การประชุมวิชาการธรณีไทย ประจำปี 2566 (GEOTHAI 2023) วันที่ 5-7 กันยายน 2566 | 29 Abstract: Keynote Magnetotelluric exploration to delineate deep electrical resistivity structures of active fault zones in northern Thailand Puwis Amatyakul1 * Tawat Rung-Arunwan3 Chatchai Vachiratienchai3 Songkhun Boonchaisuk1,2 Sutthipong Noisagool1 and Weerachai Siripunvaraporn1 1Department of Physics, Faculty of Science, Mahidol University and Thailand Center of Excellence in Physics, Ministry of Higher Education, Science, Research and Innovation 2Geoscience Program, Mahidol University, Kanchanaburi Campus 3 Curl-E Geophysics Co., Ltd. *E-mail: [email protected] ABSTRACT In recent years, magnetotelluric (MT) surveys have been conducted in various location in northern Thailand to elaborate the studies on active faults in northern Thailand. The threedimensional resistivity models of our investigation areas were caries out by the MT inversion using the MT impedance tensor (Z) as the data where E = ZH. Since rocks and geological features have specific electrical resistivity range, the further interpretation can be made to suit academic and prospecting aspects. Prominent resistivity feature found on our MT models is the conductive structures related to the crustal fluid at various depths. The shallow conductive structures (< 1,000 m) locating in vicinity of the hot spring manifestations could be treated as the geothermal reservoirs, waiting for further utilization. We also found the deep conductive structures (> 5 km) in some places in northern Thailand which appeared to be the crustal fluid involving in tectonic process and earthquake occurrence. Those fluids are believed to be connected through active faults and the deep circulation in the crust. Regional and detailed MT surveys is currently conducting in several areas in northern Thailand and will be used with other geophysical investigations to benefit further integrated studies on renewable energy, tectonic evolution of Thailand and geohazard. Keywords: geophysics, magnetotelluric, active fault, geothermal exploration, electrical resistivity
| 30 “ต่อยอดองค์ความรู้ธรณีไทย ไปสู่การพัฒนาที่ยั่งยืน” Abstract: Keynote Navigating Bangkok's Geohazard Landscape: Unearthing the Nexus of Governance, Innovation, and Data-Centric Collaborations Tavida Kamolvej Bangkok Metropolitan Administration Abstract The city of Bangkok, uniquely positioned within the Chao Phraya River delta, presents a compelling case study for examining the intersection of geohazards, urbanization, and adaptive governance. This academic exposition seeks to offer a nuanced understanding of Bangkok's geohazard landscape, especially the pressing concerns of land subsidence and the multifaceted challenges posed by climate-induced sea-level rise. Initial sections will dissect the dynamics of Bangkok's rapid urban development, highlighting the adverse effects of unchecked groundwater extraction that, combined with other anthropogenic activities, has intensified the rate of land subsidence. This phenomenon, if left unchecked, could have profound socio-economic and environmental implications for the city. In response, the Bangkok Metropolitan Administration (BMA) has demonstrated commendable foresight. Key policies, notably the Bangkok Climate Change Strategy, symbolize the city's dedication to embedding resilience within the fabric of urban planning and development. The subsequent implementation of the Bangkok Integrated Flood Protection System offers a tangible manifestation of this commitment. Furthermore, our city's pivot to harnessing geospatial technologies for rigorous land subsidence monitoring underscores the importance of technological integration in mitigating geohazards. Yet, beyond structural and technological advancements, the importance of data in shaping governance cannot be overstated. Bangkok is currently traversing a transformative phase, wherein data-driven decision-making is not just encouraged but deemed essential. A case in point is our burgeoning collaboration with the Department of Mineral Resources. This partnership epitomizes our dedication to harnessing risk data, facilitating more informed and strategic urban planning and hazard mitigation endeavors. Nevertheless, challenges abound. The relentless pressures on infrastructure due to urban sprawl, the unpredictable trajectory of climate change, and the inherent challenges in ensuring city-wide preparedness demand continuous innovation and adaptability. As this abstract elucidates, a multipronged approach-melding policy, technology, and data-driven collaboration is vital to fortify Bangkok against the impending and evolving geohazards.
การประชุมวิชาการธรณีไทย ประจำปี 2566 (GEOTHAI 2023) วันที่ 5-7 กันยายน 2566 | 31 Abstract: Keynote Simulation and Optimization Model for Estimating Sustainable Yield in Groundwater Critical Areas (Bangkok and its vicinity area) Tussanee Nettasana Department of Groundwater Resources Abstract The multi-layered aquifer system of the lower Chao Phraya River basin is a prominent groundwater source for Central Thailand. It is underlain by a thick accumulation reaching a depth of 600 meters of inter-bedded recent alluvial and marine sediments. The sequence consists of 8 semiconfined aquifers, separated by relatively thin aquitards overlain by the Holocene Bangkok Clay. Groundwater was excessively extracted to support the needs of densely populated cities, mainly for industrial and domestic consumption. The overexploitation of groundwater in Bangkok and surrounding provinces had led to a significant groundwater crisis, including declining water levels decline in heavily utilized aquifers and land subsidence in over the past two decades, especially in 1997. Consequently, in 1991, the remedial measures for controlling groundwater utilization were introduced. The safe yield of 1.25 MCM/day was implemented to control groundwater extraction in the critical areas (Bangkok and its vicinity area), resulting in a reduction of land subsidence rates. Currently, the entire region experiences a subsidence rate of less than 1 cm/year. Although the groundwater crisis in Bangkok has been addressed, the quantitative measurement of groundwater sustainability remains needed. Furthermore, the sustainable yield should be re-evaluated. Groundwater modeling serves as a crucial tool for achieving sustainable groundwater management. In this study, a groundwater simulation-optimization model for the multi-layered aquifer system of the lower Chao Phraya River basin was developed to determine sustainable yield and assess the impact of groundwater abstraction in the critical areas. It was designed to integrate the latest knowledge and hydrogeological information available in the critical areas, buildingupon the successes of previous modeling efforts. The simulation model was developed using the three-dimensional finite-difference MODFLOW. The model covered an area of 21,000 km2 and was discretized into 140 columns, 150 rows and 1 6 layers. Model calibration was accomplished using the PEST program, which adjusted individual input parameters and assessed the differences between estimated and model-simulated values of hydraulic head from 1999 to 2021, under steady state and transient conditions. The model effectively replicates the observed flow-field and the water balance components. The model performances were at a satisfactory level, with final calibrated parameters contained in realistic ranges. The calibrated groundwater model was then linked to an optimization model to determine optimal sustainable yields which was defined as a pumping rate from the aquifer that can be maintained indefinitely without causing hydraulic heads depletion below an acceptable level.
| 32 “ต่อยอดองค์ความรู้ธรณีไทย ไปสู่การพัฒนาที่ยั่งยืน” Abstract: Keynote The optimization model was formulated with the objective of maximizing water pumping from wells subject to (1) ensuring that the hydraulic heads at control locations do not lower than specified values and (2) limiting groundwater withdrawals to lower and upper bounds (well capacity constraints). Different scenarios of hydraulic head constraints were considered within this optimization model. In addition, an uncertainty analysis was performed to evaluate conceptual and parameter uncertainties, including other methods of parameterization, source and sink terms. A significant number of steps are required to achieve the end goals of this research. The results of the study provide valuable information for groundwater management in the lower central plain of Thailand for decision makers.
การประชุมวิชาการธรณีไทย ประจำปี 2566 (GEOTHAI 2023) วันที่ 5-7 กันยายน 2566 | 33 Abstract: Keynote Sustainable Tourism Promotion on Geology and Fossils in Ban Phot Paleosea, Nong Phai District, Phetchabun Province Thasinee Charoentitirat* and Sukonmeth Jitmahantakul Energy Geosciences Program, Department of Geology, Faculty of Science, Chulalongkorn University, Bangkok 10330 Thailand *E-mail: [email protected] ABSTRACT The research area is located at Ban Phot Sub-district, Nong Phai District, Phetchabun Province where fossils are flourish and the area has a potential for sustainable tourism promotion. Four fossil sites have been selected: Sub Haeng, Sub Noi, Sub Taboa, and Khao Lom. Limestone, macrofossils and index fossil (fusulinid) collected from these sites were petrographic analyzed and classified respectively in order to reconstruct the depositional environment and age determination. The results show that limestone in the study areas contain various and abundant marine fossils e.g., sponges, bryozoans, corals, brachiopods, fusulinids, stromatolites, crinoids, echinoids, trilobite, gastropod. It indicates that these fossiliferous rocks were deposited in shallow marine. Within this shallow marine, several sub-environments have been observed such as reef (sponge, bryozoan and coral dominant), slope, low-energy lagoon and intertidal. Based on fusulinid (Pseudodoliolina pseudolepida), it concludes that shallow marine limestone is of Middle Permian in age or about 270- 260 Ma. Moreover, we have made a manual and organized the trainings for Ban Phot community and adjacent areas in order to present geological and fossils data using Google Earth including 360o panorama images, augmented reality, and LINE Chatbot. These new technology and techniques are very interesting and useful for getting more learning experiences and good for sustainable tourism promotion to the Ban Phot fossil sites and communities. Keywords: Ban Phot Paleosea, Geology and Fossil, Phetchabun, Augmented Reality, Chatbot
| 34 “ต่อยอดองค์ความรู้ธรณีไทย ไปสู่การพัฒนาที่ยั่งยืน” Abstract: Keynote Vs30 Site characterization of the Chiang Rai Basin, northern Thailand Passakorn Pananont1 *, Kasian Prasertwongphilai1 , Weerachat Wiwegwin2 , Koichi Hayashi3 , Kevin Furlong4 and Patinya Pornsopin5 1 Kasetsart University, 2Department of Mineral Resrouces, 3Geometric Inc.,4 Pennsylvania State University, 5 Thai Meteorological Department *E-mail: [email protected] ABSTRACT Chiang Rai province in northern Thailand has high seismic hazard compared to other parts of Thailand with regions devastated by the M6.2 Mae Lao earthquake in 2014. This work studies the site characteristics of the Chiang Rai basin by measuring the ground response using seismic microtremor measurement and shear wave velocities using the spatial autocorrelation (SPAC) method from seismic ambient noise. The ground response measurements provide the short and long period ground response of 0.07-1.00s and 1.00-3.98s respectively. Except in Mae Sai basin, the ground response of most areas in Chiang Rai province has elevated short period response which will affect the shaking of the short structures such as residential houses in the event of an earthquake. Shear wave measurements at 120 sites in Chiang Rai province indicate that the Vs30 varies from 193- 700 m/s which can be classified as soil type classes D (stiff soil) and C (very dense soil and soft rock) based on the National Earthquake Hazards Reduction Program’s soil type classification. Combining the Probabilistic seismic hazard analysis return periods of 475, 950 and 2475 years for the Chiang Rai province with the new Vs30 from this work suggests that the expected PGA is between 0.369g-0.797g which is 20-45% higher than those of previous studies that assumed the rock ground characteristics; the Spectral Accelerations (SA) calculated with the new Vs30 increase by 20-300%. The result will be integrated in the production of the national seismic hazard map of Thailand in the future. Keywords: Earthquake, Site effect, Chiang Rai province, Thailand
การประชุมวิชาการธรณีไทย ประจำปี 2566 (GEOTHAI 2023) วันที่ 5-7 กันยายน 2566 | 35 Abstract: Keynote Figure 1 Resulting PGAs from a probabilistic seismic hazard analysis for 457 years return period of Chiang Rai Provinces. (Left) Rock Site and (Right) Using Vs30 from this study. PGA increases by 37%.
