำ้าตากระเด็น
กระนี้หรือชื่อเสียงเกียรติยศ จะมิหมดล่วงหน้าทันตาเห็น
เป็นผู้ดีมีมากแล้วยากเย็น คิดก็เป็นอนิจจังเสียทั้งนั้น
๗. นักเรียนได้รับข้อคิดอะไรบ้างจากเรื่อง นิราศภูเขาทอง และข้อคิดนั้นมีประโยชน์ต่อการดำาเนินชีวิตอย่างไร
กิจกรรมเสนอแนะ
๑. ทำารายงานการศึกษาค้นคว้าเปรียบเทียบสถานที่ที่ปรากฏในนิราศภูเขาทองกับสภาพที่ปรากฏในปัจจุบัน
๒. แบ่งกลุ่มแล้วช่วยกันเขียนแผนที่การเดินทางของสุนทรภู่จากกรุงเทพฯ ถึงอยุธยา โดยระบุชื่อสถานที่
และเหตุการณ์สำาคัญ จากนั้นตกแต่งด้วยภาพสถานที่ซึ่งนักเรียนสามารถค้นหาได้จากสื่ออิเล็กทรอนิกส์ต่าง ๆ
๓. คัดลอกข้อความที่เป็นคติสอนใจ แล้วนำาไปขยายความเป็นเรียงความแสดงความคิดเห็นหรือเขียนอธิบาย
๔. อ่านทำานองเสนาะคำาประพันธ์ตอนที่นักเรียนชอบหรือประทับใจ
๕. แบ่งกลุ่มแล้วจัดทำาแผนภาพความคิดวิเคราะห์คุณค่าด้านวรรณศิลป์และสังคม
ท ๕.๑ ม. ๑/๓ กิจกรรมบูรณาการอาเซียน
(ขอ้ ๕)
สืบค้นข้อมูลเกี่ยวกับสถานที่สำาคัญทางศาสนาของประเทศต่าง ๆ ในอาเซียน อาจแบ่งกลุ่มไปรวบรวมข้อมูลกลุ่มละ
๑ ประเทศ เพื่อให้ได้ข้อมูลที่หลากหลาย แล้วนำาข้อมูลมาแลกเปลี่ยนกัน
แนวคำ� ตอบ จุดประกายโครงงาน
ดูตัวอย่างคำ�ตอบของประเด็นทบทวน ศึกษาวิถีชีวิต สภาพสังคม ประวัติศาสตร์ และวัฒนธรรมตามที่ปรากฏในนิราศภูเขาทอง โดยค้นคว้าข้อมูลเพิ่มเติม
และควรคิด ในหนา้ พิเศษ ๑๕ แล้วนำาเสนอให้ทุกคนได้เห็นว่าวรรณคดีไทยให้อะไรมากกว่าที่คิด
24 วรรณคดีและวรรณกรรม ชนั้ มัธยมศึกษาปีท ่ี ๑
แนวข้อสอบ O-NET/PISA
ขอ้ ใดแสดงแนวคิดตา่ งกับ “โอ้สามัญผันแปรไม่แทเ้ ทยี่ ง” (ทกุ สิ่งยอ่ มเปล่ียนแปลง ไมแ่ น่นอน)
๑ สน้ิ แผ่นดินสิน้ รสสคุ นธา วาสนาเราก็สน้ิ เหมอื นกล่นิ สคุ นธ์ (วาสนาไมย่ ั่งยืน)
๒ เด๋ยี วนี้มอญถอนไรจุกเหมือนตุ๊กตา ทัง้ ผดั หนา้ จบั เขมา่ เหมอื นชาวไทย (วฒั นธรรมเปลีย่ นแปลง)
๓ นหี่ รือจิตคิดหมายมหี ลายใจ ทจ่ี ิตใครจะเปน็ หนึง่ อยา่ พึงคิด (ใจคนไม่แนน่ อน)
๔ โอพ้ ระคุณสูญลับไมก่ ลบั หลงั แตช่ ่ือตั้งก็ยังอยู่เขารูท้ ่ัว (ช่ือทตี่ ง้ั ยังคงอยู่ แสดงถึงความไมเ่ ปลยี่ นแปลง)
สุดยอดคู่มือครู 24
A ขั้นปฏิบัติและสรุปความรู้หลังการปฏิบัติ Applyขin้ันgส่ือthสeารCแoลmะนm�ำuเnสiนcaอtion Skill ขั้นSปeรlะfเม-Rินeเพg่ือuเพlaิ่มtคinุณgค่า
pplying and Constructing the Knowledge
เสริมความรู้ ครูควรสอน ตัวชี้วัด รอบรู้อาเซียนและโลก
asean
เปา้ หมายการเรียนรู้
๒หนว่ ยการเรียนร้ทู ่ี มาตรฐานการเรียนรู้
มาตรฐาน ท ๕.๑ เข้าใจและแสดงความคดิ เหน็
โคลงโลกนิติ วิ จ า ร ณ์ ว ร ร ณ ค ดี แ ล ะ ว ร ร ณ ก ร ร ม ไ ท ย
ตัวชว้ี ดั อยา่ งเหน็ คณุ คา่ และน�ำ มาประยกุ ตใ์ ชใ้ นชวี ติ จรงิ
โคลงโลกนติ ิ เปน็ สภุ าษติ ไทยโบราณทม่ี กี าร
สรปุ เนื้อหาวรรณคดแี ละวรรณกรรมทอ่ี ่าน รวบรวมและชาำ ระโดยสมเดจ็ พระเจา้ บรมวงศเ์ ธอ สมรรถนะส�ำ คัญของผู้เรียน
(ท ๕.๑ ม. ๑/๑) ก ร ม พ ร ะ ย า เ ด ช า ดิ ศ ร ใ น ส มั ย รั ช ก า ล ท่ี ๓ ๑. ความสามารถในการส่อื สาร
วิเคราะห์วรรณคดแี ละวรรณกรรมท่ีอ่าน เน้ือหาของโคลงแต่ละบทให้คติสอนใจ ทั้งใน • ทกั ษะการอา่ น
พร้อมยกเหตุผลประกอบ (ท ๕.๑ ม. ๑/๒) เรื่องการพัฒนาตนเองและการปฏิบัติตนต่อ • ทกั ษะการเขียน
อธิบายคณุ ค่าของวรรณคดแี ละวรรณกรรม ผู้อ่ืน ซ่ึงเน้ือหาและแนวคิดของโคลงโลกนิติ • ทักษะการฟงั การดู และการพดู
ที่อา่ น (ท ๕.๑ ม. ๑/๓) ยังคงทันสมัยและสามารถนำามาปฏิบัติในชีวิต ๒. ความสามารถในการคิด
สรุปความรู้และขอ้ คิดจากการอา่ น ประจำาวนั ได้ ๓. ความสามารถในการแกป้ ัญหา
เพอื่ ประยกุ ต์ใชใ้ นชีวติ จริง (ท ๕.๑ ม. ๑/๔) ๔. ความสามารถในการใชท้ ักษะชวี ติ
ทอ่ งจำาบทอาขยานตามที่กำาหนด ๕. ความสามารถในการใชเ้ ทคโนโลยี
และบทรอ้ ยกรองทม่ี คี ณุ ค่าตามความสนใจ
(ท ๕.๑ ม. ๑/๕) คุณลกั ษณะอนั พงึ ประสงค์
ซอื่ สัตย์สจุ รติ
