A ขั้นปฏิบัติและสรุปความรู้หลังการปฏิบัติ Applyขin้ันgสื่อthสeารCแoลmะนm�ำuเnสiนcaอtion Skill ข้ันSปeรlะfเม-Rินeเพgื่อuเพlaิ่มtคinุณgค่า
pplying and Constructing the Knowledge
เสริมความรู้ ครูควรสอน ตัวชี้วัด รอบรู้อาเซียนและโลก
ราชาธิราช ตอน สมิงพระรามอาสา St Stasean
ep 1
ขัน้ สังเกต
รวบรวมขอ้ มูล
เจ้าพระยาพระคลัง (หน) ๔. นักเรียนอ่านวรรณคดี เร่ือง ราชาธิราช
ตอน สมิงพระรามอาสา โดยอ่าน
ฝ่ายพระเจ้ากรุงต้าฉิง ซึ่งเสวยราชสมบัติอยู่ในกรุงจีนนั้น มีทหารเอกคนหนึ่งชื่อกามะนี มีฝีมือ แบบสำ�รวจเรื่อง พร้อมท้ังบันทึก
ขี่ม้าแทงทวนสันทัดดีหาผู้เสมอมิได้ จีนทั้งปวงก็สรรเสริญว่า กามะนีมิใช่มนุษย์ดุจเทพยดาก็ว่าได้ คำ�ทีไ่ มร่ ้คู วามหมาย
อยู่มาวันหนึ่งพระเจ้ากรุงจีนเสด็จออก ตรัสปรึกษาด้วยเสนาบดีมนตรีมุขทั้งปวงว่า ทำาไฉนเราจะได้
เห็นทหารขี่ม้าสู้กันกับกามะนีตัวต่อตัว ดูเล่นให้เป็นขวัญตาสักครั้งหนึ่ง กษัตริย์กรุงใดยังจะมีทแกล้วทหาร ๕. นักเรียนศึกษาความหมายคำ�ศัพท์
ที่สามารถจะสู้กามะนีได้แต่พอชมเล่นเป็นที่เจริญตาได้บ้าง เสนาบดีทั้งปวงจึงกราบทูลว่า กษัตริย์ที่จะ จากศัพทานุกรมท้ายเร่ือง และค้นหา
มีทแกล้วทหารขี่ม้าสันทัดนั้นมีอยู่แต่กรุงรัตนบุระอังวะกับกรุงหงสาวดี กษัตริย์ทั้งสองพระองค์นี้ ความหมายของคำ�จากพจนานุกรม
ย่อมทำาสงครามแก่กันอยู่มิได้ขาด เพ่มิ เติม
พระเจ้ากรุงจีนได้ทรงฟังก็มีพระทัยยินดีนัก จึงสั่งให้จัดพลพยุหเสนาทั้งปวงเป็นอันมากจะนับ ๖. นักเรียนอ่านเรื่องอย่างละเอียด
ประมาณมิได้ ครั้นได้ศุภฤกษ์แล้วพระองค์ก็เสด็จทรงม้าพระที่นั่ง ยกทัพบกมายังกรุงรัตนบุระอังวะ อกี ครั้ง
พระเจ้ากรุงจีนยกมาครั้งนั้นอุปมาดังฝนตกห่าใหญ่ตกลงนำ้านองท่วมป่าไหลเชี่ยวมาเมื่อวสันตฤดูนั้น
หาสิ่งใดจะต้านทานมิได้ ครั้นเสด็จดำาเนินกองทัพมาถึงกรุงรัตนบุระอังวะ ทอดพระเนตรเห็นกำาแพงเมือง ep 2
ถนัดก็ให้ตั้งทัพมั่นลง
ข้นั คิดวิเคราะห์
ฝ่ายพระเจ้าฝรั่งมังฆ้องได้แจ้งว่า ทัพจีนยกมามากเหลือกำาลังก็มิให้ออกรบสู้ต้านทาน ให้แต่ และสรุปความรู้
รักษาพระนครมั่นไว้เป็นสามารถ ฝ่ายพระเจ้ากรุงจีนจึงให้มีพระราชกำาหนดประกาศแก่ทหารทั้งปวงว่า
ถ้าผู้ใดไม่มีอาวุธสู้รบ อย่าได้ทำาอันตรายเป็นอันขาด ถ้าผู้ใดมิฟังจะให้ตัดศีรษะเสียบเสีย ครั้นพระเจ้า- ๗. นั ก เ รี ย น ช่ ว ย กั น ต้ั ง คำ � ถ า ม แ ล ะ
กรุงจีนให้ตั้งค่ายมั่นลงแล้วก็ให้แต่งพระราชสาส์นฉบับหนึ่ง แล้วให้จัดแพรลายมังกรร้อยม้วน ต อ บ คำ � ถ า ม เ กี่ ย ว กั บ เ รื่ อ ง ท่ี อ่ า น
แพรลายทองร้อยม้วน กับเครื่องยศประดับหยกอย่างกษัตริย์สำารับหนึ่งให้ขุนนางในตำาแหน่งฝ่ายพลเรือน โดยครูเปน็ ผู้แนะนำ� เช่น
ชื่อโจเปียวพูดภาษาพม่าได้ กับไพร่พอสมควร เชิญพระราชสาส์นกับเครื่องราชบรรณาการเข้ามาถวาย
พระเจ้าฝรั่งมังฆ้อง โจเปียวก็ถวายบังคมลา ถือพระราชสาส์นคุมเครื่องราชบรรณาการมากับด้วยไพร่ • พ ร ะ เ จ้ า ก รุ ง จี น ย ก ทั พ ม า ยั ง
จึงเรียกทหารผู้รักษาหน้าที่ให้เปิดประตูเมืองรับ นายทัพนายกองได้แจ้งดังนั้นก็เข้ากราบบังคมทูล กรงุ รตั นบรุ ะองั วะดว้ ยมพี ระราชประสงค์
พระเจ้าฝรั่งมังฆ้อง จึงโปรดให้รับผู้ถือพระราชสาส์นเข้ามา โจเปียวก็เข้ามากราบถวายบังคม ใด
หน้าพระที่นั่ง ถวายพระราชสาส์นกับเครื่องราชบรรณาการพระเจ้าฝรั่งมังฆ้อง ๆ จึงรับสั่งให้ล่าม
เจ้าพนักงานเข้ามาแปลพระราชสาส์น ล่ามแปลแล้วจึงตรัสสั่งให้อาลักษณ์อ่านในพระราชสาส์นนั้นว่า (มีพระราชประสงค์ ๒ ประการ คอื
๑. ต้องการให้พระเจ้าฝร่ังมังฆ้องยอมเป็น
เรายกพยุหเสนามาครั้งนี้ ด้วยมีความปรารถนาสองประการ ๆ หนึ่งจะให้พระเจ้าอังวะอยู่ใน
อำานาจออกมาถวายบังคมเรา ประการหนึ่งจะใคร่ดูทหารขี่ม้ารำาทวนสู้กันตัวต่อตัวชมเล่นเป็นขวัญตา เมอื งข้นึ ของจีน
แม้นทหารกรุงรัตนบุระอังวะแพ้ก็ให้ยอมถวายเมืองแก่เราโดยดี อย่าให้สมณชีพราหมณ์ อาณา- ๒. อยากดูทหารฝีมือดีข่ีม้ารำ�ทวนสู้กัน
ประชาราษฎรได้ความเดือดร้อนเลย ถ้าทหารฝ่ายเราแพ้ก็จะเลิกทัพกลับไปยังพระนคร และราษฎร
ในกรุงรัตนบุระอังวะนั้นโดยตำ่าลงไปแต่กระท่อมน้อยหลังหนึ่ง ก็มิให้เป็นอันตราย พระเจ้าอังวะจะคิด ตวั ต่อตัว)
ประการใดก็เร่งบอกออกมา • พระเจ้าฝร่ังมังฆ้องทำ�อย่างไร
ราชาธริ าช ตอน สมงิ พระรามอาสา 83 เมอ่ื เหน็ วา่ ทพั จนี ยกมาจ�ำ นวนมาก
( ใ ห้ ท ห า ร อ ยู่ รั ก ษ า ใ น กำ � แ พ ง เ มื อ ง
ไมใ่ ห้ออกไปตอ่ สู้ต้านทาน)
• พระราชสาส์นของพระเจ้ากรุงจีน
มเี ง่อื นไขว่าอยา่ งไร
(ถ้าทหารของกรุงรัตนบุระอังวะแพ้การข่ีม้า
รำ�ทวน พระเจ้าฝร่ังมังฆ้องต้องถวายเมือง
แด่พระเจ้ากรุงจีน แตถ่ า้ ทหารของกรงุ จนี แพ้
กจ็ ะถอนทพั กลับพระนคร)
83 สุดยอดคู่มือครู
GPAS 5 Steps ขั้นสังGเกตatรhวeบrรiวnมgข้อมูล ข้ันคิดวิPเคrรoาcะหe์แsลsะiสnรgุปความรู้
ep 2 บูรณาการทักษะศตวรรษที่ 21 แนวข้อสอบ O-NET/PISA
ข้นั คิดวิเคราะห์
St
และสรปุ ความรู้ พระเจ้าฝรั่งมังฆ้องได้แจ้งในพระราชสาส์นนั้นแล้ว ก็ดีพระทัยนัก ด้วยทรงพระดำาริว่า
๘. นักเรียนช่วยกันตั้งคำ�ถามและ การสงครามครั้งนี้เป็นธรรมยุทธ์ใหญ่ยิ่ง สมณชีพราหมณ์อาณาประชาราษฎรจะมิได้ความเดือดร้อน
ต อ บ คำ � ถ า ม เ ก่ี ย ว กั บ เ รื่ อ ง ท่ี อ่ า น สมควรแก่พระเจ้าแผ่นดินผู้ตั้งอยู่ในยุติธรรม ทรงพระดำาริแล้วจึงให้พระราชทานเงินทองเสื้อผ้าแก่
โดยครูเปน็ ผู้แนะน�ำ เช่น ผู้ถือหนังสือเป็นอันมาก แล้วให้แต่งพระราชสาส์นตอบฉบับหนึ่ง ให้จัดเครื่องราชบรรณาการ ผ้าสักหลาด
ยี่สิบพับ นอระมาดห้าสิบยอด นำ้าดอกไม้เทศสามสิบเต้า ช้างพลายผูกเครื่องทองช้างหนึ่ง มอบให้
• สงครามธรรมยุทธ์ หมายความว่า โจเปียวผู้จำาทูลพระราชสาส์นนำากลับไปถวายพระเจ้ากรุงจีน ๆ จึงรับสั่งให้ล่ามพม่าเข้ามาแปล ให้
อย่างไร เจ้าพนักงานอ่านถวายในพระราชสาส์นตอบนั้นว่า
(การรบที่ไม่ท�ำ ให้ราษฎรเดือดรอ้ น) ซึ่งพระเจ้ากรุงจีนมีพระทัยปรารถนาจะใคร่ชมฝีมือทหารฝ่ายพม่าขี่ม้าราำ ทวนสู้กัน เป็นสงคราม
ธรรมยุทธ์นั้น เราเห็นชอบด้วยมีความยินดียิ่งนัก เพราะสมควรแก่พระองค์เป็นกษัตริย์ผู้ใหญ่
• พระราชสาสน์ ตอบของ อันประเสริฐ แต่การสงครามครั้งนี้เป็นมหายุทธนาการใหญ่หลวง จะด่วนกระทำาโดยเร็วนั้นมิได้ ของดไว้
พระเจา้ ฝรงั่ มังฆ้อง ขอเวลา ๗ วัน ภายในเจ็ดวัน อนึ่ง พระองค์ก็เสด็จมาแต่ประเทศไกล ไพร่พลทั้งปวงยังเหน็ดเหนื่อยเมื่อยล้าอยู่
โดยให้เหตผุ ลวา่ อะไร ขอเชิญพระองค์พักพลทหารระงับพระกายให้สำาราญพระทัยก่อนเถิด แล้วเราจึงจะให้มีกำาหนดนัดหมาย
ออกไปแจ้ง ตามมีพระราชสาส์นมานั้น
(เป็นการรบท่ียิ่งใหญ่ไม่ควรรีบร้อน และ พระเจ้ากรุงจีนได้แจ้งในพระราชสาส์นตอบแล้วก็ดีพระทัย จึงสั่งให้นายทัพนายกองทั้งปวง
ทัพจีนเดินทางมาไกลควรให้ไพร่พล สงบไว้
พักใหห้ ายเหน่ือยก่อน)
ฝ่ายพระเจ้ามณเฑียรทอง ครั้นส่งพระราชสาส์นและเครื่องราชบรรณาการไปแล้วจึงตรัสปรึกษา
• โหรทำ�นายวา่ อย่างไร เสนาพฤฒามาตย์ราชปุโรหิตข้าราชการผู้ใหญ่ผู้น้อยทแกล้วทหารทั้งปวงว่า ผู้ใดจะรับอาสาขี่ม้าแทงทวน
(พระชันษาของพระเจ้ามณเฑียรทอง
สู้กามะนีทหารพระเจ้ากรุงจีนตัวต่อตัวได้บ้าง เสนาพฤฒามาตย์ผู้ใหญ่ผู้น้อยทแกล้วทหารทั้งปวง
และชะตาเมืองยังดี นานไปจะได้ลาภ ก็มิอาจรับอาสาได้ พระเจ้ามณเฑียรทองก็ทรงพระวิตกเป็นทุกข์พระทัยนัก จึงให้หาโหรมาคำานวณ
พระชันษาและชะตาเมืองดู โหรก็คำานวณฎีกาดูทูลถวายว่าพระชันษาและชะตาเมืองยังดีอยู่หาเสียไม่
นานไปจะได้ลาภอันประเสริฐอีก
อนั ประเสรฐิ อีกดว้ ย) พระเจ้ามณเฑียรทองได้ทรงฟังก็ดีพระทัย จึงให้ตีฆ้องร้องป่าวทั่วทั้งพระนครว่าถ้าผู้ใดรับอาสา
• เพราะเหตุใดสมิงพระรามจึง สู้กับกามะนีทหารพระเจ้ากรุงจีนได้พระเจ้าแผ่นดินจะโปรดให้เป็นมหาอุปราช เสนาบดีรับสั่งแล้วก็ให้
ไมอ่ าสาสูก้ บั กามะนี ป่าวร้องไปทั่วพระนคร ไม่มีผู้ใดที่จะอาจออกรับอาสาได้
(ไม่อยากได้ช่ือว่าเข้าด้วยท้ังสองฝ่าย ฝ่ายผู้คุมซึ่งคุมสมิงพระรามนั้น จึงเจรจากับเพื่อนกันตามเรื่องราว แล้วว่าครั้งนี้พระเจ้าอยู่หัว
จะแบ่งสมบัติให้กึ่งหนึ่ง ก็ยังไม่มีผู้ใดรับอาสา เห็นเมืองจะตกตำ่าเสียละกระมัง สมิงพระราม
มเี จา้ นายสองคน) ได้ยินดังนั้นก็คิดว่า แต่เราต้องพันธนาการตรากตรำาอยู่นานแล้ว มิได้ขี่ช้างขี่ม้าเหยียดมือเหยียดเท้า
เยื้องแขนซ้ายย้ายแขนขวาเล่นบ้างเลยรำาคาญใจนัก เราจะกลัวอะไรกับกามะนีทหารจีน อันจะเอา
ชัยชนะนั้นไม่สู้ยากนัก ครั้นจะรับอาสาบัดนี้เล่า ก็เหมือนหาบสองบ่าอาสาสองเจ้าหาควรไม่ คิดแล้ว
ก็นิ่งอยู่ ครั้นรุ่งขึ้นผู้คุมได้ยินข้าหลวงมาป่าวร้องอีก จึงพูดกับเพื่อนกันว่า ทัพจีนยกมาครั้งนี้ใหญ่หลวงนัก
หาทหารผู้ใดที่จะรับอาสาป้องกันพระนครไว้นั้นเป็นอันยากแล้ว อย่าว่าแต่เมืองพม่าเท่านี้เลย ถึงเมือง
ใหญ่ ๆ กว่าเมืองพม่าสักสิบเมืองก็เห็นจะสู้ไม่ได้ น่าที่จะเสียเมืองแก่จีนเป็นมั่นคง
84 วรรณคดีและวรรณกรรม ชนั้ มธั ยมศึกษาปีที่ ๑
แนวข้อสอบ O-NET/PISA
“ครน้ั จะรับอาสาบดั น้เี ลา่ ก็เหมอื นหาบสองบา่ อาสาสองเจา้ หาควรไม่” ขอ้ ใดน�ำ ข้อคดิ นีไ้ ปปฏิบตั ิได้ถกู ต้อง
๑ ไม่ทำ�งานรว่ มกบั คนท่ีตนเองไม่ชอบ
๒ ท�ำ งานตามค�ำ สั่งของเจ้านายเท่านัน้ (เฉลยข้อ ๓ เพราะหาบสองบา่ อาสาสองเจ้า
๓ ไม่ทำ�งานใหบ้ รษิ ัท ๒ แหง่ ในเวลาเดยี วกนั คือ ท�ำ งานให้เจ้านาย ๒ คน ซ่ึงแสดงถงึ
๔ ท�ำ งานท่ไี ด้รับมอบหมายอย่างเต็มความสามารถ ความไมซ่ ่ือสัตย์ และอาจมผี ลตอ่ คณุ ภาพงาน
เนื่องจากไม่สามารถทำ�ไดอ้ ยา่ งเต็มท่)ี
สุดยอดคู่มือครู 84
A ข้ันปฏิบัติและสรุปความรู้หลังการปฏิบัติ Applyขinั้นgส่ือthสeารCแoลmะนm�ำuเnสiนcaอtion Skill ขั้นSปeรlะfเม-Rินeเพg่ือuเพlaิ่มtคinุณgค่า
pplying and Constructing the Knowledge
เสริมความรู้ ครูควรสอน ตัวช้ีวัด รอบรู้อาเซียนและโลก
Step 2asean
สมิงพระรามได้ฟังดังนั้นก็คิดว่า กรุงอังวะนี้เป็นต้นทาง อุปมาดังหน้าด่านกรุงหงสาวดี พระเจ้า- ข้ันคดิ วิเคราะห์
กรุงจีนยกทัพมาครั้งนี้ก็มีความปรารถนาจะใคร่ดูทแกล้วทหารอันมีฝีมือขี่ม้ารำาเพลงทวนสู้กัน และสรปุ ความรู้
ตัวต่อตัว ถ้าไม่มีผู้ใดสู้รบ ถึงจะได้เมืองอังวะแล้วก็ไม่สิ้นความปรารถนาแต่เพียงนี้ เห็นศึกจีนจะ
กำาเริบยกล่วงเลยลงไปติดกรุงหงสาวดีด้วยเป็นมั่นคง ตัวเราเล่าก็ต้องจองจำาตรากตรำาอยู่ ถ้าเสีย ๙. นักเรียนช่วยกันต้ังคำ�ถามและ
กรุงอังวะแล้วจะหมายใจว่าจะรอดคืนไปเมืองหงสาวดีได้ก็ใช่ที่ จำาเราจะรับอาสาตัดศึกเสียจึงจะชอบ ตอบคำ�ถามเกี่ยวกับเรื่องที่อ่าน
อย่าให้ศึกจีนยกลงไปติดกรุงหงสาวดีได้ คิดแล้วจึงพูดกับผู้คุมว่า จะกลัวอะไรกับกามะนีทหารพระเจ้า- โดยครูเปน็ ผแู้ นะน�ำ เชน่
กรุงจีนนั้นจะมีฝีมือดีสักเพียงไหน เรากลัวแต่ทหารเทพยดาที่เหาะได้ ซึ่งกามะนีกับเราก็เป็นมนุษย์
เดินดินเหมือนกันเราหากลัวไม่ พอจะสู้รบเอาชัยชนะได้ นายผู้คุมได้ฟังก็ดีใจจึงตอบว่า ถ้าท่าน • สมิงพระรามเปลย่ี นใจอาสาออกสู้
รับอาสาได้แล้วก็ดียิ่งนัก เห็นท่านจะพ้นโทษ ได้ที่มหาอุปราชมียศถาศักดิ์ใหญ่เป็นมั่นคง ไปเบื้องหน้า กบั กามะนีดว้ ยเหตุผลใด
เราจะขอพึ่งบุญท่าน สมิงพระรามตอบว่า ซึ่งเรารับอาสานี้จะหวังยศถาบรรดาศักดิ์หามิได้ ประสงค์
จะกู้พระนครให้เป็นเกียรติยศไว้ และจะให้ราษฎรสมณชีพราหมณ์อยู่เย็นเป็นสุขเท่านั้น ผู้คุมได้ฟัง (กรุงรัตนบุระอังวะเป็นต้นทาง ถ้าอังวะ
ก็ชอบใจ จึงนำาถ้อยคำาสมิงพระรามรีบเข้าไปแจ้งแก่เสนาบดี ๆ ได้ฟังก็มีความชื่นชม จึงนำาความ เสยี เมอื ง ทพั จนี กจ็ ะลว่ งไปถงึ กรงุ หงสาวดี
เข้ากราบทูลพระเจ้ามณเฑียรทองตามคำาสมิงพระรามว่านั้นทุกประการ และการที่พระเจ้ากรุงจีนยกทัพมาครั้งนี้
ก็เพราะปรารถนาจะดูทหารมีฝีมือขี่ม้า
พระเจ้าฝรั่งมังฆ้องได้ทรงฟังก็เฉลียวพระทัย ทรงพระดาำ ริระลึกขึ้นมาได้ว่า สมิงพระรามนี้ขี่ช้าง รำ�ทวนสู้กัน ถ้าทหารอังวะไม่ออกไปสู้
ขี่ม้าสันทัดดี ฝีมือเข้มแข็งแกล้วกล้าในการสงครามหาผู้เสมอตัวยาก เห็นจะสู้ทหารพระเจ้ากรุงจีน พระเจ้ากรุงจีนก็ต้องยกทัพต่อไปท่ี
ได้เป็นแท้ ทรงพระดำาริแล้วก็มีพระทัยยินดีนัก จึงตรัสแก่เสนาบดีทั้งปวงว่า สมิงพระรามนี้มีฝีมือ กรงุ หงสาวดแี นน่ อน ดงั นน้ั ถา้ สมงิ พระราม
เป็นทหารเอกเมืองหงสาวดี เราลืมคิดไปพึ่งระลึกขึ้นได้ จึงตรัสสั่งขุนนางกรมนครบาล ให้ไปถอดสมิงพระราม รบชนะกามะนี ทัพจีนกจ็ ะยกทพั กลับไป)
มากระทำาสัตย์เสียจึงนำาเข้าเฝ้า สมิงพระรามก็เข้ามากราบถวายบังคมหน้าพระที่นั่ง พระเจ้าฝรั่งมังฆ้อง
ทอดพระเนตรเห็นสมิงพระรามก็มีพระทัยยินดีนัก จึงตรัสถามว่า ศึกมาติดกรุงอังวะครั้งนี้ หาผู้ใด • สมงิ พระรามขอรบั พระราชทานส่ิงใด
ที่จะอาสาออกสู้กับทหารจีนมิได้ ท่านจะรับอาสาเราหรือประการใด สมิงพระรามจึงกราบทูลว่า จากพระเจา้ ฝรงั่ มงั ฆอ้ งในการออกไป
อันการสงครามเพียงนี้มิพอเป็นไรนัก ข้าพเจ้าจะขอรับอาสาพระองค์ออกไปต่อสู้ด้วยกามะนี สนอง ต่อสู้กบั กามะนี
พระเดชพระคุณมิให้อัปยศแก่พระเจ้ากรุงจีนนั้นพอจะได้อยู่ แต่ข้าพเจ้าจะขอรับพระราชทานม้าที่ดี
มีฝีเท้าตัวหนึ่ง ถ้าได้สมคะเนแล้ว อย่าว่าแต่กามะนีผู้เดียวเลย เว้นไว้แต่เทพยดา นอกกว่านั้นข้าพเจ้า (มา้ ฝเี ทา้ ดี ๑ ตวั )
จะสู้ได้สิ้น
เสริมความรู้ ครูควรสอน
ฝ่ายพระเจ้าฝรั่งมังฆ้องได้ทรงฟังสมิงพระรามทูลดังนั้น ก็มีความโสมนัสยินดียิ่งนัก จึงตรัสว่า
ม้าของเรามีอยู่เป็นอันมากนับได้หลายหมื่นแสน ท่านจะปรารมภ์ไปไยด้วยม้าตัวเดียวที่จะให้ชอบใจนั้น ครูอธิบายให้นักเรียนเห็นถึงความ-
พอจะหาได้ ถ้าชอบใจตัวใดแล้วก็เลือกเอาเถิด สมิงพระรามจึงทูลว่าลักษณะช้างดีต่อเมื่อขี่จึงรู้ว่าดี
ม้าดีได้ต้องเอามือต้องหลังดูก่อนจึงจะรู้ว่าดี ทแกล้วทหารก็ดี ถ้าอาสาออกสงครามทำาศึกจึงจะรู้ว่าดี
ทองนพคุณเล่าขีดลงหน้าศิลาก่อนจึงจะรู้ว่าดี สตรีรูปงามถ้าพร้อมด้วยลักษณะกิริยามารยาทต้องอย่าง
จึงควรนับว่างาม ถ้าจะให้รู้รสอร่อยได้สัมผัสถูกต้องก่อนจึงนับถือว่ามีโอชาอร่อย ถ้าใจดีต้องทดลอง
ให้สิ้นเชิงปัญญาก่อนจึงจะนับว่าดี ความอุปมาสี่ข้อ ข้าพเจ้าทูลถวายดังนี้เป็นของหายาก ซึ่งพระองค์
ตรัสว่าม้ามีมากนั้นก็มากจริง แต่ข้าพเจ้าเกรงว่าจะไม่ใคร่มีดี ที่ดีจะหายาก พระเจ้าฝรั่งมังฆ้องได้
ราชาธริ าช ตอน สมงิ พระรามอาสา 85 ตั้งใจจริงของสมิงพระรามที่ออกสู้รบ
แนวข้อสอบ O-NET/PISA ด้วยเลือดของทหารโดยแท้ มิได้หวัง
ส่ิ ง ต อ บ แ ท น ใ ด น อ ก จ า ก ทำ � เ พ่ื อ
คณุ ลกั ษณะของสมงิ พระรามขอ้ ใดทไี่ ม่ปรากฏในข้อความน้ี บา้ นเมอื งของตน
๑ กลา้ หาญ ๒ รักษาคำ�พูด (ปลูกฝังคุณลักษณะอันพึงประสงค์
๓ จงรักภักดี ๔ มองการณไ์ กล ด้ า น รั ก ช า ติ ศ า ส น์ ก ษั ต ริ ย์
และด้านมีจติ สาธารณะ)
(เฉลยขอ้ ๒ เพราะเป็นความคดิ แต่ยังไมไ่ ดท้ �ำ จงึ ยงั ไมส่ ามารถประเมนิ ได้ว่า
สมิงพระรามรกั ษาคำ�พดู หรือไม)่
85 สุดยอดคู่มือครู
GPAS 5 Steps ขั้นสังGเกตatรhวeบrรiวnมgข้อมูล ขั้นคิดวิPเคrรoาcะหe์แsลsะiสnรgุปความรู้
ep 2 บูรณาการทักษะศตวรรษท่ี 21 แนวข้อสอบ O-NET/PISA
St ขน้ั คิดวเิ คราะห์
และสรปุ ความรู้ ทรงฟังสมิงพระรามทูลเปรียบเทียบหลักแหลมดังนั้น ก็แย้มพระสรวลชอบพระทัย จึงสั่งกรมม้าให้จัด
๑ ๐. นักเรียนช่วยกันตั้งคำ�ถามและตอบ ม้าต้น ม้าทรงระวางนอกระวางใน และม้าทั้งปวงมาให้สมิงพระรามดูที่หน้าพระลานหลวง พระองค์
ก็เสด็จไปทอดพระเนตรพร้อมด้วยเสนาบดีขุนนางผู้ใหญ่ทั้งปวง กรมม้าผู้รับรับสั่งก็ให้จัดม้าส่งเข้ามา
คำ � ถ า ม เ กี่ ย ว กั บ เ ร่ื อ ง ท่ี อ่ า น
มากกว่าหมื่นแสน สมิงพระรามกราบถวายบังคมแล้วก็ออกไปยกมือขึ้นต้องหลังดู ม้าบรรดาที่ส่ง
โดยครูเปน็ ผูแ้ นะน�ำ เช่น เข้ามาเป็นอันมากนั้นเลือกเสียสิ้นไม่ชอบใจสักตัวหนึ่ง ขุนนางทั้งปวงเห็นดังนั้นก็พากันหัวเราะเยาะเล่น
• สมงิ พระรามมีวิธเี ลือกมา้ อย่างไร ว่า มอญพูดมากอวดแต่ปาก ครั้นจะเอาจริงแสร้งเลือกม้าเสียนับหมื่นนับแสน ม้าทั้งปวงนี้ก็สามารถ
เคยผจญทำาสงครามได้รับอับจนมาเป็นอันมาก แต่ล้วนดี ๆ ทั้งนั้นเลือกมิได้ แกล้งทำาบิดเบือนแก้ไข
(ใชม้ ือแตะหลังม้า) แต่พอให้เนิ่นช้าไปกว่าจะได้ช่องก็จะหนีเอาตัวรอดกลับไปเมือง แต่พระเจ้าฝรั่งมังฆ้องนั้นพระองค์มิได้
• ท�ำ ไมขนุ นางจึงหัวเราะเยาะ สงสัย เพราะทรงทราบอยู่ว่าสมิงพระรามเป็นคนดีมีฝีมือจริง สมิงพระรามก็เข้ามากราบทูลว่า ข้าพเจ้า
สมิงพระราม เลือกม้ามิได้ชอบใจสักตัวหนึ่ง พระเจ้าฝรั่งมังฆ้องจึงตรัสว่า เราจะให้หามาเลือกอีกให้ชอบใจท่านจงได้