| 36 “ต่อยอดองค์ความรู้ธรณีไทย ไปสู่การพัฒนาที่ยั่งยืน” Abstract: Oral การกำหนดพื้นที่ศักยภาพหินอุตสาหกรรมเพื่อการก่อสร้างเพื่อกำหนดเขตแหล่งแร่ เพื่อการทำเหมืองเพิ่มเติม กรณีพื้นที่ศึกษา: จังหวัดบุรีรัมย์และสุรินทร์ มลศิริ คำหินกอง* และ ปัญญา จารุศิริ กองทรัพยากรแร่ กรมทรัพยากรธรณี *E-mail: [email protected] บทคัดย่อ หินอุตสาหกรรมเพื่อการก่อสร้าง (Industrial rock for construction) เป็นวัสดุที่มีความสำคัญต่อการ พัฒนาประเทศ ดังนั้นจึงจำเป็นต้องสำรวจประเมินศักยภาพแหล่งและเตรียมความพร้อมในการบริหารจัดการเชิงพื้นที่ การศึกษานี้มีวัตถุประสงค์เพื่อกำหนดพื้นที่ศักยภาพหินอุตสาหกรรม เพื่อการก่อสร้างเพื่อกำหนดเขตแหล่งแร่เพื่อการทำ เหมืองเพิ่มเติมในพื้นที่ศึกษาจังหวัดบุรีรัมย์และสุรินทร์ การศึกษานี้ได้อาศัยข้อมูลการสำรวจธรณีวิทยา ธรณีฟิกส์ และ ธรณีวิทยาแหล่งแร่เฉพาะแหล่งในอดีตผนวกกับข้อมูลสถานการณ์หินอุตสาหกรรมและนโยบายภาครัฐที่ให้มีการก่อสร้าง โครงการขนาดใหญ่ และกำหนดปัจจัยที่สำคัญและจัดลำดับความสำคัญของพื้นที่ ศักยภาพโดยใช้การวิเคราะห์การ ตัดสินใจแบบพิจารณาหลายหลักเกณฑ์ด้วยกระบวนการลำดับชั้นเชิงวิเคราะห์ (Analytical Hierarchy Process: AHP) ผลการศึกษาพบว่าจังหวัดบุรีรัมย์มีพื้นที่ศักยภาพหินอุตสาหกรรมเพื่อการก่อสร้าง จำนวน 5 พื้นที่ มีปริมาณรวมประมาณ 11,000 ล้านเมตริกตัน และจังหวัดสุรินทร์ จำนวน 1 พื้นที่ มีปริมาณประมาณ 1,700 ล้าน เมตริกตัน และจากสถานการณ์หินอุตสาหกรรมในปัจจุบันพบว่า จังหวัดบุรีรัมย์มีประทานบัตร มีสถานะเปิดการทำเหมือง จำนวน 13 แปลง มีปริมาณสำรองประมาณ 400 ล้านเมตริกตัน มีประทานบัตร ที่กำลังจะสิ้นอายุภายในปี พ.ศ. 2568 จำนวน 12 แปลง จังหวัดสุรินทร์มีประทานบัตร จำนวน 6 แปลง มีปริมาณสำรองประมาณ 15 ล้านเมตริกตัน มีประทาน บัตรที่กำลังจะสิ้นอายุภายในปี พ.ศ. 2569 ทั้ง 6 แปลง ซึ่งการก่อสร้างสาธารณูปโภคขั้นพื้นฐานและโครงการขนาดใหญ่ ของภาครัฐในจังหวัดบุรีรัมย์และสุรินทร์ เช่น การขยายถนนจาก 2 ช่องจราจร เป็น 4 ช่องจราจร จะต้องใช้หิน อุตสาหกรรม 30,000 ตัน/กิโลเมตร โดยหากประเมินความต้องการใช้หินอุตสาหกรรมเพื่อรองรับโครงการดังกล่าว พบว่า จังหวัดบุรีรัมย์และสุรินทร์ มีปริมาณสารองใช้ได้ประมาณ 13 ปี ในส่วนของการกำหนดเขตแหล่งแร่เพื่อการทำเหมือง เพิ่มเติมในพื้นที่ศึกษา จะทำการพิจารณา 5 ปัจจัย ได้แก่ 1) ปัจจัยด้านธรณีวิทยาแหล่งแร่ 2) ปัจจัยด้านเศรษฐกิจ 3) ปัจจัยด้านสังคม 4) ปัจจัยด้านการใช้ที่ดิน และ 5) ปัจจัยด้านสิ่งแวดล้อม โดยให้ความสำคัญกับพื้นที่ที่จะใช้เป็นแหล่ง หินอุตสำหกรรมรองรับการพัฒนาพื้นที่จังหวัดใกล้เคียงพื้นที่เขตเศรษฐกิจพิเศษภายใต้กรอบ แผนแม่บทภายใต้ ยุทธศาสตร์ชาติ หรือเป็นพื้นที่ที่มีความจำเป็นเร่งด่วนซึ่งประสบปัญหาการขาดแคลนหิน อุตสาหกรรมสำหรับใช้ประโยชน์ โดยเป้าหมายของการศึกษาในครั้งนี้จะจัดทำข้อเสนอกำหนดเขตแหล่งแร่ เพื่อการทำเหมืองเพิ่มเติมในพื้นที่จังหวัดบุรีรัมย์ และสุรินทร์ จำนวนไม่น้อยกว่า 3 พื้นที่ มีปริมาณทรัพยากร หินก่อสร้างรวมประมาณ 1,000 ล้านเมตริกตัน เพื่อเป็น ข้อมูลประกอบในบริหารจัดการเชิงพื้นที่ของจังหวัดต่อไป คำสำคัญ: หินอุตสาหกรรมเพื่อการก่อสร้าง บริหารจัดการเชิงพื้นที่ เขตแหล่งแร่เพื่อการทำเหมือง จังหวัดบุรีรัมย์ จังหวัดสุรินทร์
การประชุมวิชาการธรณีไทย ประจำปี 2566 (GEOTHAI 2023) วันที่ 5-7 กันยายน 2566 | 37 Abstract: Oral การจัดทำชุดข้อมูลและแผนที่พื้นที่เปราะบางต่อแผ่นดินทรุดและน้ำทะเลรุกเข้าท่วม ชุมชนชายฝั่งทะเลในพื้นที่จังหวัดเพชรบุรี วิสุทธิพงศ์ คีรีรัตนเสถียร ศักดา ขุนดี* แพรวพรรณ คิดอ่าน เพ็ญนภา มาไพศาลสิน วราภรณ์ จิตสุวรรณ นิภาพร หงษาบาล อมรรัตน์ โขลนกระโทก อาภาพร มหาวัน เฉลิมชาติ เทวา ชินกฤต จันทร์คง ธนวัฒน์ รักษ์เฮงกุล และ นันทวุฒิ ไชยหงษา กรมทรัพยากรธรณี *E-mail: [email protected] บทคัดย่อ พื้นที่ชายฝั่งทะเลของประเทศไทย นับวันยิ่งได้รับแรงกดดันเพิ่มทวีคูณขึ้นจากสาเหตุการใช้ที่ดินจน เกินขีดจำกัด มีรูปแบบการใช้ประโยชน์ไม่สอดคล้องและทำลายธรณีสัณฐานที่เป็นภูมิหลัง ส่งผลกระทบต่อเนื่องนำไปสู่ ต้นเหตุของปัญหาอื่นๆ ที่มีระดับรุนแรง มีความยุ่งยากซับซ้อนและยากต่อการแก้ไขปัญหาให้ลุล่วงในช่วงระยะเวลาสั้นๆ โดยเฉพาะประเด็นปัญหาการทรุดตัวของแผ่นดิน การกัดเซาะชายฝั่งและน้ำท่วมในพื้นที่ชายฝั่งทะเล ซึ่งเป็น กระบวนการปฏิสัมพันธ์ระหว่างมนุษย์กับธรณีสัณฐานที่เป็นระบบธรรมชาติ กรมทรัพยากรธรณีในฐานะหน่วยงาน ปฏิบัติ ที่มีภารกิจหลักเกี่ยวข้องกับการบริหารจัดการด้านธรณีวิทยาสิ่งแวดล้อมและธรณีพิบัติภัย จึงได้ดำเนินการ สำรวจจัดทำชุดข้อมูลและแผนที่พื้นที่เปราะบางต่อแผ่นดินทรุดและน้ำทะเลรุกเข้าท่วมชุมชนชายฝั่งทะเล ในพื้นที่ จังหวัดเพชรบุรี ผลการสำรวจศึกษาวิเคราะห์การเปลี่ยนแปลงชายฝั่งในแนวราบ 4 ช่วงเวลา ด้วยข้อมูลการสำรวจ รังวัดด้วยสัญญาณดาวเทียม GNSS แบบ RTK ที่มีอยู่เดิมและสำรวจใหม่ในปี 2565 รวมทั้งข้อมูลการแปลภาพถ่าย ทางอากาศออร์โธ สีของกรมพัฒนาที่ดิน ปี 2545 โดยเปรียบเทียบกันในช่วงรอบ 6 ปี (2545-2551) ช่วงรอบ 14 ปี (2551-2565) ช่วงรอบ 20 ปี (2545-2565) และช่วงรอบ 1 ปี (2564-2565) พบว่าพื้นที่ชายฝั่งทะเลจังหวัดเพชรบุรี ซึ่งอยู่ในระบบหาดบางตะบูน-บางแก้ว (T3A065) และระบบหาดแหลมผักเบี้ย-หัวหิน (T4A066) ส่วนใหญ่มี สถานภาพปกติหรือคงสภาพ (กัดเซาะหรือสะสมไม่เกิน 1 เมตรต่อปี) เนื่องจากพื้นที่ชายฝั่งในจังหวัดเพชรบุรี เป็น แหล่งท่องเที่ยวที่สำคัญของประเทศ ทำให้มีการสร้างโครงสร้างป้องกันชายฝั่งทั้งจากหน่วยงานรัฐและเอกชน เกือบ ตลอดแนวชายฝั่ง ส่วนพื้นที่ที่ถูกกัดเซาะรุนแรง (กัดเซาะตั้งแต่ 5 เมตรต่อปี ขึ้นไป) มักจะเกิดขึ้นซ้ำในที่เดิมๆ ได้แก่ พื้นที่บริเวณบ้านโตนดน้อย ตำบลหนองขนาน ส่วนการสำรวจการเปลี่ยนแปลงชายฝั่งในแนวดิ่งเพื่อศึกษาสภาพ สัณฐานหรือระดับความสูงต่ำพื้นผิวหน้าหาดที่เปลี่ยนแปลงไปในบริเวณหาดบางไทรย้อย หาดหน้าพระราชนิเวศน์ มฤคทายวัน และหาดค่ายนเรศวร ระหว่างช่วงเดือนมกราคม 2565 ถึงช่วงเดือนมิถุนายน 2565 พบว่ามีปริมาณ ตะกอนทรายหายไปประมาณ 381,710 ลูกบาศก์เมตร แผ่นดินทรุดจากการวิเคราะห์ด้วยข้อมูลภาพดาวเทียม Sentinel-1 C ระหว่างปี 2560-2565 (2017 –2022) รวมจำนวน 30 ภาพ ด้วยเทคนิค InSAR (Interferometric Synthetic Aperture Radar) แบบ Persistent scattering พบว่าพื้นที่ริมชายฝั่งทะเลจังหวัดเพชรบุรีมีอัตราการทรุดตัวแบบสัมพัทธ์ 0-8 มิลลิเมตรต่อปี และมีอัตรา การยกตัวแบบสัมพัทธ์ 0-7 มิลลิเมตรต่อปี พื้นที่ที่มีการทรุดตัวในอัตรามากที่สุดได้แก่ ตำบลบ้านแหลม ตำบลบางขุน ไทร ตำบลปากทะเล และตำบลบางแก้ว อำเภอบ้านแหลม ตำบลโพพระ ตำบลนาพันสาม อำเภอเมือง มีอัตราทรุดตัว แบบสัมพัทธ์ ประมาณ 1-8 มิลลิเมตรต่อปี พื้นที่เปราะบางชายฝั่งทะเลที่อาจมีน้ำทะเลรุกเข้าท่วมชุมชน จากการวิเคราะห์หลายปัจจัยในระบบ สารสนเทศภูมิศาสตร์ (Multi-criteria analysis in GIS) ด้วยการซ้อนทับข้อมูลกริดเซลล์ และกำหนดให้ค่าถ่วงน้ำหนัก ของแต่ละปัจจัยด้วยเทคนิคกระบวนการวิเคราะห์ตามลำดับชั้น (Analytical Hierarchy
| 38 “ต่อยอดองค์ความรู้ธรณีไทย ไปสู่การพัฒนาที่ยั่งยืน” Abstract: Oral Process: AHP) จากเจ้าหน้าที่กรมทรัพยากรธรณี จำนวน 9 คน ปัจจัยในการวิเคราะห์แบ่งเป็น 2 ปัจจัยหลัก ได้แก่ ปัจจัยด้านกายภาพ ประกอบด้วยเกณฑ์การพิจารณาในประเด็น ช่วงน้ำขึ้นน้ำลงเฉลี่ย ความสูงคลื่นนัยสำคัญเฉลี่ย ความลาดชันหน้าหาด อัตราการเปลี่ยนแปลงชายฝั่งที่ได้จากการสำรวจครั้งนี้ ประเภทธรณีสัณฐาน และอัตราการทรุด ตัวของแผ่นดินแบบสัมพัทธ์ที่ได้จาการวิเคราะห์ด้วยข้อมูลภาพดาวเทียม Sentinel-1 C ส่วนปัจจัยด้านเศรษฐกิจและ สังคม ประกอบด้วย เกณฑ์การพิจารณาในประเด็น การใช้ประโยชน์ที่ดิน ความหนาแน่นประชากร โครงข่ายถนน และ มาตรการป้องกันการกัดเซาะชายฝั่ง ผลรวมระหว่างค่าดัชนีความเปราะบางด้านกายภาพ (Physical Vulnerability Index: PVI) และค่าดัชนีความเปราะบางด้านเศรษฐกิจและสังคม (Socio-Economy Index: SVI) คือ ดัชนีความ เปราะบางชายฝั่งทะเล (Coastal Vulnerability Index: CVI) ผลการประเมินพบว่า ค่าความเปราะบางชายฝั่งทะเล จำแนกได้ 3 ระดับ คือ 1) ค่าความเปราะบางชายฝั่งทะเลระดับต่ำ ครอบคลุมพื้นที่ 107.43 ตารางกิโลเมตร หรือร้อย ละ 28.91 ของพื้นที่ศึกษา ส่วนใหญ่อยู่ในท้องที่ตำบลบางตะบูน และบริเวณถัดจากชายฝั่งของตำบลบ้านแหลม และ ตำบลแหลมผักเบี้ย อำเภอแหลมผักเบี้ย ตำบลบางเก่า และตำบลชะอำ อำเภอชะอำ เนื่องจากพื้นที่เหล่านี้อยู่ลึกเข้าไป ในแผ่นดิน ลักษณะธรณีสัณฐานเป็นที่ราบน้ำขึ้นถึงเดิมและภูเขา ถนนหรือทางรถไฟส่วนใหญ่อยู่ห่างจากชายฝั่งทะเล มากกว่า 1 กิโลเมตร ส่วนใหญ่ไม่มีการทรุดตัวของแผ่นดินหรือมีอัตราการทรุดตัวน้อยกว่า 1 มิลลิเมตรต่อปี การใช้ ประโยชน์ที่ดิน เป็นพื้นที่ป่าไม้และพื้นที่เบ็ดเตล็ด ความหนาแน่นประชากรอยู่ในระดับต่ำ ปัจจัยด้านกาย ภาพใน ประเด็นต่างๆ ข้างต้น จึงส่งผลให้เกิดความเปราะบางน้อยกว่าบริเวณอื่น 2) ค่าความเปราะบางชายฝั่งทะเลระดับปาน กลาง ครอบคลุมพื้นที่มากสุดประมาณ 239.45 ตารางกิโลเมตร หรือร้อยละ 64.44 ของพื้นที่ศึกษา อยู่ในบริเวณถัดจาก ชายฝั่งเข้าไปในแผ่นดินของท้องที่ตำบลบางตะบูนทางด้านทิศตะวันออก ตำบลบางขุนไทร ตำบลปากทะเล ตำบลบาง แก้ว อำเภอบ้านแหลม ตำบลหาดเจ้าสำราญ ตำบลหนองขนาน อำเภอเมืองเพชรบุรี ตำบลปึกเตียน อำเภอท่ายาง และ พบกระจายตัวในบริเวณตำบลหนองศาลา และตำบลชะอำ อำเภอชะอำ พื้นที่เปราะบางชายฝั่งทะเลระดับปานกลาง ส่วนใหญ่มีลักษณะธรณีสัณฐานเป็นที่ราบน้ำขึ้นถึงเดิม บางส่วนเป็นหาดทราย ถนนและทางรถไฟอยู่ห่างจากชายฝั่ง ทะเลน้อยกว่า 1 กิโลเมตร ส่วนใหญ่มีอัตราการทรุดตัวน้อยกว่า 1 มิลลิเมตรต่อปี จนถึงแผ่นดินไม่มีการทรุดตัว การใช้ ประโยชน์ที่ดินเป็นพื้นที่เกษตรกรรม ความหนาแน่นประชากรอยู่ในระดับปานกลาง 3) ค่าความเปราะบางชายฝั่งทะเล ระดับสูง พบเป็นส่วนน้อยครอบคลุมพื้นที่ 24.72 ตารางกิโลเมตร หรือร้อยละ 6.65 ของพื้นที่ศึกษา กระจายตัวอยู่ติด กับทะเล ได้แก่ ท้องที่ตำบลบ้านแหลม ตำบลบางขุนไทร ตำบลปากทะเล และตำบลบางแก้ว อำเภอบ้านแหลม ธรณี สัณฐานชายฝั่งส่วนใหญ่เป็นแบบหาดเลน ที่ราบใต้ระดับน้ำลง และมีหาดทรายเพียงเล็กน้อย มีอัตราการทรุดของแผ่นดินแบบสัมพัทธ์มากกว่า 2 มิลลิเมตรต่อปี ปัจจัยด้านกายภาพเช่นนี้จึงมีแนวโน้มที่จะได้รับ ผลกระทบจากน้ำทะเลรุกเข้าท่วมได้ง่าย ประกอบกับการใช้ประโยชน์ที่ดินส่วนใหญ่เป็นพื้นที่ชุมชนและสิ่งปลูกสร้าง ความหนาแน่นของประชากรอยู่ในระดับปานกลาง พื้นที่ชายฝั่งทะเล อำเภอบ้านแหลม จังหวัดเพชรบุรี จึงมีความ เปราะบางอยู่ในระดับสูง ซึ่งจำเป็นต้องมีแนวทางมาตรการป้องกันแก้ไขปัญหาดังกล่าวที่อาจจะเกิดขึ้นในอนาคต คำสำคัญ: การเปลี่ยนแปลงชายฝั่ง ธรณีสัณฐาน แผ่นดินทรุด ความเปราะบาง เพชรบุรี
การประชุมวิชาการธรณีไทย ประจำปี 2566 (GEOTHAI 2023) วันที่ 5-7 กันยายน 2566 | 39 Abstract: Oral การถ่ายทอดความรู้ด้านธรณีวิทยาแก่นักเรียนระดับมัธยมศึกษา: กรณีศึกษาอุทยานธรณีขอนแก่น (Communicating Geological Knowledge to Secondary School Students: A Case Study of Khon Kaen Geopark) ธัชพล สีลา และ วิมลทิพย์ สิงห์เถื่อน* สาขาวิชาเทคโนโลยีธรณี คณะเทคโนโลยี มหาวิทยาลัยขอนแก่น *E-mail: [email protected] บทคัดย่อ การสื่อความรู้ด้านธรณีวิทยาให้แก่นักเรียนมัธยมศึกษาส่วนมากเกิดขึ้นเพียงแค่ในชั้นเรียนเท่านั้น ค่ายวิชาการที่มีการจัดการให้ความรู้ทั้งในห้องบรรยายและการฝึกปฏิบัติจริงภาคสนามจะช่วยสื่อความรู้ด้านธรณีวิทยา ให้นักเรียนเข้าใจและเห็นภาพได้ง่ายมากขึ้น ค่ายวิชาการ Geo Explosive Camp ถูกจัดขึ้นภายใต้การสนับสนุนจาก หลายหน่วยงานเพื่อมุ่งเน้นการให้นักเรียนมัธยมศึกษาเข้าใจองค์ความรู้พื้นฐานทางธรณีวิทยาและความสำคัญของ อุทยานธรณีขอนแก่น ที่มีความโดดเด่นเรื่องลำดับชั้นหินทรายกลุ่มหินโคราช 5 หน่วยหินและซากดึกดำบรรพ์ที่ หลากหลาย การสื่อความหมายที่ทำให้เกิดความเข้าใจมากที่สุดคือ การทำกิจกรรมภาคสนามบริเวณแหล่งเรียนรู้จริง โดยค่ายวิชาการได้จัดเส้นทางการเรียนรู้ความหลากหลายทางธรณีวิทยาภายในหนึ่งวันที่ประกอบด้วย(1) ผาชมตะวัน (2) รอยตีนไดโนเสาร์หินลาดป่าชาด (3) ลานยูเรเนียม (4) หลุมขุดค้นไดโนเสาร์จำนวน 3 แหล่ง (5) ผากาลเวลา (6) สุสานหอยล้านปี และ (7) แหล่งเกลือบ้านบ่อ ที่มีกิจกรรมการเรียนรู้รองรับการปฏิบัติจริงอยู่ทุกแหล่ง ไม่ว่าจะเป็น การกำหนดตำแหน่งในแผนที่ภูมิประเทศ การรู้ทิศทาง การอ่านแผนที่ธรณีวิทยา การศึกษาชั้นหินและการเกิดสัณฐาน การอธิบายหินตะกอน การเรียนรู้การคะเนขนาดไดโนเสาร์จากรอยตีน การสะสมตัวของแหล่งแร่ยูเรเนียมและเกลือหิน การเกิดซากดึกดำบรรพ์ และวิวัฒนาการของไดโนเสาร์ในประเทศไทย จากแบบวัดผลประเมินผลชี้ให้เห็นว่านักเรียน มีความพึงพอใจกับกิจกรรมสูงกว่าร้อยละ 90 นักเรียนเกิดการเรียนรู้มากกว่าการเรียนการสอนในห้องเรียนและยังผลให้ เกิดความรู้ระยะยาว รวมทั้งยังช่วยให้นักเรียนเห็นคุณค่าของมรดกธรณีและทรัพยากรธรรมชาติมากขึ้น คำสำคัญ: ค่ายวิชาการ การสื่อความหมายทางธรณีวิทยา กิจกรรมการศึกษา ภูเวียง ไดโนเสาร์ หินทราย
| 40 “ต่อยอดองค์ความรู้ธรณีไทย ไปสู่การพัฒนาที่ยั่งยืน” Abstract: Oral การประเมินความเสี่ยงภัยพิบัติ: แผ่นดินถล่มและน้ำป่าไหลหลาก ศศิวิมล นววิธไพสิฐ* เสาวภาพ อุทัยรัตน์ และ มธุลดา ขัดทะเสมา กรมทรัพยากรธรณี *E-mail: [email protected] บทคัดย่อ การประเมินความเสี่ยงจากภัยธรรมชาติโดยทั่วไปจะพิจารณากระบวนการทางกายภาพของแต่ละภัย พิบัติ เช่น แผ่นดินถล่ม น้ำป่าไหลหลาก และน้ำท่วม แยกออกจากกัน แต่อย่างไรก็ตามในธรรมชาติภัยพิบัติหลาย ประเภทมีความเป็นไปได้ที่สามารถเกิดขึ้นต่อเนื่องกัน หรือมีกระบวนการทำงานร่วมกัน และผลกระทบที่เชื่อมโยงกัน ซึ่งนำมาสู่ความเสียหายต่อชีวิตและทรัพย์สินอย่างกว้างขวาง การศึกษาครั้งนี้เป็นการประเมินความเสี่ยงภัยรวม แผ่นดินถล่มและน้ำป่าไหลหลาก ซึ่งเป็นการประเมินความเสี่ยงภัยด้วยข้อมูลภาพถ่ายทางอากาศจากอากาศยานไร้ คนขับ ร่วมกับการวิเคราะห์ความเปราะบางทางสังคมเบื้องต้นในพื้นที่มีความสำคัญทางเศรษฐกิจ และเป็นแหล่ง ท่องเที่ยวของพื้นที่ม่อนแจ่ม ตำบลแม่แรม อำเภอแม่ริม จังหวัดเชียงใหม่ จากข้อมูลภาพถ่ายทางอากาศจากอากาศยานไร้คนขับร่วมกับการสำรวจในพื้นที่สามารถแบ่งการใช้ ประโยชน์ที่ดินของพื้นที่ม่อนแจ่มได้เป็น 2 ประเภทคือ สิ่งก่อสร้าง ส่วนใหญ่เป็นรีสอร์ท บ้านเรือนที่อยู่อาศัย โรงเรือน และโรงเรียนที่ตั้งอยู่ในหุบเขาและที่ลาดเชิงเขา และพื้นที่เกษตรกรรมที่อยู่ในพื้นที่ราบหุบเขาและตีนเขา ผลการ ประเมินความเสี่ยงภัยโดยแยกพิจารณาพื้นที่สิ่งปลูกสร้าง พบว่า พื้นที่สิ่งปลูกสร้างมีความเสี่ยงที่จะได้รับผลกระทบ จากพิบัติภัยแผ่นดินถล่มและน้ำป่าไหลหลาก มีระดับความเสี่ยงสูงถึงปานกลางร้อยละ 94 ของพื้นที่สิ่งปลูกสร้าง ทั้งหมด และมีระดับความเสี่ยงต่ำร้อยละ 6 ของพื้นที่สิ่งปลูกสร้างทั้งหมด ส่วนในพื้นที่เกษตรกรรมมีระดับความเสี่ยง ต่ำ ผลของการวิเคราะห์ความเสี่ยงสามารถกำหนดขอบเขตและแบ่งพื้นที่ตามระดับความเสี่ยงสูงถึงต่ำ ซึ่งสามารถนำ ข้อมูลไปใช้สนับสนุนในการวางแผนของชุมชนให้สามารถปรับตัวหรือวิถีการดำเนินชีวิต เพื่อให้สามารถอยู่ร่วมกับภัย พิบัติ และลดโอกาสที่จะได้รับผลกระทบจากภัยพิบัติหรืออยู่รอดในภาวะภัยพิบัติในอนาคตได้ ทั้งนี้การไม่สามารถ เข้าถึงข้อมูลรายละเอียดของประชากรในแต่ละสิ่งปลูกสร้างเป็นข้อจำกัดที่ทำให้ไม่สามารถประเมินความเสี่ยงต่อ จำนวนประชากรที่เฉพาะเจาะจงในพื้นที่ได้ ท้ายนี้หวังเป็นอย่างยิ่งว่า วิธีการและผลการศึกษานี้สามารถช่วยในการ พัฒนาการประเมินความเสี่ยงจากภัยพิบัติให้ครอบคลุมและมีประสิทธิภาพยิ่งขึ้น คำสำคัญ: พิบัติภัยรวม ความเสี่ยงภัย แผ่นดินถล่ม น้ำป่าไหลหลาก ม่อนแจ่ม
การประชุมวิชาการธรณีไทย ประจำปี 2566 (GEOTHAI 2023) วันที่ 5-7 กันยายน 2566 | 41 Abstract: Oral การประเมินพื้นที่ที่มีโอกาสเกิดหลุมยุบในภูมิประเทศหินปูน กรณีศึกษาพื้นที่จังหวัดเชียงราย ศรินทิพย์ กุคำ กรมทรัพยากรธรณี E-mail: [email protected] บทคัดย่อ พื้นที่จังหวัดเชียงรายภายหลังเหตุการณ์แผ่นดินไหวขนาด 6.3 ที่มีจุดเหนือศูนย์เกิดแผ่นดินไหวที่ อำเภอแม่ลาว จังหวัดเชียงราย เมื่อวันที่ 5 พฤษภาคม 2557 พบว่ามีรายงานเหตุการณ์หลุมยุบเกิดขึ้นอย่างต่อเนื่อง สร้างความเสียหายและสูญเสียการใช้ประโยชน์ที่ดินไปอีกทั้งยังสร้างครวมตระหนกตกใจแก่ประชาชนเป็นอย่างมาก กรมทรัพยากรธรณีเคยมีการศึกษาพื้นที่ที่มีโอกาสเกิดหลุมยุบจังหวัดเชียงรายในปี 2548 โดยการศึกษาปัจจัยด้าน ธรณีวิทยาเพียงอย่างเดียว ในการศึกษาครั้งนี้จะมุ่งเน้นไปที่การศึกษาปัจจัยทางกายภาพทั้งธรณีวิทยา อุทกวิทยา ภูมิประเทศ เพื่อหาลักษณะสำคัญและปัจจัยที่เกี่ยวข้องกับการเกิดหลุมยุบและประเมินโอกาสที่จะเกิดหลุมยุบโดยทำ การรวบรวมข้อมูลฐานที่เป็นปัจจัยต่อการเกิดหลุมยุบและเหตุการณ์หลุมยุบที่เคยเกิดขึ้นในพื้นที่ โดยให้ความสำคัญใน พื้นที่ที่รองรับหินปูนซึ่งเกิดเหตุการณ์หลุมยุบได้ง่าย การศึกษาพื้นที่ที่มีโอกาสเกิดหลุมยุบโดยใช้ระบบสารสนเทศภูมิศาสตร์ร่วมกับวิธีพิจารณาแบบหลาย กฎเกณฑ์สามารถศึกษาได้จากปัจจัยต่างๆ ได้แก่ ข้อมูลประเภทหิน ความหนาแน่นของแนวเส้นและแนวแตกหิน ระยะห่างจากแนวรอยเลื่อนหรือแนวแตกหลัก ระดับน้ำบาดาล ระยะน้ำบาดาลลด ระยะห่างจากทางน้ำผิวดิน และ ความลาดชันของภูมิประเทศ ทำการจัดค่าลำดับคะแนนและแบ่งเกณฑ์ช่วงของการให้ค่าน้ำหนักของแต่ละปัจจัยที่มี ผลต่อการเกิดหลุมยุบ วิเคราะห์โดยใช้ GIS ด้วยเทคนิคกระบวนการวิเคราะห์ตามลำดับขั้น (Analytical Hierarchy Process: AHP) แล้วทำการจัดชั้นข้อมูลใหม่เพื่อแสดงพื้นที่ที่มีโอกาสเกิดหลุมยุบในภูมิประเทศแบบหินปูน ผลที่ได้ แสดงเป็นแบบจําลองราสเตอร์ที่มีการจัดลำดับพื้นที่ที่มีโอกาสเกิดหลุมยุบเป็น 5 ระดับ ผลการวิเคราะห์พื้นที่ที่มีโอกาสเกิดหลุมยุบในพื้นที่หินปูน พบว่ามีพื้นที่ที่มีโอกาสเกิดหลุบยุบใน จังหวัดเชียงราย 8 อำเภอ 64 ตำบล รวมพื้นที่โดยประมาณ 1,295 ตารางกิโลเมตร มีพื้นที่เสี่ยงภัยหลุมยุบในระดับสูง มากครอบคลุมพื้นที่โดยประมาณ 377 ตารางกิโลเมตร โดยส่วนใหญ่อยู่ในพื้นที่อำเภอเวียงชัยและอำเภอแม่สาย พื้นที่ เสี่ยงภัยหลุมยุบระดับสูงครอบคลุมพื้นที่โดยประมาณ 667 ตารางกิโลเมตร ส่วนใหญ่อยู่ในพื้นที่อำเภอเมืองและอำเภอ แม่ลาว พื้นที่เสี่ยงภัยสูงส่วนใหญ่เป็นพื้นที่การเกษตรชนิดนาข้าว และพื้นที่ชุมชนที่มีการทำเหมืองในบริเวณโดยรอบ คำสำคัญ: ธรณีพิบัติภัย หลุมยุบ การวิเคราะห์เชิงพื้นที่ AHP
