A ข้ันปฏิบัติและสรุปความรู้หลังการปฏิบัติ Applyขin้ันgส่ือthสeารCแoลmะนm�ำuเnสiนcaอtion Skill ขั้นSปeรlะfเม-Rินeเพg่ือuเพla่ิมtคinุณgค่า
pplying and Constructing the Knowledge
เสริมความรู้ ครูควรสอน ตัวช้ีวัด รอบรู้อาเซียนและโลก
Stasean
ep 2
ขัน้ คดิ วิเคราะห์
และสรปุ ความรู้
๑๓. นักเรียนช่วยกันต้ังคำ�ถามและ
ตอบคำ�ถามเก่ียวกับเร่ืองท่ีอ่าน
โดยครูเป็นผู้แนะนำ� เชน่
• โคลงบทที่ ๓๕ ปลูกฝังค่านิยม
ด้านใด
(โคลงบทท่ี ๓๕ ปลูกฝังค่านิยม
ก า ร อ ยู่ อ ย่ า ง พ อ เ พี ย ง ยึ ด ห ลั ก
ความพอประมาณ ไมล่ ะโมบโลภมาก)
• โคลงบทท่ี ๓๖ ปลูกฝังค่านิยม
๓๕ (๑๘๕) ๓๕. นกนอ้ ยสร้างรงั นอ้ ย ๆ เพอ่ื ให้ ด้านใด
นกนอ้ ยขนน้อยแต่ พอตัว ครอบครวั อยไู่ ดอ้ ยา่ งพอดีเชน่ เดยี วกบั (โคลงบทท่ี ๓๖ ปลกู ฝงั การด�ำ รงตนโดยใช้
รังแต่งจุเมยี ผัว อไพยเู่ไพดิด้ คนทมี่ ีกำ�ลงั น้อยควรท�ำ การส่ิงใดก็ตาม หลกั ปรชั ญาของเศรษฐกจิ พอเพยี งสอนใหม้ ี
มักใหญ่ย่อมคนหววั ใหพ้ อดกี บั ตวั อยา่ ท�ำ การใหญเ่ กนิ ก�ำ ลงั ความรอบคอบ ไมป่ ระมาท มีการวางแผน
ทำาแต่พอตวั ไซร ้ เพราะอาจไดร้ บั ค�ำ เยย้ หยนั ได้
อย่าให้คนหยนั
๓๖ (๑๙๓) เปลา่ กาย ปอ้ งกันความเสย่ี งพรอ้ มรบั การเปลย่ี นแปลง
เป็นคนคลาดเหย้าอยา่
ซึ่งเป็นหลักการอยอู่ ยา่ งพอเพยี ง ตรงกบั
เงนิ สลงึ ตดิ ชาย ขอดไว้ ๓๖. คนทมี่ ีปญั ญามีความรอบคอบ
เคหาอยา่ สูญวาย ข้าวเปลอื ก ม นี า เวลาออกจากบา้ นควรพกเงนิ สำ�นวน เข้าเถ่ือนอย่าลืมพร้า หมายถึง
เฉินฉกุ ขุกจักได้ ผอ่ นเล้ียงอาต มา ติดตวั ไปด้วย เปรยี บกับบา้ นท่ี เมอ่ื จะทำ�การใดใหเ้ ตรียมพรอ้ ม)
อาศยั อยู่ อย่าให้ขาดขา้ วเปลือก
๓๗ ห(๑ล๙กี ๘เ)กวยี นให้หลกี หา้
ศอกหมาย ถงึ เวลาต้องการจะได้มไี ว้
เลยี้ งชีพตนเองได้
มา้ หลีกสบิ ศอกกราย อย่าใกล้
ช้างย่สี บิ ศอกคลาย คลาคลาด
เหน็ ทรชนหลีกให ้ หา่ งพ้นลบั ตา
๓๗. หากเดนิ ทางแลว้ พบกบั เกวยี นกำ�ลงั แลน่ มาควรหลีกเล่ยี งให้พ้นหา้ ศอก ถา้ เดนิ ทาง โคลงโลกนติ ิ 33 โคลงโลกนิติ (๗)
แล้วพบกบั ม้า ควรหลกี เลย่ี งมา้ สกั สบิ ศอก ถ้าหากเจอชา้ งกค็ วรจะหลีกห่างจากช้าง
ให้ไกลถึงยีส่ ิบศอก แตถ่ า้ เหน็ คนพาลแลว้ ควรหลีกหนีห่างใหไ้ กลจากสายตา
แนวข้อสอบ O-NET/PISA
ขอ้ ใดสอนตรงกบั หลกั ปรชั ญาของเศรษฐกจิ พอเพยี งในเร่อื งความพอประมาณ
๑ ผูท้ ำ�สงิ่ อกุศล กรรมติด ตามนา (ท�ำ สง่ิ ไม่ดีกรรมจะตดิ ตัว)
๒ ชังกนั บ่แลเหลียว ตาต่อ กันนา (เกลียดกันแม้อยใู่ กล้กเ็ หมอื นมองไมเ่ หน็ )
๓ รู้จรงิ ส่งิ เดียวอาจ มมี ่งั (รอู้ ะไรให้รู้จรงิ )
๔ นกน้อยขนนอ้ ยแต่ พอตัว (ท�ำ อะไรใหพ้ อเหมาะกับตนเอง)
33 สุดยอดคู่มือครู
GPAS 5 Steps ข้ันสังGเกตatรhวeบrรiวnมgข้อมูล ขั้นคิดวิPเคrรoาcะหe์แsลsะiสnรgุปความรู้
บูรณาการทักษะศตวรรษที่ 21 แนวข้อสอบ O-NET/PISA
ep 2
St ๓๘. พระคณุ ของแมน่ ั้นเท่ากบั แผน่ ดนิ พระคุณของพ่อเปรียบกบั ท้องฟ้า
ขน้ั คดิ วิเคราะห์ พระคณุ ของพีส่ ูงเท่ากบั ภเู ขา ส่วนพระคุณของครนู ้ันเปรยี บได้กบั นํ้าในมหาสมทุ ร
และสรุปความรู้
๓๙. คลนด้ันอ้ววนากกมเห็ไป นมอ็น่าท้มนด่มีลบัอีกอถกลยอืไิน่ ตมแห้ทาลอมีม่ ะมลกี นมลัน้ นิ่ หอม ๓๘ (๒๓๑) พสุธา
๑๔. นักเรียนช่วยกันตั้งคำ�ถามและตอบ คณุ แม่หนาหนักเพ้ยี ง กาศกวา้ ง
คณุ บดิ รดจุ อา
คำ � ถ า ม เ กี่ ย ว กั บ เ รื่ อ ง ที่ อ่ า น ไมส่ าม ารถย้อนกลบั มาได้ คุณพี่พา่ งศิขรา เมรุมาศ
แปแนตลั้นระะกไเสดภต ะ้ท่าทคงหอ้จอื นนาก่ึงกกลทกลิ่นห่ีลบัหอิน่ มอมหามฟยอขังงุ้มอทไงปม่ี ไาดขอไ้ กงกล ค ลุณน่ิ ๓พ๙ร ะ(ห๒ออ๓ามจ๕กา)รลยิ่น์อดา้ อง กไม้ท่ ี อาจสสู้ าคร
โดยครเู ป็นผแู้ นะน�ำ เช่น
นับถือ
• โคลงบทท่ี ๓๘ ปลูกฝังค่านิยม กลบั ยอ้ น
ศลี สัจ นน้ี า
ดา้ นใด (โคลงบทท่ี ๓๘ ปลกู ฝงั คา่ นยิ ม ผผเปู้ลมรศีบยี ุญบีล กจมบัาสี กเจังกาจาทะรตี่สิดร้าตงาบมุญตัว หอมแต่ตามลมฤๅ ท่วั ใกล้ไกลถึง
ความกตัญญูกตเวทีต่อผู้มีพระคุณ ๔๐. หอมแห่งกล่นิ กลา่ วคอื
เหน็ ผล
ผทู้ �ำ ไป ตลอด ผูท้ ่ที �ำ หอมสดุ หอมสะท้อน ติดแท้
โดยเฉพาะพอ่ แม่และครอู าจารย์) กอตเห็จกามมะศุ ือตรลอ นิดกยกตรเบัทารมลา้มขต้ออผเวังกลผววัวกกู้ ยีทรรนเ่ีระดททมิน�ำหี่นยม้ัน่ํานุไปมา คอื ด ๔ง่ั๐เ ง(ท๒าำาต๓บา๖ุญม) ตบนุญ แต่งให ้
• โคลงบทที่ ๔๒ ตรงกบั สำ�นวนใด
(โคลงบทที่ ๔๒ ตรงกับสำ�นวน
สำ�เนียงส่อภาษา กิริยาส่อสกุล หมายถึง ๔๑. ควรห ม่ันศึกษาหาความรู้ ผทู้ าำ สงิ่ อกศุ ล กรรมติด ตามนา
วจอิชะยตาา่ คไอ้ ด วงาข้ใมาหดรม้ ู้ ไคีรมู้สวค่ ่ิงาใมวดรเชดแ่ยี ูหลวมว้ ชิน่ าญ
คำ�พูดและกิริยาบอกให้รู้ถึงการเลี้ยงดู สามาร ถเลี้ยงชพี ใหอ้ ยไู่ ด้ ดจุ จักรเกวยี นเวยี นแล้ ไลต่ ้อนตนี โค
อบรมศกึ ษา) ๔๑ (ว๒ชิ ๕า๐ค)วรรักร้ ู ฤๅขาด
• โคลงบทที่ ๔๓ ปลูกฝังค่านิยม วา่ น้อย
จนถึง รุ่นลกู และหลาน อยา่ หมิ่นศิลปศาสตร ์ มมี ั่ง
๔๒. กคสา้าวนมามบาร ลัวถทกึ บีย่ขออาวกงสถนางึํา้ มวมางรศาถรต์ยบราอทะกกถูลงึ ชวั่ หล้อื เหลนหลาน
ดา้ นใด รู้จริงสิง่ เดยี วอาจ
(โคลงบทที่ ๔๓ ปลูกฝังค่านิยม เลยี้ งชีพชา้ อยูร่ ้อย ชลธาร
ชาติเช้ือ
การอยู่อย่างพอเพียง ตรงกับสำ�นวน สขขบอออามงงกผผาถร ู้พู้แงึถสดูคบดวหองายกไมด่อถโง้งึมค่แดหลำ�ินพญะทฉูดา้ ป่ีทลสลแี่ าาหูกดมวง้าเ่ารหถ่ยี วม าร ๔ย๒าท (ก๒ส้า๘่อน๒สบ)นั วั ดบาอนก ลึกตืน้ ควรทราบ
มลี กั ษ ณะไมด่ ีอย่างไร โฉดฉลาดเพราะคำาขาน
ใฝ่สูงเกินศักดิ์ หมายถึง ไม่ควรหวัง
สิ่งท่ีเกินฐานะของตน ซึ่งสอดคล้องกับ
๔๓. อยา่ ค ดิ หมายปองหญงิ ผู้สงู ศักด์ิ
หลกั การดำ�เนินชวี ิตอย่างพอประมาณ) จมคะาวทขร้า�ำหงใ มกหาาม้ ยยีแปเตพอค่รงาหวะาญมมักงิททอุกม่ียขี่สู์ ูง หยอ่ มหญ้าเหีย่ วแห้งเรอ้ื บอกรา้ ยแสลงดนิ
มาถนอม
๔๓ (อ๒ย๙่า๐เ)อ้ือมเดด็ ดอกฟ้า
ชาตติ ระกูลเสมอกัน สูงสดุ มือมกั ตรอม อกไข้
(อเอดยือ้ อ่ามหก ถวพังึงะอไยดะอไ้ หมรมเ)กาเินยพตถรวังึาะสามารถ
เด็ดแตด่ อกพะยอม ยามยาก ชมนา
สูงก็สอยดว้ ยไม ้ อาจเออื้ มเอาถึง
โคลงโลกนิติ (๘) อย่าทะเยอทะยาน
34 วรรณคดีและวรรณกรรม ชั้นมัธยมศกึ ษาปที ่ ี ๑
แนวข้อสอบ O-NET/PISA
หอมกลน่ิ ดอกไม้ท่ ี นบั ถอื ขอ้ ใดแสดงถึงการกระท�ำ ทีห่ อม
หอมแตต่ ามลมฤๅ กลับย้อน ๑ อาสาเปน็ คนรวบรวมแบบฝกึ หดั สง่ ครูเพอื่ ตนเองจะไดน้ �ำ มาลอก (ท�ำ เพ่ือตนเอง)
หอมแห่งกลนิ่ กลา่ วคือ ศีลสจั นน้ี า ๒ คอยปดิ บังความผิดของเพ่อื นไม่ให้ผ้ปู กครองรู้ (ชว่ ยเพ่อื นในทางท่ีผดิ )
หอมสุดหอมสะทอ้ น ทว่ั ใกลไ้ กลถึง ๓ พาเพือ่ นที่สายตาไม่ปกติข้ามถนนเปน็ ประจ�ำ
(การทำ�ความดเี ปรยี บเหมอื นดอกไม้ทม่ี ีกลิ่นหอม)
๔ ช่วยแตง่ บทรอ้ ยกรองให้เพ่ือนนำ�ไปสง่ ครู (ชว่ ยเพื่อนในทางที่ผิด)
สุดยอดคู่มือครู 34
A ขั้นปฏิบัติและสรุปความรู้หลังการปฏิบัติ Applyขinั้นgสื่อthสeารCแoลmะนm�ำuเnสiนcaอtion Skill ข้ันSปeรlะfเม-Rินeเพg่ือuเพla่ิมtคinุณgค่า
pplying and Constructing the Knowledge
เสริมความรู้ ครูควรสอน ตัวช้ีวัด รอบรู้อาเซียนและโลก
๔๔. ถึงยากจนก็ตอ้ งมีความอดทน ยอมทน Step 2asean
กัดก้อนเกลือกิน ไมค่ วรไปเบยี ดเบยี น
พวกพอ้ งพ่ีน้องตนเอง จงรกั ษาศกั ดศิ์ รใี ห้ ข้นั คิดวิเคราะห์
และสรปุ ความรู้
เหมือนกบั เสือทเี่ วลาหิว กห็ าเหยื่อมากินเอง
โดยไม่ไดพ้ ่ึงพาใคร ๑๕. นักเรียนช่วยกันต้ังคำ�ถามและ
ต อ บ คำ � ถ า ม เ กี่ ย ว กั บ เ ร่ื อ ง ที่ อ่ า น
๔๔ (๒๙๒) ๔๕. โคควายเมอื่ สนิ้ ชวี ติ ก็ยังเหลอื โดยครเู ปน็ ผ้แู นะน�ำ เช่น
ถงึ จนทนสู้กัด • โคลงบทที่ ๔๘ ตรงกบั ส�ำ นวนใด
กินเกลอื เขาและหนงั ไวใ้ หเ้ ป็นประโยชน์
อยา่ เที่ยวแล่เน้ือเถอื พวกพ้อง แต่คนเราถา้ สิ้นชีวิตลง สิง่ ท่ี (โคลงบทท่ี ๔๘ ตรงกับสำ�นวน
สงวนศกั ด์ิ เหลอื อยู่เปน็ ชอื่ เสยี งไดน้ ้นั
อดอยากเยีย่ งอยา่ งเสือ จบั เนอ้ื กนิ เอง คือความชวั่ กบั ความดี อย่าไว้ใจทาง อย่าวางใจคน จะจนใจเอง
โซก็เสาะใสท่ ้อง หมายถงึ ไมค่ วรไวว้ างใจใคร)
๔ ๕ (๓โค๑ค๒ว) ายวายชีพได ้ เขาหนงั
เปน็ สิ่งเป็นอันยัง อยู่ไซร้
คนเด็ดดบั สญู สัง ขารร่าง
เป็นชือ่ เป็นเสียงได้ แตร่ า้ ยกบั ดี
๔๖ (๓ไป๒เ๖ร)อื นทา่ นไซรอ้ ย่า เนานาน ๔๖. ไปถงึ เรอื นของผอู้ น่ื อยา่ ได้
น่ังนาน ควรพดู จาธรุ ะ
พูดแตพ่ อควรการ กลบั เหย้า ใหเ้ สรจ็ แลว้ รบี กลบั บา้ น
ริรา่ำ เรียนการงาน เรอื นอาต มานา ของตนเอง เพือ่ จะได้
เส่อื มสิ้นความเพยี ร ศึกษาหาความรู้หรอื
ยากเทา่ ยากอยา่ เศร้า ท�ำ การงานใหเ้ สรจ็
๔๗ (๓๙๒) เต็มดี ถึงแม้จะลำ�บากเพยี งใด
อยา่ ผร้อง กอ็ ยา่ ละความพยายาม
นำา้ ใชใ้ ส่ตมุ่ ตั้ง
นำ้าอบอา่ อนิ ทรีย ์
นาำ้ ปูนใส่เตา้ มี อยา่ ขาด ๔๗. นํ้าที่จะใชน้ น้ั ควรให้
น้าำ จิตอย่าให้ข้อง ขัดน้าำ ใจใคร เต็มตุม่ น้าํ อบทจ่ี ะใช้
๔๘ (๔๐๖) ประพรมร่างกายอยา่ ให้
ชา้ งสาร หกศอกไซร้ เสยี งา พร่อง น้าํ ปูนกจ็ ะต้อง
งูเห่า กลายเปน็ ปลา อยา่ ต้อง เติมใหเ้ ต็มเตา้ อย่าไดข้ าด
ตนปู ่ กด็ ี นาํ้ จิตนํา้ ใจของคนก็จะตอ้ ง
ข้าเก่า เกดิ แต่ตา อยา่ ไวว้ างใจ รักษาไว้ อยา่ ทำ�ลายนาํ้ ใจ
เมียรกั อยู่ร่วมหอ้ ง
๔๘. ช้างสารซึง่ มีขนาดสูงหกศอก ไมม่ งี า งูเห่ามรี ูปลักษณะคล้ายปลา ผูอ้ นื่
โคลงโลกนติ ิ (๙)
อย่าได้แตะตอ้ ง คนรบั ใช้ที่อยมู่ านาน รวมท้ังเมียรักที่อยู่ดว้ ยกนั โคลงโลกนิติ 35
ท้ังหมดนี้อยา่ ไวว้ างใจ
35 สุดยอดคู่มือครู
GPAS 5 Steps ขั้นสังGเกตatรhวeบrรiวnมgข้อมูล ข้ันคิดวิPเคrรoาcะหe์แsลsะiสnรgุปความรู้
บูรณาการทักษะศตวรรษท่ี 21 แนวข้อสอบ O-NET/PISA
ep 2
St ๔๙. เพ่อื นกนิ น้นั เม่อื เราหมดทรัพยล์ งกจ็ ะพากนั หลีกหนี สามารถหาไดท้ ่วั ไป
ขัน้ คดิ วิเคราะห์
และสรุปความรู้ แตเ่ พ่อื นตายทีเ่ ราจะฝากชวี ิตได้นั้น กลับหายากยงิ่ นัก
๔๙ (๔๐๗)
๕๐. ผูท้ มี่ คี วามออ่ นหวาน เพ่อื นกิน สนิ้ ทรัพยแ์ ล้ว แหนงหนี
๑ ๖. นักเรียนช่วยกันตั้งคำ�ถามและ มักจ ะมีเพื่อนมากแตผ่ มู้ ี หาง่าย หลายหม่นื ม ี
ความ หยาบชา้ เพื่อนจะ เพือ่ นตาย ถ่ายแทนช ี มากได้
ไมค่ บหาหรอื เขา้ ใกล้ หายาก ฝากผีไข้
ต อ บ คำ � ถ า ม เ กี่ ย ว กั บ เ รื่ อ ง ที่ อ่ า น มเปักรจยี ะบรกายับลพอ้ รมะจดนั ้วทยรดเ์ ววงลดาสาว ่องแ๕ ส๐ง (อ๔อ่๑๗น)หวานมานมติ รลน้ วาอาตม์
โดยครเู ป็นผแู้ นะน�ำ เชน่ ยากแทจ้ ักหา
• โคลงบทท่ี ๕๐ ตรงกับสำ�นวนใด แต่ถ ้าเป็นพระอาทิตย์ หยาบบ่มเี กลอกราย เหลือหลาย
(โคลงบทท่ี ๕๐ ตรงกับสำ�นวน ส่อง แสง ดวงดาวไมก่ ลา้ ดจุ ดวงศศิฉาย เกลื่อนใกล้
เขา้ ใก ล้ เพราะแสงอาทติ ย์สรุ ิยะสอ่ งดาราไร้
พดู ดีเปน็ ศรีแกป่ าก หมายความวา่ รอ้ นแรง ดาวดาษ ประดับนา
คนทพ่ี ดู จาสภุ าพออ่ นหวาน รกู้ าลเทศะ เพื่อรอ้ นแรงแสง
ย่อมเปน็ ที่นยิ มชมชอบและรักใคร่ บทวิเคราะห์
ของคนทั่วไป) โคลงโลกนิติเป็นวรรณคดีคำาสอนที่มุ่งให้แนวทางในการดำาเนินชีวิต ซึ่งคนไทยรู้จักและถ่ายทอด
สืบต่อกันมาช้านาน โคลงโลกนิติจึงมีสิ่งที่น่าสนใจ ดังนี้
๑๗. นั ก เ รี ย น ช่ ว ย กั น จั ด ห ม ว ด ห มู่
คำ�สอนในโคลงโลกนิติจากบทเรียน คติเตือนใจในโคลงโลกนิติ
โดยใช้แผนภาพความคดิ ดงั น้ี โคลงโลกนิติบทที่คัดมาให้นักเรียนอ่านนี้ ให้ข้อคิดหลายประการที่สามารถนำาไปใช้ในชีวิต
ประจำาวันได้ คำาสอนในโคลงโลกนิติจึงปรากฏในสุภาษิตไทยหลายสำานวน ดังนี้
ตัวอยา่ งแผนภาพความคดิ ๑. เรื่องการเลือกคบคน เช่น
การคบคน ค�ำ สอน ความขยันหมัน่ เพียร ปลาร้าพันห่อด้วย ใบคา
ในโคลงโลกนิติ ในการศึกษา ใบก็เหม็นคาวปลา คละคลุ้ง
การท�ำ ความดี คือคนหมู่ไปหา คบเพื่อน พาลนา
ไมท่ ำ�ชั่ว ความพอประมาณ ได้แต่ร้ายร้ายฟุ้ง เฟื่องให้เสียพงศ์
ใบพ้อพันห่อหุ้ม กฤษณา
ความซอื่ สัตย์ หอมระรวยรสพา เพริศด้วย
คือคนเสพเสนหา นักปราชญ์
ความสุขซาบฤๅม้วย ดุจไม้กลิ่นหอม
ตรงกับสำานวน “คบคนพาลพาลพาไปหาผิด คบบัณฑิตบัณฑิตพาไปหาผล” หมายความว่า
คบคนไม่ดีมีแต่ชี้นำาไปทำาเรื่องไม่ถูกต้อง เสื่อมเสียถึงวงศ์ตระกูล ถ้าคบคนดีก็จะชักชวนให้ทำาเรื่อง
ที่เป็นประโยชน์ ดีงาม
36 วรรณคดีและวรรณกรรม ชัน้ มัธยมศกึ ษาปที ่ี ๑
สุดยอดคู่มือครู 36
A ข้ันปฏิบัติและสรุปความรู้หลังการปฏิบัติ Applyขinั้นgสื่อthสeารCแoลmะนm�ำuเnสiนcaอtion Skill ข้ันSปeรlะfเม-Rินeเพgื่อuเพla่ิมtคinุณgค่า
pplying and Constructing the Knowledge
เสริมความรู้ ครูควรสอน ตัวชี้วัด รอบรู้อาเซียนและโลก
๒. ความขยันหมั่นเพียรในการศึกษา เช่น
Step 2asean
ขัน้ คดิ วิเคราะห์
และสรปุ ความรู้
ความรู้ผู้ปราชญ์นั้น นักเรียน ๑๘. นักเรียนพิจารณาแนวทางการ-
ฝนทั่งเท่าเข็มเพียร ผ่ายหน้า ประเมนิ คา่ วรรณคดจี ากบทวเิ คราะห์
คนเกียจเกลียดหน่ายเวียน วนจิต จากนั้นแบ่งกลุ่มประเมินคุณค่า
กลอุทกในตะกร้า เปี่ยมล้นฤๅมี โคลงโลกนิติในแต่ละด้าน พร้อมทั้ง
ยกตัวอย่างคำ�ประพันธ์ประกอบ
ตรงกับสำานวน “ฝนทั่งให้เป็นเข็ม” หมายความว่า เพียรพยายามสุดความสามารถจนกว่า การอธบิ าย
จะสำาเร็จผล
กลุม่ ที่ ๑ คณุ ค่าดา้ นแนวคดิ
๓. การรู้จักความพอประมาณ ใช้ชีวิตอย่างพอเพียง เช่น (สรปุ แนวคดิ สำ�หรบั ครู
กวีต้องการรวบรวมบทสุภาษิต
นกน้อยขนน้อยแต่ พอตัว
รังแต่งจุเมียผัว อยู่ได้ ที่ให้คติสอนใจแก่ผู้อ่านทั้งในเร่ือง
มักใหญ่ย่อมคนหวัว ไพเพิด การพัฒนาตนเองและการปฏิบัติต่อผู้อ่ืน
ทำาแต่พอตัวไซร้ อย่าให้คนหยัน ซ่ึงสามารถนำ�ไปใช้ในชีวิตประจำ�วันได้
ทุกยคุ สมัย)
ตรงกับสำานวน “นกน้อยทำารังแต่พอตัว” หมายความว่า ให้ประมาณตนไม่ทำาอะไรเกินตัว กลมุ่ ที่ ๒ คุณค่าดา้ นสังคม
รู้ความสามารถและกำาลังของตนเอง และทำาเต็มความสามารถนั้น (สรุปแนวคดิ สำ�หรบั ครู
๑. โคลงโลกนติ สิ ะทอ้ นคณุ ธรรมคา่ นยิ ม
๔. ความซื่อสัตย์ เช่น ที่สังคมตั้งใจปลูกฝังให้กับสมาชิก
ทง้ั ในดา้ นความซอ่ื สตั ย์ความขยนั หมน่ั เพยี ร
เสียสินสงวนศักดิ์ไว้ วงศ์หงส์ ความกตญั ญู ฯลฯ
เสียศักดิ์สู้ประสงค์ สิ่งรู้ ๒. สะท้อนภาพชีวิตความเป็นอยู่ของ
เสียรู้เร่งดำารง ความสัตย์ ไว้นา คนในอดตี เช่นในบททีก่ ล่าวถงึ นํ้า๔น้นั
เสียสัตย์อย่าเสียสู้ ชีพม้วยมรณา มกี ารพดู ถงึ ตมุ่ นา้ํ ปนู กนิ หมากซงึ่ เดก็ ไทย
ในปัจจุบนั นอ้ี าจจะไม่รู้จักแล้ว
ตรงกับสำานวน “เสียชีพอย่าเสียสัตย์” หมายความว่า ยอมสละชีวิต แต่จะไม่ยอมผิดคำาพูด ๓. โคลงโลกนิติสอนให้ผู้อ่านเข้าใจ
ธ ร ร ม ช า ติ แ ล ะ ส่ิ ง ร อ บ ตั ว ไ ด้ อ ย่ า ง
๕. การทำาความดี ไม่ทำาความชั่ว เช่น ถ่องแท้ขึ้น เช่น ธรรมชาติของจามรีท่ี
รักขนของมันมากกว่าชีวิต ธรรมชาติของ
ทำาบุญบุญแต่งให้ เห็นผล แมงป่องท่ีชอบชหู าง )
คือดั่งเงาตามตน ติดแท้
ผู้ทำาสิ่งอกุศล กรรมติด ตามนา
ดุจจักรเกวียนเวียนแล้ ไล่ต้อนตีนโค
ตรงกับสำานวน “กงเกวียนกำาเกวียน” หมายความว่า ความดีหรือความชั่วที่ทำาจะติดตัวผู้นั้น
ไปตลอดเหมือนเงาตามตัว ดังนั้น ทุกคนจึงควรทำาแต่สิ่งดี
โคลงโลกนิติ 37
แนวข้อสอบ O-NET/PISA
ความรผู้ ปู้ ราชญ์นั้น นกั เรยี น
ความหมายของค�ำว่า “นักเรยี น” ตรงกับข้อใด
๑ ผูศ้ ึกษาเลา่ เรียน ๒ ผู้มีปญั ญา
๓ ผ้ชู อบเรยี นรู้ ๔ ผู้รบั การศึกษาจากโรงเรียน
(เฉลยขอ้ ๓ เพราะผทู้ ี่จะมีความรอบรู้เปน็ นกั ปราชญต์ ้องรกั การใฝห่ าความร)ู้
37 สุดยอดคู่มือครู
GPAS 5 Steps ขั้นสังGเกตatรhวeบrรiวnมgข้อมูล ขั้นคิดวิPเคrรoาcะหe์แsลsะiสnรgุปความรู้
บูรณาการทักษะศตวรรษท่ี 21 แนวข้อสอบ O-NET/PISA
ep 2
St
ขนั้ คดิ วิเคราะห์