จึงตรัสสั่งเสนาบดีให้จัดหาม้าเชลยศักดิ์ในพระนครนอกพระนครมาให้สิ้นเชิง
(กรมมา้ จดั มา้ จ�ำ นวนมากทเี่ คยออกศกึ มา
ขณะเมื่อพระเจ้าฝรั่งมังฆ้องให้มีพระราชกำาหนดออกไปแก่พระเจ้ากรุงจีนไปครั้งนั้น ไพร่พล
ให้สมิงพระรามเลือก แต่สมิงพระราม ทั้งสองฝ่ายและชาวบ้านชาวเมืองก็เที่ยวไปมา เดินซื้อขายแก่กันเป็นปรกติอยู่หาทำาอันตรายแก่กันไม่
เลือกไมไ่ ด้ ทัง้ ยงั บอกว่าไมม่ มี ้าท่ีดพี อ) พวกเสนาข้าหลวงจึงเที่ยวจัดหาม้าเชลยศักดิ์ไปใกล้กองทัพนอกเมือง พบม้าสองตัวแม่ลูก หญิงม่าย
ผู้หนึ่งเป็นเจ้าของเลี้ยงไว้ ม้าสองตัวนั้นกินหญ้าอยู่ริมมาบนำ้าแห่งหนึ่งลึกเพียงขาม้า กว้างประมาณห้าวา
• พระเจา้ ฝรง่ั มงั ฆอ้ งท�ำ อยา่ งไรตอ่ ไป
ลูกม้านั้นโจนข้ามไปฟากข้างหนึ่งได้ทุกวัน หญิงม่ายเจ้าของตำาข้าวฝัดรำาไว้แล้วก็ร้องเรียกลูกม้านั้น ๆ
(ให้เสนาข้าหลวงไปหาม้าทั้งในเมือง ก็กระโจนข้ามมาบนำ้ามากิน แต่แม่ม้านั้นกำาลังน้อยโจนข้ามลำามาบมิได้ ลงลุยข้ามนำ้ามาแต่ดังนั้นทุกวัน
นอกเมอื งทงั้ หมดมาใหส้ มงิ พระรามเลอื ก มิได้ขาด เสนาบดีเห็นลูกม้าตัวนั้นมีกำาลังมาก และประกอบด้วยลักษณะต้องอย่างก็ชอบใจ จึงให้พวก
ข้าหลวงช่วยกันล้อมเข้าจะจับเอาลูกม้า ๆ เปรียวอยู่ก็ดีดขบกัดด้วยกำาลังจับมิได้ เสนาบดีจึงให้เรียก
จนกว่าจะถกู ใจ)
หญิงเจ้าของมาแล้วบอกว่า บัดนี้พระเจ้าแผ่นดินมีพระราชประสงค์ม้า เราเห็นม้าของท่านงามดี
• มา้ ของหญงิ มา่ ยมลี กั ษณะอยา่ งไร ต้องลักษณะในตำารา ท่านจงยอมให้เรานำาไปถวายเถิด จะได้รับพระราชทานรางวัล แต่ท่านเป็นเจ้าของ
(เป็นลูกมา้ รปู รา่ งอว้ นท้วน คุ้นเคยช่วยจับให้เราด้วย หญิงเจ้าของจึงคำานับว่าถ้าท่านจะให้ข้าพเจ้าจับให้แล้ว เชิญท่านกับข้าหลวง
พากันหลีกไปเสียก่อนเถิด อย่าทำาวุ่นวายเลย หญิงเจ้าของว่าดังนั้นแล้วเสนาบดีกับข้าหลวงทั้งปวง
ลักษณะงาม มกี ำ�ลังมาก)
ก็ชวนกันถอยออกไปให้ห่างไกล หญิงเจ้าของจึงเอาข้าวเปลือกมาตำาได้รำาแล้ว ก็ร้องเรียกลูกม้าดุจดัง
ทุกวัน แม่ม้านั้นก็ท่องนำ้าข้ามคลองมา ลูกม้านั้นโจนข้ามคลองมากินรำา หญิงเจ้าของจึงยกมือขึ้นลูบหน้า
ลูบหลังลูกม้าแล้วก็ปลอบโยนให้กินรำา จึงค่อยเอาเชือกสอดผูกคอเข้าไว้กับต้นไม้ให้มั่นคง แล้วไป
คำานับเชิญเสนาบดีกับข้าหลวงทั้งปวงให้ผูกเอาลูกม้านั้นไป เสนาบดีแจ้งแล้วก็ดีใจ จึงชวนกันมาดู
ให้ผูกม้านั้นจูงเข้าไปถวาย พระเจ้าฝรั่งมังฆ้องเสด็จออก เสนาบดีนำาม้าเข้าไปถวายกราบทูลโดยความ
ที่ได้แต่หญิงม่ายนั้นทุกประการ
พระเจ้าฝรั่งมังฆ้องทอดพระเนตรเห็นลูกม้ารูปร่างอ้วนงามดีก็ชอบพระทัย จึงตรัสสั่งให้สมิงพระราม
มาดูม้าหน้าพระที่นั่ง สมิงพระรามกราบถวายบังคมแล้วก็ออกไปพิจารณาดูเห็นลูกม้านั้นรูปงาม
ประกอบด้วยลักษณะดีต้องอย่าง สมเป็นม้าสำาหรับรบศึกจึงเอามือต้องหลังดู ม้านั้นมิได้อ่อนหลัง
86 วรรณคดีและวรรณกรรม ช้ันมัธยมศกึ ษาปที ี่ ๑
แนวข้อสอบ O-NET/PISA
“สมิงพระรามกราบบังคมแลว้ ก็ออกไปพิจารณาดเู หน็ ลูกม้าน้นั รปู งามประกอบด้วยลกั ษณะดีตอ้ งอยา่ ง สมเปน็ ม้าส�ำ หรบั รบศึก
จงึ เอามือตอ้ งหลังดู ม้านั้นมิไดอ้ อ่ นหลงั ทรดุ ลงดุจม้าทงั้ ปวงทีเ่ ลือกมาแตห่ นหลัง กร็ ูว้ า่ มา้ ตัวนีด้ ีมีก�ำ ลังมาก หามา้ อน่ื เสมอมไิ ด”้
ข้อใดคือการนำ�คุณลักษณะข้างตน้ ของสมงิ พระรามมาประยุกต์ใชใ้ นชีวติ ประจ�ำ วนั
๑ มคี วามเมตตากรณุ าต่อสตั ว์ทกุ ชนดิ (เฉลยข้อ ๒ เพราะคุณลักษณะของสมิงพระรามท่ีปรากฏในข้อความน้ี
๒ กอ่ นซ้ือปากกาควรทดลองเขียนเสยี กอ่ น คือ ก่อนตัดสนิ สิง่ ใดตอ้ งพจิ ารณาให้ถ่ถี ว้ นและพสิ ูจนใ์ หเ้ หน็ จรงิ )
๓ ควรมสี ัมมาคารวะตอ่ พอ่ แม่และผู้ใหญ่
๔ อา่ นฉลากกอ่ นรบั ประทานยาทุกครง้ั
สุดยอดคู่มือครู 86
A ข้ันปฏิบัติและสรุปความรู้หลังการปฏิบัติ Applyขinั้นgสื่อthสeารCแoลmะนm�ำuเnสiนcaอtion Skill ขั้นSปeรlะfเม-Rินeเพg่ือuเพla่ิมtคinุณgค่า
pplying and Constructing the Knowledge
เสริมความรู้ ครูควรสอน ตัวชี้วัด รอบรู้อาเซียนและโลก
Step 2asean
ทรุดลงดุจม้าทั้งปวงที่เลือกมาแต่หนหลัง ก็รู้ว่าม้าตัวนี้ดีมีกำาลังมาก หาม้าอื่นเสมอมิได้ จึงให้เอา ขนั้ คิดวเิ คราะห์
บังเหียนมาใส่ผูกอานเข้าแล้ว ก็กราบทูลว่าม้าตัวนี้ดี ได้ลักษณะตามตำารับที่เคยเชื่อถือ ชอบใจ และสรปุ ความรู้
ข้าพเจ้านัก ข้าพเจ้าจะขอทดลองฝึกหัดเสียให้เชื่องก่อน กราบถวายบังคมแล้วก็จูงม้าออกมาพ้น
หน้าพระที่นั่ง จึงถือทวนสะพายแส้เผ่นขึ้นหลังม้า พาควบออกไปนอกเมือง ผงคลีกลุ้มตลบมืดไป ๑๑. นักเรียนช่วยกันต้ังคำ�ถามและ
แลมิได้เห็นตัวม้าและคน ต อ บ คำ � ถ า ม เ กี่ ย ว กั บ เ ร่ื อ ง ท่ี อ่ า น
โดยครเู ปน็ ผแู้ นะนำ� เชน่
ฝ่ายเสนาบดีก็ร้องอื้ออึงขึ้นว่า อ้ายมอญโกหกมันลวงพระองค์หนีกลับไปเมืองหงสาวดีแล้ว
พระเจ้าฝรั่งมังฆ้องได้ทรงฟังเสนาบดีว่าดังนั้นก็ตกพระทัย จึงให้หาผู้คุมเข้ามาตรัสถามด้วยพระองค์ว่า • เม่ือเลือกม้าได้แล้ว สมิงพระราม
สมิงพระรามจะล่อลวงเราหนีไปจริงหรือประการใด ผู้คุมก็กราบทูลว่า อันสมิงพระรามผู้นี้มีความสัตย์ซื่อ ท�ำ อย่างไร
มั่นคงนัก ซึ่งจะหนีพระองค์ไปนั้นข้าพเจ้าเห็นหาเป็นไม่ เพราะม้าตัวนี้เป็นลูกม้าหนุ่มยังมิได้พาดอาน
มีกำาลังนัก สมิงพระรามจึงควบไปไกล หวังจะทรมานให้เหนื่อยอ่อนลง จึงจะฝึกสอนได้โดยง่าย (ควบม้าออกไปนอกเมือง เพื่อให้ม้า
ข้าพเจ้าเห็นคงจะกลับมา ขอพระองค์ทรงเสด็จคอยท่าอยู่ก่อนเถิด พระเจ้าฝรั่งมังฆ้องได้ทรงฟังผู้คุมทูล อ่ อ น กำ � ลั ง จ ะ ไ ด้ ฝึ ก ส อ น ทำ � น อ ง ร บ
ดังนั้นก็ยังไม่คลายพระวิตก มิได้เสด็จเข้าตรัสบัญชาการด้วยเสนาบดีทั้งปวง ตั้งพระทัยคอยท่า แต่เหลา่ เสนาบดตี า่ งคิดว่า สมิงพระราม
สมิงพระรามอยู่ ควบม้าหนีกลบั เมืองหงสาวดี)
ฝ่ายสมิงพระรามขึ้นม้าควบไปแต่เวลาเช้าจนสามโมงบ่าย ฝึกหัดม้านั้นให้รู้จักทำานองรบรับ • พระเจ้าฝรั่งมังฆ้องให้เรียกผู้คุม
ได้แคล่วคล่องสันทัดแล้ว ก็ชักม้าสะบัดย่างน้อยเป็นเพลงทวนกลับเข้ามา เสนาบดีทั้งปวงแลเห็น มาถามเรื่องใด
สมิงพระรามขี่ม้ามาแต่ไกล ก็ร้องอื้ออึงขึ้นว่า สมิงพระรามกลับมาแล้วเหมือนคำาผู้คุมทูลจริงทุกประการ
(ถามว่าสมิงพระรามล่อลวงพระองค์
พระเจ้าฝรั่งมังฆ้องทอดพระเนตรเห็น ก็ดีพระทัยนักจึงตรัสสรรเสริญว่า สมิงพระรามนี้นับว่า เพ่ือหนีไปจริงหรือไม่ ซึ่งผู้คุมเชื่อม่ัน
เป็นชายผู้หนึ่ง มีความสัตย์ซื่อยิ่งนัก และกล้าหาญเข้มแข็งรู้ศิลปศาสตร์สันทัดหาตัวเปรียบเสมอมิได้ ในความสัตยซ์ ่ือของสมงิ พระราม)
ฝ่ายสมิงพระรามก็ชักม้ารำาเป็นเพลงทวนเข้ามา จนถึงหน้าพระที่นั่งก็ลงจากหลังม้าเข้าเฝ้า กราบถวาย-
บังคมพระเจ้ามณเฑียรทองแล้วทูลว่า ข้าพเจ้าได้ม้าสมคะเนชอบใจแล้ว อันศีรษะกามะนีนั้นก็อยู่ใน • พระเจ้าฝรงั่ มงั ฆอ้ งตรสั
เงื้อมมือข้าพเจ้า จะเอามาถวายพระองค์ให้จงได้ ข้าพเจ้าจะขอรับพระราชทานขอเหล็กกับตะกรวย สรรเสริญสมิงพระรามวา่ อย่างไร
ใบหนึ่งสำาหรับผูกข้างม้า เมื่อข้าพเจ้าตัดศีรษะกามะนีขาดแล้ว จะได้รับเอาศีรษะมิให้ทันตกลงถึงดิน (มีความสัตย์ซื่อ กล้าหาญ เข้มแข็ง
ใส่ในตะกรวยซึ่งแขวนไปกับข้างม้านั้นเข้ามาถวายพระองค์
มีวชิ าความรเู้ ชย่ี วชาญ)
ฝ่ายเสนาบรรดาเฝ้าอยู่พร้อมกัน ได้ยินสมิงพระรามทูลดังนั้นก็กระซิบเจรจากันว่า มอญพูดมาก • สมิงพระรามถวายสัญญาต่อ
เห็นพระเจ้าอยู่หัวทรงโปรดสรรเสริญว่าดีแล้วกำาเริบใจอวดตัวเหลือไปนัก พระเจ้าฝรั่งมังฆ้อง
ก็พระราชทานเครื่องม้าทองคำาประดับพลอยสำาหรับม้า กับผ้าโพกศีรษะเสื้อชมพูขลิบทองจีบเอว พระเจา้ ฝรง่ั มงั ฆอ้ งว่าอย่างไร
ทองต้นแขนปลายแขน แหวนสอดก้อยแต่ล้วนประดับเนาวรัตน์สิ้น จึงสั่งให้มังนันทะมิตรจัดเครื่อง (จะตดั ศีรษะกามะนีมาถวาย)
ยุทธนาการทั้งปวงให้สมิงพระรามตามปรารถนา แล้วให้มีพระราชสาส์นกำาหนดนัดหมายออกไปถึง
พระเจ้ากรุงจีนอีกฉบับหนึ่ง ให้จัดฉลองพระองค์อย่างดี ทำาด้วยขนสมุนคู่หนึ่งให้มังมหาราชาเป็น
ผู้จำาทูลคุมสิ่งของออกไปถวายพระเจ้ากรุงจีน
มังมหาราชาก็ถวายบังคมลา ถือพระราชสาส์นกำาหนด คุมเครื่องราชบรรณาการออกไปยัง
กองทัพนอกเมือง ทหารทั้งปวงเห็นก็ไปแจ้งแก่เสนาบดี ๆ จึงเข้ากราบทูล พระเจ้ากรุงจีนจึงโปรดให้รับ
เข้าไป ณ พลับพลาในค่าย มังมหาราชาก็เข้าไปกราบถวายบังคมหน้าพระที่นั่ง ถวายพระราชสาส์น
กำาหนดกับเครื่องราชบรรณาการแก่พระเจ้ากรุงจีน
ราชาธิราช ตอน สมงิ พระรามอาสา 87
87 สุดยอดคู่มือครู
GPAS 5 Steps ขั้นสังGเกตatรhวeบrรiวnมgข้อมูล ขั้นคิดวิPเคrรoาcะหe์แsลsะiสnรgุปความรู้
Step 2 บูรณาการทักษะศตวรรษท่ี 21 แนวข้อสอบ O-NET/PISA
ขนั้ คดิ วิเคราะห์ พระเจ้ากรุงจีนจึงรับสั่งให้ล่ามแปล ให้เจ้าพนักงานอ่านถวายในพระราชสาส์นกำาหนดนั้นว่า
และสรปุ ความรู้
๑๒. นั ก เ รี ย น ช่ ว ย กั น ต้ั ง คำ � ถ า ม แ ล ะ ซึ่งพระองค์มีพระทัยปรารถนาจะใคร่ทอดพระเนตรดูทหารขี่ม้ารำาทวนสู้กันตัวต่อตัวนั้น
ขอพระองค์ให้ตกแต่งการซึ่งจะทอดพระเนตรไว้จงพร้อมเถิด ถึง ณ วันพฤหัสบดี เป็นคำารบเจ็ดวัน
ต อ บ คำ � ถ า ม เ ก่ี ย ว กั บ เ รื่ อ ง ที่ อ่ า น แล้วเมื่อใด จงแต่งทหารให้ออกมาสู้กันตามสัญญา จะได้ทรงชมสำาราญพระทัย
โดยครูเปน็ ผแู้ นะนำ� เช่น พระเจ้ากรุงจีนได้แจ้งในพระราชสาส์นกำาหนดนั้นแล้ว ก็ดีพระทัยนัก จึงสั่งให้จัดฉลองพระองค์
• สมิงพระรามวางแผนการต่อสู้กับ
มังกรห้าเล็บอย่างดี กับเครื่องม้าทองประดับพลอยลายหยกสำารับหนึ่ง เป็นราชบรรณาการตอบแทน
กามะนีอย่างไร มอบให้มังมหาราชาคุมเข้ามาถวายพระเจ้าฝรั่งมังฆ้อง มังมหาราชาก็ถวายบังคมลา คุมสิ่งของตอบแทน
(ผลดั กนั ร�ำ เพลงทวนน�ำ ใหอ้ กี ฝา่ ยร�ำ ตาม
กลับมาถวายพระเจ้าฝรั่งมังฆ้อง ๆ ก็มีพระทัยยินดี ครั้นกำาหนดสัญญากันเสร็จแล้ว กษัตริย์
เพื่อสมิงพระรามจะได้เห็นช่องเกราะของ ทั้งสองพระองค์ก็สั่งให้เสนาบดีแต่งที่ปลูกพลับพลาหน้าเมือง เสนาบดีฝ่ายพม่าและนายทัพนายกอง
ฝ่ายจีนรับรับสั่งสองกษัตริย์แล้ว ก็ให้เกณฑ์พลมาจัดการปลูกพลับพลาทั้งสองข้างให้ตรงกัน ประกอบด้วย
ที่ข้างหน้าข้างในและโรงใหญ่สำาหรับเสนาข้าราชการใหญ่น้อย อันจะได้เฝ้าอยู่ตามตำาแหน่งมีระยะห่างกัน
กามะนีท่ีสามารถสอดทวนแทงได้ และ ยี่สิบเส้น ไว้หว่างกลางเป็นสนามทวนซึ่งจะสู้กันในขบวนทวนนั้น เจ้าพนักงานก็ผูกพระวิสูตร แต่งพระที่
เพื่อให้ม้าของกามะนีหย่อนกำ�ลังลงด้วย รับเสด็จเตรียมไว้พร้อมทั้งสองข้าง
จากนน้ั จงึ คอ่ ยตอ่ สเู้ อาแพช้ นะกนั )
ครั้นถึงวันนัดกำาหนดแล้ว กษัตริย์ทั้งสองก็พรั่งพร้อมไปด้วยพยุหเสนาแห่แหนหน้าหลัง
เป็นอันมาก ตามขบวนพิชัยสงครามเสด็จไปสู่ท้องสนาม ขึ้นยังที่พลับพลาประทับพร้อมกัน
ฝ่ายกามะนีก็แต่งตัวใส่เสื้อหุ้มเกราะแล้วด้วยทองเป็นอันงาม คาดสายรัดเอวประดับหยกเหน็บ
กระบี่ ขึ้นขี่ม้ารำาทวนออกมา ณ ท้องสนาม ฝ่ายสมิงพระรามก็แต่งตัวใส่เสื้อสีชมพูขลิบทองจีบเอว โพก
ผ้าชมพูขลิบแล้วไปด้วยทอง ใส่กำาไลต้นแขนปลายแขนแหวนสอดก้อยแล้วไปด้วยเนาวรัตน์ แต่ล้วนทอง
เป็นอันงาม แล้วสอดดาบสะพายแล่งขึ้นม้า ฟ้อนรำาเป็นเพลงทวนออกมายังท้องสนาม แลเห็น
กามะนีขี่ม้าแต่งตัวหุ้มเกราะอยู่ ไม่เห็นสำาคัญที่จะหมายแทงได้ จึงคิดว่ากามะนีคนนี้ ชำานาญในเพลงทวน
ว่องไวนักแล้วก็หุ้มเกราะใส่เสื้อบังอยู่ยังไม่เห็นช่องที่จะสอดทวนแทงแห่งใดได้ จำาจะชวนให้รำา
ดูสำาคัญก่อน อนึ่งเล่ากำาลังม้าก็ยังกำ้ากึ่งกันอยู่กับกำาลังม้าเรา จำาจะขับเคี่ยวกันไปก่อนจึงจะหย่อน
กำาลังลง เห็นจะเสียทีทำานองจึงเอาชัยชนะได้โดยง่าย คิดแล้วก็ให้ล่ามร้องแปลไปว่า เราทั้งสองเป็น
ทหารเอกอันประเสริฐ จะสู้กันครั้งนี้เป็นที่สุด จะไว้เกียรติยศการงานจนตลอดกัลปาวสาน ครั้นจะสู้กัน
เอาแพ้ชนะทีเดียวก็หาสิ้นฝีมือไม่ เราทั้งสองอย่าเพ่อทำาอันตรายแก่กันก่อน ให้ท่านรำาเพลงทวนถวายไป
ให้สิ้นฝีมือแล้ว เราจะรำาตามท่านให้เหมือนจงได้ แล้วเราจะรำาให้ท่านรำาตามเราบ้างให้สิ้นฝีมือเหมือนกัน
ให้พระเจ้าอยู่หัวทั้งสองพระองค์ทอดทัศนาเจริญพระเนตรและทแกล้วทหารทั้งสองฝ่ายดูเล่นเป็นขวัญตา
ถ้าเรารำาสิ้นเพลงหยุดหายเหนื่อยแล้ว เมื่อจะสู้กันเอาแพ้และชนะนั้นจึงจะบอกกันให้รู้ตัวทั้งสองฝ่าย
กามะนีได้ฟังล่ามร้องออกมาดังนั้นก็มีความยินดีนัก จึงร้องตอบมาว่าชอบแล้ว แต่เราเป็นแขกมา
ท่านเป็นเจ้าของบ้าน เราจะรำาก่อนให้ท่านทำาตามเราไปเถิด ว่าแล้วกามะนีก็ขับม้าสะบัดย่างเป็น
เพลงทวนฟ้อนรำาออกมา สมิงพระรามก็ขับม้าฟ้อนรำาตามกามะนีได้ทุกเพลง
88 วรรณคดแี ละวรรณกรรม ชัน้ มธั ยมศึกษาปีที่ ๑
สุดยอดคู่มือครู 88
A ขั้นปฏิบัติและสรุปความรู้หลังการปฏิบัติ Applyขinั้นgสื่อthสeารCแoลmะนm�ำuเnสiนcaอtion Skill ขั้นSปeรlะfเม-Rินeเพgื่อuเพla่ิมtคinุณgค่า
pplying and Constructing the Knowledge
เสริมความรู้ ครูควรสอน ตัวชี้วัด รอบรู้อาเซียนและโลก
Step 2asean
ขณะเมื่อสมิงพระรามรำาตามกันนั้น พระเจ้ากรุงต้าฉิงและพระเจ้าฝรั่งมังฆ้องทอดพระเนตรเห็น ขน้ั คิดวเิ คราะห์
ทหารเอกทั้งสอง รำาเยื้องกรายตามขบวนเพลงทวน ดูท่วงทีรับรองว่องไวนัก งามเป็นอัศจรรย์ด้วยกัน และสรุปความรู้
ทั้งสองฝ่าย เปรียบประดุจได้เห็นเทพยดาและพิทยาธรอันราำ ณรงค์ประลองกันในกลางสนาม นายทัพ
นายกองทแกล้วทหารทั้งสองฝ่ายก็สรรเสริญกามะนีและสมิงพระรามว่า เหมือนเทพยดาลงฟ้อนรำา ๑๓. นักเรียนช่วยกันต้ังคำ�ถามและ
กลางสนามงามยิ่งนัก มีตาสองตาดูมิทันเลย ดูกามะนีแล้วกลับมาดูสมิงพระรามเล่า ดูสมิงพระรามแล้ว ต อ บ คำ � ถ า ม เ ก่ี ย ว กั บ เ ร่ื อ ง ที่ อ่ า น
กลับมาดูกามะนีเป็นขวัญตายิ่งนัก ครั้นกามะนีรำาสิ้นเพลงแล้ว สมิงพระรามก็รำาให้กามะนีรำาตามบ้าง โดยครเู ปน็ ผ้แู นะนำ� เชน่
ขณะเมื่อสมิงพระรามรำาสิ้นเพลงทวนแล้ว แกล้งทำากลอุบายหวังจะดูช่องเกราะหมายสำาคัญ ที่จะ • สมิงพระรามรำ�เพลงทวนอย่างไร
สอดทวนแทงนั้น ก็แสร้งทำายกแขนซ้ายเหยียดตรง เหยียดแขนขวาเบื้องบนแล้วทาำ ยืนควบม้าไปมา จึงเห็นชอ่ งเกราะของกามะนี
แล้วกลับห้อยศีรษะลงบ้าง แล้วทำากลับเอาหลังนอนลงควบวกเวียนไปต่าง ๆ กามะนีหารู้กลไม่ สำาคัญ
ว่าเพลงทวนฝ่ายพม่าดังนั้นจริงก็มิได้สงสัย รำาตามไปสิ้นทุกประการ สมิงพระรามทอดตาแลดู เห็น (ยกแขนซา้ ยเหยียดตรง
เป็นช่องใต้รักแร้ทั้งสองเป็นหว่างอยู่พอจะสอดทวนแทงได้ แล้วเมื่อกลับศีรษะลงมานั้น เห็นเกราะซ้อน เหยยี ดแขนขวาเบอ้ื งบน
ท้ายหมวกเปิดออก พอจะย้อนฟันได้แห่งหนึ่ง หมายสำาคัญได้ถนัดมั่นคงแล้ว ก็ชักม้าหยุดพักพอหายเหนื่อย
จึงให้ล่ามร้องบอกว่า เราทั้งสองรำาถวายก็สิ้นเพลงด้วยกันแล้ว ทีนี้เราทั้งสองจะสู้กันเอาแพ้และชนะ ยนื ควบม้าแล้วกลับห้อยศีรษะลง
แก่กัน
กลบั เอาหลังนอนลง
กามะนีได้ฟังดังนั้นก็ขับม้ารำาเข้ามา สมิงพระรามก็ขับม้าออกไปสู้กันเป็นหลายสิบเพลง ต่างคน
ต่างรับรองว่องไว ยังหาเพลี่ยงพลำ้าแก่กันไม่ สมิงพระรามจึงคิดว่า ถ้าจะสู้กันอยู่ฉะนี้เห็นจะเอาชัยชนะ ควบวกเวยี นไปมา)
ยาก ด้วยม้ากามะนีก็ยังมิถอยกำาลัง จำาจะลวงให้ม้ากามะนีหย่อนกำาลังลงจงได้จึงจะทำาถนัด คิดแล้ว • ข้ อ ค ว า ม ใ ด แ ส ด ง ใ ห้ เ ห็ น ว่ า
แกล้งทำาเป็นเสียทีควบม้าหนีออกไป กามะนีเห็นได้ทีก็ควบม้าทะลวงไล่ตามม้าสมิงพระรามไป
ส มิ ง พ ร ะ ร า ม กั บ ก า ม ะ นี มี ฝี มื อ
ครั้นสมิงพระรามแลเห็นกามะนีควบม้าเต็มกำาลังแล้วมิทัน ก็แสร้งรอม้าไว้หวังจะดูท่วงที ทัดเทียมกนั
เห็นกามะนียังไกลเชิงนักอยู่ สำาคัญได้ว่าเหงื่อม้ากามะนีตกจนถึงกีบ ก็รู้ว่าม้าหย่อนกำาลังลงแล้ว จึงชักม้า (กามะนีได้ฟังดังน้ันก็ขับม้ารำ�เข้ามา
วกเป็นเพลงโคมเวียน เข้ารับกามะนี ๆ ชักม้าเป็นเพลงผ่าหมากแลกเปลี่ยนกันต่าง ๆ ฝ่ายม้ากามะนี สมิงพระรามก็ขับม้าออกไปสู้กันเป็น
หอบรวนหย่อนกำาลังลงกลับตัวตามเพลงไม่ทัน สมิงพระรามได้ทีก็สอดทวนแทงถูกซอกรักแร้กามะนี ๆ
เอนตัวลง สมิงพระรามจึงชักดาบกระทืบม้าเข้าฟันย้อนตามกลีบเกราะขึ้นไป ต้องศีรษะกามะนี หลายสิบเพลง ต่างคนต่างรับรองว่องไว
ขาดออกตกลงมายังมิทันถึงดิน ก็เอาขอเหล็กสับเอาศีรษะกามะนีได้ ใส่ตะกรวยแล้วก็ชักม้าฟ้อนรำา
เป็นเพลงทวนเข้ามาตรงหน้าพลับพลาพระเจ้าฝรั่งมังฆ้อง ยังหาเพลี่ยงพลํ้าแก่กันไม่ สมิงพระราม
พระเจ้ากรุงจีนและนายทัพนายกองทแกล้วทหารทั้งปวงเห็นดังนั้นก็อัศจรรย์ยิ่งนัก จึงให้ทหาร จึงคิดว่า ถ้าจะสู้กันอยู่ฉะนี้เห็นจะเอา
ไปเอาศพกามะนีมาทำาศีรษะต่อเข้า ใส่หีบไปฝังเสียในที่สมควร พระเจ้ากรุงจีนก็เสด็จกลับเข้าค่าย