| 42 “ต่อยอดองค์ความรู้ธรณีไทย ไปสู่การพัฒนาที่ยั่งยืน” Abstract: Oral การประเมินภัยพิบัติแผ่นดินไหวพื้นที่จังหวัดประจวบคีรีขันธ์ ขวัญดาว ทัพภูธร* ระวี พุ่มซ่อนกลิ่น นารีรัตน์ แพนสมบัติ และ วีระชาติ วิเวกวิน กรมทรัพยากรธรณี *E-mail: [email protected] บทคัดย่อ ข้อมูลธรณีสัณฐานที่บ่งชี้ว่าเป็นรอยเลื่อนมีพลังในพื้นที่จังหวัดประจวบคีรีขันธ์ที่ได้จากการแปล ความหมายด้วยวิธีการรับรู้ระยะไกล ร่วมกับการสำรวจข้อมูลธรณีวิทยาตามแนวรอยเลื่อนในภาคสนามถูกนำมาใช้ใน การกำหนดตำแหน่งขุดร่องสำรวจสำหรับการศึกษารอยเลื่อนมีพลัง ธรณีวิทยาแผ่นดินไหว และการประเมินภัยพิบัติ แผ่นดินไหวของจังหวัดประจวบคีรีขันธ์ ผลการแปลความหมายด้วยวิธีการรับรู้ระยะไกล พบว่าตำแหน่งธรณีวิทยา โครงสร้างแนวเส้นหลายแนวตัดเข้าไปในตะกอนยุคใหม่ (Quaternary sediments) ในหลายพื้นที่ของอำเภอเมือง อำเภอทับสะแก อำเภอบางสะพาน และอำเภอบางสะพานน้อย จังหวัดประจวบคีรีขันธ์ ซึ่งโครงสร้างดังกล่าวจัดเป็น ส่วนหนึ่งของรอยเลื่อนระนอง หลังจากการตรวจสอบข้อมูลลักษณะธรณีสัณฐาน ในพื้นที่ดังกล่าว พบว่ามีลักษณะ ธรณีสัณฐานที่บ่งชี้ว่าเป็นรอยเลื่อนมีพลัง ประกอบด้วย ผารอยเลื่อน ผาสามเหลี่ยม ธารเหลื่อม และสันกั้น จึงได้ กำหนดตำแหน่งขุดร่องสำรวจ 3 ร่อง ในพื้นที่บ้านหินปิด ตำบลช้างแรก อำเภอบางสะพานน้อย บ้านทรัพย์สมบูรณ์ ตำบลทองมงคล อำเภอบางสะพาน และบ้านหนองยาว ตำบลนาหูกวาง อำเภอทับสะแก จังหวัดประจวบคีรีขันธ์ ผลการขุดร่องสำรวจบริเวณบ้านหินปิด ปรากฏหลักฐานของรอยเลื่อนที่ตัดเข้าไปในชั้นตะกอนเชิงเขาและตะกอนน้ำ พา ทำให้ชั้นตะกอนดังกล่าวขาดออกจากกันเป็นระยะ 0.2-0.4 เมตร อาศัยข้อมูลอายุการสะสมตัวของตะกอนด้วยวิธี OSL สามารถสรุปได้ว่ารอยเลื่อนย่อยเขากล้วย ของรอยเลื่อนระนอง เคยทำให้เกิดเหตุการณ์แผ่นดินไหวขนาด 6.1 เมื่อประมาณ 5,800 ปีที่แล้ว และครั้งล่าสุดเมื่อประมาณ 2,000 ปีที่แล้ว ด้วยอัตราการเลื่อนตัวประมาณ 0.03-0.06 มิลลิเมตรต่อปี รอยเลื่อนระนองมีคาบอุบัติซ้ำประมาณ 1,300-2,500 ปี โดยพิจารณาจากข้อมูลเหตุการณ์ แผ่นดินไหวที่เคยศึกษาไว้และผลการศึกษาในครั้งนี้ ข้อมูลเหล่านี้ถูกนำไปใช้ในการประเมินภัยพิบัติแผ่นดินไหวใน พื้นที่จังหวัดประจวบคีรีขันธ์ด้วยวิธีความน่าจะเป็นของค่าความเร่งพื้นดินสูงสุดของแผ่นดินไหวที่มีโอกาส 10% ที่จะมี ค่าสูงกว่าค่ากำหนดในคาบเวลา 50 ปี ผลการประเมินพบว่าบริเวณที่มีค่าความเร่งพื้นดินสูงสุดอยู่ใกล้บริเวณที่มีรอย เลื่อนระนองพาดผ่าน โดยมีค่าความเร่งพื้นดินสูงสุดอยู่ระหว่าง 2-16%g (g คือ ค่าแรงโน้มถ่วงของโลก) และมีระดับ ความรุนแรงแผ่นดินไหวในระดับเบาถึงแรง (I-VI) ตามมาตราเมอร์คัลลี่ คำสำคัญ: รอยเลื่อนมีพลัง การประเมินภัยพิบัติแผ่นดินไหว ค่าความเร่งสูงสุดของพื้นดิน
การประชุมวิชาการธรณีไทย ประจำปี 2566 (GEOTHAI 2023) วันที่ 5-7 กันยายน 2566 | 43 Abstract: Oral การประเมินศักยภาพการใช้เกลือหินในการสร้างแหล่งกักเก็บใต้ดิน ศุภกร ผลาโชติ1 * ภูวิศ อมาตยกุล1 นุชิต ศิริทองคำ2 และ ปัญญา จารุศิริ2,3 1 กลุ่มวิจัยธรณีฟิสิกส์ ภาควิชาฟิสิกส์ มหาวิทยาลัยมหิดล 2 กองทรัพยากรณ์แร่ กรมทรัพยากรธรณี 3 ศูนย์วิจัยสัณฐานวิทยาของพื้นผิวโลกและธรณีพิบัติภัยขั้นสูง (MESA CE) จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย *E-mail: [email protected] บทคัดย่อ การผลิตพลังงานหมุนเวียนมีความสำคัญในปัจจุบันทั้งระดับประเทศและระดับโลก เนื่องจากพลังงาน หมุนเวียนเช่นแสงอาทิตย์และลมมีปัญหาการผลิตที่ไม่ต่อเนือง (intermittency)ทำให้มีช่วงเวลาที่มีกำลังการผลิตไฟฟ้า ส่วนเกินและช่วงที่กำลังไม่เพียงพอ การเก็บพลังงานในมาตราส่วนใหญ่เป็นแนวทางแก้ปัญหานี้ที่สำคัญมาก การเก็บ พลังงานทางธรณีวิทยาได้รับการพิสูจน์ว่าเป็นการเก็บพลังงานที่เหมาะสมที่สุดทั้งเหตุผลทางเศรษศาสตร์และทางเทคนิค เทคโนโลยีการเก็บพลังงานทางธรณีวิทยาในปัจจุบันที่ใช้ในเชิงพาณิชย์มีได้แก่เทคโนโลยีระบบเก็บพลังงานน้ำสูบกลับ (pump-hydro energy storage, PHES) และระบบเก็บพลังงานอากาศอัด (compressed-air energy storage) ในโพรง เกลือ (salt cavern) เนื่องจากประเทศไทยมีแหล่งเกลือหินขนาดใหญ่อันดับต้นๆของโลกโดยที่มีปริมาณสำรอง 18 ล้าน ล้านตัน เป็นเหตุให้เป้าหมายงานวิจัยนี่คือการทำนายศักยภาพปริมาณกักเก็บพลังงานของถ้ำหินเกลือจากการทำเหมือง ละลายในภาคตะวันออกฉียงเหนือของประเทศไทย โดยขั้นตอนการวิจัยได้เน้นไปทางการคำนวนปริมาณกักเก็บพลังงาน สำรอง ด้วยข้อมูลทางธรณีวิทยาและเปรียบเทียบข้อมูลเกลือหินต่างๆที่เกี่ยวข้องจากหลุมเจาะของกรมทรัพยากรธรณี วิธีการเชิงประจักษ์ (mpirical method) โดยมีพารามิเตอร์ที่เกี่ยวข้องได้แก่ความหนา ความลึก และความหนาแน่น ทฤษฎีที่ใช้ในงานวิจัยนี้ได้แก่ ลาดความร้อนพิภพ (geothermal gradient) ความดันใต้พิภพ(lithostatic pressure) สมการสถานะ (equation of state) และกระบวนการทางเทอร์โมไดนามิก(thermodynamic process) นอกจากนั้น ยังได้เปรียบเทียบกับระบบเก็บพลังงานอากาศอัดที่ใช้งานจริงในทางพาณิชย์ปัจจุบัน งานวิจัยนี้ศึกษาได้คำนวณการเก็บพลังงานการศึกษาเบื้องต้น จากหลุมเจาะสำรวจทั้งหมด 118 หลุม ผ่านเกณฑ์ 12 หลุม ซึ่งคำนวณมาจากความลึก 710±182 เมตร และความหนา 452±215 เมตร ให้ความถ่วงจำเพาะ ชั้นตะกอนเหนือเกลือหินเฉลี่ย 1.750 และความถ่วงจำเพาะชั้นเกลือหินเฉลี่ย 2.120 ประมาณการได้ว่าสามารถเก็บ พลังงานในรูปแบบอากาศอัดคิดเป็น 2,107 ±1,241 MWhต่อโพรงเกลือ นับว่าเป็นผลดีที่น่าเชื่อถือทั้งนี้เมื่อเปรียบเทียบ ระบบเก็บพลังงานอากาศอัดที่ใช้งานจริงในเชิงพาณิชย์ปัจจุบันHuntorf CAES ประเทศเยอรมัน 1,160 MWh และ McIntosh CAES ประเทศสหรัฐอเมริกา 2,640 MWh [อยู่ในช่วงครอบคลุมข้อมูลหนึ่งค่าเบี่ยงเบนมาตรฐาน (1 S.D.)] คำสำคัญ: หมวดหินมหาสารคาม เกลือหิน การเก็บพลังงาน การเก็บพลังงานอากาศอัด CAES
| 44 “ต่อยอดองค์ความรู้ธรณีไทย ไปสู่การพัฒนาที่ยั่งยืน” Abstract: Oral การประยุกต์ใช้การสำรวจธรณีฟิสิกส์ เพื่อกำหนดขอบเขตแหล่งแร่โพแทช พื้นที่อำเภอประทาย จังหวัดนครราชสีมา ถนัด สร้อยซา* สุธารัตน์ สีรอด และ กฤตนนท์ แนวบุญเนียร กรมทรัพยากรธรณี *E-mail: [email protected] บทคัดย่อ การสำรวจธรณีฟิสิกส์เพื่อศึกษาลักษณะธรณีวิทยา ประกอบไปด้วยการวัดค่าความโน้มถ่วงโลกและ การวัดค่าสภาพต้านทานไฟฟ้า ในพื้นที่อำเภอประทาย จังหวัดนครราชสีมา พบว่าลักษณะธรณีวิทยาในพื้นที่รองรับด้วย หมวดหินภูทอก ประกอบด้วยหินทรายเนื้อตะกอนขนาดละเอียด หินทรายแป้ง หินดินดานสีน้ำตาลแดงสด และตะกอน ทางน้ำยุคปัจจุบัน ซึ่งจากการสำรวจวัดค่าความโน้มถ่วงโลก พบบริเวณที่มีค่าผิดปกติความโน้มถ่วงโลกปานกลาง ซึ่ง สันนิษฐานว่าเป็นผลจากการเกิดโดมเกลือ ดังนั้นจึงได้กำหนดตำแหน่งการสำรวจวัดค่าสภาพต้านทานไฟฟ้า โดยเลือก การวางขั้วไฟฟ้าแบบโพล-ไดโพล เพื่อให้ได้ความลึกถึง 200 เมตร จากผิวดิน จำนวน 3 แนวสำรวจ ระยะทางรวม 10,600 เมตร สามารถแบ่งลักษณะธรณีวิทยาออกเป็นชั้น ๆ ตามค่าสภาพต้านทานไฟฟ้า ดังนี้ ชั้นตะกอนทางน้ำ ปัจจุบัน ปิดทับอยู่ด้านบน เป็นจำพวกตะกอนทราย ทรายแป้งปนดินเหนียว มีค่าสภาพต้านทานไฟฟ้าอยู่ระหว่าง 5-100 โอห์ม-เมตร โดยมีชั้นหินทรายเนื้อตะกอนขนาดละเอียด หินทรายแป้ง และหินดินดาน รองรับอยู่ด้านล่าง มีค่า สภาพต้านทานไฟฟ้าอยู่ระหว่าง 20-80 โอห์ม-เมตร และพบบริเวณผิดปกติจากค่าสภาพต้านทานไฟฟ้าที่แสดงลักษณะ โครงสร้างทางธรณีวิทยาใต้ดินพบว่ามีค่าสภาพต้านทานไฟฟ้าสูง อยู่ระหว่าง 400-1,800 โอห์ม-เมตร สันนิษฐานว่า บริเวณผิดปกติที่พบอาจเป็นบริเวณโดมเกลือ นอกจากนี้ยังพบบริเวณผิดปกติที่อาจเป็นโครงสร้าง ใต้ผิวดินที่เป็นแนว รอยแตก รอยแยก ชั้นน้ำใต้ดินหรือชั้นน้ำเค็มแทรกตามช่องว่างของรอยแตก รอยแยกเหล่านั้น โดยมีค่าสภาพต้านทาง ไฟฟ้าต่ำ อยู่ระหว่าง 0.05-1.5 โอห์ม-เมตร ซึ่งสัมพันธ์กับการ แปลความหมายบริเวณผิดปกติ ที่สันนิษฐานว่าบริเวณ ผิดปกติที่พบอาจเป็นบริเวณโดมเกลือ ซึ่งจะนำไปสู่การแปลความหมายและกำหนดขอบเขตแหล่งแร่โพแทช จากข้อมูล ผลการสำรวจวัดค่า สภาพต้านทานไฟฟ้าและการวัดค่าความโน้มถ่วงโลก สรุปได้ว่าบริเวณของโดมเกลือจะอยู่ตรง บริเวณ ค่าความโน้มถ่วงโลกปานกลาง ในขณะที่ตรงยอดโดมเกลือจะแสดงรูปทรงเรขาคณิตแบบโดม โดยมีค่าสภาพ ต้านทานไฟฟ้าต่ำ ซึ่งเกิดจากน้ำบาดาลจืดเข้ามาละลายเกลือบริเวณยอดโดม คำสำคัญ: แหล่งแร่ โพแทช ค่าสภาพต้านทานไฟฟ้า ธรณีฟิสิกส์
การประชุมวิชาการธรณีไทย ประจำปี 2566 (GEOTHAI 2023) วันที่ 5-7 กันยายน 2566 | 45 Abstract: Oral การประยุกต์ไอโซโทปฮาฟเนียมจากหินแกรนิตอยด์กับการกระจายตัว ของแหล่งแร่โลหะในประเทศไทยและข้างเคียง อภิวุฒิ วีรวินันทนกุล1 * Ryohei Takahashi2 และปัญญา จารุศิริ3, 4 1 มหาวิทยาลัยมหิดล วิทยาเขตกาญจนบุรี จังหวัดกาญจนบุรี 71150 2 Akita University, Akita 010-0852 Japan 3 กรมทรัพยากรธรณี ถนนพระราม 6 เขตพญาไท กทม. 10400 4 ศูนย์เชี่ยวชาญเฉพาะทาง MESA CE คณะวิทยาศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย กทม. 10330 *Email: [email protected] บทคัดย่อ ผลการเข้าปะทะกันของแผ่นเปลือกโลกฉานไทย (Sibumasu plate) กับแผ่นเปลือกโลกอินโดจีน (Indochina plate) ก่อให้เกิดหินอัคนีหลายชนิด รวมทั้งแหล่งแร่โลหะ, โลหะพื้นฐาน, และโลหะมีค่ามากมาย ซึ่งแหล่งแร่เหล่านี้กระจายตัวในภูมิธรณีแปรสัณฐาน (tectonic terranes) ในรูปแบบที่แตกต่างกันและสามารถ ตรวจหาได้ทั้งข้อมูลจากศิลาเคมี (petrochemistry) และธรณีกาลวิทยา (geochronology) .ในปัจจุบัน เริ่มมีการ นำเอาข้อมูลจากไอโซโทปฮาฟเนียม (Hf isotope) ในเพทายหรือเซอร์คอน (zircon) ในหินแกรนิตมาอธิบายการ กำเนิดหินหนืดและแหล่งแร่น้ำร้อนได้ ดังนั้นการวิจัยนี้จึงมีวัตถุประสงค์เพื่อหาความสัมพันธ์ระหว่างไอโซโทปดังกล่าว และอายุหินอัคนีกับการกระจายตัวของแหล่งแร่เหล่านี้ ด้วยเหตุนี้เราจึงเก็บตัวอย่างหินแกรนิตอยด์ (granitoids) โดยเฉพาะจากแนวโค้งสุโขทัย (Sukhothai belt) ทั้งในภาคเหนือ ภาคกลาง และภาคตะวันออก เพื่อนำมาศึกษา ตัวอย่างภายใต้กล้องจุลทัศน์ วิเคราะห์ธรณีเคมีของหินแกรนิต และธรณีเคมีและหาอายุของเซอร์คอนจากหิน ผลการผนวกข้อมูลธรณีวิทยาและการกระจายตัวของแหล่งแร่ดังกล่าวร่วมกับผลการหาอายุ U-Pb และไอโซโทปฮาฟเนียมในเซอร์คอนจากหินแกรนิตอยด์จากแนวโค้งสุโขทัย สามารถนำมาใช้เพื่อหาความสัมพันธ์ของ กระบวนการแปรสัณฐานเปลือกโลกและการกำเนิดแหล่งแร่ได้ โดยคณะผู้วิจัยพบว่าหินแกรนิตอยด์ในพื้นที่แบ่งย่อย เป็น 2 ช่วงอายุ คือ ช่วงอายุประมาณ 243 ถึง 237 ล้านปี ซึ่งเป็นช่วงเวลาที่แผ่นสมุทรของแผ่นฉานไทยมุดตัวลงข้าง ใต้แผ่นอินโดจีน และช่วงอายุ 230 ถึง 202 ล้านปี เป็นช่วงหลังจากเกิดการปะชิดอัดแน่นกันระหว่างแผ่นเปลือกโลก ฉานไทยกับแผ่นอินโดจีน นอกจากนั้นผลไอโซโทปฮาฟเนียมมีค่า εHf เริ่มต้นในเพทายจากหินแกรนิตอยด์ในเขต สุโขทัยมีค่าตั้งแต่ -8.0 ถึง +9.2 และมีค่าเฉลี่ยเท่ากับ +1.5 บ่งบอกถึงแหล่งที่มาของหินหนืดในแนวสุโขทัยว่ามาจาก การผสมกันระหว่างหินเปลือกโลกดั้งเดิมกับหินเปลือกโลกเกิดใหม่ นอกจากนั้น ผลไอโซโทปฮาฟเนียมของการศึกษานี้ร่วมกับผลงานวิจัยเก่าทั้งในและนอกประเทศไทย มาสังเคราะห์ใหม่เพื่อจัดทำเป็นแผนที่ไอโซโทปฮาฟเนียม พบว่าค่าเฉลี่ย εHf เริ่มต้นจากหินอัคนีในแนวโค้งเลย (Loei belt) มีค่าเป็นบวก (+1.0 ถึง +12.7 และมีค่าเฉลี่ยเท่ากับ +7.1) ซึ่งบ่งบอกถึงแหล่งที่มาของหินหนืดในบริเวณนี้ว่า มาจากหินเปลือกโลกใหม่และมีศักยภาพให้แหล่งแร่ทองแดง ทองคำ และเหล็กในรูปแบบหินอัคนีเนื้อดอก (porphyry), หินสการ์น (skarn), และแหล่งแร่น้ำร้อนอุณหภูมิต่ำ (epithermal deposits) ส่วนค่าเฉลี่ย εHf เริ่มต้น จากหินอัคนีเขตอินทนนต์ (Inthanon zone) และบนแผ่นฉานไทยมีค่าส่วนใหญ่เป็นลบ (-15.5 ถึง +1.2 และมี ค่าเฉลี่ยเท่ากับ -10.4) ซึ่งบ่งบอกถึงแหล่งที่มาของหินหนืดในบริเวณนี้ว่ามาจากหินเปลือกโลกดั้งเดิมและมีศักยภาพ ให้กำเนิดแหล่งแร่ดีบุกและทังสเตนที่สัมพันธ์กับการแปรเปลี่ยน (alteration) และหินแกรนิตตะกอน (S-type granites) สำหรับแนวโค้งสุโขทัยที่มีค่าเฉลี่ย εHf เริ่มต้นจากหินอัคนีส่วนใหญ่เป็นบวก (-5.0 ถึง +11.0 และมี
| 46 “ต่อยอดองค์ความรู้ธรณีไทย ไปสู่การพัฒนาที่ยั่งยืน” Abstract: Oral ค่าเฉลี่ยเท่ากับ +1.9) บ่งบอกถึงแหล่งที่มาของหินหนืดในบริเวณนี้มาจากผสมกันระหว่างหินเปลือกโลกดั้งเดิมกับหิน เปลือกโลกเกิดใหม่ และมีศักยภาพในการให้กำเนิดแหล่งแร่ทองคำ พลวง และทังสเตนแบบบรรพตรังสรรค์ (orogenic-type deposits) คำสำคัญ: ไอโซโทปฮาฟเนียม หินแกรนิตอยด์แหล่งแร่ ประเทศไทย เอกสารอ้างอิง Crow, M.J. and Khin Zaw (2011) Metalliferous minerals. In: Ridd, M. F., Barber, A. J., Crow, M. J. (Eds.), The Geology of Thailand. The Geological Society of London, 459–492. Department of Mineral Resources (2007). Geology of Thailand, Department of Moineral Resources, Bangkok, Thailand. Wang, X., Griffin, W.L., and Chen, J. (2010). Hf contents and Zr/Hf ratios in granitic zircons Geochemical Journal 44, 65-72. Veeravinantanakul, A., Takahashi, R., Agangi, A., Ohba, T., Watanabe, Y., Elburg, M. A., Ueckermann, H., Kanjanapayont, P., and Charusiri, P. (2021). Zircon Hf-isotope constraints on the formation of metallic mineral deposits in Thailand. Resource Geology, 71(4), 436– 469. รูปที่ 1 แผนที่ประเทศไทยแสดงการกระจายตัวของแหล่งแร่ (กรมทรัพยากรธรณี, 2550, Crow and Khin Zaw, 2011) และค่า εHf(t) (Veeravinantanakul และคณะ, 2021) (C.M.-C.R. S.Z. = ตะเข็บธรณีเชียงรายเชียงใหม่; Nan-Uttaradit S.Z. = ตะเข็บธรณีน่าน-อุตรดิตถ์; Sa Kaeo S.Z. = ตะเข็บธรณีสระแก้ว; ST = แผ่นฉานไทย; IZ = เขตอินทนนท์; SFB = แนวโค้งสุโขทัย; LFB = แนวโค้งเลย; และ IT = แผ่นอินโดจีน)
การประชุมวิชาการธรณีไทย ประจำปี 2566 (GEOTHAI 2023) วันที่ 5-7 กันยายน 2566 | 47 Abstract: Oral การวิเคราะห์พื้นที่มีโอกาสเกิดแผ่นดินถล่มจังหวัดเชียงใหม่ ทัศนพร เรือนสอน* น้ำฝน คำพิลัง ภัคพงษ์ ศรีบัวทอง และ ฐากูร มากคุณ สำนักงานทรัพยากรธรณี เขต 1 กรมทรัพยากรธรณี *E-mail: [email protected] บทคัดย่อ แผ่นดินถล่มเป็นธรณีพิบัติภัยรูปแบบหนึ่งที่เป็นภัยจากธรรมชาติ สร้างความเสียหายต่อชีวิตและ ทรัพย์สินในพื้นที่ต่าง ๆ ทั่วโลก รวมทั้งประเทศไทย ในช่วงระยะเวลาหลายปีที่ผ่านมาและมีแนวโน้มเกิดขึ้นอย่าง ต่อเนื่องในหลายพื้นที่ เนื่องจากสภาพอากาศโลกที่มีความแปรปรวนมากขึ้น การศึกษาครั้งนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ กำหนดขอบเขตระดับของพื้นที่มีโอกาสเกิดแผ่นดินถล่มของพื้นที่จังหวัดเชียงใหม่ ด้วยการวิเคราะห์พื้นที่มีโอกาสเกิด แผ่นดินถล่มด้วยแบบจำลองทางสถิติแบบสองตัวแปร (Bivariate probability) และการให้ค่าน้ำหนัก (Weighting) โดยใช้ปัจจัยที่เกี่ยวข้องกับการเกิดแผ่นดินถล่ม (Controlling factors) 7 ปัจจัย ได้แก่ 1) ระดับความสูง 2) ความลาด ชัน 3) ระยะห่างจากโครงสร้างทางธรณีวิทยา 4) กลุ่มวิทยาหิน 5) การใช้ประโยชน์ที่ดิน 6) ทิศทางการไหลของน้ำ และ 7) หน้ารับน้ำฝน วิเคราะห์ควบคู่กับร่องรอยแผ่นดินถล่มในอดีตซึ่งได้จากการแปลข้อมูลภาพถ่ายดาวเทียม Google Image ในช่วงปี พ.ศ. 2544 – 2566 และการสำรวจภาคสนามเพิ่มเติม จำนวน 8,246 ร่องรอยดินถล่ม จาก การศึกษาพบว่ากลุ่มวิทยาหิน SS2 หินทรายเนื้ออาร์โคส มักพบแทรกชั้นหรือแทรกสลับชั้นกับหินตะกอนเนื้อละเอียด มีความสัมพันธ์กับการกระจายตัวของร่องรอยแผ่นดินถล่มมากที่สุด และผลจากการวิเคราะห์แบบจำลองแผ่นดินถล่ม สามารถแบ่งได้เป็น 5 ระดับ ได้แก่ 5) ระดับสูงมาก (Very high) ครอบคลุมพื้นที่ประมาณ 1,550 ตารางกิโลเมตร คิด เป็นร้อยละ 7.01 ของพื้นที่ทั้งหมด พบมากที่สุดในพื้นที่อำเภอเชียงดาว 4) ระดับสูง (High) ครอบคลุมพื้นที่ประมาณ 5,608 ตารางกิโลเมตร คิดเป็นร้อยละ 25.35 ของพื้นที่ทั้งหมด 3) ระดับปานกลาง (Moderate) ครอบคลุมพื้นที่ ประมาณ ประมาณ 8,471 ตารางกิโลเมตร คิดเป็นร้อยละ 38.29 ของพื้นที่ทั้งหมด 2) ระดับต่ำ (Low) ครอบคลุม พื้นที่ประมาณ 4,721 ตารางกิโลเมตร คิดเป็นร้อยละ 21.34 ของพื้นที่ทั้งหมด และ 1) ระดับต่ำมาก (Very low) ครอบคลุมพื้นที่ประมาณ 1,772 ตารางกิโลเมตร คิดเป็นร้อยละ 8.01 ของพื้นที่ทั้งหมด ทั้งนี้ข้อมูลที่ได้จากการศึกษา พื้นที่มีโอกาสเกิดแผ่นดินถล่มจังหวัดเชียงใหม่สามารถนำไปใช้อธิบายสภาพแวดล้อมของแต่ละพื้นที่ถึงสาเหตุของการ เกิดดินถล่มได้อย่างถูกต้อง และยังสามารถนำไปใช้เป็นเครื่องมือในการวางแผนบริหารจัดการธรณีพิบัติภัยในระดับ ท้องถิ่น (Local zoning) เพื่อสนับสนุนการลดผลกระทบต่อชีวิตและทรัพย์สินของประชาชนได้ทันต่อเหตุการณ์ คำสำคัญ: แผ่นดินถล่ม แบบจำลองทางสถิติแบบสองตัวแปร (Bivariate probability) การให้ค่าน้ำหนัก (Weighting) ระดับท้องถิ่น (Local zoning) ปัจจัยที่เกี่ยวข้องกับการเกิดแผ่นดินถล่ม (Controlling factors)