แผนผงั สาระการเรียนรู้ ตัวช้ีวัดท่ี ๒.๑ ประพฤติตรงตามความเป็นจริง
ตอ่ ตนเองท้งั ทางกาย วาจา ใจ
วรรณคดีศึกษ� ตัวช้ีวัดท่ี ๒.๒ ประพฤติตรงตามความเป็นจริง
ต่อผู้อ่นื ท้ังทางกาย วาจา ใจ
บทน�ำ เรือ่ ง บทวิเคร�ะห์ ใฝเ่ รียนรู้
ตัวชี้วัดท่ี ๔.๑ ต้ังใจ เพียรพยายามในการเรียน
โคลงโลกนิติ และเข้ารว่ มกิจกรรมการเรียนรู้
ตัวช้ีวัดที่ ๔.๒ แสวงหาความรู้จากแหล่งเรียนรู้
เว็บไซต์แนะนำ� ศัพท�นุกรม ต่าง ๆ ทั้งภายในและภายนอกโรงเรียน
ด้วยการเลือกใช้สื่ออย่างเหมาะสม บนั ทกึ ความรู้
คว�มรู้เพิ่มเติม วิเคราะห์ สรุปเป็นองค์ความรู้ สามารถนำ�ไปใช้
ในชวี ติ ประจำ�วันได้
บูรณาการทักษะศตวรรษท่ี 21 อยอู่ ย่างพอเพียง
ตัวช้ีวัดที่ ๕.๑ ดำ�เนินชีวิตอย่างพอประมาณ
นักเรียนเลือกโคลงโลกนิติบทต่าง ๆ ท่ีให้ข้อคิดซึ่งมีประโยชน์ในการด�ำเนินชีวิตปัจจุบัน มเี หตุผล รอบคอบ มีคณุ ธรรม
น�ำมาเขยี นอธบิ ายพรอ้ มทงั้ วาดภาพปรศิ นาจากโคลงบทนนั้ ๆ จดั ท�ำเปน็ เลม่ อยา่ งสารานกุ รม ตั ว ช้ี วั ด ที่ ๕ . ๒ มี ภู มิ คุ้ ม กั น ใ น ตั ว ที่ ดี
หรอื เปน็ แผ่นปา้ ยส�ำหรับแลกเปลีย่ นกนั ศกึ ษา ปรบั ตวั เพอื่ อย่ใู นสังคมได้อย่างมคี วามสุข
รักความเปน็ ไทย
ตวั ชว้ี ดั ท่ี ๗.๑ ภาคภมู ใิ จในขนบธรรมเนยี มประเพณี
ศลิ ปะ วฒั นธรรมไทย และมีความกตัญญูกตเวที
ตัวชี้วัดท่ี ๗.๒ เห็นคุณค่าและใช้ภาษาไทย
ในการสอ่ื สารไดอ้ ย่างถกู ตอ้ งเหมาะสม
25 สุดยอดคู่มือครู
GPAS 5 Steps ข้ันสังGเกตatรhวeบrรiวnมgข้อมูล ข้ันคิดวิPเคrรoาcะหe์แsลsะiสnรgุปความรู้
บูรณาการทักษะศตวรรษท่ี 21
แนวข้อสอบ O-NET/PISA
ตัวชว้ี ดัSt บทน�ำ เรื่อง
ท ๕.๑ ม. ๑/๑ โคลงโลกนิติ เป็นสุภาษิตเก่าแก่ตั้งแต่สมัยอยุธยา นักปราชญ์ผู้แต่งคัดเลือกสุภาษิตภาษาบาลี
ท ๕.๑ ม. ๑/๒ และภาษาสันสกฤตจากคัมภีร์ต่าง ๆ เช่น คัมภีร์โลกนีติ ธรรมนีติ ราชนีติ ธรรมบท มาแต่งเป็น
ท ๕.๑ ม. ๑/๓ คำาโคลง ในจำานวนนี้นำามาจากคัมภีร์โลกนีติมากที่สุด จึงได้ชื่อว่า โคลงโลกนิติ
ท ๕.๑ ม. ๑/๔
ท ๕.๑ ม. ๑/๕ เมื่อพระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัวมีพระราชประสงค์จะให้จารึกโคลงโลกนิติลงบน
แผ่นศิลา เพื่อติดไว้เป็นธรรมทานในวัดพระเชตุพนวิมลมังคลาราม จึงโปรดเกล้าฯ ให้สมเด็จพระเจ้า-
ภาระงาน/ชิน้ งาน บรมวงศ์เธอ กรมพระยาเดชาดิศร ทรงรวบรวมโคลงโลกนิติของเก่าซึ่งมีถ้อยคำาผิดพลาดมากเพราะ
การคัดลอกต่อ ๆ กันมา แล้วทรงชำาระแก้ไขให้ถูกต้องและไพเราะงดงาม นอกจากนั้นยังทรงนิพนธ์
การพูดแสดงความคิดอย่างสร้างสรรค์ เพิ่มเติมด้วย พระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัวโปรดเกล้าฯ ให้จารึกบนแผ่นหินอ่อนประดับไว้
จากคำ�สอนในโคลงโลกนติ ิ ที่ศาลาทิศพระมณฑปวัดพระเชตุพนฯ เมื่อ พ.ศ. ๒๓๗๔
ep 1 ข้ันสังเกต สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระยาเดชาดิศร พระองค์ทรงเป็นต้นราชสกุล เดชาติวงศ์
มีพระนามเดิมว่า พระองค์เจ้าชายมั่ง เป็นพระราชโอรสในพระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย
รวบรวมข้อมูล กับเจ้าจอมมารดานิ่ม ซึ่งเป็นธิดาของเจ้าพระยาพระคลัง (หน) นอกจากโคลงโลกนิติซึ่งเป็นพระนิพนธ์
ชิ้นเอกแล้ว พระองค์ยังทรงนิพนธ์คำาฉันท์กล่อมพระมหาเศวตฉัตร กาพย์ดุษฎีสังเวย คำาฉันท์กล่อม-
๑. นักเรียนร่วมกันสนทนา โดยตอบ พระโอรส และโคลงนิราศเสด็จไปทัพเมืองเวียงจันทน์
ค�ำ ถาม ดังน้ี
โคลงโลกนิติที่คัดมาให้เป็นบทเรียนมีเพียง ๕๐ บท จากจำานวนทั้งสิ้น ๔๐๘ บท เฉพาะ
• โคลงโลกนติ มิ คี ณุ ค่าอย่างไร พระนิพนธ์ในสมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระยาเดชาดิศร ที่ปรากฏต้นฉบับในสมุดไทย๑ และ
(ตวั อย่างค�ำ ตอบ เป็นคตเิ ตือนใจ สันนิษฐานว่าทรงเพิ่มเติมในภายหลังอีกเพื่อให้พอดีกับพื้นที่ที่จะจารึก นอกจากนักเรียนจะได้คติสอนใจ
ใหค้ ำ�สอนในการดำ�เนนิ ชวี ติ ) ต่าง ๆ แล้ว นักเรียนยังจะได้เห็นตัวอย่างของโคลงสี่สุภาพที่แต่งได้ถูกต้องตามฉันทลักษณ์ และได้รับ