สมิงพระรามก็เอาศีรษะเข้ามาถวายพระเจ้ามณเฑียรทอง ๆ ทอดพระเนตรเห็นดังนั้นก็มีพระทัยยินดีนัก ชั ย ช น ะ ย า ก ด้ ว ย ม้ า ก า ม ะ นี ก็ ยั ง
แล้วเสด็จกลับคืนเข้าสู่พระนคร ฝ่ายพม่าเสนาบดีขุนนางน้อยใหญ่ไพร่พลทั้งปวงก็สรรเสริญสมิงพระราม
ว่ามิใช่มนุษย์เลยเสมอเทพยดา แต่ศีรษะกามะนีนั้นก็มิให้ตกถึงดินเอาขอเหล็กสับเอาได้ดังทูลไว้ มิถอยกำ�ลงั )
ทุกประการ • จากการสู้รบของสมิงพระรามกับ
กามะนีแสดงให้เห็นว่าการแพ้ชนะ
ของคตู่ ่อสขู้ น้ึ อยูก่ ับปัจจยั ใดบ้าง
(ความสามารถในการตอ่ สู้
ราชาธริ าช ตอน สมงิ พระรามอาสา 8๙ ปฏภิ าณไหวพริบ และกำ�ลงั ของมา้ )
• สิ่งใดทำ�ให้สมิงพระรามชนะ
กามะนี
(ปญั ญา)
89 สุดยอดคู่มือครู
GPAS 5 Steps ขั้นสังGเกตatรhวeบrรiวnมgข้อมูล ขั้นคิดวิPเคrรoาcะหe์แsลsะiสnรgุปความรู้
Step 2 บูรณาการทักษะศตวรรษที่ 21 แนวข้อสอบ O-NET/PISA
ข้ันคิดวเิ คราะห์ ฝ่ายเสนาบดีนายทัพนายกองจีนทั้งปวง ครั้นเห็นเสียกามะนีดังนั้นแล้วก็โกรธ จึงกราบทูล
และสรุปความรู้
พระเจ้ากรุงจีนว่า พระองค์เสด็จยาตราทัพมาครั้งนี้ ตั้งพระทัยจะทำาสงครามให้พระเจ้ากรุงอังวะอยู่ใน
เงื้อมพระหัตถ์ ถึงมาตรว่าเสียกามะนีทหารเอกแล้วใช่ข้าพเจ้าทั้งปวงนี้จะตีกรุงอังวะถวายไม่ได้นั้น
๑๔. นักเรียนช่วยกันต้ังคำ�ถามและ หามิได้ เสียแรงดำาเนินกองทัพเข้ามาเหยียบถึงชานกำาแพงเมืองแล้ว จะกลับไปเปล่านั้นได้ความอัปยศ
ต อ บ คำ � ถ า ม เ กี่ ย ว กั บ เ ร่ื อ ง ที่ อ่ า น แก่พม่านัก ทำาไมกับเมืองอังวะสักหยิบมือหนึ่งเท่านี้จะเอาแต่มูลดินทิ้งเข้าไปในกำาแพงเมืองคนละก้อน ๆ
โดยครเู ป็นผแู้ นะนำ� เชน่ เท่านั้น ถมเสียให้เต็มกำาแพงเมืองในเวลาเดียวก็จะได้
พระเจ้ากรุงจีนได้ฟังก็ตรัสห้ามนายทัพนายกองทแกล้วทหารทั้งปวงว่า เราเป็นกษัตริย์ผู้ใหญ่
• เม่อื กามะนสี ้นิ ชวี ติ แลว้ อันประเสริฐ ได้ให้คำามั่นสัญญาไว้แก่เขาแล้ว จะกลับคำาไปดังนั้นหาควรไม่ พม่าทั้งปวงจะชวนกัน
นายทัพนายกองของจนี ดูหมิ่นได้ว่าจีนพูดมิจริง เรารักสัตย์ยิ่งกว่าทรัพย์ อย่าว่าแต่สมบัติมนุษย์นี้เลย ถึงท่านจะเอาทิพยสมบัติ
คดิ จะทำ�อยา่ งไร ของสมเด็จอมรินทร์มายกให้เรา ๆ ก็มิได้ปรารถนา ตรัสดังนั้นแล้วก็สั่งให้เลิกทัพเสด็จกลับไปยัง
กรุงจีน
(ตีกรุงองั วะให้แตกถวายพระเจา้ กรงุ จีน) พระเจ้ามณเฑียรทองเสด็จออกทรงบัญชาราชการพร้อมด้วยเสนาพฤฒามาตย์ราชปุโรหิตทั้งปวง
• พระเจ้ากรุงจีนตัดสินพระทัย
จึงตรัสว่าโหรซึ่งดูชะตาเมืองว่าไม่ขาด พระชันษาเล่าก็ดีอยู่ นานไปจะได้ลาภอันประเสริฐอีกนั้นก็ต้อง
อย่างไร ด้วยคำาทำานาย จึงให้พระราชทานบำาเหน็จและเครื่องอุปโภคบริโภคเป็นอันมาก แล้วพระราชทานบ้านส่วย
แห่งหนึ่งให้เป็นค่าผลหมากด้วย และหญิงม่ายเจ้าของม้านั้นก็พระราชทานเครื่องอุปโภคบริโภค
(เลกิ ทพั เสดจ็ กลบั กรงุ จนี ตามทเ่ี คยตรสั ไว)้ ให้ตามสมควร และอำาเภอแขวงบ้านซึ่งอยู่นั้นก็ให้ขึ้นแก่หญิงม่ายนั้น แล้วตรัสว่าพระเจ้ากรุงจีนยกพล
• พระเจ้ามณเฑียรทองมี ทแกล้วทหารมาเหยียบเมืองเราครั้งนี้ ประดุจดังแผ่นดินจะถล่มลง หามีผู้ใดที่จะรบสู้ต้านทานไม่ ครั้งนี้
พระราชด�ำ ริจะปูนบำ�เหน็จ สมิงพระรามรับอาสากู้เมืองเราไว้ได้ชัยชนะแล้ว ศึกจีนยกทัพเลิกกลับไป สมิงพระรามมีความชอบมาก
บัดนี้ควรเราจะให้สมิงพระรามเป็นมหาอุปราช และราชธิดาเราจะประทานให้เป็นบาทบริจาริกาด้วย
แดส่ มิงพระรามอย่างไร ตามสัญญาจึงจะชอบ ท่านทั้งปวงจะเห็นเป็นประการใด เสนาพฤฒามาตย์ราชกระวีมนตรีมุขทั้งปวง
(สถาปนาเปน็ มหาอปุ ราชและพระราชทาน ยังมิทันจะกราบทูล
พระราชธิดาใหเ้ ป็นมเหสี) ขณะนั้นสมิงพระรามเฝ้าอยู่ด้วย ครั้นได้ฟังพระราชโองการก็กราบทูลว่า ข้าพเจ้ารับอาสา
พระองค์ครั้งนี้ มีความปรารถนาสี่ประการ คือข้าพเจ้าต้องพันธนาการตรากตรำาลำาบากอยู่นานแล้ว
• สมิงพระรามรับอาสาออกสู้รบกับ หวังจะให้พ้นจากเครื่องจองจำาหนึ่ง จะไว้ฝีมือให้เป็นเกียรติยศไปชั่วกัลปาวสานหนึ่ง จะให้พระองค์
กามะนคี รั้งนี้ เพราะปรารถนาส่ิงใด ฆ่าข้าพเจ้าหนึ่ง ถ้าพระองค์มิฆ่าข้าพเจ้าแล้วข้าพเจ้าจะขอกราบถวายบังคมลากลับไปเมืองหงสาวดีหนึ่ง
เป็นความปรารถนาสี่ประการ ซึ่งพระองค์จะพระราชทานให้ข้าพเจ้าเป็นมหาอุปราช และพระราชทาน
(ต้องการพ้นจากเคร่ืองจองจำ� ต้องการ พระราชธิดานั้นพระคุณหาที่สุดมิได้ ข้าพเจ้ามิได้รับพระราชทานแล้วจะขอคืนถวายไว้ดังเก่า พระเจ้า-
มณเฑียรทองได้ทรงฟังก็ทรงพระดำาริว่า สมิงพระรามคนนี้มิเสียทีที่เกิดมาเป็นเชื้อชาติทหารนับว่า
แสดงฝีมือให้ผู้คนได้เห็นเป็นเกียรติยศ ชายชาตรีแท้ มิได้เกรงกลัวแก่ความตาย ทั้งราชสมบัติก็มิได้รักใคร่ แล้วองอาจแกล้วกล้าหาผู้ใดเปรียบ
แก่ตน ต้องการให้พระเจ้ามณเฑียรทอง เสมอมิได้ ครั้นจะฆ่าเสียตามคำาบัดนี้เล่าก็มิควร เขาได้มีคุณแก่เรา ช่วยกู้พระนครไว้เป็นความชอบ
ฆา่ จะไดพ้ น้ จากความเปน็ เชลย ตอ้ งการกลบั ใหญ่หลวงยังเสียดายนัก ครั้นจะปล่อยให้กลับไปเมืองหงสาวดีเล่า การสงครามพระเจ้าราชาธิราช
กับเราก็ยังติดพันกันอยู่หาขาดกันไม่ ทรงพระดำาริดังนั้นแล้ว ก็ทรงนิ่งอยู่มิได้ตรัสประการใด แล้วก็
เมอื งหงสาวด)ี
เสด็จเข้าข้างใน
๙๐ วรรณคดแี ละวรรณกรรม ช้ันมัธยมศึกษาปีท่ี ๑
แนวข้อสอบ O-NET/PISA
การใช้อุปมาในข้อใดเปรยี บเทยี บได้เหน็ ภาพชัดเจนที่สุด
๑ นี่จะได้ผัวมอญต่างภาษาเป็นเพยี งนายทหาร อปุ มาดงั หงส์ตกลงในฝงู กา
ราชสหี ์เขา้ ปนกบั หมเู่ สอื
๒ เพราะพระธิดาของเรางามเป็นเสนห่ ์อยทู่ ั่วกาย ซงึ่ ขา้ พเจา้ คิดทำ�ดังน้ี
เปรียบประดจุ นางเมขลาเทพธดิ าล่อแกว้ ใหร้ ามสรู เหน็ รามสรู หรอื จะไม่รกั แกว้
สุดยอดคู่มือครู 90
A ข้ันปฏิบัติและสรุปความรู้หลังการปฏิบัติ Applyขin้ันgส่ือthสeารCแoลmะนm�ำuเnสiนcaอtion Skill ข้ันSปeรlะfเม-Rินeเพg่ือuเพla่ิมtคinุณgค่า
pplying and Constructing the Knowledge
เสริมความรู้ ครูควรสอน ตัวชี้วัด รอบรู้อาเซียนและโลก
Step 2asean
ฝ่ายเสนาที่เฝ้าผู้ใหญ่ผู้น้อยทั้งปวงและสมิงพระรามก็กลับไปที่อยู่สิ้น พระเจ้ามณเฑียรทองเสด็จ ขน้ั คิดวเิ คราะห์
เข้าข้างในแล้ว ก็ทรงพระวิตกนัก จึงตรัสบอกแก่พระอัครมเหสีว่าสมิงพระรามนี้มีความซื่อสัตย์ และสรปุ ความรู้
มั่นคงนัก เราจะให้ธิดาเป็นบำาเหน็จรางวัลและที่มหาอุปราชก็มิรับ จะขอให้ฆ่าเสีย ถ้าแม้นมิฆ่าก็จะ
ลากลับไปเมืองหงสาวดี เราเสียดายนัก ด้วยเขารู้ศิลปศาสตร์สันทัด และฝีมือเล่าก็เข้มแข็งกล้าหาญ ๑๕. นักเรียนช่วยกันต้ังคำ�ถามและ
ยิ่งนักหาผู้เสมอมิได้ ทำาไฉนจึงจะให้สมิงพระรามรับราชสมบัติอยู่ด้วยเราได้ ต อ บ คำ � ถ า ม เ กี่ ย ว กั บ เ ร่ื อ ง ท่ี อ่ า น
โดยครูเป็นผ้แู นะน�ำ เชน่
พระอัครมเหสีได้ฟังดังนั้นจึงทูลว่า พระองค์จะทรงพระวิตกไปไย ซึ่งจะเกลี้ยกล่อมผูกพัน
สมิงพระรามไว้ให้ตั้งใจสวามิภักดิ์อยู่ด้วยพระองค์นั้น ตกพนักงานข้าพเจ้าจะรับอาสาผูกจิตสมิงพระราม • พระอัครมเหสีวางแผนผูกใจ
ไว้ให้อยู่จงได้ อุปมาดังแพทย์ผู้วิเศษผูกกัณหสัปปะชาติคืองูเห่าใหญ่ด้วยมนตราคมอันกล้าขลัง มิให้ สมงิ พระรามอยา่ งไร
พ่นพิษและเลื้อยหนีไปได้ พระเจ้ามณเฑียรทองจึงตรัสถามว่าน้องจะคิดอ่านประการใด หรือมีมนตรา
วิเศษจึงจะผูกจิตสมิงพระรามไว้ได้ พระอัครมเหสีทูลว่า ข้าพเจ้าจะได้มีเวทมนตร์ผูกนั้นหามิได้ ซึ่ง (ใหเ้ ชิญสมิงพระรามมากนิ เลยี้ ง
ข้าพเจ้าจะคิดผูกสมิงพระรามให้อยู่ก็หวังจะผูกด้วยยางรัก เพราะธรรมดาชนอันเวียนวนข้องอยู่ใน ในพระราชมณเฑยี ร แลว้ ให้
สงสารภพนี้ แต่ล้วนมีความกำาหนัดยินดีในกามสังวาสรสสิ้นทั้งนั้น เพราะมูลตัณหาเครื่องเกี่ยวพัน พระราชธิดาเสดจ็ ออกมา
อุดหนุนเป็นปัจจัย แต่พระดาบสทรงฌานสมาบัติเหาะเหินไปได้ในอากาศแล้ว พอได้ยินเสียงสตรี ใหส้ มิงพระรามไดเ้ หน็ ตวั
ขับร้องเพราะจับจิตเข้าก็ยังพลัดตกลงมาสู่ภูมิภาคปัถพี ด้วยความกำาหนัดในรัชนียารมณ์ จะนับอะไร สมงิ พระรามกจ็ ะหลงใหล
กับเจ้าสมิงพระรามนี้ ซึ่งว่ามิรับมหาอุปราชและราชธิดา เพราะยังมิได้เห็นราชธิดาของเราอัน ในความงามของพระราชธิดา)
สมบูรณ์ด้วยลักษณะและสิริมารยาทงามยิ่งนัก ถ้าบุรุษผู้ใดได้เห็นและได้นั่งใกล้แล้วเมื่อใดก็มิอาจจะ
ดำารงจิตอยู่ได้ ดวงกมลก็จะหวั่นไหวไปด้วยความปฏิพัทธ์อุปมาดังชายธงอันต้องลม ข้าพเจ้าคิดจะให้
แต่งสุปะเพียญชนาหารเครื่องเลี้ยงอันประณีต เวลาพรุ่งนี้ขอพระองค์ให้หาเจ้าสมิงพระรามเข้ามา
กินเลี้ยงในพระราชมณเฑียร แล้วจึงให้พระธิดาเราออกไปให้เจ้าสมิงพระรามเห็นตัวถนัดแต่ข้างเดียว
เจ้าสมิงพระรามได้เห็นรูปโฉมธิดาเราเท่านั้น ยังมิทันจะเข้าใกล้ได้กลิ่น ก็จะมีความปลื้มปลาบ
จนสุดจิต ไหนจะคิดกลับเมืองหงสาวดีได้ เพราะพระธิดาของเรางามเป็นเสน่ห์อยู่ทั่วกาย ซึ่งข้าพเจ้า
คิดทำาดังนี้เปรียบประดุจนางเมขลาเทพธิดาล่อแก้วให้รามสูรเห็น รามสูรหรือจะไม่รักแก้ว ซึ่งข้าพเจ้า
ว่าจะผูกจิตสมิงพระรามให้อยู่ด้วยยางรักนั้น ก็คือจะให้ใจสมิงพระรามมาผูกรักอยู่ด้วยสิ่งนี้ อันจะผูก
ด้วยมนตราคมและโซ่ตรวนเชือกพวนสรรพเครื่องจองจำาทั้งสิ้นนั้น ก็พลันที่จะหลุดถอนเคลื่อนคลาย
ไม่แน่นเหนียวเหมือนยางรัก ถ้าผู้ใดผูกติดอยู่ด้วยยางรักแล้ว ถึงจะเอาเชือกพวนเข้ามาฉุดชักก็มิอาจ
จะหลุดเคลื่อนคลายได้ เห็นสมิงพระรามจะสวามิภักดิ์อยู่ด้วยพระองค์เพราะสิ่งนี้เป็นมั่นคง
พระเจ้ามณเฑียรทองได้ทรงฟังพระอัครมเหสีทูลดังนั้น ก็เห็นด้วยจึงตรัสว่า การข้างใน
พระน้องเข้าใจจงช่วยคิดอ่านเถิด แล้วบอกกล่าวธิดาของเราให้รู้ตัวสั่งสอนเสียด้วย พระอัครมเหสีรับ
รับสั่งแล้วเวลาคำ่าก็เสด็จไปสู่ห้องตำาหนักพระราชธิดา จึงตรัสบอกว่า บัดนี้สมเด็จพระราชบิดาจะโปรดให้
เจ้าสมิงพระรามผู้มีความชอบเป็นมหาอุปราช แล้วพระราชทานพระลูกให้เป็นมเหสี พระลูกอย่ามี
ความโทมนัสเกี่ยงงอนขัดพระราชโองการเลย
ราชาธริ าช ตอน สมงิ พระรามอาสา ๙1
แนวข้อสอบ O-NET/PISA
๓ ตกพนกั งานข้าพเจา้ จะรบั อาสาผกู จิตสมิงพระรามไว้ใหอ้ ยู่จงได้ อปุ มาดังแพทยผ์ ูว้ เิ ศษผกู กณั หสัปปะชาตคิ อื
งูเห่าใหญด่ ว้ ยมนตราคมอนั กล้าขลัง มใิ หพ้ ่นพษิ และเล้อื ยหนไี ปได้
๔ ราชธิดาของเราอนั สมบูรณด์ ว้ ยลกั ษณะและสิริมารยาทงามย่ิงนัก ถา้ บุรุษผใู้ ดได้เหน็ และได้นั่งใกลแ้ ล้วเมอ่ื ใด
ก็มอิ าจจะดำ�รงจติ อยูไ่ ด้ ดวงกมลก็จะหวั่นไหวไปดว้ ยความปฏิพัทธ์อุปมาดังชายธงอนั ต้องลม
(เฉลยขอ้ ๔ เพราะเปรยี บเทยี บกบั ส่งิ ที่เป็นรูปธรรม และผ้อู ่านส่วนใหญ่มีประสบการณร์ ว่ ม)
91 สุดยอดคู่มือครู
GPAS 5 Steps ข้ันสังGเกตatรhวeบrรiวnมgข้อมูล ขั้นคิดวิPเคrรoาcะหe์แsลsะiสnรgุปความรู้
บูรณาการทักษะศตวรรษที่ 21 แนวข้อสอบ O-NET/PISA
ep 2
St
ขนั้ คดิ วเิ คราะห์
และสรุปความรู้ พระราชธิดาได้ฟังก็ทรงพระกันแสง ซบพระพักตร์ลงทูลว่า ลูกนี้คิดจะไม่มีสวามีแล้ว หวังจะ
บวชเป็นชีบำาเพ็ญกุศลหมายสวรรค์นิพพานฝ่ายเดียว เมื่อสมเด็จพระราชบิดาตรัสห้ามมิให้เดินทางตรง
๑๖. นักเรียนช่วยกันต้ังคำ�ถามและ จะให้เดินทางอ้อมแล้วก็จนใจ แท้ว่ากรรมลูกทำามาแต่หลัง อนึ่งถ้าได้สวามีเป็นลูกกษัตริย์ มีชาติ
ตอบคำ�ถามเก่ียวกับเรื่องที่อ่าน ตระกูลเสมอกันเล่าก็ตาม นี่จะได้ผัวมอญต่างภาษาเป็นเพียงนายทหาร อุปมาดังหงส์ตกลงในฝูงกา
โดยครเู ปน็ ผู้แนะน�ำ เชน่ ราชสีห์เข้าปนกับหมู่เสือ ลูกมีความโทมนัสนัก พระอัครมเหสีจึงตรัสปลอบว่า ซึ่งลูกมีศรัทธาจะบวช
เป็นชีหนีสงสารนั้นก็ชอบอยู่ แต่จะด่วนบวชเมื่อยังเจริญรุ่นสาวฉะนี้ แม่เกรงจะถือเคร่งบวชไปมิตลอด
• พระราชธดิ าไมป่ ระสงคจ์ ะอภเิ ษก- ด้วยโรคสาวเป็นข้าศึกคอยเบียดเบียนนั้นมีอยู่ มักกระทำาศีลให้เศร้าหมอง ค่อยบวชเมื่อแก่เถิดแม่จะ
สมรสกับสมิงพระรามเพราะเหตใุ ด บวชด้วย ซึ่งลูกจะถือชาติตระกูลว่ามีอิสริยยศอยู่นั้นหาควรไม่ ด้วยสมเด็จพระราชบิดาเห็นชอบแล้ว
จึงจะทรงปลูกฝัง อันสมิงพระรามนี้เขามีความชอบในแผ่นดินเป็นอันมาก ช่วยกู้พระนครไว้ให้สมณ-
(สมงิ พระรามไมใ่ ชช่ าวพมา่ และเปน็ เพยี ง พราหมณ์ราษฎรอยู่เป็นสุข เหมือนรักษาชาติตระกูลของลูกไว้ ถ้ามิได้สมิงพระรามแล้วเมืองเราก็จะเสีย
ทหารไมใ่ ชล่ กู กษตั รยิ ์) แก่กรุงจีน ซึ่งลูกเปรียบชาติเขาเหมือนกานั้นก็ชอบอยู่ แต่เขาประกอบศิลปศาสตร์วิชาการเป็นทหารมีฝีมือ
หาผู้เสมอมิได้ ก็เปรียบเหมือนกาขาวมิใช่กาดำา สมเด็จพระราชบิดาจะทรงชุบขึ้นแล้วก็คงเป็นหงส์
• เหตุผลสำ�คัญที่สุดที่พระราชธิดา ซึ่งเปรียบเหมือนเสือนั้น ถ้าพระราชบิดาชุบย้อมแล้วก็คงจะกลับเป็นราชสีห์ อันบุรุษเปรียบประดุจ
ต้องอภิเษกสมรสกับสมิงพระราม พืชธัญญาหาร ถ้าโรยปลูกเพาะหว่านแล้ว ก็มีแต่งอกงามสูงใหญ่ขึ้นไป ลูกนี้ถึงเป็นราชบุตรี เกิดใน
คืออะไร วงศ์กษัตริย์มีชาติตระกูลสูง ก็เปรียบเหมือนตัณฑุลา จะโปรยหว่านเพาะปลูกมิอาจเจริญขึ้นได้ ลูกอย่าถือ
(เพ่ือตอบแทนคุณของสมิงพระราม ทิฐิมานะเลย สมเด็จพระราชบิดาได้ทราบจะทรงพระพิโรธนัก ถึงบุรุษจะมีชาติสูงตำ่าเป็นประการใด
ทช่ี ่วยปกป้องบ้านเมืองจากข้าศกึ ) เขาได้เป็นสวามีแล้ว จงปฏิบัติเคารพนบน้อม นับถือดุจเจ้าของตน จึงจะเจริญสิริราศีเป็นสวัสดิมงคล
อันยิ่ง พระอัครมเหสีตรัสสอนพระราชธิดาด้วยความอุปมาอุปไมยต่าง ๆ ให้พระราชธิดาคลายทิฐิมานะ
• พระเจ้ามณเฑียรทองใช้เหตผุ ลใด
ลงแล้ว พระนางก็เสด็จกลับมายังห้องพระตำาหนัก มีพระราชเสาวนีย์ตรัสสั่งพวกวิเสทชาวเครื่อง
อธิบายให้สมิงพระรามย อ ม รั บ ให้แต่งโภชนาหารของเลี้ยงอันเอมโอชทั้งปวงเตรียมไว้
พระราชทานรางวัล ครั้นเวลาเช้าพระเจ้ามณเฑียรทองจึงมีรับสั่งให้หาเจ้าสมิงพระรามเข้ามากินเลี้ยงบนพระราชมณเฑียร
( ส มิ ง พ ร ะ ร า ม รั บ อ า ส า กู้ พ ร ะ น ค ร สมิงพระรามรับพระราชทานเครื่องเลี้ยงพอควรแล้ว ก็เข้ามากราบถวายบังคมเฝ้าอยู่โดยลำาดับ พระเจ้า-
มณเฑียรทองจึงตรัสว่า เราเป็นกษัตริย์อันประเสริฐได้ออกวาจาแล้ว ถึงจะตายก็หาเสียดายชีวิตไม่
หากไม่ได้รับรางวัลสิ่งใด ต่อไปถ้า เพราะรักสัตย์ยิ่งกว่ารักชีวิตได้ร้อยเท่า ซึ่งที่มหาอุปราชกับราชธิดาเรานั้น เราได้ออกปากแล้วว่าจะให้
บ้านเมืองมีข้าศึกมารุกราน ก็จะไม่มีผู้ใด เป็นบำาเหน็จความชอบแก่ท่าน ถึงมาตรว่าจะมิรับด้วยท่านคาำ นึงถึงพระเจ้าราชาธิราชอยู่ ก็จงรับเสียแต่พอ
เป็นเหตุตามสัญญาเถิด อย่าให้เราเสียสัตย์เลย อนึ่งเราเกรงคนทั้งปวงจะครหานินทาได้ ท่านรับอาสา
รับอาสาอกี )
กู้พระนครไว้มีความชอบเป็นอันมาก มิได้รับบำาเหน็จรางวัลสิ่งใด นานไปเบื้องหน้าถ้าบ้านเมืองเกิด
จลาจลหรือข้าศึกมายำ่ายีเหลือกำาลัง ก็จะไม่มีผู้ใดรับอาสาอีกแล้ว เห็นเราจะได้ความขัดขวางเป็นมั่นคง
ตรัสแล้วจึงสั่งให้พระราชธิดายกพานพระศรีมาตั้ง ให้เจ้าสมิงพระรามกินต่อหน้าพระที่นั่ง พระราชธิดา
ก็อายพระทัยยิ่งนักด้วยเป็นราชบุตรีกษัตริย์ แต่ทรงพระเยาว์มาจนเจริญพระชนม์ ยังไม่เคยยกพาน
พระศรีให้ทหารและขุนนางผู้ใดกิน แต่ขยับขยั้นยั้งพระองค์อยู่มิใคร่จะแหวกพระวิสูตรออกมาได้
พระเจ้าฝรั่งมังฆ้องก็ตรัสเตือนว่ามาเร็ว ๆ พระราชธิดาเกรงพระราชอาญาขัดรับสั่งสมเด็จพระราชบิดามิได้
๙2 วรรณคดแี ละวรรณกรรม ชั้นมัธยมศกึ ษาปที ่ี ๑
เสริมความรู้ ครูควรสอน
ครูอธิบายให้นักเรียนเข้าใจว่าการรักนวลสงวนตัวของผู้หญิงเป็นคุณสมบัติท่ีดี
ท่ีผหู้ ญิงพงึ ปฏิบัติ (ปลูกฝงั คุณลกั ษณะอันพงึ ประสงค์ ดา้ นรักความเปน็ ไทย)
สุดยอดคู่มือครู 92
A ข้ันปฏิบัติและสรุปความรู้หลังการปฏิบัติ Applyขinั้นgส่ือthสeารCแoลmะนm�ำuเnสiนcaอtion Skill ขั้นSปeรlะfเม-Rินeเพgื่อuเพlaิ่มtคinุณgค่า
pplying and Constructing the Knowledge
เสริมความรู้ ครูควรสอน ตัวช้ีวัด รอบรู้อาเซียนและโลก
ep 2aseanSt
ก็ยกพานพระศรีมาตั้งลงเฉพาะหน้าสมิงพระรามแต่ห่าง ๆ ช้อยชำาเลืองดูสมิงพระรามไม่ทันจะเต็ม ข้นั คดิ วิเคราะห์
พระเนตร ด้วยความอายก็เสด็จกลับเข้าไป เจ้าสมิงพระรามเห็นพระราชบุตรียกพานพระศรีออกมานั้น และสรุปความรู้
ประกอบด้วยเยาวรูปสิริวิลาสลักษณ์เป็นอันงาม ก็แลตะลึงลืมตัวไม่เป็นสมประดีจนพระราชบุตรีเสด็จ
กลับเข้าไป พระเจ้าฝรั่งมังฆ้องทอดพระเนตรเห็นแล้วก็ดีพระทัย ทรงดำาริว่า เจ้าสมิงพระรามเห็นจะมี ๑๗. นั ก เ รี ย น ช่ ว ย กั น ตั้ ง คำ � ถ า ม แ ล ะ
ความรักธิดาเราว่ารูปงาม สมคำาพระอัครมเหสีทูลไว้ ทรงพระรำาพึงนิ่งอยู่ในพระทัยแล้วก็เสด็จขึ้น ต อ บ คำ � ถ า ม เ กี่ ย ว กั บ เ รื่ อ ง ท่ี อ่ า น
โดยครูเปน็ ผแู้ นะน�ำ เช่น
ครั้นเวลาวันหนึ่ง เสด็จออกพร้อมด้วยเสนาบดีข้าราชการทั้งปวง พระองค์จึงตรัสแก่สมิงพระราม