| 48 “ต่อยอดองค์ความรู้ธรณีไทย ไปสู่การพัฒนาที่ยั่งยืน” Abstract: Oral การศึกษากุมภลักษณ์บนลานหินทรายหมวดหินภูพานโดยใช้โดรน ในพื้นที่อุทยานธรณีโลกโคราช บริเวณบ้านวังกระสวย ตำบลกฤษณา อำเภอสีคิ้ว จังหวัดนครราชสีมา รัตนาภรณ์ หันตา1 * ศศิพิมพ์ สุโพธิ์1 ภูตะวัน มหาชัย1 ศิริลักษณ์ ตะนัง1 และ กรองแก้ว เจนจิตไพบูลย์2 1 มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีสุรนารี 2 มหาวิทยาลัยราชภัฏนครราชสีมา *E-Mail: [email protected]; [email protected] บทคัดย่อ พื้นที่อุทยานธรณีโลกโคราชมีอาณาเขตพื้นที่ขนาด 3,167 ตร.กม. ครอบคลุมพื้นที่ 5 อำเภอ ไฮไลต์ที่ โดดเด่นในบริเวณทางด้านตกวันตกเฉียงใต้ของพื้นที่ บริเวณอำเภอสีคิ้ว และสูงเนิน มีภูเขารูปอีโต้ หรือ เควสต้า ที่มี ลักษณะเด่น และเควสต้าแนวที่ 2 เป็นหินตะกอนของหมวดหินภูพาน (Phu Phan Formation) มีภูมิลักษณ์ที่ น่าสนใจปรากฏอยู่บนแนวสันเขานี้ คือ กุมภลักษณ์ ซึ่งพบในหลาดจุดในแนวเควสต้านี้ และเป็นแหล่งธรณีวิทยา เช่น แหล่งหินตัดสีคิ้ว เขาสามสิบส่าง ส่วนพื้นที่บ้านวังกระสวยเป็นอีกหนึ่งพื้นที่ที่มีศักยภาพในการพัฒนาเป็นแหล่ง ท่องเที่ยวเนื่องจากมีทัศนียภาพที่สวยงามและมีการเดินทางเข้าถึงที่สะดวก การศึกษานี้จึงมีวัตถุประสงค์เพื่อจำแนก รูปทรงและรูปร่างของกุมภลักษณ์และอธิบายสภาพแวดล้อมการก่อตัวของกุมภลักษณ์โดยใช้โดรน ยี่ห้อ dji รุ่น MINI2 SE บินเก็บข้อมูลภาพถ่าย และนำมาประมวลผลโดยใช้ซอฟแวร์ Agisoft Metashape โดยทำการสร้างข้อมูล Digital Elevation Model (DEM) ภาพ Orthomosaic และแบบจำลองสามมิติ ซึ่งทำการเก็บข้อมูลในช่วงเดือนพฤษภาคม ปี พ.ศ. 2566 พบว่า กุมภลักษณ์กระจายตัวครอบคลุมพื้นที่จำนวน 6,270 ตารางเมตร พบจำนวนหลุมทั้งสิ้น 232 หลุม มีขนาดเส้นผ่าสูงกลางเฉลี่ย 0.51 เมตร และมีความลึกเฉลี่ย 0.92 เมตร สามารถจำแนกประเภทของ กุมภลักษณ์โดยใช้รูปร่าง ได้ 7 แบบ คือ แบบหลุมเดี่ยว แบบทรงรี แบบผสม แบบเชื่อมต่อกันไม่สมบูรณ์ แบบ เชื่อมต่อกันสมบูรณ์ แบบเจาะทะลุ และแบบพัฒนาตัวตามรอยแตก จากการกระจายตัวของกุมภลักษณ์สามารถ วิเคราะห์ทิศทางของกระแสน้ำโบราณได้ว่ากระแสน้ำไหลจากทางทิศตะวันตกเฉียงเหนือไปยังทิศตะวันออกเฉียงใต้ และมีพลังงานของกระแสน้ำรุนแรงไปจนถึงช่วงที่พลังงานของกระแสน้ำเบาลง โดยกุมภลักษณ์เกิดขึ้นจากกระแสน้ำที่ รุนแรงและมีความปั่นป่วน ทำให้มีตะกอนที่ถูกพัดพามาพร้อมกับกระแสน้ำที่ไหลตามทิศทางของกระแสตวัดน้ำ ย้อนกลับ (Eddies Current) หรือกระแสน้ำวน (Whirlpool) เข้าไปหมุนวนเซาะหลุมตามแนวแตกร่วม (Conjugate Joints) ทำให้เกิดเป็นกุมภลักษณ์ที่มีขนาดรูปร่าง ที่สวยงามแตกต่างกันดังกล่าว และสามารถพัฒนาเป็นแหล่ง ท่องเที่ยวแหล่งใหม่ของอุทยานธรณีโลกโคราชได้ในอนาคต คำสำคัญ: อากาศยานไร้คนขับ อุทยานธรณีโคราช Unmanned Aerial Vehicle (UAV), pothole, Drone
การประชุมวิชาการธรณีไทย ประจำปี 2566 (GEOTHAI 2023) วันที่ 5-7 กันยายน 2566 | 49 Abstract: Oral การศึกษาข้อมูลระดับน้ำจากสถานีวัดระดับน้ำบริเวณอ่าวไทย พลอยไพลิน เอียดเสน กรมทรัพยากรธรณี E-mail: [email protected] บทคัดย่อ การเปลี่ยนแปลงของสภาพอากาศโลกเป็นปรากฏการณ์ที่ส่งผลกระทบต่อระดับน้ำทะเลทั่วโลก ประเทศไทยถือว่าเป็นอีกหนึ่งประเทศในโลกที่ได้รับผลกระทบจากการเพิ่มขึ้นของระดับน้ำทะเลอย่างเห็นได้ชัด โดยเฉพาะอย่างยิ่งบริเวณอ่าวไทย ถือว่าเป็นพื้นที่สำคัญเพราะมีเมืองหลวงอย่างกรุงเทพมหานครที่ได้รับผลกระทบ จากระดับน้ำทะเลที่สูงขึ้นอย่างต่อเนื่อง เช่นเดียวกับภาคใต้และภาคตะวันออกของประเทศไทย การศึกษาครั้งนี้เพื่อ วิเคราะห์หาช่วงเดือนที่มีความเสี่ยงต่อการได้รับผลกระทบจากการเพิ่มขึ้นของระดับน้ำบริเวณรอบพื้นที่อ่าวไทย โดยใช้ข้อมูลระดับน้ำตั้งแต่ 2014 - 2023 จากสถานีวัดระดับน้ำของกรมเจ้าท่า 13 สถานี และกรมทรัพยากรธรณี จำนวน 5 สถานี รวม 18 สถานี ซึ่งติดตั้งโดยรอบพื้นที่ชายฝั่งอ่าวไทย แล้ววิเคราะห์ตามหลักการทางสถิติเพื่อหาช่วง เดือนที่มีความเสี่ยงต่อการได้รับผลกระทบจากการเพิ่มขึ้นของระดับน้ำ จากข้อมูลระดับน้ำเฉลี่ยรายเดือน พบว่า ในช่วงประมาณเดือนพฤศจิกายน - กุมภาพันธ์ ระดับน้ำเฉลี่ยรายเดือนมีค่าสูงกว่าระดับน้ำเฉลี่ย เนื่องจากได้รับ อิทธิพลของลมมรสุมตะวันออกเฉียงเหนือ ซึ่งลมพัดออกจากแผ่นดินลงสู่ทะเลจีนใต้ พร้อมกับพัดมวลน้ำจากทะเลจีน ใต้ไหลวนเข้ามาในอ่าวไทย จึงทำให้ระดับน้ำในอ่าวไทยมีสูงกว่าปกติ ในขณะที่ช่วงเดือนพฤษภาคม - กันยายน ซึ่งเป็น ช่วงฤดูมรสุมตะวันตกเฉียงใต้ อิทธิพลของลมมรสุมนี้จะพัดพามวลน้ำจากทะเลจีนใต้ขึ้นไปทางตะวันออกเฉียงเหนือ จึงดึงเอามวลน้ำออกจากอ่าวไทยไปด้วย ทำให้ระดับน้ำในช่วงเดือนนี้มีระดับต่ำกว่าเกณฑ์เฉลี่ยของระดับน้ำ สอดคล้องกับการศึกษาของกรมอุทกศาสตร์ กองทัพเรือ (2550) โดยช่วงเดือนที่ระดับน้ำเฉลี่ยสูงที่สุด คือ เดือน ธันวาคม รองลงมาคือ มกราคม กุมภาพันธ์ และพฤศจิกายน ตามลำดับ ซึ่งถือว่าเป็นช่วงที่เสี่ยงต่อการเกิดการกัดเซาะ ในพื้นที่ชายฝั่งมากที่สุด นอกจากนี้บริเวณอ่าวไทยตอนบน โดยเฉพาะปากแม่น้ำที่มีชุมชนริมแม่น้ำหลายแห่งใน กรุงเทพฯ และปริมณฑล ซึ่งปกติมีค่าพิสัยน้ำที่มากที่สุดเมื่อเทียบกับอ่าวไทยบริเวณอื่น มีโอกาสเสี่ยงที่จะได้รับ ผลกระทบเนื่องจากสถานการณ์น้ำทะเลหนุนสูง ทำให้เกิดภาวะน้ำท่วมขัง คำสำคัญ: มรสุมตะวันออกเฉียงเหนือ การกัดเซาะ สถานการณ์น้ำทะเลหนุนสูง
| 50 “ต่อยอดองค์ความรู้ธรณีไทย ไปสู่การพัฒนาที่ยั่งยืน” Abstract: Oral การศึกษาธรณีเคมีของหินอัคนีภูเขาไฟ สำหรับเป็นวัสดุตั้งต้นในการพัฒนา ดินดาวอังคารเทียมประเทศไทย (TMS-01) ณภัทร อภิสุข1 * ศริญญา ไพศาลสมบัติ1 วเรศ จันทร์เจริญ2 และ ชาตรี ไสยสมบัติ3 1ภาควิชาวิทยาศาสตร์พื้นพิภพ คณะวิทยาศาสตร์ มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ 2 วิทยาลัยแพทยศาสตร์ศรีสวางควัฒน ราชวิทยาลัยจุฬาภรณ์ 3 สถาบันวิจัยแสงซินโครตรอน (องค์การมหาชน) *E-mail: [email protected] บทคัดย่อ ดินดาวอังคารเทียมเป็นการพัฒนาวัสดุตั้งต้นบนโลกให้มีคุณสมบัติเชิงเคมีและเชิงกลใกล้เคียงกับดิน บนดาวอังคารเพื่อนำมาใช้ในการศึกษาวิจัย มักจะพัฒนาจากหินอัคนีภูเขาไฟโดยเฉพาะหินบะซอลต์ ทั้งนี้จาก การศึกษาทางธรณีวิทยาพบว่าแนวคดโค้งเลย-เพชรบูรณ์และแนวคดโค้งสระแก้วมีหินอัคนีที่มีองค์ประกอบที่ หลากหลายและเหมาะสมในการเป็นวัสดุตั้งต้นเพื่อพัฒนาดินดาวอังคารเทียมทำให้เกิดการจัดทำโครงการวิจัยนี้ขึ้น เพื่อเป็นส่วนหนึ่งในการพัฒนาดินดาวอังคารเทียมชนิดแรกของประเทศไทย โดยได้ทำการนำหินตัวอย่างจากจังหวัด ลพบุรี เพชรบูรณ์ จันทบุรี สระแก้วและตราดซึ่งตั้งอยู่ในแนวคดโค้งมาทำการศึกษาองค์ประกอบแร่และทางเคมีของ หินตัวอย่างด้วยอย่างด้วยวิธีทางศิลาวรรณา X-ray Fluorescence X-ray Diffraction รวมถึง X-ray Absorption Spectroscopy (XAS) ในการศึกษาช่วง K-edge XANES ของแร่เหล็ก เมื่อเปรียบเทียบกับฐานข้อมูลพบว่าหิน ตัวอย่างมีปริมาณ SiO2 Al2O3 TiO2 และ MgO ที่สูงกว่าและมีปริมาณ FeOt ที่ต่ำกว่า การศึกษาแร่องค์ประกอบของ หินบะซอลต์พบว่าประกอบด้วยแร่แพลจิโอเคลส แร่ไพรอกซีนและแร่โอลิวีนซึ่งใกล้เคียงกับดินดาวอังคาร โดยสถานะ ออกซิเดชันของเหล็กในหินตัวอย่างพบว่าอยู่ในสถานะที่มีทั้ง ferrous (Fe2+) ions และ ferric (Fe3+) ions เช่นเดียวกับแร่เหล็กที่พบบนดาวอังคาร การศึกษาในครั้งนี้จึงนับได้ว่าหินตัวอย่างสามารถนำมาพัฒนาเป็นดินดาว อังคารเทียมได้ แต่มีความจำเป็นที่จะต้องศึกษาการเติมแร่เหล็ก และการศึกษาคุณสมบัติทางกายภาพและธรณี วิศวกรรมเพื่อพัฒนาเป็นดินดาวอังคารเทียมชนิดแรกของประเทศไทยที่มีคุณภาพและได้มาตรฐานตามฐานข้อมูลดิน ดาวอังคารและดินดาวอังคารเทียมต่อไป คำสำคัญ: ดินจำลองดาวอังคาร แนวคดโค้งเลย-เพชรบูรณ์แนวคดโค้งสระแก้ว สถานะออกซิเดชันของแร่เหล็ก
การประชุมวิชาการธรณีไทย ประจำปี 2566 (GEOTHAI 2023) วันที่ 5-7 กันยายน 2566 | 51 Abstract: Oral การสำรวจและประเมินศักยภาพโพแทชและเกลือหินของหมวดหินมหาสารคาม ในพื้นที่เรณูนคร จังหวัดนครพนม ประเทศไทย ประณต รัตนา* และ นุชิต ศิริทองคำ กองทรัพยากรแร่ กรมทรัพยากรธรณี *E-mail: [email protected] บทคัดย่อ กรมทรัพยากรธรณีได้สำรวจโพแทชในเขตพื้นที่เรณูนคร จังหวัดนครพนม ครอบคลุมเนื้อที่ 104 ตารางกิโลเมตร ภายใต้โครงการจัดทำบัญชีทรัพยากรแร่เพื่อการบริหารจัดการอย่างสมดุล โดยมีวัตถุประสงค์เพื่อ กำหนดพื้นที่ศักยภาพและประเมินปริมาณโพแทชและเกลือหินของหมวดหินมหาสารคาม พร้อมทั้งพิสูจน์รูปแบบการ สะสมตัวของโพแทชและเกลือหินในแอ่งสกลนคร ขั้นตอนการศึกษาประกอบด้วยการประมวลข้อมูลธรณีวิทยาจากหลุม เจาะในอดีตของกรมชลประทาน การสำรวจธรณีฟิสิกส์ด้วยวิธีการวัดค่าความโน้มถ่วงโลกและการวัดค่าความต้านทาน ไฟฟ้า รวมถึงการเจาะสำรวจเพิ่มเติม พร้อมทั้งการหยั่งธรณีหลุมเจาะโดยการวัดรังสีแกมมา (gamma ray) การเก็บแท่ง ตัวอย่างหิน และการวิเคราะห์วิทยาแร่จากการวิเคราะห์การเลี้ยวเบนรังสีเอกซ์ (XRD) และการหาปริมาณธาตุด้วยวิธี อะตอมมิกแอบซอร์พชันสเปกโทรสโกปี (AAS) เพื่อสร้างแบบจำลองโครงสร้างโดมเกลือและการสะสมตัวของชั้นโพแทช ผลการแปลความหมายธรณีฟิสิกส์ผนวกกับผลการสำรวจจากหลุมเจาะในอดีตของกรมชลประทาน และการตีความจากแบบจำลองการสะสมตัวของโพแทชและโครงสร้างโดมเกลือของพื้นที่เรณูนคร พบโครงสร้างโดม เกลือเป็นสันยาววางตัวในแนวตะวันออกเฉียงเหนือ - ตะวันตกเฉียงใต้ ผลการวินิจฉัยข้อมูลดังกล่าวทำให้กรมทรัพยากร ธรณีได้เจาะสำรวจจนถึงความลึกที่ 300 เมตร และพบชั้นโพแทชที่สะสมตัวบริเวณไหล่โดมเกลือ ที่ช่วงความลึก 207.6 - 255.0 เมตร (หนา 47.4 เมตร) และผลการวิเคราะห์ XRD และ AAS พบว่าโพแทชที่พบเป็นโพแทชชนิด ซิลวิไนต์ ซึ่งมีปริมาณโพแทสเซียม (K) ร้อยละ 4.35 – 41.74 โดยที่ชั้นโพแทชนี้วางตัวอยู่ใต้ตะกอนดินชั้นล่างที่หนา 83.6 เมตร แทรกสลับกับเกลือหินหนา 34.0 เมตร และตะกอนดินชั้นบน (หนา 44.0 เมตร) และถูกปิดทับด้วยชั้นกรวด แม่น้ำและตะกอนยุคปัจจุบันชั้นบนสุดที่หนาถึง 40 เมตร นอกจากนั้น ผลการสำรวจและประเมินข้อมูลธรณีวิทยา สรุปได้ว่าพื้นที่เรณูนครได้ถูกกำหนดให้เป็นพื้นที่ศักยภาพโพแทช ซึ่งครอบคลุมเนื้อที่ 33 ตารางกิโลเมตร โดยมีพื้นที่ ศักยภาพเกลือหิน (โดมเกลือ) ประมาณ 87 ตารางกิโลเมตร และคิดเป็นปริมาณทรัพยากรโพแทชทั้งสิ้น 618.89 ล้าน เมตริกตัน และปริมาณทรัพยากรเกลือหิน 22,878.84 ล้านเมตริกตัน คำสำคัญ: โพแทช เกลือหิน ซิลวิไนต์พื้นที่เรณูนคร จังหวัดนครพนม
| 52 “ต่อยอดองค์ความรู้ธรณีไทย ไปสู่การพัฒนาที่ยั่งยืน” Abstract: Oral การสำรวจทรัพยากรแร่ใต้ทะเลลึก Cobalt-Rich ferromanganese Crust (CRC) ภายใต้โครงการฝึกอบรม ISA-JOGMEC ณ ประเทศญี่ปุ่น ภัณฑรักษ์ ชาญณรงค์ ส่วนธรณีเทคนิค กองเทคโนโลยีธรณี กรมทรัพยากรธรณี E-mail: [email protected] บทคัดย่อ การสำรวจทรัพยากรแร่ใต้ทะเลลึกในเขต The Area หรือเขตทะเลหลวง เป็นการบริหารจัดการโดย องค์กร International Seabed Authority (ISA) ซึ่งควบคุมดูแลการสำรวจแร่จำพวก polymetallic nodules, polymetallic sulphides, และ cobalt-rich ferromanganese crust ซึ่งองค์กร Japan Organization for Metal and Energy Security (JOGMEC) ของประเทศญี่ปุ่นมีสัญญาในการสำรวจ CRC ในบริเวณตะวันตกเฉียงเหนือของ มหาสมุทรแปซิฟิก จาก ISA ครอบคลุมพื้นที่ประมาณ 3,000 ตารางกิโลเมตร กรอบระยะเวลาทำการสำรวจ 15 ปี โดย ใช้เรือสำรวจและวิจัยชื่อ R/D Hakurei ทั้งนี้การสำรวจในเดือนมิถุนายน พ.ศ. 2566 คลอบคลุมบริเวณ ภูเขาใต้ทะเล (seamount) จำนวน 3 แห่ง ทำการสำรวจพื้นท้องทะเลด้วยเวลาวัดค่า Multi-Beam Echo Sounding (MBES) และ Sub-Bottom Profiler (SBP) เพื่อศึกษาลักษณะภูมิประเทศของพื้นทะเล และวิเคราะห์ค่าสะท้อนกลับ ในการเพื่อ ศึกษาการกระจายตัวของ CRC และทำการเก็บตัวอย่างแร่โดยวิธีการเจาะสำรวจ ด้วยเครื่อง Benthic Multi-coring System for crust (BMS-C) จากการศึกษาพบว่าจากจุดสำรวจทั้งหมด 16 แห่ง มีระดับความลีกของน้ำทะเลเฉลี่ยอยู่ที่ 1,200 – 1,800 เมตร แต่ละจุดสำรวจทำการเจาะเก็บตัวอย่าง 3 ตำแหน่ง ผลการสำรวจพบว่า CRC แผ่กระจายบนพื้นทะเลหนา ประมาณ 10 เซ็นติเมตร รองรับด้วยหินฐานที่แตกต่างกัน ส่วนใหญ่เป็นหินกรวดมนบะซอลต์ (Basaltic conglomerate) หรือเป็นตะกอนภูเขาไฟจำพวกทัฟฟ์ (tuffaceous sediment) คำสำคัญ: ISA, JOGMEC, CRC, ทะเลหลวง, MBES, SBP, BMS-C
การประชุมวิชาการธรณีไทย ประจำปี 2566 (GEOTHAI 2023) วันที่ 5-7 กันยายน 2566 | 53 Abstract: Oral การสำรวจวัดค่าความเร็วคลื่นเฉือนด้วยวิธี Multichannel Analysis of Surface Waves จังหวัดประจวบคีรีขันธ์ ภควัต ศรีวังพล* ธัญรัตน์ วินัยพานิช จักรพันธ์ คำบุญเรือง และ กฤตนนท์ แนวบุญเนียร กรมทรัพยากรธรณี *E-mail: [email protected] บทคัดย่อ ความเสียหายจากแผ่นดินไหวส่วนใหญ่เกิดขึ้นจากการขยายตัวของคลื่นแผ่นดินไหว สำหรับ แผ่นดินไหวที่มีขนาดเท่ากัน การขยายคลื่นแผ่นดินไหวจะขึ้นอยู่กับค่าความแข็งเกร็ง (Stiffness) ของชั้นตัวกลางที่ คลื่นเคลื่อนที่ผ่าน ซึ่งค่าความเร็วคลื่นเฉือน (Shock wave) จะเป็นตัวบ่งบอกค่าความแข็งเกร็งของตัวกลางที่สำคัญ และใช้เป็นตัวจำแนกประเภทตัวกลางตามมาตรฐาน The National Earthquake Hazard Reduction Program (NEHRP) ซึ่งตัวกลางแต่ละประเภทจะมีค่าอัตราขยายคลื่นที่แตกต่างกัน จากการศึกษาที่มีมาก่อนพบว่าระดับความ ลึก 30 เมตรแรกจะมีอิทธิพลต่อการขยายคลื่นมากที่สุด ดังนั้นการหาค่าเฉลี่ยค่าความเร็วคลื่นเฉือนของชั้นตัวกลางใน ระดับความลึก 30 เมตรแรก (Vs30) จึงเป็นตัวแปรหนึ่งที่มีความสำคัญในการจัดทำแผนที่ประเมินผลกระทบจาก แผ่นดินไหว การสำรวจวัดค่าความเร็วคลื่นเฉือนพื้นที่จังหวัดประจวบคีรีขันธ์ มีวัตถุประสงค์เพื่อหาค่า Vs30 แบ่งประเภทตะกอนตามมาตรฐานของ NEHRP และคำนวนหาค่าอัตราขยายคลื่นแผ่นดินไหว (Amplification Rate) โดยกำหนดจุดสำรวจทั้งสิ้น 67 จุดสำรวจ ในเขตพื้นที่อำเภอเมืองประจวบคีรีขันธ์ อำเภอกุยบุรี อำเภอทับสะแก อำเภอบางสะพาน อำเภอบางสะพานน้อย อำเภอปราณบุรี อำเภอหัวหิน และอำเภอสามร้อยยอด จุดสำรวจทั้งหมด ปิดทับด้วยตะกอนยุคควอร์เทอร์นารี ดำเนินการสำรวจวัดค่าความเร็วคลื่นเฉือนด้วยวิธี Multichannel Analysis of Surface Waves (MASW) แบบ 1 มิติ ซึ่งเป็นวิธีที่ไม่ทำลายสภาพแวดล้อม และใช้เวลาในการดำเนินการน้อย ผลการสำรวจ พบว่าค่า Vs30 มีค่าระหว่าง 176.4-1,037 เมตรต่อวินาที พื้นที่ที่ค่าต่ำสุดพบที่อำเภอ สามร้อยยอด และสูงสุดพบที่อำเภอเมืองประจวบคีรีขันธ์ เป็นชั้นตะกอนประเภท B (Rock) - E (Soft clay soil) ตามมาตรฐาน NEHRP และมีค่าอัตราการขยายคลื่นแผ่นดินไหว ระหว่าง 0.86-1.97 โดยพื้นที่ที่มีค่า Vs30 ต่ำจะมีค่า อัตราขยายคลื่นแผ่นดินไหวสูงกว่าพื้นที่ที่มีค่า Vs30 สูง คำสำคัญ: Multichannel Analysis of Surface Waves Vs30 อัตราการขยายคลื่นแผ่นดินไหว
| 54 “ต่อยอดองค์ความรู้ธรณีไทย ไปสู่การพัฒนาที่ยั่งยืน” Abstract: Oral การสำรวจหลุมยุบด้วยวิธีวัดค่าสภาพต้านทานไฟฟ้า อำเภอลี้ จังหวัดลำพูน จักรพันธ์ คำบุญเรือง* และ ภควัต ศรีวังพล กรมทรัพยากรธรณี *E-mail : [email protected] บทคัดย่อ หลุมยุบเป็นหนึ่งในธรณีพิบัติภัยที่เกิดขึ้นบ่อยในประเทศไทย ส่วนใหญ่มีความสัมพันธ์กับลักษณะ ทางธรณีวิทยาที่เกี่ยวข้องกับหินปูน หลุมยุบบ้านห้วยแหนพัฒนา ตำบลป่าไผ่ อำเภอลี้ จังหวัดลำพูน ปรากฏขึ้นในช่วง เดือนพฤษภาคม พ.ศ.2566 พื้นที่ดังกล่าวถูกปิดทับด้วยตะกอนทางน้ำพา และจากแผนที่ธรณีวิทยาบ่งบอกว่ารองรับ ด้วยหินตะกอนยุคคาร์บอนิเฟอรัส แต่พบภูเขาหินปูนขนาดเล็กอยู่ห่างจากพื้นที่ประสบภัยหลุมยุบไปทางทิศตะวันตก เฉียงใต้ประมาณ 2 กิโลเมตร เป็นที่ตั้งของวัดพระพุทธบาทผาหนามที่เป็นหนึ่งในสถานที่ท่องเที่ยวสำคัญของอำเภอลี้ การสำรวจธรณีฟิสิกส์พื้นที่ประสบภัยหลุมยุบ บ้านห้วยแหนพัฒนา ตำบลป่าไผ่ อำเภอลี้ จังหวัด ลำพูน มีวัตถุประสงค์เพื่อหาความสัมพันธ์ของหลุมยุบในพื้นที่กับลักษณะทางธรณีวิทยา โดยมีการสำรวจด้วยวิธีวัดค่า สภาพต้านทานไฟฟ้าทั้งหมด 10 แนวสำรวจ ระยะแนวสำรวจประมาณ 4,500 เมตร ความลึกที่ได้ประมาณ 80 เมตร ครอบคลุมพื้นที่ประมาณ 1 ตารางกิโลเมตร ผลการสำรวจแสดงให้เห็นว่าพื้นที่ศึกษารองรับด้วยหินปูน โดยหินปูนใน พื้นที่แบ่งออกเป็น 2 บริเวณตามระดับความลึกที่พบ มีคลองส่งน้ำของหมู่บ้านเป็นเส้นแบ่งระหว่างหินปูนทั้ง 2 บริเวณ ซึ่งคลองส่งน้ำอาจจะเกิดจากการเปลี่ยนแปลงทางธรณีวิทยาโครงสร้างในอดีต ทำให้เกิดแนวรอยแตกในบริเวณ ดังกล่าว หินปูนที่รองรับด้านทิศตะวันออกของคลองส่งน้ำพบที่ระดับความลึกประมาณ 10 เมตร มีประวัติการเกิด หลุมยุบในอดีต รวมถึงหลุมยุบที่เกิดขึ้นในปัจจุบัน ส่วนหินปูนที่รองรับทางด้านทิศตะวันตกของคลองส่งน้ำพบที่ระดับ ความลึกประมาณ 40 เมตร พบชั้นที่มีค่าสภาพต้านทานไฟฟ้าสูง แปลความหมายเป็นตะกอนจำพวกดินลูกรังปิดทับ อยู่ด้านบน ไม่พบประวัติการเกิดหลุมยุบในบริเวณนี้ ผลการแปลความหมายข้อมูลค่าสภาพต้านทานไฟฟ้าและประวัติ การเกิดหลุมยุบในอดีตพบว่า หลุมยุบที่เกิดขึ้นในพื้นที่สัมพันธ์กับหินปูนที่พบในระดับตื้น ไม่มีตะกอนจำพวกดินลูกรัง ปิดทับอยู่ด้านบน เมื่อเกิดการเปลี่ยนแปลงหรือการไหลของน้ำใต้ดิน ตะกอนที่ยังไม่แข็งตัวจะถูกพัดพาไปตามน้ำใต้ดิน เกิดเป็นโพรงและทำให้ตะกอนที่ยังไม่แข็งตัวด้านบนทรุดตัวลงมาเป็นหลุมยุบ จึงกำหนดให้บริเวณทิศตะวันออกของ คลองส่งน้ำเป็นพื้นที่เสี่ยงภัยหลุมยุบ ครอบคลุมพื้นที่ประมาณ 0.45 ตารางกิโลเมตร คำสำคัญ: หลุมยุบ โพรงใต้ดิน หินปูน การสำรวจวัดค่าสภาพต้านทานไฟฟ้า ธรณีพิบัติภัย