และสรุปความรู้
๖. การพูดจาไพเราะอ่อนหวาน เช่น
๑๘. นักเรียนพิจารณาแนวทางการ- อ่อนหวานมานมิตรล้น เหลือหลาย
ประเมินค่าวรรณคดีจากบทวิเคราะห์ หยาบบ่มีเกลอกราย เกลื่อนใกล้
จ า ก นั้ น แ บ่ ง ก ลุ่ ม ป ร ะ เ มิ น คุ ณ ค่ า ดุจดวงศศิฉาย ดาวดาษ ประดับนา
โคลงโลกนิติในแต่ละด้าน พร้อมท้ัง สุริยะส่องดาราไร้ เพื่อร้อนแรงแสง
ย ก ตั ว อ ย่ า ง คำ � ป ร ะ พั น ธ์ ป ร ะ ก อ บ
การอธบิ าย ตรงกับสำานวน “พูดดีเป็นศรีแก่ปาก” หมายความว่า คนที่พูดจาสุภาพอ่อนหวาน
รู้กาลเทศะ ย่อมเป็นที่นิยมชมชอบและรักใคร่ของคนทั่วไป
กลมุ่ ที่ ๓ คุณคา่ ด้านเนอื้ หา
(สรุปแนวคดิ ส�ำ หรับครู วรรณศิลป์ในโคลงโลกนิติ
คำ�สอนในโคลงโลกนิติใช้ได้ทุกสมัย การใช้ภาษาในโคลงโลกนิติเน้นคำาง่าย ๆ แต่มีความหมายลึกซึ้ง และใช้กลวิธีการประพันธ์ ดังนี้
๑. ใช้การเปรียบเทียบ ลักษณะเด่นของโคลงโลกนิติ คือ การนำาธรรมชาติหรือสิ่งใกล้ตัว
มคี �ำ สอนทเ่ี นน้ การปฏบิ ตั ติ นเพอื่ ใหส้ ามารถ มากล่าวเปรียบเทียบ ทำาให้เข้าใจง่ายและเห็นภาพชัดเจน เช่น
ปรับตัวให้เข้ากับสังคมได้อย่างเป็นสุข เช่น การนำาผลขนุนมาเปรียบเทียบกับคนดีที่ภายนอกมีหนามหนาขรุขระไม่น่าดู แต่เนื้อขนุน
สอนให้มีความเพียร คบคนดี ไม่คบคนชั่ว ที่อยู่ภายในนั้นมีรสหวานอร่อยเหมือนกับคนดีที่มีจิตใจงดงาม ดังคำาประพันธ์ว่า
เปน็ คนวา่ นอนสอนงา่ ย ไมโ่ ออ้ วด ไม่ยโส)
กลุ่มท่ี ๔ คุณค่าดา้ นวรรณศิลป์ ขนุนสุกสล้างแห่ง สาขา
(สรปุ แนวคิดสำ�หรับครู ภายนอกเห็นหนามหนา หนั่นแท้
๑. เด่นในการใช้โวหารเปรียบเทียบ ทำ�ให้ ภายในย่อมรสา เอมโอช
ผ้อู า่ นเขา้ ใจสารท่ีผู้เขยี นตอ้ งการน�ำ เสนอได้ สาธุชนนั่นแล้ เลิศด้วยดวงใจ
อย่างกระจ่างแจ้ง ลึกซงึ้ ทำ�ให้เกดิ จนิ ตภาพ
๒. มกี ารใชส้ มั ผสั อกั ษรซงึ่ เปน็ ลกั ษณะเดน่ คนที่ทำาความชั่วย่อมได้รับผลแห่งความชั่วนั้น เปรียบเหมือนสนิมที่เกิดบนเนื้อโลหะ
ของโคลง เช่น ย่อมทำาให้โลหะผุกร่อน ดังคำาประพันธ์ว่า
เวน้ วิจารณว์ ่างเว้น สมั ผัสอกั ษรว
หรอื เสยี สนิ สงวนศกั ด์ิ สมั ผสั อกั ษร ส สนิมเหล็กเกิดแต่เนื้อ ในตน
๓. มกี ารซาํ้ ค�ำ ท�ำ ใหเ้ กดิ จงั หวะและชว่ ยเนน้ กินกัดเนื้อเหล็กจน กร่อนขรำ้า
อารมณ์ เช่น บาปเกิดแต่ตนคน เป็นบาป
ตีนงงู ไู ซร้หาก เห็นกัน บาปย่อมทำาโทษซำ้า ใส่ผู้บาปเอง
นมไก่ไก่สำ�คัญ ไกร่ ู้
หรือในบท 38 วรรณคดแี ละวรรณกรรม ช้ันมัธยมศกึ ษาปีท่ ี ๑
ห้ามเพลิงไวอ้ ยา่ ให้ มีควนั
มกี ารซ้ําคำ�ว่า ห้าม ในโคลงทุกบาท) แนวข้อสอบ O-NET/PISA
รูปแรง้ ดูรา่ งร้าย รุงรงั (แร้งมีขนยาวปกคลมุ ดไู ม่สวยงามไม่นา่ รัก
ภายนอกเพยี งพึงชงั ชวั่ ช้า แตก่ ินซากสัตว์ท่ตี ายแลว้ ไมก่ นิ สิง่ มีชีวติ
เสพสัตว์ท่มี รณงั นฤโทษ เหมือนคนท่ดี ภู ายนอกไม่สวยงาม
ดังจิตสาธุชนกล้า กลั่นสรา้ งทางผล แตม่ ีจิตใจด)ี
โคลงโลกนติ ิขา้ งตน้ สอนตรงกับขอ้ ใด
สุดยอดคู่มือครู 38
A ขั้นปฏิบัติและสรุปความรู้หลังการปฏิบัติ Applyขinั้นgส่ือthสeารCแoลmะนm�ำuเnสiนcaอtion Skill ขั้นSปeรlะfเม-Rินeเพgื่อuเพlaิ่มtคinุณgค่า
pplying and Constructing the Knowledge
เสริมความรู้ ครูควรสอน ตัวชี้วัด รอบรู้อาเซียนและโลก
Step 2asean
สิ่งที่แสดงออกมาให้เห็นบ่งบอกถึงความเป็นจริงที่อยู่ภายใน ดังคำาประพันธ์ว่า ขั้นคิดวเิ คราะห์
และสรปุ ความรู้
ก้านบัวบอกลึกตื้น ชลธาร ๑๙. นกั เรยี นเลอื กโคลงโลกนติ ิ ๑ บท ทมี่ ี
มารยาทส่อสันดาน ชาติเชื้อ ค�ำ สอนเชอ่ื มโยงกบั ประสบการณต์ รง
โฉดฉลาดเพราะคำาขาน ควรทราบ ของตนเอง หรือเช่ือมโยงกับ
หย่อมหญ้าเหี่ยวแห้งเรื้อ บอกร้ายแสลงดิน ประสบการณ์ของผู้อ่ืนที่เคยฟัง
๒. ใช้อุปมาโวหาร เปรียบเทียบสิ่งหนึ่งว่าเหมือนกับอีกสิ่งหนึ่ง โดยใช้คำาที่แสดงการเปรียบ หรือเช่ือมโยงกับละคร ภาพยนตร์
เช่น เพี้ยง ดุจ พ่าง ดังคำาประพันธ์ว่า สำ�หรับนำ�มาพูดแสดงความคิด
คุณแม่หนาหนักเพี้ยง พสุธา อย่างสร้างสรรค์ สะท้อนให้เห็นว่า
คุณบิดรดุจอา กาศกว้าง คำ � ส อ น ใ น โ ค ล ง โ ล ก นิ ติ ส า ม า ร ถ
คุณพี่พ่างศิขรา เมรุมาศ น�ำ มาใช้ประโยชน์ในชีวติ ได้
คุณพระอาจารย์อ้าง อาจสู้สาคร
๓. เล่นคำาซำ้าต้นบาท เพื่อเน้นความหมายของคำา เช่น
ห้ามเพลิงไว้อย่าให้ มีควัน
ห้ามสุริยแสงจันทร์ ส่องไซร้
ห้ามอายุให้หัน คืนเล่า
ห้ามดั่งนี้ไว้ได้ จึ่งห้ามนินทา
หอมกลิ่นดอกไม้ที่ นับถือ
หอมแต่ตามลมฤๅ กลับย้อน
หอมแห่งกลิ่นกล่าวคือ ศีลสัจ นี้นา
หอมสุดหอมสะท้อน ทั่วใกล้ไกลถึง
กรรณ ศัพทานุกรม
กฤษณา
หู
กล สว่ นของเนือ้ ไม้ซึง่ มีสีดาำ เกดิ เมือ่ ต้นไม้ในวงศ ์ Thymelaeaceae
กลายเปน็ ปลา มีบาดแผล ไมก้ ฤษณาจะมกี ล่ินหอม ใช้ทาำ ยาได้
เช่น อยา่ ง เหมือน
ทำาเช่อื งชา้ ไมม่ ีพษิ สง ในความวา่ งเู หา่ กลายเปน็ ปลา
ท้งั น้เี พราะหัวงูเหา่ กบั หัวปลาช่อนมลี ักษณะใกลเ้ คียงกนั
โคลงโลกนติ ิ 3๙
แนวข้อสอบ O-NET/PISA เสริมความรู้ ครูควรสอน
๑ ปลาร้าพนั หอ่ ด้วย ใบคา คำ�อา่ นของศัพทานกุ รมท่คี วรรู้
ใบกเ็ หมน็ คาวปลา คละคลงุ้ (ตัวเลอื ก ๑ และ ๒ เปน็ การเปรยี บว่าผทู้ ่ีคบคน • กฤษณา อ่านว่า กรฺ ดิ -สะ-หนฺ า
๒ ใบพ้อพนั หอ่ หมุ้ กฤษณา แบบใด ตนกจ็ ะได้รับผลจากคนประเภทนั้น)
หอมระรวยรสพา เพริศดว้ ย 39 สุดยอดคู่มือครู
๓ ผลเดอ่ื เมอ่ื สกุ ไซร้ มีพรรณ
ภายนอกแดงดฉู นั ชาดบา้ ย (เปรียบเทียบคนท่ีภายนอกดูดี แต่จิตใจช่วั ร้าย)
๔ ขนุนสกุ สล้างแห่ง สาขา (เปรียบเทียบคนที่ภายนอกอาจดไู มส่ วยงาม
ภายนอกเห็นหนามหนา หนั่นแท้ แต่จิตใจประเสรฐิ ผ่องใส)
GPAS 5 Steps ขั้นสังGเกตatรhวeบrรiวnมgข้อมูล ข้ันคิดวิPเคrรoาcะหe์แsลsะiสnรgุปความรู้
บูรณาการทักษะศตวรรษท่ี 21 แนวข้อสอบ O-NET/PISA
Step 2
ข้ันคดิ วิเคราะห์
และสรุปความรู้
๒๐. นักเรียนกำ�หนดโครงเร่ืองท่ีจะพูด เกยี จ เกียจคร้าน
โดยใชแ้ ผนภาพความคดิ ขนนอ้ ย คาบกิ่งไมใ้ บหญ้าแตน่ อ้ ยพอกำาลงั ตนและความต้องการ
ท่จี ะนำาไปทำารัง
เสริมความรู้ ครูควรสอน ขราำ้ คำาโทโทษของคาำ วา่ คราำ่ ซง่ึ หมายถึง เก่า ผไุ ป
ขอ้ ง ติดอยู่
คำ�อา่ นของศพั ทานกุ รมท่คี วรรู้ ขึ้ง แคน้ เคือง โกรธ
• ชลธาร อ่านว่า ชน-ละ-ทาน ขุก พลนั ทันทที ันใด
• ชเล อ่านว่า ชะ-เล เข้า ขา้ ว
คณนา นบั
ครรโลง โคลง
ค้อม น้อมลง
ค้อยค้อย เบา ๆ เนือง ๆ บอ่ ย ๆ
เคียด เคอื ง โกรธ
เคี้ยว คด นาำ้ เค้ียว หมายถึง ลาำ นำา้ คดเคย้ี ว
เงีย้ ว งู
จล หว่ันไหว ไหว ส่ัน
จวกั เครอื่ งใชต้ กั ขา้ วและแกง ทำาดว้ ยกะลามะพรา้ ว มีดา้ ม
รปู คลา้ ยทพั พ ี เรียกว่า ตวกั จ่า หรอื กระจ่า กไ็ ด้
จักรเกวียน ลอ้ เกวียน
จามรี ชอ่ื สัตวเ์ คี้ยวเอื้องชนดิ หนึ่ง มขี นละเอยี ดออ่ นสนี ำา้ ตาลจนถึงสดี าำ
ขนตามลาำ ตวั ยาวมากโดยเฉพาะบรเิ วณชายโครงถงึ สนั กระดกู ตะโพก
จะมสี ดี าำ ห้อยยาวลงมาเกือบถึงพ้ืน ชว่ งเขากว้างมาก
หางยาวเป็นพู่ อาศัยอย่แู ถบภเู ขาสูงในทเิ บต เรยี กว่า จมร จมรี
หรอื จามจรุ ี กไ็ ด้
จินต ์ คดิ จิตใจ
ฉนั เสมอเหมอื น เช่น อยา่ ง
โฉด โงเ่ ขลาเบาปญั ญา
ชลธาร ลาำ น้าำ ลำาคลอง รอ่ งน้าำ หว้ ย ทะเลสาบ
ชเล ทะเล
ช่ัว ระยะเวลา สมัย ครงั้ ช่วั หล้อื เหลนหลาน คือ ชวั่ ลูกช่ัวหลาน
40 วรรณคดีและวรรณกรรม ชน้ั มัธยมศกึ ษาปีท่ี ๑
แนวข้อสอบ O-NET/PISA
“...นอกจากยิงมะม่วงแล้วพ่ี ๆ เคยชวนให้ยิงรังผ้ึงด้วยแต่เราสงสารเลยไม่ยิง และผลของการยิงรังผ้ึงก็ท�ำให้หัวปูด
กันท่ัวทุกคน เพราะผึ้งโกรธสุดขีด ต่อยทุกคนที่เจอโดยไม่ตรวจสอบก่อนว่าใครยิง วันต่อมาพ่ี ๆ เลยชวนไปแก้แค้น
ผึ้งโดยเอากาบมะพร้าวที่หล่น ๆ มาเผาสุม ๆ กันให้ผึ้งเมาควันเล่น แต่แทนที่ผ้ึงจะเมาจนบินไม่ไหวกลับโกรธกว่าเดิม
คราวนี้ต่อยท้ังหัว ท้ังตัว ใครวิ่งไม่ทันก็โดนหลายทีร้องห่มร้องไห้ สันนิษฐานว่า กาบมะพร้าวน้อยไป ควันมีน้อย
ผึ้งเลยไม่เมา”
ข้อความนใี้ ห้ขอ้ คิดตรงกบั โคลงโลกนติ ิบทใด
สุดยอดคู่มือครู 40
A ขั้นปฏิบัติและสรุปความรู้หลังการปฏิบัติ Applyขin้ันgส่ือthสeารCแoลmะนm�ำuเnสiนcaอtion Skill ขั้นSปeรlะfเม-Rินeเพgื่อuเพla่ิมtคinุณgค่า
pplying and Constructing the Knowledge
เสริมความรู้ ครูควรสอน ตัวช้ีวัด รอบรู้อาเซียนและโลก
Stasean
ep 3 ขัน้ ปฏบิ ตั ิ
แหลละังสกราปุรปควฏาบิ มตั ริู้
ชาด สีแดงสด, วัตถุสีแดงสดชนดิ หนง่ึ มลี กั ษณะเปน็ ผงหรือเปน็ กอ้ น ๒๑. นั ก เ รี ย น เ ขี ย น เ รี ย บ เ รี ย ง บ ท พู ด
ใชท้ าำ ยาไทย หรือประสมกบั น้ำามนั สาำ หรบั ประทบั ตราหรือทาสิ่งของ ตามโครงเรอ่ื งที่ก�ำ หนดไว้
ชาติชว่ ง พวกคนเลวรา้ ย
ซ ู่ คาำ เอกโทษของคำาวา่ ส ู้ ในความว่า หง่ิ ห้อยส่องก้นซูแ่ สงจนั ทร์ ๒๒. นักเรยี นฝึกซอ้ มการพูด
โซ หิว ๒๓. นักเรียนประเมินการพูดของตนเอง
โดยตาม อยา่ งทใี่ จปรารถนา
ตรู งดงาม ในคำาประพันธก์ ลา่ วว่า ตรตู าโลก หมายถงึ เพอ่ื ปรบั ปรงุ ใหส้ มบรู ณ์
คนทั่วไปเห็นวา่ งดงาม
เต้า ในทน่ี ี้หมายถึง เต้าปนู เปน็ ภาชนะบรรจุปูน เสริมความรู้ ครูควรสอน
ไต้ ของใช้สำาหรับจุดไฟให้สว่างหรอื ทาำ เชื้อเพลิง ทาำ ดว้ ยไมผ้ ุ
หรอื เปลือกเสม็ดคลุกน้าำ มันยาง แลว้ ห่อดว้ ยใบไม้เปน็ ด้นุ ยาว ๆ คำ�อ่านของศพั ทานุกรมทคี่ วรรู้
หรือใสก่ ระบอก • ทรชน อ่านว่า ทอ-ระ-ชน
ทรชน, ทรุ ชน คนช่วั รา้ ย • ทรุ ชน อา่ นวา่ ท-ุ ระ-ชน
ทราย เนอ้ื ทราย • ทุรจิต อ่านว่า ท-ุ ระ-จดิ
ทง่ั แทง่ เหล็กสำาหรับชา่ งใช้รองรบั ในการตโี ลหะบางชนดิ เช่นเหล็ก • นเรศร ์ อ่านว่า นะ-เรด
ทอง ใหเ้ ปน็ รปู ต่าง ๆ
ทรุ จติ จติ ช่วั
ไท้ ผเู้ ป็นใหญ่
เธยี ร นกั ปราชญ์
นเรศร ์ พระราชา บรมนเรศร์ ในทน่ี ้ีหมายถึง
พระบาทสมเด็จพระน่งั เกล้าเจา้ อยหู่ วั
นวย น้อม โน้ม โอนออ่ น
เนา อยู่
บอ่ น กินอยขู่ ้างใน กินฟอนเฟะอยู่ข้างใน
บา้ ย ปา้ ย ทาอยา่ งหยาบ ๆ ไม่ต้องการให้ประณตี บรรจง
เบียน แย่งชิง ลกั ขโมย
ใบคา ใบของไมล้ ม้ ลกุ ชนดิ หนงึ่ ใบคาย แขง็ เอามากรองเปน็ ตบั มงุ หลงั คา
เหงา้ ใช้ทำายาได้
ใบพอ้ ใบกะพ้อ เป็นใบปาล์มขนาดยอ่ ม ใช้ห่อทำาไต้ หอ่ ของ
เยบ็ เป็นรม่ มุงหลังคาช่วั คราว ใบออ่ นใชม้ วนบหุ ร ่ี เรียกวา่ ชิง
หรือกะชงิ กไ็ ด้
โคลงโลกนิติ 41
แนวข้อสอบ O-NET/PISA ๒ คนใดคนหนงึ่ ผู้ ใจฉกรรจ์ (ผู้ท่ีชนะใจตนเองสมควรได้รับ
เคียดฆ่าคนอนนั ต ์ หนักแท้ การยกย่อง)
๑ นาคมี ีพษิ เพย้ี ง สรุ โิ ย (ผทู้ ี่มคี วามสามารถมากมักถอ่ มตน ไปป่ านบรุ ษุ อนั ผจญจิต เองนา
เลื้อยบ่ท�ำเดโช แช่มชา้ ผู้ที่มคี วามสามารถนอ้ ยมกั อวดด)ี เธียรทา่ นเยินยอแล้ วา่ ผมู้ ชี ัย
พิษนอ้ ยหยิง่ โยโส แมลงปอ่ ง
ชูแต่หางเองอา้ อวดอา้ งฤทธี ๔ หลกี เกวียนให้หลีกหา้ ศอกหมาย (ไม่ควรคบค้าสมาคม
ม้าหลีกสิบศอกกราย อยา่ ใกล้ กบั คนช่ัว)
๓ ท�ำบุญบญุ แต่งให ้ เห็นผล (ท�ำดีได้ดี ท�ำช่ัวไดช้ ั่ว ช้างยี่สิบศอกคลาย คลาคลาด
คอื ดั่งเงาตามตน ติดแท้ ตรงกบั เน้อื เรอ่ื ง) เห็นทรชนหลกี ให้ ห่างพ้นลับตา
ผทู้ �ำสงิ่ อกุศล กรรมตดิ ตามนา
ดุจจกั รเกวียนเวยี นแล้ ไล่ต้อนตนี โค 41 สุดยอดคู่มือครู
GPAS 5 Steps ขั้นสังGเกตatรhวeบrรiวnมgข้อมูล ข้ันคิดวิPเคrรoาcะหe์แsลsะiสnรgุปความรู้
บูรณาการทักษะศตวรรษที่ 21 แนวข้อสอบ O-NET/PISA
Step 3 ข้ันปฏิบตั ิ
แหลละังสกราุปรปควฏาบิ มัตริู้
ปัด เมด็ แกว้ มีรตู รงกลางสำาหรบั รอ้ ยเป็นเคร่ืองประดบั ตา่ ง ๆ
๒๔. นักเรียนร่วมกันสรุปส่ิงที่เข้าใจเป็น เรยี กวา่ ลูกปัด
ความรู้ร่วมกัน ดงั นี้ ไป ่ ไม่
ผรอ้ ง เป็นคาำ โทโทษของคาำ วา่ พร่อง ซึ่งมคี วามหมายวา่ ไม่เตม็ ตามอัตรา
• แม้โคลงโลกนิติจะมีที่มาจาก เพราะลดหรือขาดไป
คมั ภีร์ต่าง ๆ ตง้ั แต่สมยั โบราณ แตก่ ็ ผลเดื่อ มะเด่ือเปน็ ไม้ยืนตน้ มผี ลกนิ ได้ ผลมะเดือ่ เมื่อสุกมสี ีแดงสวย
สามารถนำ�มาใช้ได้ดีทุกยุคทุกสมัย แต่ภายในมกั มหี นอน
ค ติ คำ � ส อ น ที่ ก ล่ า ว ไ ว้ ยั ง ค ง เ ป็ น ผ่ายหน้า ขา้ งหนา้ ภายหนา้ ในอนาคต
ความจริงไม่เปล่ียนแปลง ดังน้ัน ผ ิ ถา้ หากวา่
ส ม ค ว ร เ ป็ น อ ย่ า ง ยิ่ ง ท่ี ทุ ก ค น ไผท แผน่ ดนิ
ควรจดจำ�ไว้เป็นข้อเตือนใจและ พยุ พาย ุ ลม
ปฏิบัติตาม เพื่อให้ดำ�เนินชีวิตอยู่ใน พร้อง พดู กลา่ ว รอ้ ง
สังคมได้อย่างผาสุก ท้ังกับตนเอง พสุธา ผู้ทรงไวซ้ ่งึ ทรพั ย์ คอื แผ่นดิน
และผอู้ ่ืน เพริศ งาม ดยี ่งิ
ไพเพิด คอื ตะเพดิ ทาำ เสียงขับไล่
เฟอ่ื งฟนื้ ฟุง้ เฟ้อเห่อเหมิ กระเพื่อมไปตาม
ภักษ ์ อาหาร
ภมุ รา ภมร แมลงผ้ึง แมลงภู่
มาน มี
มชี าต ิ มีสกุล มกี ำาเนดิ ดี
เมรุ คอื เมรมุ าศ หรือเขาพระสุเมร ุ บา้ งเรียกว่า เขาสิเนรุ เปน็ ภูเขา
กลางจกั รวาล ยอดบนของภเู ขาเปน็ เมืองสวรรคช์ น้ั ดาวดึงส์
ที่ประทบั ของพระอนิ ทร์
โยโส โหยกเหยก อวดด ี หยง่ิ จองหอง
รสมาลย ์ ความหอมหวานของดอกไม้
รัถยา ทาง
ลิขิต เขยี น
เลห่ ์ กลอบุ ายหรือเง่ือนงาำ อนั อาจทาำ ให้คนอื่นหลงผิด เขา้ ใจผิด
วาม เปน็ แสงเรอื ง ๆ อยา่ งแสงห่งิ ห้อย
วจิ ารณ ์ การพิจารณาไตรต่ รอง การคดิ นึกตรึกตรอง
เวย่ี คล้อง ทัดไว ้ ประดับ
ศร ี ความสง่า ความงาม ความน่าดูน่าชม
42 วรรณคดีและวรรณกรรม ช้นั มธั ยมศกึ ษาปีท่ ี ๑
เสริมความรู้ ครูควรสอน • เมรุ อา่ นว่า เมน
• รสมาลย์ อา่ นวา่ รด-มาน
ค�ำ อา่ นของศัพทานุกรมที่ควรรู้ • รัถยา อา่ นวา่ รัด-ถะ-ยา
• ไผท อา่ นวา่ ผะ-ไท
• พยุ อ่านว่า พะ-ยุ
• ภุมรา อา่ นว่า พุม-มะ-รา
สุดยอดคู่มือครู 42
A ข้ันปฏิบัติและสรุปความรู้หลังการปฏิบัติ Applyขinั้นgส่ือthสeารCแoลmะนm�ำuเnสiนcaอtion Skill ขั้นSปeรlะfเม-Rินeเพgื่อuเพlaิ่มtคinุณgค่า
pplying and Constructing the Knowledge
เสริมความรู้ ครูควรสอน ตัวชี้วัด รอบรู้อาเซียนและโลก
asean
ep 4
St
ศศ ิ ซ่ึงมีกระต่าย คือ ดวงจนั ทร์ ขน้ั สอ่ื สารและนำ� เสนอ
ศขิ รา ยอด ยอดเขา ภเู ขา ใช้ว่า ศงิ ขร ศขี ร ก็ได้
ศลิ ปศาสตร์ วิชาตา่ ง ๆ ๒๕. นักเรียนออกมาพูดแสดงความคิด
สลา้ ง ท่ีตัง้ อยสู่ ูงเด่นเป็นหมเู่ ปน็ พวก อ ย่ า ง ส ร้ า ง ส ร ร ค์ ห น้ า ช้ั น เ รี ย น
สังขาร รา่ งกาย ตัวตน จากนนั้ อภิปรายเพ่ือขยายความรู้
สปั ปุรษุ คนท่มี ีความเหน็ ชอบตามทาำ นองคลองธรรม
สพั พัญญ ู ผรู้ ู้ทกุ สิง่ ทุกอยา่ ง ผรู้ ู้ทั่ว
สาคร แม่นำา้ ทะเล
สาธุชน คนด ี คนที่มีคณุ งามความดี
สายดงิ่ ลกู ด่งิ สายเชอื กท่มี ตี ุม้ ตดิ ปลายสำาหรับวัดนา้ำ ว่าตืน้ หรือลึกเทา่ ไร
สาร ชา้ ง
สุภสิต สภุ าษติ ถอ้ ยคำาท่ีกล่าวดีแล้ว
เสพ คบหา สมาคม
เสาวคนธ์ กลน่ิ หอม
หนนั่ แน่น แนน่ หนา
หลอื้ เปน็ คำาโทโทษของคาำ วา่ ลอ่ื ซึง่ มคี วามหมายว่า ลกู ของเหลน
หวัว ในทีน่ ีค้ อื หวั มาจาก หัวเราะ คาำ ว่า หววั เปน็ วธิ กี ารเขยี น
สมัยโบราณ โดยใชเ้ ขยี นแทนสระอัว ( -ัว) กรณที ่ไี มม่ ตี ัวสะกด
เช่น ข้อความในศิลาจารกึ หลกั ท่ี ๑ วา่ ุขนสามชน ขบบ มา หวว
ขวา อ่านว่า ขนุ สามชนขบั มาหวั ขวา สว่ นการเตมิ ไม้หันอากาศ ( - ั )
สนั นิษฐานว่าเป็นการเขยี นเพิ่มภายหลงั
หวา่ วา้ เหว ่ ร้สู ึกโหยหาดว้ ยความปรารถนา
หว่าด้นิ โดยตาม หมายถึง กระเสือกกระสนตดิ ตามไป
ด้วยความร้สู ึกโหยหาเพราะหลงผดิ
ห่อน ไม่ ห่อนร้อื หมายถงึ ไม่อาจจะใหเ้ ป็นไป
เหยา้ เรอื น บ้านเรอื น ครอบครวั
เห้ยี น กร่อนไปเกือบหมดหรอื หมด, ตัดหมด
อนันต์ มากมาย
อยา่ ตอ้ ง อยา่ จบั ต้อง อย่าแตะตอ้ ง
อริ ข้าศกึ ศัตรู ผทู้ ี่ไม่ถกู กัน
อสตั ย ์ ความไม่จริง ความไม่ตรง ความไม่ซื่อตรง คนที่ไม่มคี วามซื่อสตั ย์