ว่า ท่านอาสากู้พระนครเราไว้ได้ครั้งนี้ มีพระเกียรติยศปรากฏไปแก่ประเทศราชธานีทั้งปวงจนตลอด • เม่ือสมิงพระรามได้เห็น
กัลปาวสาน ซึ่งท่านจะไม่รับรางวัลนั้นมิชอบ ดุจทำาลายเกียรติยศเราให้เสื่อมเสีย เพราะจะเป็นที่ติเตียน พระราชธิดาแล้วเปน็ อยา่ งไร
แก่กษัตริย์ทั้งปวง ท่านดำาริดูจงควรเถิด (หลงใหลในความงามของพระราชธิดา
สมิงพระรามได้ฟังดังนั้นก็คิดว่า เรารับอาสาทำาความชอบครั้งนี้คิดจะแก้ตัวกลับไปเมือง ถึงกับแลตะลึง จึงคิดจะอยู่เมืองพม่า
เมื่อพระเจ้ามณเฑียรทองมิทรงพระอนุญาตจะหน่วงเหนี่ยวไว้ฉะนี้ ครั้นเราจะหนีไปก็จะเสียสัตย์ ตามแตว่ าสนาจะพาไป)
หาควรไม่ ทั้งนี้ก็ตามแต่วาสนา เมื่อพระเจ้าอังวะจะโปรดพระราชทานพระราชธิดาแล้ว เราก็จะอยู่ชมรส • สมิงพระรามมีเง่ือนไขอย่างไร
นางพม่าเสียก่อนเผื่อจะมีโอชาหวานดีกว่ารสมอญกระมัง ถ้าแม้บุญยังจะกลับไปเมืองหงสาวดีได้โดยสัตย์ ก่อนที่รับพระราชทานตำ�แหน่งและ
คิดแล้วจึงทูลว่าซึ่งพระองค์ทรงพระราชทานที่มหาอุปราชแก่ข้าพเจ้า ๆ มิรับนั้นเหตุด้วยพระราชบุตร พระราชธิดา
ของพระองค์ยังจะมีอยู่ อนึ่งข้าพเจ้าเล่าก็ต่างประเทศภาษา อุปมาดังนกเค้าถึงมีกำาลังอยู่ก็จริงแต่ตกเข้า (หา้ มมใิ หค้ นทง้ั ปวงเรยี กวา่ เชลยถา้ ไดย้ นิ
อยู่ในท่ามกลางฝูงกาเมื่อกลางวัน ข้าพเจ้าจะบัญชาราชกิจฉันใด ครั้นข้าพเจ้ามิรับบำาเหน็จรางวัลเล่า ผู้ใดเรียกจะถวายบังคมลากลับไป
ก็จะเสียราชประเพณีของพระองค์ไป ข้าพเจ้าจะยอมเป็นทหารอยู่กับพระองค์แล้ว แต่จะขอรับพระราชทาน เมืองหงสาวดี และถ้ามีสงครามกับ
ความอนุญาตอยู่สองประการ ๆ หนึ่งห้ามมิให้คนทั้งปวงเรียกว่าเชลย ถ้าผู้ใดมิฟังขืนเรียก ข้าพเจ้า สมเดจ็ พระเจา้ ราชาธริ าชจะไมเ่ ขา้ ท�ำ สงคราม
ได้ยินแล้วก็จะถวายบังคมลากลับไปเมืองหงสาวดี ประการหนึ่งถ้ามีสงครามสมเด็จพระเจ้าราชาธิราช ดว้ ยทง้ั สองฝา่ ย)
มาเมื่อใด ข้าพเจ้ามิขอเข้าทำาสงครามด้วยทั้งสองฝ่าย แม้นมีสงครามกษัตริย์อื่นมา ข้าพเจ้าจะขอ
รับอาสาสู้รบกว่าจะสิ้นชีวิต ถ้าพระองค์โปรดอนุญาตความสองประการนี้แล้ว ข้าพเจ้าก็จะยอมรับ
พระราชทานรางวัลอยู่ด้วยพระองค์สืบไป
พระเจ้ามณเฑียรทองได้ทรงฟังก็ดีพระทัยนัก จึงตรัสว่าเหตุเท่านี้เราจะอนุญาตให้ได้ อย่าว่าแต่
ท่านจะขออนุญาตเท่านี้เลย ถึงจะให้มากกว่านี้สักร้อยประการ ถ้าควรแล้วเราจะอนุญาตให้ท่านสิ้น
จึงส่ังให้เสนาบดีข้าราชการผู้ใหญ่ผู้น้อยท้ังปวงให้ตีฆ้องร้องป่าวทั่วท้ังพระนครว่า ตั้งแต่วันนี้ไปให้
คนทั้งปวงเรียกว่าเจ้าสมิงพระรามกู้เมือง ถ้าผู้ใดเรียกเชลยแล้ว จะฆ่าเสียให้ส้ินท้ังโคตร ถ้าเราแต่ง
การอภิเษกสมิงพระรามข้ึนเป็นอุปราชแล้วให้ออกนามว่า พระมหาอุปราชผดุงพระนคร เสนาบดีข้าราชการ
ใหญ่น้อยรับรับส่ังแล้วก็ถวายบังคมลาออกจากเฝ้า จึงแต่งคนให้เที่ยวตีฆ้องร้องป่าวไปท่ัวกรุงรัตน-
บุระอังวะ ชาวเมืองท้ังปวงรู้แล้วก็เกรงพระราชอาญา ต่างคนชวนกันสรรเสริญพระเจ้าฝรั่งมังฆ้องว่า
พระเจ้าอยู่หัวของเราทรงโปรดทแกล้วทหารรักย่ิงกว่าพระราชธิดาอันเกิดแต่พระอุระหวังจะบำารุง
พระนครให้คนทั้งปวงอยู่เป็นสุข และจะให้ข้าศึกยำาเกรงพระเดชานุภาพจึงทรงปลูกเล้ียงสมิงพระรามไว้
ต้ังให้เป็นมหาอุปราชแล้วชมฝีมือและบุญญาธิการสมิงพระรามเป็นอันมาก
ราชาธริ าช ตอน สมิงพระรามอาสา ๙3
แนวข้อสอบ O-NET/PISA
“อน่ึงข้าพเจ้าเล่าก็ต่างประเทศภาษา อุปมาดังนกเค้าถึงมีกำ�ลังอยู่ก็จริงแต่ตกเข้าอยู่ในท่ามกลางฝูงกาเมื่อกลางวัน ข้าพเจ้าจะบัญชา
ราชกจิ ฉนั ใด” คำ�กลา่ วนม้ี ีความหมายตรงกับข้อใด
๑ สมงิ พระรามพดู ภาษาพม่าไม่ได้ จึงไม่อาจบญั ชาการรบได้ (เฉลยข้อ ๔ นกเค้าหรือนกเค้าแมวหากินเวลากลางคืน
๒ สมงิ พระรามไมเ่ คยอยู่เมืองพม่า จงึ ดำ�เนินชวี ิตอย่างยากล�ำ บาก เมอ่ื ตกมาอยใู่ นฝงู กาซง่ึ หากนิ เวลากลางวนั ยอ่ มไมอ่ าจท�ำ อะไรได)้
๓ สมิงพระรามมีเชือ้ สายตา่ งจากชาวพมา่ ไมส่ ามารถรับตำ�แหน่งมหาอุปราชได้
๔ สมิงพระรามอยู่ทา่ มกลางชาวพม่า แมม้ ีความสามารถกไ็ มอ่ าจท�ำ อะไรได้
93 สุดยอดคู่มือครู
GPAS 5 Steps ข้ันสังGเกตatรhวeบrรiวnมgข้อมูล ข้ันคิดวิPเคrรoาcะหe์แsลsะiสnรgุปความรู้
Step 2 บูรณาการทักษะศตวรรษท่ี 21 แนวข้อสอบ O-NET/PISA
ขัน้ คิดวเิ คราะห์ พระเจ้าฝรั่งมังฆ้องจึงตรัสสั่งให้ปลูกตาำ หนักใหญ่อย่างที่มหาอุปราช และแต่งการเฉลิมพระตาำ หนัก
และสรปุ ความรู้
๑๘. นักเรียนช่วยกันต้ังคำ�ถามและ เครื่องภิเษกทั้งปวงเสร็จแล้ว พระโหรจึงถวายฤกษ์อันเป็นศุภมงคลเข้าพิธีเฉลิมพระตำาหนักพร้อมด้วย
พระญาติวงศา พราหมณ์พฤฒามาตย์ราชปุโรหิตทั้งปวง อภิเษกพระราชธิดากับเจ้าสมิงพระราม
ต อ บ คำ � ถ า ม เ กี่ ย ว กั บ เ รื่ อ ง ที่ อ่ า น
เป็นมหาอุปราชตามราชประเพณีมาแต่ก่อนแล้ว พระเจ้าฝรั่งมังฆ้องก็พระราชทานเครื่องยศสำาหรับที่
โดยครูเปน็ ผู้แนะน�ำ เช่น ลูกหลวงเอกให้สมิงพระรามเป็นมหาอุปราช ครั้งนั้นกรุงรัตนบุระอังวะก็เงียบสงบศึกลง สมณพราหมณ์
• เกิดเหตุการณ์ใดสมิงพระรามจึง อาณาประชาราษฎรอยู่เย็นเป็นสุข
หนีกลบั เมืองหงสาวดี ครั้นอยู่มาประมาณสามเดือน พระราชธิดาพระเจ้ามณเฑียรทองก็ทรงพระครรภ์ ถ้วนทศมาสแล้ว
ก็ประสูติพระราชโอรส พระเจ้ามณเฑียรทองได้ทราบก็มีพระทัยเสน่หายิ่งนักเสด็จไปรับพระราชนัดดา
(พระราชกมุ ารซ่งึ เปน็ ลูกของสมิงพระราม ด้วยพระหัตถ์ของพระองค์ แล้วพระราชทานเครื่องประดับทั้งปวงสำาหรับพระราชกุมารโดยขบวน
กบั พระราชธดิ าขณะนงั่ เหนอื พระเพลาของ ลูกหลวงเอก
พระเจ้าฝรง่ั มงั ฆ้อง ได้ยนื ขน้ึ ยดุ พระองั สา ครั้นพระราชกุมารมีชันษาได้ขวบเศษ พอย่างพระบาทดำาเนินได้ พระเจ้ามณเฑียรทองเสด็จ
ออกว่าราชการครั้งใด ก็ทรงอุ้มพระราชนัดดาขึ้นนั่งเหนือพระเพลาทุกครั้ง อยู่มาวันหนึ่งทรงอุ้ม
ของพระเจา้ ฝรง่ั มงั ฆอ้ งแลว้ เออ้ื มพระหตั ถ์ พระราชนัดดาเสด็จออก ณ พระที่นั่งพร้อมด้วยเสนาบดีทั้งปวง สมิงพระรามมหาอุปราชก็เฝ้าอยู่ที่นั่นด้วย
ขึ้นไปเล่นบนที่สูง พระเจ้าฝร่ังมังฆ้องจึง ฝ่ายพระราชกุมารเป็นทารกยังทรงพระเยาว์ไม่แจ้งความ กำาดัดคะนองลุกจากพระเพลา ยืนข้ึน
พลง้ั พระโอษฐต์ รสั ออกไปวา่ “ลกู อา้ ยเชลย” ยุดพระอังสาพระเจ้ามณเฑียรทองไว้แล้วเอ้ือมพระหัตถ์ข้ึนไปเล่นบนที่สูง พระเจ้ามณเฑียรทองผัน
พระพักตร์มา ทอดพระเนตรเห็นดังนั้นก็ตรัสพลั้งพระโอษฐ์ออกไปว่าลูกอ้ายเชลยนี้กล้าหาญนัก นานไป
สมิงพระรามได้ยินก็น้อยใจ จึงหนีกลับ เห็นองอาจแทนมังรายกะยอฉะวาได้ สมิงพระรามได้ยินพระเจ้าฝรั่งมังฆ้องดังนั้นก็น้อยใจ จึงคิดว่า
เมอื งหงสาวดตี ามทเ่ี คยขอพระราชานญุ าต) ครั้งนี้ส้ินวาสนากันแล้ว เป็นผลท่ีเราจะได้กลับไปเมืองหงสาวดีด้วยความสัตย์ คร้ันพระเจ้ามณเฑียรทอง
เสด็จข้ึนแล้ว ฝ่ายสมิงพระรามก็กลับมาท่ีอยู่ จึงเขียนหนังสือสองฉบับ ๆ หน่ึงซ่อนไว้ใต้หมอน ฉบับหนึ่ง
เหน็บพกไว้ แล้วคิดเป็นห่วงอาลัยบุตรและพระราชธิดา แล้วหักจิตข่มลงได้ มิได้บอกผู้ใด พระราชธิดา
อันเป็นท่ีรักนั้นก็มิแจ้งให้รู้ กลัวจะห้ามปรามขัดขวาง ความจะทราบถึงพระเจ้าฝร่ังมังฆ้อง จึงเอาเบาะ
บังเหียนมาผูกม้าซึ่งข่ีสู้กับกามะนีน้ัน แล้วจัดแจงแต่งกายนุ่งห่มเสร็จ ถือทวนสะพายดาบเผ่นข้ึนหลังม้า
ควบหนีออกจากเมืองอังวะ
ฝ่ายพม่าชาวเมืองเห็นก็ร้องอ้ืออึงข้ึนว่า มหาอุปราชผดุงพระนครหนีไปแล้ว ความทราบถึง
เสนาบดี ๆ ก็รีบเข้าไปกราบทูลพระเจ้ามณเฑียรทอง ๆ ได้แจ้งแล้วก็สะดุ้งตกพระทัยจึงสั่งให้จัดทัพม้า
พันหนึ่งไปตามเจ้าสมิงพระราม ๆ ก็ควบม้าหนีมาเต็มพักม้าแล้วก็หยุดพักม้า นั่งคอยท่าอยู่กลางท้องนา
ใต้ต้นไม้แห่งหนึ่ง มีต้นตาลเรียงอยู่ที่นั้นสามต้น สูงประมาณสิบห้าวาสิบหกวา มีผลสุกต้นละสี่ทะลายบ้าง
ห้าทะลายบ้าง คร้ันแลเห็นทัพพม่ายกตามมาแต่ไกล จึงข้ึนบนหลังม้า ชักม้าฟ้อนรำาเป็นเพลงทวน
แล้วพุ่งผลตาลสุกทั้งสามต้นหล่นลงทีละผล มือขวารับทวนมือซ้ายรับผลตาลหล่นลงมา หาทันจะตก
ถึงดินไม่ แล้วก็โยนไปให้นายทัพนายกองพม่า ๆ เห็นดังนั้นก็ตกใจหยุดยืนอยู่สิ้น กลัวขยาดฝีมือนัก
ไม่มีผู้ใดจะสามารถเข้าหักหาญจับกุมได้ ก็ค่อยรอตามมาจนสุดแดน สมิงพระรามจึงเอาหนังสือนั้น
ใส่ไม้คีบปักไว้ แล้วก็รีบควบม้ากลับเข้ากรุงหงสาวดี
๙4 วรรณคดีและวรรณกรรม ชนั้ มัธยมศกึ ษาปที ี่ ๑
แนวข้อสอบ O-NET/PISA
เหตกุ ารณ์ท่ีพระเจา้ มณเฑียรทองตรสั พลัง้ พระโอษฐ์ โดยเรียกพระราชนดั ดาวา่ “ลกู อา้ ยเชลย”
เปน็ เหตใุ ห้สมิงพระรามนอ้ ยใจและหลบหนกี ลับไปหงสาวดีนนั้ ใหบ้ ทเรยี นในเร่ืองใดมากทส่ี ดุ
๑ แมน้ พดู ดีมคี นเขาเมตตา จะพดู จาจงพิเคราะหใ์ หเ้ หมาะความ (พูดใหถ้ กู กาลเทศะ)
๒ แมพ้ ูดชั่วตัวตายท�ำ ลายมติ ร จะชอบผดิ ในมนุษย์เพราะพูดจา (พดู ผดิ ท�ำ ให้สูญเสีย)
๓ ถึงบางพดู พดู ดีเปน็ ศรีศักดิ์ มคี นรกั รสถอ้ ยอร่อยจติ (พูดดีทำ�ใหค้ นรัก)
๔ จะพูดจาปราศรยั กบั ใครน้นั อย่าตะคัน้ ตะคอกให้เคืองหู (พูดให้ไพเราะนุ่มนวล)
สุดยอดคู่มือครู 94
A ขั้นปฏิบัติและสรุปความรู้หลังการปฏิบัติ Applyขinั้นgส่ือthสeารCแoลmะนm�ำuเnสiนcaอtion Skill ข้ันSปeรlะfเม-Rินeเพgื่อuเพla่ิมtคinุณgค่า
pplying and Constructing the Knowledge
เสริมความรู้ ครูควรสอน ตัวช้ีวัด รอบรู้อาเซียนและโลก
Step 2asean
ฝ่ายนายทัพนายกองพม่าท้ังปวงที่ติดตามมาน้ัน ครั้นได้หนังสือแล้ว ก็พากันยกกลับไปยัง ขั้นคดิ วเิ คราะห์
กรุงรัตนบุระอังวะ จึงนำาหนังสือเข้าถวายพระเจ้ามณเฑียรทอง ๆ ทรงรับหนังสือน้ันมาทอดพระเนตร และสรุปความรู้
ด้วยพระองค์เป็นใจความว่า
๑๙. นักเรียนช่วยกันตั้งคำ�ถามและ
ข้าพเจ้าสมิงพระรามขอกราบถวายบังคมทูลไว้ให้ทราบใต้ฝ่าพระบาทยุคล ด้วยพระองค์
ออกพระโอษฐ์ทรงพระอนุญาตให้ความสัตย์ไว้แก่ข้าพเจ้าว่า จะมิให้ผู้ใดเรียกว่าเป็นเชลย ถ้าผู้อื่นเรียกแล้ว ต อ บ คำ � ถ า ม เ กี่ ย ว กั บ เ ร่ื อ ง ที่ อ่ า น
จะให้ลงพระราชทัณฑ์ตัดศีรษะเสียส้ินทั้งโคตร บัดน้ีพระองค์กลับมาเรียกว่าอ้ายเชลยอีกเล่า ซึ่ง
ข้าพเจ้าจะอยู่ด้วยพระองค์สืบไปน้ันก็เห็นว่าผิดประเพณีแผ่นดิน เมืองอังวะแปรปรวนมิได้ยั่งยืนแล้ว โดยครูเปน็ ผแู้ นะนำ� เชน่
ข้าพเจ้าจะขอถวายบังคมลา กลับไปเมืองหงสาวดีที่เคยอยู่ข้าพเจ้าแล้ว เชิญพระองค์จงเสวยสิริราช-
สมบัติเป็นสุขพระทัยเถิด ซึ่งพระราชธิดาและพระราชนัดดาของพระองค์นั้น ข้าพเจ้าขอฝากไว้ • จ า ก เ น้ื อ ค ว า ม ใ น จ ด ห ม า ย
ใต้ฝ่าละอองธุลีพระบาทด้วย ถ้าเจริญพระชนม์ยิ่งยืนแล้ว จะได้อยู่ทำาราชการสนองพระเดชพระคุณ
แทนตัวข้าพเจ้าสืบไป ท้ังสองฉบับ สะท้อนความรู้สึกของ
พระเจ้าฝรั่งมังฆ้องได้แจ้งดังนั้นก็ทรงทราบว่าเจ้าสมิงพระรามหนีไปทั้งนี้ด้วยมีความน้อยใจ สมงิ พระรามอยา่ งไร
ในถ้อยคำาที่เราพูดพลั้งไปนั้น ก็มีพระทัยอาลัยเสียดายนัก มิได้ตรัสประการใดแก่เสนาบดีทั้งปวง
เกรงข้าราชการผู้ใหญ่ผู้น้อยจะติเตียนได้ว่า พระองค์ไม่รักษาพระวาจา ตรัสผิดไปเอง สมิงพระราม (สมิงพระรามน้อยใจ เสียใจ และอาลัย
จึงได้หนีไป อุปมาดังคนปลูกพฤกษชาติให้ใหญ่สูง แล้วตัดยอดหักกิ่งเสีย จึงเสด็จเข้าข้างใน
พระราชทานหนังสือนั้นให้แก่พระอัครมเหสี อาวรณ์ แต่จำ�ใจต้องจากเมืองพม่าไป
พระอัครมเหสีรับมาอ่านแจ้งความแล้ว ก็เสียดายสมิงพระรามยิ่งนัก และเกรงว่าพระราชธิดา เพอ่ื รกั ษาเกยี รตขิ องตน)
จะเป็นม่าย จึงทูลว่าเป็นธรรมดาสืบมา พลั้งปากก็ย่อมเสียการ พลั้งมีดพลั้งขวานมักจะบาดเจ็บ
ซึ่งพระองค์เสียทแกล้วทหารที่ดีไปทั้งนี้ เพราะพลั้งพระโอษฐ์มิทันทรงดำาริ ถึงกระนั้นก็อย่าเพ่อ ๒๐. นักเรียนช่วยกันสรุปใจความสำ�คัญ
ทรงพระวิตกเลย ด้วยพระราชนัดดาของพระองค์ยังมีอยู่ ถ้าเจริญพระชนม์เติบใหญ่ไปเบื้องหน้าแล้ว
เราจะให้ไปติดตามมา ถึงสมิงพระรามจะไม่สู้รักใคร่อาลัยแม่ก็คงอาลัยลูก ข้าพเจ้าเห็นทีจะเสียลูกมิได้ ในเรอื่ งราชาธริ าช ตอน สมงิ พระราม-
คงจะกลับมา
อาสา ครูบันทึกบนกระดาน แล้ว
ฝ่ายพระราชธิดาเม่ือสมิงพระรามหนีไปน้ันเป็นเวลาตะวันบ่าย พระราชธิดาบรรทมหลับอยู่
คร้ันฟื้นบรรทมขึ้น นางสาวใช้เข้ามาทูลว่าพระมหาอุปราชหนีไปแล้ว พระราชธิดาได้แจ้งก็ตกพระทัย ร่วมกันเรยี บเรียงขดั เกลาอีกครงั้
ทรงพระกันแสงรำ่ารัก แล้วเข้าไปดูดาบในท่ีนอนสมิงพระรามก็หายไป ดูผ้าโพกและแหวนเครื่องประดับ
มีค่าทั้งปวงก็หาเห็นไม่ จึงเหลือบพระเนตรเห็นหนังสือท่ีใต้หมอน พระนางก็หยิบมาคลี่อ่าน ใจความ ๒๑. นั ก เ รี ย น ช่ ว ย กั น เ ขี ย น แ ผ น ภ า พ
ในหนังสือน้ันว่า
โครงเรอ่ื งราชาธริ าชตอนสมงิ พระราม-
สมเด็จพระราชบิดาปลูกเลี้ยงให้เราทั้งสองอยู่ครองกันเป็นสุขสถาพรแล้ว บัดนี้พระองค์เสียสัตย์
ทำาให้เราได้ความอัปยศ เราอยู่ด้วยมิได้จึงหนีไป ขอฝากแต่หลานหลวงไว้ด้วยเถิด ชาตินี้เรามีกรรม อาสา ดงั น้ี
จึงจากกันทั้งรัก ไปในชาติเบื้องหน้าขอให้เราได้เป็นคู่ครองกัน อย่ารู้แรมนิราศจนบรรลุนฤพาน ตวั อยา่ งแผนภาพความคดิ
พระราชธิดาได้แจ้งในหนังสือนั้นแล้ว ก็ยิ่งทรงพระโศกด้วยความอาลัย แค้นสมเด็จพระราช- ตัวละครสำ�คัญ ฉาก
บิดานัก
ข้อคดิ สมิงอพารสะาราม ปัญหา
ราชาธริ าช ตอน สมงิ พระรามอาสา ๙5
เหตกุ ารณ์
๑.
๒.
๓.
.
.
.
เสริมความรู้ ครูควรสอน
ครูอธิบายให้นักเรียนเห็นว่าการไม่รักษาคำ�พูดน้ันย่อมส่งผลร้ายตามมา
จะไม่มคี นเชือ่ ถือในค�ำ พูดอีก
(ปลูกฝงั คณุ ลักษณะอันพงึ ประสงค์ ด้านซ่ือสัตย์สุจริต)
95 สุดยอดคู่มือครู
GPAS 5 Steps ข้ันสังGเกตatรhวeบrรiวnมgข้อมูล ขั้นคิดวิPเคrรoาcะหe์แsลsะiสnรgุปความรู้
ep 2 บูรณาการทักษะศตวรรษที่ 21 แนวข้อสอบ O-NET/PISA
ขนั้ คิดวเิ คราะห์
St
และสรปุ ความรู้ ฝ่ายสมิงพระรามเข้ามาถึงกรุงหงสาวดีแล้ว ชาวพระนครทั้งปวงเห็นก็ร้องชมอื้ออึงไปว่า
๒๒. นั ก เ รี ย น พิ จ า ร ณ า แ น ว ท า ง ก า ร - เจ้าสมิงพระรามหนีกลับมาได้แล้ว เสนาบดีท้ังปวงรู้ ต่างคนก็ออกมาพูดไต่ถามกันแล้วจึงพากันเข้าไป
ประเมนิ คา่ วรรณคดจี ากบทวเิ คราะห์ เฝ้าสมเด็จพระเจ้าราชาธิราช เจ้าสมิงพระรามจึงกราบทูลตามกิจการท้ังปวง ซ่ึงได้กระทำามาแต่หนหลัง
จากนั้นแบ่งกลุ่มประเมินคุณค่า สิ้นทุกประการ
สมเด็จพระเจ้าราชาธิราชได้ฟังดังนั้น ก็มีพระทัยโสมนัสยิ่งนัก จึงสั่งให้เล่นการมหรสพสมโภช
ราชาธิราชในแต่ละด้าน พร้อมท้ัง เจ้าสมิงพระรามเจ็ดวันเจ็ดคืน แล้วพระราชทานเครื่องยศและเครื่องอุปโภคบริโภคเป็นอันมาก
ยกตัวอย่างคำ�ประพันธ์ประกอบ แล้วโปรดให้กินเมืองวาน ขณะเมื่อเจ้าสมิงพระรามกลับมาได้แต่กรุงอังวะครั้งนั้น จุลศักราชได้ ๗๘๗ ปี
การอธบิ าย
กล่มุ ที่ ๑ คณุ ค่าดา้ นวรรณศลิ ป์ บทวิเคราะห์
(สรุปแนวคดิ ส�ำ หรับครู
เป็นแบบฉบับการเขียนร้อยแก้วที่ดี ลีลาการประพันธ์ของเรื่องราชาธิราชมีลักษณะเป็นนิยายที่มีการดำาเนินเรื่อง ฉาก ตัวละคร
บทสนทนา ซึ่งบทสนทนาในเรื่องราชาธิราชจะต่อเนื่องกับบทบรรยาย ไม่มีเครื่องหมายอัญประกาศคั่น
ใชภ้ าษางา่ ยๆ กระชบั เรยี บเรยี งประโยคไดด้ ี แต่ผู้เรียบเรียงสามารถทำาให้ผู้อ่านแยกบทสนทนาได้ชัดเจน โดยใช้คำาเชื่อม “ว่า” เมื่อจะเริ่มต้น
ใชบ้ รรยายโวหารในการเลา่ เรอ่ื งบทสนทนา บทสนทนา รวมทั้งใช้คำาสรรพนามแทนตัวละครที่พูดอย่างชัดเจน เช่น
ใชโ้ วหารเปรยี บเทยี บทไ่ี พเราะจบั ใจบทเปรยี บ
ท่ีว่า ชายเหมอื นธญั พชื หญงิ เหมอื นตณั ฑลุ า ครั้นเวลาเช้าพระเจ้ามณเฑียรทองจึงมีรับสั่งให้หาเจ้าสมิงพระรามเข้ามากินเลี้ยงบน
ช่วยอธิบายความหมายของสำ�นวน พระราชมณเฑียร สมิงพระรามรับพระราชทานเครื่องเลี้ยงพอควรแล้วก็เข้ามากราบถวายบังคม
“ชายข้าวเปลอื ก หญิงข้าวสาร” ทใ่ี ชก้ นั อยู่ เฝ้าอยู่โดยลำาดับ พระเจ้ามณเฑียรทองจึงตรัสว่า เราเป็นกษัตริย์อันประเสริฐได้ออกวาจาแล้ว
ในปจั จบุ นั ไดเ้ ปน็ อยา่ งด)ี ถึงจะตายก็หาเสียดายชีวิตไม่ เพราะรักสัตย์ยิ่งกว่ารักชีวิตได้ร้อยเท่า...
กล่มุ ที่ ๒ คุณค่าดา้ นแนวคิด เรื่องราชาธิราชจะใช้ภาษาง่าย ๆ กระชับ ประโยคไม่ซับซ้อน แต่ผู้ประพันธ์สามารถเรียบเรียง
(สรปุ แนวคิดส�ำ หรบั ครู ให้เกิดโวหารที่ไพเราะคมคาย เช่น
แสดงถึงความรักชาติ การรกั ษาสจั จะ
...สมิงพระรามจึงทูลว่าลักษณะช้างดีต่อเมื่อขี่จึงรู้ว่าดี ม้าดีได้ต้องเอามือต้องหลังดูก่อน
รกั ในเกียรติและศักดิ์ศรีของตน) จึงจะรู้ว่าดี ทแกล้วทหารก็ดี ถ้าอาสาออกสงครามทำาศึกจึงจะรู้ว่าดี ทองนพคุณเล่าขีดลงหน้าศิลา
ก่อนจึงจะรู้ว่าดี สตรีรูปงามถ้าพร้อมด้วยลักษณะกิริยามารยาทต้องอย่างจึงควรนับว่างาม ถ้าจะ
ให้รู้รสอร่อยได้สัมผัสถูกต้องก่อนจึงนับถือว่ามีโอชาอร่อย ถ้าใจดีต้องทดลองให้สิ้นเชิงปัญญา
ก่อนจึงจะนับว่าดี...