๒. นกั เรยี นศกึ ษาบทน�ำ เรอื่ งเพอ่ื ท�ำ ความ รสไพเราะจากศิลปะการแต่งของกวีที่ดีเด่นในด้านการใช้อุปมาอุปไมยหรือกลวิธีการเปรียบเทียบ
เข้าใจก่อนอ่านโคลงโลกนติ ิ
๑ ข้อมูลจำ�นวนของโคลงโลกนิติอ้�งอิงจ�กหนังสือชุดวรรณกรรมภ�ษิตและคำ�สอน โคลงโลกนิติ พระนิพนธ์
สมเด็จพระเจ้�บรมวงศ์เธอ กรมพระย�เดช�ดิศร ของกรมวิช�ก�ร กระทรวงศึกษ�ธิก�ร พ.ศ. ๒๕๔๓
26 วรรณคดแี ละวรรณกรรม ชน้ั มัธยมศกึ ษาปที ี ่ ๑
เสริมความรู้ ครูควรสอน
สมุดไทย สมุดท่ีทำ�ด้วยกระดาษข่อยแผ่นยาว ๆ หน้าแคบ พับทางขวาง
ทบกลบั ไปกลบั มาคลา้ ยผา้ จบี เปน็ สมดุ เลม่ สเ่ี หลย่ี มผนื ผา้ มที ง้ั ชนดิ กระดาษขาว
และกระดาษด�ำ
สุดยอดคู่มือครู 26
A ข้ันปฏิบัติและสรุปความรู้หลังการปฏิบัติ Applyขin้ันgส่ือthสeารCแoลmะนm�ำuเnสiนcaอtion Skill ข้ันSปeรlะfเม-Rินeเพg่ือuเพla่ิมtคinุณgค่า
pplying and Constructing the Knowledge
เสริมความรู้ ครูควรสอน ตัวชี้วัด รอบรู้อาเซียนและโลก
๑. กลา่ วถึงพระมหากษตั รยิ ผ์ ู้ทรงปกครอง โคลงโลกนิติ St Step 1asean
สบื เชือ้ สายมาจากรามวงศ์ ได้พยายาม
รวบรวมค�ำ สอนซ่งึ เปน็ โคลงไว้ หวังให้ ขัน้ สงั เกต
รวบรวมข้อมลู
ประชาชนอ่านแลว้ เขา้ ใจ คำ�๑ ส อ(๑น)อม*าัญกขข้นึ ยมบรมนเรศรเ์ ร้ือง สมเดจ็ พระเจ้าบรมวงศเ์ ธอ กรมพระยาเดชาดศิ ร ๓. นักเรียนอ่านโคลงโลกนิติ โดยอ่าน
แบบส�ำ รวจเรอ่ื ง พรอ้ มทง้ั บนั ทกึ ค�ำ ท่ี
๓ . กล่าวถงึ ปลาร้าท่หี ่อ พระผา่ นแผ่นไผททรง รามวงศ์ ๒. โคลงโลกนิตนิ ม้ี ีมาช้านานแลว้ ไมร่ คู้ วามหมาย
ดว้ ยใบคายอ่ มจะ แสวงย่ิงสงิ่ สดบั องค ์ สืบไท้ เปน็ สภุ าษิตนบั ตง้ั แตโ่ บราณ
ท�ำ ให้มกี ลิน่ เหมน็ หวังประชาชนให้ โอวาท และเปน็ คำ�สอนท่ีใครได้ฟังแลว้ ๔. นักเรียนศึกษาความหมายคำ�ศัพท์
เป็นสิง่ ดี คุณค่าค�ำ สอนใน
อ่านแจง้ คำาโคล ง โคลงโลกนติ นิ ้เี ปรยี บกับ
ติดไปด้วย เปรียบไดก้ ับ
การคบเพ่ือนซึง่ เป็น ๒ (๒ค) รรโลงโลกนติ นิ ี้ สิ่งท่มี ีค่า (สร้อย) ประดับไวก้ บั หู จากศัพทานุกรมท้ายเรอ่ื ง และคน้ หา
ความหมายของคำ�จากพจนานุกรม
คนพาลย่อมไดร้ บั มแี ต่โบราณกาล นมนาน เพ่มิ เตมิ
ความเดือดรอ้ น เปน็ สภุ สิตสาร เกา่ พรอ้ ง
รวมทง้ั เสอ่ื มเสยี กลดง่ั สรอ้ ยสอดคลอ้ ง สอนจติ ๕. นักเรียนอ่านโคลงโลกนิติอย่าง
ไปถึงวงศ์ตระกลู เวย่ี ไวใ้ นกรรณ
๓ (๓ป) ลาร้าพันหอ่ ด้วย ใบคา ละเอยี ดอกี คร้งั
๔ . ไมก้ ฤษณาท่ีหอ่ ห้มุ ใบก็เหมน็ คาวปลา คละคลงุ้ ๖. นักเรียนช่วยกันถอดความโคลง
ดว้ ยใบพ้อ กลน่ิ หอม คอื คนหม่ไู ปหา คบเพ่อื น พาลนา
แต่ละบท อาจจับคู่หรือแบ่งกลุ่ม
ตามความเหมาะสม
ของกฤษณานัน้ จะ ไดแ้ ตร่ า้ ยรา้ ยฟงุ้ เฟ่ืองให้เสยี พงศ์
ทำ�ให้ใบพอ้ หอม
ไปด้วย เปรียบได้ ๔ (๔)ใบพอ้ พนั ห่อหุ้ม กฤษณา ep 2 ข้นั คดิ วเิ คราะห์
กับคนที่คบกับบัณฑิต เพรศิ ดว้ ย
ยอ่ มได้รับความสุข หอมระรวยรสพา นักปราชญ์ และสรปุ ความรู้
ติดตามไป คือคนเสพเสนหา ดุจไม้กลน่ิ หอม
ความสุขซาบฤๅม้วย
๗. นักเรียนช่วยกันตั้งคำ�ถามและ
๕ . ผลมะเด่อื เวลาที่สุก ๕ (๕)ผลเด่ือเม่ือสกุ ไซร้ มีพรรณ ต อ บ คำ � ถ า ม เ ก่ี ย ว กั บ เ รื่ อ ง ท่ี อ่ า น
แลว้ ย่อมมสี ีสวยงาม ภายนอกแดงดฉู นั ชาดบ้าย โดยครูเป็นผแู้ นะน�ำ เชน่
ภายนอกดูแดงราวกบั ภายในยอ่ มแมลงวัน หนอนบ่อน
เอาสีชาด (สแี ดง) ดจุ ด่งั คนใจร้าย นอกนั้นดงู าม • โคลงบทที่ ๓ และ ๔ ตรงกับ
มาปา้ ย แตภ่ ายใน สาขา สำ�นวนใด
กลบั มีแมลงวนั ๖ (๖)ขนุนสุกสลา้ งแหง่ หน่นั แท้
และหนอนก�ำ ลัง ภายนอกเหน็ หนามหนา เอมโอช (โคลงบทท่ี ๓ และ ๔ ตรงกับสำ�นวน
ชอนไช เปรียบไดก้ บั ภายในย่อมรสา เลิศดว้ ยดวงใจ คบคนพาลพาลพาไปหาผดิ
ผ้ทู ่มี ีจติ ใจไม่ดี
ภายนอกดไู ม่ออก สาธชุ นน่นั แล ้ คบบณั ฑติ บัณฑติ พาไปหาผล
* เลขในเครื่องหม�ยนขลิขิต คือ เลขที่ประจำ�บทโคลงโลกนิติฉบับสมบูรณ์ หมายความว่า คบคนไม่ดีมีแต่ชี้นำ�ไปทำ�
๖. ผลขนนุ นนั้ แม้ดภู ายนอกจะมหี นามอยูเ่ ต็มรอบ แตเ่ มื่อพิจารณาถงึ เนอ้ื ขนุน กลบั มรี สหวาน โคลงโลกนติ ิ 27 เรื่องไม่ถูกต้อง เส่ือมเสียถึงวงศ์ตระกูล
เปรียบได้กับผู้ท่มี ีจิตใจงาม ภายนอกดไู ม่งดงาม แตภ่ ายในจิตใจงดงาม ถ้าคบคนดีก็จะชักชวนให้ทำ�เร่ืองท่ีดีงาม
เป็นประโยชน)์
แนวข้อสอบ O-NET/PISA โคลงท่ยี กมาข้างตน้ ใชอ้ ุปมากแี่ ห่ง โคลงโลกนิติ (๑)
๑ ๑ แหง่ (เ ฉล ยข ้อ ๒ แห่งแรกอยู่ในบาทท่ี ๒
ผลเด่ือเม่ือสกุ ไซร ้ มีพรรณ ๒ ๒ แหง่ เปรยี บสแี ดงของผลมะเดอื่ เหมอื นสชี าด
ภายนอกแดงดูฉนั ชาดบา้ ย ๓ ๓ แห่ง อ กี แ หง่ หนงึ่ อยใู่ นบาทที่ ๔
ภายในยอ่ มแมลงวัน หนอนบ่อน ๔ ๔ แห่ง เปรยี บคนใจรา้ ยท่ภี ายนอกดูดเี หมือน
ดุจดั่งคนใจร้าย นอกนั้นดูงาม
ผลมะเดื่อ ทเี่ ปลอื กสวยแตภ่ ายในมหี นอน)
27 สุดยอดคู่มือครู
GPAS 5 Steps ข้ันสังGเกตatรhวeบrรiวnมgข้อมูล ขั้นคิดวิPเคrรoาcะหe์แsลsะiสnรgุปความรู้
บูรณาการทักษะศตวรรษท่ี 21 แนวข้อสอบ O-NET/PISA
ep 2 ข้ันคิดวิเคราะห์
St ๗. แคมน้จพะ าไลปผหู้มาผีแ้ทูตม่ี่คคี ววามามทรุจู้ทรุกติ เวลา ๗ (๙)
และสรุปความรู้
ฟังธร รมอยเู่ ป็นประจ�ำ คนพาลผูบ้ าปแท ้ ทุรจติ
๘. นักเรียนช่วยกันต้ังคำ�ถามและ กไ็ ม่ส ามารถซาบซงึ้ ได้ ไปสู่หาบณั ฑิต คำา่ เช้า
เปรยี บ ไดก้ ับจวกั ทไี่ มส่ ามารถ ฟังธรรมอยเู่ นอื งนติ ย์ บ่ทราบ ใจนา
ตอบคำ�ถามเก่ียวกับเรื่องท่ีอ่าน รบั รรู้ ส แกงนนั้ ได้ หอ่ นรู้รสแกง
โดยครูเปน็ ผแู้ นะน�ำ เช่น คือจวักตกั เข้า
• โคลงบทที่ ๗ ตรงกบั สำ�นวนใด
๘. กบทเ่ี กดิ อยู่ในสระ อาศัยอยู่ ๘ (๑๓ก)บเกดิ ในสระใต ้ บัวบาน
(โคลงบทท่ี ๗ ตรงกับส�ำ นวน ใกลก้ บั ดอกบวั ท่ีบาน กลบั ไมร่ ู้ หนง่ึ น้อย
สีซอใหค้ วายฟงั หมายถงึ สั่งสอน รสหอ มหวานของเกสร นบั โยชน์ กด็ ี
แกจตาลก่แับดมบ อลินกงมบภาวัซู่ดไง่ึอดอม้ ยดหู่ มา่ เงกไสกรล ฤๅห่อนร้รู สมาลย์ เกลอื กเคล้าเสาวคนธ์
แนะนำ�คนโงม่ กั ไม่ได้ผล เสยี เวลาเปล่า) ภมุ ราอยู่ไกลสถาน
บินโบกมาค้อยค้อย
• โคลงบทท่ี ๘ ตรงกับส�ำ นวนใด
(โคลงบทที่ ๘ ตรงกบั สำ�นวน
ใกล้เกลือกนิ ดา่ ง หมายถงึ มองข้าม
หรือไมร่ คู้ ่าของดีที่อย่ใู กลต้ วั ซึ่งจะเปน็
ประโยชนแ์ กต่ น กลบั ไปแสวงหาสง่ิ อ่ืน
ที่ดอ้ ยกว่า) ๙. ไทลแมตีส่งท้ม่ไามม่ีมา ท้าีลเรปี่ผกู ถรเุแอปยี ลบรบ้วียรไนมบดอ้ สไก้ มดง่ับั ลสก้ คูกบัอนนนดั้นไีด้ ๙ (๑๕ไม) ้คอ้ มมีลูกนอ้ ม
• โคลงบทท่ี ๙ ตรงกับส�ำ นวนใด
นวยงาม
(โคลงบทที่ ๙ ตรงกับส�ำ นวน คือสปั ปุรุษสอนตาม งา่ ยแท้
ไมอ้ ่อนดัดง่าย ไมแ้ ก่ดดั ยาก สอนยาก
หมายถงึ อบรมสง่ั สอนเดก็ ให้เป็นคนดี ไม้ผุดงั่ คนทราม หอ่ นรือ้ โดยตาม
ท�ำ ได้งา่ ยกวา่ อบรมสัง่ สอนผใู้ หญ่)
• โคลงบทที่ ๑๑ ปลูกฝังค่านิยม คนทไี่ มด่ ี ไมส่ ามารถสอน ดดั กห็ ักแหลกแล้
ดา้ นใด (โคลงบทที่ ๑๑ ปลกู ฝงั คา่ นยิ ม
การใฝ่หาความรู้และหม่นั ศกึ ษาเล่าเรียน ใหเ้ ขา้ ใจได้ ถ้าดัดไมก้ อ็ าจ ๑๐ (๒น๒าค) มี พี ษิ เพ้ียง สุรโิ ย ๑๑. คนทีจ่ ะเป็นบัณฑติ นัน้
ตรงกบั สำ�นวน ฝนทง่ั ใหเ้ ปน็ เข็ม) ท�ำ ให ไ้ มน้ ้ันหกั ไปได้
๑๐. นกับาคพ ทรมี่ะอีพาิษทมติ ายก์ทเปมี่ รี ยี บได้ เลื้อยบท่ าำ เดโช แชม่ ช้า จะต้องเพยี รพยายาม
พิษนอ้ ยหย่งิ โยโส แอมวดลองปา้ ง่อฤงท ธี เรียนรเู้ พือ่ อนาคต
เปรียบกบั การฝนท่งั
ความ รอ้ นแรง กลับคอ่ ย ๆ ชูแตห่ างเองอา้ ให้เปน็ เขม็ ไดต้ อ้ งอาศัย
เคล อ่ื นไหวอยา่ งชา้ ๆ ๑๑ (๒ค๓ว)ามรู้ผ้ปู ราชญน์ น้ั ความเพยี รพยายาม
ไมแ่ ส ดงว่าเปน็ ผูม้ ีฤทธิ์
ตรง ขา้ มกับแมงป่อง ฝนท่ังเทา่ เข็มเพยี ร นกั เรียน ตรงข้ามกบั คนทีเ่ กียจครา้ น
ผ่ายหน้า มีแตค่ วามเบ่อื หนา่ ย
มผอฤี้มูวดทีพ อธษิ ิ์า้ นยงอ้ตกยหนาเแองตชงูไ่กถปลือมับตา นวา่ วนจติ ท้อแท้ ยอ่ มไมม่ ีความรู้
คนเกียจเกลยี ดหน่ายเวียน เปี่ยมล้นฤ ๅมี เปรยี บกบั ตะกรา้ ทไ่ี มส่ ามารถ
กลอุทกในตะกร้า เก็บนํา้ ไวไ้ ด้