อัญขยม ขา้ พเจา้
โคลงโลกนติ ิ 43
เสริมความรู้ ครูควรสอน • สภุ สิต อ่านว่า สุบ-พะ-สดิ
• เสาวคนธ ์ อ่านวา่ เสา-วะ-คน
คำ�อ่านของศพั ทานกุ รมท่คี วรรู้ • อร ิ อ่านวา่ อะ-ริ, อะ-หรฺ ิ
• ศศิ อ่านว่า สะ-สิ • อสตั ย์ อ่านว่า อะ-สัด
• ศิขรา อ่านว่า ส-ิ ขะ-รา • อญั ขยม อ่านว่า อัน-ขะ-หยฺ ม
• สลา้ ง อา่ นวา่ สะ-ล่าง
• สปั ปุรษุ อ่านวา่ สับ-ปุ-หรฺ ดุ
• สัพพัญญู อ่านวา่ สบั -พนั -ยู
43 สุดยอดคู่มือครู
GPAS 5 Steps ข้ันสังGเกตatรhวeบrรiวnมgข้อมูล ขั้นคิดวิPเคrรoาcะหe์แsลsะiสnรgุปความรู้
บูรณาการทักษะศตวรรษท่ี 21 แนวข้อสอบ O-NET/PISA
Step 4
ขน้ั สอื่ สารและนำ� เสนอ อาตม,์ อาตมา ตน ตวั ตน ตวั เอง
อนิ ทรีย์ รา่ งกาย
๒๖. นักเรียนสืบค้นความรู้เพ่ิมเติม อุทก นำ้า
เกย่ี วกบั โคลงโลกนติ ใิ นวดั พระเชตพุ นฯ เอมโอช รสหวาน อรอ่ ย
และวรรณกรรมสุภาษิตอื่น ๆ
จากแหลง่ การเรยี นรอู้ ยา่ งหลากหลาย คว�มรู้เพิ่มเติม
เ ช่ น ห้ อ ง ส มุ ด อิ น เ ท อ ร์ เ น็ ต
แ ล้ ว นำ � ค ว า ม รู้ ที่ ไ ด้ ม า สื่ อ ส า ร มหาวิทยาลัยแห่งแรกของประเทศไทย
อยา่ งมปี ระสิทธิภาพ วัดพระเชตุพนวิมลมังคลารามราชวรมหาวิหารเปรียบเสมือนมหาวิทยาลัยแห่งแรกของ
ประเทศไทย โดยเมื่อมีการบูรณปฏิสังขรณ์วัดครั้งใหญ่ในสมัยพระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัว
เสริมความรู้ ครูควรสอน พระองค์ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้รวบรวมสรรพวิชาแขนงต่าง ๆ จารึกลงบนแผ่นศิลา รวมทั้ง
ได้ปั้นฤๅษีดัดตนประดับไว้ภายในบริเวณวัด ซึ่งเนื้อหาของจารึกวัดพระเชตุพนฯ แบ่งได้เป็น
UNESCO มีจุดมุ่งหมายคือ ส่งเสริม ๕ หมวด คือ
สนั ตภิ าพดว้ ยการสง่ เสรมิ ความรว่ มมอื หมวดพระพุทธศาสนา ได้แก่ เรื่องราวของพระสาวกเอตทัคคะ พระสาวิกาเอตทัคคะ
ด้านการศึกษา วิทยาศาสตร์ และ อุบาสกเอตทัคคะ อุบาสิกาเอตทัคคะ อรรถกถาชาดก อสุภ ๑๐ และญาณ ๑๐
วัฒนธรรม เพ่ือให้ทั่วโลกเคารพ หมวดวรรณคดีร้อยกรอง ได้แก่ โคลงภาพเรื่องรามเกียรติ์ โคลงโลกนิติ กฤษณา-
ในความยุติธรรม สิทธิและเสรีภาพ สอนน้องคำาฉันท์ ฉันท์พาลีสอนน้อง ฉันท์อัษฎาพานร สุภาษิตพระร่วง โคลงภาพคนต่างภาษา
โดยประเทศท่ีเป็นสมาชิกสามารถ อาธิไทโพธิบาทว์
เสนอชื่อบุคคลสำ�คัญผู้มีผลงานดีเด่น หมวดวรรณคดีร้อยแก้ว ได้แก่ เรื่องรามเกียรติ์ มหาวงศ์ นิทานสิบสองเหลี่ยม
และเหตกุ ารณส์ �ำ คญั ทางประวตั ศิ าสตร์ หมวดอักษรศาสตร์ ได้แก่ ตำาราฉันท์วรรณพฤติและมาตราพฤติ และกลบท
ใ ห้ ยู เ น ส โ ก พิ จ า ร ณ า ห า ก ผ่ า น หมวดเวชศาสตร์ ได้แก่ ตำารายาและโคลงภาพฤๅษีดัดตน
การพิจารณา ก็จะได้รับการรับรอง คุณค่าของจารึกวัดพระเชตุพนฯ
อยา่ งเปน็ ทางการ จารึกวัดพระเชตุพนฯ หรือวัดโพธิ์ เป็นหลักฐานสำาคัญที่แสดงถึงพระมหากรุณาธิคุณของ
พระมหากษัตริย์แห่งพระบรมราชจักรีวงศ์ที่มีต่อปวงชนชาวไทยในด้านการศึกษา ดังจะเห็นได้จาก
การทพ่ี ระบาทสมเดจ็ พระนง่ั เกลา้ เจา้ อยหู่ วั มพี ระราชดาำ รทิ จ่ี ะใหว้ ดั พระเชตพุ นฯ เปน็ สถานศกึ ษารวมของ
มหาชน จนได้ชื่อว่าเป็นมหาวิทยาลัยแห่งแรกของไทย จารึกวัดพระเชตุพนฯ แสดงให้เห็นถึงอักขรวิธี
ของไทยตลอดจนสรรพวิชาต่าง ๆ อันเป็นสิ่งที่แสดงให้เห็นภูมิปัญญาของไทยในสมัยรัตนโกสินทร์
ตอนต้นได้เป็นอย่างดี องค์การเพื่อการศึกษา วิทยาศาสตร์ และวัฒนธรรมแห่งสหประชาชาติ
(UNESCO) ได้รับรองให้จารึกวัดพระเชตุพนฯ เป็นมรดกความทรงจำาของโลกแห่งภูมิภาคเอเชีย-แปซิฟิก
เมื่อ พ.ศ. ๒๕๕๑
เว็บไซต์แนะนำ�
วัดพระเชตุพนวิมลมังคลาราม http://www.watpho.com/index.php
44 วรรณคดีและวรรณกรรม ชั้นมัธยมศึกษาปที ี ่ ๑
บูรณาการทักษะศตวรรษท่ี 21
๑. นักเรียนสืบค้นข้อมูลท่ีเป็นประโยชน์ทางอินเทอร์เน็ต เพ่ือพัฒนาทักษะ
ด้านสารสนเทศ สื่อ และเทคโนโลยี รู้จักเลือกใช้ข้อมูลเพ่ือพัฒนาตนเอง
และสงั คม
๒. ครูแนะนำ�หนังสอื ทน่ี ่าสนใจให้นักเรยี นอา่ นเพิม่ เตมิ เช่น
โลกในดวงตาของขา้ พเจ้า โลกของหนูแหวน
สุดยอดคู่มือครู 44
A ข้ันปฏิบัติและสรุปความรู้หลังการปฏิบัติ Applyขin้ันgส่ือthสeารCแoลmะนm�ำuเnสiนcaอtion Skill ข้ันSปeรlะfเม-Rินeเพgื่อuเพlaิ่มtคinุณgค่า
pplying and Constructing the Knowledge
เสริมความรู้ ครูควรสอน ตัวช้ีวัด รอบรู้อาเซียนและโลก
Stasean
ประเด็นทบทวนและควรคิด 5ep ขัน้ ประเมนิ เพอ่ื เพ่ิมคณุ คา่
บริการสังคม
และจิตสาธารณะ
๑. คำาสอนในโคลงโลกนิติกล่าวถึงเรื่องใดบ้าง ให้นักเรียนจัดหมวดหมู่คำาสอนให้ชัดเจน ๒๗. นั ก เ รี ย น ร่ ว ม กั น คั ด เ ลื อ ก ค น ที่
๒. กลวิธีการเขียนที่สำาคัญที่ปรากฏมากในโคลงโลกนิติคือกลวิธีใด ให้นักเรียนยกตัวอย่าง พูดได้ดี นำ�เสนอความคิดน่าสนใจ
กลวิธีเดียวกันนี้จากวรรณคดีเรื่องอื่น ๆ หลาย ๆ คน เพื่อไปพูดผ่านระบบ
๓. การใช้คำาในคำาประพันธ์วรรคต่อไปนี้ แสดงให้เห็นถึงลักษณะเฉพาะของคาำ ประพันธ์ประเภทโคลง เ สี ย ง ต า ม ส า ย ข อ ง โ ร ง เ รี ย น ใ น
อย่างไร กิ จ ก ร ร ม แ น ะ แ น ว ห รื อ กิ จ ก ร ร ม
๓.๑ ฝนทั่งเท่าเข็มเพียร ผ่ายหน้า พฒั นาผู้เรยี นตามความเหมาะสม
๓.๒ กินกัดเนื้อเหล็กจน กร่อนขรำ้า
๔. โคลงต่อไปนี้มีลักษณะเด่นอย่างไร จงอธิบาย ตัวชี้วัด
คุณแม่หนาหนักเพี้ยง พสุธา
คุณบิดรดุจอา กาศกว้าง ท ๕.๑ ม. ๑/๒
คุณพี่พ่างศิขรา เมรุมาศ (ข้อ ๔)
คุณพระอาจารย์อ้าง อาจสู้สาคร ท ๕.๑ ม. ๑/๓
(ขอ้ ๒)
กิจกรรมเสนอแนะ
๑. เขียนสรุปแนวคิดของโคลงโลกนิติแต่ละบท แล้วเชื่อมโยงกับสำานวนหรือสุภาษิต
๒. เขียนเรียงความยกตัวอย่างเหตุการณ์หรือข่าวปัจจุบันที่สอดคล้องหรือใช้แนวคิดจากโคลงโลกนิติ
ไปแก้ไข จากนั้นให้นักเรียนนำามาพูดในชั้นเรียน
๓. เลือกโคลงโลกนิติบทที่นักเรียนประทับใจ ๔ บท แล้วนำามาฝึกคัดลายมือและท่องจำา
๔. เขียนแสดงความคิดเห็นว่าความเปรียบที่กวีนำามาใช้ในโคลงโลกนิตินั้น มีความเหมาะสม
มากน้อยเพียงใด
กิจกรรมบูรณ�ก�รอ�เซียน ตัวชี้วัด
ค้นหาคำาสอนหรือสุภาษิตของชาติต่าง ๆ ในอาเซียนว่ามีคำาสอนหรือสุภาษิตใดบ้าง อาจรวมถึง
จีน เกาหลี ญี่ปุ่นด้วยก็ได้ ท ๕.๑ ม. ๑/๑
(ขอ้ ๑)
จุดประก�ยโครงง�น ท ๕.๑ ม. ๑/๔
๑. เลือกโคลงโลกนิติบทที่สนใจมาแต่งเป็นกลอนสุภาพหรือบทร้อยกรองง่าย ๆ (ข้อ ๒)
๒. วาดภาพหรือผลิตสื่อการเรียนรู้อย่างง่ายจากเนื้อหาในโคลงโลกนิติ ท ๕.๑ ม. ๑/๕
๓. เลือกแนวคิดจากโคลงโลกนิติมาสร้างเป็นละครเชิงสร้างสรรค์ (ขอ้ ๓)
โคลงโลกนิติ 45
แนวค�ำตอบ
ดตู วั อยา่ งค�ำ ตอบของประเดน็ ทบทวน
และควรคิด ในหนา้ พเิ ศษ ๑๕
45 สุดยอดคู่มือครู
GPAS 5 Steps ข้ันสังGเกตatรhวeบrรiวnมgข้อมูล ขั้นคิดวิPเคrรoาcะหe์แsลsะiสnรgุปความรู้
บูรณาการทักษะศตวรรษท่ี 21 แนวข้อสอบ O-NET/PISA
เป้าหมายการเรียนรู้
มาตรฐานการเรียนรู้ ๓หนว่ ยการเรยี นรู้ท่ี
มาตรฐาน ท ๕.๑ เข้าใจและแสดงความคิดเห็น
วิ จ า ร ณ์ ว ร ร ณ ค ดี แ ล ะ ว ร ร ณ ก ร ร ม ไ ท ย สุภาษิตพระรว่ ง
อยา่ งเหน็ คณุ คา่ และน�ำ มาประยกุ ตใ์ ชใ้ นชวี ติ จรงิ
สมรรถนะสำ�คัญของผ้เู รียน
๑. ความสามารถในการสื่อสาร ตัวชีว้ ัด สุภาษิตพระร่วง เป็นสุภาษิตไทยโบราณ
• ทักษะการอา่ น ท่ีมีมาแต่สมัยสุโขทัย มีเนื้อหาให้ข้อคิด
• ทกั ษะการเขียน สรปุ เนอื้ หาวรรณคดแี ละวรรณกรรมทอี่ า่ น เกี่ยวกับการปฏิบัติตนในชีวิต ซ่ึงส่วนใหญ่
• ทักษะการฟัง การดู และการพูด (ท ๕.๑ ม. ๑/๑) เป็นเร่ืองของการวางตนในสังคม สุภาษิตน้ี
๒. ความสามารถในการคดิ วิเคราะหว์ รรณคดแี ละวรรณกรรมทีอ่ ่าน เ ป็ น ต้ น แ บ บ ใ ห้ เ กิ ด วรรณคดีสุภาษิต เช่น
๓. ความสามารถในการแก้ปัญหา พร้อมยกเหตผุ ลประกอบ (ท ๕.๑ ม. ๑/๒) โ ค ล ง โ ล ก นิ ติ แ ล ะ ยั ง นำ า ไ ป ใช้ อ้ า ง อิ ง
๔. ความสามารถในการใชท้ กั ษะชีวิต อธบิ ายคุณคา่ ของวรรณคดีและวรรณกรรม ในการประพันธ์เสมอ ซ่ึงแสดงให้เห็นว่า
๕. ความสามารถในการใช้เทคโนโลยี ท่ีอา่ น (ท ๕.๑ ม. ๑/๓) สุ ภ า ษิ ต พ ร ะ ร่ ว ง ห ล า ย บ ท ยั ง ค ง ทั น ส มั ย
สรุปความรแู้ ละข้อคิดจากการอ่าน และนำามาประยุกต์ใช้ ได้ ในชีวิตประจำาวัน
คุณลักษณะอันพึงประสงค์ เพ่ือประยกุ ตใ์ ชใ้ นชีวติ จรงิ (ท ๕.๑ ม. ๑/๔)
ท่องจาำ บทอาขยานตามทกี่ าำ หนด
ใฝเ่ รยี นรู้ และบทรอ้ ยกรองทมี่ คี ุณคา่ ตามความสนใจ
ตัวชวี้ ัดที่ ๔.๑ ตัง้ ใจ เพียรพยายามในการเรียน (ท ๕.๑ ม. ๑/๕)
และเขา้ รว่ มกจิ กรรมการเรียนรู้
ตัวชี้วัดที่ ๔.๒ แสวงหาความรู้จากแหล่งเรียนรู้ แผนผงั สาระการเรียนรู้
ต่าง ๆ ท้ังภายในและภายนอกโรงเรียน
ด้วยการเลือกใช้ส่อื อย่างเหมาะสม บนั ทกึ ความรู้ วรรณคดีศึกษ�
วิเคราะห์ สรุปเป็นองค์ความรู้ สามารถนำ�ไปใช้
ในชวี ิตประจำ�วันได้ บทนำ�เรื่อง บทวิเคร�ะห์
มุ่งม่นั ในการท�ำ งาน สุภาษิตพระร่วง
ตวั ชวี้ ัดท่ี ๖.๑ ตัง้ ใจและรบั ผดิ ชอบ
ในการปฏิบัติหนา้ ทกี่ ารงาน เว็บไซต์แนะนำ� ศัพท�นุกรม
ตัวชี้วัดที่ ๖.๒ ทำ�งานด้วยความเพียรพยายาม
และอดทนเพ่อื ให้งานส�ำ เร็จตามเปา้ หมาย คว�มรู้เพิ่มเติม
รกั ความเปน็ ไทย บูรณาการทักษะศตวรรษที่ 21จุด น
ตวั ชว้ี ดั ท่ี ๗.๑ ภาคภมู ใิ จในขนบธรรมเนยี มประเพณี ประกายโครงงา
ศลิ ปะ วฒั นธรรมไทย และมคี วามกตญั ญกู ตเวที
ตัวชี้วัดที่ ๗.๒ เห็นคุณค่าและใช้ภาษาไทย ๑. นักเรียนนำ�คำ�สอนจากสุภาษิตพระร่วงมาวิเคราะห์ละครไทย โดยพิจารณาว่าปมปัญหา
ในการสื่อสารไดอ้ ยา่ งถกู ตอ้ งเหมาะสม ของเร่ืองและพฤติกรรมของตัวละครเกิดจากการไม่ปฏิบัติตามคำ�สอนในสุภาษิตพระร่วง
ข้อใด และหากปฏิบัติจะเปลี่ยนแปลงเร่ืองราวหรือพฤติกรรมไปอย่างไร โดยเขียน
อธิบายแล้วจัดทำ�เป็นรปู เล่ม หรอื จดั รายการวิทยุโรงเรียน
๒. นกั เรียนผลิตละครสร้างสรรค์ โดยเลือกคำ�สอนจากสภุ าษติ พระรว่ งมาเป็นแนวคิดของเรอ่ื ง
สุดยอดคู่มือครู 46
A ขั้นปฏิบัติและสรุปความรู้หลังการปฏิบัติ Applyขin้ันgส่ือthสeารCแoลmะนm�ำuเnสiนcaอtion Skill ขั้นSปeรlะfเม-Rินeเพg่ือuเพla่ิมtคinุณgค่า
pplying and Constructing the Knowledge
เสริมความรู้ ครูควรสอน ตัวช้ีวัด รอบรู้อาเซียนและโลก
asean
บทน�ำ เรือ่ ง ตัวชวี้ ัดSt
สุภาษิตพระร่วงนี้เป็นฉบับของกรมศิลปากร คัดมาจากหนังสือประชุมจารึกวัดพระเชตุพนฯ ท ๕.๑ ม. ๑/๑
เล่ม ๒ เป็นวรรณกรรมประเภทร่าย ซึ่งไม่ปรากฏนามผแู้ ต่ง เน่อื งจากตอนต้นและตอนท้ายของเร่ือง ท ๕.๑ ม. ๑/๒
ระบุไว้ว่า พระร่วงเจ้าเป็นผู้บัญญัติคำาสอนนี้ และลักษณะภาษาบางแห่งเหมือนกับการใช้ภาษาสมัย ท ๕.๑ ม. ๑/๓
สุโขทัย จึงทำาให้นักวรรณคดีไทยสมัยก่อนจัดวรรณคดีเรื่องนี้ให้อยู่ในสมัยสุโขทัย แต่ก็ไม่ได้ยืนยันว่า ท ๕.๑ ม. ๑/๔
ใครเป็นผู้แต่ง เพียงแต่ตั้งข้อสังเกตว่าอาจเป็นพระบรมราโชวาทของพ่อขุนรามคำาแหงมหาราชที่ ท ๕.๑ ม. ๑/๕
ทรงสั่งสอนประชาชน และกวีนำาไปเรียบเรียงเป็นคำาประพันธ์
นักวรรณคดีสมัยต่อมาได้ค้นหาข้อมูลหลักฐานเพื่อพิสูจน์ที่มาของวรรณคดีเรื่องนี้และสรุปว่า ภาระงาน/ชิ้นงาน
สุภาษิตพระร่วงอาจจะไม่ได้แต่งในสมัยสุโขทัย เนื่องจากลักษณะคำาประพันธ์มีการกำาหนด
จำานวนคำาและสัมผัสอย่างเคร่งครัด จึงน่าจะเป็นวรรณคดีในสมัยที่การประพันธ์ของไทยเจริญรุ่งเรือง การเผยแพรส่ ภุ าษิตพระร่วง
แล้ว อย่างไรก็ตาม ยังไม่มีข้อสรุปชัดเจนเกี่ยวกับผู้แต่ง หากแต่กล่าวได้ว่า สุภาษิตพระร่วงสำานวนที่
นำามาศึกษานี้เป็นวรรณคดีในสมัยรัตนโกสินทร์ตอนต้น ซึ่งมีหลักฐานปรากฏเป็นแผ่นหินจารึกใน ep 1
วัดพระเชตุพนวิมลมังคลาราม
ขน้ั สังเกต
เนื้อหาของสุภาษิตเรื่องนี้เป็นภาษิตที่มีคติเตือนใจ เป็นข้อคิดในการดำาเนินชีวิตตามวิถีทาง รวบรวมข้อมลู
ที่ถูกต้องของคนไทยมาแต่โบราณกาล และยังเป็นข้อคิดที่ประยุกต์ใช้ได้ดีกับสังคมไทยยุคปัจจุบัน
๑. นักเรียนร่วมกันสนทนา โดยตอบ
การอ่านสุภาษิตเรื่องนี้ ขอให้นักเรียนพิจารณาว่า สุภาษิตบทใดที่ยังคงความทันสมัยแม้ว่า คำ�ถาม ดังน้ี
สภาพสังคมไทยจะเปลี่ยนแปลงไปอย่างมากมายก็ตาม และควรพิจารณาว่าสุภาษิตมีบทบาทต่อ
ชีวิตประจำาวันของนักเรียนหรือไม่ สุภาษิตบทใดจากเรื่องนี้ที่นักเรียนคิดว่าสามารถนำาไปใช้ประโยชน์ • สุภาษิตพระร่วงมีคุณค่าอย่างไร
ได้มากที่สุด (ตัวอย่างคำ�ตอบ ให้ข้อคิดและคำ�สอน
เกยี่ วกบั การปฏบิ ตั ิตนในชีวิต)
๒. นั ก เ รี ย น ศึ ก ษ า บ ท นำ � เ รื่ อ ง
เ พื่ อ ทำ � ค ว า ม เ ข้ า ใ จ ก่ อ น อ่ า น
สภุ าษติ พระร่วง
แผ่นศิลาจารึก เรื่อง สุภาษิตพระร่วง
ประดับไว้ที่ผนังด้านในซุ้มกำาแพงทิศตะวันออก
ของพระมหาเจดีย์ วัดพระเชตุพนวิมลมังคลาราม
สุภาษิตพระร่วง 47
แนวข้อสอบ O-NET/PISA
“เขา้ เถื่อนอย่าลืมพร้า หน้าศกึ อย่านอนใจ” เปน็ การสอนให้ประพฤติตนอยา่ งไร
๑ สอนให้มีความเข้มแข็ง กลา้ หาญ (เฉลยขอ้ ๒ เพราะการเดนิ ทางในป่ามีก่งิ ไมเ้ กะกะ
๒ สอนให้รอบคอบ มีความระมัดระวงั ไม่ประมาท และมีสัตว์ร้ายจึงควรพกมีดไปด้วย หรือช่วงมี
๓ สอนใหท้ ุกคนต้องรู้จกั ใชอ้ าวุธเพื่อการรบ ศึกสงครามควรเตรียมพรอ้ มทัง้ อาหาร ยารักษาโรค
๔ สอนใหร้ ักตนเอง รู้จักดแู ลตนเอง และการอพยพ จึงเปน็ การสอนไมใ่ ห้ประมาท)
47 สุดยอดคู่มือครู
GPAS 5 Steps ขั้นสังGเกตatรhวeบrรiวnมgข้อมูล ขั้นคิดวิPเคrรoาcะหe์แsลsะiสnรgุปความรู้
St St บูรณาการทักษะศตวรรษที่ 21 แนวข้อสอบ O-NET/PISA
ep 1 สุภาษิตพระร่วง
ขนั้ สงั เกต
รวบรวมข้อมลู
๓. นักเรียนอ่านสุภาษิตพระร่วงโดยอ่าน ไม่ปรากฏนามผแู้ ตง่
แบบสำ�รวจเรื่อง พร้อมทั้งบันทึกคำ�ท่ี
ไมร่ ูค้ วามหมาย ปางสมเด็จพระร่วงเจ้า เผ้าแผ่นภพสุโขทัย มลักเห็นในอนาคต จึงผายพจนประภาษ
เป็นอนุสาสนกถา สอนคณานรชน ทั่วธราดลพึงเพียร เรียนอำารุงผดุงอาตม์
๔. นักเรียนศึกษาความหมายคำ�ศัพท์จาก อย่าเคลื่อนคลาดคลาถ้อย เมื่อน้อยให้เรียนวิชา ให้หาสินเมื่อใหญ่ อย่าใฝ่เอาทรัพย์ท่าน
ศั พ ท า นุ ก ร ม ท้ า ย เ รื่ อ ง แ ล ะ ค้ น ห า อย่าริร่านแก่ความ ประพฤติตามบูรพระบอบ เอาแต่ชอบเสียผิด อย่าประกอบกิจเป็นพาล
ความหมายของค�ำ จากพจนานกุ รมเพม่ิ เตมิ อย่าอวดหาญแก่เพื่อน เข้าเถื่อนอย่าลืมพร้า หน้าศึกอย่านอนใจ ไปเรือนท่านอย่านั่งนาน
การเรือนตนเร่งคิด อย่านั่งชิดผู้ใหญ่ อย่าใฝ่สูงให้พ้นศักดิ์ ที่รักอย่าดูถูก
๕. นกั เรยี นอา่ นสภุ าษติ พระรว่ งอยา่ งละเอยี ด ปลูกไมตรีอย่ารู้ร้าง สร้างกุศลอย่ารู้โรย อย่าโดยคำาคนพลอด เข็นเรือทอดทางถนน
อกี ครง้ั เป็นคนอย่าทำาใหญ่ ข้าคนไพร่อย่าไฟฟุน คบขุนนางอย่าโหด โทษตนผิดรำาพึง
อย่าคะนึงถึงโทษท่าน หว่านพืชจักเอาผล เลี้ยงคนจักกินแรง อย่าขัดแข็งผู้ใหญ่
ep 2 ขั้นคดิ วเิ คราะห์ อย่าใฝ่ตนให้เกิน เดินทางอย่าเดินเปลี่ยว นำ้าเชี่ยวอย่าขวางเรือ ที่สุ้มเสือจงประหยัด
จงเร่งระมัดฟืนไฟ ตนเป็นไทอย่าคบทาส อย่าประมาทท่านผู้ดี มีสินอย่าอวดมั่ง
และสรุปความรู้ ผู้เฒ่าสั่งจงจำาความ ที่ขวากหนามอย่าเสียเกือก ทำารั้วเรือกไว้กันตน คนรักอย่าวางใจ
ที่มีภัยพึงหลีก ปลีกตนไปโดยด่วน ได้ส่วนอย่ามักมาก อย่ามีปากว่าคน
๖. นักเรียนช่วยกันเขียนอธิบายคำ�สอน รักตนกว่ารักทรัพย์ อย่าได้รับของเข็ญ เห็นงามตาอย่าปอง ของฝากท่านอย่ารับ
แต่ละข้อ อาจจับคู่หรือแบ่งกลุ่มตาม ที่ทับจงมีไฟ ที่ไปจงมีเพื่อน ทางแถวเถื่อนไคลคลา ครูบาสอนอย่าโกรธ โทษตนผิดพึงรู้
ความเหมาะสม แล้วผลัดกันอธิบาย สู้เสียสินอย่าเสียศักดิ์ ภักดีอย่าด่วนเคียด อย่าเบียดเสียดแก่มิตร ที่ผิดช่วยเตือนตอบ
ความเข้าใจ เชน่ ที่ชอบช่วยยกยอ อย่าขอของรักมิตร ชอบชิดมักจางจาก พบศัตรูปากปราศรัย