๙6 วรรณคดีและวรรณกรรม ชน้ั มธั ยมศกึ ษาปที ี่ ๑
แนวข้อสอบ O-NET/PISA
ขอ้ ใดน�ำ ลกั ษณะนสิ ยั ของสมิงพระรามไปปฏิบัตไิ ดถ้ ูกต้อง
๑ ทำ�ความดถี วายในหลวง
๒ ใชเ้ ลห่ เ์ หลี่ยมในการแข่งขนั กฬี า
๓ มีความกล้าหาญต่อสู้กับคู่อรติ า่ งโรงเรียน
๔ มกี ารแลกเปลี่ยนคำ�สัญญาระหว่างเพอื่ นทุกคน
(เฉลยขอ้ ๑ เพราะสมงิ พระรามรกั ชาตแิ ละพระมหากษัตรยิ เ์ หนอื ส่งิ อนื่ ใด สิ่งทน่ี ักเรียนสามารถปฏบิ ตั ิ
ไดต้ ามแนวคดิ นี้ คอื ทำ�ความดถี วายในหลวง)
สุดยอดคู่มือครู 96
A ข้ันปฏิบัติและสรุปความรู้หลังการปฏิบัติ Applyขin้ันgส่ือthสeารCแoลmะนm�ำuเnสiนcaอtion Skill ข้ันSปeรlะfเม-Rินeเพg่ือuเพla่ิมtคinุณgค่า
pplying and Constructing the Knowledge
เสริมความรู้ ครูควรสอน ตัวช้ีวัด รอบรู้อาเซียนและโลก
ep 2aseanSt
บทสนทนาที่ใช้โวหารเปรียบเทียบทำาให้ข้อความนั้น ๆ มีความหมายลึกซึ้งกินใจผู้อ่าน เช่น ขั้นคดิ วเิ คราะห์
ตอนที่พระอัครมเหสีทูลพระเจ้ามณเฑียรทองให้พาพระราชธิดาออกไปให้สมิงพระรามได้เห็น และสรปุ ความรู้
ก็จะสามารถผูกใจสมิงพระรามไว้ได้ด้วย “ยางรัก” ซึ่งหมายถึง ความรักใคร่ผูกพัน สายใยแห่ง
ความรัก ดังเนื้อเรื่องในตอนนี้มีว่า ๒๒. นั ก เ รี ย น พิ จ า ร ณ า แ น ว ท า ง ก า ร -
ประเมนิ คา่ วรรณคดจี ากบทวเิ คราะห์
...ซึ่งข้าพเจ้าจะผูกจิตสมิงพระรามให้อยู่ด้วยยางรักนั้น ก็คือจะให้ใจสมิงพระรามมาผูกรัก จากน้ันแบ่งกลุ่มประเมินคุณค่า
อยู่ด้วยสิ่งนี้ อันจะผูกด้วยมนตราคมและโซ่ตรวนเชือกพวนสรรพเครื่องจองจำาทั้งสิ้นนั้น ก็พลัน ราชาธิราชในแต่ละด้าน พร้อมท้ัง
ที่จะหลุดถอนเคลื่อนคลายไม่แน่นเหนียวเหมือนยางรัก ถ้าผู้ใดผูกติดอยู่ด้วยยางรักแล้ว ถึงจะ ย ก ตั ว อ ย่ า ง คำ � ป ร ะ พั น ธ์ ป ร ะ ก อ บ
เอาเชือกพวนเข้ามาฉุดชักก็มิอาจจะหลุดเคลื่อนคลายได้ เห็นสมิงพระรามจะสวามิภักดิ์อยู่ด้วย การอธิบาย
พระองค์เพราะสิ่งนี้เป็นมั่นคง
กลุ่มที่ ๓ คุณคา่ ด้านเนื้อหา
ราชาธิราช ตอน สมิงพระรามอาสา นี้ให้ข้อคิดหลายประการ เช่น ความจงรักภักดี (สรุปแนวคิดสำ�หรับครู
ต่อพระมหากษัตริย์ ความซื่อสัตย์ในหน้าที่และแผ่นดินเกิด การทำางานอย่างสุดกำาลังความสามารถ ให้ข้อคิดและคุณธรรมต่าง ๆ เช่น
การรักษาคำาพูด และการระมัดระวังคำาพูด การพูดที่ไม่ยั้งคิดเพียงคำาเดียว อาจก่อให้เกิดความสูญเสีย
ครั้งใหญ่ที่ไม่สามารถแก้ไขได้ เช่นเดียวกับพระเจ้ามณเฑียรทองที่พลั้งพระโอษฐ์เรียกพระราชนัดดาว่า ความสำ�นึกในหน้าท่ีท่ีมีต่อชาติบา้ นเมอื ง
ลูกอ้ายเชลย ทำาให้พระองค์ต้องสูญเสียทหารฝีมือดี พระราชธิดาต้องสูญเสียสวามี และพระราชนัดดา เป็นสำ�คัญ การใช้สติปัญญาเอาชนะ
ต้องสูญเสียพ่อ ดังนั้น การจะพูดสิ่งใดควรมีสติและคิดก่อนพูดเสมอ อุปสรรค การรักษาวาจาสัตย์และ
เกียรติยศ การระมัดระวังคำ�พูด
ซง่ึ ลว้ นแตน่ �ำ มาปฏบิ ตั ใิ นชวี ติ จรงิ ได)้
กัณหสัปปะชาติ ศัพทานุกรม กล่มุ ท่ี ๔ คณุ คา่ ดา้ นสงั คม
กัลปาวสาน (สรุปแนวคดิ สำ�หรบั ครู
กำาดัด งูที่มีเกล็ดตามลำาตัวสีดำา ในที่นี้หมายถึง งูเห่า ๑. สะท้อนค่านิยมที่ยกย่องคุณค่าของ
จำาทูล การสิ้นสุดของกัลป์ อีกความหมายหนึ่งแสดงถึงระยะเวลาที่ยาวนานมาก
ตะกรวย ในที่นี้หมายถึง วัยกำาลังซุกซน ผู้ชายมากกว่าผู้หญิง เห็นได้จากที่
ตัณฑุลา การนำาพระราชสาส์นไปถวาย พระอัครมเหสีเปรียบผู้ชายเป็นพืช-
ทแกล้วทหาร ตะกร้า ธัญญาหาร และเปรยี บผูห้ ญงิ เปน็ ข้าวสาร
ธรรมยุทธ์ ข้าวสาร ๒. สะท้อนค่านิยมการเลือกคู่ครอง
ทหาร ผู้กล้า ที่ต้องมีฐานะทัดเทยี มกนั
การรบกันในทางธรรม ในที่นี้หมายถึง การรบที่มิได้สร้างความเดือดร้อน ๓. สะท้อนการแผ่อำ�นาจเพื่อยึดครอง
ให้แก่ราษฎร ประเทศอ่ืนด้วยการทำ�สงครามและ
การสู้รบ)
ราชาธิราช ตอน สมงิ พระรามอาสา ๙7
แนวข้อสอบ O-NET/PISA
เรอ่ื งราชาธริ าช ตอน สมงิ พระรามอาสา มีตวั ละครสำ�คญั เชน่ พระเจ้ากรงุ จนี พระเจ้าฝร่งั มงั ฆ้อง
สมิงพระราม ตัวละครเหลา่ น้ีสะท้อนคุณธรรมด้านใดเด่นชัดที่สุด
๑ ความกลา้ หาญเดด็ เดยี่ ว ( เฉ ลยข้อ ๓ ตัวละครท้ังสามล้วนรักษาคำ�พูดของตน พระเจ้ากรุงจีน
๒ ความตง้ั ใจมงุ่ มน่ั รักษาคำ�พูดว่าจะไม่ทำ�ให้อาณาประชาราษฎรได้รับความเดือดร้อน
๓ ความมสี จั จะ พร ะเจ้าฝร่ังมังฆ้องรักษาคำ�พูดว่าจะยกพระราชธิดาให้สมิงพระราม
๔ ความยุติธรรม สว่ นสมงิ พระรามกร็ กั ษาค�ำ พดู วา่ ถา้ ใครเรยี กเชลยกจ็ ะลากลบั เมอื งหงสาวด)ี
97 สุดยอดคู่มือครู
GPAS 5 Steps ข้ันสังGเกตatรhวeบrรiวnมgข้อมูล ข้ันคิดวิPเคrรoาcะหe์แsลsะiสnรgุปความรู้
ep 2 บูรณาการทักษะศตวรรษที่ 21 แนวข้อสอบ O-NET/PISA
ข้ันคิดวิเคราะห์
St
และสรุปความรู้ นกเค้า นกจำาพวกหนึ่ง หากินในเวลากลางคืน กลางวันจะอาศัยตามโพรงไม้
เป็นนกตระกูลเดียวกับนกฮูกหรือนกแสก บ้างเรียกนกเค้าแมว
๒๓. นักเรียนแบ่งกลุ่มเตรียมจัดแสดง นอระมาด นอแรด
ละครจากวรรณคดที ่เี รียน โดยเลอื ก บาทบริจาริกา หญิงผู้มีหน้าที่รับใช้ปฏิบัติพระเจ้าแผ่นดิน
เน้อื เร่อื งตอนที่ประทบั ใจ ปฏิพัทธ์ ความผูกพัน รักใคร่
ปรารมภ์ วิตกกังวล
๒๔. นักเรียนแต่ละกลุ่มวางแผนข้ันตอน เปรียว ว่องไว จากข้อความว่า “ลูกม้าเปรียวอยู่ก็ดีดขบกัดด้วยกำาลัง”
การปฏบิ ตั งิ าน และแบง่ หนา้ ทร่ี บั ผดิ ชอบ หมายถึง ลูกม้าที่ยังไม่เชื่อง แสดงอาการดีดขบกัดอย่างว่องไว
เช่น วางโครงเร่ือง เขียนบท พฤฒามาตย์ อมาตย์ผู้อาวุโส
ออกแบบฉาก จัดหาเคร่ืองแต่งกาย พันธนาการ การจองจำา การผูก
กำ�กับการแสดง ท้ังน้ีครูอธิบาย พิทยาธร อมนุษย์จำาพวกหนึ่ง มีวิชาความรู้ สามารถเหาะเหินเดินอากาศได้
ให้นักเรียนเข้าใจว่า ฉากและ เป็นบริวารของพระศิวะ
เ ค ร่ื อ ง แ ต่ ง ก า ย ใ ห้ ดั ด แ ป ล ง จ า ก เพลงโคมเวียน ชื่อท่ารำาทวน มีการเคลื่อนไหวเป็นวงกลม
สิ่งของท่ีหาไดเ้ อง ไมต่ อ้ งเสียเงินซ้ือ เพลงผ่าหมาก ชื่อท่ารำาทวน มีการเคลื่อนไหวฝ่าเข้ากลางวง
มหายุทธนาการ การรบที่ยิ่งใหญ่
ม้าเชลยศักดิ์ ม้าที่อยู่นอกทะเบียนหลวง
รัชนียารมณ์ อารมณ์แห่งความมืดดำา ในที่นี้คือ กิเลส ความใคร่
วิสูตร ม่าน
วิเสท พนักงานจัดเตรียมกับข้าวของหลวง
สมเด็จอมรินทร์ พระอินทร์
สมุน หญ้าชนิดหนึ่งขึ้นในที่ชื้นและชายนำ้า
ในที่นี้หมายความว่า ฉลองพระองค์ ซึ่งใช้ผ้าที่ทอจากใยพืช
ความรู้เพิ่มเติม
ชนชาติมอญ
มอญ หรือรามัญ เป็นชนชาติที่มีประวัติศาสตร์และอารยธรรมที่เก่าแก่ชนชาติหนึ่ง
ในภูมิภาคเอเชียอาคเนย์ สันนิษฐานว่าอพยพมาจากบริเวณเอเชียกลาง และมาตั้งถิ่นฐานบริเวณ
ที่ราบลุ่มแม่นำ้าสาละวิน ซึ่งปัจจุบันอยู่ในสาธารณรัฐแห่งสหภาพเมียนมา คำาว่า “มอญ” นั้น
เพี้ยนมาจาก “รามัญ” หรือ Raman อันเป็นคำาที่คนมอญใช้เรียกตนเอง นอกจากนี้ พม่ายังเรียก
มอญว่า “ตะเลง” หรือ Talaings อีกด้วย สันนิษฐานว่าคำาว่า “ตะเลง” นี้น่าจะเพี้ยนมาจาก
ชื่อแคว้น Talingana ซึ่งตั้งอยู่ในภาคตะวันตกเฉียงใต้ของประเทศอินเดีย
๙8 วรรณคดแี ละวรรณกรรม ชั้นมธั ยมศกึ ษาปที ี่ ๑
รอบรู้อาเซียนและโลก แนวข้อสอบ O-NET/PISA
asean ขอ้ ใดควรน�ำ มาใชใ้ นการเขยี นค�ำ น�ำ ของเรยี งความเรอ่ื ง “ชมุ ชนมอญในเกาะเกรด็ ”
เพอื่ ให้ดึงดดู ความสนใจมากทส่ี ดุ
ภมู ภิ าคเอเชยี อาคเนย์ ๑ กล่าวถงึ ท่ตี งั้ ของเกาะเกรด็
คือ ภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ ๒ อธิบายวัฒนธรรมชาวมอญ (เหมาะท่ีจะเขียนในเนื้อเรือ่ ง)
ประกอบด้วย ๑๑ ประเทศ คือ เมียนมา ๓ กล่าวถงึ ประวัตศิ าสตร์ชาติมอญ
ไทย ลาว เวียดนาม กัมพูชา มาเลเซีย ๔ ยกคำ�ประพันธ์จากนิราศภูเขาทองของสนุ ทรภู่
สิงคโปร์ อินโดนีเซีย บรูไนดารุสซาลาม (ถึงเกรด็ ยา่ นบา้ นมอญแตก่ อ่ นเกา่ ผ้หู ญงิ เกลา้ มวยงามตามภาษา
ฟิลปิ ปินส์ และตมิ อร์-เลสเต เด๋ียวนีม้ อญถอนไรจกุ เหมอื นต๊กุ ตา ทง้ั ผดั หน้าจับเขมา่ เหมือนชาวไทย)
สุดยอดคู่มือครู 98
A ขั้นปฏิบัติและสรุปความรู้หลังการปฏิบัติ Applyขin้ันgส่ือthสeารCแoลmะนm�ำuเnสiนcaอtion Skill ข้ันSปeรlะfเม-Rินeเพg่ือuเพlaิ่มtคinุณgค่า
pplying and Constructing the Knowledge
เสริมความรู้ ครูควรสอน ตัวชี้วัด ep 3aseanรอบรู้อาเซียนและโลก
St ขั้นปฏิบตั ิ
และสรุปความรู้
หลังการปฏบิ ัติ
ปัจจุบันมอญยังเป็นชนชาติหนึ่งที่ไม่มีประเทศเป็นของตนเอง แต่ได้กระจัดกระจาย
ไปยังบริเวณต่าง ๆ ของภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ โดยเฉพาะอย่างยิ่งในประเทศไทย ๒๕. นัก เรีย น ปฏิบัติงาน ตาม หน้าที่
ปรากฏหลักฐานของมอญที่อพยพเข้ามาพึ่งพระบรมโพธิสมภารกษัตริย์ไทยถึง ๙ ครั้ง เช่น ท่ีได้รับมอบหมาย จากน้ันร่วมกัน
ใน พ.ศ. ๒๓๕๗ รัชสมัยของพระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย กลุ่มคนมอญที่เมือง ฝกึ ซ้อมการแสดงละคร
เมาะตะมะถูกพม่าปราบปรามเนื่องจากก่อกบฏ จึงได้อพยพเข้ามายังสยามกว่า ๔๐,๐๐๐ คน
และได้รับพระมหากรุณาธิคุณให้ตั้งบ้านเรือนอยู่ที่เมืองสามโคก (จังหวัดปทุมธานี) เกาะเกร็ด ๒๖. สมาชิกในกลุ่มร่วมกันประเมินผล
(จังหวัดนนทบุรี) และพระประแดง (จังหวัดสมุทรปราการ) กล่าวโดยสรุป คนมอญเข้ามา การฝกึ ซอ้ ม เพอ่ื ปรบั ปรงุ วธิ กี ารท�ำ งาน
ตั้งถิ่นฐานอยู่ทั่วไป บริเวณที่ราบลุ่มแม่นำ้าในภาคกลาง ได้แก่ กาญจนบุรี ลพบุรี ราชบุรี อยุธยา และพัฒนาการแสดง
นนทบุรี ปทุมธานี สมุทรปราการ นครปฐม สุพรรณบุรี นครนายก อ่างทอง สมุทรสงคราม
สมุทรสาคร ฉะเชิงเทรา เพชรบุรี ผู้ที่สืบเชื้อสายมอญในจังหวัดเหล่านี้ บางแห่งยังคงสืบทอด ๒๗. นักเรียนร่วมกันสรุปสิ่งที่เข้าใจเป็น
ขนบธรรมเนียมและวัฒนธรรมของบรรพชนมอญอย่างต่อเนื่อง เช่น การใช้ภาษามอญ ความร้รู ว่ มกัน ดังน้ี
การสร้างเสาหงส์และธงตะขาบอันเป็นการประกอบพิธีกรรมและประเพณีที่เกี่ยวเนื่องกับพุทธศาสนา
• เรื่องราวของพระเจ้ามณเฑียรทอง
เว็บไซต์แนะนำา http://www.baanjomyut.com/library/2552/mon_history.html ใ ห้ ข้ อ คิ ด อ ย่ า ง ดี ใ น เ ร่ื อ ง ก า ร พู ด
โดยไมย่ ้ังคิด เพยี งนดิ เดยี วทำ�ใหเ้ กดิ
ประวัติศาสตร์มอญ ผลเสียใหญ่หลวงตามมา ถ้าเพียงแต่
พระองค์ทรงคิดสกั นิด จะไม่ตอ้ งเสยี
ประเด็นทบทวนและควรคิด ทหารฝีมือดี ซ่ึงจะสามารถสร้าง
ประโยชน์ให้ประเทศได้มากมาย
๑. เหตุใดพระเจ้าฝรั่งมังฆ้องจึงดีพระทัยที่พระเจ้ากรุงจีนยกกองทัพมายังกรุงรัตนบุระอังวะ ในอนาคต พระราชธดิ าไมต่ อ้ งสญู เสยี
๒. พฤติกรรมการเลือกม้าของสมิงพระรามแสดงให้เห็นลักษณะนิสัยของสมิงพระรามอย่างไรบ้าง พระสวามี และพระราชนัดดาไม่ต้อง
๓. เหตุการณ์ใดที่ทำาให้พระเจ้ามณเฑียรทองยอมรับในความซื่อสัตย์และองอาจของสมิงพระราม สูญเสียพ่อ เหตุการณ์นี้แสดงว่า
๔. นักเรียนเห็นด้วยกับวิธีของพระอัครมเหสีที่จะทรงใช้พระราชธิดาเป็นเครื่องผูกใจสมิงพระราม คำ�พูดเป็นส่ิงสำ�คัญ จึงต้องคิดให้ดี
ก่อนพูดเสมอ
มิให้กลับกรุงหงสาวดีหรือไม่ เพราะเหตุใด
๕. นักเรียนมีความรู้สึกต่อคำาพูดต่อไปนี้อย่างไร
“เรารักสัตย์ยิ่งกว่าทรัพย์ อย่าว่าแต่สมบัติมนุษย์นี้เลย ถึงท่านจะเอาทิพยสมบัติ
ของสมเด็จอมรินทร์มายกให้เรา ๆ ก็มิได้ปรารถนา”
๖. ข้อความต่อไปนี้ เป็นคำาสนทนาระหว่างบุคคลใด หมายความว่าอย่างไร
๖.๑ “ซึ่งพระเจ้ากรุงจีนมีพระทัยปรารถนาจะใคร่ชมฝีมือทหารฝ่ายพม่าขี่ม้ารำาทวนสู้กัน
เป็นสงครามธรรมยุทธ์นั้น เราเห็นชอบด้วยมีความยินดียิ่งนัก”
๖.๒ “ช้างดีต่อเมื่อขี่จึงรู้ว่าดี ม้าดีได้ต้องเอามือต้องหลังดูก่อนจึงจะรู้ว่าดี ทแกล้วทหารก็ดี
ถ้าอาสาออกสงครามทำาศึกจึงจะรู้ว่าดี ทองนพคุณเล่าขีดลงหน้าศิลาก่อนจึงจะรู้ว่าดี”
ราชาธริ าช ตอน สมิงพระรามอาสา ๙๙ ตัวชี้วัด
บูรณาการทักษะศตวรรษท่ี 21 ท ๕.๑ ม. ๑/๑
ท ๕.๑ ม. ๑/๒
๑. นักเรียนสืบค้นข้อมูลที่เป็นประโยชน์ทางอินเทอร์เน็ตเก่ียวกับ
ประวัติศาสตร์มอญ เพ่ือพัฒนาทักษะด้านสารสนเทศ ส่ือ และเทคโนโลยี แนวคำ� ตอบ
รู้จกั เลือกใช้ขอ้ มูลเพือ่ พัฒนาตนเองและสังคม
๒. ครูแนะนำ�หนังสือที่น่าสนใจให้นักเรียนอ่านเพ่ิมเติม เช่น ผู้ชนะสิบทิศ ดูตัวอย่างคำ�ตอบของประเด็นทบทวน
พมา่ เสียเมือง เลา่ เรอ่ื งราชาธริ าช และควรคดิ ในหน้าพิเศษ ๑๖
99 สุดยอดคู่มือครู
GPAS 5 Steps ข้ันสังGเกตatรhวeบrรiวnมgข้อมูล ขั้นคิดวิPเคrรoาcะหe์แsลsะiสnรgุปความรู้
บูรณาการทักษะศตวรรษท่ี 21 แนวข้อสอบ O-NET/PISA
St Step 4
ขน้ั สอ่ื สารและนำ� เสนอ ๖.๓ “แต่เขาประกอบศิลปศาสตร์วิชาการเป็นทหารมีฝีมือหาผู้เสมอมิได้ ก็เปรียบเหมือนกาขาว
มิใช่กาดำา สมเด็จพระราชบิดาจะชุบขึ้นแล้วก็คงเป็นหงส์”
๒๘. นั ก เ รี ย น อ อ ก ม า แ ส ด ง ล ะ ค ร ใ ห้
เพ่ือนชม เมื่อทุกกลุ่มแสดงละครจบ ๖.๔ “จึงทูลว่าเป็นธรรมดาสืบมา พลั้งปากก็ย่อมเสียการ พลั้งมีดพลั้งขวานมักจะบาดเจ็บ
รว่ มกันสนทนาแลกเปลยี่ นความคดิ ซึ่งพระองค์เสียทแกล้วทหารที่ดีไปทั้งนี้ เพราะพลั้งพระโอษฐ์มิทันทรงดำาริ”
๒๙. นั ก เ รี ย น สื บ ค้ น ค ว า ม รู้ เ ก่ี ย ว กั บ ๗. ข้อคิดสำาคัญของเนื้อเรื่องตอนนี้คืออะไร นักเรียนสามารถนำาไปใช้ประโยชน์ได้อย่างไร
ชนชาติมอญจากแหล่งการเรียนรู้
อย่างหลากหลาย เช่น ห้องสมุด กิจกรรมเสนอแนะ
อินเทอร์เน็ต แล้วนำ�ความรู้ที่ได้
มาสื่อสารอยา่ งมปี ระสิทธิภาพ ๑. ฝึกอ่านออกเสียงร้อยแก้ว โดยเลือกบทประพันธ์ตอนที่นักเรียนประทับใจมากที่สุดมาศึกษา
วิธีการออกเสียงและสอดแทรกอารมณ์ให้เหมาะสมกับเนื้อหาและลักษณะของตัวละคร
5ep ข้ันประเมนิ เพือ่ เพมิ่ คุณคา่
บรกิ ารสงั คม ๒. ให้นักเรียนแบ่งกลุ่มแล้วช่วยกันสืบค้นข้อมูลจากสื่อหรือแหล่งเรียนรู้ต่าง ๆ ในประเด็นต่อไปนี้
และจิตสาธารณะ แล้วนำามานำาเสนอในชั้นเรียน
๒.๑ ประวัติเจ้าพระยาพระคลัง (หน)
๓๐. นักเรียนร่วมกันจัดแสดงละคร ๒.๒ ที่มาของเรื่องราชาธิราช
เรื่อง ราชาธิราช ตอน สมิงพระราม- ๒.๓ คำาศัพท์ สำานวนและโวหารที่คมคาย
อาสา ในโรงเรียนตามโอกาสท่ี
เหมาะสม เชน่ วนั ภาษาไทยแห่งชาติ ๓. อภิปรายข้อคิดที่เป็นประโยชน์จากการอ่านเรื่อง ราชาธิราช ตอน สมิงพระรามอาสา
หรือนำ�เรื่องราวตอนสมิงพระราม- โดยเชื่อมโยงให้เห็นแนวทางการนำาไปปฏิบัติในชีวิตประจำาวัน
อาสาไปเล่าใหร้ ุ่นนอ้ งฟัง
๔. แสดงบทบาทสมมุติตามตัวละคร และประเด็นที่กำาหนดต่อไปนี้
๔.๑ พระราชธิดา : แนวทางการแก้ไขปัญหาเมื่อไม่ต้องการอภิเษกสมรส
๔.๒ สมิงพระราม : การตัดสินใจเลือกระหว่างบ้านเมืองกับครอบครัว
๔.๓ พระเจ้ามณเฑียรทอง : แนวทางการแก้ไขกรณีที่พลั้งเผลอดูถูกสมิงพระราม
กิจกรรมบูรณาการอาเซียน
ศึกษาค้นคว้าประวัติศาสตร์ของชนชาติต่าง ๆ ในอาเซียนเพื่อเรียนรู้และทำาความเข้าใจ
ตัวช้ีวัด จุดประกายโครงงาน
ศึกษาค้นคว้าวรรณคดี วรรณกรรม ละคร ภาพยนตร์ ที่สะท้อนประวัติศาสตร์ชาติไทย
ท ๕.๑ ม. ๑/๓ ความกล้าหาญรักชาติของบรรพบุรุษไทย รวบรวม วิเคราะห์ และนำามาเผยแพร่ให้น่าสนใจ
ท ๕.๑ ม. ๑/๔
1๐๐ วรรณคดีและวรรณกรรม ชัน้ มธั ยมศกึ ษาปที ี่ ๑
สุดยอดคู่มือครู 100
A ข้ันปฏิบัติและสรุปความรู้หลังการปฏิบัติ Applyขin้ันgสื่อthสeารCแoลmะนm�ำuเnสiนcaอtion Skill ข้ันSปeรlะfเม-Rินeเพgื่อuเพla่ิมtคinุณgค่า
pplying and Constructing the Knowledge
เสริมความรู้ ครูควรสอน ตัวชี้วัด รอบรู้อาเซียนและโลก
asean
เปา้ หมายการเรยี นรู้
๖หนว่ ยการเรยี นรูท้ ี่ มาตรฐานการเรยี นรู้
มาตรฐาน ท ๕.๑ เขา้ ใจและแสดงความคดิ เห็น
กาพยเ์ ห่ชมเคร่ืองคาวหวาน วิ จ า ร ณ์ ว ร ร ณ ค ดี แ ล ะ ว ร ร ณ ก ร ร ม ไ ท ย
อยา่ งเหน็ คณุ คา่ และน�ำ มาประยกุ ตใ์ ชใ้ นชวี ติ จรงิ
ตัวชีว้ ดั ก า พ ย์ เ ห่ ช ม เ ค ร่ื อ ง ค า ว ห ว า น เ ป็ น
บทพระราชนพิ นธ์ในพระบาทสมเดจ็ พระพทุ ธ- สมรรถนะสำ�คัญของผู้เรียน
สรปุ เนอื้ หาวรรณคดแี ละวรรณกรรมทอ่ี า่ น เลิศหล้านภาลัย ซ่ึงพรรณนาเก่ียวกับอาหาร ๑. ความสามารถในการส่อื สาร
(ท ๕.๑ ม. ๑/๑) ท่ีสามารถสร้างสีสันและรสชาติได้อย่าง • ทักษะการอา่ น
วเิ คราะห์วรรณคดแี ละวรรณกรรมท่ีอา่ น น่าล้ิมลอง สะท้อนวัฒนธรรมด้านอาหารไทย • ทกั ษะการเขียน
พร้อมยกเหตผุ ลประกอบ (ท ๕.๑ ม. ๑/๒) ไดเ้ ป็นอย่างดี แสดงถึงพระปรีชาสามารถของ • ทักษะการฟงั การดู และการพูด
อธบิ ายคณุ คา่ ของวรรณคดแี ละวรรณกรรม พ ร ะ อ ง ค์ ใ น ก า ร พ ร ร ณ น า ใ ห้ ไ ด้ อ ร ร ถ ร ส ๒. ความสามารถในการคิด
ที่อ่าน (ท ๕.๑ ม. ๑/๓) วรรณคดีเรื่องนี้จึงมักจะถูกนำามากล่าวอ้างอิง ๓. ความสามารถในการแกป้ ญั หา
สรุปความร้แู ละขอ้ คดิ จากการอ่าน ในตำาราอาหารไทยอยูเ่ สมอ ๔. ความสามารถในการใชท้ กั ษะชีวติ
เพื่อประยกุ ตใ์ ช้ในชีวิตจรงิ (ท ๕.๑ ม. ๑/๔) ๕. ความสามารถในการใชเ้ ทคโนโลยี
ท่องจาำ บทอาขยานตามทก่ี ำาหนด
และบทรอ้ ยกรองทม่ี คี ณุ คา่ ตามความสนใจ คณุ ลักษณะอันพงึ ประสงค์
(ท ๕.๑ ม. ๑/๕)
แผนผังสาระการเรียนรู้ ใฝ่เรียนรู้
ตัวช้วี ดั ท่ี ๔.๑ ตัง้ ใจ เพียรพยายามในการเรียน
บทน�าเรอื่ ง อาหารเลิศรสในกาพยเ์ ห่ วรรณคดีศึกษา และเข้าร่วมกิจกรรมการเรียนรู้
เว็บไซต์แนะนา� ชมเคร่ืองคาวหวาน บทวิเคราะห์ ตั ว ช้ี วั ด ท่ี ๔ . ๒ แ ส ว ง ห า ค ว า ม รู้ จ า ก
แหล่งเรียนรู้ต่าง ๆ ท้ังภายในและภายนอก
กาพย์เห่ โรงเรียนด้วยการเลือกใช้ส่ืออย่างเหมาะสม
ชมเคร่อื งคาวหวาน บันทึกความรู้ วิเคราะห์ สรุปเป็นองค์ความรู้
สามารถน�ำ ไปใช้ในชีวติ ประจำ�วันได้
ความรู้เพมิ่ เตมิ ศัพทานุกรม มงุ่ มนั่ ในการท�ำ งาน
ตั ว ชี้ วั ด ที่ ๖ . ๑ ตั้ ง ใ จ แ ล ะ รั บ ผิ ด ช อ บ
ในการปฏบิ ัตหิ น้าท่ีการงาน
ตัวช้ีวัดท่ี ๖.๒ ทำ�งานด้วยความเพียรพยายาม
และอดทนเพื่อใหง้ านสำ�เรจ็ ตามเปา้ หมาย
บูรณาการทักษะศตวรรษที่ 21 จุด น รักความเป็นไทย
ประกายโครงงา ตัวช้ีวัดท่ี ๗.๒ เห็นคุณค่าและใช้ภาษาไทย
ในการสอ่ื สารไดอ้ ย่างถูกต้องเหมาะสม
หากนักเรียนมีคลังคำ�ไวพจน์ นักเรียนจะเป็นเศรษฐีทางภาษา สามารถเลือกสรรคำ�มาใช้ ตวั ชว้ี ดั ท่ี ๗.๓ อนรุ กั ษแ์ ละสบื ทอดภมู ปิ ญั ญาไทย
ให้เหมาะสมแก่บริบทตา่ ง ๆ ได้ ไมต่ อ้ งใช้คำ�ซํา้ ๆ ให้นักเรียนคน้ หาค�ำ ไวพจน์จากวรรณคดี
ที่นักเรียนช่ืนชอบ ๑ เรื่อง และหาเพ่ิมเติมจากวรรณคดีเร่ืองอื่น นำ�มาจัดเป็นหมวดหมู่
รวบรวมเปน็ หนังสอื ท�ำ มือ สะสมเป็นสมบตั ิทางภาษาของตนเอง
101 สุดยอดคู่มือครู
GPAS 5 Steps ข้ันสังGเกตatรhวeบrรiวnมgข้อมูล ข้ันคิดวิPเคrรoาcะหe์แsลsะiสnรgุปความรู้
บูรณาการทักษะศตวรรษท่ี 21
แนวข้อสอบ O-NET/PISA
ตัวชี้วัดSt บทนำ�เรือ่ ง
ท ๕.๑ ม. ๑/๑ กาพย์เห่ชมเครื่องคาวหวานเป็นบทพระราชนิพนธ์ในพระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย
ท ๕.๑ ม. ๑/๒ สันนิษฐานว่าทรงพระราชนิพนธ์ขณะดำารงพระอิสริยยศเป็นสมเด็จเจ้าฟ้ากรมหลวงอิศรสุนทรในรัชกาล
ท ๕.๑ ม. ๑/๓ ที่ ๑ โดยมีพระราชประสงค์เพื่อชมฝีพระหัตถ์การทำาเครื่องเสวยของเจ้าฟ้าหญิงบุญรอด ซึ่งภายหลังคือ
ท ๕.๑ ม. ๑/๔ สมเด็จพระศรีสุริเยนทราบรมราชินีในรัชกาลที่ ๒
ท ๕.๑ ม. ๑/๕ พระราชนิพนธ์นี้บ้างเรียกว่า “กาพย์เห่ชมเครื่องคาวหวานและว่าด้วยงานนักขัตฤกษ์” เนื่องจาก
เนื้อความในพระราชนิพนธ์ประกอบไปด้วยการชมอาหารคาว การชมอาหารหวาน การกล่าวถึง
ภาระงาน/ชนิ้ งาน งานนักขัตฤกษ์ในแต่ละเดือนของไทย ซึ่งตอนท้ายมีบทเห่เจ้าเซ็น อันหมายถึง งานนักขัตฤกษ์ของ