โคลงโลกนิติ (๒) 28 วรรณคดแี ละวรรณกรรม ช้ันมธั ยมศกึ ษาปที ี่ ๑
แนวข้อสอบ O-NET/PISA โคลงโลกนิตขิ า้ งต้นสอนตรงกับขอ้ ใด
๑ มดแดงแฝงพวงมะม่วง (หวงไว้แต่ตวั เองก็ไมไ่ ด)้
กบเกิดในสระใต ้ บัวบาน ๒ กบในกะลาครอบ (คนทีข่ าดวิสยั ทัศน์ มองเห็นแต่สิง่ ทีอ่ ยใู่ กลต้ ัวเท่านัน้ )
ฤๅหอ่ นรู้รสมาลย์ หนึง่ น้อย ๓ ใกล้เกลือกินด่าง (มองข้ามของดีท่ีอยู่ใกล้ตัว)
๔ บวั ไม่ช้ํา นา้ํ ไม่ขุน่ (ร้จู ักถนอมน้ําใจไมใ่ หข้ ุ่นเคืองกนั )
สุดยอดคู่มือครู 28
A ขั้นปฏิบัติและสรุปความรู้หลังการปฏิบัติ Applyขin้ันgสื่อthสeารCแoลmะนm�ำuเnสiนcaอtion Skill ขั้นSปeรlะfเม-Rินeเพg่ือuเพlaิ่มtคinุณgค่า
pplying and Constructing the Knowledge
เสริมความรู้ ครูควรสอน ตัวชี้วัด รอบรู้อาเซียนและโลก
๑๒. งาของช้างนนั้ เมื่องอก asean
๑๒ (๒งา๕ส)ารฤๅเห้ยี นห่อน ออกมาแลว้ ไมส่ ามารถหดคืน Step 2 ข้นั คดิ วเิ คราะห์
คำากลา่ วสาธุชนยืน หดคนื เข้าไปได้ เปรียบกับคำ�กลา่ ว และสรปุ ความรู้
อย่างนนั้ ของคนดที ี่กลา่ วมาแล้ว
คำาเลา่ ยอ่ มอย่อู ย่างนัน้ แตถ่ า้ เปน็ ๙. นักเรียนช่วยกันตั้งคำ�ถามและ
ทรุ ชนกล่าวคำาฝืน เลห่ ์ล้ินทรช น ค�ำ กล่าวของคนไม่ดี ต อ บ คำ � ถ า ม เ กี่ ย ว กั บ เ รื่ อ ง ที่ อ่ า น
เชอื่ ถอื ไม่ได้ เปรยี บกบั หัวเต่าที่ โดยครูเปน็ ผู้แนะนำ� เช่น
หัวเตา่ ยาวแลว้ สน้ั
• โคลงบทท่ี ๑๓ ตรงกับส�ำ นวนใด
๑๓ (๒ห๘ม)าใดตวั ร้ายขบ บาทา สามารถหดได้ ไม่มีสาระแก่นแท้ (โคลงบทที่ ๑๓ ตรงกับสำ�นวน หมากัด
อยา่ กดั ตอบ หมายถงึ อยา่ ลดตวั ลงไป
อยา่ ขบตอบตอ่ หมา อย่าขึ้ง ต่อสู้หรือต่อปากต่อคำ�กับคนพาลหรือ
คนทม่ี ศี กั ดต์ิ า่ํ กวา่ )
ทรชนชาติชว่ งทา รณุ โทษ ๑๓. สุนขั ตวั ใดทข่ี บกดั เรา • โคลงบทที่ ๑๕ ตรงกับสำ�นวนใด
ตอบถ้อยถือควา ม อยา่ ไปหาเรอื่ งกับสนุ ัข (โคลงบทที่ ๑๕ ตรงกับสำ�นวน
อย่าโกรธทำาหนา้ บึง้
หรอื อย่าโกรธ เปรยี บได้
กับคนชั่วคนพาลทม่ี า
ทำ�รา้ ยเรา ก็อย่าไปโกรธ
หรอื ถือสาหาความ
เพราะไมไ่ ดป้ ระโยชนอ์ ะไร
๑๔. ภเู ขาทีย่ ง่ิ ใหญ่ หนกั แนน่ ด้วยหนิ นินทากาเลเหมือนเทน้ํา หมายถึง
๑๔ (๓ภ๙เู ข) าทงั้ แทง่ ลว้ น ทัง้ กอ้ น แม้ใหม้ ีลมพายพุ ัดผา่ น คำ � ติ เ ตี ย น ลั บ ห ลั ง เ ป็ น สิ่ ง ที่ ค น เ ร า
กไ็ ม่สามารถโคน่ ล้มภูเขาให้ หนไี ม่พ้น)
ศลิ า ลม้ ลงได้ เปรยี บได้กบั บณั ฑติ
ลมพยุพดั พา บข่ ้ึน ค�ำ ยกยอ่ งและค�ำ นนิ ทาไม่สามารถ • โคลงบทที่ ๑๖ ตรงกับสำ�นวนใด
คนกล่าว ท�ำ ให้บัณฑิตหว่ันไหวไปได้
สรรเสรญิ และนินทา หอ่ นไดจ้ นิ ตจ์ ล (โคลงบทที่ ๑๖ ตรงกับสำ�นวน ไก่เห็น
ตีนงู งูเห็นนมไก่ หมายถึง ต่างฝ่ายต่างรู้
ใจปราชญ์ฤๅเฟื่องฟน้ื
๑๕ (๔ห๐้า)มเพลงิ ไว้อย่าให ้ มีควนั ๑๕. ถ้าสามารถห้ามไฟไมใ่ หม้ คี วนั ความลบั ของกนั และกนั )
หา้ มสรุ ิยแสงจันทร์ ส่องไซร้ หา้ มพระอาทติ ย์ พระจันทร์
คนื เลา่ ไมใ่ ห้ส่องแสง หรือหา้ มอายุ
ห้ามอายใุ ห้หนั จง่ึ ห้ามนินท า ให้หวนคืนกลับมาได้ กส็ ามารถ
หา้ มดั่งนไี้ วไ้ ด ้ หา้ มคนไมใ่ ห้นนิ ทาได้
๑๖ (๔๘)
ตีนงูงไู ซร้หาก เหน็ กัน
นมไก่ไก่สำาคญั ไก่รู้ โคลงโลกนิติ (๓)
หม่โู จรตอ่ โจรหัน เห็นเลห่ ์ กันนา
เชิงปราชญ์ฉลาดกล่าวผู้ ปราชญ์รู้เชิงกนั
๑๖. งยู ่อมร้จู ักงดู ว้ ยกนั ไก่ยอ่ มร้จู กั ไก่ด้วยกัน โจรก็ยอ่ มร้เู ล่หเ์ หลยี่ มของโจร โคลงโลกนิติ 2๙
เช่นเดียวกบั นักปราชญย์ ่อมร้ทู นั ชั้นเชงิ กัน
แนวข้อสอบ O-NET/PISA ๒ ภเู ขาท้ังแทง่ ลว้ น ศิลา (ให้มคี วามหนกั แน่นตอ่ คำ�พดู ของผอู้ น่ื )
ลมพยพุ ัดพา บ่ข้นึ
ถ้านักเรียนถูกนินทาจะใชโ้ คลงโลกนิติบทใดมาสอนใจตนเอง สรรเสรญิ และนินทา
ใจปราชญฤ์ ๅเฟือ่ งฟื้น
๑ รกั กนั อย่ขู อบฟ้า เขาเขยี ว (รกั กันเหมือนอยู่ใกล้ ๔ โทษทา่ นผอู้ ื่นเพี้ยง
ปองติฉินนนิ ทา
เสมออยู่หอแห่งเดียว รว่ มห้อง เกลยี ดกนั เหมือนอย่ไู กล) โทษตนเทา่ ภผู า
ปอ้ งปิดคดิ ซอ่ นเร้น
ชังกนั บ่แลเหลียว ตาต่อ กนั นา คนกลา่ ว