ความในอย่าไขเขา อย่ามัวเมาเนืองนิตย์ คิดตรองตรึกทุกเมื่อ พึงผันเผื่อต่อญาติ
• อย่าริร่านแก่ความ รู้ที่ขลาดที่หาญ คนพาลอย่าพาลผิด อย่าผูกมิตรไมตรี เมื่อพาทีพึงตอบ จงนบนอบผู้ใหญ่
(ไม่หาเร่อื งใส่ตนเองให้เดือดร้อน) ช้างไล่แล่นเลี่ยงหลบ สุวานขบอย่าขบตอบ อย่ากอปรจิตริษยา เจรจาตามคดี
• อยา่ โดยค�ำ คนพลอด อย่าปลุกผีกลางคลอง อย่าปองเรียนอาถรรพ์ พลันฉิบหายวายม้วย อย่ายลเยี่ยงถ้วยแตกมิติด
(ไม่ท�ำ ตามคำ�ของคนท่สี อพลอ) จงยลเยี่ยงสัมฤทธิ์แตกมิเสีย ลูกเมียอย่าวางใจ ภายในอย่านำาออก ภายนอกอย่านำาเข้า
• ทข่ี วากหนามอย่าเสียเกอื ก อาสาเจ้าจนตัวตาย อาสานายจงพอแรง ของแพงอย่ามักกิน อย่ายินคำาคนโลภ
ทำ�ร้วั เรือกไว้กนั ตน โอบอ้อมเอาใจคน อย่ายลเหตุแต่ใกล้ ท่านไท้อย่าหมายโทษ คนโหดให้เอ็นดู ยอครูยอต่อหน้า
(ใหร้ ู้จกั ปอ้ งกันอนั ตราย) ยอข้าเมื่อแล้วกิจ ยอมิตรเมื่อลับหลัง ลูกเมียยังอย่าสรรเสริญ เยียวสะเทินจะอดสู
• ภกั ดอี ย่าดว่ นเคียด อย่าชังครูชังมิตร ผิดอย่าเอาเอาแต่ชอบ นอบตนต่อผู้เฒ่า เข้าออกอย่าวางใจ
(ไมค่ วรโกรธคนทีจ่ งรักภักดีกบั เรา) ระวังระไวหน้าหลัง เยียวผู้ชังจะคอยโทษ อย่ากริ้วโกรธเนืองนิตย์ ผิว๑ ผิดปลิดไป่ร้าง
• อยา่ มวั เมาเนอื งนติ ย์ คดิ ตรองตรกึ ทกุ เมอื่ ข้างตนไว้อาวุธ เครื่องสรรพยุทธอย่าวางจิต คิดทุกข์ในสงสาร อย่าทำาการที่ผิด คิดขวนขวายที่ชอบ
(อย่ามัวเมากับกิเลส ให้มีสติเตือนตนเอง ๑ ศิลาจารึกเขียนว่า “ผี้ว์” ซึ่งมีความหมายอย่างเดียวกับ “ผิว”
ตลอดเวลา)
• อย่าปลุกผกี ลางคลอง 48 วรรณคดีและวรรณกรรม ช้นั มัธยมศึกษาปีท่ ี ๑
(อย่าทำ�เร่อื งท่ไี มม่ ีประโยชน์)
• อยา่ ยลเย่ียงถว้ ยแตกมติ ดิ แนวข้อสอบ O-NET/PISA
จงยลเยี่ยงสัมฤทธแิ์ ตกมเิ สยี
(รักษาความสมั พันธ์กับผอู้ นื่ ขอ้ ใดมกี ารให้เหตผุ ลประกอบค�ำ สอน
ให้เหมือนสมั ฤทธิไ์ ม่มวี ันแตก) ๑ ปลูกไมตรีอยา่ รู้ร้าง สร้างกุศลอยา่ รู้โรย (แนะนำ�ให้ทำ�)
• อาสาเจา้ จนตวั ตาย อาสานายจงพอแรง ๒ เปน็ คนอย่าท�ำ ใหญ่ ข้าคนไพร่อยา่ ไฟฟนุ (สั่งสอน)
(ท�ำ งานถวายพระเจา้ แผ่นดินจนสุดชีวติ ๓ อย่าขอของรักมิตร ชอบชิดมักจางจาก (หา้ มและบอกเหตุผล)
ทำ�งานใหเ้ จ้านายอย่างเตม็ กำ�ลัง) ๔ คนพาลอย่าพาลผิด อย่าผูกมติ รไมตรี (ห้ามไม่ให้ท�ำ )
• คนโหดให้เอ็นดู
(มคี วามเมตตาตอ่ ผยู้ ากไร้)
• ผิวผิดปลิดไปร่ า้ ง
(ถา้ ทำ�ผิดไปแล้วไม่สามารถลบล้างได้)
สุดยอดคู่มือครู 48
A ข้ันปฏิบัติและสรุปความรู้หลังการปฏิบัติ Applyขin้ันgสื่อthสeารCแoลmะนm�ำuเnสiนcaอtion Skill ขั้นSปeรlะfเม-Rินeเพgื่อuเพlaิ่มtคinุณgค่า
pplying and Constructing the Knowledge
เสริมความรู้ ครูควรสอน ตัวชี้วัด รอบรู้อาเซียนและโลก
ep 2aseanSt
โต้ตอบอย่าเสียคำา คนขำาอย่าร่วมรัก พรรคพวกพึงทำานุก ปลุกเอาแรงทั่วตน ข้นั คิดวิเคราะห์
ยลเยี่ยงไก่นกกระทา พาลูกหลานมากิน ระบือระบิลอย่าฟังคำา การจะทำาอย่าด่วนได้ และสรุปความรู้
อย่าใช้คนบังบด ทดแทนคุณท่านเมื่อยาก ฝากของรักจงพอใจ เฝ้าท้าวไทอย่าทะนง
ภักดีจงอย่าเกียจ เจ้าเคียดอย่าเคียดตอบ นอบนบใจใสสุทธิ์ อย่าขุดคนด้วยปาก ๗. นั ก เ รี ย น ช่ ว ย กั น เ ขี ย น อ ธิ บ า ย
อย่าถากคนด้วยตา อย่าพาผิดด้วยหู อย่าเลียนครูเตือนด่า อย่าริกล่าวคำาคด คำ�สอนแต่ละข้อ อาจจับคู่หรือ
คนทรยศอย่าเชื่อ อย่าแผ่เผื่อความผิด อย่าผูกมิตรคนจร ท่านสอนอย่าสอนตอบ แ บ่ ง ก ลุ่ ม ต า ม ค ว า ม เ ห ม า ะ ส ม
ความชอบจำาใส่ใจ ระวังระไวที่ไปมา เมตตาตอบต่อมิตร คิดแล้วจึงเจรจา อย่านินทาผู้อื่น แลว้ ผลดั กนั อธิบายความเขา้ ใจ เชน่
อย่าตื่นยกยอตน คนจนอย่าดูถูก ปลูกไมตรีทั่วชน ตระกูลตนจงคำานับ อย่าจับลิ้นแก่คน
ท่านรักตนจงรักตอบ ท่านนอบตนจงนอบแทน ความแหนให้ประหยัด เผ่ากระษัตริย์เพลิงงู • โต้ตอบอย่าเสียคำ�
อย่าดูถูกว่าน้อย หิ่งห้อยอย่าแข่งไฟ อย่าปองภัยต่อท้าว อย่ามักห้าวพลันแตก (รบั ปากสิง่ ใดไว้อย่าให้เสียค�ำ พดู )
อย่าเข้าแบกงาช้าง อย่าออกก้างขุนนาง ปางมีชอบท่านช่วย ปางป่วยท่านชิงชัง๑ • คนข�ำ อยา่ ร่วมรกั
ผิจะบังบังจงลับ ผิจะจับจับจงมั่น ผิจะคั้นคั้นจงตาย ผิจะหมายหมายจงแท้ (อย่าคบหาคนทมี่ ีลบั ลมคมใน)
ผิจะแก้แก้จงกระจ่าง อย่ารักห่างกว่าชิด คิดข้างหน้าอย่าเบา อย่าถือเอาตื้นกว่าลึก • ระบือระบิลอย่าฟังค�ำ
เมื่อเข้าศึกระวังตน เป็นคนเรียนความรู้ จงยิ่งผู้ผู้มีศักดิ์ อย่ามักง่ายมิดี (อย่าเช่ือเร่ืองท่รี ่ําลอื กัน)
อย่าตีงูให้แก่กา อย่าตีปลาหน้าไซ อย่าใจเบาจงหนัก อย่าตีสุนัขห้ามเห่า ข้าเก่าร้ายอดเอา • อย่าแผเ่ ผอ่ื ความผดิ
อย่ารักเหากว่าผม อย่ารักลมกว่านำ้า อย่ารักถำ้ากว่าเรือน อย่ารักเดือนกว่าตะวัน (อยา่ โยนความผดิ ใหผ้ ูอ้ ืน่ )
สบสิ่งสรรพโอวาท ผู้เป็นปราชญ์พึงสดับ ตรับตริตรองปฏิบัติ โดยอรรถอันถ่องถ้วน • อย่าจับลน้ิ แกค่ น
แถลงเลศเหตุเลือกล้วน เลิศอ้างทางธรรม แลนา (อย่ามุ่งจบั ผดิ ค�ำ พดู ของผู้อ่ืน)
• ความแหนใหป้ ระหยดั
บัณ เจิดจำาแนกแจ้ง พิสดาร ความเอย (ควรระมัดระวงั ความลบั ของตน)
ฑิต ยุบลบรรหาร เหตุไว้ • เผา่ กระษัตรยิ เ์ พลงิ งู
พระ ปิ่นนัคราสถาน อุดรสุข ไทยนา อยา่ ดูถกู ว่าน้อย
ร่วง ราชนามนี้ได้ กล่าวถ้อยคำาสอน (กษตั ริย์ ไฟ และงู
๑ ตั้งแต่บรรทัดนี้จนจบเรื่อง แผ่นศิลาจารึกหายไป ๒ แผ่น สุภาษิตพระรว่ ง 4๙ สามารถทำ�อันตรายได้)
• อย่ามักห้าวพลันแตก
แนวข้อสอบ O-NET/PISA (อยา่ มุทะลุเพราะอาจมีผลเสยี )
• อย่ารกั ห่างกว่าชดิ
(อย่ารกั ผู้อ่นื ทไี่ ม่ใชล่ กู หลาน)
• อย่าตีสุนขั ห้ามเหา่
(อยา่ ทำ�ในส่งิ ท่เี ป็นไปไมไ่ ด)้
สภุ าษติ พระรว่ งบท “ ” หากน�ำ ไปปฏบิ ตั จิ ะท�ำ ใหพ้ ดู แตส่ งิ่ ทมี่ ปี ระโยชน์
หากไม่ปฏบิ ตั ิจะทำ�ให้ผ้ฟู งั ไม่พอใจ อาจกอ่ ใหเ้ กดิ การทะเลาะววิ าทได้
ควรเตมิ สภุ าษิตพระร่วงบทใดในชอ่ งวา่ ง
๑ อยา่ จับลนิ้ แก่คน (อยา่ จบั ผิดค�ำ พูดคนอื่น)
๒ เจรจาตามคดี (พดู ความจริง)
๓ คิดแลว้ จงึ เจรจา (คิดกอ่ นพดู ท�ำ ใหพ้ ูดแตส่ ่งิ ทีเ่ ปน็ ประโยชน์ ถูกกาลเทศะ)
๔ อยา่ พาผิดดว้ ยหู (อยา่ หเู บา อยา่ เช่อื คนง่าย)
49 สุดยอดคู่มือครู
GPAS 5 Steps ขั้นสังGเกตatรhวeบrรiวnมgข้อมูล ข้ันคิดวิPเคrรoาcะหe์แsลsะiสnรgุปความรู้
บูรณาการทักษะศตวรรษท่ี 21 แนวข้อสอบ O-NET/PISA
ep 2 ขัน้ คิดวเิ คราะห์
St
และสรปุ ความรู้ บทวิเคราะห์
๘. นกั เรยี นพจิ ารณาแนวทางการประเมนิ คา่ วรรณคดี สุภาษิตพระร่วงเป็นวรรณคดีคำาสอนอีกเรื่องหนึ่งที่มีคุณค่าหลายประการ ดังนี้
จากบทวิเคราะห์ จากนน้ั แบง่ กล่มุ ประเมนิ คุณคา่ ๑. คุณค่าด้านวรรณศิลป์ สุภาษิตพระร่วงมีการเล่นสัมผัสทั้งในวรรคและระหว่างวรรค
สภุ าษติ พระรว่ งในแตล่ ะดา้ นพรอ้ มทง้ั ยกตวั อยา่ ง ทั้งสัมผัสสระและสัมผัสพยัญชนะ ทำาให้เกิดความไพเราะ และเป็นจังหวะในการอ่าน เช่น
คำ�ประพนั ธป์ ระกอบการอธบิ าย
การเรือนตนเร่งคิด อย่านั่งชิดผู้ใหญ่
กลมุ่ ท่ี ๑ คุณค่าดา้ นวรรณศิลป์ อย่าใฝ่สูงให้พ้นศักดิ์ ที่รักอย่าดูถูก
(สรปุ แนวคดิ ส�ำ หรับครู ปลูกไมตรีอย่ารู้ร้าง สร้างกุศลอย่ารู้โรย
๑. ใช้ถ้อยคำ�ที่สัมผัสคล้องจองและจังหวะกระชับ
จดจำ�งา่ ย
๒. ถ้อยคำ�ท่ีใช้มีลักษณะ “ใช้คำ�น้อยแต่กินความมาก” นอกจากนี้ ยังมีการเล่นคำาซำ้าเพื่อเน้นความอีกด้วย เช่น
เชน่ โทษตนผดิ รำ�พงึ ใช้คำ�เพยี ง ๔ค�ำ แต่มีความหมาย ผิจะบังบังจงลับ
ครอบคลุมถึงการรู้จักพิจารณาตนเอง เพื่อพัฒนา ผิจะจับจับจงมั่น
ตนเองใหเ้ จริญกา้ วหน้า) ผิจะคั้นคั้นจงตาย
กลุ่มที่ ๒ คณุ ค่าดา้ นแนวคดิ ผิจะหมายหมายจงแท้
(สรุปแนวคิดสำ�หรับครู ผู้แต่งต้องการเผยแพร่ ผิจะแก้แก้จงกระจ่าง
ข้อคิดคำ�สอนให้ประชาชนทั่วไปได้ศึกษาและนำ�ไป
ปฏบิ ัตใิ ห้เกิดผลดตี ่อชีวติ และสังคม)
กลุ่มที่ ๓ คุณคา่ ดา้ นเนอ้ื หา ๒. คุณค่าด้านเนื้อหา สุภาษิตพระร่วงมีจุดมุ่งหมายเพื่อเสนอแนวทางการประพฤติปฏิบัติตน
ที่สามารถนำามาประยุกต์ใช้ในการดำาเนินชีวิต ซึ่งอาจสรุปได้ดังนี้
(สรุปแนวคิดสำ�หรับครู เน้ือหาเป็นข้อคิดคำ�สอน
ที่ไม่ล้าสมัย เป็นแนวทางในการเตือนสติตนเอง ๒.๑ การปฏิบัติต่อตนเอง เช่น
เพอ่ื การอยู่รว่ มกันอยา่ งสันตใิ นสงั คม)
กล่มุ ท่ี ๔ คุณคา่ ดา้ นสังคม เมื่อน้อยให้เรียนวิชา ให้หาสินเมื่อใหญ่
(สรุปแนวคิดสำ�หรับครู สะท้อนสภาพสังคมไทยท่ีมี โทษตนผิดรำาพึง อย่าคะนึงถึงโทษท่าน
ที่มีภัยพึงหลีก ปลีกตนไปโดยด่วน
ค่านิยมเคารพนบนอบต่อผู้ใหญ่ สะท้อนการปกครอง ๒.๒ การปฏิบัติตนต่อผู้ใหญ่ เช่น
ในระบอบสมบรู ณาญาสทิ ธริ าชยท์ ก่ี ษตั รยิ แ์ ละขา้ ราชการ ผู้เฒ่าสั่งจงจำาความ จงนบนอบผู้ใหญ่ ทดแทนคณุ ทา่ นเมอื่ ยาก
เปน็ ผูม้ ีอ�ำ นาจ) ๒.๓ การปฏิบัติตนต่อคนรอบข้าง เช่น
เสริมความรู้ ครูควรสอน ปลูกไมตรีอย่ารู้ร้าง สร้างกุศลอย่ารู้โรย
ปลกู ฝังคา่ นิยมหลกั ของคนไทย ดงั นี้ เมตตาตอบต่อมิตร อย่านินทาผู้อื่น
รักชาติ ศาสน์ กษัตรยิ ์ ๒.๔ การปฏิบัติตนต่อพระมหากษัตริย์ เช่น
• ภักดอี ยา่ ดว่ นเคียด อาสาเจ้าจนตัวตาย อย่าปองภัยต่อท้าว
• อาสาเจ้าจนตัวตาย ๒.๕ การปฏิบัติตนต่อครูอาจารย์ เช่น
• ทา่ นไท้อย่าหมายโทษ
• เฝ้าท้าวไทอยา่ ทะนง ภักดีจงอยา่ เกยี จ ยอครูยอต่อหน้า อย่าเลียนครูเตือนด่า ครูบาสอนอย่าโกรธ
• เจา้ เคียดอย่าเคียดตอบ นบนอบใจใสสทุ ธ์ิ
• อยา่ ปองภยั ตอ่ ทา้ ว
ซ่อื สัตย์สจุ รติ 50 วรรณคดแี ละวรรณกรรม ช้นั มัธยมศกึ ษาปีท่ ี ๑
• อย่าใฝเ่ อาทรัพยท์ ่าน
• อยา่ ประกอบกจิ เป็นพาล
• โทษตนผิดร�ำ พึง
• อยา่ ได้รับของเข็ญ เห็นงามตาอย่าปอง
• โทษตนผิดพึงรู้ • อย่ารกิ ล่าวค�ำ คด • เดินทางอยา่ เดินเปลย่ี ว • ท่ีมีภัยพึงหลีก
• ที่ผดิ ชว่ ยเตอื นตอบ ทช่ี อบชว่ ยยกยอ คนทรยศอย่าเชอื่ นํ้าเชีย่ วอยา่ ขวางเรือ ปลกี ตนไปโดยด่วน
• คนพาลอย่าพาลผิด อยา่ ผูกมิตรไมตรี ใฝ่หาความรู้ ที่สุ้มเสือจงประหยัด • ไดส้ ว่ นอยา่ มักมาก
• อยา่ กอปรจติ รษิ ยา เจรจาตามคดี • เป็นคนเรียนความรู้ จงเรง่ ระมดั ฟืนไฟ • ทท่ี ับจงมีไฟ ที่ไปจงมีเพอ่ื น
• ผิดอย่าเอาเอาแตช่ อบ อยูอ่ ย่างพอเพยี ง • มสี นิ อยา่ อวดม่ัง ทางแถวเถ่อื นไคลคลา
• อยา่ ทำ�การท่ีผิด คิดขวนขวายท่ชี อบ • เขา้ เถ่อื นอย่าลมื พรา้ ผูเ้ ฒ่าส่งั จงจำ�ความ • อยา่ มวั เมาเนืองนิตย ์ คิดตรองตรึกทุกเม่ือ
• โตต้ อบอยา่ เสยี ค�ำ หน้าศึกอยา่ นอนใจ ทข่ี วากหนามอย่าเสยี เกอื ก • ของแพงอยา่ มักกิน อย่ายนิ คำ�คนโลภ
• คนขำ�อยา่ รว่ มรกั • เป็นคนอย่าทำ�ใหญ่ ทำ�รว้ั เรือกไวก้ ันตน • อย่ายลเหตุแตใ่ กล้
สุดยอดคู่มือครู 50
A ขั้นปฏิบัติและสรุปความรู้หลังการปฏิบัติ Applyขinั้นgสื่อthสeารCแoลmะนm�ำuเnสiนcaอtion Skill ขั้นSปeรlะfเม-Rินeเพg่ือuเพla่ิมtคinุณgค่า
pplying and Constructing the Knowledge
เสริมความรู้ ครูควรสอน ตัวช้ีวัด รอบรู้อาเซียนและโลก
๓. คุณค่าด้านสังคม สุภาษิตพระร่วงสะท้อนภาพสังคมที่มีคนหลายชนชั้นอยู่ร่วมกัน ทุกคน St St asean
ต้องรู้หน้าที่และฐานะของตนเอง มีการปฏิบัติต่อกันอย่างเหมาะสม เคารพและให้เกียรติซึ่งกันและกัน
สังคมก็จะดำารงอยู่อย่างสงบสุข ep 2
ของเข็ญ ศัพทานุกรม ขนั้ คิดวิเคราะห์
คนขำา และสรุปความรู้
ของที่นำาความเดือดร้อนมาให้ ๙. นักเรียนแบ่งกลุ่มเพ่ือระดมความคิด
ความแหน คนที่มีลักษณะแปลกกว่าคนโดยทั่วไป สร้างสรรคว์ ิธีการเผยแพรส่ ุภาษิตพระร่วง
เคียด ในที่นี้หมายถึง คนที่มีลับลมคมใน ๑๐. นักเรียนวางแผนข้ันตอนการปฏิบัติงาน
จับลิ้น ความลับ สิ่งที่ควรหวงแหน ท่ีมีประสทิ ธิภาพเพื่อนำ�ไปสู่ความส�ำ เร็จ
ไซ โกรธ
เถื่อน จับผิดจากคำาพูดของคนอื่น ep 3 ขั้นปฏิบตั ิ
ทอด เครื่องสานสำาหรับดักปลา แหลละงั สกราุปรปควฏาิบมัตริู้
ทับ ป่า ๑๑. นักเรียนเขียนข้ันตอนการปฏิบัติงานจริง
ท่านไท้ วาง ทิ้ง
ทำานุก บ้าน ที่อยู่อาศัย และลงมอื ปฏิบัตติ ามแผน
ที่สุ้มเสือ ผู้เป็นใหญ่ ๑๒. สมาชิกในกลุ่มร่วมกันประเมินความสำ�เร็จ
ธราดล อุดหนุน บำารุง
บังบด ที่รกชัฏอันตราย อาจจะมีเสือซุ่มอยู่ ของงาน และประเมินการทำ�งานเชิงระบบ
บัณเจิด พื้นแผ่นดิน เพอื่ ปรบั ปรงุ และแกป้ ญั หา
บูรพระบอบ มีความชั่วปกปิดไว้ มีเล่ห์เหลี่ยม ๑๓. นักเรียนร่วมกันสรุปส่ิงที่เข้าใจเป็นความรู้
ประหยัด เชิดสูงขึ้น สูงเด่น เฉิดฉาย ปัจจุบันใช้ว่า บรรเจิด รว่ มกนั ดงั นี้
ผันเผื่อ ธรรมเนียมหรือแบบอย่างที่มีมาแต่โบราณ • สุภาษิตพระร่วงเป็นสุภาษิตไทยโบราณ
ผิว (อ่านว่า ผิ-วะ) ระมัดระวัง ที่มีมาแต่สมัยสุโขทัย มีเนื้อหาให้ข้อคิด
พลอด เผื่อแผ่ เอื้อเฟื้อ เก่ียวกับการปฏิบัติตนในชีวิต ซ่ึงส่วนใหญ่
พิสดาร แม้ว่า เป็นเรื่องของการวางตนในสังคม สุภาษิตน้ี
ไฟฟุน พูดเรื่อยอย่างอ่อนหวานน่าฟัง เป็นต้นแบบให้เกิดวรรณคดีสุภาษิต เช่น
มลัก กว้างขวาง ละเอียดลออ โคลงโลกนิติ และยังนำ�ไปใช้อ้างอิงในการ
ยิ่ง โกรธเป็นไฟ ประพันธ์เสมอ ซ่ึงแสดงให้เห็นว่าสุภาษิต-
เยียว มาก แจ้ง พระรว่ งบางบทยงั คงมคี วามทนั สมยั และน�ำ มา
ระบิล ในที่นี้หมายถึง เยี่ยง ประยุกตใ์ ชไ้ ด้ในชวี ิตประจ�ำ วัน
ระบือ ผิว่า แม้ว่า ถ้า
เลศ เรื่อง ความ • คนโหดให้เอน็ ดู
สะเทิน เลื่องลือ เอิกเกริก ลือ • ปลกู ไมตรีทวั่ ชน
การแสดงอาการเป็นชั้นเชิงให้รู้ในที รกั ความเป็นไทย
กระดากอาย • ประพฤติตามบรู พระบอบ
เอาแตช่ อบเสียผิด
สุภาษติ พระรว่ ง 51 • อย่านัง่ ชดิ ผ้ใู หญ่
• จงนบนอบผู้ใหญ่
เสริมความรู้ ครูควรสอน ม่งุ ม่นั ในการท�ำ งาน • นอบตนต่อผ้เู ฒ่า
• เขา้ ออกอย่าวางใจ ระวงั ระไวหนา้ หลงั • เมอ่ื นอ้ ยใหเ้ รียนวิชา ให้หาสินเมอ่ื ใหญ่ • ทดแทนคุณทา่ นเม่ือยาก
เยยี วผู้ชังจะคอยโทษ • ผิจะบังบังจงลับ ผจิ ะจับจบั จงมัน่ • ครบู าสอนอยา่ โกรธ
• การจะทำ�อย่าด่วนได้ ผิจะคนั้ คั้นจงตาย ผิจะหมายหมายจงแท้ • อยา่ เลยี นครูเตอื นด่า
• อย่าผูกมิตรคนจร ผิจะแก้แกจ้ งกระจ่าง • ท่านรักจงรักตอบ
• เผ่ากระษตั ริย์เพลงิ งู อยา่ ดูถูกวา่ น้อย มีจติ สาธารณะ • ทา่ นนอบตนจงนอบแทน
หิง่ หอ้ ยอย่าแขง่ ไฟ • ปลูกไมตรีอย่าร้รู า้ ง สรา้ งกศุ ลอย่ารูโ้ รย • ทา่ นสอนอย่าสอนตอบ
• คดิ ขา้ งหนา้ อยา่ เบา อยา่ ถอื เอาตนื้ กวา่ ลกึ • โอบอ้อมเอาใจคน • ตระกูลตนจงค�ำ นับ
เมอ่ื เขา้ ศกึ ระวังตน
51 สุดยอดคู่มือครู
GPAS 5 Steps ข้ันสังGเกตatรhวeบrรiวnมgข้อมูล ข้ันคิดวิPเคrรoาcะหe์แsลsะiสnรgุปความรู้
บูรณาการทักษะศตวรรษที่ 21 แนวข้อสอบ O-NET/PISA
Step 4
ขนั้ สอื่ สารและนำ� เสนอ สุวาน หมา
ห้าว อวดดี กล้าแข็ง บ้าบิ่น
๑๔. นักเรียนออกมานำ�เสนอวิธีการ โหด ในสมัยโบราณใช้ในความหมายว่า “ไร้” เช่นเดียวกับที่ใช้ใน
เผยแพร่สุภาษิตพระร่วงทีละกลุ่ม สำานวนไทยว่า “นกไร้ไม้โหด”
เช่น รอ้ งล�ำ ตดั แสดงละคร เผยแพร่ อนุสาสน์ อบรม สั่งสอน
ด้วยสิ่งพิมพ์รูปแบบต่าง ๆ เผยแพร่ อรรถ เนื้อความ
ผ่านอินเทอร์เน็ต ออกก้าง แสดงอำานาจ ในที่นี้หมายถึง แสดงอำานาจแก่ขุนนาง
อำารุง บำารุง เลี้ยงดู ทะนุถนอม
๑๕. นักเรียนสืบค้นความรู้เพิ่มเติม อุดร เหนือ
เ กี่ ย ว กั บ สุ ภ า ษิ ต พ ร ะ ร่ ว ง แ ล ะ เอาแต่ชอบเสียผิด ยึดถือแต่สิ่งถูกต้องดีงาม ไม่ทำาสิ่งผิด
ว ร ร ณ ก ร ร ม สุ ภ า ษิ ต จ า ก แ ห ล่ ง
การเรียนรู้อย่างหลากหลาย เช่น ความรู้เพิ่มเติม
หอ้ งสมดุ อนิ เทอรเ์ นต็ แลว้ น�ำ ความรู้
ทไ่ี ดม้ าสือ่ สารอย่างมีประสทิ ธิภาพ พระร่วง
บูรณาการทักษะศตวรรษที่ 21 คำาว่า พระร่วง เมื่อพิจารณาในแง่ประวัติศาสตร์ มีความหมายถึงชื่อราชวงศ์ที่สถาปนาและ