การประชุมวิชาการธรณีไทย ประจำปี 2566 (GEOTHAI 2023) วันที่ 5-7 กันยายน 2566 | 55 Abstract: Oral การเชื่อมโยงแหล่งมรดกธรณีกับตำนานพื้นบ้านสู่การท่องเที่ยวเชิงธรณี กรณีศึกษาเสาหินเหลี่ยมเล็กริมโขง จันทนี ดวงคำสวัสดิ์* ภราดา เทียมพัฒน์ ณรงค์ฤทธิ์ บุญชัยวงค์ และ นภาภร มณีเกี๋ยง สำนักงานทรัพยากรธรณี เขต 1 กรมทรัพยากรธรณี *E-mail: jantanee.d @dmr.mail.go.th บทคัดย่อ เสาหินเหลี่ยมเล็กริมโขง หรือผาถ่านตามชื่อเรียกของคนในท้องถิ่น ตั้งอยู่ตำบลเวียงเชียงของ อำเภอ เชียงของ จังหวัดเชียงราย เป็นเนินหินขนาดพื้นที่ประมาณ 2,000 ตารางเมตร ในบริเวณริมแม่น้ำโขงซึ่งกั้นพรมแดน ระหว่างประเทศไทยกับสาธารณรัฐประชาธิปไตยประชาชนลาว เป็นที่เคารพของชาวบ้านในพื้นที่ตามความเชื่อเจ้าพ่อ ผาถ่าน และเป็นที่รู้จักตามตำนานปู่ละหึ่งหาบถ่าน ในด้านธรณีวิทยาผาถ่านเป็นเสาหินของหินบะซอลต์ยุคซีโนโซอิก พบแร่ผลึกขนาดใหญ่ของแร่โอลิวีน ไคลโนไพรอกซีน และสปิเนล หาอายุหินจากโพแทสเซียม-อาร์กอน ได้ 1.74 +/- 0.18 ล้านปี ตรงกับช่วงไพลสโตซีนตอนล่าง ผาถ่านถูกจัดให้เป็นแหล่งมรดกธรณี เนื่องจากเป็นแหล่งธรณีที่มี คุณค่าและความสำคัญทางวิชาการในระดับสูง ตำนานท้องถิ่นของคนลุ่มน้ำโขงเรื่องปู่ละหึ่ง เล่าเรื่องราวโดยมีเนื้อเรื่องเกี่ยวข้องกับชื่อสถานที่ และ ลักษณะทางธรรมชาติในปัจจุบัน ตามเรื่องเล่ากล่าวว่าปู่ละหึ่งได้หาบถ่านและทำถ่านตกไว้ 2 แห่ง คือบริเวณผาถ่าน หลวง อยู่ในเขตประเทศสาธารณรัฐประชาธิปไตยประชาชนลาว และอีกแห่งคือ ผาถ่าน อำเภอเชียงของในประเทศ ไทย เป็นการผูกโยงลักษณะของถ่านซึ่งเป็นสีดำเหมือนกับสีของหินบะซอลต์ การนำเรื่องเล่าตามตำนานท้องถิ่นมาเชื่อมโยงกับแหล่งธรณีวิทยา พร้อมสอดแทรกความรู้ด้านธรณี เพิ่มเติมเข้าไปจะเป็นการเพิ่มความน่าสนใจให้กับการท่องเที่ยว เกิดการพัฒนาเป็นการท่องเที่ยวเชิงธรณี ผสมกับการ ท่องเที่ยวเชิงวัฒนธรรม หรือเชิงประวัติศาสตร์ เป็นการกระตุ้นให้คนในท้องถิ่นเห็นคุณค่าของทรัพยากรทางธรณีและ เรื่องราวความเป็นมาของตน อีกทั้งยังเพิ่มเสน่ห์ดึงดูดด้านการท่องเที่ยวแก่บุคคลภายนอก เป็นการส่งเสริมเศรษฐกิจ พร้อมอนุรักษ์ทั้งมรดกทางธรณีและมรดกทางประวัติศาสตร์ วัฒนธรรมไปพร้อมกัน คำสำคัญ: เสาหินเหลี่ยมเล็กริมโขง ผาถ่าน มรดกธรณี การท่องเที่ยวเชิงธรณี เชียงของ
| 56 “ต่อยอดองค์ความรู้ธรณีไทย ไปสู่การพัฒนาที่ยั่งยืน” Abstract: Oral การเพิ่มมูลค่าให้แหล่งธรณีวิทยาประเภทถ้ำและคาสต์: กรณีศึกษาถ้ำแก้วโกมล วนอุทยานแก้วโกมล จังหวัดแม่ฮ่องสอน ณรงค์ฤทธิ์ บุญชัยวงค์* จันทนี ดวงคำสวัสดิ์และ นภาภร มณีเกี๋ยง สำนักงานทรัพยากรธรณี เขต 1 กรมทรัพยากรธรณี *E-mail: [email protected] บทคัดย่อ แหล่งธรณีวิทยาประเภทถ้ำและคาสต์จัดเป็นทรัพยากรธรรมชาติอย่างหนึ่งที่มีการนำมาใช้ประโยชน์ อย่างหลากหลายทั้งในแง่เป็นแหล่งท่องเที่ยว แหล่งศึกษาวิจัย แหล่งน้ำ และอื่นๆ การศึกษาด้านธรณีวิทยาและถ้ำ วิทยา จึงเป็นการสนับสนุนข้อมูลในการนำไปใช้ประโยชน์ได้อย่างถูกต้อง โดยไม่เป็นการทำลายทรัพยากรธรรมชาติให้ เกิดความเสียหายและเสื่อมโทรมก่อนเวลาอันควร ถ้ำแก้วโกมล ตั้งอยู่ที่วนอุทยานแก้วโกมล อำเภอแม่ลาน้อย จังหวัดแม่ฮ่องสอน เป็นถ้ำผลึกแร่ แคลไซต์ (Calcite Crystal Cave) ที่มีลักษณะคล้ายจีโอด (Geode) มีการเกิดที่สัมพันธ์กับสารละลายน้ำแร่ร้อนชนิด แคลเซียมคาร์บอเนต จากการสำรวจจัดทำแผนผังถ้ำ 2 มิติ พบว่า ถ้ำมีความยาว 113.42 เมตร ตำแหน่งปากถ้ำสูง 495 เมตร จากระดับทะเลปานกลาง ปากถ้ำกว้าง 4.12 เมตร สูง 5.74 เมตร แนวโถงหลักวางตัวในแนวทิศทาง ตะวันออกเฉียงเหนือ-ตะวันตกเฉียงใต้ ซึ่งถูกควบคุมโดยโครงสร้างรอยแตกในชั้นหิน ถ้ำแก้วโกมลยังเป็นถ้ำที่มีการ วางตัวในแนวดิ่งอีกด้วย โดยมีความลึกในแนวดิ่ง 28.95 เมตร จากการวัดคุณภาพอากาศในถ้ำ พบว่า ปริมาณก๊าซ คาร์บอนไดออกไซด์ มีค่าอยู่ระหว่าง 500-1,500 ppm ซึ่งไม่ถือว่าเป็นอันตรายต่อสุขภาพ ส่วนอุณหภูมิมีค่าอยู่ ระหว่าง 24.0-26.5 องศาเซลเซียส และความชื้นมีค่าอยู่ระหว่างร้อยละ 65-87 ทำให้สภาพอากาศภายในถ้ำเป็นแบบ ร้อนชื้น ปัจจุบันพบถ้ำที่มีลักษณะแบบถ้ำแก้วโกมลเพียงแห่งเดียวในประเทศไทย ถ้ำแก้วโกมลจึงเป็นแหล่งที่มี ความสำคัญในการศึกษาข้อมูลด้านธรณีวิทยาและถ้ำวิทยา และยังสามารถใช้เป็นตัวอย่างในการศึกษาระบบถ้ำได้เป็น อย่างดี การเพิ่มมูลค่าให้แหล่งธรณีวิทยาทำได้โดยการนำผลการศึกษาสำรวจจัดทำแผนผังถ้ำ 2 มิติ พร้อมรายละเอียด ประติมากรรมถ้ำ การบันทึกลักษณะกายภาพภายในถ้ำ รวมถึงลักษณะปรากฎต่างๆ เช่น แนวรอยแตก ร่องรอยการ กัดกร่อนบนเพดานถ้ำ และลักษณะอื่นๆ ที่เป็นหลักฐานบ่งบอกถึงเหตุการณ์การเปลี่ยนแปลงทางด้านธรณีวิทยาและ สภาพแวดล้อมโบราณ การกำหนดขอบเขตภายในถ้ำเพื่อกำหนดจุดเสี่ยงอันตราย รวมไปถึงคุณภาพอากาศในถ้ำ มาใช้เป็นแนวทางในการกำหนดจำนวนนักท่องเที่ยวที่เหมาะสมในการเข้าชมถ้ำ รวมทั้งการนำข้อมูลที่ได้มาสนับสนุน การจัดทำแผนบริหารจัดการอย่างยั่งยืนอีกด้วย นอกจากนี้ ข้อมูลที่ได้จากการสำรวจและศึกษาข้างต้น ยังได้ถูกนำมา จัดทำป้ายสื่อความหมาย สื่อประชาสัมพันธ์ ได้แก่ วิดีทัศน์ แผ่นพับ และคู่มือผู้เล่าเรื่อง สามารถถ่ายทอดองค์ความรู้ ให้แก่นักท่องเที่ยว นักเรียน นักศึกษา รวมถึงผู้ที่สนใจ ทำให้มีความรู้ความเข้าใจเกี่ยวกับถ้ำมากยิ่งขึ้น อันจะนำไปสู่ การอนุรักษ์และการพัฒนาต่อยอดอย่างยั่งยืนต่อไป คำสำคัญ: ถ้ำแก้วโกมล แหล่งธรณีวิทยา ถ้ำและภูมิประเทศแบบคาสต์
การประชุมวิชาการธรณีไทย ประจำปี 2566 (GEOTHAI 2023) วันที่ 5-7 กันยายน 2566 | 57 Abstract: Oral การแปลความหมายสภาพแวดล้อมการทับถมของหินตะกอนยุคเพอร์เมียน ในพื้นที่หนองไผ่-บึงสามพัน จังหวัดเพชรบูรณ์ จากกลุ่มซากดึกดำบรรพ์ออสตราคอด อานิสงส์ จิตนารินทร์* และ ปรัชญา เทพณรงค์ มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีสุรนารี *E-mail: [email protected] บทคัดย่อ หินยุคเพอร์เมียนที่ปรากฎบนแผนที่ธรณีวิทยา มาตราส่วน 1:50,000 ระวางบ้านซับไม้แดง (5140 I) เป็นส่วนหนึ่งของหมวดหินตากฟ้า (Tak Fa Formation) ซึ่งระบุว่าเป็นหินปูนสีเทาอ่อนถึงสีเทาแกมน้ำเงิน เป็นชั้นดี หินปูนที่อุดมสมบูรณ์ด้วยซากดึกดำบรรพ์ (กรมทรัพยากรธรณี, 2556) หินโผล่ที่ต่อเนื่องชัดเจนและมีความหลากหลาย ของซากดึกดำบรรพ์ อาทิ หอยตะเกียง ปะการัง ฟองน้ำ ไบรโอซัว ฟิวซูลินิด สนับสนุนให้เป็นพื้นที่ศักยภาพสำหรับการ ศึกษาวิจัยและเป็นแหล่งการเรียนรู้ในระดับประเทศ (อดุลย์ กาวีระ และคณะ, 2566) งานวิจัยนี้นำเสนอผลการศึกษา ซากดึกดำบรรพ์ขนาดจุลภาคกลุ่มออสตราคอด ที่ผ่านกระบวนการทางเคมีและคัดแยกออกจากหินปูนจาก 6 ตำแหน่ง ศึกษา พบออสตราคอดกว่า 60 สปีชีส์ ซึ่งเป็นสปีชีส์พบครั้งแรกในโลกจำนวน 11 สปีชีส์ หินปูนที่ศึกษาจำแนกเป็น มัดสโตน แว๊กสโตนและแพ็คสโตน เป็นหินปูนเนื้อผลึก หินปูนเนื้อมิกไครต์ และหินปูนเนื้อดิน แสดงชั้นหนาปานกลาง ถึงชั้นหนา บางบริเวณพบการแทรกสลับของหินโคลน หินทรายแป้ง และหินโดโลไมต์ มีอายุตั้งแต่เพอร์เมียนตอนต้น (สมัย Asselian-Sakmarian) ถึงช่วงปลายของเพอร์เมียนตอนกลาง (สมัย Wordian-Capitanian) การทับถมตะกอน แตกต่างกันในแต่ละตำแหน่งศึกษา แบ่งออกเป็น 3 เขต ได้แก่ 1) เขตทะเลตื้นที่มีตะกอนปูนขนาดละเอียด พื้นตะกอน อ่อนนุ่ม ระดับความเค็มของน้ำทะเลปกติ น้ำใส และอยู่ในเขตอิทธิพลของคลื่นปกติ พบฟิวซูลินิดร่วมกับออสตราคอด 2) เขตทะเลตื้นที่ได้รับอิทธิพลจากน้ำจืดที่ไหลมาจากฝั่ง มีตะกอนดินปนมาก ระดับความเค็มของน้ำทะเลแปรผัน น้ำขุ่น พบออสตราคอดร่วมกับหอยตะเกียงและไบรโอซัว 3) เขตทะเลสาบน้ำเค็มที่มีน้ำค่อนข้างนิ่ง มีตะกอนอินทรีย์มาก และ พบชั้นหินโดโลไมต์แทรกสลับ ซึ่งพบออสตราคอดร่วมกับฟอแรมิริเฟอราขนาดเล็ก สาหร่ายและแคลซิสเฟียร์ ทั้งนี้ กลุ่มออสตราคอดและออสตราคอดดัชนีสามารถบ่งชี้สภาพแวดล้อมการทับถมได้อย่างชัดเจน คำสำคัญ: ลานเขาขวาง หมวดหินตากฟ้า หมวดหินหัวนาคำ แหล่งซากดึกดำบรรพ์บ้านโภชน์
| 58 “ต่อยอดองค์ความรู้ธรณีไทย ไปสู่การพัฒนาที่ยั่งยืน” Abstract: Oral การใช้เทคโนโลยีคอมพิวเตอร์โทโมกราฟีสำหรับศึกษาวิจัยไดโนเสาร์ในประเทศไทย กฤษณุพงศ์ พันทานนท์* อดุลย์ สมาธิ และ สุรเวช สุธีธร มหาวิทยาลัยมหาสารคาม *E-mail: [email protected] บทคัดย่อ ประเทศไทยมีการค้นพบซากดึกดำบรรพ์ของไดโนเสาร์ (Dinosauria) อยู่เป็นจำนวนมาก อีกทั้งยังมี ความหลากหลายของกลุ่มวงศ์และชนิดพันธุ์ ณ ปัจจุบันมีไดโนเสาร์สายพันธุ์ใหม่ของโลกถูกค้นพบที่ประเทศไทย ทั้งหมด 13 ชนิด โดยการศึกษาซากดึกดำบรรพ์ของไดโนเสาร์มีอยู่หลายวิธี เช่น การศึกษาลักษณะทางสัณฐานวิทยา (Morphology) เป็นการศึกษาและสังเกตจากโครงสร้างภายนอกของกระดูกเพื่อจัดจำแนกข้อมูลด้านอนุกรมวิธาน (Taxonomy) หรือการศึกษาทางด้านมิญชวิทยา (Histology) เป็นการลักษณะของเนื้อเยื่อภายในกระดูก เป็นต้น ปัจจุบันการนำเทคโนโลยีเข้ามาประยุกต์ใช้เพื่อช่วยในการศึกษาโครงสร้างของซากดึกดำบรรพ์เป็นอีกวิธีที่นิยมใช้ อีกทั้งยังมีประสิทธิภาพและความแม่นยำ เช่น การนำเทคโนโลยีซีทีสแกน (CT-Scan) มาเป็นตัวช่วยสำหรับการศึกษา โครงสร้างและลักษณะสัณฐานภายในโครงกระดูกของไดโนเสาร์สำหรับการจัดจำแนกด้านอนุกรมวิธาน การนำเทคโนโลยีซีทีสแกนมาประยุกต์ใช้สำหรับศึกษาลักษณะโครงสร้างสัณฐานวิทยาทั้งภายนอก และภายในของซากดึกดำบรรพ์ไดโนเสาร์ เพื่อเป็นตัวช่วยสำคัญในการเปรียบเทียบและจัดจำแนกลักษณะทาง อนุกรมวิธาน เพื่อเข้าใจลักษณะเฉพาะ (Characteristics) ของไดโนเสาร์แต่ละชนิด ซึ่งอาจบอกถึงพฤติกรรมการใช้ ชีวิต การดำรงชีพ กลไกการทำงานของร่างกาย หรือบอกถึงโรคที่เกิดขึ้นในกระดูก (Pathology) เป็นต้น งานวิจัยนี้ เป็นการศึกษาลักษณะภายในของกระดูกกระเบนเหน็บของไดโนเสาร์กลุ่มเทอโรพอด (Theropoda) จากเทือกเขา ภูเวียง จังหวัดขอนแก่น จุดประสงค์เพื่อจะได้เข้าใจถึงโครงสร้างภายในโดยไม่ต้องตัดทำลายตัวกระดูก ซึ่งคาดว่าจะมี การค้นพบหลักฐานชิ้นใหม่ในงานวิจัยที่กำลังศึกษาอยู่นี้ต่อไป จากผลการศึกษาเบื้องต้นพบว่า กระดูกสันหลังส่วน สะโพกชิ้นนี้ มีช่องและโพรงภายในที่ซับซ้อนมากกว่าที่เคยเข้าใจกัน คำสำคัญ: ไดโนเสาร์ ซีทีสแกน สัณฐานวิทยา ลักษณะเฉพาะ ประเทศไทย
การประชุมวิชาการธรณีไทย ประจำปี 2566 (GEOTHAI 2023) วันที่ 5-7 กันยายน 2566 | 59 Abstract: Oral Application of computed tomography in dinosaur research in Thailand Kridsanupong Puntanon*, Adun Samathi and Suravech Suteethorn Mahasarakham University *E-mail: [email protected] ABSTRACT Several dinosaur fossils have been discovered in Thailand. There are currently 13 dinosaur species named in Thailand. Various methods are used to study dinosaur fossils, such as morphological analysis, which involves studying and observing the skeleton structures to classify taxonomic information. Histology is also used to examine the internal tissue of bones. Technology is currently being used to aid in the study of dinosaur structures. One popular method is to use technology such as CT scans, which are effective and accurate in studying the internal skeleton structures and morphological characteristics of dinosaur fossils for taxonomy classification CT scan technology is used to study dinosaur fossils' external and internal morphological structures. This is an important tool for comparing and classifying taxonomic characteristics in order to understand the unique characteristics of each dinosaur species. These characteristics may reveal information about their behavior, lifestyle, physiological mechanisms, or pathologies. The present research focuses on the internal structure of theropod sacral vertebrae found from Phu Wiang, Khon Kaen. The objective is to improve our understanding of their internal structure without destruction. According to preliminary findings, the internal structure of the sacral vertebrae is more pneumatized and complex than previously thought. Keywords: dinosaurs, morphology, CT-scan, characteristics, Thailand
| 60 “ต่อยอดองค์ความรู้ธรณีไทย ไปสู่การพัฒนาที่ยั่งยืน” Abstract: Oral ความคุ้มค่าทางเศรษฐศาสตร์การจัดมหกรรมธรณีวิทยา เพื่อการท่องเที่ยว ในพื้นที่อุทยานธรณีขอนแก่น ศุภมิตร จันทะคาม สำนักงานทรัพยากรธรณี เขต 2 กรมทรัพยากรธรณี E-mail: [email protected] บทคัดย่อ การประเมินความคุ้มค่าทางเศรษฐศาสตร์ของโครงการ ด้วยวิธีการวิเคราะห์ต้นทุนและผลประโยชน์ (Cost-Benefit Analysis: CBA) เป็นการพิจารณาว่ามูลค่าผลประโยชน์ที่เกิดขึ้นจากการดำเนินโครงการมีมากกว่า หรือน้อยกว่าต้นทุนของโครงการ เพื่อใช้เป็นเกณฑ์ในการพิจารณาว่าโครงการมีความคุ้มค่าในการลงทุนหรือไม่ การศึกษาครั้งนี้ มีวัตถุประสงค์เพื่อหาอัตราส่วนมูลค่าผลประโยชน์ต่อต้นทุนจากการจัดงานมหกรรมธรณีวิทยาเพื่อ การท่องเที่ยว เพื่อศึกษาความพึงพอใจและสภาพปัญหาอุปสรรคในการจัดงาน และเพื่อเสนอแนะการจัดงานมหกรรม ธรณีวิทยาเพื่อการท่องเที่ยวให้มีความคุ้มค่าทางเศรษฐศาสตร์ โดยใช้กรณีศึกษางานมหกรรมไดโนเสาร์และภูมิปัญญา ระดับโลก พ.ศ. 2565 และมหกรรมเปิดโลกอุทยานธรณีเพื่อการท่องเที่ยว ครั้งที่ 10 พ.ศ. 2566 จังห วัดขอนแก่น ผลการศึกษา พบว่า 1. งานมหกรรมไดโนเสาร์และภูมิปัญญาระดับโลก พ.ศ. 2565 ระหว่างวันที่ 23 – 27 เมษายน 2565 ณ อุทยานธรณีขอนแก่น อำเภอเวียงเก่า จังหวัดขอนแก่น ผู้เข้าชมงาน จำนวน 5,973 คน มีมูลค่าของ ผลประโยชน์ จำนวน 3,790,525.53 บาท มีต้นทุนในการจัด จำนวน 1,615,900 บาท และมีอัตราส่วนมูลค่า ผลประโยชน์ต่อต้นทุน เท่ากับ 2.35 และงานมหกรรมเปิดโลกอุทยานธรณีเพื่อการท่องเที่ยว ครั้งที่ 10 พ.ศ. 2566 ระหว่างวันที่ 8 – 12 มีนาคม 2566 ณ ตลาดต้นตาล อำเภอเมือง จังหวัดขอนแก่น ผู้เข้าชมงาน จำนวน 19,100 คน มีมูลค่าของผลประโยชน์ จำนวน 21,433,829 บาท มีต้นทุนในการจัด จำนวน 2,115,000 บาท และมีอัตราส่วนมูลค่า ผลประโยชน์ต่อต้นทุน เท่ากับ 10.13 แสดงว่า การจัดงานมีความคุ้มค่าทางเศรษฐศาสตร์ 2. นักท่องเที่ยวมีความพึงพอใจในการจัดงานอยู่ในระดับมากที่สุดในด้านกิจกรรมและนิทรรศการ ด้านประโยชน์ที่เกิดขึ้นกับชุมชนท้องถิ่น ด้านระยะเวลาในการจัดงาน และด้านสิ่งอำนวยความสะดวก และสภาพ ปัญหาอุปสรรคในการจัดงาน ได้แก่ การประชาสัมพันธ์กระชั้นชิดและไม่ทั่วถึง ขาดข้อมูลแผนที่เชื่อมโยงแหล่ง ท่องเที่ยวในอุทยานธรณี และสถานที่จัดงานคับแคบ 3. ข้อเสนอแนะการจัดงานมหกรรมธรณีวิทยาเพื่อการท่องเที่ยวให้มีความคุ้มค่าทางเศรษฐศาสตร์ ได้แก่ ควรจัดกิจกรรมและนิทรรศการที่หลากหลายน่าสนใจเพื่อเพิ่มมูลค่าของผลประโยชน์ให้สูงขึ้น ควรบริหาร จัดการต้นทุนการจัดงานให้คงที่และมีผลิตภาพ และควรระบุกลุ่มเป้าหมายจัดงานให้ชัดเจน คำสำคัญ: ความคุ้มค่าทางเศรษฐศาสตร์ มหกรรมธรณีวิทยา การท่องเที่ยว อุทยานธรณีขอนแก่น