เหมอื นขอบฟ้ามาปอ้ ง ป่าไมม้ าบัง หอ่ นได้จินต์จล
๓ พระสมทุ รสุดลึกล้น คณนา (ความคิดของมนุษย์ยากทจี่ ะคาดเดา) เมล็ดงา (น�ำ ความผดิ ของผู้อน่ื มากล่าวตเิ ตียนเสมอ
สายดง่ิ ท้งิ ทอดมา หยง่ั ได้ ห่อนเวน้ สว่ นความผดิ ของตนกลับปิดบังไว้)
หนักยิง่
เขาสูงอาจวัดวา ก�ำ หนด
เร่ืองรา้ ยหายสญู
จติ มนุษยน์ ไ้ี ซร้ ยากแท้หยั่งถึง
29 สุดยอดคู่มือครู
GPAS 5 Steps ข้ันสังGเกตatรhวeบrรiวnมgข้อมูล ข้ันคิดวิPเคrรoาcะหe์แsลsะiสnรgุปความรู้
บูรณาการทักษะศตวรรษที่ 21 แนวข้อสอบ O-NET/PISA
2ep ขั้นคดิ วเิ คราะห์
St ๑๗. เว้นจ ากการพิจารณา ๑ ๗ (๕เว๕น้ ) วจิ ารณว์ ่างเว้น
และสรปุ ความรู้ ไตรต่ รอง เวน้ จากการฟงั -
ผกเวามู้น้ รีคจต าว้ังกาคมกำ�ราถรู้ เาวจมน้ดทจบยี่านั กังทไมกึ ร่คู้ วามรู้ สดับฟงั
๑๐. นักเรียนช่วยกันตั้งคำ�ถามและ เว้นท่ีถามอนั ยัง ไปร่ ู้
ต อ บ คำ � ถ า ม เ กี่ ย ว กั บ เ รื่ อ ง ท่ี อ่ า น เกตวา่ ง เว้นนา
โดยครูเป็นผู้แนะนำ� เช่น เว้นเลา่ ลิขิตสัง ปราชญไ์ ด้ฤๅมี
เวน้ ค ณุ ลักษณะ ๔ ประการน้ี เว้นดงั่ กลา่ วว่าผู้ เรงิ ใจ
กไ็ ม่ส มควรยกย่อง ๑๘ (๕๗) สระจ้อย
เป็นป ราชญ์ รู้นอ้ ยว่ามากรู ้ กลางสมุทร
มากล้าำ ลึกเหลอื
• โคลงบทท่ี ๑๘ ตรงกับสำ�นวนใด ๑๘. ตมีคัวเวอ างมมรคี้นู วอ้ ายมแรตูม้ ก่ากลบั นกึ วา่ กลกบเกิดอย่ใู น
(โคลงบทที่ ๑๘ ตรงกบั สำ�นวน ไปเ่ ห็นชเลไกล ไฉนหา ภกั ษ์เฮย
ยากแท้
กบในกะลาครอบ หมายถงึ เปรีย บได้กับกบที่เกิด ชมว่านำ้าบอ่ น้อย ไฉนอยู ่ ไดแ้ ฮ
และเ หน็ นํ้าในสระ ๑ ๙ (๕จ๙ร)ะ เขค้ ับน่านนำา้ แลน่ โลไ้ ปไฉน
ผูม้ คี วามร้แู ละประสบการณ์น้อย ยังไม เ่ คยเห็นทะเล
ที่กวา้ งใหญก่ วา่ สระ รถใหญก่ ว่ารถั ยา
แตส่ ำ�คญั ตนวา่ มคี วามรู้มาก) ท่ีตน เองอยู่ จึงร้สู ึกภมู ิใจ เสอื ใหญก่ ว่าวนา
• โคลงบทที่ ๒๐ ตรงกบั ส�ำ นวนใด วา่ สร ะนั้นกว้างทส่ี ุด เรือเข่อื งคับชเลแล ้
(โคลงบทท่ี ๒๐ ตรงกบั สำ�นวน ๑๙. จจะรหะเ าขอ้มาีขหนาารดไใดห้อญยก่า่ งวไ่ารแมน่ าํ้ ๒๐ (๖๑) แสงจนั ทร์
เอย่ี มข้า
ตักนํ้าใส่กะโหลกชะโงกดูเงา หมายถึง ห่ิงห้อยสอ่ งกน้ ซู ่ ธรรมชาติ
รถม ีขนาดใหญก่ วา่ ถนน ปัดเทยี บเทียมรตั นอ์ ัน อาจลา้ำ เลยกวี
ให้รู้จักฐานะของตนและเจยี มตวั ) จะแล ่นบนทางไดอ้ ย่างไร ทองเหลอื งหลู่สุวรรณ
• โคลงบทท่ี ๒๒ ปลูกฝังค่านิยม เสอื ใ หญก่ ว่าปา่ ทีอ่ าศยั พาลวา่ ตนเองอา้
ดา้ นใด จะอยไู่ ด้อย่างไร ๒๒. แม้จะสญู เสยี ทรัพยส์ นิ ไปมากเทา่ ใด กต็ ้อง
เรอื มีขนาดใหญก่ วา่ ทะเล รกั ษาศกั ด์ิศรีของวงศ์ตระกลู ไว้ แมจ้ ะเสยี
(โคลงบทท่ี ๒๒ ปลูกฝังค่านิยม จะสามารถแลน่ ไปได้อย่างไร ศกั ดิศ์ รไี ปเพื่อให้ได้ความรกู้ ็ตอ้ งยอม
ด้านซ่ือสัตย์สุจริต โคลงบทน้ีช้ีให้เห็น ดงั นัน้ จงึ ควรมีแต่ความพอดี แม้เสยี ร้กู ข็ อใหร้ กั ษาความซอื่ สัตย์ไว้
ก า ร รั ก ษ า คำ � มั่ น สั ญ ญ า ย่ิ ง ก ว่ า ชี วิ ต ๒๐. หิ่งห อ้ ยแขง่ แสงตัวเองสู้ ๒ ๑ (๖จ๖า)มรีขนขอ้ งอย ู่ แมจ้ ะสละชวี ติ กต็ อ้ งรกั ษาความสัตย์ไว้
ตรงกับส�ำ นวน เสียชพี อยา่ เสยี สัตย)์ กบั แ สงพระจันทร์ ลกู ปดั ไรค้ ่า
เอาม าเทียบกบั เพชร ชีพบ่รกั รักยศ หยดุ ปลด
ยง่ิ ไซร้
ทองเ หลืองมีคา่ นอ้ ย สัตว์โลกซง่ึ สมมต ิ มีชาติ
เอาม าเทยี บกับทองคำ� ดเู ยี่ยงสัตว์น้นั ได ้ ยศซ้องสรรเสรญิ
เปรีย บกับคนโง่ วงศห์ งส์
บอวณั ดฑ ตติ ัวเองว่าฉลาดกวา่ ๒ ๒ (๖เส๘ีย) สนิ สงวนศักด์ไิ ว ้ สิ่งรู้
เสียศกั ดสิ์ ปู้ ระสงค์
โคลงโลกนิติ (๔) เสียร้เู รง่ ดำารง ความสัตย ์ ไว้นา
เสยี สตั ย์อย่าเสยี สู้ ชพี ม้วยมรณา
๒๑. จามรรี ักขนตัวเองยง่ิ กว่าชวี ติ หากขนไปเก่ยี วตดิ กบั สิง่ ใด
30 วรรณคดแี ละวรรณกรรม ช้ันมธั ยมศึกษาปีที่ ๑ ก็จะรกั ษาขนน้นั ย่ิงกวา่ ชวี ิต ตวั อยา่ งของจามรนี ้นั ท�ำ ให้เอามา
เปรียบได้กบั การรักษาศักดิ์ศรียงิ่ กวา่ ชวี ติ
แนวข้อสอบ O-NET/PISA โคลงโลกนติ ิข้างต้นกลา่ วถึงการเวน้ เรอ่ื งใด