ปกครองกรุงสุโขทัย ราชวงศ์พระร่วงเป็นราชวงศ์ที่สถาปนาขึ้นเมื่อพ่อขุนบางกลางหาวทรงราชาภิเษก
๑. นั ก เ รี ย น สื บ ค้ น ข้ อ มู ล ท่ี เ ป็ น เป็นพ่อขุนศรีอินทราทิตย์ โดยคำาว่า ร่วง แปลว่า รุ่ง เรือง พระร่วงจึงมีความหมายว่า
ป ร ะ โ ย ช น์ ท า ง อิ น เ ท อ ร์ เ น็ ต เ พ่ื อ กษัตริย์ผู้รุ่งเรือง ซึ่งหมายถึงพระมหากษัตริย์แห่งกรุงสุโขทัยทุกพระองค์
พัฒนาทักษะด้านสารสนเทศ สื่อ
และเทคโนโลยี รู้จักเลือกใช้ข้อมูล ศาสตราจารย์ ดร.ประเสริฐ ณ นคร จัดลำาดับกษัตริย์สุโขทัยไว้ดังนี้
เพอื่ พัฒนาตนเองและสงั คม ๑. พ่อขุนศรีอินทราทิตย์
๒. พ่อขุนบานเมือง
๒. ครูแนะนำ�หนังสือท่ีน่าสนใจ ๓. พ่อขุนรามคำาแหงมหาราช
ให้นักเรียนอ่านเพิ่มเติม เช่น ๔. พระยาเลอไทย
ทำ�ดีได้ดที �ำ ช่ัวได้ชว่ั ๕. พระยางั่วนำาถุม
๖. พระมหาธรรมราชาที่ ๑ (ลิไทย)
นิทานสภุ าษิตไทย ๗. พระมหาธรรมราชาที่ ๒ (ลือไทย)
๘. พระมหาธรรมราชาที่ ๓ (ไสยลือไทย)
๙. พระมหาธรรมราชาที่ ๔ (บรมปาล)
เว็บไซต์แนะนำา
สุภาษิตพระร่วง http://www.info.ru.ac.th/province/sukhotai/wmoral.htm
52 วรรณคดีและวรรณกรรม ช้ันมัธยมศกึ ษาปีท ่ี ๑
แนวข้อสอบ O-NET/PISA
ในชว่ งเทศกาลปใี หม่แตล่ ะปเี ราไม่จำ�เปน็ ตอ้ งเปน็ ผรู้ บั อยู่ฝ่ายเดียว การได้เปน็ ผูใ้ ห้กม็ ีความสขุ ไม่นอ้ ยเช่นกนั
การให้ในที่นี้ไม่จำ�เป็นต้องให้ส่ิงของที่มีราคาแพง แต่เป็นการให้ท่ีมีคุณค่าทางด้านจิตใจ เช่น การให้ความรัก
ให้ความจริงใจ ให้รอยย้มิ ให้อภยั และให้ความชว่ ยเหลอื เชน่ ช่วยเหลือดูแลผสู้ ูงอายุ แม้เราอาจจะชว่ ยเหลือท่าน
ได้ไม่มาก แต่อยา่ งน้อยในชว่ งเทศกาลดี ๆ แบบนี้ ก็ชว่ ยให้ท่านมรี อยยิม้ และมคี วามสุขได้เชน่ กัน
เรยี บเรียงจาก http://www.thaihealth.or.th
สุดยอดคู่มือครู 52
A ขั้นปฏิบัติและสรุปความรู้หลังการปฏิบัติ Applyขin้ันgส่ือthสeารCแoลmะนm�ำuเnสiนcaอtion Skill ขั้นSปeรlะfเม-Rินeเพgื่อuเพla่ิมtคinุณgค่า
pplying and Constructing the Knowledge
เสริมความรู้ ครูควรสอน ตัวชี้วัด รอบรู้อาเซียนและโลก
Stasean
ประเด็นทบทวนและควรคิด 5ep ขั้นประเมนิ เพอ่ื เพิม่ คุณค่า
บริการสังคม
และจติ สาธารณะ
๑. สุภาษิตพระร่วงจัดเป็นหมวดหมู่ตามลักษณะคำาสอนได้กี่ประเภท แต่ละประเภทประกอบด้วย ๑๖. นักเรียนนำ�คำ�สอนในสุภาษิต-
สุภาษิตใดบ้าง พ ร ะ ร่ ว ง ม า อ ธิ บ า ย เ ช่ื อ ม โ ย ง กั บ
๒. นักเรียนคิดว่าสุภาษิตบทใดที่ล้าสมัย และสุภาษิตบทใดที่ยังใช้ได้ดีในสังคมปัจจุบัน คา่ นยิ มหลกั ของคนไทย ๑๒ ประการ
ขอให้ยกบทสุภาษิตและแสดงเหตุผลประกอบให้ชัดเจน และแสดงให้เห็นถึงความสำ�คัญ
๓. คำาสอนในเรื่องสุภาษิตพระร่วงสะท้อนให้เห็นลักษณะของคนไทยอย่างไรบ้าง ข อ ง ก า ร นำ � ม า ป ฏิ บั ติ ใ น ชี วิ ต จ ริ ง
๔. นักเรียนประทับใจสุภาษิตบทใดมากที่สุด เพราะเหตุใด และนักเรียนสามารถนำาสุภาษิตนั้น โดยใช้แผนภาพความคิด ดงั น้ี
ไปใช้ประโยชน์ในชีวิตประจำาวันได้อย่างไร
๕. นักเรียนคิดว่าสุภาษิตไทยมีอิทธิพลต่อวิถีชีวิตของคนไทยอย่างไรบ้าง ตัวอยา่ งแผนภาพความคดิ
กิจกรรมเสนอแนะ ถ้าปฏิบตั ิ ผลทเ่ี กิดข้นึ
๑. แต่งคำาประพันธ์ประเภทร่ายสุภาพ ความยาว ๑๕-๒๐ วรรค โดยมีเนื้อหากล่าวถึงสภาพสังคม ค่านยิ ม
หรือเหตุการณ์ปัจจุบัน
๒. จัดหมวดหมู่คำาสอนในสุภาษิตพระร่วง โดยใช้เกณฑ์จุดประสงค์ในการสอนและกลุ่มเป้าหมาย ถา้ ไม่ปฏิบัติ ผลทีเ่ กิดขึ้น
ในการสอน แล้วนำาเสนอ
๓. พูดแสดงความคิดเห็นหรือมุมมองเกี่ยวกับสุภาษิตต่อไปนี้ ตัวชี้วัด
๓.๑ คบขุนนางอย่าโหด
๓.๒ ลูกเมียอย่าวางใจ ท ๕.๑ ม. ๑/๑
๓.๓ หว่านพืชจักเอาผล เลี้ยงคนจักกินแรง (ข้อ ๑)
๓.๔ ยอครูยอต่อหน้า ยอข้าเมื่อแล้วกิจ ท ๕.๑ ม. ๑/๒
๓.๕ ผิดอย่าเอาเอาแต่ชอบ (ขอ้ ๒)
๔. เลือกคำาสอนจากสุภาษิตพระร่วงที่นักเรียนประทับใจ ๑ คำาสอน แล้วนำามาเขียนเรียงความ ท ๕.๑ ม. ๑/๓
ในประเด็นความหมาย ตัวอย่าง เหตุการณ์และการนำาไปประยุกต์ใช้ในการดำาเนินชีวิต (ข้อ ๕)
ท ๕.๑ ม. ๑/๕
จุดประกายโครงงาน (ขอ้ ๔)
๑. แต่งร่ายสุภาพที่มีเนื้อหากล่าวถึงคำาสอนและเตือนภัยในสังคมปัจจุบัน
๒. ค้นคว้ารวบรวมวรรณกรรม ข่าว เหตุการณ์ ฯลฯ ที่สะท้อนคำาสอนในสุภาษิตพระร่วง
หรือแสดงให้เห็นผลของการไม่ปฏิบัติตามคำาสอนในสุภาษิตพระร่วง
สุภาษติ พระร่วง 53 ตัวชี้วัด
แนวข้อสอบ O-NET/PISA ท ๕.๑ ม. ๑/๔
(ขอ้ ๔)
ขอ้ ความนี้สอดคล้องกบั สุภาษติ พระร่วงบทใด
๑ อย่าขอของรกั มติ ร (อยา่ ขอของท่ีเพ่อื นรกั ) แนวค�ำตอบ
๒ อยา่ ได้รับของเขญ็ (อย่ารบั ของที่จะน�ำ ความเดือดร้อนมาให)้
๓ ปลกู ไมตรอี ยา่ รูร้ า้ ง (ให้แสดงความหวงั ดีตอ่ กนั อย่เู สมอ) ดูตัวอย่างคำ�ตอบของประเด็นทบทวน
๔ มสี ินอยา่ อวดมง่ั (อย่าอวดรวย) และควรคดิ ในหนา้ พิเศษ ๑๕-๑๖
53 สุดยอดคู่มือครู
GPAS 5 Steps ข้ันสังGเกตatรhวeบrรiวnมgข้อมูล ขั้นคิดวิPเคrรoาcะหe์แsลsะiสnรgุปความรู้
บูรณาการทักษะศตวรรษที่ 21
แนวข้อสอบ O-NET/PISA
เป้าหมายการเรยี นรู้
มาตรฐานการเรียนรู้ ๔หนว่ ยการเรียนรู้ที่
มาตรฐาน ท ๕.๑ เขา้ ใจและแสดงความคิดเหน็
วิ จ า ร ณ์ ว ร ร ณ ค ดี แ ล ะ ว ร ร ณ ก ร ร ม ไ ท ย กาพยพ์ ระไชยสรุ ิยา
อยา่ งเหน็ คณุ คา่ และน�ำ มาประยกุ ตใ์ ชใ้ นชวี ติ จรงิ
ตัวชวี้ ดั กาพย์พระไชยสุริยา เป็นผลงานประพันธ์
สมรรถนะส�ำ คญั ของผเู้ รียน ของสุนทรภู่ แต่งขึ้นในสมัยรัชกาลท่ี ๓
๑. ความสามารถในการส่ือสาร สรปุ เนอ้ื หาวรรณคดแี ละวรรณกรรมทอี่ า่ น เพื่อใช้สำาหรับเป็นแบบเรียนเร่ืองตัวสะกด
• ทักษะการอ่าน (ท ๕.๑ ม. ๑/๑) อย่างไรก็ตาม เน้ือหาของวรรณคดีเรื่องนี้
• ทกั ษะการเขยี น วิเคราะห์วรรณคดีและวรรณกรรมทอ่ี า่ น ส ะ ท้ อ น ใ ห้ เ ห็ น คุ ณ ค่ า ใ น ด้ า น สั ง ค ม แ ล ะ
• ทกั ษะการฟัง การดู และการพดู พร้อมยกเหตุผลประกอบ (ท ๕.๑ ม. ๑/๒) การเมือง กล่าวคือ เสนอภาพการล่มสลาย
๒. ความสามารถในการคดิ อธบิ ายคณุ ค่าของวรรณคดแี ละวรรณกรรม ของเมือง อันเน่ืองมาจากการประพฤติทุจริต
๓. ความสามารถในการแกป้ ญั หา ท่ีอ่าน (ท ๕.๑ ม. ๑/๓) ของผมู้ อี าำ นาจ เหตกุ ารณใ์ นเมอื งสาวตั ถจี งึ เปน็
๔. ความสามารถในการใชท้ ักษะชีวติ สรุปความรแู้ ละข้อคดิ จากการอา่ น อทุ าหรณใ์ หแ้ กป่ ระชาชนทกุ คนทจี่ ะตอ้ งรว่ มใจ
๕. ความสามารถในการใชเ้ ทคโนโลยี เพือ่ ประยุกต์ใช้ในชีวติ จรงิ (ท ๕.๑ ม. ๑/๔) และปฏิบัติตนตามหลักคุณธรรม จริยธรรม
ทอ่ งจำาบทอาขยานตามท่ีกำาหนด เพือ่ สรา้ งความสงบและสนั ติ
คุณลกั ษณะอนั พงึ ประสงค์ และบทรอ้ ยกรองทีม่ คี ณุ คา่ ตามความสนใจ
ใฝ่เรยี นรู้ (ท ๕.๑ ม. ๑/๕)
ตัวช้ีวดั ที่ ๔.๑ ตง้ั ใจ เพยี รพยายามในการเรียน
และเข้าร่วมกิจกรรมการเรยี นรู้ แผนผังสาระการเรียนรู้ เรือ่ งราวของ
ตัวชี้วัดท่ี ๔.๒ แสวงหาความรู้จากแหลง่ เรยี นรู้ พระไชยสุริยา
ต่าง ๆ ท้ังภายในและภายนอกโรงเรียน บทนำาเรอ่ื ง
ด้วยการเลอื กใช้ส่อื อย่างเหมาะสม บนั ทกึ ความรู้ วรรณคดีศึกษา
วิเคราะห์ สรุปเป็นองค์ความรู้ สามารถนำ�ไปใช้
ในชวี ติ ประจำ�วนั ได้ เว็บไซตแ์ นะนำา กาพยพ์ ระไชยสรุ ิยา บทวิเคราะห์
อยู่อยา่ งพอเพียง ความรู้เพิม่ เติม ศัพทานกุ รม
ตัวชี้วัดที่ ๕.๑ ดำ�เนินชีวิตอย่างพอประมาณ
มีเหตผุ ล รอบคอบ มคี ุณธรรม
มงุ่ มั่นในการทำ�งาน บูรณาการทักษะศตวรรษท่ี 21จุด น
ตวั ช้ีวดั ท่ี ๖.๑ ต้งั ใจและรับผิดชอบ ประกายโครงงา
ในการปฏบิ ัตหิ น้าทีก่ ารงาน
ตัวช้ีวัดที่ ๖.๒ ทำ�งานด้วยความเพียรพยายาม นักเรียนนำ�คำ�ประเภทต่าง ๆ ในภาษาไทย เช่น คำ�พ้อง คำ�ท่ีมีพยัญชนะต้นควบกลํ้า
และอดทนเพือ่ ใหง้ านส�ำ เร็จตามเปา้ หมาย คำ�ท่ีมีอักษรนำ� คำ�ที่มีรูปวรรณยุกต์ มาร้อยเรียงเป็นเรื่องราวเพื่อให้ผู้อ่านได้เรียนรู้คำ�
รกั ความเป็นไทย และฝึกอ่านคำ�ชนิดน้ัน ๆ ผ่านเร่ืองราวท่ีสนุกสนาน โดยเลือกรูปแบบการนำ�เสนอตาม
ตัวช้ีวัดท่ี ๗.๒ เห็นคุณค่าและใช้ภาษาไทย ความถนัด อาจเป็นร้อยแก้วหรือร้อยกรองก็ได้ พร้อมทั้งวาดภาพประกอบให้น่าสนใจ
ในการส่อื สารไดอ้ ยา่ งถูกต้องเหมาะสม จัดทำ�เป็นแบบสอนอ่านคำ�สำ�หรบั นอ้ ง ๆ
สุดยอดคู่มือครู 54
A ข้ันปฏิบัติและสรุปความรู้หลังการปฏิบัติ Applyขinั้นgสื่อthสeารCแoลmะนm�ำuเnสiนcaอtion Skill ข้ันSปeรlะfเม-Rินeเพgื่อuเพla่ิมtคinุณgค่า
pplying and Constructing the Knowledge
เสริมความรู้ ครูควรสอน ตัวช้ีวัด รอบรู้อาเซียนและโลก
asean
บทน�ำ เร่ือง ตวั ชี้วดัSt
กาพย์พระไชยสุริยาเป็นงานประพันธ์ของสุนทรภู่ ประพันธ์ขึ้น ท ๕.๑ ม. ๑/๑
ประมาณ พ.ศ. ๒๓๘๒-๒๓๘๕ ในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระ- ท ๕.๑ ม. ๑/๒
นั่งเกล้าเจ้าอยู่หัว ขณะที่สุนทรภู่บวชอยู่ที่วัดเทพธิดาราม จุดมุ่งหมาย ท ๕.๑ ม. ๑/๓
ของผู้ประพันธ์ คือ ใช้เป็นแบบสอนอ่านคำาเทียบ หลังจากที่เรียน ท ๕.๑ ม. ๑/๔
การผันอักษรแล้ว จึงให้อ่านประสมคำาในมาตราต่าง ๆ เริ่มตั้งแต่ ท ๕.๑ ม. ๑/๕
มาตราแม่ ก กา ไปจนจบแม่ เกอว
ด้วยเหตุที่สุนทรภู่เคยเป็นครูของเจ้าฟ้า ๓ พระองค์ ซึ่งเป็นพระราชโอรสในพระบาทสมเด็จ- ภาระงาน/ชนิ้ งาน
พระพุทธเลิศหล้านภาลัย ได้แก่ เจ้าฟ้าอาภรณ์ เจ้าฟ้ากลาง และเจ้าฟ้าปิ๋ว นักวรรณคดีจึงสันนิษฐานว่า
สุนทรภู่ได้แต่งแบบเรียนสอนภาษาไทยชั้นต้นขึ้น โดยนำาเรื่องพระไชยสุริยามาเป็นเนื้อเรื่องให้สอดคล้อง แบบสอนอา่ นค�ำ ในภาษาไทย
กับการสอนหนังสือไทย ซึ่งเมื่อผู้เรียนอ่านตัวอักษรได้แล้วก็ให้เรียนการประสมอักษร
ep 1
รูปแบบของกาพย์พระไชยสุริยาใช้คำาประพันธ์ประเภทกาพย์ ๓ ชนิด คือ กาพย์ยานี ๑๑
กาพย์ฉบัง ๑๖ และกาพย์สุรางคนางค์ ๒๘ สุนทรภู่ใช้คำาประพันธ์ประเภทกาพย์มาผูกเป็น ขน้ั สงั เกต
เนื้อเรื่องจึงเรียกว่า กาพย์พระไชยสุริยา การดำาเนินเรื่องใช้รูปแบบนิทาน เริ่มจากคำาง่าย ๆ ในมาตรา รวบรวมข้อมลู
แม่ ก กา ตามด้วยตัวสะกดในมาตราแม่ กน กง กก กด กบ กม เกย และจบด้วยแม่ เกอว นักเรียน
สามารถอ่านและจดจำาได้ง่ายขึ้น ตอนท้ายเรื่องสอนนักเรียนให้ตั้งใจและเอาใจใส่ในการเรียน ๑. นักเรียนร่วมกันสนทนา โดยตอบ
การดำาเนินเรื่องลักษณะนี้ช่วยให้นักเรียนอ่านได้อย่างเพลิดเพลิน ค�ำ ถาม ดังน้ี
เรื่องราวของพระไชยสุริยา • กาพย์พระไชยสุริยามีคุณค่า
อย่างไร (ตัวอย่างคำ�ตอบ ให้เด็กไทย
เมืองสาวัตถีมีกษัตริย์พระนามว่า พระไชยสุริยา และมเหสีพระนามว่า สุมาลี ทั้งสองปกครอง ใชฝ้ กึ ทกั ษะการอา่ นและปลกู ฝงั คณุ ธรรม
บ้านเมืองอย่างสงบสุข อยู่มาไม่นานเหล่าข้าราชบริพารเกิดลุ่มหลงในอบายมุข ประพฤติชั่ว ผู้คน จรยิ ธรรม ค่านิยมทดี่ ีงาม)
เสื่อมจากศีลธรรม หลังจากนั้นเกิดนำ้าป่าไหลเข้ามาท่วมเมือง ชาวเมืองต่างหนีเอาตัวรอด สุดท้าย
เมืองสาวัตถีจึงกลายเป็นเมืองร้าง ๒. นั ก เ รี ย น ศึ ก ษ า บ ท นำ � เ ร่ื อ ง
ฝ่ายพระไชยสุริยาและมเหสีพร้อมด้วยบริวารก็ขึ้นเรือสำาเภาหนีออกจากเมือง ระหว่าง เ พื่ อ ทำ � ค ว า ม เ ข้ า ใ จ ก่ อ น อ่ า น
เดินทางเกิดพายุใหญ่ ทำาให้เรืออับปางลง พระไชยสุริยาและมเหสีว่ายนำ้าขึ้นมาบนฝั่งได้และพบกับ กาพย์พระไชยสรุ ิยา
พระฤๅษี จากนั้นทั้งสองจึงตั้งใจบำาเพ็ญศีลภาวนาและพบสัจธรรมของชีวิต
สุนทรภู่เป็นกวีที่มีความสามารถอย่างยิ่ง ผลงานของท่านนอกจากจะมีหลายเรื่องหลายประเภทแล้ว ๓. นั ก เ รี ย น อ่ า น เ ร่ื อ ง ร า ว ข อ ง
ยังแทรกคำาสอนและให้แง่คิดด้านต่าง ๆ มากมาย องค์การเพื่อการศึกษา วิทยาศาสตร์ และวัฒนธรรม พระไชยสุริยา เพื่อเป็นพ้ืนฐานของ
แห่งสหประชาชาติ (UNESCO) จึงยกย่องให้ท่านเป็นกวีดีเด่นของโลก ดังนั้น วันที่ ๒๖ มิถุนายน การศกึ ษาวรรณคดี
จึงเป็นวันน้อมรำาลึกถึงคุณูปการทางวรรณคดีของท่าน สถาบันการศึกษาและหน่วยงานทางภาษาและ
วรรณคดจี ะจดั กจิ กรรมตา่ ง ๆ ทีเ่ กีย่ วขอ้ งกบั ชวี ประวตั แิ ละผลงานของทา่ น นกั เรยี นควรศกึ ษาชวี ประวตั ิ
ของท่าน เพราะมีแง่มุมที่น่าสนใจหลายด้าน รวมทั้งควรศึกษาผลงานเรื่องอื่น ๆ นอกจากนิทานคำากาพย์
เรื่องนี้
กาพย์พระไชยสุรยิ า 55
เสริมความรู้ ครูควรสอน
สุนทรภู่แต่งคำ�ประพันธ์ประเภทกาพย์เพียงเร่ืองเดียว เล่ากันว่าท่านเคยถูก
ปรามาสว่าแต่งเป็นแต่กลอนสุภาพ ท่านจึงแต่งกาพย์พระไชยสุริยา เพ่ือพิสูจน์
ฝมี ือว่ามคี วามสามารถในการแต่งคำ�ประพนั ธป์ ระเภทอืน่ ด้วย
55 สุดยอดคู่มือครู
GPAS 5 Steps ข้ันสังGเกตatรhวeบrรiวnมgข้อมูล ขั้นคิดวิPเคrรoาcะหe์แsลsะiสnรgุปความรู้
St St บูรณาการทักษะศตวรรษที่ 21 แนวข้อสอบ O-NET/PISA
ep 1 กาพย์พระไชยสุริยา
ข้นั สังเกต
รวบรวมข้อมูล
๔. นั ก เ รี ย น อ่ า น ก า พ ย์ พ ร ะ ไ ช ย สุ ริ ย า ยานี ๑๑ สนุ ทรภู่
โดยอ่านแบบสำ�รวจเรื่อง พร้อมท้ังบันทึก สะธุสะจะขอไหว้ พระศรีไตรสรณา
คำ�ทีไ่ ม่รูค้ วามหมาย พ่อแม่แลครูบา เทวดาในราศี มีกิริยาอัชฌาศัย
ข้าเจ้าเอา ก ข เข้ามาต่อ ก กา มี ได้อาศัยในพารา
๕. นักเรียนศึกษาความหมายคำ�ศัพท์ แก้ไขในเท่านี้ ดีมิดีอย่าตรีชา ชาวบุรีก็ปรีดา
จากศัพทานุกรมท้ายเร่ือง และค้นหา ได้ข้าวปลาแลสาลี
ความหมายของค�ำ จากพจนานกุ รมเพม่ิ เตมิ จะรำ่าคำาต่อไป พอล่อใจกุมารา ก็หาเยาวนารี
ธรณีมีราชา เจ้าพาราสาวะถี ทำามโหรีที่เคหา
๖. นั ก เ รี ย น อ่ า น ก า พ ย์ พ ร ะ ไ ช ย สุ ริ ย า ชื่อพระไชยสุริยา มีสุดามเหสี เข้าแต่หอล่อกามา
อยา่ งละเอียดอกี คร้ัง ชื่อว่าสุมาลี อยู่บุรีไม่มีภัย โลโภพาให้บ้าใจ
เหไปเข้าภาษาไสย
ep 2 ข้นั คิดวเิ คราะห์ ข้าเฝ้าเหล่าเสนา ฉ้อแต่ไพร่ใส่ขือ่ คา
คือไก่หมูเจ้าสุภา
และสรุปความรู้ พ่อค้ามาแต่ไกล ให้สุภาก็ว่าดี
ไม่ถือพระประเวณี
๗. นั ก เ รี ย น ช่ ว ย กั น ต้ั ง คำ � ถ า ม แ ล ะ ไพร่ฟ้าประชาชี ไล่ด่าตีมีอาญา
ต อ บ คำ � ถ า ม เ กี่ ย ว กั บ เ ร่ื อ ง ที่ อ่ า น ว่าโง่เง่าเต่าปูปลา
โดยครเู ปน็ ผ้แู นะน�ำ เช่น ทำาไร่ข้าวไถนา ว่าใบ้บ้าสาระยำา
เลา่ กล็ ะพระสธรรม
• เมอื งสาวัตถใี นตอนแรกเป็นอยา่ งไร อยู่มาหมู่ข้าเฝ้า ไปเร่รำ่าทำาเฉโก
(บ้านเมืองสงบ อุดมสมบรู ณ์ ศีรษะไม้ใจโยโส
การคา้ รงุ่ เรอื ง) กาพย์พระไช ยสรุ ิย า (๑) ที่หน้าตาดีดี ข้าขอโมทนาไป
• ตอ่ มาขา้ ราชบรพิ ารประพฤตติ นอยา่ งไร คำ่าเช้าเฝ้าสีซอ
(มัวเมาตัณหาราคะ ฉอ้ โกง หาได้ให้ภริยา
ไมซ่ ่อื สัตยใ์ นหนา้ ท่ี ไม่มศี ีลธรรม)
ไม่จำาคำาพระเจ้า
เสริมความรู้ ครูควรสอน
ถือดีมีข้าไท
คำ � ป ร ะ พั น ธ์ ต อ น น้ี ส ะ ท้ อ น ใ ห้ เ ห็ น
ความไม่ซ่ือสัตย์ของข้าราชการท่ีรับสินบน คดีที่มีคู่
ซึ่งครูควรอธิบายให้นักเรียนตระหนักว่า
ไม่ว่าจะประกอบอาชีพใดก็ควรซื่อตรง ใครเอาข้าวปลามา
ในหน้าท่ีของตนเองและไม่นิ่งเฉยเมื่อเห็น
การกระทำ�ท่ไี มถ่ กู ตอ้ ง ที่แพ้แก้ชนะ
( ป ลู ก ฝั ง คุ ณ ลั ก ษ ณ ะ อั น พึ ง ป ร ะ ส ง ค์
ดา้ นซื่อสัตย์สุจรติ ) ขี้ฉ้อก็ได้ดี
ที่ซื่อถือพระเจ้า
ผู้เฒ่าเหล่าเมธา
ภิกษุสมณะ
คาถาว่าลำานำา
ไม่จำาคำาผู้ใหญ่
ที่ดีมีอะโข
56 วรรณคดีและวรรณกรรม ชนั้ มธั ยมศึกษาปีท่ี ๑
แนวข้อสอบ O-NET/PISA
อ่านพระบรมราโชวาทนี้ แลว้ ตอบค�ำ ถามข้อ ๑-๒
“...ในบ้านเมืองน้ัน มที ง้ั คนดีและคนไมด่ ี ไมม่ ใี ครจะท�ำ ใหค้ นทุกคนเปน็ คนดไี ด้ทงั้ หมด การทำ�ให้บา้ นเมืองมคี วามปรกตสิ ุขเรยี บร้อย จึงมิใช่
การทำ�ให้ทุกคนเป็นคนดี หากแต่อยู่ท่ีการส่งเสริมคนดี ให้คนดีได้ปกครองบ้านเมืองและควบคุมคนไม่ดีไม่ให้มีอำ�นาจ ไม่ได้ก่อความเดือดร้อน
วุน่ วายได้...”