การประชุมวิชาการธรณีไทย ประจำปี 2566 (GEOTHAI 2023) วันที่ 5-7 กันยายน 2566 | 61 Abstract: Oral ซากดึกดำบรรพ์พลับพลึงทะเลแบบทุ่นลอย (Lobolith) แหล่งแรกของประเทศไทย พงษ์พัฒน์ ประสงค์1 * จุฬาลักษณ์ นวีภาพ1 จรัสพรรณ หาวงษ์1 วิศรุตา วีระสัย1 มัชฌิมา ทวีศรัณย์พงศ์1 พิมพ์พิชชา สุรินทร์ต๊ะ1 ภูมิรพี คชอาจ1 อัญชิญาภรณ์ ประสมทรัพย์1 และ อดุลย์วิทย์ กาวีระ2 1 สำนักงานทรัพยากรธรณีเขต 3 2 กองคุ้มครองซากดึกดำบรรพ์ กรมทรัพยากรธรณี *E-mail: [email protected] บทคัดย่อ การสำรวจ ศึกษาซากดึกดำบรรพ์พลับพลึงทะเลแบบทุ่นลอยในพื้นที่ป่าชุมชนท่ากระดาน บ้านท่า กระดาน ตำบลท่ากระดาน อำเภอศรีสวัสดิ์ จังหวัดกาญจนบุรี มีวัตถุประสงค์เพื่อรวบรวมเป็นฐานข้อมูลซาก ดึกดำบรรพ์ของประเทศไทย พลับพลึงทะเลแบบทุ่นลอยเป็นซากดึกดำบรรพ์ที่พบเห็นได้ยาก โดยมีการค้นพบซาก ดึกดำบรรพ์นี้เป็นแหล่งแรก ของประเทศไทย เป็นประเทศที่ 3 ของทวีปเอเชียต่อจากประเทศมาเลเซียและประเทศ จีน ซึ่งการศึกษาสภาพแวดล้อมของการสะสมตัวของแหล่งซากดึกดำบรรพ์ โดยการสำรวจธรณีวิทยาภาคสนาม การศึกษาวิทยาหินและโครงสร้างทางธรณีวิทยา และปริมาณความหนาแน่นของซากดึกดำบรรพ์ จะช่วยบ่งบอกถึง สภาพแวดล้อมการสะสมตัวในอดีต จากการศึกษาพบว่า แหล่งซากดึกดำบรรพ์พลับพลึงทะเลแบบทุ่นลอย มีการ กระจายตัวอยู่เพียงแหล่งเดียวคือในพื้นที่ป่าชุมชน ท่ากระดาน บ้านท่ากระดาน ตำบลท่ากระดาน อำเภอศรีสวัสดิ์ จังหวัดกาญจนบุรี ขนาดชั้นสะสมตัวหนาประมาณ 5 เมตร ความยาวปรากฏประมาณ 25 เมตร สะสมในหินปูนเนื้อ ดิน สีน้ำตาลเหลือง และสีเทา ยุคไซลูเรียนถึงยุคออร์โดวิเชียน มีการกระจายตัวไปทางตะวันออกและทางตอนใต้ของ พื้นที่จังหวัดกาญจนบุรี เป็นเทือกเขาระดับต่ำและเนินเขา พื้นที่ศึกษาบริเวณเขากระทะใหญ่ ส่วน ใหญ่พบซาก ดึกดำบรรพ์พลับพลึงทะเลแบบทุ่นลอย มีลักษณะเปลือกภายนอกลำตัวเป็นทรงกลมรี กระจายตัวทั่วทั้งชั้นหิน มีความ สมบูรณ์ มีปริมาณมากและมีความยาวตั้งแต่ 4 เซนติเมตรถึงขนาดใหญ่ 20 เซนติเมตร บางพื้นที่พบร่วมกับซาก ดึกดำบรรพ์อื่นด้วย เช่น ก้านพลับพลึงทะเล นอติลอยด์ และหอยฝาเดียว ความหลากหลายของซากดึกดำบรรพ์ สามารถบ่งบอกถึงสภาพของสิ่งแวดล้อมบริเวณดังกล่าวในอดีตว่าเป็นพื้นทะเลบริเวณไหล่ทวีป ที่มีความอุดมสมบูรณ์ พื้นที่บ้านท่ากระดาน ตำบลท่ากระดาน อำเภอศรีสวัสดิ์ จังหวัดกาญจนบุรี นับว่ามีแหล่งธรณีวิทยาและแหล่งซาก ดึกดำบรรพ์ที่สำคัญควรศึกษาในรายละเอียด โดยเฉพาะแหล่งซากดึกดำบรรพ์พลับพลึงทะเลแบบทุ่นลอยแหล่งนี้มี ความสำคัญ พบเป็นแหล่งแรกของประเทศจึงควรจะอนุรักษ์และพัฒนาให้เป็นแหล่งศึกษาและแหล่งเรียนรู้ซาก ดึกดำบรรพ์พลับพลึงทะแบบทุ่นลอยต่อไป คำสำคัญ: พลับพลึงทะเลแบบทุ่นลอย แหล่งซากดึกดำบรรพ์ มาตราธรณีกาล ซากดึกดำบรรพ์ดัชนี ความหลากหลาย ทางชีวภาพ
| 62 “ต่อยอดองค์ความรู้ธรณีไทย ไปสู่การพัฒนาที่ยั่งยืน” Abstract: Oral Lobolith fossils, the first site of Thailand. Phongphat Prasong1 * Juraluk Navephap1 Jaruspan Hawong1 Wisaruta Veerasai1 Mutchima Taveesarunpong1 Pimpichar Surinta1 Phumraphee Kotchaard1 Aunchiyaporn Prasomsup1 Adulwit Kaweera2 1Mineral Resources regional Office 2 Fossil Protection Division, Department of Mineral Resources *E-mail: [email protected] ABSTRACT A survey to study the Lobolith fossils in Tha Kradan Community Forest. Ban Tha Kradan, Tha Kradan Subdistrict, Si Sawat District, Kanchanaburi Province. The purpose is to compile a database of fossils of Thailand. Lobolith are rare fossils. With the discovery of this fossil as the first site of Thailand, it is the third country in Asia after Malaysia and China. Study the environment of the deposition of Lobolith fossils sites. Field geological survey. The study of lithologic, geological structures and the density of fossils. This will help to indicate the past deposition environment. The study found that Fossil site of lobolith. There is only one distribution in the Tha Kradan community forest area. Ban Tha Kradan, Tha Kradan Subdistrict, Si Sawat District, Kanchanaburi Province. The size of the accumulated layer is about 5 meters thick and the apparent length is about 25 meters. Fossils are found in yellow-brown and gray argillaceous limestone. Silurian to Ordovician period. Which is distributed to the east and the south of Kanchanaburi province. It is a low mountain range and hills. Khao Krata Yai area in which most of the Lobolith fossils found in the area. The outer shell of the body is spherical. And crinoid stems were also accumulated. Lobolith fossils can be found floating around the rock layers. They are large in volume and range from 4 cm in length to 20 cm in length. Indicates the condition of the environment in the past of Ban Tha Kradan. Scattered in some areas of the survey They are also found together with other fossils, such as gastropods and nautiloid fossils. The diversity of fossils can indicate the condition of the environment in the past as a Continental shelf. Ban Tha Kradan area Tha Kradan Subdistrict, Si Sawat District, Kanchanaburi Province. There are geological sites that are interesting to study in detail. It should be conserved and developed to be the country's Lobolith first site in Thailand. Keywords: Lobolith, Fossil Site, Geologic time scale, Index Fossil, Biodiversity
การประชุมวิชาการธรณีไทย ประจำปี 2566 (GEOTHAI 2023) วันที่ 5-7 กันยายน 2566 | 63 Abstract: Oral ซากดึกดำบรรพ์สัตว์เลี้ยงลูกด้วยน้ำนมสมัยไพลสโตซีนจากถ้ำยายรวกและถ้ำเขาผักกูด จังหวัดกระบี่ กันตภณ สุระประสิทธิ์1 * สถาปัตย์ คุ้มพิทักษ์1 ณัฐธนากร สงประชา2 มานะ รักบำรุง2 และ ประสบสุข ศรีตั้งวงศ์3 1ภาควิชาธรณีวิทยา คณะวิทยาศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย 2 กองคุ้มครองซากดึกดำบรรพ์ กรมทรัพยากรธรณี 3 สำนักงานทรัพยากรธรณี เขต 4 กรมทรัพยากรธรณี *E-mail: [email protected] บทคัดย่อ ผลจากการสำรวจและขุดค้นซากดึกดำบรรพ์ในบริเวณถ้ำยายรวก บ้านถ้ำเพชร ตำบลอ่าวลึกเหนือ อำเภออ่าวลึก และถ้ำเขาผักกูด บ้านบางเหียน ตำบลปลายพระยา อำเภอปลายพระยา จังหวัดกระบี่ ที่ผ่านมา เผยให้ เห็นถึงความหลากหลายของซากดึกดำบรรพ์สัตว์เลี้ยงลูกด้วย้ำนมสมัยไพลสโตซีนในบริเวณภาคใต้ของประเทศไทย โดยซากดึกดำบรรพ์ของสัตว์เลี้ยงลูกด้วย้ำนมจำนวนอย่างน้อย 6 ชนิดถูกค้นพบจากตะกอนอุดตามรอยแยกภายในถ้ำ ยายรวก ซึ่งประกอบด้วยเม่นคล้ายชนิดเม่นหางพวง เม่นคล้ายชนิดเม่นหงอนอินเดีย เม่นคล้ายชนิดเม่นใหญ่แผงคอ ยาว ไฮยีนาลายจุดที่สูญพันธุ์ไปแล้ว แรดชวา และกวางป่า นอกจากนั้นยังพบซากดึกดำบรรพ์ที่สมบูรณ์ของแรด เพิ่มเติมภายในถ้ำแห่งนี้ ในขณะที่ซากดึกดำบรรพ์ของสัตว์เลี้ยงลูกด้วย้ำนมจำนวนอย่างน้อย 14 สายพันธุ์ที่พบภายใน ตะกอนอุดตามรอยแยกบริเวณโถงที่ 1 และโถงที่ 2 ของถ้ำเขาผักกูด ประกอบไปด้วย ลิงมาคากไม่ทราบชนิด ค่างไม่ ทราบชนิด อุรังอุตังไม่ทราบชนิด เม่นหงอนอินเดีย สัตว์ฟันแทะวงศ์อ้น หมีไม่ทราบชนิด ช้างไม่ทราบชนิด สัตว์วงศ์ แรด หมูป่า ละองละมั่ง กวางป่า กระทิง เลียงผาใต้ และกวางผาหิมาลัย ซากดึกดำบรรพ์ที่ค้นพบจากถ้ำยายรวกและ ถ้ำเขาผักกูดนี้คาดว่ามีอายุอยู่ในช่วงสมัยไพลสโตซีนตอนกลางถึงตอนปลายจากหลักฐานการปรากฏของไฮยีนาลายจุด และอุรังอุตัง ซึ่งถ้ำเขาผักกูดถือเป็นแหล่งซากดึกดำบรรพ์ที่มีความหลากหลายของสายพันธุ์สัตว์เลี้ยงลูกด้วย้ำนมใน สมัยไพลสโตซีนสูงที่สุดในบริเวณภาคใต้ของประเทศไทยตั้งแต่ที่เคยมีการค้นพบมา หลักฐานการค้นพบสายพันธุ์ต่าง ๆ ที่หลากหลายนี้สามารถบ่งบอกได้ว่าพื้นที่บริเวณรอบ ๆ ถ้ำทั้ง 2 แห่ง เคยเป็นทุ่งหญ้ากว้างสลับกับป่าฝนมาก่อนใน สมัยไพลสโตซีน แตกต่างจากสภาพแวดล้อมในปัจจุบันของพื้นที่จังหวัดกระบี่ที่ถูกปกคลุมไปด้วยป่าฝนเป็นหลัก คำสำคัญ: ตะกอนอุดตามรอยแยก อนุกรมวิธาน ความหลากหลากทางชีวภาพ คาบสมุทรไทย ซากดึกดำบรรพ์สัตว์ เลี้ยงลูกด้วยนม สมัยไพลสโตซีน ยุคควอเทอร์นารี
| 64 “ต่อยอดองค์ความรู้ธรณีไทย ไปสู่การพัฒนาที่ยั่งยืน” Abstract: Oral Pleistocene mammalian fossils from Yai Ruak and Khao Phak Kut caves in Krabi Kantapon Suraprasit1 * Satapat Kumpitak1 Nattanakorn Songpracha2 Mana Rugbumrung2 and Prasopsook Sritangwong3 1Department of Geology, Faculty of Science, Chulalongkorn University, 2 Fossil Protection Division, Department of Mineral Resources, 3Mineral Resources Office Region 4, Department of Mineral Resources, Surat Thani *E-mail: [email protected] ABSTRACT Fossil exploration and excavations at the caves of Yai Ruak (Ao Luek District) and Khao Phak Kut (Plai Phraya District) in Krabi haverevealed Pleistocene diversified mammal faunas recorded from Peninsular Thailand. At least six mammalian species were reported from the fissure-filled deposits of Yai Ruak, consisting of Atherurus cf. macrourus, Hystrix cf. indica, Hystrix cf. brachyura, Crocuta ultima, Rhinoceros sondaicus, and Rusa unicolor. In addition, nearly complete and articulated skeletons of rhinocerotids were recovered in December 2022. On the other hand, more than fourteen mammal species were documented from the breccia-filled fissures of Khao Phak Kut (two excavated areas: chambers 1 and 2 ) . The fauna from Khao Phak Kut contained several mammalian groups including Macaca sp., Trachypithecus/Presbytis sp., Pongo sp., Hystrix indica, Rhizomyinae indet., Ursus sp., Elephas sp., Rhinocerotidae indet., Sus scrofa, Rucervus eldii, Rusa unicolor, Bos gaurus, Capricornis sumatraensis, and Naemorhedus goral. The ages of these two faunas are tentatively assigned to the middle to late Pleistocene based on the presence of Crocuta ultima and Pongo sp. The cave of Khao Phak Kut has yielded the most diversified mammal fauna in Peninsular Thailand. This new faunal evidence indicates that the paleoenvironments of surrounding areas corresponded to forest-grassland mosaics during the Pleistocene, unlike the present-day environments that are mostly covered by rainforests. Keywords: fissure filled, taxonomy, paleobiodiversity, Peninsular Thailand, Pleistocene, Quaternary
การประชุมวิชาการธรณีไทย ประจำปี 2566 (GEOTHAI 2023) วันที่ 5-7 กันยายน 2566 | 65 Abstract: Oral ซากดึกดำบรรพ์หอยฝาเดียวน้ำจืดซีโนโซอิกในพื้นที่แอ่งภาคเหนือ ประเทศไทย ฉัตรเฉลิม เกษเวชสุริยา1 * ลัดดา แต่งวัฒนานุกูล1 ศริญญา ไพศาลสมบัติ1 วงศ์เวชช เชาวน์ชูเวชช1 กัญญารัตน์ ก้อนนาค1 และ Simon Schneider2 1ภาควิชาวิทยาศาสตร์พื้นพิภพ คณะวิทยาศาสตร์ มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ 2 CASP, Cambridge, United Kingdom *E-mail: [email protected] บทคัดย่อ ซากดึกดำบรรพ์หอยฝาเดียวน้ำจืดซีโนโซอิกมีการกระจายตัวอยู่หลายแห่งในพื้นที่แอ่งสะสมตะกอน มหายุคซีโนโซอิกภาคเหนือของประเทศไทย อย่างไรก็ตามการศึกษาทางอนุกรมวิธานยังมีอยู่อย่างจำกัด โดยเฉพาะใน พื้นที่ 3 แหล่งที่มีการค้นพบซากดึกดำบรรพ์หอยฝาเดียวเป็นจำนวนมาก ได้แก่ สุสานหอยน้ำจืดโคกปรง อำเภอวิเชียร บุรี จังหวัดเพชรบูรณ์ พื้นที่ตำบลแม่กาษา อำเภอแม่สอด จังหวัดตาก และสุสานหอยล้านปี อำเภอฟากท่า จังหวัด อุตรดิตถ์ ซึ่งยังไม่มีข้อมูลทางอนุกรมวิธานที่ชัดเจน การศึกษานี้จึงเป็นการศึกษาลักษณะทางสัณฐานภายนอกเพื่อการ ระบุชนิดของซากดึกดำบรรพ์หอยฝาเดียวเหล่านี้ ซึ่งสามารถจัดจำแนกได้ในระดับวงศ์และสกุลตามลำดับ โดยซากดึก ดำบรรพ์หอยฝาเดียวที่พบในพื้นที่ตำบลแม่กาษา จังหวัดตาก และสุสานหอยล้านปี จังหวัดอุตรดิตถ์ ถูกจัดอยู่ในวงศ์ Viviparidae สกุล Margarya จัดจำแนกได้ 2 ชนิด ได้แก่ Margarya sp.1 และ Margarya sp.2 และซากดึกดำ บรรพ์หอยฝาเดียวในพื้นที่สุสานหอยน้ำจืดโคกปรง จังหวัดเพชรบูรณ์ ถูกจัดอยู่ในวงศ์ Hemisinidae คาดว่าอยู่ใน สกุล Pachymelania และพบเป็นชนิดใหม่ของโลก อีกทั้งการค้นพบนี้เป็นการรายงานการค้นพบซากดึกดำบรรพ์ หอยฝาเดียวน้ำจืดกลุ่มนี้ครั้งแรกในประเทศไทยอีกด้วย จากการศึกษาแร่องค์ประกอบของซากดึกดำบรรพ์ พบว่า โครงสร้างของเปลือกหอยฝาเดียว ประกอบไปด้วยแร่แคลไซต์เป็นองค์ประกอบหลัก และพบว่ามีแร่อราโกไนต์ที่ยัง หลงเหลือในโครงสร้างของเปลือกหอยอยู่บางส่วน นอกจากนี้ยังพบแร่ไมโครคริสตัลลีนควอตซ์ แร่ดิน และแร่เหล็ก ร่วม่ด้วย ซึ่งเป็นแร่ทุติยภูมิที่เกิดการตกผลึกจากน้ำแร่จึงเป็นผลให้หอยฝาเดียวถูกกลายเป็นซากดึกดำบรรพ์ ผลจาก การศึกษานี้จึงสามารถบ่งชี้ถึงความหลากชนิดของซากดึกดำบรรพ์หอยฝาเดียวน้ำจืดในช่วงมหายุคซีโนโซอิกของ ประเทศไทยอีกด้วย คำสำคัญ: สุสานหอย แอ่งสะสมตะกอน Viviparid ชนิดใหม่ อราโกไนต์
| 66 “ต่อยอดองค์ความรู้ธรณีไทย ไปสู่การพัฒนาที่ยั่งยืน” Abstract: Oral ธรณีวิทยาสิ่งแวดล้อมในงานแหล่งน้ำ (เขื่อน) ประเทศไทย อัญชลี ลัดดากุล1,2 และ ระพีพร สกุลณี1,2 1,2บริษัท จีโอเทค พิลลาร์ จํากัด และ บริษัท ปัญญา คอนซัลแตนท์ จำกัด อาคาร เดอะปัณณ์ เลขที่ 125 ชั้น 6 ถนนคลองลำเจียก แขวงนวมินทร์ เขตบึงกุ่ม กรุงเทพมหานคร 10230 บทคัดย่อ โครงการพัฒนาแหล่งน้ำที่ต้องจัดทำรายงานการวิเคราะห์ผลกระทบสิ่งแวดล้อมตามประกาศ กระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม คือ (1) โครงการหรือกิจกรรมการชลประทานที่มีพื้นที่การชลประทาน ตั้งแต่ 80,000 ไร่ ขึ้นไป (2) โครงการหรือกิจกรรมประเภทเขื่อนเก็บกักน้ำหรืออ่างเก็บกักน้ำ ปริมาตรเก็บกักน้ำตั้งแต่ 100 ล้านลูกบาศก์เมตรขึ้นไปหรือพื้นที่เก็บกักน้ำตั้งแต่ 15 ตารางกิโลเมตรขึ้นไป (3) โครงการหรือกิจกรรมเขื่อนเก็บ กักน้ำหรืออ่างเก็บน้ำที่มีพื้นที่โครงการอยู่ในพื้นที่ป่า อนุรักษ์เพิ่มเติมตั้งแต่ 500 ไร่ขึ้นไป และ (4) โครงการโรงไฟฟ้า พลังน้ำประเภทเขื่อนกักเก็บน้ำที่มีอ่างเก็บน้ำและประเภทฝายน้ำล้นไม่มีอ่างเก็บน้ำที่มีกำลังผลิตตั้งแต่ 10 เมกะวัตต์ ขึ้นไป โดยการจัดทำรายงานการวิเคราะห์ผลกระทบสิ่งแวดล้อมในโครงการพัฒนาแหล่งน้ำ ได้ครอบคลุมผลกระทบ ด้านธรณีวิทยาสิ่งแวดล้อม 7 หัวข้อย่อย คือ 1) ธรณีวิทยา กรณีศึกษาจาก “โครงการศึกษาออกแบบทางรถไฟสาย ใหม่ ช่วงอำเภอดอนสัก – เชื่อมรถไฟสายใต้ จังหวัดสุราษฎร์ธานี สำนักงานนโยบายและแผนการขนส่งและจราจร, 2560 และ โครงการบริหารจัดการน้ำ โขง เลย ชี มูล โดยแรงโน้มถ่วง ระยะที่ 1 ช่วงปากแม่น้ำเลย-เขื่อนอุบลรัตน์ กรมชลประทาน, 2564” 2) วัสดุที่ใช้ในการก่อสร้างเขื่อน “โครงการอ่างเก็บน้ำน้ำรีอันเนื่องมาจากพระราชดำริ อำเภอเฉลิมพระเกียรติ จังหวัดน่าน กรมชลประทาน, 2563” 3) ทรัพยากรธรณี “โครงการอ่างเก็บน้ำน้ำงาว (แม่งาว) อันเนื่องมาจากพระราชดำริ จังหวัดลำปาง กรมชลประทาน, 2565” 4) การกัดเซาะ (ดินถล่ม) “โครงการเพิ่มปริมาณ น้ำต้นทุนให้เขื่อนภูมิพล แนวส่งน้ำยวม-อ่างเก็บน้ำเขื่อนภูมิพล กรมชลประทาน, 2564” 5) ทรัพยากรน้ำบาดาล (อุทกธรณีวิทยา) “โครงการอ่างเก็บน้ำห้วยแม่ป่าไผ่อันเนื่องมาจากพระราชดำริ อำเภอฮอด จังหวัดเชียงใหม่ กรม ชลประทาน, 2563” 6) พื้นที่สำคัญทางธรณีวิทยาและภูมิทัศน์ “โครงการอ่างเก็บน้ำคลองมะเดื่อ จังหวัดนครนายก กรมชลประทาน, 2564” และ7) การใช้ประโยชน์ทรัพยากรธรณี“โครงการศึกษาความเหมาะสมและวิเคราะห์ ผลกระทบสิ่งแวดล้อม อ่างเก็บน้ำแม่สกึ๋น 2 อำเภอสอง จังหวัดแพร่ กรมชลประทาน, 2563” การจัดทำรายงานการ วิเคราะห์ผลกระทบสิ่งแวดล้อม จึงจัดเป็นหนึ่งในเครื่องมือที่สามารถใช้เป็นแนวทางในการตัดสินใจของนักบริหารหรือ ผู้ประกอบการว่าสมควรดำเนินโครงการนั้นต่อไปหรือไม่ รวมถึงเป็นเครื่องมือในการนำไปป้องกัน แก้ไข และติดตาม ตรวจสอบผลกระทบสิ่งแวดล้อม คำสำคัญ: ธรณีวิทยาสิ่งแวดล้อม รายงานการวิเคราะห์ผลกระทบสิ่งแวดล้อม โครงการพัฒนาแหล่งน้ำ เขื่อน