คนไทยเชื้อสายมุสลิม นิกายชีอะห์ โดยตอนที่นำามาให้นักเรียนศึกษานี้เป็นตอนชมอาหารคาว
เห่ชมเครื่องคาวหวาน ลักษณะคำาประพันธ์จะประกอบไปด้วยโคลงและกาพย์ โดยการพรรณนาความแต่ละตอน
จะขึ้นต้นบทด้วยโคลงสี่สุภาพ ๑ บท และตามด้วยกาพย์ยานี ๑๑ ไม่จำากัดจำานวนบท ในที่นี้ขอให้
ep 1 นักเรียนสังเกตว่าเนื้อความของโคลงบทแรกจะคล้ายกับกาพย์ในบทแรก ซึ่งเป็นลักษณะของกาพย์เห่เรือ
ด้วยเหตุนี้ บทพระราชนิพนธ์ที่นำามาศึกษาจึงมีชื่อขึ้นต้นว่า “กาพย์เห่”
ขัน้ สังเกต อนึ่ง มีหลักฐานทางประวัติศาสตร์ระบุว่า บทพระราชนิพนธ์กาพย์เห่ชมเครื่องคาวหวาน
รวบรวมข้อมูล พระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัยทรงพระราชนิพนธ์ไว้สำาหรับเห่เรือเป็นการส่วนพระองค์
หรือเรียกว่า “เห่เรือเล่น” แต่ภายหลังในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวโปรดเกล้าฯ
๑. นักเรียนร่วมกันสนทนา โดยตอบ ให้พนักงานอัญเชิญบทพระราชนิพนธ์กาพย์เห่ชมเครื่องคาวหวานมาใช้เห่ในพระราชพิธีเสด็จพระราชดาำ เนิน
คำ�ถาม ดงั น้ี โดยขบวนพยุหยาตราทางชลมารค
• ก า พ ย์ เ ห่ ช ม เ ค รื่ อ ง ค า ว ห ว า น อาหารเลิศรสในกาพย์เห่ชมเครื่องคาวหวาน
มีคุณค่าอย่างไร (ตัวอย่างคำ�ตอบ บทพระราชนิพนธ์ส่วนที่นำามาให้นักเรียนศึกษานั้น จะสังเกตได้ว่าพระบาทสมเด็จพระพุทธ-
ส ะ ท้ อ น วั ฒ น ธ ร ร ม ด้ า น อ า ห า ร ไ ท ย เลิศหล้านภาลัยทรงกล่าวถึงอาหารคาวหลายชนิด อาทิ แกงมัสมั่น ยำาใหญ่ แกงคั่วส้มใส่ระกำา
ทำ�ให้ผู้อ่านรู้จักชื่ออาหาร เกดิ จนิ ตนาการ ซึ่งอาหารคาวในวรรณคดีเรื่องนี้ มีทั้งอาหารที่นิยมรับประทานเป็นอาหารมื้อหลัก และอาหารที่นิยม
ทง้ั ภาพ กลน่ิ และรส) รับประทานเป็นอาหารว่างอย่างหรุ่มและล่าเตียงเป็นต้น ดังนั้น หากศึกษาบทพระราชนิพนธ์เรื่องนี้
อย่างละเอียดถี่ถ้วน จะทำาให้รู้จักชื่อของอาหารไทยสมัยโบราณหลายชนิด ขณะเดียวกันก็จะได้ประจักษ์
๒. นั ก เ รี ย น ศึ ก ษ า บ ท นำ � เ รื่ อ ง ถึงพระอัจฉริยภาพทางการกวีของพระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัยผู้ทรงเป็นรัตนกวีแห่ง
เ พ่ื อ ทำ � ค ว า ม เ ข้ า ใ จ ก่ อ น อ่ า น กรุงรัตนโกสินทร์
กาพย์เหช่ มเคร่ืองคาวหวาน
๓. นักเรียนอ่านคำ�อธิบายอาหารเลิศรส
ในกาพยเ์ ห่ชมเคร่ืองคาวหวาน
เสริมความรู้ ครูควรสอน 102 วรรณคดแี ละวรรณกรรม ชน้ั มัธยมศึกษาปีที ่ ๑
พยหุ ยาตราทางชลมารค แนวข้อสอบ O-NET/PISA
การเดินทางทางนา้ํ ถ้าเปน็
การเดินทางทางบก เรียกว่า ข้อใดบอกส่วนประกอบของอาหาร
พยหุ ยาตราทางสถลมารค ๑ ความรักยักเปล่ยี นท่า ท�ำ นํา้ ยาอยา่ งแกงขม
กลออ่ มกลอ่ มเกล้ยี งกลม ชมไม่วายคลบั คล้ายเห็น
สุดยอดคู่มือครู 102 (บอกแตช่ อ่ื อาหาร)
๒ หมแู นมแหลมเลศิ รส พร้อมพริกสดใบทองหลาง
พิศหอ่ เหน็ รางชาง หา่ งหอ่ หวนปว่ นใจโหย
(บอกใหร้ ู้ว่ารับประทานกบั พรกิ สดและใบทองหลาง)
A ขั้นปฏิบัติและสรุปความรู้หลังการปฏิบัติ Applyขin้ันgส่ือthสeารCแoลmะนm�ำuเnสiนcaอtion Skill ขั้นSปeรlะfเม-Rินeเพgื่อuเพlaิ่มtคinุณgค่า
pplying and Constructing the Knowledge
เสริมความรู้ ครูควรสอน ตัวชี้วัด รอบรู้อาเซียนและโลก
กาพย์เห่ชมเครื่องคาวหวาน St Step 1asean
ข้นั สังเกต
รวบรวมข้อมูล
พระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย ๔. นั ก เ รี ย น อ่ า น ก า พ ย์ เ ห่ ช ม -
เครื่องคาวหวาน โดยอ่านแบบ
โคลง นพคุณ พี่เอย สำ�รวจเรื่อง พร้อมท้ังบันทึกคำ�
แกงไก่มัสมั่นเนื้อ เฉียบร้อน ทไ่ี มร่ ้คู วามหมาย
หอมยี่หร่ารสฉุน พิศวาส หวังนา
ชายใดบริโภคภุญช์ อกให้หวนแสวง ฯ ๕. นักเรียนศึกษาความหมายคำ�ศัพท์
แรงอยากยอหัตถ์ข้อน จ า ก ศั พ ท า นุ ก ร ม ท้ า ย เ ร่ื อ ง
และค้นหาความหมายของคำ�จาก
กาพย์ หอมยี่หร่ารสร้อนแรง พจนานกุ รมเพม่ิ เตมิ
มัสมั่นแกงแก้วตา แรงอยากให้ใฝ่ฝันหา
ชายใดได้กลืนแกง วางจานจัดหลายเหลือตรา ๖. นั ก เ รี ย น อ่ า น ก า พ ย์ เ ห่ ช ม -
ยำาใหญ่ใส่สารพัด ญี่ปุ่นลำ้ายำ้ายวนใจ เครอ่ื งคาวหวานอยา่ งละเอยี ดอีกครง้ั
รสดีด้วยนำ้าปลา เจือนำ้าส้มโรยพริกไทย
ตับเหล็กลวกหล่อนต้ม ไม่มีเทียบเปรียบมือนาง ep 2 ขนั้ คดิ วเิ คราะห์
โอชาจะหาไหน พร้อมพริกสดใบทองหลาง
หมูแนมแหลมเลิศรส ห่างห่อหวนป่วนใจโหย และสรปุ ความรู้
พิศห่อเห็นรางชาง วางถึงลิ้นดิ้นแดโดย
ก้อยกุ้งปรุงประทิ่น ฤๅจะเปรียบเทียบทันขวัญ ๗. นักเรียนช่วยกันบอกช่ืออาหาร
รสทิพย์หยิบมาโปรย เป็นมันย่องล่องลอยมัน ที่ ก ล่ า ว ไ ว้ ใ น ก า พ ย์ เ ห่ ช ม -
เทโพพื้นเนื้อท้อง ของสวรรค์เสวยรมย์ เคร่ืองคาวหวาน แล้วจัดหมวดหมู่
น่าซดรสครามครัน ทำานำ้ายาอย่างแกงขม โดยใช้แผนภาพความคิด ดงั น้ี
ความรักยักเปลี่ยนท่า ชมไม่วายคลับคล้ายเห็น
กลอ่อมกล่อมเกลี้ยงกลม รสพิเศษใส่ลูกเอ็น ตวั อยา่ งแผนภาพความคิด
ข้าวหุงปรุงอย่างเทศ เช่นเชิงมิตรประดิษฐ์ทำา
ใครหุงปรุงไม่เป็น แกงคั่วส้มใส่ระกำา มสั มน่ั เทโพ
เหลือรู้หมูป่าต้ม ชำ้าทรวงเศร้าเจ้าตรากตรอม
รอยแจ้งแห่งความขำา ฟุ้งปรากฏรสหื่นหอม แกงคัว่ สม้ แกง นา้ํ ยา
ช้าช้าพล่าเนื้อสด สนิทเนื้อเจือเสาวคนธ์
คิดความยามถนอม นอนเตียงทองทำาเมืองบน อ่อม
ล่าเตียงคิดเตียงน้อง ยลอยากนิทรคิดแนบนอน
ลดหลั่นชั้นชอบกล
กาพยเ์ ห่ชมเครื่องคาวหวาน 103
แนวข้อสอบ O-NET/PISA กาพยเ์ ห่ชมเครือ่ งคาวหวาน
๓ ลา่ เตยี งคดิ เตยี งนอ้ ง นอนเตียงทองท�ำ เมอื งบน 103 สุดยอดคู่มือครู
ลดหลนั่ ชนั้ ชอบกล ยลยากนทิ รคดิ แนบนอน
(บอกแตช่ ่อื อาหาร นอกนนั้ เป็นการเปรียบเทียบ)
๔ กอ้ ยกุ้งปรงุ ประทิน่ วางถงึ ลิ้นด้ินแดโดย
รสทพิ ย์หยบิ มาโปรย ฤๅจะเปรยี บเทียบทนั ขวญั
(บอกช่ืออาหาร กล่ิน และรสชาติ)
GPAS 5 Steps ข้ันสังGเกตatรhวeบrรiวnมgข้อมูล ขั้นคิดวิPเคrรoาcะหe์แsลsะiสnรgุปความรู้
บูรณาการทักษะศตวรรษที่ 21 แนวข้อสอบ O-NET/PISA
ep 2
St
ข้ันคิดวิเคราะห์
และสรปุ ความรู้
เห็นหรุ่มรุมทรวงเศร้า รุ่มรุ่มเร้าคือไฟฟอน
๘. นกั เรยี นพจิ ารณาแนวทางการประเมนิ คา่ เจ็บไกลใจอาวรณ์ ร้อนรุมรุ่มกลุ้มกลางทรวง
วรรณคดีจากบทวิเคราะห์ จากน้ัน รังนกนึ่งน่าซด โอชารสกว่าทั้งปวง
แบ่งกลุ่มประเมินคุณค่ากาพย์เห่ชม- นกพรากจากรังรวง เหมือนเรียมร้างห่างห้องหวน
เครอ่ื งคาวหวานในแตล่ ะดา้ น พรอ้ มทง้ั ไตปลาเสแสร้งว่า ดุจวาจากระบิดกระบวน
ย ก ตั ว อ ย่ า ง คำ � ป ร ะ พั น ธ์ ป ร ะ ก อ บ ใบโศกบอกโศกครวญ ให้พี่เคร่าเจ้าดวงใจ
การอธิบาย
ผักโฉมชื่อเพราะพร้อง เป็นโฉมน้องฤๅโฉมไหน
ผักหวานซ่านทรวงใน ใคร่ครวญรักผักหวานนาง ฯ
กลมุ่ ที่ ๑ คณุ ค่าดา้ นวรรณศลิ ป์ บทวิเคราะห์
(สรุปแนวคิดส�ำ หรบั ครู
ความไพเราะของวรรณคดีเร่ืองน้ีอยู่ที่ กาพย์เห่ชมเครื่องคาวหวานมีคุณค่าทั้งด้านวรรณศิลป์และด้านเนื้อหา ดังนี้
๑. คุณค่าด้านวรรณศิลป์ ความไพเราะของวรรณคดีเรื่องนี้เกิดจากการเลือกสรรคำาให้เกิด
การสรรคำ�ท่ีมีเสียงไพเราะและเล่นเสียง เสียงไพเราะ เช่น การเล่นเสียงสัมผัสทั้งสัมผัสสระและสัมผัสพยัญชนะ ดังตัวอย่าง
ท้ั ง ว ร ร ณ ยุ ก ต์ แ ล ะ เ สี ย ง สั ม ผั ส ส ร ะ
หมูแนมแหลมเลิศรส พร้อมพริกสดใบทองหลาง
สัมผัสอักษร นอกจากน้ี กวียังสรรคำ�ที่มี พิศห่อเห็นรางชาง ห่างห่อหวนป่วนใจโหย
ค ว า ม ห ม า ย ค ม ค า ย แ ล ะ ใ ช้ โ ว ห า ร
เปรียบเทยี บในบทพรรณนาทำ�ให้ผอู้ ่านเกดิ คำาประพันธ์บางบทมีการเล่นคำาซำ้า ดังตัวอย่าง
จินตภาพได้ชัดเจน โวหารภาพพจน์ท่ีใช้ ผักโฉมชื่อเพราะพร้อง เป็นโฉมน้องฤๅโฉมไหน
ส่วนใหญ่เป็นอุปมาและอติพจน์ เช่น ผักหวานซ่านทรวงใน ใคร่ครวญรักผักหวานนาง
ก้อยกุ้งปรุงประท่ิน วางถึงลิ้นด้ินแดโดย)
กลมุ่ ท่ี ๒ คุณค่าด้านเนอ้ื หา บางบทมีการใช้ความเปรียบเพื่อถ่ายทอดความรู้สึกมายังผู้อ่านได้อย่างดียิ่ง เป็นการใช้
(สรปุ แนวคดิ สำ�หรบั ครู ความเปรียบแบบเกินจริงซึ่งสามารถสร้างจินตภาพแก่ผู้อ่านถึงรสชาติและกลิ่นหอมของอาหารนั้น
วรรณคดีเรื่องน้ีทำ�ให้ผู้อ่านรู้จักชื่อ เช่น การพรรณนารสชาติของก้อยกุ้งที่อร่อยมาก ดังคำาประพันธ์ว่า
อาหารไทยหลายชนิด ซ่ึงบางชนิดก็ยัง ก้อยกุ้งปรุงประทิ่น วางถึงลิ้นดิ้นแดโดย
รจู้ กั กนั ดใี นปจั จบุ นั เชน่ มสั ม่นั เทโพกอ้ ยกุ้ง รสทิพย์หยิบมาโปรย ฤๅจะเปรียบเทียบทันขวัญ
นอกจากน้ียงั สอดแทรกสว่ นประกอบในการ ๒. คุณค่าด้านเนื้อหา กาพย์เห่ชมเครื่องคาวหวานกล่าวถึงอาหารไทยหลายชนิด บางชนิด
ปรงุ อาหารบางชนิดไวด้ ้วย) ก็รู้จักกันดีในปัจจุบัน เช่น มัสมั่น เทโพ ก้อยกุ้ง บางชนิดก็เป็นอาหารไทยโบราณที่แม้จะไม่รู้จัก
กลุ่มที่ ๓ คณุ คา่ ด้านแนวคดิ และหารับประทานได้ยากในปัจจุบัน แต่วรรณคดีเรื่องนี้ทำาให้ผู้อ่านได้รู้จักชื่ออาหารเหล่านั้น
(สรุปแนวคิดส�ำ หรบั ครู นอกจากนี้ กาพย์เห่ชมเครื่องคาวหวานยังสอดแทรกส่วนประกอบในการปรุงอาหารบางชนิด
ชื่นชมเสน่ห์ของอาหารไทยและเสน่ห์ ไว้ด้วย เช่น
ของหญิงไทย ท่ีสอดคล้องกับสำ�นวน 104 วรรณคดแี ละวรรณกรรม ชัน้ มธั ยมศกึ ษาปีท ่ี ๑
เสน่หป์ ลายจวัก)
กล่มุ ท่ี ๔ คุณค่าด้านสังคม
(สรุปแนวคดิ ส�ำ หรบั ครู แนวข้อสอบ O-NET/PISA
วรรณคดีเรื่องนี้สะท้อนภาพวัฒนธรรม ค�ำ ประพนั ธใ์ นขอ้ ใดไมไ่ ดก้ ลา่ วถึงอาหาร
เกี่ยวกับอาหารของไทยท่ีมีกรรมวิธีการปรุง ๑ คิดความยามถนอม สนทิ เนอ้ื เจอื เสาวคนธ์ (ไมม่ ีชื่ออาหาร)
อย่างประณีต เคล็ดลับเพ่ือให้เกิดโอชารส
และจัดแต่งให้สวยงามชวนรับประทาน ๒ ล่าเตียงคิดเตยี งนอ้ ง นอนเตียงทองทำ�เมืองบน (ลา่ เตียง)
นอกจากนี้ ยังแสดงให้เห็นว่าอาหารเป็น ๓ กลออ่ มกลอ่ มเกล้ียงกลม ชมไม่วายคลับคลา้ ยเหน็ (อ่อม)
เครอ่ื งสอ่ื ความรกั ความผกู พนั ในครอบครวั ) ๔ เห็นหรมุ่ รมุ ทรวงเศรา้ รุ่มรุ่มเร้าคอื ไฟฟอน (หร่มุ )
สุดยอดคู่มือครู 104
A ขั้นปฏิบัติและสรุปความรู้หลังการปฏิบัติ Applyขinั้นgส่ือthสeารCแoลmะนm�ำuเnสiนcaอtion Skill ข้ันSปeรlะfเม-Rินeเพg่ือuเพlaิ่มtคinุณgค่า
pplying and Constructing the Knowledge
เสริมความรู้ ครูควรสอน ตัวช้ีวัด รอบรู้อาเซียนและโลก
ep 2aseanSt
มัสมั่นแกงแก้วตา หอมยี่หร่ารสร้อนแรง ข้นั คดิ วิเคราะห์
หมูแนมแหลมเลิศรส พร้อมพริกสดใบทองหลาง และสรปุ ความรู้
แกงคั่วส้มใส่ระกำา
๙. นั ก เ รี ย น แ บ่ ง ก ลุ่ ม เ ต รี ย ม จั ด
การเห่ชมเคร่ืองคาวหวาน โดยเลือก
การอ่านวรรณคดีเรื่องนี้จึงให้ทั้งความรู้เกี่ยวกับอาหารและความเพลิดเพลินในการลองลิ้มชิมรส คำ�ประพันธ์ที่ชอบ ๓ บท ที่มี
อาหารนานาชนิด รวมทั้งเพลิดเพลินไปกับความไพเราะของถ้อยคำาในวรรณคดีเรื่องนี้อีกด้วย บทรอ้ ยกรองต่อเนอ่ื งกนั
๑๐. นั ก เ รี ย น แ ต่ ล ะ ก ลุ่ ม ว า ง แ ผ น
ศัพทานุกรม ก า ร เ ต รี ย ม ตั ว แ ล ะ ก า ร ฝึ ก เ ห่
จากนน้ั แบง่ หนา้ ทค่ี วามรบั ผดิ ชอบ
ข้อน อาการตีหรือทุบ
ความขำา ความลับ เรื่องที่มิได้เปิดเผย
เคร่า รอ คอย
นำ้าปลาญี่ปุ่น ในที่นี้หมายถึง เครื่องปรุงประเภทนำ้าปลาหรือซอสปรุงรส
คล้ายซีอิ๊ว
นิทร คำานี้มาจาก นิทรา หมายถึง การนอนหลับ
ประทิ่น เครื่องหอม ในที่นี้หมายถึง กลิ่นหอมน่ารับประทาน
พร้อง พูด กล่าวร้อง
ภุญช์ การรับประทานอาหาร
รางชาง สวยงาม งดงาม เด่น
ลูกเอ็น ในที่นี้หมายถึง ลูกกระวานเทศ บ้างเรียก ลูกเอ็ล หรือเอลา
มีกลิ่นหอม
เสาวคนธ์ กลิ่นหอม คำานี้บ้างเขียนว่า สุคนธ์ หรือสุวคนธ์
หื่นหอม ในที่นี้หมายถึง ความหอมน่ารับประทานของอาหาร
ความรู้เพิ่มเติม
กาพย์เห่เรือ
ลักษณะของกาพย์เห่เรือ
กาพย์เห่เรือนั้นประกอบด้วยคำาประพันธ์ ๒ ชนิด คือ โคลงสี่สุภาพ และกาพย์ยานี ๑๑
เรียงร้อยกันในลักษณะที่เรียกว่า กาพย์ห่อโคลง กล่าวคือขึ้นต้นด้วยโคลง ๑ บท แล้วตามด้วย
กาพย์ยานี โดยกาพย์ยานีบทแรกจะมีเนื้อความเลียนกับโคลง จากนั้นก็แต่งกาพย์ยานีต่อไปกี่บท
ก็ได้จนจบความ เมื่อจะขึ้นตอนใหม่ก็ยกโคลงสี่สุภาพมาอีก ๑ บท แล้วตามด้วยกาพย์จนจบตอน
กาพยเ์ หช่ มเคร่ืองคาวหวาน 105
แนวข้อสอบ O-NET/PISA
คำ�ประพนั ธ์ในข้อใดแสดงใหเ้ หน็ ภาพอาหารชดั เจนทส่ี ุด
๑ เทโพพืน้ เน้ือทอ้ ง เป็นมันย่องล่องลอยมนั (เห็นภาพ)
๒ มสั มน่ั แกงแก้วตา หอมย่ีหร่ารสร้อนแรง (ไดก้ ลิ่น)
๓ รังนกนึง่ นา่ ซด โอชารสกวา่ ทัง้ ปวง (รสชาต)ิ
๔ ย�ำ ใหญ่ใสส่ ารพัด วางจานจดั หลายเหลือตรา (อธบิ ายว่าใส่หลายอยา่ งและมกี าร
จัดตกแตง่ แต่ไม่รวู้ ่าแต่งอยา่ งไร)
105 สุดยอดคู่มือครู
GPAS 5 Steps ข้ันสังGเกตatรhวeบrรiวnมgข้อมูล ข้ันคิดวิPเคrรoาcะหe์แsลsะiสnรgุปความรู้
บูรณาการทักษะศตวรรษที่ 21 แนวข้อสอบ O-NET/PISA
Step 3 ขน้ั ปฏบิ ตั ิ
แหลละงั สกราปุรปควฏาิบมตั ริู้
วัตถุประสงค์ในการประพันธ์กาพย์เห่เรือ
๑๑. นั ก เ รี ย น ดำ � เ นิ น ก า ร ต า ม แ ผ น กาพย์เห่เรือ เป็นคำาประพันธ์ที่แต่งไว้สำาหรับร้องเห่ในขบวนเรือ โดยทำานองการเห่จะต้อง
เรมิ่ ตง้ั แตส่ บื คน้ สารสนเทศ สอบถาม สอดคล้องกับจังหวะฝีพายว่าช้าหรือเร็ว มักจะมีพนักงานเห่ต้นเสียง และฝีพายร้องขับตามจังหวะ
ผู้ที่มีความรู้ ฟังการเห่ด้วยทำ�นอง แต่เนื่องจากกาพย์เห่เรือนั้นเป็นคำาประพันธ์สำาหรับใช้ในพิธีการ คือ ในขบวนเรือหลวง
ที่ถูกต้อง ฝึกหัด ฝึกฝน ร่วมกัน หรือขบวนพยุหยาตราทางชลมารค ไม่นิยมใช้ในพิธีหรือสถานการณ์อื่นจึงไม่นิยมประพันธ์กันมากนัก
ประเมินแก้ไขและปรับปรุงการเห่
ของตน ลักษณะของอาหารที่พบจากเรื่อง
มัสมั่น แกงชนิดหนึ่ง นำ้าแกงข้น เป็นแกงอย่างมุสลิม ใช้เนื้อหรือไก่เป็นต้น ชิ้นโต ๆ
๑๒. นักเรียนร่วมกันสรุปสิ่งที่เข้าใจเป็น ปรุงด้วยเครื่องเทศ มีรสเค็ม หวาน และออกเปรี้ยวเล็กน้อย สันนิษฐานว่าเป็นแกง
ความร้รู ว่ มกนั ดงั น้ี
ที่มาจากเปอร์เซีย (อิหร่าน) โดยแขกเจ้าเซ็นซึ่งเข้ามาค้าขายในสมัยพระนารายณ์-
• กาพย์เห่ชมเคร่ืองคาวหวานทำ�ให้ มหาราช เป็นแกงที่นิยมรับประทานสำาหรับผู้ชอบกลิ่นเครื่องเทศที่โดดเด่น
ผู้อ่านเกิดความภาคภูมิใจในความ ยี่หร่า เครื่องเทศที่ใช้ในการปรุงอาหาร มีลักษณะเป็นเม็ดเล็ก ๆ รูปไข่ แบน มีสีนำ้าตาล
เป็นไทย สัมผัสได้ถึงความประณีต มีกลิ่นหอมฉุน และรสชาติเผ็ดร้อน ยี่หร่านิยมนำาไปคั่วก่อนนำามาบดให้ละเอียด
อ่อนโยนของคนไทย ผู้ที่จะทำ�อาหาร ใช้หมักเนื้อสัตว์เพื่อดับกลิ่นคาว นิยมใช้ร่วมกับเม็ดผักชี ยี่หร่าป่นใช้ผสมใน
ได้ดีตอ้ งมีความพิถีพิถัน และต้องการ เครื่องแกงต่าง ๆ เช่น แกงเผ็ด แกงเขียวหวาน พะแนง จะทำาให้อาหารมีกลิ่นหอม
ให้ผู้ได้ล้ิมรสมีความสุข ดังนั้น น่ารับประทาน
วรรณคดีเรื่องนจ้ี ึงสามารถจรรโลงใจ ยำาใหญ่ ยำาที่ใส่แตงกวา ไข่ต้ม กุ้งต้ม หมูต้ม หนังหมู เห็ดหูหนู หัวผักกาดขาว ใบสะระแหน่
คนไดเ้ ป็นอยา่ งดี ใบโหระพา ปรุงให้มีรสเปรี้ยว เค็ม หรือหวานด้วยก็ได้
หมูแนม หมูแนมทำาด้วยเนื้อหมูไม่ติดมัน บดหรือโขลกกับข่าและแป้งแดงจีน ทำาให้สุกด้วย
การผัดในนำ้าสะเออะ (นำ้าที่ได้จากเนื้อสัตว์สด) ให้เนื้อหมูกระจายแล้วผสมด้วย
มันหมูแข็งและหนังหมูต้มสุกหั่นเป็นชิ้นเล็ก ๆ ยาว ๆ และข้าวป่น ปรุงรสเปรี้ยว
เค็มและหวาน รับประทานกับผักสด เช่น ใบทองหลาง ใบผักกาดหอม
ใบทองหลาง มีลักษณะเหมือนรูปหอก ปลายใบเรียวแหลม มีรสฝาดเล็กน้อย
ใบอ่อนรับประทานได้ทั้งดิบและสุก เป็นผัก รับประทานกับเมี่ยงคำา ปลาแนม
ตับเหล็ก อาหารที่ทำาจากม้ามของหมู ด้วยการนำาไปลวกหรือต้ม แล้วนำาไปปรุงรส
ก้อยกุ้ง อาหารที่ทำาด้วยกุ้งสด คล้ายพล่า
แกงเทโพ แกงเผ็ดชนิดหนึ่งใส่กะทิ มีผักบุ้งและหมูสามชั้นเป็นส่วนประกอบที่สำาคัญ
แต่แกงเทโพสูตรเดิมนั้นต้องใส่ปลาเทโพเท่านั้น
อ่อม แกงชนิดหนึ่ง คล้ายแกงคั่ว แต่ใส่มะระ มักใช้แกงกับปลาดุก เรียกว่า
แกงอ่อมมะระ หรือแกงอ่อมปลาดุก
ข้าวหุง ศิลปะการหุงข้าวแบบหนึ่งของแขกเปอร์เซีย วิธีการหุงข้าวนั้นใช้เนย เพื่อให้เม็ดข้าว
เรียงดูสวยงาม ข้าวที่ได้จะมีสีเหลืองสวยงาม
106 วรรณคดแี ละวรรณกรรม ชน้ั มัธยมศึกษาปีที่ ๑
แนวข้อสอบ O-NET/PISA ๒ เทโพพื้นเนื้อท้อง (เฉลยขอ้ ๓ เพราะหมแู นมไมใ่ ชอ่ าหาร
เปน็ มันย่องลอ่ งลอยมัน ประเภทแกงเหมอื นตวั เลือกอนื่ คอื
ข้อใดกล่าวถงึ อาหารต่างจากขอ้ อืน่ มัสมน่ั เทโพ แกงคว่ั ส้ม)
๑ มสั มั่นแกงแกว้ ตา ๔ เหลอื รู้หมปู า่ ตม้
หอมย่ีหรา่ รสรอ้ นแรง แกงคั่วสม้ ใส่ระก�ำ
๓ หมแู นมแหลมเลิศรส
พรอ้ มพริกสดใบทองหลาง
สุดยอดคู่มือครู 106
A ข้ันปฏิบัติและสรุปความรู้หลังการปฏิบัติ Applyขinั้นgสื่อthสeารCแoลmะนm�ำuเnสiนcaอtion Skill ข้ันSปeรlะfเม-Rินeเพg่ือuเพla่ิมtคinุณgค่า
pplying and Constructing the Knowledge
เสริมความรู้ ครูควรสอน ตัวช้ีวัด รอบรู้อาเซียนและโลก
asean
ep 4
St
ลูกเอ็น เครื่องเทศชนิดหนึ่งรูปร่างหน้าตาคล้ายลูกกระวาน แต่เมล็ดผอม ๆ ลีบ ๆ มีกลิ่น ขน้ั สอื่ สารและนำ� เสนอ
แกงคั่ว หอมฉุน บางทีเรียกว่า “ลูกกระวานเทศ” ลูกเอ็นนอกจากจะใช้หุงข้าวแล้ว ยังใช้ปรุง
อาหารแขกได้อีกหลายตำารับ เช่น ใช้เป็นส่วนผสมในนำ้าพริกแกง แต่งกลิ่นขนมปัง ๑๓. นักเรียนที่ได้รับคัดเลือกให้เป็น
พล่า ขนมเค้ก ชาวตะวันออกกลางมักนิยมใช้แต่งกลิ่นกาแฟ นอกจากนี้ ลูกเอ็นยังมี ผู้ ร้ อ ง เ ห่ ข อ ง แ ต่ ล ะ ก ลุ่ ม ผ ลั ด กั น
ล่าเตียง สรรพคณุ ทางยาวา่ มรี สเผด็ รอ้ น ใชบ้ าำ รงุ ธาต ุ ขบั ลม แกท้ อ้ งอดื เฟอ้ และลดอาการเกรง็ ออกมาแสดงความสามารถ เมอ่ื ครบ
ของลำาไส้ ทุกกล่มุ ร่วมกันแสดงความคิดเห็น
หรุ่ม แกงกะทิชนิดหนึ่ง คล้ายแกงเผ็ดแต่มีรสออกเปรี้ยว ต่างจากแกงเผ็ดคือ แกงคั่ว เพ่ือขยายประสบการณ์
มีผักเป็นส่วนประกอบ แกงคั่วที่มีรสเปรี้ยว เรียกแกงคั่วส้ม
รังนก เครอื่ งกับข้าวชนิดหนึ่ง คล้ายยาำ มักใช้เนื้อดิบทาำ ทาำ ใหส้ ุกดว้ ยของเปรี้ยวเชน่ มะนาว ๑๔. นักเรียนสืบค้นความรู้เกี่ยวกับ
แสร้งว่า ชื่ออาหารว่างอย่างหนึ่งใช้ไข่โรยเป็นร่างแห ห่อไส้ซึ่งทำาด้วยกุ้งผัดกับเครื่องปรุง ก า พ ย์ เ ห่ เ รื อ แ ล ะ อ า ห า ร ไ ท ย
ให้มีขนาดพอดีคำา ใ น ก า พ ย์ เ ห่ ช ม เ ค รื่ อ ง ค า ว ห ว า น
อาหารที่มีไส้ทำาด้วยหมูหั่นเป็นชิ้นเล็ก ผัดกับถั่วลิสง หัวหอม และเครื่องปรุง โดยสืบค้นจากแหล่งการเรียนรู้
ห่อด้วยไข่โรยฝอย ขนาดพอดีคำา อย่างหลากหลาย เช่น ห้องสมุด
รังของนกนางแอ่นชนิดหนึ่ง เมื่อแช่นำ้ามีลักษณะคล้ายวุ้นกินได้ อินเทอร์เน็ต แล้วนำ�ความรู้ที่ได้
เครื่องจิ้มอย่างหนึ่ง เดิมชาวบ้านทำาด้วยไตปลา เมื่อนำาเข้ามาปรุงเป็นเครื่องเสวยในวัง มาสื่อสารอยา่ งมีประสทิ ธิภาพ
จึงต้องปรับปรุงให้ดีขึ้นไปอีก จึงใช้กุ้งนางแทนไตปลา คำาว่าแสร้งว่านี้ก็มาจาก
แสร้งว่าเป็นไตปลานั่นเอง แสร้งว่าจึงเป็นเครื่องจิ้มอย่างหนึ่งทำาด้วยกุ้ง ตัวนำ้าจิ้ม
ปรุงด้วยตะไคร้ ขิง หอมแดง ใบมะกรูด สะระแหน่ มะขามเปียก นำ้าตาลปีบ
อาชีพน่ารู้
พ่อครัวหรือแม่ครัว (cook) เป็นอาชีพที่น่าสนใจอีกอาชีพหนึ่ง ซึ่งมีหน้าที่เกี่ยวกับ
การประกอบอาหาร ตั้งแต่คิดรายการอาหาร กำาหนดเครื่องประกอบอาหาร สั่งซื้อ จัดเตรียม
ลงมือประกอบอาหาร ไปถึงการคิดสูตรอาหาร
พ่อครัวหรือแม่ครัวสามารถทำางานในร้านอาหาร โรงแรม หรือเปิดร้านอาหารเป็นธุรกิจ
ของตนเองได้ ซึ่งหากเป็นลูกจ้างในร้านอาหารหรือโรงแรมมักจะเริ่มต้นจากตำาแหน่งผู้ช่วยก่อน
แล้วจึงเลื่อนขึ้นเป็นพ่อครัวหรือแม่ครัว สำาหรับผู้ที่มีความสามารถก็จะได้เลื่อนตำาแหน่งเป็น