๑ อุ อา ก ส (หวั ใจเศรษฐ)ี ๒ สุ จิ ปุ ลิ (หวั ใจนักปราชญ)์
เว้นวจิ ารณ์ว่างเวน้ สดบั ฟัง ๓ เต ช สุ เน (ทศชาติชาดก) ๔ ทุ ส นิ ม (อริยสัจ ๔)
เวน้ ทถ่ี ามอันยงั ไป่รู้ (เฉลยข้อ ๒ คือ ฟัง คิด ถาม เขยี น หากเวน้ จากสิ่งเหล่าน้ี
เวน้ เลา่ ลิขิตสงั เกตว่าง เว้นนา กจ็ ะไมใ่ ชน่ ักปราชญ)์
เว้นดงั่ กล่าวว่าผู้ ปราชญไ์ ดฤ้ ๅมี
สุดยอดคู่มือครู 30
A ข้ันปฏิบัติและสรุปความรู้หลังการปฏิบัติ Applyขinั้นgส่ือthสeารCแoลmะนm�ำuเnสiนcaอtion Skill ขั้นSปeรlะfเม-Rินeเพg่ือuเพlaิ่มtคinุณgค่า
pplying and Constructing the Knowledge
เสริมความรู้ ครูควรสอน ตัวชี้วัด รอบรู้อาเซียนและโลก
๒๓. น้ําท่ีมลี ักษณะคดเค้ยี วตามเสน้ ทาง นกยูงคิดว่าเปน็ งจู ึงตามไป เนอ้ื ทรายเหน็ หางของนกยงู งามนึกว่าเปน็ หญ้า asean
กต็ ามไป ลงิ เหน็ ดวงตาของเน้ือทรายมลี กั ษณะคล้ายนิล คดิ วา่ เปน็ ลูกหว้าจงึ ตามไป แตท่ ัง้ หมดก็ต้อง Step 2
ผดิ หวังเพ ราะ๒ค๓วา ม(๗ห๑ล)งผิด ๒๔. มหาสมุทรทก่ี วา้ งใหญน่ ั้น ขั้นคิดวเิ คราะห์
และสรุปความรู้
นำ้าเคยี้ วยูงว่าเงย้ี ว ยงู ตาม สามารถวัดความลกึ ได้ ๑๑. นักเรียนช่วยกันต้ังคำ�ถามและ
ทรายเหลอื บหางยงู งาม ว่าหญ้า ด้วยสายดิง่ ภูเขาที่สูง ต อ บ คำ � ถ า ม เ ก่ี ย ว กั บ เ รื่ อ ง ท่ี อ่ า น
ตาทรายย่ิงนิลวาม พรายเพรศิ ก็สามารถวัดความสูงได้
แต่จติ ใจมนษุ ย์ ไมส่ ามารถ
ลิงวา่ หวา้ หวังหวา้ หวา่ ด้นิ โดยตา ม วัดไดว้ า่ คดิ สงิ่ ใด
โดยครูเป็นผ้แู นะน�ำ เชน่
๒ ๔ (พ๗๖ระ) สมุทรสดุ ลึกลน้ คณนา ๒๕. คนทรี่ ักกนั นน้ั ต่อใหอ้ ยู่ • โคลงบทที่ ๒๕ ทำ�ให้นักเรียน
สายด่งิ ท้งิ ทอดมา หยัง่ ได้ ไกลกเ็ หมือนอยู่
เขาสูงอาจวดั วา กาำ หนด ใกลช้ ดิ กัน แต่คนที่ เกิดความคิดใด (ตัวอย่างคำ�ตอบ
เกลยี ดชงั กนั ตอ่ ใหอ้ ยู่
จิตมนษุ ย์นไี้ ซร ้ ยากแท้หยั่งถงึ ใกลก้ ไ็ ม่สนใจเหมอื นมี การอยู่ในสังคม เราย่อมได้พบทั้งคน
๒ ๕ (ร๘ัก๗ก) ันอยูข่ อบฟา้ ขอบฟา้ มาขวางกน้ั ที่ชอบและไม่ชอบ ความรู้สึกไม่ชอบ
จะทำ�ให้ใจของเราเป็นทุกข์ เราควรรู้จัก
เสมออยู่หอแห่งเดียว เขาเขียว ป่าไม้มาบัง ทำ�ใหไ้ ม่เหน็ กนั
ร่วมหอ้ ง
ชังกนั บ่แลเหลยี ว ตาต่อ กนั นา ๒๖. เปน็ ผใู้ หย้ อ่ มได้รบั ให้อภัยมองข้ามในด้านท่ีไม่ชอบเหล่าน้ัน
เหมือนขอบฟา้ มาป้อง ป่าไม้มาบงั ตอบแทน เคารพผูอ้ ื่น
ย่อมไดร้ บั การเคารพจากผูอ้ ่นื และมองแตด่ า้ นทด่ี ีเปน็ การปรบั ใจของเรา
๒ ๖ (ใ๘ห๘ท้ ) า่ นทา่ นจักให้ เชน่ กนั ใหค้ วามรกั ไป
นบทา่ นท่านจักปอง ตอบสนอง ยอ่ มได้ความรกั กลบั คืนมา เพื่อใหอ้ ยรู่ ่วมกนั ไดอ้ ย่างมคี วามสขุ )
นอบไหว้ ยกเวน้ แตผ่ มู้ จี ติ ใจหยาบชา้ • โคลงบทที่ ๒๘ ปลูกฝังค่านิยม
รกั ทา่ นท่านควรครอง ความรกั เรานา
ดา้ นใด (โคลงบทท่ี ๒๘ ปลกู ฝงั ค่านยิ ม
สามส่งิ น้เี วน้ ไว้ แต่ผูท้ รชน การมีวินัย ทุกคนต้องมีวินัยในตนเอง
๒๗ (๘๙) สัพพัญญู รู้ว่าเวลาไหนควรทำ�อะไรและรับผิดชอบ
แม้นมคี วามรดู้ ั่ง ห่อนขนึ้ ในหนา้ ทข่ี องตนใหเ้ สมอตน้ เสมอปลาย)
ผบิ ม่ ีคนชู
หัวแหวนคา่ เมอื งตรู ตาโลก
ทองบร่ องรบั พืน้ ห่อนแก้วมีศรี
๒ ๘ (เ๙จ๗ด็ )วันเว้นดีดซ้อม ๒๗. แมจ้ ะมคี วามรู้เทา่ กบั
ดนตรี ผูร้ ู้แจ้ง แต่ถ้าไม่มใี คร
อเเนปับน็ิ่นเศอชา้่ืรนา้ ศรหี มอ ง ยกยอ่ ง กไ็ ม่สามารถ
อกั ขระห้าวันหนี เจรญิ รุ่งเรอื งข้นึ ได้
สามวนั จากนาร ี เปรยี บไดก้ ับหวั แหวน
วันหน่งึ เวน้ ลา้ งหนา้ ที่มีคา่ มาก แตข่ าด
๒๘. เวน้ การฝกึ ซอ้ มดนตรีไปเจด็ วัน ย่อมลืมได้ เว้นการเรยี นหนังสอื ไปห้าวัน เรือนทองทรี่ องรบั โคลงโลกนิติ (๕)
ย่อมจะลมื ความรู้ที่เรียน จากผู้หญิงทีร่ กั ไปสามวัน นางกอ็ าจจะเปลี่ยนใจได้ กไ็ ม่มีคา่ ใด
ถ้าไมล่ า้ งหนา้ เพียงหน่ึงวนั ท�ำ ใหค้ วามมีสงา่ ราศหี มองลงไป โคลงโลกนติ ิ 31
31 สุดยอดคู่มือครู
GPAS 5 Steps ข้ันสังGเกตatรhวeบrรiวnมgข้อมูล ขั้นคิดวิPเคrรoาcะหe์แsลsะiสnรgุปความรู้