การประชุมวิชาการธรณีไทย ประจำปี 2566 (GEOTHAI 2023) วันที่ 5-7 กันยายน 2566 | 67 Abstract: Oral ปริมาณและแหล่งที่มาของธาตุหายากในชั้นตะกอนของหมวดหินมหาสารคาม พื้นที่แหล่งศักยภาพโพแทช อำเภอนาเชือก จังหวัดมหาสารคาม วิภาวี วิบูลย์อัฐพล1 * นุชิต ศิริทองคำ1 และ ปัญญา จารุศิริ1,2 1 กองทรัพยากรแร่ กรมทรัพยากรธรณี 2 ศูนย์เชี่ยวชาญด้านสัณฐานวิทยาพื้นผิวโลกและธรณีพิบัติภัยขั้นสูง (MESA CE) จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย *E-mail : [email protected] บทคัดย่อ ตัวอย่างดินตะกอนของหมวดหินมหาสารคาม จากหลุมเจาะเกลือและโพแทชของกรมทรัพยากรธรณี จำนวน 3 หลุม (K-206 ,K-207 และ K -208) ในเขตอำเภอนาเชือก จังหวัดมหาสารคาม ซึ่งแต่ละหลุมลึก 400 เมตร ได้ถูกคัดเลือกเพื่อ ตรวจหาปริมาณธาตุหายาก ภายใต้โครงการประเมินศักยภาพแหล่งแร่ของกรมทรัพยากรธรณี โดยที่การศึกษาวิจัยนี้มี วัตถุประสงค์เพื่อตรวจหาแหล่งที่มาของธาตุหายาก ตัวอย่างของการศึกษานี้ได้เก็บจากชั้นหินโคลนไม่แสดงชั้น (structureless mudstone) ของหมวดหินมหาสารคาม โดยมีระยะระหว่างจุดเก็บทุกๆ 10 เมตร สำหรับหลุมเจาะ K-206 ทั้งหมด 50 ตัวอย่าง ทุกๆ 5 เมตร สำหรับหลุมเจาะ K-207 ทั้งหมด 57 ตัวอย่าง และทุกๆ 2 เมตร สำหรับหลุมเจาะ K-208 ทั้งหมด 116 ตัวอย่าง ตัวอย่างที่เก็บรวมทั้งหมด 198 ตัวอย่าง ได้นำไปวิเคราะห์ด้วยวิธี ICP- MS และ Wet analysis เพื่อตรวจหาปริมาณธาตุหลัก ธาตุรอง และธาตุหายาก ผลการศึกษาลำดับชั้นหิน (lithostratigraphy) พบว่า หลุม K-206 ประกอบด้วยดินตะกอนดินเหนียว 2 ชั้น โดยที่ชั้นบนหนา 37 เมตร และชั้นล่างหนาประมาณ 160 เมตร และแทรกสลับด้วยชั้นเกลือหนา 55-125 เมตร หลุม K-207 ประกอบด้วยชั้นตะกอน 2 ชั้น ชั้นบนหนา 40 เมตร และชั้นล่างหนา 180 เมตร โดยแทรกสลับด้วยชั้นเกลือหนาอย่างน้อย 40 เมตร และหลุม K-208 ประกอบด้วยชั้นตะกอนหนา 400 เมตร ผลการวิเคราะห์เคมีของตะกอนที่เก็บ พบว่าตัวอย่างจากหลุมเจาะ K-206 มีปริมาณธาตุหายากรวมระหว่าง 34-155 ppm (เฉลี่ย 112 ppm) โดยมีสัดส่วนร้อยละของธาตุหายากเบา (LREE) ต่อธาตุหายากหนัก (HREE) ประมาณ 76:24 หลุมเจาะ K-207 มีปริมาณธาตุหายากรวมระหว่าง 4-164 ppm (เฉลี่ย 138 ppm) โดยมีสัดส่วนร้อยละ LREE:HREE = 78:21 และ หลุมเจาะ K-208 มีปริมาณธาตุหายากรวมระหว่าง 21-428 ppm (เฉลี่ย 116 ppm) โดยมีสัดส่วนร้อยละ LREE:HREE = 78:22 ผลการตรวจหาแหล่งที่มาของธาตุหายากโดยการเปรียบเทียบปริมาณธาตุหายากที่ได้ในดินตะกอนที่ศึกษากับ ปริมาณธาตุในหินอุกาบาตคอนไดรท์ โดยใช้กราฟ Chondrite-normalized REE diagram พบว่าเส้นกราฟโดยรวมส่วนใหญ่มี ความลาดชันชัดเจนและไม่เป็นเส้นระดับ ซึ่งสอดคล้องกับแหล่งที่มาของหินหนืดที่เกิดจากอิทธิพลการมุดตัว และเมื่อเทียบเคียง เส้นกราฟดังกล่าวกับปริมาณธาตุหายากจากดินตะกอนของแอ่งซีเหมาในมณฑลยูนนานของประเทศจีน พบว่ามีลักษณะของ เส้นกราฟจากแอ่งตะกอนทั้งสองสอดคล้องกัน แสดงถึงแหล่งกำเนิดของตะกอนคล้าย ๆ กันและน่าจะมาจากอิทธิพลการมุดตัว เช่นเดียวกัน อย่างไรก็ตาม ที่แตกต่างกันและเป็นส่วนน้อยก็คือเส้นกราฟในบางเส้นจากหลุม K-206 และ K-207 ซึ่งพบว่าค่า คอนไดรท์ของ Nd เป็นลบซึ่งแสดงความผิดปกติไปจากค่าทั่วไปของตะกอนจากหลุมเจาะอื่นๆ ซึ่งในกรณีนี้ได้สัณนิษฐานว่าน่าจะ เป็นผลจากการปนเปื้อนหลังจากการสะสมตัวตะกอน หรือมีบางส่วนอาจมาจากแหล่งกำเนิดที่ต่างจากแอ่งซีเหมานอกจากนั้น กราฟความสัมพันธ์ของ La/Th - Hf บ่งบอกว่าตะกอนดังกล่าวมีหินต้นกำเนิดมาจากหินหนืดสีจาง (felsic magma) ที่ได้จาก กระบวนการหลอมละลายบางส่วนซึ่งมีต้นกำเนิดมาจากแผ่นเปลือกทวีป (continental lithosphere) เป็นหลัก คำสำคัญ: ธาตุหายาก หมวดหินมหาสารคาม แหล่งศักยภาพโพแทช แอ่งซีเหมา ชั้นตะกอน
| 68 “ต่อยอดองค์ความรู้ธรณีไทย ไปสู่การพัฒนาที่ยั่งยืน” Abstract: Oral พื้นที่มีโอกาสเกิดแผ่นดินถล่มจังหวัดตาก สุรเชษฐ์ รวมธรรม* ศศิวิมล นววิธไพสิฐ มธุลดา ขัดทะเสมา เปมนัทธ์ ปรางเลิศ และ บุญนาค โมกศิริ กองธรณีวิทยาสิ่งแวดล้อม กรมทรัพยากรธรณี *E-mail: [email protected] บทคัดย่อ การศึกษาพื้นที่มีโอกาสเกิดแผ่นดินถล่มจังหวัดตาก มีวัตถุประสงค์เพื่อกำหนดขอบเขตระดับของพื้นที่ มีโอกาสเกิดแผ่นดินถล่ม ในพื้นที่จังหวัดตาก ด้วยระบบสารสนเทศภูมิศาสตร์และเทคนิคการรับรูระยะไกล โดยใช แบบจําลองทางสถิติ Bivariate probability และการใหคาน้ำหนัก (Weighting) ผลการวิเคราะห์อธิบายค่า ความสัมพันธ์ระหว่างร่องรอยแผ่นดินถล่มซึ่งได้จากการแปลข้อมูลภาพถ่ายดาวเทียม Google Image ในช่วง 22 ปี ที่ผ่านมาระหว่างปี พ.ศ. 2543–2565 และจากการสำรวจร่องรอยแผ่นดินถล่มภาคสนามเพิ่มเติม พบร่องรอยแผ่นดิน ถล่มทั้งหมด 6,623 รอย ร่วมกับปัจจัยควบคุมการเกิดแผ่นดินถล่ม (Controlling factors) จากการศึกษา พบว่า ปัจจัยที่มีความสัมพันธ์กับการเกิดแผ่นดินถล่มทั้ง 7 ปัจจัย เรียงลำดับตาม ความสำคัญมากไปน้อย คือ (1) ความลาดชัน (2) กลุ่มวิทยาหิน (3) การใช้ประโยชน์ที่ดิน (4) ระดับความสูง (5) หน้ารับ น้ำฝน (6) ระยะห่างจากโครงสร้างทางธรณีวิทยา และ (7) ทิศทางการไหลของน้ำ ตามลำดับ โดย การกระจายตัวของ ร่องรอยแผ่นดินถล่มส่วนใหญ่พบอยู่ในพื้นที่ที่มีความลาดชันอยู่ในช่วง 50-60 องศา พบได้ใน กลุ่มวิทยาหิน VOL1 จำพวกหินอัคนีภูเขาไฟประกอบด้วยแร่สีจางถึงปานกลาง กลุ่มวิทยาหิน F-MET2 จำพวก หินแปรที่มีริ้วขนานเกรดต่ำ กลุ่มวิทยาหิน FS4 จำพวกหินตะกอนเนื้อละเอียดแทรกชั้นกับหินมาร์ลหินน้ำมัน และถ่านหิน และกลุ่มวิทยาหิน GR1 จำพวกหินแกรนิตเนื้อผลึกขนาดเดียว บริเวณที่มีการใช้ประโยชน์ที่ดินเป็นบริเวณพื้นที่กว้างใหญ่สำหรับเลี้ยงสัตว์, ทุ่งเลี้ยงสัตว์ และพื้นที่ป่าที่มีต้นไม้ใหญ่ นอกจากนี้ยังสัมพันธ์กับมรสุมตะวันตกเฉียงใต้ และมรสุมตะวันออกเฉียงเหนือ พายุหมุนเขตร้อน ผลจากการวิเคราะห์แบบจำลองแผ่นดินถล่ม สามารถจำแนกพื้นที่มีโอกาสเกิดแผ่นดินถล่มออกเป็น 5 ระดับ ได้แก่ 1) ระดับต่ำมาก (Very low) มีพื้นที่ครอบคลุมประมาณ 1,131 ตารางกิโลเมตร คิดเป็นร้อยละ 6.63 ของพื้นที่มีโอกาสเกิดแผ่นดินถล่มทั้งหมด 2) ระดับต่ำ (Low) มีพื้นที่ครอบคลุมประมาณ 2,524 ตารางกิโลเมตร คิดเป็นร้อยละ 14.78 ของพื้นที่มีโอกาสเกิดแผ่นดินถล่มทั้งหมด 3) ระดับปานกลาง (Moderate) มีพื้นที่ครอบคลุม ประมาณ 8,050 ตารางกิโลเมตร คิดเป็นร้อยละ 47.16 ของพื้นที่มีโอกาสเกิดแผ่นดินถล่มทั้งหมด 4) ระดับสูง (High) มีพื้นที่ครอบคลุมประมาณ 5,011 ตารางกิโลเมตร คิดเป็นร้อยละ 29.35 ของพื้นที่มีโอกาสเกิดแผ่นดินถล่มทั้งหมด และ 5) ระดับสูงมาก (Very high) มีพื้นที่ครอบคลุมประมาณ 356 ตารางกิโลเมตร คิดเป็นร้อยละ 2.08 ของพื้นที่มีโอกาส เกิด แผ่นดินถล่มทั้งหมด ทั้งนี้ข้อมูลที่ได้จากการศึกษาพื้นที่มีโอกาสเกิดแผ่นดินถล่มสามารถนำไปใช้อธิบาย สภาพแวดล้อมของแต่ละพื้นที่ถึงสาเหตุของการเกิดแผ่นดินถล่มได้อย่างถูกต้อง และยังสามารถนำไปใช้ เป็นเครื่องมือ ในการวางแผนบริหารจัดการธรณีพิบัติภัยในระดับท้องถิ่น (Local zoning) เพื่อสนับสนุน การลดผลกระทบต่อชีวิตและ ทรัพย์สินของประชาชนได้ทันต่อเหตุการณ์ คำสำคัญ: แผ่นดินถล่ม (Landslide) แบบจำลองทางสถิติแบบสองตัวแปร (Bivariate probability) การให้ค่า น้ำหนัก (Weighting) ระดับท้องถิ่น (Local zoning) ปัจจัยที่เกี่ยวข้องกับการเกิดแผ่นดินถล่ม (Controlling factors)
การประชุมวิชาการธรณีไทย ประจำปี 2566 (GEOTHAI 2023) วันที่ 5-7 กันยายน 2566 | 69 Abstract: Oral ฟันไดโนเสาร์กินเนื้อจากแหล่งที่ค้นพบไดโนเสาร์คอยาวจากยุคครีเทเชียสตอนต้น ในประเทศไทยและลาว: ความสัมพันธ์กับระบบนิเวศวิทยาดึกดำบรรพ์ อดุลย์ สมาธิ1 * สุรเวช สุธีธร1 กฤษณะ สุดชา2 และ วราวุธ สุธีธร3 1 มหาวิทยาลัยมหาสารคาม 2 กรมทรัพยากรธรณี 3นักวิจัยอิสระ *E-mail: [email protected] บทคัดย่อ การค้นพบฟันไดโนเสาร์กินเนื้อเทอโรพอดอยู่รวมปะปนกับซากไดโนเสาร์กินพืชซอโรพอดนั้น สามารถพบได้ทั่วไปในชั้นหินยุคครีเทเชียสตอนต้นในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ งานวิจัยนี้รายงานการค้นพบฟันของ เทอโรพอดที่ปะปนกับโครงกระดูกของไดโนเสาร์ซอโรพอดจากแหล่งขุดค้นหลายแหล่งในประเทศไทยและลาว ได้แก่ ภูประตูตีหมา (ภูเวียง จังหวัดขอนแก่น) ห้วยประตูตีหมา (ภูเวียง ขอนแก่น) ซำหญ้าคา (ภูเวียง ขอนแก่น) ภูกุ้มข้าว (กาฬสินธุ์) บ้านนาไคร้ (กาฬสินธุ์) แหล่งโนนทัน (หนองบัวลำภู) และแหล่งตั่งหวาย 4 (สะหวันนะเขต สปป.ลาว) การวิเคราะห์การจัดกลุ่ม (cladistic analysis) การวิเคราะห์จัดจำแนก (discriminant analysis) และการวิเคราะห์กลุ่ม (cluster analysis) ของฟันเทอโรพอด จะถูกนำมาใช้ ในงานวิจัยที่กำลังดำเนินการอยู่ วิธีการ เหล่านี้จะบอกสถานะทางสายวิวัฒนาการของไดโนเสาร์เทอโรพอดที่ค้นพบ และสามารถให้ข้อมูลโดยตรงเกี่ยวกับ พฤติกรรมหรือลักษณะการกินอาหารและทางนิเวศวิทยาในไดโนเสาร์เทอโรพอด แม้ว่าการศึกษานี้บ่งชี้ว่า เทอโรพอด น่าจะกินซากของซอโรพอด อย่างไรก็ตาม ไม่ว่าพวกมันจะสังหารเหยื่อในฐานะผู้ล่าที่ว่องไว หรือกินซากเป็นอาหาร เท่านั้น ยังไม่สามารถตอบได้ด้วยหลักฐานที่มีอยู่ในปัจจุบัน และจำเป็นต้องศึกษาอย่างละเอียดถี่ถ้วนต่อไป คำสำคัญ: ไดโนเสาร์ เทอโรพอด ซอโรพอด ฟัน ประเทศไทย
| 70 “ต่อยอดองค์ความรู้ธรณีไทย ไปสู่การพัฒนาที่ยั่งยืน” Abstract: Oral Theropod teeth associated with sauropod remains from the Early Cretaceous of Thailand and Laos: implications for paleoecology Adun Samathi1 * Suravech Suteethorn1 Krishna Sutcha2 and Varavudh Suteethorn3 1Mahasarakham University 2Department of Mineral Resources 3 Independent Researcher *E-mail: [email protected] ABSTRACT The discovery of theropod shed teeth associated with sauropod remains is relatively common in the Early Cretaceous deposits of Southeast Asia. Here, we report theropod shed teeth associated with skeletons of sauropod dinosaurs from several localities in Thailand and Laos. These include Phu Pratu Teema Locality (Phu Wiang, Khon Kaen), Huai Pratu Teema Locality (Phu Wiang, Khon Kaen), Sum Ya Ka Locality (Phu Wiang, Khon Kaen), Phu Kum Kao Locality (Kalasin), Ban Na Khrai Locality (Kalasin), Non Than Locality (Nong Bua L), and Tang Vay 4 Locality (Savannakhet, Lao PDR). Cladistic analysis, discriminant analysis, and cluster analysis of theropod teeth will be applied in ongoing work. These methods will provide the phylogenetic status of these theropods and can provide direct information on feeding ecology in these theropod dinosaurs. Though, this study indicates that these theropods could feed on the carcass of these sauropods. However, whether they killed their preys as an active predator or only fed on the carcasses as scavengers, cannot be answered with present evidence and need thorough study. Keywords: dinosaurs, theropods, sauropods, teeth, Thailand
การประชุมวิชาการธรณีไทย ประจำปี 2566 (GEOTHAI 2023) วันที่ 5-7 กันยายน 2566 | 71 Abstract: Oral มวลหินแกรนิตและพื้นที่ศักยภาพธาตุหายากเบื้องต้น ในพื้นที่จังหวัดเชียงราย เอลิน สุขสวัสดิ์1 * ธวัชชัย เชื้อเหล่าวานิช1 ธนัช วัชรมัย1 และ ปัญญา จารุศิริ1,2 1 กรมทรัพยากรธรณี 2 ศูนย์เชี่ยวชาญด้านสัณฐานวิทยาพื้นผิวโลกและวิทยาการแผ่นดินไหวขั้นสูง (MESA CE) จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย *E-mail: [email protected] บทคัดย่อ มวลหินแกรนิตในจังหวัดเชียงรายได้ถูกสำรวจและตรวจสอบในทางธรณีวิทยา ธรณีฟิสิกส์ และธรณีเคมี โดยมี วัตถุประสงค์เพื่อกำหนดพื้นที่ศักยภาพธาตุหายากเบื้องต้น การศึกษานี้ได้อาศัยข้อมูลธรณีวิทยา ในภาคสนามจากการวิจัยในครั้ง และข้อมูลในอดีต ผนวกกับข้อมูลศิลาวรรณนาของหินแกรนิต และข้อมูลการตรวจวัด ค่าความเข้มกัมมันตรังสีจากเครื่องพกพาใน สนาม ค่าสภาพรับได้ความเป็นแม่เหล็กจากเครื่องพกพา และค่าผลวิเคราะห์เคมี ของหินแกรนิตและชั้นดินผุพังเหนือหินแกรนิต โดยวิธี XRF และ ICP-MS ในห้องปฏิบัติการ ผลการสำรวจธรณีวิทยาในภาคสนามและศิลาวรรณนา สรุปได้ว่ามวลหินแกรนิตที่ศึกษาแบ่งเป็น 2 บริเวณ ได้แก่ บริเวณที่พบกระจายตัวทางด้านตะวันตกของพื้นที่ศึกษาซึ่งเป็นส่วนหนึ่งของแนวหินแกรนิตตอนกลาง ประกอบด้วย หินแกรนิตเนื้อดอกมากกว่าเนื้อหยาบ มีทั้งชนิดหินแกรนิตไบโอไทต์และหินแกรนิตไบโอไทต์- มัสโคไวต์±ทัวร์มาลีน และบริเวณที่ พบกระจายตัวทางตอนกลางและด้านตะวันออกของพื้นที่ศึกษาซึ่งเป็นส่วนหนึ่ง ของแนวหินแกรนิตตะวันออก ประกอบด้วย หินแกรนิตเนื้อสม่ำเสมอมากกว่าหินแกรนิตเนื้อดอก มีทั้งหินแกรนิตไบโอไทต์ และหินแกรนิตฮอร์นเบลนด์-ไบโอไทต์±สฟีน นอกจากนั้นยังพบว่ามวลหินแกรนิตในพื้นที่ถูกแทรกตัดด้วย หินลูโคแกรนิต หินเพกมาไทต์ และสายแร่ควอตซ์ นอกจากนี้ผล วิเคราะห์ธรณีเคมีของตัวอย่างหินแกรนิต แสดงว่าบริเวณหินแกรนิตด้านตะวันตกในพื้นที่ศึกษาส่วนใหญ่จัดเป็นหินแกรนิต S-type และบริเวณหินแกรนิต ตอนกลางและด้านตะวันออก ส่วนใหญ่จัดเป็นหินแกรนิต I-type ผลการประมวลผลและวิเคราะห์ค่าความเข้มกัมมันตรังสีภาคพื้นดินของหินและชั้นดินผุพัง เหนือหินแกรนิต และค่าสภาพรับได้ความเป็นแม่เหล็กของหินโผล่ในพื้นที่ศึกษา (โดยไม่ได้ศึกษาค่าสภาพรับได้ ความเป็นแม่เหล็กของชั้นดินผุพัง เหนือหิน) พบว่า หินแกรนิตบริเวณด้านตะวันตกของพื้นที่ศึกษา ซึ่งส่วนใหญ่เป็นหินแกรนิต S-type 5 ตัวอย่าง มีปริมาณธาตุ ทอเรียม (eTh) อยู่ระหว่าง 27.6-49.0 ppm (เฉลี่ย 41.6 ppm) ปริมาณธาตุหายากรวม จากผลวิเคราะห์เคมีอยู่ระหว่าง 177.5- 361.5 ppm (เฉลี่ย 273.9 ppm) และค่าสภาพรับได้ความเป็นแม่เหล็ก ประมาณ 0.04-0.09 x 10-3 SI ส่วนในชั้นดินผุพังเหนือ หินแกรนิต 178 ตัวอย่าง มีปริมาณธาตุทอเรียม (eTh) อยู่ระหว่าง 43.9-128.8 ppm (เฉลี่ย 70.3 ppm) และปริมาณธาตุหายาก รวมจากผลวิเคราะห์เคมีอยู่ระหว่าง 163.7-1,007.0 ppm (เฉลี่ย 423.9 ppm) สำหรับหินแกรนิตบริเวณตอนกลางและด้าน ตะวันออกของพื้นที่ศึกษาซึ่งส่วนใหญ่เป็นหินแกรนิต I-type 4 ตัวอย่าง พบว่า มีปริมาณธาตุทอเรียม (eTh) อยู่ระหว่าง 25.5- 50.0 ppm (เฉลี่ย 42.3 ppm) ปริมาณธาตุหายากรวมจากผลวิเคราะห์เคมีอยู่ระหว่าง 154.1-252.6 ppm (เฉลี่ย 211.5 ppm) และมีค่าสภาพรับได้ความเป็นแม่เหล็กในช่วง 0.11-19.72x10-3 SI ส่วนในชั้นดินผุพังเหนือหินแกรนิต 38 ตัวอย่าง มีปริมาณธาตุ ทอเรียม (eTh) อยู่ระหว่าง 137.8-250.6 ppm (เฉลี่ย 158.3 ppm) และปริมาณธาตุหายากรวม จากผลวิเคราะห์เคมีอยู่ระหว่าง 157.8-529.3 ppm (เฉลี่ย 258.3 ppm) ผลการเทียบสัมพันธ์ของค่าต่าง ๆ ที่วัดได้จากหินแกรนิตสดและชั้นดินผุพังทั้งสองบริเวณ พออนุมานได้ว่า ค่าความเข้มกัมมันตรังสีภาคพื้นดินของธาตุทอเรียมมีความสัมพันธ์ในเชิงบวกกับปริมาณธาตุหายากรวม จากผลวิเคราะห์เคมี และมีความสัมพันธ์เชิงลบกับค่าสภาพรับได้ความเป็นแม่เหล็ก นอกจากนั้นยังพบว่าหินแกรนิต บริเวณด้านตะวันตก ซึ่งเป็น หินแกรนิต S-type มีปริมาณธาตุหายากรวมมากกว่าหินแกรนิตบริเวณตอนกลาง และด้านตะวันออก ซึ่งเป็นหินแกรนิต I-type จากบทสรุปดังกล่าวทำให้สามารถกำหนดพื้นที่ศักยภาพธาตุหายากว่า พื้นที่ศักยภาพธาตุหายากในพื้นที่ศึกษาพบอยู่ในแนว หินแกรนิตตอนกลาง มีปริมาณการสะสมตัวของธาตุหายาก มากกว่าหินแกรนิตแนวตะวันออกอย่างมีนัยสำคัญ คำสำคัญ: หินแกรนิต พื้นที่ศักยภาพธาตุหายาก จังหวัดเชียงราย ค่าความเข้มกัมมันตรังสี ปริมาณธาตุหายาก
| 72 “ต่อยอดองค์ความรู้ธรณีไทย ไปสู่การพัฒนาที่ยั่งยืน” Abstract: Oral ระบบฐานข้อมูลซากดึกดำบรรพ์ประเทศไทยออนไลน์ ณัฐกิตติ์ แสงสุวรรณ1 * วรวรรณ ตามสุขสนธิ์1 อดุลย์วิทย์ กาวีระ1 วัชรนนท์ จักนิล1 ชวัลลักษณ์ วงค์พูล1 นวพล สุดใจ1 วีรญา ชูพันธ์1 ปริญธร อินทรจักร2 กษิดิศ เอี่ยมละออ3 1 กรมทรัพยากรธรณี2 กรมทรัพยากรน้ำบาดาล 3 จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย *E-mail: [email protected] บทคัดย่อ กรมทรัพยากรธรณี มีภารกิจในการคุ้มครองและอนุรักษ์ซากดึกดำบรรพ์ตามพระราชบัญญัติคุ้มครอง ซากดึกดำบรรพ์ พ.ศ. 2551 ซึ่งได้ตราขึ้นเพื่อให้การบริหารจัดการซากดึกดำบรรพ์และแหล่งซากดึกดำบรรพ์เป็นไปอย่าง มีประสิทธิภาพ เนื่องจากซากดึกดำบรรพ์มีความสำคัญต่อการศึกษาประวัติของโลก บรรพชีวินวิทยา และการลำดับ ชั้นหิน จึงต้องคุ้มครองและอนุรักษ์อย่างเหมาะสม้เพื่อเป็นมรดกของชาติสืบไป ส่วนมาตรฐานและข้อมูลซากดึกดำบรรพ์ กองคุ้มครองซากดึกดำบรรพ์ กรมทรัพยากรธรณี ได้จัดทำ ระบบฐานข้อมูลซากดึกดำบรรพ์ประเทศไทยออนไลน์ เพื่อการบริหารจัดการซากดึกดำบรรพ์ การแจ้งครอบครอง การนำเข้าและการส่งออก ตามพระราชบัญญัติคุ้มครองซากดึกดำบรรพ์ พ.ศ. 2551 และเพื่อการศึกษาวิจัยเกี่ยวกับ ซากดึกดำบรรพ์ของประเทศ ที่ทุกหน่วยงานสามารถเข้าถึงเพื่อใช้ในการศึกษาวิจัยร่วมกัน นอกจากนี้ ยังเป็นการเผยแพร่ ประชาสัมพันธ์ข้อมูล องค์ความรู้ด้านซากดึกดำบรรพ์แก่เยาวชน ประชาชนทั่วไปและผู้ที่สนใจยังสามารถเข้าไปใช้งาน ระบบฐานข้อมูลซากดึกดำบรรพ์ออนไลน์ได้อย่างสะดวกผ่านระบบเว็บเบราว์เซอร์บนทุกอุปกรณ์ ซึ่งข้อมูล ซากดึกดำบรรพ์เหล่านี้จะเป็นประโยชน์ในการศึกษาค้นคว้า รวมไปถึงการเทียบเคียงข้อมูลในกรณีที่พบเจอสิ่งที่อาจจะ เป็นซากดึกดำบรรพ์ ระบบฐานข้อมูลซากดึกดำบรรพ์ประเทศไทยออนไลน์ เป็นช่องทางที่ใช้สำหรับจัดเก็บข้อมูลต่าง ๆ ของ ชิ้นตัวอย่างซากดึกดำบรรพ์ที่ค้นพบในประเทศไทย ทั้งข้อมูลทั่วไปของชิ้นตัวอย่าง ข้อมูลจากการศึกษาวิจัย ข้อมูล เกี่ยวกับการค้นพบ ข้อมูลด้านธรณีวิทยา ข้อมูลสถานที่เก็บรักษา และข้อมูลการขึ้นทะเบียนตามกฎหมายภายใต้ พระราชบัญญัติคุ้มครองซากดึกดำบรรพ์ พ.ศ. 2551 การใช้งานระบบฐานข้อมูลซากดึกดำบรรพ์ออนไลน์ สามารถทำได้ โดยการเข้าไปยังเว็บไซต์ http://fossil.dmr.go.th และหากผู้ใช้งานต้องการข้อมูลของชิ้นตัวอย่างซากดึกดำบรรพ์ เพิ่มเติมสามารถติดต่อได้ที่ส่วนมาตรฐานและข้อมูลซากดึกดำบรรพ์ กองคุ้มครองซากดึกดำบรรพ์ กรมทรัพยากรธรณี โทร. 02 621 9845 คำสำคัญ: ซากดึกดำบรรพ์ประเทศไทย ระบบฐานข้อมูลออนไลน์