เชฟ (chef) ซึ่งเป็นตำาแหน่งสูงสุดของอาชีพผู้ประกอบอาหาร
กาพยเ์ ห่ชมเคร่ืองคาวหวาน 107
รอบรู้อาเซียนและโลก ๕. มาเลเซยี - นาซิ เลอมัก (Nasi Lemak) ๙. ไทย - ตม้ ยำ�ก้งุ
๖. เมยี นมา - หล่าเพ็ด (Lahpet) (Tom Yum Goong)
asean ๗. ฟิลิปปินส์ - อโดโบ้ (Adobo) ๑๐. เวยี ดนาม - เปาะเปยี๊ ะ-
๘. สิงคโปร์ - ลักซา (Laksa) เวียดนาม (Nem)
อาหารยอดนิยมของประเทศสมาชิกอาเซียน
๑. บรไู นดารุสซาลาม - อัมบูยตั (Ambuyat)
๒. กมั พชู า - อาม็อก (Amok)
๓. อินโดนีเซยี - กาโด กาโด (Gado Gado)
๔. ลาว - ซุปไก่ (Chicken Soup)
107 สุดยอดคู่มือครู
GPAS 5 Steps ขั้นสังGเกตatรhวeบrรiวnมgข้อมูล ขั้นคิดวิPเคrรoาcะหe์แsลsะiสnรgุปความรู้
บูรณาการทักษะศตวรรษที่ 21 แนวข้อสอบ O-NET/PISA
St5ep ขัน้ ประเมินเพ่อื เพิม่ คณุ ค่า
บรกิ ารสงั คม
และจิตสาธารณะ เว็บไซต์แนะนำา
๑๕. นักเรียนร่วมกันฝึกซ้อมเห่ชม- กาพย์เห่ชมเครื่องคาวหวาน http://www.papamenu.com/?cat=371
เคร่ืองคาวหวาน เพ่ือแสดงในงาน อาหารในกาพย์เห่ชมเครื่องคาวหวาน http://thai.satitpatumwan.ac.th/other%20know.htm
โรงเรียนตามโอกาสท่ีเหมาะสม เช่น อาหารไทย http://student.swu.ac.th/hm471010391/culture.htm
งานครบรอบวันสถาปนาโรงเรียน
งานวันวัฒนธรรมไทย หรอื ไปบนั ทึก ประเด็นทบทวนและควรคิด
เ สี ย ง ก า ร เ ห่ ใ น โ ค ร ง ก า ร สำ � ห รั บ
บุคคลทีม่ คี วามบกพรอ่ งทางการเหน็ ๑. เหตุใดพระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัยจึงทรงนาำ เนื้อหาเกี่ยวกับอาหารมาพระราชนิพนธ ์
เป็นกาพย์เห่เรือ
ตัวชี้วัด ๒. ศิลปะการประพันธ์ที่ใช้มากในกาพย์เห่ชมเครื่องคาวหวานคืออะไร และมีวัตถุประสงค์ในการใช้
เพื่ออะไร
ท ๕.๑ ม. ๑/๑ ๓. คุณค่าของกาพย์เห่ชมเครื่องคาวหวานคืออะไร ให้นักเรียนอภิปรายแสดงความคิดเห็น
(ขอ้ ๑) ในประเด็นด้านเนื้อหาและศิลปะการประพันธ์ จากนั้นให้สรุปการอภิปรายเป็นแผนภาพความคิด
ท ๕.๑ ม. ๑/๓ ๔. นักเรียนคิดว่า บทประพันธ์บทใดที่ดีเด่นในด้านเนื้อหาหรือศิลปะการประพันธ์มากที่สุด
(ขอ้ ๓ และ ๔) อธิบายโดยแสดงเหตุผลประกอบ
กิจกรรมเสนอแนะ
๑. ฝึกการเห่เรือโดยใช้กาพย์เห่ชมเครื่องคาวหวานเป็นบทเห่
๒. เขียนวิเคราะห์สำานวนการเปรียบเทียบในกาพย์เห่ชมเครื่องคาวหวาน แล้วนำามาพูดในชั้นเรียน
๓. พูดอธิบายหรือพูดสาธิตขั้นตอนการทำาอาหารที่ปรากฏในกาพย์เห่ชมเครื่องคาวหวาน
ตัวช้ีวัด กิจกรรมบูรณาการอาเซียน
ศึกษารสนิยมในการรับประทานอาหารของชาติต่าง ๆ ในอาเซียนหรืออาหารที่แต่ละประเทศนิยม
ท ๕.๑ ม. ๑/๒ รับประทาน แล้วมาสนทนาร่วมกันเพื่อขยายประสบการณ์การเรียนรู้
(ข้อ ๒)
ท ๕.๑ ม. ๑/๔ จุดประกายโครงงาน
(ข้อ ๓) ๑. แต่งกาพย์เห่ชมอาหารประเภทอ่ืน ๆ ตามความสนใจและประสบการณ์ของนักเรียน เช่น
ท ๕.๑ ม. ๑/๕ อาหารจากต่างประเทศ อาหารพื้นบ้าน ขนม เครื่องดื่ม นำาเสนอแบบการอ่านทำานองเสนาะ
(ข้อ ๑) จัดป้ายนิเทศ เป็นต้น
๒. จัดทำาคู่มือการปรุงอาหาร “ตำารับชาววัง„ โดยศึกษาค้นคว้าวิธีการปรุงอาหารในกาพย์เห่ชม
แนวค�ำตอบ เครื่องคาวหวานแต่ละชนิด จากส่ือหรือแหล่งการเรียนรู้ต่าง ๆ นำาเสนอด้วยการสาธิต
จัดนิทรรศการ ฯลฯ
ดูตัวอย่างคำ�ตอบของประเด็นทบทวน
และควรคดิ ในหน้าพิเศษ ๑๖ 108 วรรณคดแี ละวรรณกรรม ชน้ั มัธยมศึกษาปีท่ี ๑
บูรณาการทักษะศตวรรษท่ี 21
๑. นักเรียนสืบค้นข้อมูลท่ีเป็นประโยชน์ทางอินเทอร์เน็ตเก่ียวกับกาพย์เห่ชมเคร่ืองคาวหวานและอาหารไทย
เพือ่ พัฒนาทกั ษะดา้ นสารสนเทศ สื่อ และเทคโนโลยี รจู้ ักเลือกใช้ขอ้ มูลเพอ่ื พัฒนาตนเองและสงั คม
๒. ครูแนะนำ�หนังสือท่ีน่าสนใจให้นักเรียนอ่านเพิ่มเติม เช่น อาหารในวรรณคดีจากกาพย์เห่ชมเคร่ืองคาวหวาน
พระราชนิพนธ์ในพระบาทสมเดจ็ พระพุทธเลศิ หล้านภาลยั ตำ�รบั อาหารเพอ่ื นพง่ึ (ภาฯ) ยามยาก
วิทยาศาสตร์อาหาร : ชุดวทิ ยาศาสตรฉ์ ลาดรู้
สุดยอดคู่มือครู 108
A ข้ันปฏิบัติและสรุปความรู้หลังการปฏิบัติ Applyขinั้นgส่ือthสeารCแoลmะนm�ำuเnสiนcaอtion Skill ขั้นSปeรlะfเม-Rินeเพgื่อuเพla่ิมtคinุณgค่า
pplying and Constructing the Knowledge
เสริมความรู้ ครูควรสอน ตัวชี้วัด รอบรู้อาเซียนและโลก
asean
เปา้ หมายการเรยี นรู้
๗หน่วยการเรียนรูท้ ี่ มาตรฐานการเรยี นรู้
มาตรฐาน ท ๕.๑ เขา้ ใจและแสดงความคดิ เห็น
นทิ านพ้นื บ้าน วิ จ า ร ณ์ ว ร ร ณ ค ดี แ ล ะ ว ร ร ณ ก ร ร ม ไ ท ย
อยา่ งเหน็ คณุ คา่ และน�ำ มาประยกุ ตใ์ ชใ้ นชวี ติ จรงิ
สมรรถนะสำ�คญั ของผ้เู รยี น
ตวั ชีว้ ัด นิทานพ้ืนบ้านเป็นภูมิปัญญาทางภาษา ๑. ความสามารถในการส่อื สาร
อย่างหน่ึงท่ีเล่าสืบต่อกันมาในท้องถ่ิน โดยมี • ทกั ษะการอา่ น
สรปุ เนอื้ หาวรรณคดแี ละวรรณกรรมทอ่ี า่ น จุดประสงค์เพื่อความเพลิดเพลินเป็นหลัก • ทักษะการเขยี น
(ท ๕.๑ ม. ๑/๑) นิทานพื้นบ้านจะสอดแทรกวิถีชีวิต ความเชื่อ • ทกั ษะการฟัง การดู และการพูด
วเิ คราะห์วรรณคดีและวรรณกรรมทีอ่ ่าน ขนบธรรมเนียม ประเพณีต่าง ๆ ของท้องถ่ิน ๒. ความสามารถในการคดิ
พร้อมยกเหตผุ ลประกอบ (ท ๕.๑ ม. ๑/๒) นนั้ ๆ ซง่ึ ทาำ ใหน้ ทิ านพน้ื บา้ นของแตล่ ะทอ้ งถน่ิ ๓. ความสามารถในการแกป้ ัญหา
อธิบายคุณคา่ ของวรรณคดแี ละวรรณกรรม มีเอกลกั ษณ์เฉพาะถิ่น ๔. ความสามารถในการใช้ทักษะชวี ิต
ท่ีอ่าน (ท ๕.๑ ม. ๑/๓) ๕. ความสามารถในการใช้เทคโนโลยี
สรปุ ความรู้และข้อคดิ จากการอา่ น
เพอื่ ประยุกตใ์ ชใ้ นชวี ติ จรงิ (ท ๕.๑ ม. ๑/๔)
แผนผงั สาระการเรยี นรู้ คุณลกั ษณะอันพึงประสงค์
ลกั ษณะของ รกั ความเป็นไทย
นิทานพืน้ บ้าน ตัวช้ีวัดท่ี ๗.๑ ภาคภูมิใจในขนบธรรมเนียม-
ประเพณ ี ศิลปะ วัฒนธรรมไทย
นิทานพืน้ บ้าน นิทานพื้นบา้ น ความส�าคัญของ และมีความกตัญญูกตเวที
เร่ือง สงั ข์ทอง นทิ านพื้นบ้าน ตัวช้ีวัดท่ี ๗.๒ เห็นคุณค่าและใช้ภาษาไทย
ในการส่ือสารไดอ้ ย่างถกู ตอ้ งเหมาะสม
นทิ านพ้นื บ้าน ตวั ชว้ี ดั ที่ ๗.๓อนรุ กั ษแ์ ละสบื ทอดภมู ปิ ญั ญาไทย
ในภาคต่าง ๆ
บูรณาการทักษะศตวรรษท่ี 21 จุดประกายโครงงาน
๑. นักเรียนช่วยกนั จดั ท�ำ นทิ านพ้ืนบา้ นท่กี ล่าวไวใ้ นหนังสอื เรียนเป็นหนังสอื ท�ำ มอื โดยมีเน้อื เรอ่ื งย่อ
ของนิทานเรอื่ งนน้ั ๆ ไวเ้ ป็นสำ�คัญ หากนกั เรียนสามารถค้นควา้ เรอ่ื งราวทเ่ี ก่ยี วกบั นทิ านเรื่องน้นั
เพิ่มเติมได้ ก็ควรจะบันทึกไว้ด้วย จะได้มีคุณค่ามากขึ้น ให้วางผลงานที่ทำ�ขึ้นนี้ไว้ที่มุมหนังสือ
ในชน้ั เรยี น เพื่อให้เพื่อน ๆ ไดอ้ ่านโดยทวั่ ถึงกนั
๒. ถ้ามีรายการวิทยุโรงเรียน นักเรียนควรจัดรายการนิทานพ้ืนบ้าน และผลัดกันไปเล่านิทานเหล่าน ี้
ให้นักเรยี นทง้ั โรงเรยี นไดฟ้ ังกัน
109 สุดยอดคู่มือครู
GPAS 5 Steps ขั้นสังGเกตatรhวeบrรiวnมgข้อมูล ขั้นคิดวิPเคrรoาcะหe์แsลsะiสnรgุปความรู้
บูรณาการทักษะศตวรรษท่ี 21
แนวข้อสอบ O-NET/PISA
ตวั ช้วี ดั
ท ๕.๑ ม. ๑/๑
ท ๕.๑ ม. ๑/๒
ท ๕.๑ ม. ๑/๓
ท ๕.๑ ม. ๑/๔
St ภาระงาน/ชนิ้ งาน ที่มาของภาพ : สารานุกรมไทยสำาหรับเยาวชน โดยพระราชประสงค์
ในพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว ฉบับเสริมการเรียนรู้ เล่ม ๔
น หนงั สอื นทิ านพืน้ บ้าน
ในอดีตสิ่งที่สร้างความบันเทิงให้แก่คนในท้องถิ่นมีหลายรูปแบบ เช่น การแสดงลิเก ละคร
ep 1 หนังใหญ่ การร้องเพลงพื้นบ้าน การเล่านิทาน นิทานที่เล่าในท้องถิ่นหรือนิทานพื้นบ้านเป็นเรื่องราวที่มี
ความสนุกสนาน สอดแทรกวิถีชีวิตของคนในท้องถิ่น มีข้อคิดในการดำาเนินชีวิต การแสดงมหรสพต่าง ๆ
ข้นั สงั เกต จึงมักจะนำาเรื่องราวของนิทานพื้นบ้านมาถ่ายทอด เช่น จันทโครบ นางสิบสอง
รวบรวมขอ้ มูล ถึงแม้ในปัจจุบันมีความบันเทิงผ่านทางเทคโนโลยีมากมาย แต่นิทานพื้นบ้านก็ยังได้รับความนิยม
โดยนำามาสร้างเป็นละครโทรทัศน์ ภาพยนตร์ และการ์ตูน เช่น ไกรทอง สังข์ทอง โสนน้อยเรือนงาม
๑. นักเรียนร่วมกันสนทนา โดยตอบ พระรถ-เมรี อุทัยเทวี ปลาบู่ทอง
ค�ำ ถาม ดงั นี้
ลักษณะของนิทานพื้นบ้าน
• นั ก เ รี ย น รู้ จั ก นิ ท า น พื้ น บ้ า น
เรอื่ งใดบ้าง หนังสือสารานุกรมไทยสำาหรับเยาวชน โดยพระราชประสงค์ในพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว
ฉบับเสริมการเรียนรู้ เล่ม ๔ กล่าวถึงนิทานพื้นบ้านไว้ว่า “นิทานพื้นบ้าน หมายถึง เรื่องเล่าที่เล่า
(ตัวอย่างคำ�ตอบ สังข์ทอง พระลอ สืบต่อ ๆ กันมาในท้องถิ่นใดท้องถิ่นหนึ่ง แต่อาจแพร่หลายไปในท้องถิ่นอื่น ๆ ในภายหลังได้ ถือเป็น
พญาคนั คาก นางสิบสอง) มรดกทางวัฒนธรรมของสังคมอย่างหนึ่ง”
ลักษณะสำาคัญของนิทานพื้นบ้าน มีดังนี้
• นิทานพ้ืนบ้านสะท้อนภาพอะไร ๑. เป็นเรื่องเล่าสืบต่อกันมา
ในท้องถ่นิ ๒. ใช้ภาษาถิ่นในการถ่ายทอด และเป็นภาษาที่เรียบง่าย
๓. ไม่ปรากฏนามผู้แต่งดั้งเดิม
(ตัวอย่างคำ�ตอบ วิถีชีวิต ค่านิยม ๔. บางเรื่องอาจมีเค้าเรื่องจริง เช่น พระร่วง บ้านบางระจัน
ความเชื่อ สภาพสังคม)
110 วรรณคดีและวรรณกรรม ชัน้ มธั ยมศกึ ษาปที ี่ ๑
๒. นักเรียนร่วมกันสนทนาเก่ียวกับ
การต์ นู หรอื ละครโทรทศั นท์ ่ีสร้างจาก
นทิ านพ้ืนบ้านเร่อื งต่าง ๆ
๓. นั ก เ รี ย น ศึ ก ษ า ลั ก ษ ณ ะ ข อ ง
นิทานพ้นื บ้าน
บูรณาการทักษะศตวรรษที่ 21 จุด
ประกายโครงงา
๓. ถ้าโรงเรียนของนักเรียนอยู่ในท้องถ่ินที่เป็นชุมชนเก่าแก่ และมีนิทานพื้นบ้านอื่น ๆ ที่ไม่ได้กล่าวไว้ในหนังสือเรียน
นักเรียนควรช่วยกันสอบถามผู้รู้ในท้องถ่ินและจดบันทึกไว้ จัดป้ายนิเทศ นำ�มาเล่าในรายการวิทยุโรงเรียน และ
จดั ทำ�เปน็ รูปเล่มเพ่ิมเตมิ จากทที่ ำ�ไวแ้ ลว้
๔. นกั เรยี นนำ�นทิ านพื้นบา้ นมาเขียนเป็นบทสนทนา แลว้ นำ�มาฝึกซ้อมและแสดงบทบาทสมมุตหิ นา้ ช้นั เรียน
สุดยอดคู่มือครู 110
A ข้ันปฏิบัติและสรุปความรู้หลังการปฏิบัติ Applyขin้ันgส่ือthสeารCแoลmะนm�ำuเnสiนcaอtion Skill ข้ันSปeรlะfเม-Rินeเพg่ือuเพla่ิมtคinุณgค่า
pplying and Constructing the Knowledge
เสริมความรู้ ครูควรสอน ตัวช้ีวัด รอบรู้อาเซียนและโลก
ความสำาคัญของนิทานพื้นบ้าน
Step 2asean
ขนั้ คิดวเิ คราะห์
และสรปุ ความรู้
นิทานพื้นบ้านอยู่คู่คนไทยมาช้านาน จึงมีความสำาคัญหลายประการ ดังนี้ ๔. นักเรียนวิเคราะห์ความสำ�คัญของ
๑. ให้ความเพลิดเพลิน เรื่องราวในนิทานส่วนใหญ่เป็นเรื่องเหนือธรรมชาติ เป็นเรื่องในจินตนาการ นทิ านพนื้ บา้ น แลว้ สรปุ เปน็ แผนภาพ
จึงทำาให้ผู้ฟังเกิดความเพลิดเพลิน สนุกสนาน เช่น มีเจ้าชาย เจ้าหญิง เทวดา มีของวิเศษที่สามารถ ความคิด ดงั นี้
เนรมิตทุกอย่างได้ตามใจปรารถนา
๒. ให้ความรู้เกี่ยวกับท้องถิ่น ชีวิตความเป็นอยู่ จารีตประเพณี ความเชื่อ ค่านิยม เช่น ตัวอย่างแผนภาพความคดิ
นิทานพื้นบ้านเรื่องพญาคันคาก (คางคก) ซึ่งอธิบายต้นกำาเนิดของประเพณีบุญบั้งไฟ หรือนิทานเรื่อง
ธิดาท้าวกบิลพรหม อธิบายกำาเนิดประเพณีสงกรานต์ ความสำ�คญั ของนิทานพน้ื บ้าน
๓. ให้ข้อคิดและปลูกฝังคุณธรรมตามที่สังคมต้องการ เช่น ปลาบู่ทอง สอนให้มีความกตัญญู
มีความเมตตากรุณา พระรถ-เมรี สอนให้รู้จักเสียสละความสุขของตนเองเพื่อผู้อื่น ให้ความเพลิดเพลนิ
๔. ให้คำาอธิบายความเป็นมาของบุคคล สัตว์ สถานที่ และปรากฏการณ์ต่าง ๆ ของธรรมชาติ
เช่น กำาเนิดดาวลูกไก่ ปรากฏการณ์ฟ้าร้อง ฟ้าผ่า จากเรื่องเมขลากับรามสูร นิทานเกาะหนู เกาะแมว ใหค้ วามรเู้ ก่ยี วกับท้องถิ่น
ที่มาของชื่อถำ้าผานางคอย จังหวัดแพร่ และเมืองลับแล จังหวัดอุตรดิตถ์
๕. ทำาให้เกิดความภาคภูมิใจในท้องถิ่นของตน นิทานพื้นบ้านบางเรื่องกล่าวถึงความสามารถ ใหข้ ้อคิดและปลูกฝงั คณุ ธรรม
และความกล้าหาญของวีรบุรุษ เช่น นิทานเรื่องพระร่วง ของจังหวัดสุโขทัย กล่าวถึงพระร่วงว่าเป็นผู้มี ตามทสี่ งั คมตอ้ งการ
วาจาสิทธิ์และเสียสละเพื่อส่วนรวม นิทานเรื่องไกรทอง ของจังหวัดพิจิตร กล่าวชื่นชมไกรทองผู้เก่งกล้า
สามารถปราบชาละวันจระเข้ที่ดุร้าย ให้ค�ำ อธิบายความเป็นมา
๖. ให้กำาลังใจในการดำาเนินชีวิต ตัวเอกในนิทานหลายเรื่อง มักประสบความทุกข์ยากลำาบาก ของสรรพสิ่ง
ในตอนต้น แต่ในที่สุดก็จะพบความสุขจากความเพียรพยายามและความอดทน ซึ่งเป็นกำาลังใจให้กับ
ผู้ฟังเป็นอย่างดี เพราะในชีวิตจริงทุกคนย่อมมีช่วงที่เป็นทุกข์ แต่ก็มีความหวังว่าจะได้ประสบความสุข ทำ�ให้เกดิ ความภาคภูมใิ จ
ในอนาคต ในทอ้ งถนิ่ ของตน
ให้กำ�ลังใจในการด�ำ เนนิ ชวี ิต
นิทานพื้นบ้านในภาคต่าง ๆ
นิทานพื้นบ้านแต่ละภาคจะมีเรื่องราวแตกต่างกันไปตามสภาพแวดล้อมและวัฒนธรรมของท้องถิ่น
ดังนี้
๑. นิทานพื้นบ้านภาคเหนือ
นิทานพื้นบ้านของภาคเหนือ ส่วนใหญ่มักมีเรื่องราวที่เกี่ยวข้องกับพระพุทธเจ้า โดยเฉพาะ
ความเป็นมาของสถานที่ต่าง ๆ เช่น การสร้างพระธาตุ เจดีย์ การสร้างเมือง ความเป็นมาของชื่อแม่นำ้าปิง
ที่กล่าวถึงพระพุทธเจ้าเมื่อออกไปโปรดสัตว์ที่ถำ้าเชียงดาว ชาวบ้านนำาปลาปิ้งมาถวาย ท่านเห็นปลาปิ้ง
ก็นึกสงสาร จึงปล่อยไปในนำ้า ปลาตัวนั้นกลับมีชีวิตอีกครั้ง ชาวบ้านจึงเรียกแหล่งนำ้านั้นว่า แม่นำ้าปลาปิ้ง
จากนั้นเรียกกันต่อ ๆ มาว่า แม่นำ้าปิง
นิทานพนื้ บา้ น 111
111 สุดยอดคู่มือครู
GPAS 5 Steps ข้ันสังGเกตatรhวeบrรiวnมgข้อมูล ขั้นคิดวิPเคrรoาcะหe์แsลsะiสnรgุปความรู้
บูรณาการทักษะศตวรรษท่ี 21 แนวข้อสอบ O-NET/PISA
ep 2 ขั้นคิดวิเคราะห์
St
และสรปุ ความรู้ นิทานพื้นบ้านภาคเหนือมักถูกนำามาแต่งเป็นค่าวซอ เพื่อใช้อ่าน หรือเรียกว่า เล่าค่าว ในงาน
๕. นักเรียนแบ่งเป็น ๕ กลุ่ม วิเคราะห์ ประเพณีต่าง ๆ เช่น งานขึ้นปีใหม่ งานแต่งงาน งานบวชลูกแก้ว เพื่อสร้างความเพลิดเพลิน
ให้ข้อคิด และสืบทอดประเพณีของท้องถิ่น
ลักษณะของนิทานพื้นบ้านในภาค
๒. นิทานพื้นบ้านภาคตะวันออกเฉียงเหนือ
ตา่ ง ๆ ดงั นี้ ภาคตะวันออกเฉียงเหนือมีภูมิอากาศแห้งแล้ง ปริมาณนำ้าฝนมีน้อย ไม่เพียงพอต่อ
การอุปโภค บริโภค นิทานพื้นบ้านจึงมักกล่าวถึงความแห้งแล้งและการขอฝน เช่น นิทานพื้นบ้านเรื่อง
• กลุ่มท่ี ๑ นทิ านพ้ืนบ้านภาคเหนอื พญาคันคาก (คางคก) อันเป็นต้นกำาเนิดของประเพณีบุญบั้งไฟ เรื่องนี้เริ่มจากพระโพธิสัตว์เสวยชาติเป็น
• กลุ่มท่ี ๒ นทิ านพื้นบา้ น พญาคันคาก พญาแถนไม่ยอมเปิดทางให้พญานาคขึ้นไปเล่นนำ้าบนสวรรค์ ทำาให้ฝนไม่ตก เกิด
ภาคตะวันออกเฉยี งเหนือ ความแห้งแล้ง ชาวเมืองทนไม่ไหวจึงทำาสงครามกับพญาแถน โดยมีพญาคันคากเป็นผู้นำาทัพ
• กลมุ่ ที่ ๓ นทิ านพื้นบ้านภาคกลาง พญาคันคากให้พญาปลวกก่อจอมปลวกขึ้นไปจนถึงสวรรค์ ให้พญามอดทำาลายอาวุธของพญาแถน
• กลุ่มท่ี ๔ นทิ านพ้นื บ้าน และให้พญาผึ้งไปต่อยทหารและพญาแถน ในที่สุดฝ่ายพญาคันคากมีชัยชนะเหนือพญาแถน พญาแถน
จึงยอมให้ฝนแก่โลกมนุษย์ โดยตกลงกันว่า เมื่อถึงเวลาเพาะปลูกให้ทำาบั้งไฟเพื่อให้พญานาคขี่ขึ้นไป
ภาคตะวันออก
บนฟ้า พญาแถนจะได้ทราบว่าถึงเวลาที่จะต้องให้ฝนตก ตั้งแต่นั้นมาคนท้องถิ่นจึงทำาบุญบั้งไฟเพื่อ
• กลุม่ ที่ ๕ นทิ านพน้ื บา้ นภาคใต้ ขอฝน
๓. นิทานพื้นบ้านภาคกลาง
ภาคกลางมีพื้นที่เป็นที่ราบลุ่ม ใกล้แม่นำ้า นิทานพื้นบ้านภาคกลางจึงเกี่ยวข้องกับนำ้า เช่น
ความเป็นมาของชื่อคลองสองพี่น้อง จังหวัดสุพรรณบุรี เล่าว่ามีชายสองคนพี่น้องจัดขันหมากและ
เสริมความรู้ ครูควรสอน เครื่องใช้ในการแต่งงานลงเรือสำาเภา เพื่อเข้าพิธีแต่งงาน แต่ระหว่างทางเกิดอุบัติเหตุเรือล่ม เจ้าบ่าว
สองพ่ีน้องจมน้ำาตายท้ังคู่ จึงเรียกคลองน้ันว่า คลองสองพ่ีน้อง ส่วนบ้านเจ้าสาวถูกเรียกว่า
งานบวชลูกแก้ว งานประเพณี บ้านแม่หม้าย นิทานอีกเรื่องหนึ่งที่รู้จักกันแพร่หลาย คือ เรื่องพญากงพญาพาน ที่กล่าวถึงตำานาน
ปอยส่างลองเป็นประเพณีบวชเณร การสร้างพระปฐมเจดีย์เพื่อไถ่บาปที่ฆ่าพ่อ
ตามธรรมเนียมของชาวไทใหญ่
๔. นิทานพื้นบ้านภาคตะวันออก
ซ่ึงจัดขึ้นในจังหวัดแม่ฮ่องสอน ภูมิประเทศของภาคตะวันออกส่วนใหญ่ติดทะเล เป็นชายหาด เกาะ และภูเขา นิทานพื้นบ้าน
ของภาคนี้จึงอธิบายที่มาของเกาะและสิ่งต่าง ๆ ที่เกี่ยวกับทะเล เช่น นิทานเรื่องตาม่องล่าย สะท้อน
เด็กที่บวชจะประดับด้วยสายสร้อย ชีวิตของคนท้องถิ่นที่อยู่ติดทะเล มีอาชีพทำาการประมง และกล่าวถึงการเกิดสถานที่ต่าง ๆ อย่าง
กำ�ไล แหวน โพกศีรษะแบบพม่า เหนือธรรมชาติ สิ่งของทุกอย่างที่ตาม่องล่ายกับยายรำาพึงขว้างใส่กัน เมื่อตกลงกันไม่ได้ว่าจะยกลูกสาว
ให้แก่ผู้ใด กลับกลายเป็นเกาะและภูเขาต่าง ๆ เช่น งอบ เป็นแหลมงอบในจังหวัดตราด สากไปถูกเกาะ
นงุ่ โสรง่ ทาแป้งขาว เขียนค้วิ ทาปาก
แห่งหนึ่งจนทะลุกลายเป็นเกาะทะลุ จังหวัดประจวบคีรีขันธ์ และสากกลายเป็นเกาะสากในจังหวัดตราด
แล้วขี่ม้าหรอื ขค่ี อคน แหไ่ ปตามถนน ยายรำาพึงเสียใจจึงกลายเป็นอ่าวแม่รำาพึงในจังหวัดประจวบคีรีขันธ์ ส่วนร่างของลูกสาวที่ตาม่องล่ายฉีกนั้น
สายตา่ ง ๆ ซีกหนึ่งกลายเป็นเกาะนมสาวในจังหวัดประจวบคีรีขันธ์ ส่วนอีกซีกหนึ่งเป็นเกาะนมสาว
ในจังหวัดชลบุรี ตาม่องล่ายนั่งเสียใจจนกลายเป็นภูเขาตาม่องล่ายซึ่งอยู่ในจังหวัดประจวบคีรีขันธ์
มาจนกระทั่งทุกวันนี้
112 วรรณคดีและวรรณกรรม ช้นั มธั ยมศกึ ษาปีที ่ ๑
แนวข้อสอบ O-NET/PISA
เร่อื งปลาบูท่ องและโสนนอ้ ยเรอื นงาม นางเอกเปน็ คนดีซงึ่ ถกู กลน่ั แกลง้ อยู่เสมอ แต่สดุ ทา้ ยก็ผ่านพน้ อุปสรรคตา่ ง ๆ ได้
ตอนจบนางเอกได้พบความสุข นิทานเร่อื งนใ้ี ห้ขอ้ คิดตรงกบั ข้อใด
๑ คนชงั มีนัก คนรกั มนี อ้ ย (คนเกลียดมีมาก คนรักมีนอ้ ย)
๒ กรงุ ศรอี ยธุ ยาไมส่ ้ินคนดี (คนดีไม่มีวันหมดไป)
๓ คนดีตกนาํ้ ไมไ่ หล ตกไฟไมไ่ หม้ (คนดยี อ่ มไมไ่ ด้รบั อันตรายจากสิง่ ใด)
๔ คนดมี ีน้อย คนถ่อยมมี าก (คนดีมีนอ้ ย คนไม่ดีมีมาก)
สุดยอดคู่มือครู 112
A ข้ันปฏิบัติและสรุปความรู้หลังการปฏิบัติ Applyขinั้นgส่ือthสeารCแoลmะนm�ำuเnสiนcaอtion Skill ขั้นSปeรlะfเม-Rินeเพg่ือuเพlaิ่มtคinุณgค่า
pplying and Constructing the Knowledge
เสริมความรู้ ครูควรสอน ตัวชี้วัด รอบรู้อาเซียนและโลก
ep 2aseanSt
๕. นิทานพื้นบ้านภาคใต้ ขั้นคิดวิเคราะห์
นิทานพื้นบ้านภาคใต้ซึ่งเป็นที่รู้จักอย่างแพร่หลาย คือ เรื่องเจ้าแม่ลิ้มกอเหนี่ยว นางเป็น และสรปุ ความรู้
หญิงชาวจีน เดินทางมาที่จังหวัดปัตตานีเพื่อตามหาพี่ชาย เมื่อพบกันนางอ้อนวอนพี่ชายให้กลับไปกับนาง
แต่พี่ชายไม่ยอมกลับ เพราะต้องสร้างมัสยิดให้เสร็จ นางจึงสาปให้พี่ชายสร้างมัสยิดไม่สำาเร็จ แล้วนาง ๖. เมื่อนักเรียนแต่ละกลุ่มวิเคราะห์
ก็ผูกคอตาย พี่ชายของนางสร้างมัสยิดต่อไป แต่สร้างอย่างไรก็ไม่สำาเร็จเพราะถูกฟ้าผ่าหลายครั้ง ลักษณะของนิทานพื้นบ้านในภาค
ผู้คนจึงนับถือนางและสร้างศาลเจ้าแม่ลิ้มกอเหนี่ยว เรื่องนี้สะท้อนให้เห็นถึงความสัมพันธ์ระหว่างชาวจีน ตา่ ง ๆ แลว้ ออกมาอธบิ ายใหเ้ พอ่ื นฟงั
และชาวมุสลิมได้ดี หน้าชน้ั เรยี น
นิทานประเภทอธิบายสถานที่อีกเรื่องหนึ่งที่ได้รับความนิยม คือ เรื่องเกาะหนู เกาะแมว
ของจังหวัดสงขลาเล่าว่า หนูกับแมวจมนำ้าตายกลายเป็นเกาะ ส่วนสุนัขว่ายนำ้าขึ้นฝั่งได้ แต่ด้วย ๗. นั ก เ รี ย น ร่ ว ม กั น ส รุ ป ความคิด
ความเหน็ดเหนื่อยจึงขาดใจตายกลายเป็นหินเรียกว่า “เขาตังกวน” เรื่องนี้สะท้อนให้เห็นถึงสภาพ รวบยอดไดว้ า่
ภูมิประเทศของภาคใต้ที่เป็นภูเขา เกาะ และชายหาดต่าง ๆ