พระบรมราโชวาทพระบาทสมเดจ็ พระบรมชนกาธเิ บศร มหาภูมพิ ลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพติ ร ในพิธเี ปิดงานชุมนมุ ลกู เสือแห่งชาติ คร้ังที่ ๖
ณ ค่ายลกู เสือวชริ าวธุ อ�ำ เภอศรรี าชา จังหวัดชลบรุ ี วันพฤหัสบดที ่ี ๑๑ ธันวาคม พ.ศ. ๒๕๑๒
สุดยอดคู่มือครู 56
A ขั้นปฏิบัติและสรุปความรู้หลังการปฏิบัติ Applyขin้ันgสื่อthสeารCแoลmะนm�ำuเnสiนcaอtion Skill ขั้นSปeรlะfเม-Rินeเพgื่อuเพlaิ่มtคinุณgค่า
pplying and Constructing the Knowledge
เสริมความรู้ ครูควรสอน ตัวชี้วัด รอบรู้อาเซียนและโลก
Step 2asean
ข้ันคดิ วิเคราะห์
และสรปุ ความรู้
พาราสาวะถี ใครไม่มีปรานีใคร ๘. นักเรียนช่วยกันต้ังคำ�ถามและ
ดุดื้อถือแต่ใจ ที่ใครได้ใส่เอาพอ ต อ บ คำ � ถ า ม เ กี่ ย ว กั บ เ ร่ื อ ง ที่ อ่ า น
ผู้ที่มีฝีมือ ทำาดุดื้อไม่ซื้อขอ โดยครเู ป็นผแู้ นะน�ำ เชน่
ไล่คว้าผ้าที่คอ อะไรล่อก็เอาไป
• ผทู้ ่ีมฝี มี ือ
ทำ�ดดุ อ้ื ไม่ซ้อื ขอ
ไล่คว้าผา้ ท่คี อ
อะไรลอ่ ก็เอาไป
คำ�ประพันธ์บทนี้สะท้อนให้เห็นว่า
บา้ นเมอื งมสี ภาพอยา่ งไร
(บ้านเมืองวุ่นวายเพราะโจรผู้รา้ ยชุกชมุ )
กาพยพ์ ระไชยสุริยา 57 เสริมความรู้ ครูควรสอน
แนวข้อสอบ O-NET/PISA ครูช้ีให้นักเรียนเห็นสังคมที่วุ่นวาย
เนื่องจากทุกคนไม่เคารพกฎเกณฑ์
๑. สาระส�ำคญั ของพระบรมราโชวาทนี้คอื ข้อใด ข้อบังคับของสังคม ขาดระเบียบวินัย
๑ การดแู ลคนไม่ดี ๒ การท�ำให้ทกุ คนเป็นคนดี ขาดศีลธรรม จึงทำ�รา้ ยและละเมดิ สิทธิ
๓ การท�ำใหบ้ ้านเมืองสงบสุข ๔ การท�ำใหค้ นดีและคนไมด่ อี ยรู่ ่วมกันได้ ของผู้อื่น แต่ถ้าทุกคนปฏิบัติตาม
(เฉลยข้อ ๓ สาระส�ำคญั ในพระบรมราโชวาท คือ การสง่ เสรมิ คนดใี ห้ปกครองบ้านเมอื ง ระเบยี บ กฎเกณฑ์ ไมล่ ะเมิดกฎหมาย
และควบคมุ คนไม่ดไี มใ่ หม้ ีอ�ำนาจ จะท�ำใหบ้ า้ นเมอื งมีความปรกติสขุ เรยี บร้อย) มศี ลี ธรรม สังคมก็จะสงบสุข
(ปลูกฝังคุณลักษณะอันพึงประสงค์
ดา้ นมวี นิ ัย)
57 สุดยอดคู่มือครู
GPAS 5 Steps ข้ันสังGเกตatรhวeบrรiวnมgข้อมูล ข้ันคิดวิPเคrรoาcะหe์แsลsะiสnรgุปความรู้
บูรณาการทักษะศตวรรษที่ 21 แนวข้อสอบ O-NET/PISA
Step 2 ขน้ั คดิ วิเคราะห์
และสรุปความรู้
๙. นักเรียนช่วยกันต้ังคำ�ถามและ ข้าเฝ้าเหล่าเสนา มิได้ว่าหมู่ข้าไท
ต อ บ คำ � ถ า ม เ กี่ ย ว กั บ เ ร่ื อ ง ท่ี อ่ า น ถือนำ้ารำ่าเข้าไป แต่นำ้าใจไม่นำาพา
โดยครูเปน็ ผแู้ นะนำ� เช่น หาได้ใครหาเอา ไพร่ฟ้าเศร้าเปล่าอุรา
ผู้ที่มีอาญา ไล่ตีด่าไม่ปรานี
• ถือน้ํา หมายความว่าอย่างไร
(ถือนํ้า คือ ถือน้ําพระพิพัฒน์สัตยา
เป็นพิธีดื่มนํ้าสาบานและปฏิญาณว่า
จะจงรกั ภักดีต่อพระเจ้าแผน่ ดนิ )
• ปัญหาท่ีเกิดข้ึนกับเมืองสาวัตถี
คอื อะไร จะแก้ปัญหาน้ันอย่างไร
(ตัวอย่างคำ�ตอบ การล่มสลายของเมือง
สาวัตถีเกิดจากการที่ขุนนางไม่ซื่อสัตย์
เบยี ดเบียนกันหาแตป่ ระโยชนข์ องตนเอง
โดยไม่สนใจความเดือดร้อนของผู้อ่ืน
และไม่มีความกตัญญูต่อผู้มีพระคุณ
ทำ�ให้บ้านเมืองลุกเป็นไฟ ประชาชน
เดือดร้อนทกุ หย่อมหญ้า
วิธีแก้ปัญหา คือ เพียงแค่ทุกคน
มคี วามเมตตากรณุ าตอ่ กนั การเบยี ดเบยี น
คิดร้ายต่อผู้อ่ืนก็จะไม่เกิดข้ึน หากกล่าว
ง่าย ๆ ก็คือ การเอาใจเขามาใส่ใจเรา
น่นั เอง)
58 วรรณคดแี ละวรรณกรรม ชนั้ มธั ยมศึกษาปที ี่ ๑
แนวข้อสอบ O-NET/PISA
๒. พระบรมราโชวาทน้สี ามารถน�ำมาใช้แก้ปัญหาในเร่อื ง กาพยพ์ ระไชยสรุ ิยา
ได้ตามข้อใด
๑ ให้รางวัลคนท่ีท�ำความดี ๒ ไลค่ นไม่ดอี อกจากเมือง
๓ บังคบั ใหท้ ุกคนท�ำความด ี ๔ เลือกคนดีเขา้ มาช่วยบรหิ ารบ้านเมือง
(เฉลยขอ้ ๔ เมอื งสาวตั ถลี ม่ สลายเพราะเหลา่ เสนาหาผลประโยชนใ์ สต่ น ไมม่ ีศลี ธรรม
ไมร่ ับผดิ ชอบหนา้ ที่ ให้ท้ายคนเลว บา้ นเมืองจึงวนุ่ วาย)
สุดยอดคู่มือครู 58
A ขั้นปฏิบัติและสรุปความรู้หลังการปฏิบัติ Applyขin้ันgส่ือthสeารCแoลmะนm�ำuเnสiนcaอtion Skill ขั้นSปeรlะfเม-Rินeเพgื่อuเพlaิ่มtคinุณgค่า
pplying and Constructing the Knowledge
เสริมความรู้ ครูควรสอน ตัวชี้วัด รอบรู้อาเซียนและโลก
Step 2asean
ผีป่ามากระทำา มรณกรรมชาวบุรี ขน้ั คิดวิเคราะห์
นำ้าป่าเข้าธานี ก็ไม่มีที่อาศัย และสรปุ ความรู้
ข้าเฝ้าเหล่าเสนา หนีไปหาพาราไกล
ชีบาล่าลี้ไป ไม่มีใครในธานี ๑๐. นักเรียนช่วยกันตั้งคำ�ถามและ
ต อ บ คำ � ถ า ม เ ก่ี ย ว กั บ เ ร่ื อ ง ที่ อ่ า น
อนุรักษ์สิ่งแวดล้อม โดยครูเปน็ ผ้แู นะนำ� เช่น
ปัจจุบันเหตุการณ์นำ้าป่าเข้าท่วมเมืองเกิดขึ้นบ่อยครั้ง ซึ่งเป็นผลเกี่ยวเนื่องมาจาก • ผีปา่ มากระท�ำ
การกระทำาของมนุษย์ ทั้งการตัดไม้ทำาลายป่า การผลิตและใช้เทคโนโลยีอย่างไร้จิตสำานึก มรณกรรมชาวบรุ ี
ต่อสิ่งแวดล้อม และกิจกรรมต่าง ๆ ในการดำาเนินชีวิต สิ่งเหล่านี้ล้วนส่งผลให้เกิดแก๊ส นาํ้ ปา่ เข้าธานี
คาร์บอนไดออกไซด์และแก๊สเรือนกระจกในชั้นบรรยากาศเพิ่มมากขึ้นในปริมาณมหาศาล กไ็ มม่ ที ีอ่ าศัย
และเมื่อกลไกธรรมชาติไม่สามารถกำาจัดแก๊สดังกล่าวออกจากชั้นบรรยากาศของโลก คำ�ประพันธ์นี้กล่าวถึงภัยธรรมชาติ
ได้หมด จึงทำาให้อุณหภูมิของโลกสูงขึ้นเรื่อย ๆ ผืนนำ้าแข็งในขั้วโลกเหนือและนำ้าแข็ง
บนภูเขาทั่วโลกเริ่มละลาย ทำาให้ระดับนำ้าในแหล่งนำ้าต่าง ๆ สูงขึ้นจนท่วมผืนดินทั้งหมด อะไร
ก่อนที่จะถึงวันนั้น ทุกคนสามารถช่วยกันได้ง่าย ๆ เพียงลดการใช้พลังงาน (อทุ กภยั หรอื นา้ํ ทว่ ม นา้ํ ปา่ ไหลหลาก)
ในชีวิตประจำาวัน • สภาพสังคมในเมืองสาวัตถีกับ
สังคมไทยขณะนี้มีความเหมือน
และแตกต่างกันอย่างไร (ตัวอย่าง
คำ�ตอบ สามารถใช้แผนภาพความคิด
แบบเปรยี บเทยี บอธิบายค�ำ ตอบได้ ดงั น้ี
เมืองสาวตั ถเี หมสือ่งิ นทกี่ นั เมืองไทย
กาพยพ์ ระไชยสรุ ยิ า 5๙ ส่วนที่เหมือนกัน คือ ย่อมมีคนท่ี
ไม่ซ่ือสัตย์ต่อบ้านเมือง คนท่ีเห็นแก่ตัว
เบียดเบียนและทำ�ร้ายผู้อื่น ทำ�ให้สังคม
วนุ่ วายแตส่ ว่ นทแ่ี ตกตา่ งกนั คอื สงั คมไทย
ยังไม่สิ้นคนดี ยังมีบุคคลท่ีเสียสละ
เพื่อผู้อื่น ช่วยเหลือให้ผู้อื่นพ้นทุกข์
ร่วมแรงร่วมใจกันทำ�ความดีต่าง ๆ และ
ที่สำ�คัญสังคมไทยมีพระมหากษัตริย์
ผ้ทู รงทศพิธราชธรรม ทรงอุทิศพระองค์
เพอื่ ปวงชนชาวไทย)
59 สุดยอดคู่มือครู
GPAS 5 Steps ข้ันสังGเกตatรhวeบrรiวnมgข้อมูล ข้ันคิดวิPเคrรoาcะหe์แsลsะiสnรgุปความรู้
บูรณาการทักษะศตวรรษที่ 21 แนวข้อสอบ O-NET/PISA
Step 2 ขัน้ คดิ วิเคราะห์
และสรุปความรู้ ฉบัง ๑๖
พระไชยสุริยาภูมี พาพระมเหสี
๑๑. นักเรียนช่วยกันต้ังคำ�ถามและ มาที่ในลำาสำาเภา
ต อ บ คำ � ถ า ม เ กี่ ย ว กั บ เ ร่ื อ ง ที่ อ่ า น ข้าวปลาหาไปไม่เบา นารีที่เยาว์
โดยครเู ปน็ ผแู้ นะนำ� เช่น ก็เอาไปในเภตรา
เถ้าแก่ชาวแม่แซ่มา เสนีเสนา
• พระไชยสรุ ยิ ารอดพน้ จากภยั พบิ ตั ิ ก็มาในลำาสำาเภา
คร้ังน้ีอยา่ งไร (อาศยั อยใู่ นเรอื ส�ำ เภา) ตีม้าล่อช่อใบใส่เสา วายุพยุเพลา
สำาเภาก็ใช้ใบไป
• พระไชยสุริยากับพระมเหสี เภตรามาในนำ้าไหล คำ่าเช้าเปล่าใจ
จะเดินทางไปที่ใด (เดินทางไปตาม ที่ในมหาวารี
พสุธาอาศัยไม่มี ราชานารี
กระแสลม ไมม่ ีจุดหมายปลายทาง) อยู่ที่พระแกลแลดู
ปลากะโห้โลมาราหู เหราปลาทู
มีอยู่ในนำ้าคลำ่าไป
ราชาว้าเหว่หฤทัย วายุพาคลาไคล
มาในทะเลเอกา
แลไปไม่ปะพสุธา เปล่าใจนัยนา
โพล้เพล้เวลาราตรี
60 วรรณคดีและวรรณกรรม ช้นั มัธยมศกึ ษาปีที่ ๑
แนวข้อสอบ O-NET/PISA
ขอ้ ใดน�ำข้อคิดทไี่ ด้จากเรื่อง กาพย์พระไชยสรุ ิยา มาใช้อย่างถูกต้อง
๑ มคี วามซือ่ สัตย์ในหนา้ ท่ีของตน (เฉลยขอ้ ๑ เพราะเหตทุ ท่ี �ำให้เมืองสาวัตถีต้องหายนะ คือ ความคดโกง
๒ ออกปราบปรามคนชัว่ ดว้ ยตนเอง เห็นแกต่ ัวของเหลา่ เสนา ไมซ่ ่อื สัตยใ์ นหนา้ ที่ของตน เปน็ ขอ้ คดิ ทผี่ ู้อ่านควร
๓ ใชช้ วี ิตอย่ใู นป่าเพ่อื ใหเ้ กดิ ความสงบ ตระหนกั ถงึ ความซอ่ื ตรง ซง่ึ มีความส�ำคญั ต่อการด�ำเนินชวี ิตและการท�ำงาน)
๔ มงุ่ ม่ันศกึ ษาหาความรู้เพียงอย่างเดยี ว ไมต่ ้องสนใจสงิ่ รอบข้าง
สุดยอดคู่มือครู 60
A ข้ันปฏิบัติและสรุปความรู้หลังการปฏิบัติ Applyขinั้นgส่ือthสeารCแoลmะนm�ำuเnสiนcaอtion Skill ข้ันSปeรlะfเม-Rินeเพgื่อuเพla่ิมtคinุณgค่า
pplying and Constructing the Knowledge
เสริมความรู้ ครูควรสอน ตัวชี้วัด รอบรู้อาเซียนและโลก
Stasean
ep 2 ขั้นคดิ วเิ คราะห์
และสรุปความรู้
ราชาว่าแก่เสนี ใครรู้คดี ๑๒. นั ก เ รี ย น ช่ ว ย กั น ตั้ ง คำ � ถ า ม แ ล ะ
วารีนี้เท่าใดนา ต อ บ คำ � ถ า ม เ กี่ ย ว กั บ เ ร่ื อ ง ที่ อ่ า น
ข้าเฝ้าเล่าแก่ราชา ว่าพระมหา โดยครูเปน็ ผูแ้ นะน�ำ เช่น
วารีนี้ไซร้ใหญ่โต
ไหลมาแต่ในคอโค แผ่ไปใหญ่โต • เรอ่ื งทข่ี า้ ราชบรพิ ารเลา่ ถวาย
มโหฬาร์ลำ้านำ้าไหล พระไชยสุรยิ าเรียกวา่ อะไร
บาลีมิได้แก้ไข ข้าพเจ้าเข้าใจ (ตำ�นาน)
ผู้ใหญ่ผู้เฒ่าเล่ามา • ตำ�นานกล่าววา่ มหาสมุทร
ว่ามีพระยาสกุณา ใหญ่โตมโหฬาร์ มีตน้ ก�ำ เนิดจากทใี่ ด
กายาเท่าเขาคีรี (ไหลมาจากคอโค)
ชื่อว่าพระยาสำาภาที ใคร่รู้คดี • พญาสกุณาท่ีต้องการตรวจสอบ
วารีนี้โตเท่าใด
ค ว า ม ก ว้ า ง ใ ห ญ่ ข อ ง ม ห า ส มุ ท ร
มชี ือ่ ว่าอะไร
(พญาส�ำ ภาที เปน็ โอรสของพญาครุฑ)
โยโสโผผาถาไป พอพระสุริย์ใส
จะใกล้โพล้เพล้เวลา
แลไปไม่ปะพสุธา ย่อท้อรอรา
ชีวาก็จะประลัย
พอปลามาในนำ้าไหล สกุณาถาไป
อาศัยที่ศีรษะปลา
กาพยพ์ ระไชยสุริยา 61
61 สุดยอดคู่มือครู
GPAS 5 Steps ขั้นสังGเกตatรhวeบrรiวnมgข้อมูล ข้ันคิดวิPเคrรoาcะหe์แsลsะiสnรgุปความรู้
บูรณาการทักษะศตวรรษที่ 21 แนวข้อสอบ O-NET/PISA
ep 2 ขนั้ คิดวเิ คราะห์St
และสรุปความรู้
๑๓. นักเรียนช่วยกันตั้งคำ�ถามและ
ต อ บ คำ � ถ า ม เ กี่ ย ว กั บ เ ร่ื อ ง ท่ี อ่ า น
โดยครเู ป็นผแู้ นะน�ำ เช่น
• พญาสำ�ภาทีสามารถตรวจสอบ
ค ว า ม ก ว้ า ง ใ ห ญ่ ข อ ง ม ห า ส มุ ท ร
ได้สำ�เร็จหรือไม่ เพราะเหตุใด
(ไมส่ �ำ เรจ็ เพราะมหาสมทุ รกวา้ งใหญม่ าก
เกินกำ�ลงั ที่จะบินส�ำ รวจไปถงึ )
ชะแง้แลไปไกลตา จำาของ้อปลา
ว่าขอษมาอภัย
วารีที่เราจะไป ใกล้หรือว่าไกล
ข้าไหว้จะขอมรคา
ปลาว่าข้าเจ้าเยาวภา มิได้ไปมา
อาศัยอยู่ต่อธรณี
สกุณาอาลัยชีวี ลาปลาจรลี
สู่ที่ภูผาอาศัย
62 วรรณคดีและวรรณกรรม ช้นั มัธยมศึกษาปที ่ ี ๑
สุดยอดคู่มือครู 62
A ข้ันปฏิบัติและสรุปความรู้หลังการปฏิบัติ Applyขinั้นgสื่อthสeารCแoลmะนm�ำuเnสiนcaอtion Skill ขั้นSปeรlะfเม-Rินeเพg่ือuเพla่ิมtคinุณgค่า
pplying and Constructing the Knowledge
เสริมความรู้ ครูควรสอน ตัวชี้วัด รอบรู้อาเซียนและโลก
Step 2asean
ข้าเฝ้าเล่าแก่ภูวไนย พระเจ้าเข้าใจ ขัน้ คดิ วิเคราะห์
ฤทัยว้าเหว่เอกา และสรุปความรู้
จำาไปในทะเลเวรา พายุใหญ่มา
เภตราก็เหเซไป ๑๔. นักเรียนช่วยกันต้ังคำ�ถามและ
สมอก็เกาเสาใบ ทะลุปรุไป ต อ บ คำ � ถ า ม เ กี่ ย ว กั บ เ ร่ื อ ง ท่ี อ่ า น
นำ้าไหลเข้าลำาสำาเภา โดยครูเปน็ ผูแ้ นะนำ� เช่น
ผีนำ้าซำ้าไต่ใบเสา เจ้ากรรมซำ้าเอา
สำาเภาระยำาควำ่าไป • พระไชยสุริยาและพระมเหสี
ราชาคว้ามืออรไท เอาผ้าสไบ ประสบเคราะห์กรรมใดเมื่ออยู่กลาง
ต่อไว้ไม่ไกลกายา ทะเล (เรือคว่ําเพราะถกู พายุซัด)
เถ้าแก่ชาวแม่เสนา นำ้าเข้าหูตา
จระเข้เหราคร่าไป
กาพยพ์ ระไชยสุริยา 63
63 สุดยอดคู่มือครู
GPAS 5 Steps ข้ันสังGเกตatรhวeบrรiวnมgข้อมูล ข้ันคิดวิPเคrรoาcะหe์แsลsะiสnรgุปความรู้
บูรณาการทักษะศตวรรษที่ 21 แนวข้อสอบ O-NET/PISA
ep 2 ขัน้ คดิ วิเคราะห์
St
และสรุปความรู้ ราชานารีรำ่าไร มีกรรมจำาใจ
จำาไปพอปะพสุธา
๑๕. นักเรียนช่วยกันตั้งคำ�ถามและ มีไม้ไทรใหญ่ใบหนา เข้าไปไสยา
ต อ บ คำ � ถ า ม เ กี่ ย ว กั บ เ ร่ื อ ง ท่ี อ่ า น เวลาพอคำ่ารำาไร
โดยครูเปน็ ผู้แนะนำ� เชน่
สุรางคนางค์ ๒๘
• เม่ือขึ้นฝั่งได้ พระไชยสุริยาและ ขึ้นใหม่ในกน
ก กา ว่าปน ระคนกันไป
พระมเหสีไปพักแรมท่ีใด (ใต้ต้นไทร เอ็นดูภูธร มานอนในไพร
มณฑลต้นไทร แทนไพชยนต์สถาน
ในป่า)
ส่วนสุมาลี
• การปฏิบัติตนของนางสุมาลี วันทาสามี เทวีอยู่งาน
เฝ้าอยู่ดูแล เหมือนแต่ก่อนกาล
สะท้อนค่านิยมไทยในสมัยก่อน ให้พระภูบาล สำาราญวิญญา
อย่างไร พระชวนนวลนอน
เข็ญใจไม้ขอน เหมือนหมอนแม่นา
(ภรรยาต้องให้ความเคารพสามี ภูธรสอนมนต์ ให้บ่นภาวนา
เย็นคำ่ารำ่าว่า กันป่าภัยพาล
ดแู ลปรนนิบัตสิ ามใี ห้สุขสบาย)
วันนั้นจันทร
• ภธู รสอนมนต์ ใหบ้ ่นภาวนา มีดารากร เป็นบริวาร
เห็นสิ้นดินฟ้า ในป่าท่าธาร
เยน็ คํา่ รํ่าวา่ กันป่าภยั พาล มาลีคลี่บาน ใบก้านอรชร
คำ�ประพันธ์น้ีสะท้อนความเชื่อของ เย็นฉำ่านำ้าฟ้า
ชื่นชะผกา วายุพาขจร
คนไทยอย่างไร สารพันจันทน์อิน รื่นกลิ่นเกสร
แตนต่อคลอร่อน ว้าว่อนเวียนระวัน
(เมื่อไปค้างแรมในป่าหรือไปค้างคืน
จันทราคลาเคลอ่ื น
ในสถานท่ีอื่น ควรสวดมนต์เพ่ือเป็น กระเวนไพรไก่เถอ่ื น เตือนเพ่อื นขานขนั
ปเู่ จ้าเขาเขิน กู่เกริ่นหากนั
เกราะคุ้มภัยอันตรายต่าง ๆ อีกท้ัง สนิ ธุพลุ นั่ คร้นื ครั่นหวน่ั ไหว
ยงั เป็นการเคารพสถานทีด่ ว้ ย)
กาพย์พระไชยสุริยา (๒) 64 วรรณคดแี ละวรรณกรรม ชั้นมธั ยมศึกษาปที ี่ ๑
สุดยอดคู่มือครู 64
A ข้ันปฏิบัติและสรุปความรู้หลังการปฏิบัติ Applyขinั้นgส่ือthสeารCแoลmะนm�ำuเnสiนcaอtion Skill ขั้นSปeรlะfเม-Rินeเพgื่อuเพlaิ่มtคinุณgค่า
pplying and Constructing the Knowledge
เสริมความรู้ ครูควรสอน ตัวชี้วัด รอบรู้อาเซียนและโลก
พระฟื้นตื่นนอน ep 2aseanSt
ไกลพระนคร สะท้อนถอนฤทัย
เช้าตรู่สุริยน ขึ้นพ้นเมรุไกร ขั้นคดิ วิเคราะห์
มีกรรมจำาไป ในป่าอารัญ และสรปุ ความรู้
๑ ๖. นักเรียนช่วยกันตั้งคำ�ถามและ
ต อ บ คำ � ถ า ม เ กี่ ย ว กั บ เ รื่ อ ง ท่ี อ่ า น
โดยครูเป็นผแู้ นะน�ำ เชน่
• ค�ำ ประพนั ธ์ ๒ บทน้ี
สะท้อนให้เห็นภาพใด
(ความอุดมสมบรู ณข์ องป่า)
ฉบัง ๑๖
ขึ้นกงจงจำาสำาคัญ ทั้งกนปนกัน
รำาพันมิ่งไม้ในดง
ไกรกร่างยางยูงสูงระหง ตลิงปลิงปริงประยงค์
คันทรงส่งกลิ่นฝิ่นฝาง
มะม่วงพลวงพลองช้องนาง หล่นเกลื่อนเถื่อนทาง
กินพลางเดินพลางหว่างเนิน
กาพยพ์ ระไชยสรุ ิยา 65
แนวข้อสอบ O-NET/PISA
ขอ้ ใดปรากฏโวหารภาพพจน์ ๒ มะมว่ งพลวงพลองช้องนาง หลน่ เกลอื่ นเถือ่ นทาง
๑ ไกรกร่างยางยงู สงู ระหง ตลงิ ปลิงปรงิ ประยงค์ กินพลางเดินพลางหว่างเนนิ
คันทรงส่งกล่นิ ฝ่นิ ฝาง ๔ เขาสูงฝงู หงส์ลงเรียง เริงร้องซ้องเสยี ง
๓ เหน็ กวางย่างเยอื้ งช�ำเลืองเดนิ เหมอื นอย่างนางเชญิ ส�ำเนียงน่าฟงั วงั เวง
พระแสงส�ำอางขา้ งเคยี ง
(เฉลยข้อ ๓ ปรากฏภาพพจนอ์ ปุ มา สังเกตจากค�ำว่า เหมอื น ส่วนข้ออ่ืนใชก้ ารเล่นค�ำสัมผสั )
65 สุดยอดคู่มือครู
GPAS 5 Steps ขั้นสังGเกตatรhวeบrรiวnมgข้อมูล ขั้นคิดวิPเคrรoาcะหe์แsลsะiสnรgุปความรู้
บูรณาการทักษะศตวรรษท่ี 21 แนวข้อสอบ O-NET/PISA
ep 2 ข้ันคิดวเิ คราะห์
St
และสรปุ ความรู้
เห็นกวางย่างเยื้องชำาเลืองเดิน เหมือนอย่างนางเชิญ
พระแสงสำาอางข้างเคียง เริงร้องซ้องเสียง
๑๗. นั ก เ รี ย น ช่ ว ย กั น ตั้ ง คำ � ถ า ม แ ล ะ เขาสูงฝูงหงส์ลงเรียง ฟังเสียงเพียงเพลง
สำาเนียงน่าฟังวังเวง เพียงฆ้องกลองระฆัง
กลางไพรไก่ขันบรรเลง พญาลอคลอเคียง
ซอเจ้งจำาเรียงเวียงวัง เพลินฟังวังเวง
ต อ บ คำ � ถ า ม เ ก่ี ย ว กั บ เ รื่ อ ง ที่ อ่ า น ยูงทองร้องกะโต้งโห่งดัง คางแข็งแรงเริง
โดยครูเป็นผู้แนะนำ� เช่น แตรสังข์กังสดาลขานเสียง อึงคะนึงผึงโผง
• คำ�ประพันธ์ตอนนี้ทำ�ให้ผู้อ่าน กะลิงกระลางนางนวลนอนเรียง
แอ่นเอี้ยงอีโก้งโทงเทง
เกิดจินตภาพใด (ตัวอย่างคำ�ตอบ ค้อนทองเสียงร้องป๋องเป๋ง
อีเก้งเริงร้องลองเชิง
ฝูงละมั่งฝังดินกินเพลิง
สัตว์นานาชนิดอยรู่ ว่ มกันในป่า ยืนเบิ่งบึ้งหน้าตาโพลง
อย่างผาสุก ต่างส่งเสียงร้องอย่างเริงร่า ป่าสูงยูงยางช้างโขลง
โยงกันเล่นนำ้าคลำ่าไป
ท�ำ ใหผ้ ืนปา่ มชี ีวติ ชีวา)
กาพย์พระไชยสรุ ิยา (๓) 66 วรรณคดแี ละวรรณกรรม ช้นั มัธยมศึกษาปีท่ี ๑
แนวข้อสอบ O-NET/PISA ๒ ยงู ทองร้องกะโต้งโห่งดัง เพยี งฆอ้ งกลองระฆงั
แตรสังขก์ งั สดาลขานเสียง
ข้อใดมีการเลียนเสยี งธรรมชาติ ๔ ปา่ สงู ยูงยางชา้ งโขลง องึ คะนึงผงึ โผง
๑ กลางไพรไกข่ นั บรรเลง ฟงั เสียงเพียงเพลง โยงกนั เล่นน�ำ้ คลำ�่ ไป
ซอเจง้ จ�ำเรยี งเวยี งวัง
๓ ฝงู ละม่งั ฝงั ดินกินเพลงิ คางแข็งแรงเริง
ยืนเบง่ิ บึง้ หนา้ ตาโพลง
(เฉลยขอ้ ๒ เพราะใช้ค�ำว่า กะโต้งโห่ง เปน็ เสียงรอ้ งของนก)
สุดยอดคู่มือครู 66
A ข้ันปฏิบัติและสรุปความรู้หลังการปฏิบัติ Applyขinั้นgส่ือthสeารCแoลmะนm�ำuเnสiนcaอtion Skill ขั้นSปeรlะfเม-Rินeเพgื่อuเพlaิ่มtคinุณgค่า
pplying and Constructing the Knowledge
เสริมความรู้ ครูควรสอน ตัวชี้วัด รอบรู้อาเซียนและโลก
ยานี ๑๑
Step 2asean
ข้ันคดิ วเิ คราะห์
และสรุปความรู้
ขึ้นกกตกทุกข์ยาก แสนลำาบากจากเวียงไชย ๑๘. นักเรียนช่วยกันต้ังคำ�ถามและ
มันเผือกเลือกเผาไฟ กินผลไม้ได้เป็นแรง ต อ บ คำ � ถ า ม เ กี่ ย ว กั บ เ ร่ื อ ง ที่ อ่ า น
รอนรอนอ่อนอัสดง พระสุริยงเย็นยอแสง โดยครูเปน็ ผูแ้ นะน�ำ เชน่
ช่วงดังนำ้าครั่งแดง แฝงเมฆเขาเงาเมรุธร
ลิงค่างครางโครกครอก ฝูงจิ้งจอกออกเห่าหอน • ขน้ึ กกตกทุกขย์ าก
ชะนีวิเวกวอน นกหกร่อนนอนรังเรียง แสนล�ำ บากจากเวยี งไชย
ลูกนกยกปีกป้อง อ้าปากร้องซ้องแซ่เสียง มนั เผือกเลอื กเผาไฟ
แม่นกปกปีกเคียง เลี้ยงลูกอ่อนป้อนอาหาร กนิ ผลไม้ได้เปน็ แรง
ภูธรนอนเนินเขา เคียงคลึงเคล้าเยาวมาลย์ ค�ำ ประพันธ์นี้กลา่ วถงึ ใคร
ตกยากจากศฤงคาร สงสารน้องหมองพักตรา
ยากเย็นเห็นหน้าเจ้า สร่างโศกเศร้าเจ้าพี่อา (พระไชยสรุ ยิ าและพระมเหส)ี
อยู่วังดังจันทรา มาหม่นหมองละอองนวล • ค�ำ ประพันธ์ ๒ บทนี้
เพื่อนทุกข์สุขโศกเศร้า จะรักเจ้าเฝ้าสงวน แสดงให้เห็นจุดประสงค์ของผู้พูด
มิ่งขวัญอย่ารัญจวน นวลพักตร์น้องจะหมองศรี
ชวนชื่นกลืนกลำ้ากลิ่น มิรู้สิ้นกลิ่นมาลี อย่างไร (ปลอบโยนใหก้ �ำ ลงั ใจกนั )
คลึงเคล้าเย้ายวนยี ที่ทุกข์ร้อนหย่อนเย็นทรวง
กาพย์พระไชยสุรยิ า 67 กาพย์พระไชยสุรยิ า (๔)
แนวข้อสอบ O-NET/PISA ๒ รอนรอนอ่อนอัสดง พระสรุ ิยงเยน็ ยอแสง
ช่วงดงั นำ้� ครง่ั แดง แฝงเมฆเขาเงาเมรุธร
คุณคา่ ทางวรรณศลิ ปข์ องค�ำประพันธ์ในข้อใดใชก้ ารเปรยี บแบบอปุ มา (ใชอ้ ปุ มา สงั เกตจากค�ำว่า ดัง) ตะโพนกลองร้องเปน็ เพลง
๑ ลกู นกยกปกี ป้อง อ้าปากร้องซอ้ งแซเ่ สยี ง ๔ พิณพาทย์ระนาดฆ้อง โหงง่ หงา่ งเหง่งเก่งก่างดัง