การประชุมวิชาการธรณีไทย ประจำปี 2566 (GEOTHAI 2023) วันที่ 5-7 กันยายน 2566 | 73 Abstract: Oral รายงานการค้นพบไดโนเสาร์กลุ่มไทแรนโนซอรอยด์แรกเริ่มครั้งแรกในประเทศไทย วงศ์เวชช เชาวน์ชูเวชช1 * ฉัตรเฉลิม เกษเวชสุริยา1 ศิตะ มานิตกุล2 และ พรเพ็ญ จันทสิทธิ์3 1ภาควิชาวิทยาศาสตร์พื้นพิภพ คณะวิทยาศาสตร์ มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ 2 ศูนย์วิจัยและการศึกษาบรรพชีวินวิทยา มหาวิทยาลัยมหาสารคาม 3พิพิธภัณฑ์สิรินธร กรมทรัพยากรธรณี *E-mail: [email protected] บทคัดย่อ ซากดึกดำบรรพ์ฟันเดี่ยวของไดโนเสาร์เทอโรพอดถูกค้นพบเป็นจำนวนมากในพื้นที่แหล่งซาก ดึกดำบรรพ์ภูน้อย อำเภอคำม่วง จังหวัดกาฬสินธุ์ ภาคตะวันออกเฉียงเหนือของประเทศไทย ซึ่งถูกจัดอยู่ในหมวดหิน ภูกระดึงตอนล่างของกลุ่มหินโคราช ยุคจูแรสซิกตอนปลาย ซากดึกดำบรรพ์ฟันเดี่ยวเหล่านี้ประกอบไปด้วยกลุ่มของ ไดโนเสาร์เทอโรพอดขนาดใหญ่วงศ์เมเทรียแคนโธซอริดี และกลุ่มของไดโนเสาร์เทอโรพอดขนาดกลาง จากการศึกษา สัณฐานวิทยาและการวิเคราะห์วงศ์วานวิวัฒนาการของฟันจำนวน 12 ซี่พบว่า ซากดึกดำบรรพ์ฟันเดี่ยวของไดโนเสาร์ เทอโรพอดขนาดกลางนี้มีลักษณะเฉพาะและลักษณะที่แตกต่างจากไดโนเสาร์เทอโรพอด วงศ์เมเทรียแคนโธซอริดี ที่พบในพื้นที่เดียวกันอย่างชัดเจน เช่น สันฟันด้านหน้าที่ตั้งอยู่เหนือเส้นแบ่งรากฟันและสารเคลือบฟันที่มีลักษณะ พื้นผิวเป็นริ้ว ซากดึกดำบรรพ์ฟันเดี่ยวดังกล่าวมีลักษณะเฉพาะของกลุ่ม ไทแรนโนซอรอยด์แรกเริ่ม (Basal tyrannosauroid) และมีความใกล้ชิดทางสายวิวัฒนาการกับ กวนหลง อู่ไชอิ (Guanlong wucaii) และ โปรเซราโต ซอรัส แบรดลี่อิ (Proceratosaurus bradleyi) ซึ่งเป็นไดโนเสาร์ไทแรนโนซอรอยด์แรกเริ่มยุคจูแรสซิก ดังนั้นการ ค้นพบครั้งนี้นับเป็นรายงานการค้นพบไดโนเสาร์กลุ่มไทแรนโนซอรอยด์ครั้งแรกในประเทศไทย ซึ่งเป็นหลักฐานหนึ่งที่ บ่งบอกถึงความหลากชนิดของไดโนเสาร์กินเนื้อช่วงยุคจูแรสซิกตอนปลายในประเทศไทย อีกทั้งแสดงให้เห็นถึง ศักยภาพของอุทยานธรณีกาฬสินธุ์ เพื่อพัฒนาสู่การเป็นอุทยานธรณีระดับนานาชาติ อย่างไรก็ตาม การสำรวจขุดค้น เพื่อหาซากดึกดำบรรพ์เพิ่มเติมจะช่วยยืนยันข้อมูลดังกล่าวและทำให้ทราบลักษณะและสายพันธุ์ของไดโนเสาร์กลุ่มนี้ ได้ในระดับสกุลหรือชนิดต่อไป คำสำคัญ: ไดโนเสาร์เทอโรพอด ฟันเดี่ยว แหล่งซากดึกดำบรรพ์ภูน้อย กลุ่มหินโคราช หมวดหินภูกระดึง
| 74 “ต่อยอดองค์ความรู้ธรณีไทย ไปสู่การพัฒนาที่ยั่งยืน” Abstract: Oral รูโกซา ยุคคาร์บอนิเฟอรัส จากอนุทวีปอินโดไชน่า จังหวัดหนองบัวลำภู สุชาวดี โต๊ะยีบอ* แสงอุทัย นวลบุญมา และ พิทักษ์สิทธิ์ ดิษบรรจง สาขาวิชาเทคโนโลยีธรณี คณะเทคโนโลยี มหาวิทยาลัยขอนแก่น *E-mail: [email protected] บทคัดย่อ จากการศึกษาธรณีวิทยาภาคสนาม จัดทำแท่งลำดับชั้นหินและแผนที่ธรณีวิทยา บริเวณพื้นที่อำเภอ เอราวัณ จังหวัดเลย และอำเภอนาวัง อำเภอนากลาง อำเภอศรีบุญเรือง จังหวัดหนองบัวลำภู พบการกระจายตัวของ หน่วยหินซึ่งประกอบด้วยหินโคลน หินทราย และหินกรวดมน แทรกสลับด้วยหินปูน มีซากดึกดำบรรพ์จำพวกแบรคิโอ พอด ปะการัง ฟิวซูลินิด ไครนอยด์ ฟองน้ำ หอยสองฝา หอยฝาเดียว ไทรโลไบต์ หน่วยหินนี้ถูกจัดอยู่ในหมวดหินห้วย ส้ม (เทียบเคียงได้กับหมวดหินวังสะพุง) วางตัวอยู่บนหมวดหินปากชม และถูกปิดทับด้วยหมวดหินผานกเค้า (เทียบเคียงได้กับหมวดหินน้ำมโหฬาร) ซากดึกดำบรรพ์รูโกซา (ปะการังเขาสัตว์) พบร่วมกับไครนอยด์ ของหมวดหินห้วยส้มนี้ โผล่ปรากฏ บริเวณบ่อน้ำเพื่อการเกษตร ตำบลนาเหล่า อำเภอนาวัง จังหวัดหนองบัวลำภู พบในชั้นหินปูน วางตัวในแนวตะวันตก เฉียงเหนือ-ตะวันออกเฉียงใต้ มุมเอียงเทไปทางตะวันตกเฉียงใต้ (163/26SW) ผลการศึกษาเบื้องต้นพบว่าซาก ดึกดำบรรพ์ปะการังจัดอยู่ในสกุลลูบลิโนไฟลัม (Lublinophyllum) ระบุอายุในช่วงบาสคิเรียน-มอสโคเวียน (Upper Bashkirian - Lower Moscovian) หรือยุคเพนซิลวาเนียน (Pennsylvanian) แปลความสภาพแวดล้อมบรรพกาล แบบทะเลตื้นหรือพืดปะการัง คำสำคัญ: รูโกซา เพนซิลวาเนียน ยุคคาร์บอนิเฟอรัส อนุทวีปอินโดไชน่า จังหวัดหนองบัวลำภู
การประชุมวิชาการธรณีไทย ประจำปี 2566 (GEOTHAI 2023) วันที่ 5-7 กันยายน 2566 | 75 Abstract: Oral ลักษณะเฉพาะของดอกเกลือและเกลือสินเธาว์จากแหล่งเกลือหิน จังหวัดอุดรธานี วราภรณ์ การบุญ1 * ศริญญา ไพศาลสมบัติ2 ระวี พรหมหลวงศรี3 และ ปัญญา จารุศิริ1,4 1 กรมทรัพยากรธรณี 2 คณะวิทยาศาสตร์ มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ 3 คณะเทคโนโลยี มหาวิทยาลัยราชภัฏอุดรธานี 4 ศูนย์เชี่ยวชาญด้านสัณฐานวิทยาพื้นผิวโลกและธรณีภัยพิบัติขั้นสูง (MESA CE) จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย *E-mail: [email protected] บทคัดย่อ ตัวอย่างดอกเกลือ (flower salt หรือ fleur de sel) และเกลือสินเธาว์ (rock salt) จากบ่อต้มเกลือ อำเภอบ้านดุงจังหวัดอุดรธานี 32 ตัวอย่าง และตัวอย่างดอกเกลือสมุทร จังหวัดสมุทรสงคราม 3 ตัวอย่าง ได้ถูกนำมา ศึกษาวิจัย และทดลองในห้องปฏิบัติการ ในทางธรณีวิทยาบ่อเกลือนี้มาจากแหล่งเกลือที่เป็นหน่วยหินสาคัญในหมวดหิน สารคามของกลุ่มหินโคราช (อายุ~95 ล้านปี หรือปลายยุคครีเทเชียสจากวิธีทางกัมมันตรังสี) การศึกษานี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ ศึกษาสมบัติทางกายภาพและองค์ประกอบทางเคมี ตลอดจนเปรียบเทียบสมบัติที่ได้ระหว่างเกลือสินเธาว์กับเกลือสมุทร การวิจัยนี้เริ่มจากการสังเกตลักษณะทางกายภาพของตัวอย่างด้วยตาเปล่า ต่อมาเป็นการศึกษารูปผลึก ภายใต้กล้องจุลทรรศน์อิเล็กตรอนแบบส่องกราด (Scanning Electron Microscope: SEM) ร่วมกับเทคนิคการวัดการ กระจายพลังงานของรังสีเอกซ์ (Energy Dispersive X-Ray Spectroscopy: EDS) เพื่อวิเคราะห์องค์ประกอบของธาตุ สำคัญบนผลึกแร่และตามด้วยใช้เทคนิค Inductively Coupled Plasma Optical Emission Spectrometry (ICP-OES) เพื่อวิเคราะห์หาปริมาณธาตุในตัวอย่างเกลือ นอกจากนั้นยังได้ทดลองต้มดอกเกลือและเกลือสินเธาว์ที่ศึกษาใน ห้องปฏิบัติการ เพื่อสังเกตลักษณะและสภาพการตกผลึก ผลการศึกษาด้านวิทยาแร่โดยวิธี SEM พบว่า ตัวอย่างเกลือที่ศึกษาแสดงความแตกต่างของระบบผลึก อย่างชัดเจนดอกเกลือมีรูปทรงผลึกเป็นแบบพีระมิดระบบสองแกนเท่า (tetragonal pyramidal crystal) ส่วนเกลือ สินเธาว์ มักแสดงรูปผลึกเป็นระบบสามแกนเท่า (isometric crystal) ชัดเจน ผลการวิเคราะห์ธรณีเคมีโดยวิธี SEM-EDS แสดงให้เห็นถึงองค์ประกอบทางเคมีของเกลือที่ต่างกันของเกลือที่ศึกษา เพราะโดยปกติเกลือแกงมักประกอบด้วย NaCl เป็นหลัก (97-99%) แต่ในดอกเกลือพบว่านอกจาก NaCl (เฉลี่ย>97%) แล้วยังพบ Ca (เฉลี่ย<0.7%) ร่วมด้วย ส่วนใน ดอกเกลือสมุทรพบว่ามีธาตุ Mg (เฉลี่ย<7.3%) ปะปนอยู่ด้วย ผลวิเคราะห์ธาตุดังกล่าวทาให้วินิจฉัยว่าพื้นผิวของดอก เกลือสมุทร มีความหยาบ (rough หรือuneven) มากกว่าดอกเกลือสินเธาว์อย่างชัดเจน ผลวิเคราะห์ ICP-OES สาหรับการใช้เป็นสารอาหารพบว่า ปริมาณสารอาหาร (หรือธาตุ) หลัก (macronutrients: Ca และ Mg), สารอาหาร (หรือธาตุ) รอง (micronutrients: Al, Mn, Cu และ Fe) และธาตุที่ ร่างกายต้องการน้อย หรือธาตุพบน้อย (trace elements: Cr) ของดอกเกลือและเกลือปกติใกล้เคียงกัน ส่วนธาตุที่เป็นพิษ (toxic elements: As ~3.4 ppm, Pb ~1.5 ppm และ Cd ~1 ppm) พบว่าสูงกว่าเกณฑ์มาตรฐานตามประกาศของ กระทรวงสาธารณสุข พ.ศ. 2563 (คือ As ≤0.5 ppm, Pb ≤2 ppm และ Cd ≤0.5 ppm) ไม่มากนัก ทำให้อาจต้องมีการ ปรับปรุงคุณภาพก่อนนำมาใช้ประกอบอาหารตามมาตรฐานอาหารที่มีสารปนเปื้อน นอกจากนั้นผลการทดลองต้มเกลือใน ห้องปฏิบัติการเพื่อศึกษาสภาพการตกผลึกพบว่าปัจจัยที่มีผลต่อลักษณะผลึกที่สำคัญได้แก่ ความเข้มข้น อุณหภูมิ และเวลา ในการตกผลึกของเกลือที่ศึกษา คำสำคัญ: ดอกเกลือ เกลือสินเธาว์แหล่งเกลือหิน อุดรธานีICP-OES
| 76 “ต่อยอดองค์ความรู้ธรณีไทย ไปสู่การพัฒนาที่ยั่งยืน” Abstract: Oral ลำดับชั้นตะกอนและปริมาณธาตุกัมมันตรังสีจากแท่งตัวอย่าง ของหมวดหินมหาสารคาม จังหวัดนครพนม ศศิวิมล อัศวภูมิ1,2* วิมลทิพย์ สิงห์เถื่อน2 นุชิต ศิริทองคำ1 ประณต รัตนา1 และปัญญา จารุศิริ1,3 1 กรมทรัพยากรธรณี 2ภาควิชาเทคโนโลยีธรณี มหาวิทยาลัยขอนแก่น 3 ศูนย์วิจัยสัณฐานวิทยาของพื้นผิวโลกและธรณีพิบัติภัยขั้นสูง (MESA (E)) จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย *E-mail: [email protected] บทคัดย่อ แท่งหินจากหลุมเจาะสำรวจของกรมทรัพยากรธรณี 1 หลุม (K-212 ลึก 300 เมตร) และกรมชลประทาน 2 หลุม (ลึก 120 เมตร และ 200 เมตร) จากพื้นที่อำเภอเรณูนครและอำเภอนาแก จังหวัดนครพนม ได้ถูกคัดเลือกเพื่อศึกษาการ ลำดับชั้น (stratigraphy) ของหมวดหินมหาสารคามและตรวจหาศักยภาพของธาตุหายากในเกลือหิน การวิจัยนี้ประกอบด้วยการ รวบรวมและประมวลผลจากรายงานธรณีวิทยาที่สืบค้นได้ของกลุ่มหินโคราช การจัดทำแท่งลำดับชั้นหิน และการตรวจวัดค่า กัมมันตรังสีบนตัวหินจากเครื่องตรวจวัดรังสีแกมมาแบบพกพา (handheld gamma-ray spectrometer) ผลการศึกษาลำดับชั้นตะกอนและวิทยาตะกอนจากหลุมเจาะพบว่าแท่งตัวอย่างที่ศึกษาประกอบด้วยตะกอน ร่วน (unconsolidated sediments) ยุคควอเทอร์นารี (หนา 40.0 เมตร) ในตอนบนซึ่งวางตัวอยู่ในช่วงบนของหลุมและเกลือหิน และหินตะกอนของหมวดหินมหาสารคาม มหายุคมีโซโซอิกตอนปลาย (หนารวม 260 เมตร) ในช่วงล่าง โดยมีลำดับชั้นตะกอน จากหลุมเจาะที่ประกอบด้วยชั้นตะกอนหลัก 4 ชั้น จากบนลงล่าง ได้แก่ 1) ชั้นตะกอนแดงชั้นแรก (หนา 49.1 เมตร) 2) ชั้นเกลือ ชั้นแรก (หนา 31.7 เมตร) 3) ชั้นตะกอนแดงชั้นที่สอง (หนา 77.9 เมตร) และ 4) ชั้นเกลือชั้นที่สอง (หนา 92.4 เมตร) ซึ่งทั้งหมด วางตัวอยู่ข้างใต้ชั้นตะกอนทางน้ำยุคควอเทอร์นารี (Quaternary alluvium) โดยที่เกลือชั้นที่สองแบ่งย่อยออกเป็น 2 ชั้น ได้แก่ ชั้นเกลือโพแทช หนา 47.4 เมตร และชั้นเกลือ หนา 45.0 เมตร ผลการตรวจวัดค่ากัมมันตรังสีจากหลุมเจาะ K-212 บ่งชี้ว่าชั้นหินตะกอนทั้งหมดในหลุมเจาะมีปริมาณ K (เฉลี่ย 1.5 %) eTh (เฉลี่ย 8.0 ppm) และ eU (เฉลี่ย 2.6 ppm) ซึ่งปริมาณธาตุทั้งหมดมีค่ามากกว่าปริมาณเฉลี่ยของธาตุ ดังกล่าวในชั้นเปลือกโลก (เฉลี่ย K 0.66 % Th 6 ppm และ U 1.8 ppm) นอกจากนี้ยังพบว่าปริมาณ Th สูงเด่นชัดเฉพาะในชั้น ตะกอนทางน้ำยุคควอเทอนารี (เฉลี่ย 8.5 ppm) ชั้นตะกอนแดงชั้นแรก (เฉลี่ย 9.2 ppm) และตะกอนแดงชั้นที่สอง (เฉลี่ย 8.8 ppm) ขณะที่ปริมาณ K มีค่ามากที่สุดอยู่ในส่วนบนสุดของชั้นเกลือโพแทช (K 20 %) โดยมีค่ามากกว่าชั้นตะกอนแดงชั้นแรก (เฉลี่ย K 1.5%) และชั้นที่สอง (เฉลี่ย K 1.4%) สำหรับปริมาณธาตุ Th และ U ในชั้นเกลือหิน (เฉลี่ย Th 2.4 ppm และ U 6.5 ppm) มีค่าน้อยกว่าชั้นตะกอนแดงชั้นแรก (เฉลี่ย Th 9.2 ppm และ U 2.7 ppm) และชั้นที่สอง (เฉลี่ย Th 8.8 ppm และ U 2.8 ppm) ส่วนบนสุดของชั้นเกลือโพแทชให้ค่ากัมมันตรังสีรวมมากที่สุด (127.5 nGy/K) อนึ่ง ผลการวิจัยนี้ได้นำมาเทียบเคียงกับแบบจำลองโครงสร้างโดมเกลือของหมวดหินมหาสารคามแบบฉบับ (type locality) ของปกรณ์ สุวานิช (2529) และพบว่าเกลือชั้นที่สองของการศึกษานี้เทียบเท่ากับเกลือชั้นล่าง ส่วนเกลือชั้นแรก ของการศึกษานี้เทียบได้กับเกลือชั้นกลางของแบบจำลอง โดยไม่ปรากฏเกลือชั้นบนและตะกอนแดงชั้นบน ทำให้คาดการณ์ได้ว่า หลุมเจาะของกรมทรัพยากรธรณีที่ศึกษาวิจัยนี้ ปรากฏอยู่ในบริเวณส่วนขอบโดมเกลือ (salt dome flank) ด้านตะวันออก ทำให้ สอดคล้องและเทียบเคียงได้กับหลุมเจาะของกรมทรัพยากรธรณีทางตะวันตกของโดมเกลือที่เสนอโดย Rattana และคณะ (2022) คำสำคัญ: หมวดหินมหาสารคาม ลำดับชั้นตะกอน ธาตุกัมมันตรังสีเกลือโพแทช นครพนม โดมเกลือ
การประชุมวิชาการธรณีไทย ประจำปี 2566 (GEOTHAI 2023) วันที่ 5-7 กันยายน 2566 | 77 Abstract: Oral แนวทางการกำหนดเขตแหล่งแร่เพื่อการทำเหมือง: กรณีศึกษาฟลูออไรต์ จิตราวดี สุดชาหา* และ ณัฐริกา หมีสา กองทรัพยากรแร่ กรมทรัพยากรธรณี *E-mail: [email protected] บทคัดย่อ การบริหารจัดการแร่ของประเทศไทยกำหนดให้การอนุญาตให้ทำเหมืองให้พิจารณาอนุญาตได้ เฉพาะในพื้นที่ที่แผนแม่บทการบริหารจัดการแร่กำหนดให้เป็นเขตแหล่งแร่เพื่อการทำเหมืองเท่านั้น ซึ่งปัจจุบันอยู่ ในช่วงการบังคับใช้แผนแม่บทการบริหารจัดการแร่ฉบับที่ 2 ฐานข้อมูลบัญชีทรัพยากรแร่จึงมีความสำคัญมากเพื่อใช้ เป็นข้อมูลในการจัดทำนโยบายและแผนแม่บทการบริการจัดการแร่ของประเทศ การจัดทำบัญชีทรัพยากรแร่ กรณีศึกษารายชนิดแร่ฟลูออไรต์ ประกอบด้วยพื้นที่ศักยภาพแร่นอกพื้นที่หวงห้ามตามมาตรา 17 วรรคสี่ แห่งพระราชบัญญัติแร่ พ.ศ. 2560 พื้นที่ที่มีศักยภาพในการทำเหมือง และพื้นที่อนุรักษ์ทรัพยากรแร่ ซึ่งต้องมีการ ประเมินคุณค่าทางเศรษฐกิจและสังคมของแต่ละพื้นที่ การประเมินสถานการณ์และพิจารณาขีดจำกัด รวมทั้งความ เป็นไปได้ในการใช้ประโยชน์พื้นที่เพื่อการทำเหมืองแร่ในภาพรวมให้สอดคล้องกับสภาพความเป็นจริง ผลกระทบด้าน สุขภาพและสิ่งแวดล้อม สำหรับใช้เป็นแนวทางในการบริหารจัดการแร่ให้เหมาะสมและเกิดประโยชน์สูงสุด โดยพื้นที่ที่ มีศักยภาพในการทำเหมืองที่นำมาใช้ในการกำหนดเขตแหล่งแร่เพื่อการทำเหมืองต้องผ่านการประเมินพื้นที่ตาม หลักเกณฑ์การจำแนกทรัพยากรแร่ของประเทศไทย (Thailand Mineral Framework Classification: TMFC) ซึ่งประกอบด้วย 6 ปัจจัย ได้แก่ 1) ปัจจัยด้านธรณีวิทยา 2) ปัจจัยด้านเทคโนโลยีที่ใช้ในการทำเหมืองและสถานภาพ โครงการ 3) ปัจจัยด้านเศรษฐกิจ 4) ปัจจัยด้านสังคม 5) ปัจจัยด้านสิ่งแวดล้อม และ 6) ปัจจัยด้านสุขภาพของ ประชาชน ผลการดำเนินงานสามารถกำหนดพื้นที่ศักยภาพแร่ฟลูออไรต์นอกพื้นที่หวงห้ามตามมาตรา 17 วรรคสี่ แห่ง พระราชบัญญัติแร่ พ.ศ. 2560 ได้จำนวน 51 แหล่ง เนื้อที่รวม 250,056.08 ไร่ มีปริมาณทรัพยากรแร่รวม 96.19 ล้าน เมตริกตัน คิดเป็นมูลค่า 538,741.84 ล้านบาท พื้นที่ที่มีศักยภาพในการทำเหมือง จำนวน 48 แหล่ง เนื้อที่รวม 144,517.48 ไร่ ปริมาณทรัพยากรแร่รวม 62.39 ล้านเมตริกตัน และพื้นที่อนุรักษ์ทรัพยากรแร่ มีจำนวน 8 แหล่ง เนื้อ ที่รวม 105,538.60 ไร่ มีปริมาณทรัพยากรแร่รวม 33.80 ล้านเมตริกตัน คิดเป็นมูลค่า 189,292.97 ล้านบาท ข้อมูล พื้นที่ที่มีศักยภาพในการ ทำเหมืองฟลูออไรต์ได้นำมาทดลองเป็นกรณีศึกษารายชนิดแร่ในการประเมินตามหลักเกณฑ์ การจำแนกทรัพยากรแร่ของประเทศไทย รวมทั้งจัดทำข้อเสนอแนะในการปรับปรุงหลักเกณฑ์การจำแนกทรัพยากรแร่ ของประเทศไทยของฟลูออไรต์ เพื่อใช้เป็นแนวทางในการกำหนดเขตแหล่งแร่เพื่อการทำเหมืองสำหรับแผนแม่บทการ บริหารจัดการแร่ฉบับที่ 3 ต่อไป คำสำคัญ: ฟลูออไรต์บัญชีทรัพยากรแร่ พื้นที่ศักยภาพแร่ พื้นที่ที่มีศักยภาพในการทำเหมือง หลักเกณฑ์การจำแนก ทรัพยากรแร่ของประเทศไทย
| 78 “ต่อยอดองค์ความรู้ธรณีไทย ไปสู่การพัฒนาที่ยั่งยืน” Abstract: Oral แบบจำลองถ้ำสามมิติและทัวร์เสมือนของถ้ำคลัง จังหวัดกระบี่ 3D Cave Model and Virtual Tour of Klang Cave, Krabi Province วัลลภ พานิชยายนต์1 , พัณณิตา ลิ่มอักขรา2 , สุคนธ์เมธ จิตรมหันตกุล1 * สกลวรรณ ชาวไชย1 และ Raphael Bissen3 1ภาควิชาธรณีวิทยา คณะวิทยาศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย 2บริษัท ปตท. จำกัด (มหาชน) 555 ถนนวิภาวดีรังสิต แขวงจตุจักร เขตจตุจักร กรุงเทพฯ 10900 3ภาควิชาวิศวกรรมเหมืองแร่และปิโตรเลียม คณะวิศวกรรมศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย *E-mail: [email protected] บทคัดย่อ ถ้ำคลัง ตำบลอ่าวลึกน้อย อำเภออ่าวลึก จังหวัดกระบี่ จัดเป็นหนึ่งในถ้ำที่มีความสวยงามมากที่สุดใน ทวีปเอเชีย ประกอบด้วยโถงถ้ำเชื่อมต่อกันอยู่ภายในหอคอยคาสต์ ความสมบูรณ์ของหินปูนยุคเพอร์เมียนและตะกอน ภายในถ้ำเหมาะสำหรับการเรียนรู้และศึกษาอดีตของโลก ปัจจุบัน นักท่องเที่ยวสามารถเดินเข้าเยี่ยมชมถ้ำคลังและ ออกสู่ปากถ้ำอีกด้านได้ ซึ่งเส้นทางหลักภายในถ้ำมีระยะความยาว 370 เมตร ทั้งนี้ เพื่อสร้างความตระหนักถึง ความสำคัญของถ้ำคลังให้แก่สังคม การทำแบบจำลองถ้ำแบบสามมิติของถ้ำคลังด้วยเครื่องสแกนเลเซอร์ ช่วยให้เห็น สัณฐานและประติมากรรมถ้ำอย่างละเอียด โดยข้อมูลส่วนพื้นถ้ำสามารถนำมาสร้างเป็นแผนที่ท่องเที่ยวถ้ำที่มีความ ถูกต้องและแม่นยำกว่าแผนที่จากการสำรวจด้วยวิธีดั้งเดิม ส่วนข้อมูลเพดานถ้ำสามารถนำมาวิเคราะห์ระบบรอยแตก ภายในถ้ำ ซึ่งจากผลการศึกษาพบการเรียงตัวของหินย้อยตามแนวรอยแตกอย่างเป็นระบบ 2 ทิศทาง คือ ตะวันออกเฉียงเหนือ-ตะวันตกเฉียงใต้ และ ตะวันตกเฉียงเหนือ-ตะวันออกเฉียงใต้ เมื่อเทียบกับรูปร่างของถ้ำคลัง พบว่าแนวโถงถ้ำมีการเชื่อมต่อแบบซิกแซกตามทิศทางของแนวรอยแตกทั้งสอง นอกจากนี้ข้อมูลภาพ 360 องศาตาม จุดต่าง ๆ ของถ้ำคลัง จำนวน 80 ภาพ ยังถูกนำมาจัดทำเป็นทัวร์เสมือนที่สามารถเข้าชมได้ผ่านทางเว็บไซต์ www.geo.sc.chula.ac.th/virtual/klangcave โดยระหว่างการเยี่ยมชมจะมีเสียงบรรยายให้ความรู้ทั้งภาษาไทยและ ภาษาอังกฤษ เสมือนเป็นไกด์ส่วนตัวช่วยนำทางในการเที่ยวถ้ำ หัวข้อนี้จะนำเสนอเกี่ยวกับเทคนิคการสำรวจถ้ำด้วยเครื่องสแกนเลเซอร์และการสร้างทัวร์เสมือน เพื่อส่งเสริมการท่องเที่ยวเชิงธรณี การอนุรักษ์ และบริหารจัดการทรัพยากรธรณีอย่างยั่งยืน โดยข้อเสนอแนะจาก โครงการวิจัยนี้สามารถใช้เป็นแนวทางสำหรับการสำรวจถ้ำอื่น ๆ ในประเทศไทยได้ คำสำคัญ: Klang Cave, Krabi, Permian limestone, 3D cave model, Virtual tour