บูรณาการทักษะศตวรรษที่ 21 แนวข้อสอบ O-NET/PISA
Step 2 ขั้นคดิ วเิ คราะห์ ๒๙. หาก ตอ้ งพบกับผทู้ มี่ ี ๒๙ (๑๐๓)
คอาวรา มมณเป์โน็กมรธิตคร วหราผกกู ตด้อว้ งย
และสรปุ ความรู้ ผจญคนมกั โกรธดว้ ย ไมตรี
ต่อต้ัง
พบ กับคนชัว่ ตอ้ งเอา ผจญหมทู่ รชนด ี
ควา มดีเข้าสู้ หากต้อง ผจญคนจติ โลภม ี ทรพั ย์แผ ่ เผอ่ื นา
๑๒. นั ก เ รี ย น ช่ ว ย กั น ต้ั ง คำ � ถ า ม แ ล ะ พบ กับคนทม่ี คี วามโลภ ผจญอสตั ย์ใหย้ ้งั หยุดดว้ ยสัตยา
ตอบคำ�ถามเก่ียวกับเรื่องท่ีอ่าน ตพ้อบ งกรบั ู้จคกั นใทห่ีไ้ หมาร่ กักตษอ้ าสง ตั ย์ ๓๐ (๑๐๕)
โดยครูเป็นผแู้ นะนำ� เช่น ต้อ งแสดงความสตั ย์ให้เห็น คนใดคนหนึง่ ผู้ ใจฉกรรจ์
หนกั แท้
• โคลงบทท่ี ๒๙ ตรงกับสำ�นวนใด ๓๐. คน ใดก็ตามทีม่ คี วาม เคียดฆ่าคนอนันต์ ผจญจติ เองนา
(โคลงบทท่ี ๒๙ ตรงกับส�ำ นวน เนไหดักีย้ เ้ป ปมรน็โาหจชด�ำญนย์ควอ่นรา่มมชาไีวกมิต่ยผกู้อยน่ื่อง วา่ ผ้มู ชี ยั
ไป่ปานบรุ ุษอัน
ธรรมะยอ่ มชนะอธรรม คอื เธียรทา่ นเยนิ ยอแล ้ สินทรัพย์
ยง่ิ ไซร้
ใหช้ นะความโกรธดว้ ยความไมโ่ กรธ วา่ เป ็นผชู้ นะ แต่ถ้าคนใด ๓๑ (๑๑๖) กายอาต มานา
สาม ารถชนะใจตนเองได้ ความรูด้ ูยงิ่ ลำ้า เรง่ รเู้ รยี นเอา
ให้ชนะความชวั่ ด้วยความดี นสวิชกัรารป คเรสวาราชิญมญร์ยู้เป่อน็ มทยรกัพยย่อส์ งนิ
คิดคา่ ควรเมอื งนบั
ใหช้ นะความโลภดว้ ยการให้ ๓๑. เพราะเหตุจกั อยกู่ บั
ทีม่ ีค า่ มาก เพราะเป็น โจรจักเบยี นบไ่ ด ้
ใหช้ นะความคดโกงดว้ ย
ความซอ่ื ตรง) ทรพั ยท์ ีต่ ิดตวั ไปจน ๓๒ (๑๑๘)
• โคลงบทท่ี ๓๐ นกั ปราชญย์ กย่อง จสไมงึ้นิ คส่ ช าววี มรติ ทารีเ่แรถม่งปสแ้ ลตะ้นส่โไจมปรคกไวดย็ า้งัมรู้ ความเพยี รเป็นอริแลว้
๓๒. ควา มเพยี รเหมอื นศัตรู คร้านเกียจเปน็ เพ่อื นสนทิ เปน็ มิตร
บุคคลเชน่ ไร วิชาเฉกยาตดิ ร่วมไร้
(ผู้ชนะใจตนเองคือผู้ชนะท่ีแท้จริง ขมขนื่
ท่ีผ่า นได้ยากแต่จะให้คุณ ประมาทเหมอื นดับไต้ ชว่ั ร้ายฤๅเหน็
การชนะใจตนเอง คือ การบังคับใจ แใมนตกั ภอภ่ ายายยู่ใหหกลลลังงัช้ จคดิ ะวตเกาวัมดิ เรเโกาทยี ษจครา้ น
๓๓ (๑๓๐) ในตน
ของตนไมใ่ หท้ �ำ สงิ่ ไมด่ ตี ามทใี่ จปรารถนา กรอ่ นขร้าำ ๓๔. ความผิดของผอู้ น่ื
สนิมเหลก็ เกดิ แตเ่ นื้อ เป็นบาป เล็กน้อยเทา่ กบั เมล็ดงา
ไม่ลุ่มหลงไปกับสิ่งยั่วยุ ซ่ึงเป็นเครื่อง ใส่ผู้บาปเอง น�ำ มากล่าวนินทาไม่หยดุ
วิชา ความรเู้ หมือนยาขม กนิ กัดเน้ือเหลก็ จน
ขัดขวางความเจริญในชีวติ ) แตก่ ่อให้เกิดประโยชน์ ความผิดของตนเอง
ไแคมสว่เงา หมสน็ ปอ่ เรพงะทรมาาางะทขทาเ�ำหดใมสหือตม้ นอิ ดงับ บาปเกดิ แต่ตนคน ยง่ิ ใหญ่เท่ากบั ภเู ขา
บาปย่อมทำาโทษซำา้
๓๔ (๑๗๑) เมลด็ งา กลบั พยายามปิดบงั ไม่ให้
๓๓. เหล ก็ ทมี่ สี นิมเกาะกนิ โทษทา่ นผอู้ ื่นเพย้ี ง ห่อนเว้น ใครเห็น
นบั ว นั ก็จะยิ่งผกุ ร่อน ปองติฉินนินทา หนกั ยง่ิ
มทก่ีากร ขะ้ึนท�ำ เนป้ันรยี ยบอ่ กมับจบะาใปห้ เร่ืองรา้ ยหายสญู
โทษตนเท่าภผู า
โทษ แก่ผูก้ ระท�ำ นั้นเอง ป้องปดิ คิดซ่อนเรน้
โคลงโลกนิติ (๖) 3 2 วรรณคดแี ละว รรณ กรรม ชั้นมธั ยมศึกษาปที ี่ ๑
แนวข้อสอบ O-NET/PISA โคลงบทนสี้ รุปไดต้ รงกบั ส�ำ นวนใด
๑ ทำ�ดไี ดด้ ี ท�ำ ชั่วได้ชั่ว ๒ รกั ดีหามจว่ั รักช่ัวหามเสา
สนิมเหลก็ เกิดแตเ่ นือ้ ในตน ๓ นาํ้ ลดตอผดุ ๔ แพะรับบาป
กนิ กัดเน้ือเหล็กจน กร่อนขร้าํ
บาปเกดิ แต่ตนคน เป็นบาป (เฉลยข้อ ๑ เพราะความหมายของโคลงบทนี้ คอื ผ้ทู ที่ ำ�ความผิด
บาปยอ่ มท�ำ โทษซา้ํ ใสผ่ บู้ าปเอง
ยอ่ มไดร้ บั ผลของความผดิ นนั้ เอง ซึ่งตรงกับส�ำ นวน ท�ำ ดีได้ดี ท�ำ ชัว่ ไดช้ ่วั )
สุดยอดคู่มือครู 32
The words you are searching are inside this book. To get more targeted content, please make full-text search by clicking here.
Ebook วรรณคดี ม.1
Discover the best professional documents and content resources in AnyFlip Document Base.
Search