การศึกษานิทานพื้นบ้านจะช่วยให้เข้าใจวิถีชีวิต ค่านิยม และความเชื่อของบรรพบุรุษ • การศกึ ษานิทานพื้นบ้านจะช่วยให้
ซึ่งเป็นรากฐานพฤติกรรมและวิถีชีวิตของคนในปัจจุบัน เข้าใจวิถีชีวิต ค่านิยม และความเช่ือ
จากข้อมูลข้างต้นจะเห็นว่า นิทานพื้นบ้านมีลักษณะเฉพาะประจำาถิ่น แต่มีนิทานบางเรื่อง ข อ ง บ ร ร พ บุ รุ ษ ซ่ึ ง เ ป็ น ร า ก ฐ า น
ที่ปรากฏในทุกภาคของประเทศไทย ซึ่งอาจเกิดจากเนื้อเรื่องของนิทานมีความสนุกสนานเพลิดเพลิน พฤติกรรมและวิถีชีวิตของคนใน
จึงเป็นที่นิยมในทุกท้องถิ่น เช่นเรื่อง สังข์ทอง นางสิบสอง ปลาบู่ทอง นิทานเหล่านี้มีทั้งความเหมือน ปัจจบุ ัน
และความแตกต่างกัน ขึ้นอยู่กับลักษณะเฉพาะของท้องถิ่น
นิทานพื้นบ้าน เรื่อง สังข์ทอง
นางเห็นรูปสุวรรณอยู่ชั้นใน รูปเงาะสวมไว้ให้คนหลง
ใครใครไม่เห็นรูปทรง พระเป็นทองทั้งองค์อร่ามตา
เมื่อได้อ่านคำาประพันธ์บทนี้ หลายคนคงทราบได้ทันทีว่ามาจากเรื่องสังข์ทอง สังข์ทองเป็นนิทาน-
พื้นบ้านที่ได้รับความนิยมอย่างแพร่หลาย เพราะเนื้อเรื่องมีความสนุกสนานน่าติดตาม ตัวละครเอกคือ
พระสังข์หรือเจ้าเงาะเกิดมาในร่างของหอยสังข์ซึ่งผิดจากคนธรรมดาเป็นเหตุให้ถูกเนรเทศออกจากเมือง
พระสังข์ออกจากหอยสังข์ช่วยแม่ทำางาน นางจับได้จึงทุบเปลือกหอยแตก ต่อมาพระสังข์ถูกจับไปถ่วงนำ้า
แต่พญานาคช่วยไว้และให้นางยักษ์พันธุรัตนำาไปเลี้ยงเป็นบุตรบุญธรรม เมื่อพระสังข์ทราบว่านางพันธุรัต
เป็นยักษ์จึงหนีออกจากเมือง โดยชุบตัวในบ่อทอง สวมรูปเงาะ ถือไม้เท้าวิเศษ สวมเกือกแก้ว
เหาะหนีไปเพื่อตามหาแม่ นางพันธุรัตตามพระสังข์ให้กลับไปอยู่ด้วยแต่ไม่สำาเร็จ นางเสียใจมาก
ก่อนสิ้นใจนางได้สอนมนตร์เรียกเนื้อเรียกปลาแก่พระสังข์
นทิ านพน้ื บา้ น 113
แนวข้อสอบ O-NET/PISA
“นางเห็นรปู สวุ รรณอยู่ชน้ั ใน รูปเงาะสวมไวใ้ หค้ นหลง”
มีความหมายตรงกบั สำ�นวนไทยในข้อใด
๑ ปิดทองหลงั พระ (ท�ำ ความดี แตไ่ ม่ไดร้ บั การยกยอ่ ง)
๒ ข้างนอกสุกใส ขา้ งในเปน็ โพรง (สิ่งทภี่ ายนอกแลดดู ี แต่แทจ้ รงิ กลับไมใ่ ช่ของด)ี
๓ ข้างนอกขรุขระ ข้างในตะตง๊ิ โหน่ง (สง่ิ ท่ภี ายนอกดไู มด่ ีไม่งาม แต่แทจ้ รงิ กลบั เปน็ ของดีของงาม)
๔ อย่าไว้ใจทาง อย่าวางใจคน จะจนใจเอง (ไม่ควรไวว้ างใจใคร)
113 สุดยอดคู่มือครู
GPAS 5 Steps ขั้นสังGเกตatรhวeบrรiวnมgข้อมูล ขั้นคิดวิPเคrรoาcะหe์แsลsะiสnรgุปความรู้
บูรณาการทักษะศตวรรษที่ 21 แนวข้อสอบ O-NET/PISA
ep 2 ขนั้ คดิ วเิ คราะห์
St
และสรุปความรู้ พระสังข์เดินทางไปถึงเมืองท้าวสามนต์ ซึ่งกำาลังจัดพิธีเสี่ยงพวงมาลัยเลือกคู่ให้พระธิดาทั้งเจ็ด
๘. นั ก เ รี ย น อ่ า น นิ ท า น พ้ื น บ้ า น นางรจนาพระธิดาองค์สุดท้องเลือกพระสังข์ในรูปเงาะจึงถูกขับไล่ไปอยู่กระท่อมปลายนาและถูก
กลั่นแกล้งต่าง ๆ พระอินทร์สงสารนางรจนาจึงลงมาท้าตีคลีเอาบ้านเมือง พระสังข์ถอดรูปเงาะตีคลี
เร่ือง สังข์ทอง แล้วเปรียบเทียบ
กับพระอินทร์จนได้รับชัยชนะ ท้าวสามนต์จึงยอมรับพระสังข์และยกบ้านเมืองให้ ต่อมาพระบิดา
นิทานพ้ืนบ้านเร่ือง ก่ํากาดำ� ของ และพระมารดาของพระสังข์ออกตามหาจึงได้พบกัน
ภาคเหนอื และภาคตะวนั ออกเฉยี งเหนอื เรื่องสังข์ทองให้ข้อคิดที่สะท้อนค่านิยมของคนไทยในเรื่องความกตัญญูกตเวทีต่อผู้มีพระคุณ
และแสดงให้เห็นว่าคุณค่าความดีของคนไม่ได้อยู่ที่รูปกายภายนอก แต่ให้มองเข้าไปในจิตใจ เช่นเดียวกับ
ท่ีมีเน้ือเร่ืองคล้ายกับเร่ือง สังข์ทอง
นางรจนาที่เลือกเจ้าเงาะ โดยไม่สนใจรูปร่างหน้าตาที่อัปลักษณ์เพราะนางชื่นชมความงดงามที่อยู่ภายใน
โดยสรปุ เปน็ แผนภาพความคดิ ดงั น้ี นิทานเรื่องนี้ได้รับความนิยมมาทุกยุคทุกสมัย และแผ่ขยายไปในท้องถิ่นต่าง ๆ เพราะ
ตวั อยา่ งแผนภาพความคดิ ความสนุกสนานของเนื้อเรื่อง การผจญภัยอันน่าตื่นเต้น และเหตุการณ์ที่ล้วนน่าสนใจ ชวนให้ติดตาม
รวมทั้งการสร้างตัวละครที่ไม่ซำ้าใคร ทำาให้ผู้ฟังนิทานชื่นชอบและจดจำาเรื่องราวมาเล่าต่อ ๆ กัน
ภาคเหนือ ท้าวก่ํากาดภำ� าเคฉตียะงวเหันนออือก จนนิทานเรื่องสังข์ทองอยู่ในความทรงจำาของคนไทยทุกท้องถิ่น
นอกจากนิทานเรื่องนี้จะมีการเล่าสืบต่อกันมาที่เรียกว่า มุขปาฐะ แล้ว ยังมีผู้นำามาแต่งเป็น
ทา้ วกํ่ากาด�ำ สวมเสื้อ มีรูปกายภายน อ ก ท้าวกํ่ากาดำ� ลายลักษณ์อักษรอีกเป็นจำานวนมาก ดังนี้
สดี �ำ เมอื่ ถอด แตเ่ มออ่ืปั ถลอกั ดษรณปู แ์ ล ว้ มีผิวด�ำ อัปลักษณ์ ภาคกลาง ได้แก่ สังข์ทองกลอนสวด สังข์ทองคำาฉันท์ และบทละครนอก เรื่อง สังข์ทอง
เส้ือสดี ำ�จงึ มี จะเหน็ ความ - เมอ่ื ถอดรปู อปั ลกั ษณ์ พระราชนิพนธ์ในพระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย
ภาคเหนือ ได้แก่ ชาดกเรื่อง สุวัณณะหอยสังข์ และค่าวซอ เรื่อง สุวัณณะหอยสังข์
ร่างกายสีทอง งดงาม กลายเปน็ ชายรปู งาม ภาคตะวันออกเฉียงเหนือ ได้แก่ ชาดกเรื่อง สุวัณณะสังข์กุมาร
ภาคใต้ ได้แก่ เรื่อง สังข์ทองคำากาพย์
เสริมความรู้ ครูควรสอน สิ่งที่แสดงให้เห็นว่าเรื่องสังข์ทองเป็นนิทานที่คนไทยทุกท้องถิ่นชื่นชอบคือ การที่มีสถานที่ต่าง ๆ
ซึ่งเชื่อว่าเหตุการณ์ในเรื่องสังข์ทองเคยเกิดขึ้นจริง ณ ที่แห่งนั้น เช่น ภาคเหนือมีเมืองทุ่งยั้งที่เชื่อว่าเป็น
มขุ ปาฐะ (มกุ -ขะ-ปา-ถะ) เมืองท้าวสามนต์ ใกล้วัดมหาธาตุมีลานหินเป็นสนามตีคลีของพระสังข์ ส่วนในภาคใต้เชื่อว่า
หมายถึง การทอ่ งดว้ ยปาก เมืองตะกั่วป่าเป็นเมืองท้าวสามนต์ และเรียกภูเขาลูกหนึ่งว่า “เขาขมังม้า” เนื่องจากเมื่อพระสังข์ตีคลีชนะ
การกล่าวด้วยปาก การจดจ�ำ ตอ่ เนื่อง ได้ขี่ม้าข้ามภูเขานั้นไป ในจังหวัดเพชรบุรีมีเขานางพันธุรัตซึ่งเชื่อว่าเป็นร่างของนางพันธุรัตที่เสียใจ
กนั มาดว้ ยการเล่าปากตอ่ ปาก จนตาย
ลายลกั ษณอ์ กั ษร วรรณกรรม- นิทานบางเรื่องมีเนื้อเรื่องคล้ายกับนิทานเรื่องสังข์ทอง เช่น เรื่องกำ่ากาดำา นิทานพื้นบ้านของ
ลายลักษณ์อักษร คือ เรื่องราวที่มี ภาคเหนือและภาคตะวันออกเฉียงเหนือ ท้าวกำ่ากาดำาของภาคเหนือสวมเสื้อสีดำาไว้ เมื่อถอดเสื้อสีดำา
การบนั ทึกไวเ้ ป็นตวั อกั ษร ออกก็มีร่างกายสีทองงดงาม ส่วนท้าวกำ่ากาดำาของภาคตะวันออกเฉียงเหนือเป็นคนผิวดำาอัปลักษณ์
แต่ภายหลังเมื่อถอดรูปอัปลักษณ์ออกก็กลายเป็นชายรูปงามเช่นเดียวกัน
ปัจจุบันเรื่องสังข์ทองถูกนำามาสร้างเป็นละครโทรทัศน์หลายครั้งซึ่งสร้างความสนุกสนานให้กับ
ผู้ชมทุกเพศทุกวัยอย่างมิรู้ลืม
114 วรรณคดีและวรรณกรรม ช้ันมธั ยมศึกษาปที ี ่ ๑
แนวข้อสอบ O-NET/PISA
“นางเหน็ รปู สุวรรณอยูช่ นั้ ใน รปู เงาะสวมไวใ้ ห้คนหลง” ค�ำ ประพันธ์นีใ้ ห้ข้อคดิ ตรงกับขอ้ ใด
๑ คนเราอาจจะปลอมตัวกันได้ (เฉลยข้อ ๔ เพราะรูปสุวรรณ
๒ คนเราสามารถปรบั ปรุงตวั เองได้ เป็นส่ิงแทนจิตใจท่ีดีงาม รวมทั้ง
๓ รปู กายภายนอกกับจิตใจภายในของคนไมเ่ หมือนกนั ความรูค้ วามสามารถที่ซ่อนอย่)ู
๔ ไม่ควรตดั สนิ คนทร่ี ปู ภายนอก แตค่ วรพจิ ารณาทีค่ วามรูค้ วามสามารถและจิตใจที่ดงี าม
สุดยอดคู่มือครู 114
A ขั้นปฏิบัติและสรุปความรู้หลังการปฏิบัติ Applyขin้ันgส่ือthสeารCแoลmะนm�ำuเnสiนcaอtion Skill ข้ันSปeรlะfเม-Rินeเพg่ือuเพlaิ่มtคinุณgค่า
pplying and Constructing the Knowledge
เสริมความรู้ ครูควรสอน ตัวชี้วัด รอบรู้อาเซียนและโลก
นิทานพื้นบ้านสังข์ทองกับวิถีชีวิตคนไทย
St Step 2asean
ข้นั คิดวเิ คราะห์
และสรปุ ความรู้
เรื่องสังข์ทองมีความสัมพันธ์กับคนไทยในท้องถิ่นต่าง ๆ ดังจะเห็นได้จากสิ่งต่อไปนี้ ๙. นักเรียนวิเคราะห์ความสัมพันธ์ของ
ภาพจิตรกรรม นิทานพื้นบ้านเรื่อง สังข์ทอง กับวิถีชีวิต
ที่วิหารลายคำา ในวัดพระสิงห์ จังหวัดเชียงใหม่ มีภาพจิตรกรรมฝาผนังเรื่องสังข์ทองปรากฏ คนไทย ที่ปรากฏในด้านตา่ ง ๆ
หลายตอน เช่น ตอนเจ้าเงาะเหาะหนีจากเมืองยักษ์ ตอนเลือกคู่ หรือจิตรกรรมฝาผนังที่วัดอัมพวัน
จังหวัดสมุทรสงคราม ก็มีภาพจิตรกรรม ตอนสังข์ทองตีคลี และนางมณฑาลงกระท่อม ๑๐. นักเรียนคิดประเมินเพ่ือเพิ่มคุณค่า
เพลงกล่อมเด็ก เรือ่ ง สังขท์ อง โดยตอบค�ำ ถาม ดังนี้
เพลงกล่อมเด็กที่มีเนื้อหาเกี่ยวกับสังข์ทองปรากฏในภาคใต้ เช่น • เรื่อง สังข์ทอง ได้รับความนิยม
อ้า เห้อ เหอ หอยสังข์เหอ น่าเกลียดน่าชัง อยา่ งแพรห่ ลายเพราะเหตใุ ด
( สั ง ข์ ท อ ง เ ป็ น นิ ท า น พื้ น บ้ า น ที่ ไ ด้ รั บ
หอยสังข์อยู่ในคราบเงาะ
ความนิยมอย่างแพร่หลาย เพราะเนื้อเรื่อง
เพื่อนเขาเดินดิน หอยสังข์เนื้อนิลถือไม้เท้าเหาะ สนุกสนานน่าติดตาม และให้ข้อคิดที่สะท้อน
ค่านิยมของคนไทยเร่ืองความกตัญญูกตเวที
หอยสังข์เข้าอยู่ในคราบเงาะ ต่อผู้มีพระคุณและแสดงให้เห็นว่าคุณค่า
เหาะด้วยนางรจ เห้อ เหอหนา (รจนา)
การละเล่นพื้นบ้าน ความดีของคนอยู่ที่จิตใจ ไม่ใช่รูปกาย
การละเล่นพื้นบ้านที่ปรากฏในเรื่องสังข์ทอง คือ การตีคลี การตีคลีเป็นการละเล่นของ ภายนอก)
ภาคตะวันออกเฉียงเหนือ นิยมเล่นกันมากในจังหวัดหนองคาย นครพนม อุบลราชธานี ขอนแก่น ๑๑. นักเรียนแบ่งกลุ่มจัดทำ�หนังสือนิทาน-
อุปกรณ์ในการเล่นตีคลีประกอบด้วย ไม้ ซึ่งทำาจากไม้ไผ่ยาวประมาณ ๑ เมตร และลูกคลี ทำาจาก พ้ืนบ้าน โดยเลือกนิทานพื้นบ้านที่สนใจ
๑ เรอื่ ง แลว้ ร่วมกันออกแบบการน�ำ เสนอ
ไม้ทองหลางหรือขนุนโดยกลึงให้กลมขนาดเท่าลูกมะนาวหรือส้มโอ
รูปแบบการเล่นแบ่งเป็น ๓ แบบ คือ คลีช้าง ผู้เล่นจะต้องขี่ช้างตี คลีม้า ผู้เล่นจะต้องขี่ม้าตี ๑๒. นักเรียนวางแผนข้ันตอนการทำ�งานที่มี
คลีคน ผู้เล่นจะต้องเดินหรือวิ่งตี ซึ่งมีทั้งการตีคลีธรรมดา และการตีคลีไฟคือ การนำาลูกคลีมาเผาไฟ ป ร ะ สิ ท ธิ ภ า พ แ ล ะ แ บ่ ง ห น้ า ท่ี ค ว า ม -
แล้วค่อยนำามาตี การตีคลีไฟนี้นิยมเล่นในเวลากลางคืน เพราะลูกคลีจะมีความสวยงาม รบั ผดิ ชอบตามความถนดั เชน่ สบื คน้ ขอ้ มลู
เรียบเรียง วาดภาพ ตรวจสอบ และ
ปริศนาคำาทาย ปรบั ปรงุ ผลงาน
ปริศนาคำาทายที่เกี่ยวข้องกับเรื่องสังข์ทอง พบในปริศนาคำาทายภาคกลางทายว่า “เป็นหอยก่อน
เป็นคน นามนั้น ใดนอ” คำาเฉลยคือ สังข์ทอง และภาคใต้ทายว่า “เข้าไปในทับ เห็นไอ้ไหร (อะไร)”
คำาเฉลยคือ เห็นลูกเขย ดังปรากฏในคำากลอนตอนนางมณฑาเรียกท้าวสามนต์ให้เข้าไปดูพระสังข์
เมื่อถอดรูปเงาะ ep 3 ขนั้ ปฏิบัติ
แหลละงั สกราุปรปควฏาิบมตั ริู้
สำานวนโวหาร
เงาะถอดรูป เป็นสำานวนที่มาจากตัวเอกของเรื่องที่ชุบตัวเป็นทอง แล้วสวมรูปเงาะทับไว้ เมื่อ
ถอดรูปเงาะออกก็เห็นรูปงามภายใน หมายความว่า การเปลี่ยนแปลงรูปลักษณ์ที่ไม่น่าดูให้งดงามขึ้น
ทันที ๑๓. นักเรียนเขียนขั้นตอนการทำ�งานที่จะ
นทิ านพ้นื บา้ น 115 ปฏิบัติจริงและลงมือทำ�หนังสือนิทาน
พื้นบ้านตามแผนจนสำ�เร็จ ร่วมกัน
๑๔. นกั เรยี นร่วมกันสรุปสิง่ ทีเ่ ขา้ ใจเปน็ ความรู้รว่ มกัน ดงั นี้ ประเมินผลงานและประเมินวิธีการทำ�งาน
• นทิ านพนื้ บา้ นเปน็ เรอื่ งเลา่ สบื ตอ่ กนั มาในทอ้ งถนิ่ ใดทอ้ งถน่ิ หนง่ึ และแพรห่ ลาย เพอื่ ปรบั ปรงุ และแก้ไขปญั หา
ไปยังท้องถ่ินอ่ืน จึงมักมีการใช้คำ�ภาษาถิ่นหรือคำ�ที่เกี่ยวข้องกับวัฒนธรรมของ
ท้องถ่ินนั้น การเรียนรู้คำ�ศัพท์เหล่าน้ีจะทำ�ให้ศึกษานิทานพ้ืนบ้านได้เข้าใจมากยิ่งขึ้น
นิทานพื้นบ้านแต่ละเรื่องให้ข้อคิดท่ีเป็นประโยชน์ ซ่ึงสามารถนำ�มาสอนใจและ
ประยุกตใ์ ชใ้ นชวี ติ ประจ�ำ วนั ได้
115 สุดยอดคู่มือครู
GPAS 5 Steps ข้ันสังGเกตatรhวeบrรiวnมgข้อมูล ขั้นคิดวิPเคrรoาcะหe์แsลsะiสnรgุปความรู้
บูรณาการทักษะศตวรรษที่ 21 แนวข้อสอบ O-NET/PISA
St Step 4
ขน้ั สอื่ สารและนำ� เสนอ นอกจากนี้ ยังมีสำานวนที่เปรียบเทียบผู้หญิงที่หน้าตาดีแต่มีคู่ครองหน้าตาไม่ดีว่าเป็นนางรจนากับ
เจ้าเงาะ หรือหากผู้หญิงไม่แต่งงานก็มักจะถูกเปรียบเทียบว่าไม่เสี่ยงพวงมาลัยเสียที เนื่องจากนางรจนา
๑๕. นักเรียนแต่ละกลุ่มออกมาเล่า เลือกคู่ครองด้วยการเสี่ยงพวงมาลัย
นิทานพื้นบ้านให้เพื่อนฟัง พร้อมท้ัง จากวรรณกรรมลายลักษณ์ที่ปรากฏในท้องถิ่นต่าง ๆ และอิทธิพลจากเนื้อเรื่องที่ปรากฏผ่านภาพ
นำ�หนังสือนิทานพ้ืนบ้านมาแสดง จิตรกรรม เพลงกล่อมเด็ก การละเล่นพื้นบ้าน ปริศนาคำาทาย และสำานวนโวหาร สะท้อนให้เห็นว่า
ให้ทกุ คนชม สังข์ทองเป็นนิทานพื้นบ้านที่ได้รับความนิยมและมีความผูกพันกับคนไทยมาช้านาน
5ep ขั้นประเมนิ เพ่ือเพม่ิ คุณคา่ นิทานพื้นบ้านไทย http://www.nitarn.com
บริการสังคม
และจิตสาธารณะ ประเด็นทบทวนและควรคิด
๑๖. นั ก เ รี ย น ร่ ว ม กั น จั ด ร า ย ก า ร ๑. นักเรียนเห็นด้วยหรือไม่ที่นำานิทานพื้นบ้านมาสร้างเป็นละครโทรทัศน์ ภาพยนตร์ หรือการ์ตูน
นิทานพื้นบ้าน โดยผลัดกันเลา่ นทิ าน จงอธิบายพร้อมยกเหตุผลประกอบให้ชัดเจน
ผ่านระบบเสียงตามสายของโรงเรียน ๒. จากตำานานบุญบั้งไฟ นักเรียนคิดว่าพญาคันคากมีชัยชนะเหนือพญาแถนเพราะเหตุใด
และรวบรวมหนังสือนิทานพื้นบ้าน ๓. จากเรื่องสังข์ทอง นักเรียนคิดว่าพระสังข์ทำาถูกต้องหรือไม่ที่หนีนางพันธุรัต
ไปจัดที่มุมหนังสือ หรือห้องสมุด ๔. หากนักเรียนเป็นนางรจนา นักเรียนจะเลือกพระสังข์ในรูปเงาะหรือไม่ เพราะเหตุใด
ใหท้ ุกคนไดอ้ ่าน ๕. อธิบายความหมายของสำานวน เงาะถอดรูป พร้อมยกตัวอย่างประกอบให้ชัดเจน
กิจกรรมเสนอแนะ
๑. ยกตัวอย่างนิทานพื้นบ้านที่นักเรียนชื่นชอบมาคนละ ๑ เรื่อง พร้อมทั้งบอกข้อคิด คติสอนใจ
และอธิบายว่าข้อคิดนั้นนำามาใช้ในปัจจุบันได้อย่างไร
๒. แต่งนิทานที่อธิบายปรากฏการณ์ธรรมชาติตามความคิดของนักเรียนคนละ ๑ เรื่อง
วาดภาพประกอบแล้วนำามาแลกเปลี่ยนกันอ่าน
ตัวชี้วัด กิจกรรมบูรณาการอาเซียน
อ่านนิทานนานาชาติจากหนังสือในห้องสมุด แล้วนำามาเล่าสู่กันฟังแลกเปลี่ยนความรู้ความคิด
ท ๕.๑ ม. ๑/๑
ท ๕.๑ ม. ๑/๒ จุดประกายโครงงาน
ท ๕.๑ ม. ๑/๓ ค้นคว้านิทานพื้นบ้านในท้องถิ่นจากเอกสาร ตำารา และการสัมภาษณ์ กำาหนดรูปแบบ
ท ๕.๑ ม. ๑/๔ การนำาเสนอให้น่าสนใจ
116 วรรณคดแี ละวรรณกรรม ช้ันมธั ยมศกึ ษาปที ี ่ ๑
แนวค�ำตอบ บูรณาการทักษะศตวรรษที่ 21
ดูตวั อย่างค�ำ ตอบของประเดน็ ทบทวน ๑. นักเรียนสืบค้นข้อมูลท่เี ป็นประโยชน์ทางอินเทอร์เน็ตเก่ยี วกับนิทานพ้นื บา้ นไทย
และควรคดิ ในหน้าพเิ ศษ ๑๖ เพ่ือพัฒนาทักษะด้านสารสนเทศ สื่อ และเทคโนโลยี รู้จักเลือกใช้ข้อมูล
เพือ่ พัฒนาตนเองและสังคม
สุดยอดคู่มือครู 116
๒. ครแู นะนำ�หนงั สอื ที่น่าสนใจให้นักเรยี นอ่านเพิม่ เตมิ เชน่ นทิ านพื้นบ้านญ่ปี นุ่
นทิ านพืน้ บา้ นประจำ�จงั หวัดภาคกลาง นิทานพืน้ บา้ นศกึ ษา
A ขั้นปฏิบัติและสรุปความรู้หลังการปฏิบัติ Applyขin้ันgส่ือthสeารCแoลmะนm�ำuเnสiนcaอtion Skill ข้ันSปeรlะfเม-Rินeเพgื่อuเพlaิ่มtคinุณgค่า
pplying and Constructing the Knowledge
เสริมความรู้ ครูควรสอน ตัวชี้วัด รอบรู้อาเซียนและโลก
asean
บทอาขยาน ตวั ชวี้ ัด
อาขยานบทหลักของกระทรวงศึกษาธิการ สำาหรับนักเรียนชั้นมัธยมศึกษาปีที่ ๑ มีดังนี้ ท ๕.๑ ม. ๑/๕
นิราศภูเขาทอง ภาระงาน/ช้นิ งาน
ก ารท่องจ�ำ บทอาขยาน
มาถึงบางธรณีทวีโศก ยามวิโยคยากใจให้สะอื้น St St
โอ้สุธาหนาแน่นเป็นแผ่นพื้น ถึงสี่หมื่นสองแสนทั้งแดนไตร ep 1
เมื่อเคราะห์ร้ายกายเราก็เท่านี้ ไม่มีที่พสุธาจะอาศัย
ล้วนหนามเหน็บเจ็บแสบคับแคบใจ เหมือนนกไร้รังเร่อยู่เอกา ขั้นสงั เกต
ถึงเกร็ดย่านบ้านมอญแต่ก่อนเก่า ผู้หญิงเกล้ามวยงามตามภาษา รวบรวมขอ้ มูล
เดี๋ยวนี้มอญถอนไรจุกเหมือนตุ๊กตา ทั้งผัดหน้าจับเขม่าเหมือนชาวไทย
โอ้สามัญผันแปรไม่แท้เที่ยง เหมือนอย่างเยี่ยงชายหญิงทิ้งวิสัย ๑. นักเรียนร่วมกันสนทนา โดยตอบคำ�ถาม
นี่หรือจิตคิดหมายมีหลายใจ ที่จิตใครจะเป็นหนึ่งอย่าพึงคิด ดังนี้
ถึงบางพูดพูดดีเป็นศรีศักดิ์ มีคนรักรสถ้อยอร่อยจิต
แม้นพูดชั่วตัวตายทำาลายมิตร จะชอบผิดในมนุษย์เพราะพูดจา • ทำ�ไมต้องท่องบทอาขยาน
(บทอาขยานแฝงขอ้ คิดทอ่ งจำ�ไว้ใช้เตือนใจ)
พระสุนทรโวหาร (ภู่) ๒. นักเรียนศกึ ษาบทอาขยานทก่ี �ำ หนด
โคลงโลกนิติ ep 2 ขน้ั คดิ วิเคราะห์
พระสมุทรสุดลึกล้น คณนา และสรุปความรู้
สายดิ่งทิ้งทอดมา
เขาสูงอาจวัดวา หยั่งได้ ๓. นกั เรยี นวเิ คราะหข์ อ้ คดิ และประเมนิ คณุ คา่
จิตมนุษย์นี้ไซร้ ทไี่ ด้รบั จากบทอาขยานทงั้ ๒ บท
ก้านบัวบอกลึกตื้น กำาหนด
มารยาทส่อสันดาน ๔. นักเรียนแบ่งกลุ่มตามความเหมาะสม
โฉดฉลาดเพราะคำาขาน ยากแท้หยั่งถึง ชว่ ยกันคิดสรา้ งสรรคว์ ธิ ีท่องบทอาขยาน
หย่อมญ่าเหี่ยวแห้งเรื้อ
โคควายวายชีพได้ ชลธาร ๕. นักเรียนแต่ละกลุ่มวางแผนการฝึกซ้อม
เป็นสิ่งเป็นอันยัง และการนำ�เสนอ
คนเด็ดดับสูญสัง- ชาติเชื้อ
เป็นชื่อเป็นเสียงได้ ep 3 ขั้นปฏิบัติ
เพื่อนกิน สิ้นทรัพย์แล้ว ควรทราบ แหลละังสกราุปรปควฏาบิ มัตริู้
หาง่าย หลายหมื่นมี
เพื่อนตาย ถ่ายแทนชี- บอกร้ายแสลงดิน ๖. นักเรียนฝึกซ้อมตามแผน ประเมิน
หายาก ฝากผีไข้ ผลงานเพอื่ ปรับปรุงและแก้ปญั หา
เขาหนัง
๗. นักเรียนร่วมกันสรุปสิ่งที่เข้าใจเป็นความรู้
อยู่ไซร้ ร่วมกัน ดงั นี้
ขารร่าง • บทอาขยานแฝงข้อคิดท่ีเป็นประโยชน์
ในการดำ�เนินชีวิต การท่องจำ�บทอาขยาน
แต่ร้ายกับดี จึ ง เ ป็ น เ ค รื่ อ ง เ ตื อ น ใ จ ใ ห้ ป ฏิ บั ติ ต น
อย่างเหมาะสมและดีงาม
แหนงหนี
มากได้ บทอาขยาน
วาอาตม์
St
St ยากแท้จักหา
St
สมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระยาเดชาดิศร
บทอาขยาน 117
5ep ขัน้ ประเมนิ เพ่ือเพิม่ คุณค่า ep 4
บริการสังคม
และจิตสาธารณะ ขน้ั สอื่ สารและนำ� เสนอ
๙. นักเรียนนำ�บทอาขยานที่ท่องจำ�ไปถ่ายทอด ๘. นักเรียนแต่ละกลุ่มออกมานำ�เสนอ
บอกต่อกบั สมาชกิ ในครอบครวั ญาติ เพ่อื น การท่องจำ�บทอาขยานตามรูปแบบ
หรือถ่ายทอดผ่านช่องทางการสื่อสารอ่ืน ๆ ทค่ี ดิ สรา้ งสรรค์
เพอื่ เผยแพร่ส่งิ ที่เปน็ ประโยชน์ส่สู ังคม
117 สุดยอดคู่มือครู
บรรณานกุ รม
118 วรรณคดีและวรรณกรรม ช้นั มธั ยมศึกษาปีที่ ๑
สุดยอดคู่มือครู 118
บรรณานุกรม 119
119 สุดยอดคู่มือครู
120 วรรณคดีและวรรณกรรม ชั้นมัธยมศึกษาปที ่ี ๑
สุดยอดคู่มือครู 120
๑๒สครา่ นา้ งยิ เมสหรมิลกั ประการ
เสริมแนวขอ้ สอบ จัดบรรยากาศ
คดิ วิเคราะห์ เชิงบวก BBL
เน้นการคิด
NT/0-NET/PISA สร้างองค์ความรู้
เพมิ่ ผลสัมฤทธทิ์ างการเรยี น สู่การปฏบิ ัติ
และทักษะการคิด
รอบรู้ กจิ กรรม
อาเซยี น พฒั นาผู้เรยี น
และโลก เพ่ือเพิม่ ความรู้
และทกั ษะ
ศตวรรษที่ ๒๑
GPAS ๓๖๐ ํแนวทางพัฒนา จุดประกาย
ครอบคลุม โครงงาน
ส่งเสรมิ การสรา้ ง
K-P-A นวตั กรรม
เก่ง ดี มีสุข
สู่โรงเรยี นมาตรฐานสากล
สถาบันพัฒนาคุณภาพวิชาการ (พว.) ISBN : 978-616-05-4819-4
ส�ำ นักพิมพ์ บริษทั พฒั นาคณุ ภาพวชิ าการ (พว.) จำ�กัด
๑๒๕๖/๙ ถนนนครไชยศรี แขวงถนนนครไชยศรี เขตดสุ ิต กรุงเทพฯ ๑๐๓๐๐
โทร. ๐-๒๒๔๓-๘๐๐๐ (อัตโนมตั ิ ๑๕ สาย), ๐-๒๒๔๑-๘๙๙๙
แฟกซ์ : ทุกหมายเลข, แฟกซ์อัตโนมตั ิ : ๐-๒๒๔๑-๔๑๓๑, ๐-๒๒๔๓-๗๖๖๖
สงวนลขิ สิทธิ์ หนงั สอื เลม่ นีไ้ ดจ้ ดทะเบียนลิขสิทธ์ถิ ูกตอ้ งตามกฎหมาย website : 9 786160 548194
www.iadth.com
The words you are searching are inside this book. To get more targeted content, please make full-text search by clicking here.
Ebook วรรณคดี ม.1
Discover the best professional documents and content resources in AnyFlip Document Base.
Search