แม่นกปกปกี เคยี ง เล้ียงลูกออ่ นป้อนอาหาร ระฆังดงั วงั เวง
(เล่นเสยี งสัมผสั ) (ใช้ค�ำเลียนเสียงธรรมชาต)ิ
๓ ลิงค่างครางโครกครอก ฝงู จง้ิ จอกออกเห่าหอน
ชะนีวิเวกวอน นกหกร่อนนอนรังเรียง
(ใชค้ �ำเลยี นเสยี งธรรมชาติ)
67 สุดยอดคู่มือครู
GPAS 5 Steps ข้ันสังGเกตatรhวeบrรiวnมgข้อมูล ขั้นคิดวิPเคrรoาcะหe์แsลsะiสnรgุปความรู้
บูรณาการทักษะศตวรรษท่ี 21
แนวข้อสอบ O-NET/PISA
ep 2 ข้ันคิดวเิ คราะห์
St
และสรปุ ความรู้
๑๙. นักเรียนช่วยกันต้ังคำ�ถามและ ยานี ๑๑ เสียงครื้นครั่นชั้นเขาหลวง
ต อ บ คำ � ถ า ม เ ก่ี ย ว กั บ เ ร่ื อ ง ท่ี อ่ า น ขึ้นกดบทอัศจรรย์ สัตว์ทั้งปวงง่วงงุนโงง
โดยครเู ป็นผูแ้ นะน�ำ เชน่ นกหกตกรังรวง เสียงดังดุจเพลิงโพลง
แดนดินถิ่นมนุษย์ โคลงคลอนเคลื่อนเขยื้อนโยน
• คำ�ประพันธ์วรรคใดใช้สัทพจน์ ตึกกว้านบ้านเรือนโรง บ้างตื่นไฟตกใจโจน
(คำ�เลียนเสียงธรรมชาติ) บ้านช่องคลองเล็กใหญ่ ลุกโลดโผนโดนกันเอง
ปลุกเพื่อนเตือนตะโกน ตะโพนกลองร้องเป็นเพลง
(ระฆังดงั วงั เวง พิณพาทย์ระนาดฆ้อง โหง่งหง่างเหง่งเก่งก่างดัง
ระฆังดังวังเวง
โหงง่ หง่างเหงง่ เก่งก่างดงั )
• ค�ำ ประพนั ธว์ รรคใดเลน่ เสยี งสมั ผสั
พยัญชนะ
(สัตว์ทั้งปวงง่วงงุนโงง
โคลงคลอนเคล่อื นเขยอื้ นโยน
โหง่งหง่างเหง่งเก่งก่างดัง)
• คำ�ประพนั ธ์วรรคใดใช้
บุคลาธิษฐาน (การสมมุติให้ส่ิงไม่มี
ชีวิตแสดงอาการเหมือนส่ิงมีชีวิต)
(พณิ พาทยร์ ะนาดฆอ้ ง
ตะโพนกลองรอ้ งเปน็ เพลง)
68 วรรณคดีและวรรณกรรม ช้ันมัธยมศึกษาปที ี่ ๑
เสริมความรู้ ครูควรสอน
บทที่พรรณนาฉากรักของตัวละคร ซ่ึงกวีจะใช้ภาษาในการนำ�เสนอที่แตกต่าง
กันไปโดยไม่เขียนตรง ๆ แต่จะใช้กลวิธีการเปรียบเทียบหรือสัญลักษณ์แทน
เช่น ใช้ลักษณะของลมพายุ คล่ืนทะเล ผีเสื้อ ดอกไม้ ถือว่าเป็นศิลปะ
การน�ำ เสนออยา่ งหน่ึง
สุดยอดคู่มือครู 68
A ข้ันปฏิบัติและสรุปความรู้หลังการปฏิบัติ Applyขin้ันgสื่อthสeารCแoลmะนm�ำuเnสiนcaอtion Skill ขั้นSปeรlะfเม-Rินeเพgื่อuเพlaิ่มtคinุณgค่า
pplying and Constructing the Knowledge
เสริมความรู้ ครูควรสอน ตัวชี้วัด รอบรู้อาเซียนและโลก
Step 2asean
ขั้นคดิ วิเคราะห์
และสรปุ ความรู้
ขุนนางต่างลุกวิ่ง ท่านผู้หญิงวิ่งยุดหลัง ๒๐. นั ก เ รี ย น ช่ ว ย กั น ต้ั ง คำ � ถ า ม แ ล ะ
พัลวันดันตึงตัง พลั้งพลัดตกหกคะเมน ต อ บ คำ � ถ า ม เ กี่ ย ว กั บ เ ร่ื อ ง ท่ี อ่ า น
พระสงฆ์ลงจากกุฏิ์ วิ่งอุตลุดฉุดมือเณร โดยครเู ปน็ ผูแ้ นะนำ� เช่น
หลวงชีหนีหลวงเถร ลงโคลนเลนเผ่นผาดโผน
พวกวัดพลัดเข้าบ้าน ล้านต่อล้านซานเซโดน • ขกิ ขิกระริกกัน
ต้นไม้ไกวเอนโอน ลิงค่างโจนโผนหกหัน ปรากฏกลวธิ กี ารประพนั ธล์ กั ษณะใด
พวกผีที่ปั้นลูก ติดจมูกลูกตาพลัน (ขิกขกิ เปน็ เสียงหวั เราะ
ขิกขิกระริกกัน ปั้นไม่ทันมันเดือดใจ
สององค์ทรงสังวาส โลกธาตุหวาดหวั่นไหว ซง่ึ เป็นลักษณะของสทั พจน)์
ตื่นนอนอ่อนอกใจ เดินไม่ได้ให้อาดูร • กาพยย์ านี ๑๑ ในหน้าน้ี
มีลักษณะเด่นอยา่ งไร
(เล่นสัมผสั สระในวรรคทุกวรรค)
กาพย์พระไชยสุรยิ า 6๙
เสริมความรู้ ครูควรสอน
ผีป้ันลูก เป็นความเช่ือท่ีมีมาต้ังแต่โบราณว่า เมื่อเด็กจะมาปฏิสนธิในครรภ์นั้น
เชื่อว่าผีบนปลายไม้ปั้นส่งเข้าไปในครรภ์ หากปั้นสำ�เร็จใส่ครรภ์ได้ ฝ่ายหญิง
ก็จะตั้งครรภ์และลูกที่คลอดออกมาจะสมบูรณ์ดี แต่หากป้ันไม่สมบูรณ์
เด็กกจ็ ะพกิ าร
69 สุดยอดคู่มือครู
GPAS 5 Steps ขั้นสังGเกตatรhวeบrรiวnมgข้อมูล ขั้นคิดวิPเคrรoาcะหe์แsลsะiสnรgุปความรู้
บูรณาการทักษะศตวรรษท่ี 21
แนวข้อสอบ O-NET/PISA
ep 2 ข้ันคิดวิเคราะห์
St
และสรปุ ความรู้
๒๑. นั ก เ รี ย น ช่ ว ย กั น ตั้ ง คำ � ถ า ม แ ล ะ ยานี ๑๑
ต อ บ คำ � ถ า ม เ กี่ ย ว กั บ เ รื่ อ ง ท่ี อ่ า น ขึ้นกบ จบ แม่ กด พระดาบสบูชากูณฑ์
โดยครเู ปน็ ผูแ้ นะน�ำ เช่น ผาสุกรุกขมูล พูนสวัสดิ์สัตถาวร
ระงับหลับเนตรนิ่ง เอนองค์อิงพิงสิงขร
• กาลกิณี ๔ ประการ ซ่งึ เป็นเหตุ เหมือนกับหลับสนิทนอน สังวรศีลอภิญญาณ
ให้เมอื งสาวัตถลี ่มสลาย คืออะไร บำาเพ็งเล็งเห็นจบ พื้นพิภพจบจักรวาล
สวรรค์ชั้นวิมาน ท่านเห็นแจ้งแหล่งโลกา
เหน็ ผดิ กาลกณิ ี อกตญั ญู เข้าฌานนานนับเดือน ไม่เขยื้อนเคลื่อนกายา
เป็นชอบ ๔ ประการ จติ ริษยา จำาศีลกินวาตา เป็นผาสุกทุกเดือนปี
เบยี ดเบยี นผอู้ น่ื และโลภ วันนั้นครั้นดินไหว เกิดเหตุใหญ่ในปถพี
เล็งดูรู้คดี กาลกิณีสี่ประการ
ประกอบชอบเป็นผิด กลับจริตผิดโบราณ
สามัญอันธพาล ผลาญคนซื่อถือสัตย์ธรรม์
ลูกศิษย์คิดล้างครู ลูกไม่รู้คุณพ่อมัน
ส่อเสียดเบียดเบียนกัน ลอบฆ่าฟันคือตัณหา
โลภลาภบาปบคิด โจทก์จับผิดริษยา
อุระพสุธา ป่วนเป็นบ้าฟ้าบดบัง
บรรดาสามัญสัตว์ เกิดวิบัติปัตติปาปัง
ไตรยุคทุกขตรัง สังวัจฉระอวสาน
70 วรรณคดแี ละวรรณกรรม ชน้ั มธั ยมศกึ ษาปีที ่ ๑
แนวข้อสอบ O-NET/PISA
“ความกตัญญกู ตเวทีเป็นเครือ่ งหมายของคนด”ี
นกั เรียนจะน�ำสภุ าษิตน้ีไปใช้กับข้อใด
๑ ใครเอาขา้ วปลามา ใหส้ ภุ ากว็ ่าดี (ตอ้ งมีความซอื่ สัตย์)
๒ คำ่� เชา้ เฝา้ สซี อ เข้าแตห่ อลอ่ กามา (ต้องมีศลี มสี ติ ละความหลง)
๓ ลูกศษิ ย์คิดลา้ งครู ลูกไม่รคู้ ุณพ่อมนั (ต้องมีความกตญั ญกู ตเวท)ี
๔ สอ่ เสียดเบียดเบยี นกัน ลอบฆา่ ฟันคือตัณหา (ตอ้ งมคี วามเมตตากรุณา)
สุดยอดคู่มือครู 70
A ขั้นปฏิบัติและสรุปความรู้หลังการปฏิบัติ Applyขinั้นgสื่อthสeารCแoลmะนm�ำuเnสiนcaอtion Skill ข้ันSปeรlะfเม-Rินeเพg่ือuเพla่ิมtคinุณgค่า
pplying and Constructing the Knowledge
เสริมความรู้ ครูควรสอน ตัวช้ีวัด รอบรู้อาเซียนและโลก
St ep 2asean
ฉบัง ๑๖ เอ็นดูภูบาล ขั้นคดิ วิเคราะห์
ขึ้นกมสมเด็จจอมอารย์ กลอกกลับอัปรีย์ และสรปุ ความรู้
ผู้ผ่านพาราสาวะถี นิ่งนั่งตั้งใจ
ซื่อตรงหลงเล่ห์เสนี บอกข้อมรณา ๒๒. นั ก เ รี ย น ช่ ว ย กั น ต้ั ง คำ � ถ า ม แ ล ะ
บุรีจึงล่มจมไป บาปกรรมนำาตน ต อ บ คำ � ถ า ม เ ก่ี ย ว กั บ เ ร่ื อ ง ท่ี อ่ า น
ประโยชน์จะโปรดภูวไนย จะได้ไปสวรรค์ โดยครเู ป็นผแู้ นะน�ำ เช่น
เลื่อมใสสำาเร็จเมตตา
เปล่งเสียงเพียงพิณอินทรา • พระดาบสเตือนให้ทุกคนระลึกถึง
คงมาวันหนึ่งถึงตน สง่ิ ใด (ความตาย)
เบียนเบียดเสียดส่อฉ้อฉล
ไปทนทุกข์นับกัปกัลป์ • การกระทำ�เช่นไรทำ�ให้ได้รับ
เมตตากรุณาสามัญ ความทกุ ข์
เป็นสุขทุกวันหรรษา
(การเบยี ดเบยี นผูอ้ น่ื การคดโกง)
• การกระท�ำ เชน่ ไรท�ำ ใหไ้ ดไ้ ปสวรรค์
(การกระทำ�ทเ่ี ปีย่ มไปด้วยเมตตากรณุ า)
กาพย์พระไชยสรุ ิยา 71
แนวข้อสอบ O-NET/PISA ค�ำประพนั ธ์ข้างตน้ ปรากฏหลกั ธรรมเร่อื งใด
๑ หริ ิ โอตตัปปะ
ประโยชน์จะโปรดภวู ไนย นง่ิ น่งั ตงั้ ใจ ๒ อนิจจงั ทุกขัง อนัตตา (เฉลยข้อ ๒ พระดาบสกล่าวถงึ ความตาย
เลือ่ มใสส�ำเรจ็ เมตตา
เปล่งเสียงเพยี งพณิ อนิ ทรา บอกขอ้ มรณา ทีต่ อ้ งเกิดขน้ึ กับทกุ คน ไม่มใี ครมชี วี ิตอยไู่ ด้
คงมาวนั หนง่ึ ถงึ ตน ๓ ฉนั ทะ วริ ิยะ จติ ตะ วมิ ังสา ตลอดไป คือ ความไม่เท่ียงแท้แน่นอน
๔ เมตตา กรุณา มทุ ติ า อเุ บกขา ความไมม่ ตี ัวตน)
71 สุดยอดคู่มือครู
GPAS 5 Steps ขั้นสังGเกตatรhวeบrรiวnมgข้อมูล ข้ันคิดวิPเคrรoาcะหe์แsลsะiสnรgุปความรู้
บูรณาการทักษะศตวรรษที่ 21 แนวข้อสอบ O-NET/PISA
ep 2 ขน้ั คิดวิเคราะห์St
และสรุปความรู้
๒๓. นั ก เ รี ย น ช่ ว ย กั น ต้ั ง คำ � ถ า ม แ ล ะ
ต อ บ คำ � ถ า ม เ กี่ ย ว กั บ เ ร่ื อ ง ที่ อ่ า น
โดยครูเปน็ ผู้แนะนำ� เชน่
• จากคำ�ประพันธห์ น้าน้ี
ผู้พดู มีจุดประสงคใ์ ด
(ตอ้ งการโน้มน้าวผ้ฟู งั ให้ท�ำ ความดี)
สมบัติสัตว์มนุษย์ครุฑา กลอกกลับอัปรา
เทวาสมบัติชัชวาล
สุขเกษมเปรมปรีดิ์วิมาน อิ่มหนำาสำาราญ
ศฤงคารห้อมล้อมพร้อมเพรียง
กระจับปี่สีซอท่อเสียง ขับรำาจำาเรียง
สำาเนียงนางฟ้าน่าฟัง
เดชะพระกุศลหนหลัง สิ่งใดใจหวัง
ได้ดังมุ่งมาดปรารถนา
จริงนะประสกสีกา สวดมนต์ภาวนา
เบื้องหน้าจะได้ไปสวรรค์
จบเทศน์เสร็จคำารำาพัน พระองค์ทรงธรรม์
ด้นดั้นเมฆาคลาไคล
72 วรรณคดแี ละวรรณกรรม ชัน้ มัธยมศกึ ษาปที ี่ ๑
สุดยอดคู่มือครู 72
A ขั้นปฏิบัติและสรุปความรู้หลังการปฏิบัติ Applyขin้ันgสื่อthสeารCแoลmะนm�ำuเnสiนcaอtion Skill ขั้นSปeรlะfเม-Rินeเพg่ือuเพlaิ่มtคinุณgค่า
pplying and Constructing the Knowledge
เสริมความรู้ ครูควรสอน ตัวชี้วัด รอบรู้อาเซียนและโลก
ep 2aseanSt
ฉบัง ๑๖ ข้นั คิดวเิ คราะห์
ขึ้นเกยเลยกล่าวท้าวไท ฟังธรรมนำ้าใจ และสรุปความรู้
เลื่อมใสศรัทธากล้าหาญ
เห็นภัยในขันธสันดาน ตัดห่วงบ่วงมาร ๒๔. นั ก เ รี ย น ช่ ว ย กั น ต้ั ง คำ � ถ า ม แ ล ะ
สำาราญสำาเร็จเมตตา ต อ บ คำ � ถ า ม เ กี่ ย ว กั บ เ รื่ อ ง ท่ี อ่ า น
สององค์ทรงหนังพยัคฆา จัดจีบกลีบชฎา โดยครเู ป็นผแู้ นะน�ำ เชน่
รักษาศีลถือฤๅษี
เช้าคำ่าทำากิจพิธี กองกูณฑ์อัคคี • หลงั จากพระไชยสรุ ยิ ากบั นางสมุ าลี
เป็นที่บูชาถาวร ได้ฟังธรรมเทศนาแล้ว ท้ังสององค์
ปถพีเป็นที่บรรจถรณ์ เอนองค์ลงนอน ปฏบิ ัตอิ ย่างไร
เหนือขอนเขนยเกยเศียร
คำ่าเช้าเอากราดกวาดเตียน เหนื่อยยากพากเพียร (ออกบวชเป็นฤๅษี รักษาศีล สวดมนต์
เรียนธรรมบำาเพ็ญเคร่งครัน บำ�เพ็ญพรต)
สำาเร็จเสร็จได้ไปสวรรค์ เสวยสุขทุกวัน
นานนับกัปกัลป์พุทธันดร • จากการปฏบิ ตั ดิ งั กลา่ วทงั้ สององค์
ไดร้ ับผลอยา่ งไร
(ได้ไปเสวยสุขบนสวรรคช์ วั่ กัปกัลป)์
กาพย์พระไชยสรุ ยิ า 73
แนวข้อสอบ O-NET/PISA
ขอ้ ใดคือแนวคดิ หลักของเร่ือง กาพย์พระไชยสุรยิ า
๑ บา้ นเมืองจะล่มจม ถา้ คนในสงั คมขาดศีลธรรม (แนวคดิ หลกั )
๒ ความกตัญญเู ป็นเคร่ืองหมายของคนดี (แนวคดิ รอง)
๓ ผู้ท่ที �ำความดีย่อมได้รับผลดีตอบแทน (แนวคิดรอง)
๔ กิเลสเป็นสิ่งขดั ขวางหนทางหลดุ พน้ จากสงั สารวฏั (แนวคิดรอง)
73 สุดยอดคู่มือครู
GPAS 5 Steps ข้ันสังGเกตatรhวeบrรiวnมgข้อมูล ขั้นคิดวิPเคrรoาcะหe์แsลsะiสnรgุปความรู้
บูรณาการทักษะศตวรรษที่ 21 แนวข้อสอบ O-NET/PISA
ep 2 ข้ันคิดวิเคราะห์
St
และสรุปความรู้ ภุมราการุญสุนทร ไว้หวังสั่งสอน
เด็กอ่อนอันเยาว์เล่าเรียน
๒๕. นักเรียนชว่ ยกนั วิเคราะห์ ก ข ก กา ว่า เวียน หนูน้อยค่อยเพียร
จดุ ประสงคข์ องผู้แต่งจาก อ่านเขียนผสมกมเกย
คำ�ประพันธ์ทก่ี ล่าวตอนทา้ ยน้ี ระวังตัวกลัวครูหนูเอ๋ย ไม้เรียวเจียวเหวย
(ใหเ้ ดก็ ขยันหม่ันเพยี ร ต้ังใจศกึ ษา กูเคยเข็ดหลาบขวาบเขวียว
เลา่ เรียน และเปน็ คนดีมีคณุ ธรรม)
๒๖. นักเรียนช่วยกันสรุปใจความสำ�คัญ
ของเรือ่ ง กาพยพ์ ระไชยสุรยิ า
เพอื่ ทำ�ความเขา้ ใจร่วมกนั
๒๗. นักเรียนช่วยกันเขียนแผนภาพ-
ความคิด เพื่อสรุปเหตุการณ์ในเร่ือง
กาพยพ์ ระไชยสรุ ยิ า ดังนี้
ตัวอยา่ งแผนภาพความคดิ
ตวั ละครส�ำ คญั ฉาก
กาพย์พระไชยสรุ ิยา ปญั หา
ข้อคดิ
หันหวดปวดแสบแปลบเสียว หยิกซำ้าชำ้าเขียว
เหตุการณ์ อย่าเที่ยวเล่นหลงจงจำา
๑. บอกไว้ให้ทราบบาปกรรม เรียงเรียบเทียบทำา
๒. แนะนำาให้เจ้าเอาบุญ
๓. เดชะพระมหาการุญ ใครเห็นเป็นคุณ
. แบ่งบุญให้เราเจ้าเอย ฯ
.
.
74 วรรณคดีและวรรณกรรม ชนั้ มัธยมศึกษาปีท่ ี ๑
กาพย์พระไชยสุรยิ า (๕)
สุดยอดคู่มือครู 74
A ข้ันปฏิบัติและสรุปความรู้หลังการปฏิบัติ Applyขin้ันgส่ือthสeารCแoลmะนm�ำuเnสiนcaอtion Skill ข้ันSปeรlะfเม-Rินeเพgื่อuเพla่ิมtคinุณgค่า
pplying and Constructing the Knowledge
เสริมความรู้ ครูควรสอน ตัวช้ีวัด รอบรู้อาเซียนและโลก
Step 2asean
บทวิเคราะห์ ขน้ั คิดวเิ คราะห์
และสรุปความรู้
เมื่อนักเรียนอ่านงานประพันธ์เรื่องนี้แล้ว จะเห็นว่าสุนทรภู่นอกจากจะเป็นกวีที่มีความสามารถ ๒๘. นั ก เ รี ย น พิ จ า ร ณ า แ น ว ท า ง ก า ร -
ในการแต่งคำาประพันธ์แล้ว ท่านยังเป็นครูภาษาไทยที่มีความสามารถอย่างยิ่งในการใช้กลวิธีเพื่อ ประเมนิ คา่ วรรณคดจี ากบทวเิ คราะห์
สอนอ่าน คือ นำานิทานมาประพันธ์เป็นบทเรียน การใช้นิทานเป็นสื่อทำาให้เกิดความสนุกสนาน เพลิดเพลิน จ า ก น้ั น แ บ่ ง ก ลุ่ ม ป ร ะ เ มิ น คุ ณ ค่ า
โดยแบ่งเป็นตอน ๆ ตามตัวสะกดมาตราต่าง ๆ ได้แก่ กาพย์พระไชยสุริยาในแต่ละด้าน
พร้อมท้ังยกตัวอย่างคำ�ประพันธ์
แม่ ก กา ตั้งแต่เริ่มเรื่องจนถึงพระไชยสุริยากับนางสุมาลีขึ้นฝั่งได้ ประกอบการอธิบาย
แม่ กน และแม่ ก กา ตอนที่ทั้งสองพระองค์พักแรมกลางป่า
แม่ กง และแม่ กน ตอนที่พรรณนาถึงสัตว์ในป่า กลมุ่ ที่ ๑ คณุ ค่าด้านวรรณศลิ ป์
แม่ กก ตอนที่รำาพันความทุกข์ยาก (สรุปแนวคิดสำ�หรบั ครู
แม่ กด ตอนที่บรรยายบทอัศจรรย์ ๑. มีความไพเราะและได้รับการยกย่อง
แม่ กบ ตอนที่พระดาบสเล็งเห็นเภทภัยที่เกิดขึ้นกับเมืองสาวัตถีและพระไชยสุริยา
แม่ กม ตอนที่พระดาบสเทศนาโปรดพระไชยสุริยากับนางสุมาลี ให้เป็นวรรคทอง เช่นบท
แม่ เกย ตอนที่ทั้งสองพระองค์มุ่งบำาเพ็ญเพียรจนได้ไปสวรรค์ “เห็นกวางย่างเย้ืองช�ำ เลืองเดิน”
หรอื บท “วนั นน้ั จันทร
ขณะเดียวกันแบบเรียนเล่มนี้สอดแทรกข้อคิดและศีลธรรมไว้หลายประการ เช่น มีดารากร เป็นบรวิ าร”
สอนไม่ให้เบียดเบียนทำาร้ายผู้อื่น ไม่ให้คดโกง และสอนให้มีเมตตากรุณา ดังคำาประพันธ์ว่า ๒. คำ�ประพันธ์มีความดีเด่นในด้านการ-
เบียนเบียดเสียดส่อฉ้อฉล บาปกรรมนำาตน สรรค�ำ ใหม้ มี าตราตวั สะกดตามทกี่ �ำ หนด
ไปทนทุกข์นับกัปกัลป์ จะได้ไปสวรรค์ มารอ้ ยเรียงตอ่ กัน)
เมตตากรุณาสามัญ
เป็นสุขทุกวันหรรษา
สอนให้เด็กขยันหมั่นเพียรในการศึกษา รู้จักหน้าที่ของตนเอง ดังคำาประพันธ์ว่า
ก ข ก กา ว่า เวียน หนูน้อยค่อยเพียร กลุ่มที่ ๒ คณุ ค่าด้านแนวคิด
(สรุปแนวคดิ ส�ำ หรบั ครู
อ่านเขียนผสมกมเกย กวตี อ้ งการสอนภาษาไทยเกยี่ วกบั การอา่ น
ระวังตัวกลัวครูหนูเอ๋ย ไม้เรียวเจียวเหวย คำ�ในมาตราตัวสะกดต่าง ๆ ควบคู่กับ
การปลูกฝังคุณธรรม จริยธรรมของ
กูเคยเข็ดหลาบขวาบเขวียว การอยู่รว่ มกันในสงั คม)
หันหวดปวดแสบแปลบเสียว หยิกซำ้าชำ้าเขียว
อย่าเที่ยวเล่นหลงจงจำา
กาพยพ์ ระไชยสรุ ยิ า 75
เสริมความรู้ ครูควรสอน
หนังสือในสมัยรัชกาลท่ี ๓-๕ และหนังสือเรียนของพระยาศรีสุนทรโวหาร
(น้อย อาจารยางกูร) ไม่ได้แยกแม่ เกอว ออกจากแม่ เกย ดังนั้น พยัญชนะ
ท่ีมี ว สะกด จึงอยู่ในแม่ เกย
75 สุดยอดคู่มือครู
GPAS 5 Steps ขั้นสังGเกตatรhวeบrรiวnมgข้อมูล ขั้นคิดวิPเคrรoาcะหe์แsลsะiสnรgุปความรู้
บูรณาการทักษะศตวรรษท่ี 21 แนวข้อสอบ O-NET/PISA
ep 2 ขนั้ คดิ วเิ คราะห์
St
และสรุปความรู้
นอกจากนี้ การเล่นสัมผัสที่แพรวพราวของสุนทรภู่ทำาให้เนื้อเรื่องน่าอ่าน และจดจำาบทเรียน
๒๘. นั ก เ รี ย น พิ จ า ร ณ า แ น ว ท า ง ก า ร - ได้ง่ายขึ้น เช่น
ประเมนิ คา่ วรรณคดจี ากบทวเิ คราะห์ ลิงค่างครางโครกครอก ฝูงจิ้งจอกออกเห่าหอน
จ า ก นั้ น แ บ่ ง ก ลุ่ ม ป ร ะ เ มิ น คุ ณ ค่ า ชะนีวิเวกวอน นกหกร่อนนอนรังเรียง
กาพย์พระไชยสุริยาในแต่ละด้าน ลูกนกยกปีกป้อง อ้าปากร้องซ้องแซ่เสียง
พร้อมทั้งยกตัวอย่างคำ�ประพันธ์ แม่นกปกปีกเคียง เลี้ยงลูกอ่อนป้อนอาหาร
ประกอบการอธิบาย
ด้วยเหตุนี้ เมื่อพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้จัดตั้ง
โรงเรียนหลวงขึ้น และพระยาศรีสุนทรโวหาร (น้อย อาจารยางกูร) ได้แต่งแบบเรียนภาษาไทยเพื่อใช้ใน
กลมุ่ ท่ี ๓ คณุ คา่ ด้านเนอื้ หา โรงเรียนหลวง จึงนำาคำาประพันธ์เรื่องกาพย์พระไชยสุริยามาเป็นแบบฝึกอ่านในมูลบทบรรพกิจด้วย
(สรปุ แนวคิดส�ำ หรับครู
ศัพทานุกรม
๑. เป็นบทสอนอ่านท่ีให้ข้อคดิ สอนใจ กะลิง ชื่อนกชนิดหนึ่ง ปากงุ้มเป็นขอ หัวสีเทา ตัวสีเขียว ปากแดง หางยาว
๒. ใช้นิทานเป็นสื่อการเรียนรู้มาตรา กะโห้ (กระโห้) ชื่อปลานำ้าจืด หัวโต เกล็ดใหญ่ ลำาตัวด้านหลังสีเทาดำา หางและครีบ
สีแดงคลำ้าหรือสีส้ม
ตวั สะกด
กังสดาล ระฆังวงเดือน
๓. แสดงข้อคิดเร่ืองความสุขสงบจาก กัปกัลป์ ระยะเวลาอันยาวนานก่อนที่โลกจะสิ้นสุดลงในแต่ละครั้ง โดยเชื่อว่า
การถือสนั โดษ หลุดพน้ จากโลกธรรม จะมีไฟบรรลัยกัลป์มาล้างโลก
กาลกิณี ลักษณะชั่วร้าย ลักษณะที่ไม่เป็นมงคล
๔.ใหข้ อ้ คดิ เตอื นใจเรอ่ื งการรกั ษาสมดลุ
กูณฑ์ ไฟ
ของธรรมชาติ) ขวาบเขวียว ขวาบ มาจากคำาว่า ขวับ ขวับเขวียว หมายถึง เสียงหวดไม้เรียว
ขันธสันดาน หมู่อุปนิสัยที่มีมาแต่เกิด
กลมุ่ ที่ ๔ คุณค่าดา้ นสงั คม ข้าไท คนรับใช้ที่ไม่ใช่ทาส
ขื่อ เครื่องจองจำานักโทษ ทำาด้วยไม้มีช่องสำาหรับสอดมือหรือเท้า แล้วมีลิ่ม
(สรปุ แนวคิดส�ำ หรบั ครู ตอกกำากับกันขื่อหลุด
๑. สะท้อนสภาพสังคมท่ีขาดคุณธรรม เขนย หมอนหนุน
เขาเขิน เนินเขา
ซง่ึ ท�ำ ใหบ้ า้ นเมอื งพนิ าศและประชาราษฎร์
คลำ่า เกลื่อนกล่น
เดือดรอ้ น คอโค ในไตรภูมิพระร่วงได้กล่าวถึงต้นนำ้าในมหาสมุทรไว้ว่า นำ้าในสระอโนดาต
๒.แสดงใหเ้ หน็ ความส�ำ คญั ของธรรมชาติ จะมีทางนำ้าไหลออก ๔ ทาง ทางหนึ่งออกจากปากโคหรือคอโค
ไหลออกทางทิศตะวันออกเฉียงเหนือ เป็นต้น
ท่ีมีอำ�นาจในการทำ�ลายล้างเผ่าพันธุ์
มนุษย)์ 76 วรรณคดแี ละวรรณกรรม ชน้ั มธั ยมศกึ ษาปีที่ ๑
เสริมความรู้ ครูควรสอน
โรงเรียนหลวงแห่งแรกที่ต้ังข้ึนในพระบรมมหาราชวัง คือ โรงเรียน
นายทหารมหาดเล็ก ตั้งข้ึนใน พ.ศ. ๒๔๑๔ ต่อมาเปลี่ยนช่ือเป็นโรงเรียน
พระตำ�หนักสวนกหุ ลาบ
สุดยอดคู่มือครู 76
A ข้ันปฏิบัติและสรุปความรู้หลังการปฏิบัติ Applyขin้ันgส่ือthสeารCแoลmะนm�ำuเnสiนcaอtion Skill ข้ันSปeรlะfเม-Rินeเพg่ือuเพla่ิมtคinุณgค่า
pplying and Constructing the Knowledge
เสริมความรู้ ครูควรสอน ตัวช้ีวัด รอบรู้อาเซียนและโลก
ค้อนทอง ชื่อนกชนิดหนึ่ง ปัจจุบันเรียกว่า นกตีทอง ขนมีสีเขียวเกือบทั้งตัว St St ep 2asean
ชอบกินผลไม้สุกเป็นอาหาร
คันทรง ชื่อไม้พุ่ม ดอกเหลือง ยอดอ่อนกินได้ ใช้ทำายาได้ ข้ันคดิ วเิ คราะห์
คา เครื่องจำาคอนักโทษ ทำาด้วยไม้ และสรปุ ความรู้
เจ้ง เครื่องดนตรีจีนชนิดหนึ่ง มีสายสำาหรับดีดคล้ายจะเข้
เจ้าสุภา สุภา คือ ตุลาการ เจ้าสุภา หมายถึง หัวหน้าตุลาการ ๒๙. นกั เรยี นแบง่ กลมุ่ ตามความเหมาะสม
ฉ้อ โกง แต่ละกลุ่มจัดทำ�แบบสอนอ่านคำ�ใน
ช้องนาง ชื่อไม้พุ่ม ดอกสีม่วง นำ้าเงินเข้มหรือขาว หลอดดอกด้านในเป็นสีเหลืองเข้ม ภาษาไทย จำ�นวน ๘ หนา้ โดยแตล่ ะ
ไตรยุค สันนิษฐานว่าคือ ไตรดายุค หมายถึง ชื่อยุคที่ ๒ ตามความเชื่อของ กลุ่มสามารถเลือกลักษณะของคำ�ได้
ศาสนาพราหมณ์ที่ธรรมะและอายุของมนุษย์ลดลงเหลือ ๓ ใน ๔ ส่วน ตามความสนใจ เช่น คำ�ควบกลํ้า
ของสมัยกฤดายุค ค�ำ ทม่ี รี ูปวรรณยกุ ต์ ค�ำ ทม่ี ีตวั การนั ต์
เถ้าแก่ ตำาแหน่งข้าราชการฝ่ายในในพระราชสำานัก ค�ำ ทมี่ ี รร ค�ำ ในมาตราตวั สะกดตา่ ง ๆ
ทุกขตรัง เต็มไปด้วยความทุกข์ ทุกข์ที่เข้ามาหาตลอดเวลา จากนนั้ ออกแบบการน�ำ เสนอหลาย ๆ
นางนวล นกทะเล กินปลาเป็นอาหาร แบบ แลว้ ตดั สนิ ใจเลอื กแบบทดี่ ที ส่ี ดุ
นำ้าครั่ง นำ้าที่มีสีแดงเหมือนสีของครั่ง
บรรจถรณ์ ที่นอน ๓๐. นักเรียนแต่ละกลุ่มวางแผนข้ันตอน
บาลี พุทธพจน์ คำาพูดของพระพุทธเจ้า การปฏบิ ตั งิ านท่ีมปี ระสทิ ธิภาพ
ปัตติ ส่วนบุญ
ปาปัง บาป ep 3 ข้ันปฏิบตั ิ
พยัคฆา เสือโคร่ง แหลละังสกราุปรปควฏาบิ มตั ริู้
พยุ พายุ
พระสุริย์ใส ดวงอาทิตย์ ๓๑. นักเรียนเขียนขั้นตอนการปฏิบัติ
พลวง ชื่อไม้ต้น ใบใหญ่ ใช้ห่อยาสูบและมุงหลังคา งานจรงิ แบง่ หนา้ ทก่ี นั ตามความถนดั
พลอง ชื่อไม้ต้นขนาดเล็ก เนื้อละเอียดและแข็ง
โพล้เพล้ เวลาพลบคำ่า เวลาจวนคำ่า ๓๒. นกั เรยี นทกุ คนลงมอื ท�ำ งานตามแผน
ไพชยนต์ ชื่อรถและวิมานของพระอินทร์ บ้างอาจหมายถึง ปราสาททั่วไปของหลวง และตามหน้าท่ีท่ีได้รับมอบหมาย
ภาษาไสย ลัทธิอันเนื่องมาจากเวทมนตร์คาถา จนสำ�เร็จ มีการประเมินการทำ�งาน
เภตรา เรือสำาเภา ในระหวา่ งการปฏบิ ตั งิ านเพอ่ื ปรบั ปรงุ
มรคา ทาง และแกป้ ัญหา
เมรุไกร ภูเขา
โยโส มาจาก ยโส หมายถึง เย่อหยิ่งเพราะถือตัวว่าดีกว่าคนอื่น
ราหู ชื่อปลากระเบนทะเล
รุกขมูล โคนต้นไม้
กาพยพ์ ระไชยสรุ ยิ า 77
เสริมความรู้ ครูควรสอน • มรคา อ่านว่า มอ-ระ-คา
• รุกขมลู อ่านว่า รกุ -ขะ-มูน
ค�ำ อ่านของศพั ทานุกรมทค่ี วรรู้
• ทกุ ขตรงั อ่านวา่ ทุก-ขะ-ตฺรงั
• บรรจถรณ์ อ่านวา่ บนั -จะ-ถอน
• ไพชยนต์ อา่ นวา่ ไพ-ชะ-ยน
77 สุดยอดคู่มือครู
GPAS 5 Steps ข้ันสังGเกตatรhวeบrรiวnมgข้อมูล ขั้นคิดวิPเคrรoาcะหe์แsลsะiสnรgุปความรู้
บูรณาการทักษะศตวรรษท่ี 21 แนวข้อสอบ O-NET/PISA
St St ep 3 ขน้ั ปฏบิ ัติ ลองเชิง หยั่งท่าทีดูความสามารถ
แหลละังสกราุปรปควฏาิบมตั ริู้ โลกธาตุ แผ่นดิน
วาตา ลม
๓ ๓. ส ม า ชิ ก ใ น ก ลุ่ ม ร่ ว ม กั น ป ร ะ เ มิ น วิบัติ ความฉิบหาย ความเดือดร้อน
แบบสอนอ่านคำ�ที่จัดทำ�ขึ้นในด้าน ศฤงคาร สิ่งให้เกิดความรัก
ความถูกต้อง ความสวยงาม เพ่ือ ษมา ขอโทษ
ปรบั ปรุงผลงานให้สมบูรณ์ สังวัจฉระ ปี
สำาภาที ชื่อนกในวรรณคดี เป็นโอรสของพญาครุฑ มีน้องชื่อสดายุ มีกำาลังมาก
๓๔. นักเรียนร่วมกันสรุปสิ่งท่ีเข้าใจเป็น สามารถบินข้ามมหาสมุทรได้
ความรู้ร่วมกัน ดงั นี้ สินธุ นำ้า แม่นำ้า สายนำ้า
ไสยา นอน
• กาพย์พระไชยสุริยาเป็นผลงาน เหรา สัตว์ในหิมพานต์ มีลักษณะครึ่งนาคครึ่งมังกร คือมีลำาตัวยาวคล้ายงู
ประพันธ์ของสุนทรภู่ แต่งขึ้นในสมัย มีครีบหางคล้ายปลา มีขาและหัวเป็นกิเลน มีเขา
รชั กาลท่ี ๓ เพอ่ื ใชส้ �ำ หรบั เปน็ แบบเรยี น อภิญญา ความรู้ยิ่งในพระพุทธศาสนามี ๖ อย่าง ประกอบด้วย การแสดงฤทธิ์ได้
เรอ่ื งตัวสะกด อยา่ งไรก็ตาม เนื้อหาของ หูทิพย์ การรู้จักกำาหนดใจผู้อื่น การระลึกชาติได้ ตาทิพย์ การทำากิเลส
วรรณคดีเรื่องนี้สะท้อนให้เห็นคุณค่า ที่หมักหมมในสันดานให้หมดสิ้น
ในด้านสังคมและการเมือง กล่าวคือ อะโข มาก หลาย มาจาก อักโข
เ ส น อ ภ า พ ก า ร ล่ ม ส ล า ย ข อ ง รั ฐ อัชฌาศัย กิริยาดี มาจาก อัชฌาสัย
อันเนื่องมาจากการประพฤติทุจริตของ อาดูร เดือดร้อน ทนทุกขเวทนาทั้งกายและใจ
บรรดาผู้มีอำ�นาจ ซึ่งสอดคล้องกับ อีโก้ง ชื่อนกชนิดหนึ่ง ลำาตัวสีม่วงเหลือบนำ้าเงิน ปากหนาสีแดง ใต้หางสีขาว ขาและ
ส ภ า พ สั ง ค ม ใ น ปั จ จุ บั น ที่ บ ร ร ด า นิ้วยาว ชอบวิ่งหากินบนพืชที่ลอยอยู่ในนำ้า กินพืชและสัตว์เล็ก ๆ เป็นอาหาร
ข้าราชการหรือผู้มีอำ�นาจประพฤติ
ปฏิบัติตนไปในทางทุจริต เหตุการณ์ แบบเรียนภาษาไทย
ในเมืองสาวัตถีจึงเป็นอุทาหรณ์ให้แก่
ประชาชนทุกคน ท่ีจะต้องร่วมใจและ แบบเรียนภาษาไทยที่นิยมใช้ในสมัยรัตนโกสินทร์ตอนต้น ได้แก่
ปฏบิ ตั ติ นตามหลกั คุณธรรม จริยธรรม ๑. ประถม ก กา ไม่ปรากฏนามผู้แต่ง และไม่มีหลักฐานว่าแต่งในสมัยใด เนื้อหาสอน
เพ่ือสรา้ งความสงบและสันติ เรื่องพยัญชนะ สระ จากนั้นนำามาประสมกัน ให้อ่านเรียงไปทีละคำา จึงสอนเรื่องมาตราตัวสะกด
และมีคำาให้ฝึกอ่านทีละมาตรา เมื่อจบแต่ละมาตราจะให้ฝึกท่องคำาประพันธ์
ep 4 ๒. ประถมมาลา แต่งโดยพระเทพโมลี วัดราชบูรณะ ในสมัยรัตนโกสินทร์ตอนต้น
เป็นแบบเรียนที่ใช้เรียนต่อจากประถม ก กา มีเนื้อหาเกี่ยวกับคำาที่มีตัวสะกดในมาตราต่าง ๆ
ให้ฝึกอ่าน อักษรที่ใช้ในภาษาบาลี การเรียนพระคัมภีร์ และหลักการแต่งโคลง
ขน้ั สอ่ื สารและนำ� เสนอ ประถม ก กา http://supalack.blogspot.com/2012/09/blog-post_5343.html
ประถมมาลา www.oknation.net/blog/print.php?id=410809
๓๕. นักเรียนแต่ละกลุ่มออกมานำ�เสนอ 78 วรรณคดแี ละวรรณกรรม ชั้นมธั ยมศกึ ษาปีท่ ี ๑
แบบสอนอ่านคำ�ในภาษาไทย อธิบาย
จุดเด่นของผลงานให้เพื่อนฟัง ทุกคน บูรณาการทักษะศตวรรษที่ 21
ช่วยกนั ตชิ มเพ่ือพัฒนาผลงาน
๑. นักเรียนสืบค้นข้อมูลท่ีเป็นประโยชน์ทางอินเทอร์เน็ตเก่ียวกับประถม ก กา
๓๖. นั ก เ รี ย น สื บ ค้ น ค ว า ม รู้ เ ก่ี ย ว กั บ ประถมมาลา เพื่อพัฒนาทักษะด้านสารสนเทศ สื่อ และเทคโนโลยี รู้จัก
แ บ บ เ รี ย น ภ า ษ า ไ ท ย จ า ก แ ห ล่ ง เลอื กใช้ข้อมูลเพ่ือพัฒนาตนเองและสังคม
การเรียนรู้อย่างหลากหลาย เช่น ๒. ครูแนะนำ�หนงั สือท่นี ่าสนใจให้นักเรียนอา่ นเพ่มิ เติม เชน่
ห้องสมุด อินเทอร์เน็ต แล้วนำ�ความรู้ นกั อนรุ กั ษส์ งิ่ แวดล้อมเป็นได้ง่ายกวา่ ทคี่ ุณคิด ใต้เบ้ืองพระยุคลบาท
ที่ไดม้ าสือ่ สารอยา่ งมีประสิทธิภาพ
สุดยอดคู่มือครู 78
A ข้ันปฏิบัติและสรุปความรู้หลังการปฏิบัติ Applyขinั้นgส่ือthสeารCแoลmะนm�ำuเnสiนcaอtion Skill ข้ันSปeรlะfเม-Rินeเพgื่อuเพlaิ่มtคinุณgค่า
pplying and Constructing the Knowledge
เสริมความรู้ ครูควรสอน ตัวช้ีวัด รอบรู้อาเซียนและโลก
ประเด็นทบทวนและควรคิด aseanSt
๑. แนวคิดสำาคัญของเรื่อง กาพย์พระไชยสุริยา คืออะไร แนวคิดดังกล่าวยังสอดคล้องกับสภาพสังคม 5ep ขั้นประเมินเพ่อื เพ่ิมคณุ คา่
ในปัจจุบันหรือไม่ อย่างไร บริการสังคม
๒. กาลกิณี ๔ ประการในบทประพันธ์เรื่องนี้มีอะไรบ้าง และส่งผลกระทบต่อบ้านเมืองอย่างไร และจติ สาธารณะ
๓. นักเรียนคิดว่าพฤติกรรมของตัวละครใดที่มีผลกระทบต่อความหายนะของเมืองสาวัตถีมากที่สุด
เพราะเหตุใด ๓๗. นั ก เ รี ย น นำ � แ บ บ ส อ น อ่ า น คำ �
๔. เหตุการณ์นำ้าท่วมเมืองสาวัตถีกับเหตุการณ์อุทกภัยในปัจจุบันมีสาเหตุของเหตุการณ์และผลกระทบ ของทุกกลุ่มไปจัดไว้ในห้องสมุด
จากเหตุการณ์ต่างกันหรือไม่ เพราะเหตุใด ให้นักเรียนรุ่นน้องได้อ่าน หรอื น�ำ ไป
๕. เนื้อความตอนใดที่ไพเราะจับใจมากที่สุดตามความรู้สึกของนักเรียน ยกตัวอย่างและแสดงความรู้สึก สอนนอ้ งอา่ นในกจิ กรรมจิตอาสา
ของตนที่มีต่อเนื้อความตอนนั้น
กิจกรรมเสนอแนะ ตัวชี้วัด
๑. ฝึกอ่านทำานองเสนาะคำาประพันธ์ประเภทกาพย์ยานี กาพย์ฉบัง และกาพย์สุรางคนางค์ โดยเลือก ท ๕.๑ ม. ๑/๑
คำาประพันธ์ตอนที่นักเรียนสนใจ (ขอ้ ๒)
๒. จำาแนกคำาตามมาตราตัวสะกดต่าง ๆ จากที่กล่าวถึงในกาพย์พระไชยสุริยา แล้วนำาคำาเหล่านั้น ท ๕.๑ ม. ๑/๓
มาฝึกคัดลายมือและค้นคว้าความหมายจากพจนานุกรม (ขอ้ ๕)
๓. จัดทำาสมุดภาพการ์ตูนนิทานกาพย์พระไชยสุริยา โดยออกแบบและวาดเหมือนกับหนังสือการ์ตูนทั่วไป ท ๕.๑ ม. ๑/๔
เพิ่มคำาประพันธ์ที่สำาคัญประกอบ แล้วนำามาแลกกันอ่านภายในชั้นเรียน (ข้อ ๑)
๔. แบ่งกลุ่มอภิปรายจากเรื่องตามหัวข้อ ดังนี้
๔.๑ ความสุขแบบใดที่พระไชยสุริยาค้นพบ
๔.๒ อุทกภัยในเรื่องเกิดจากอะไร
๔.๓ ถ้าพระไชยสุริยาไม่พบพระดาบสจะมีโอกาสเห็นธรรมหรือไม่
๕. แบ่งกลุ่มจัดทำาละครวรรณคดีกาพย์พระไชยสุริยา โดยกำาหนดเนื้อหาและขอบเขตการแสดง
ด้วยตนเอง แล้วจัดแสดงในชั้นเรียนหรือเป็นกิจกรรมระดับชั้น
กิจกรรมบูรณาการอาเซียน ตัวชี้วัด
อ่านวรรณกรรมไทยที่มีฉากหรือตัวละครเกี่ยวข้องกับต่างประเทศ หรืออ่านวรรณกรรมแปล
แล้วนำามาเล่าสู่กันฟังแลกเปลี่ยนความคิดเห็น ท ๕.๑ ม. ๑/๒
(ขอ้ ๔)
จุดประกายโครงงาน ท ๕.๑ ม. ๑/๕
๑. คิดสร้างสรรค์แบบสอนอ่านสำาหรับเด็กไทย หรือแบบสอนอ่านสำาหรับชาวต่างชาติที่สนใจ (ข้อ ๑)
ศึกษาภาษาไทย
๒. แต่งนิทานส่งเสริมคุณธรรม ใช้รูปแบบคำาประพันธ์ตามความถนัดจะเป็นร้อยแก้วหรือร้อยกรองก็ได้
และออกแบบวิธีการนำาเสนอให้น่าสนใจ
กาพยพ์ ระไชยสรุ ิยา 7๙
แนวค�ำตอบ
ดตู วั อย่างคำ�ตอบของประเดน็ ทบทวน
และควรคิด ในหน้าพเิ ศษ ๑๖
79 สุดยอดคู่มือครู
GPAS 5 Steps ข้ันสังGเกตatรhวeบrรiวnมgข้อมูล ขั้นคิดวิPเคrรoาcะหe์แsลsะiสnรgุปความรู้
บูรณาการทักษะศตวรรษท่ี 21
แนวข้อสอบ O-NET/PISA
เปา้ หมายการเรยี นรู้
มาตรฐานการเรยี นรู้ ๕หนว่ ยการเรียนรู้ท่ี
มาตรฐาน ท ๕.๑ เขา้ ใจและแสดงความคิดเห็น
วิ จ า ร ณ์ ว ร ร ณ ค ดี แ ล ะ ว ร ร ณ ก ร ร ม ไ ท ย รตาอชนาธสริมางิ ชพระรามอาสา
อยา่ งเหน็ คณุ คา่ และน�ำ มาประยกุ ตใ์ ชใ้ นชวี ติ จรงิ ตัวชว้ี ัด
เรอ่ื งราชาธริ าชเปน็ พงศาวดารของมอญ
สมรรถนะส�ำ คัญของผู้เรียน สรปุ เนอ้ื หาวรรณคดแี ละวรรณกรรมทอี่ า่ น ไทยนำามาแปลในสมัยรัชกาลที่ ๑ มีเร่ืองราว
๑. ความสามารถในการส่ือสาร (ท ๕.๑ ม. ๑/๑) เกี่ยวกับการทาำ สงครามระหว่างมอญและพม่า
• ทักษะการอ่าน วเิ คราะห์วรรณคดแี ละวรรณกรรมทีอ่ ่าน มีเน้ือความให้ข้อคิดและโวหารสละสลวย
• ทักษะการเขยี น พรอ้ มยกเหตุผลประกอบ (ท ๕.๑ ม. ๑/๒) เปน็ แบบฉบบั การเขยี นรอ้ ยแกว้ ทีด่ ี
• ทักษะการฟัง การดู และการพดู อธิบายคุณคา่ ของวรรณคดีและวรรณกรรม
๒. ความสามารถในการคดิ ที่อา่ น (ท ๕.๑ ม. ๑/๓)
๓. ความสามารถในการแกป้ ัญหา สรุปความรู้และขอ้ คดิ จากการอ่าน
๔. ความสามารถในการใช้ทักษะชีวิต เพ่อื ประยุกต์ใชใ้ นชีวติ จริง (ท ๕.๑ ม. ๑/๔)
๕. ความสามารถในการใชเ้ ทคโนโลยี
แผนผงั สาระการเรยี นรู้
คณุ ลกั ษณะอันพึงประสงค์
รกั ชาติ ศาสน์ กษตั รยิ ์ เร่อื งรำวทเี่ กิดขึ้นในตอน
ตวั ชีว้ ดั ที่ ๑.๒ ธำ�รงไว้ซึ่งความเปน็ ชาติไทย สมงิ พระรำมอำสำ
ตัวช้ีวัดที่ ๑.๔ เคารพเทิดทนู สถาบัน-
พระมหากษัตริย์ บทนำ� เรื่อง วรรณคดีศึกษำ
ซ่อื สัตยส์ ุจริต เวบ็ ไซต์แนะนำ� สมิงรพารชตะาอรธนาิรมาชอาสา บทวิเครำะห์
ตัวช้ีวัดท่ี ๒.๑ ประพฤติตรงตามความเป็นจริง
ตอ่ ตนเองทง้ั ทางกาย วาจา ใจ ควำมรู้เพมิ่ เติม ศพั ทำนุกรม
ตัวช้ีวัดท่ี ๒.๒ ประพฤติตรงตามความเป็นจริง
ตอ่ ผอู้ ่ืนท้ังทางกาย วาจา ใจ
มงุ่ มนั่ ในการทำ�งาน บูรณาการทักษะศตวรรษท่ี 21 จุด น
ตวั ชว้ี ดั ท่ี ๖.๑ ต้งั ใจและรบั ผิดชอบ นักเรียนคัดเลือกตัวละครที่มีคุณธรรมด้านต่าง ๆปรจะกาากยโวครรงงรา ณคดี เช่น สมิงพระราม
ในการปฏบิ ตั ิหน้าท่กี ารงาน พระสังข์ พระร่วง หนุมาน เพ่ือศึกษาพฤติกรรม ลักษณะนิสัยของตัวละครเหล่าน้ัน
ตวั ชว้ี ดั ท่ี ๖.๒ ทำ�งานด้วยความเพียรพยายาม จากวรรณคดี แล้ววิเคราะห์ให้เห็นคุณธรรมที่ปรากฏ ยกตัวอย่างประกอบให้เห็นชัดเจน
และอดทนเพื่อให้งานสำ�เร็จตามเปา้ หมาย รวมทง้ั เสนอแนะแนวทางทสี่ ามารถน�ำ คณุ ธรรมมาใชใ้ นชวี ติ ประจ�ำ วนั ใหเ้ กดิ ผลดี จดั ท�ำ เปน็
รักความเป็นไทย แผน่ พับเพื่อเผยแพรแ่ ละร่วมกนั ลงมตติ วั ละครตน้ แบบในดวงใจ
ตัวช้ีวัดท่ี ๗.๒ เห็นคุณค่าและใช้ภาษาไทย
ในการส่ือสารไดอ้ ยา่ งถูกตอ้ งเหมาะสม
สุดยอดคู่มือครู 80
A ข้ันปฏิบัติและสรุปความรู้หลังการปฏิบัติ Applyขinั้นgส่ือthสeารCแoลmะนm�ำuเnสiนcaอtion Skill ขั้นSปeรlะfเม-Rินeเพg่ือuเพla่ิมtคinุณgค่า
pplying and Constructing the Knowledge
เสริมความรู้ ครูควรสอน ตัวชี้วัด รอบรู้อาเซียนและโลก
asean
บทนำ�เรือ่ ง ตวั ชว้ี ดัSt
เรื่อง ราชาธิราช เชื่อกันโดยทั่วไปว่าเป็นพงศาวดารมอญ เพราะต้นฉบับเป็นภาษามอญ ท ๕.๑ ม. ๑/๑
มีผู้แปลเป็นภาษาไทยตั้งแต่ก่อนเสียกรุงศรีอยุธยาครั้งที่ ๒ ต่อมาเมื่อพระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้า- ท ๕.๑ ม. ๑/๒
จุฬาโลกมหาราชขึ้นครองราชย์ ได้มีพระราชดำารัสว่า ราชาธิราชเป็นหนังสือดี จึงทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ท ๕.๑ ม. ๑/๓
ให้แปลและเรียบเรียงใหม่ เมื่อปีมะเส็ง พุทธศักราช ๒๓๒๘ โดยทรงมอบให้เจ้าพระยาพระคลัง (หน) ท ๕.๑ ม. ๑/๔
พระยาอินทรอัคคะราช พระภิรมรัศมี และพระศรีภูริปรีชาช่วยกันดำาเนินการ
ภาระงาน/ช้นิ งาน
คุณค่าของวรรณคดีเรื่องนี้ คือ การใช้สำานวนภาษาที่สละสลวยชวนอ่าน มีประโยคและโวหาร การแสดงละคร เรอ่ื ง ราชาธริ าช
ไพเราะจับใจหลายตอน และเป็นแบบฉบับการเขียนร้อยแก้วที่ดี สมควรที่นักเรียนจะได้อ่านและ ตอน สมิงพระรามอาสา
พิจารณาการใช้ถ้อยคำาสำานวนเปรียบเทียบและการเรียบเรียงประโยค กรมศิลปากรได้นำาวรรณคดี
เรื่องนี้มาประพันธ์เป็นบทละครพันทาง และจัดการแสดงที่สังคีตศาลารวมทั้งโรงละครแห่งชาติ ep 1
หลายครั้ง ซึ่งนักเรียนบางคนอาจจะได้เคยชมการแสดงมาบ้างแล้ว
ขนั้ สังเกต
เนื้อเรื่องราชาธิราชกล่าวถึงการทำาศึกสงครามระหว่างพม่ากับมอญ ซึ่งแบ่งเป็น ๓ ตอนสำาคัญ คือ รวบรวมข้อมลู
ตอนที่ ๑ กล่าวถึงการสร้างเมืองเมาะตะมะ และตำานานความเป็นมาของมะกะโท ซึ่งภายหลังได้ ๑. นักเรียนร่วมกันสนทนา โดยตอบ
ครองราชสมบัติทรงพระนามว่า พระเจ้าฟ้ารั่ว เป็นปฐมกษัตริย์ของมอญ ค�ำ ถาม ดังนี้
ตอนที่ ๒ กล่าวถึงกำาเนิดของพระเจ้าราชาธิราช หรือพระนามเดิมคือ พระยาน้อย ในสมัย • วรรณคดีเร่ือง ราชาธิราช ตอน
ของพระองค์ทำาสงครามกับพระเจ้าฝรั่งมังฆ้อง หรือพระเจ้ามณเฑียรทองกษัตริย์ของพม่า ตอนที่ สมงิ พระรามอาสา มีคุณค่าอย่างไร
นักเรียนได้ศึกษา คือ สมิงพระรามอาสา (ตัวอย่างคำ�ตอบ สร้างความรกั ชาติ
รกั แผน่ ดนิ เกดิ การคิดท�ำ ประโยชน์เพือ่
ตอนที่ ๓ กล่าวถึงพระมหาปิฎกธรผู้มีสติปัญญาเฉียบแหลมได้ช่วยชีวิตตะละเจ้าท้าวผู้เป็นเทวี ส่วนรวม)
ปกครองเมืองและถูกลักพาตัวไป ภายหลังพระมหาปิฎกธรได้ครองราชสมบัติ ทรงพระนามว่า ๒. นกั เรยี นศึกษาบทน�ำ เรื่อง
พระเจ้าหงสาวดี หรือพระเจ้ามหาปิฎกธร ปกครองแผ่นดินสืบมา เพอื่ ท�ำ ความเขา้ ใจก่อนอา่ นวรรณคดี
ราชาธริ าช ตอน สมิงพระรามอาสา 81
เสริมความรู้ ครูควรสอน
ละครพันทาง เป็นละครรำ�แบบผสม การแสดงจะใช้เรื่องราวจากพงศาวดารของชาติต่าง ๆ มาแสดงเป็นบทละคร แต่ภายหลังได้นำ�
วรรณคดีไทย และพงศาวดารไทย มาทำ�เป็นบทละคร ส่วนทำ�นองเพลง สำ�เนียงภาษา ท่ารำ� การแต่งกายตามเชื้อชาติ ทำ�ให้ตัวละคร
มีความสมจริง มกี ารดำ�เนินเร่ืองรวดเร็ว
สังคตี ศาลา เปน็ เวทีการแสดงกลางแจง้ ตง้ั อยู่ในบริเวณพิพิธภณั ฑสถานแหง่ ชาติพระนคร กรมศลิ ปากร
มะกะโท มเี รื่องเก่ียวขอ้ งกบั พงศาวดารไทย คอื มะกะโทได้ลอบรักกบั นางเทพสดุ าสรอ้ ยดาว พระราชธิดาของพอ่ ขนุ รามคำ�แหงมหาราช
และพานางไปตงั้ ตัวเป็นใหญ่ในเมาะตะมะ ตอ่ มาแต่งทตู มาขอขมาพอ่ ขุนรามคำ�แหงมหาราช
81 สุดยอดคู่มือครู
GPAS 5 Steps ข้ันสังGเกตatรhวeบrรiวnมgข้อมูล ข้ันคิดวิPเคrรoาcะหe์แsลsะiสnรgุปความรู้
บูรณาการทักษะศตวรรษท่ี 21 แนวข้อสอบ O-NET/PISA
Step 1
ขัน้ สังเกต เรื่องราวที่เกิดขึ้นในตอนสมิงพระรามอาสา
รวบรวมข้อมลู
๓. นักเรียนศึกษาเร่ืองราวที่เกิดขึ้น ความเดิมของเรื่องก่อนจะถึงตอน สมิงพระรามอาสา นั้น กล่าวถึงการสู้รบระหว่างทัพ
ในตอนสมงิ พระรามอาสา ของพระเจ้าราชาธิราชกับทัพของพระเจ้าฝรั่งมังฆ้อง หรือพระเจ้ามณเฑียรทอง ขณะที่มีการสู้รบ
ช้างของสมิงพระรามเกิดติดหล่มไม่สามารถวิ่งต่อไปได้ ดังนั้น สมิงพระรามจึงถูกจับกุมตัวไปจองจำา
อยู่ในคุกเมืองรัตนบุระอังวะของพม่า
ครั้นต่อมาดังปรากฏในตอนที่ศึกษานั้น พระเจ้ากรุงจีนได้มีพระราชสาส์นมายังพระเจ้า-
ฝรั่งมังฆ้องเพื่อท้าประลองฝีมือของทหารในการรบ หากแต่เมืองรัตนบุระอังวะไม่มีผู้ใดอาสา
สมิงพระรามจึงตัดสินใจรับอาสาเพื่อหวังตัดศึกไม่ให้ไปถึงกรุงหงสาวดี และจะได้พ้นการจองจำา
กลับไปยังกรุงหงสาวดี แต่เมื่อสู้กับทหารของพระเจ้ากรุงจีนนามว่า กามะนี จนชนะ สมิงพระราม
ก็มิได้เดินทางกลับตามที่ตั้งใจไว้ เนื่องจากได้อภิเษกกับราชธิดาของพระเจ้าฝรั่งมังฆ้อง สมิงพระราม
ทูลขอพระเจ้าฝรั่งมังฆ้องว่า มิให้ผู้ใดเรียกตนว่าเชลย และหากมีศึกระหว่างเมืองหงสาวดีกับ
รัตนบุระอังวะจะไม่ออกรบด้วยทั้งสองเมือง
หลังจากราชธิดาของพระเจ้าฝรั่งมังฆ้องให้กำาเนิดโอรส วันหนึ่งพระเจ้าฝรั่งมังฆ้องทรงพลั้งปาก
เรียกโอรสนั้นว่า ลูกเชลย สมิงพระรามได้ยินจึงน้อยใจและหนีกลับไปยังกรุงหงสาวดี สร้าง
ความเศร้าโศกให้แก่พระเจ้าฝรั่งมังฆ้องและราชธิดาเป็นอย่างยิ่ง
ในขณะที่อ่านขอให้นักเรียนพิจารณาพฤติกรรมของตัวละครในเรื่อง ได้แก่ สมิงพระราม
พระเจ้าฝรั่งมังฆ้อง พระอัครมเหสี พระเจ้ากรุงจีน ตัวละครเหล่านี้ล้วนแสดงลักษณะนิสัยออกมา
อยา่ งเดน่ ชดั ทง้ั จากคาำ พดู และการกระทาำ อาทิ สมงิ พระรามทม่ี คี วามฉลาดและชาำ นาญการรบ อกี ทงั้ รกั ษา
คำาสัตย์ของตน พระเจ้าฝรั่งมังฆ้องเป็นผู้รักบ้านเมือง ส่งเสริมคนมีความสามารถในการรบ
หากแต่ขาดการไตร่ตรองก่อนพูด พระอัครมเหสีเป็นผู้ฉลาด มีปฏิภาณไหวพริบ คอยถวายคำาแนะนำา
ต่าง ๆ ให้กับพระสวามี ส่วนพระเจ้ากรุงจีนเป็นผู้รักษาสัจจะ ไม่รุกรานเมืองรัตนบุระอังวะตาม
คำากราบทูลของเหล่าเสนา
ดังนั้น เมื่อศึกษาเรื่อง ราชาธิราช ตอน สมิงพระรามอาสา อย่างถี่ถ้วน จะทำาให้นักเรียนประจักษ์
ในคุณค่าของวรรณคดีที่ไม่เพียงให้ความบันเทิง หากแต่แฝงไว้ด้วยข้อคิดหลายประการ ซึ่งนักเรียน
สามารถนำาไปปรับใช้กับการดำาเนินชีวิตของตนได้
82 วรรณคดแี ละวรรณกรรม ชน้ั มัธยมศกึ ษาปที ่ี ๑
แนวข้อสอบ O-NET/PISA
สมิงพระรามเปน็ ทหารจึงอาสาสรู้ บเพอื่ บา้ นเมอื ง ส่วนนกั เรยี นควรอาสาทำ�สง่ิ ใดเพื่อสงั คม
๑ อาสาแยกขยะกอ่ นน�ำ ไปทงิ้ ทุกครัง้ (เกิดประโยชนต์ ่อสังคมและส่ิงแวดล้อม)
๒ อาสาท�ำ ความสะอาดบ้านทุกวันหยดุ (เกิดประโยชน์ตอ่ ครอบครวั )
๓ อาสาท�ำ อาหารมอื้ เยน็ ให้สมาชิกในครอบครวั (เกิดประโยชน์ต่อครอบครัว)
๔ อาสาไปดูแลคณุ ยา่ ที่ตา่ งจงั หวดั ในชว่ งปิดเทอม (เกิดประโยชน์ตอ่ ครอบครวั )
สุดยอดคู่มือครู 82
The words you are searching are inside this book. To get more targeted content, please make full-text search by clicking here.
Ebook วรรณคดี ม.1
Discover the best professional documents and content resources in AnyFlip Document Base.
Search