การประชุมวิชาการธรณีไทย ประจำปี 2566 (GEOTHAI 2023) วันที่ 5-7 กันยายน 2566 | 129 Abstract: Poster รูปที่ 6 การเทียบสัมพันธ์สภาพแวดล้อมบรรพกาลของพื้นที่ที่มีการศึกษาซากดึกดำบรรพ์เรดิโอลาเรียนในประเทศ ไทย กับการศึกษานี้ พบว่าจุดศึกษาในฝางเชิร์ต (CDC) และดอยเชียงดาว (CD1 และ CD2) จัดอยู่ในทะเลน้ำ ลึกแบบท้องสมุทร (Type 1 pelagic) ส่วนบ้านปิงโค้งมีภาพแวดล้อมเป็นทะเลกึ่งท้องสมุทร เนื่องจากพบโค โนดอนต์ในพื้นที่ (Type 2 hemipelagic) (ดัดแปลงจาก Kamata และคณะ, 2009; Burrett และคณะ, 2021)
| 130 “ต่อยอดองค์ความรู้ธรณีไทย ไปสู่การพัฒนาที่ยั่งยืน” Abstract: Poster Plate 1 ซากดึกดำบรรพ์เรดิโอลาเรียนของจุดศึกษาฝางเชิร์ต (CDC) ยุคดีโวเนียนตอนกลาง ถึง คาร์บอนิเฟอร์รัส ตอนต้น (Givetian-Tournaisian): (1-2) Trilonche palimbola (Foreman), (3-4) Spongentactinella corynacantha Nazarov and Ormiston, (5) Trilonche minax (Hinde), (6-8) Astroentactinia sp. cf. A. biaciculata Nazarov, (9-10) Trilonche echinate (Hinde), (11) Spongentactinia hexaculeata (Won), (1 2 ,1 5 ) Trilonche elegans (Hinde), (13) Trilonche chiangdaoensis Wonganan and Caridroit, (14) Triaenosphaera saithongae sp., (16) Palaeoscenidium cladophorum Deflandre?, (17) Stigmosphaerostylus ornatus (Hinde), (18) Trilonche vachardi Wonganan and Caridroit, (19) Trilonche vetusta (Hinde)
การประชุมวิชาการธรณีไทย ประจำปี 2566 (GEOTHAI 2023) วันที่ 5-7 กันยายน 2566 | 131 Abstract: Poster Plate 2 ซากดึกดำบรรพ์เรดิโอลาเรียนของจุดศึกษาบ้านปิงโค้ง (PKA) ยุคคาร์บอนิเฟอร์รัสตอนต้น (TournaisianVisean) และเพอร์เมียน (Asselian-Capitanian) : (1-3) Stigmosphaerostylus vulgaris vulgaris (Won), (4) Stigmosphaerostylus tortispina (Ormiston and Lane), (5) Entactinia itsukatriensis Sashida and Tonishi, (6) Pseudotormentus kamikoriensis De Wever and Caridroit, (7-8) Latentibifistula sp., (9) Foremanhelena triangula De Wever and Caridroit, (10) Pseudoalbaillella scalprata scalprata, (11, 14, 16) Pseudoalbaillella scalprata rhombothoracata Ishiga and Imoto?, (12- 13) Pseudoalbaillella simplex Ishiga and Imoto, (15, 17) Pseudoalbaillella longicornis Ishiga and Imoto, (18-19) Pseudoalbaillella sakmarensis (Kozur), (20) Albaillella sinuata Won, (21 Conodont) Mesogondolella sp. indet.
| 132 “ต่อยอดองค์ความรู้ธรณีไทย ไปสู่การพัฒนาที่ยั่งยืน” Abstract: Poster Plate 3 ซากดึกดำบรรพ์เรดิโอลาเรียนของจุดศึกษาดอยเชียงดาว 1 (CD1) ยุคคาร์บอนิเฟอร์รัสตอนต้น (Tournaisian-Serpukhovian): (1-5) Albaillella cartalla Ormiston and Lane (Morphotype I), (6- 10) Albaillella furcata furcata Won, (11-15) Albaillellasp. cf. A. uncus Won, (16-20) Albaillella indensis Won, (21-22) Albaillella lannaensis sp. nov., (23-25, 26-28) Latentifistula impella Ormiston and Lane, (29-32) Latentifistula sp. aff. L. triporosa Holdsworth and Murchey, (33- 34) Latentifistula concentrica (RÜst)
การประชุมวิชาการธรณีไทย ประจำปี 2566 (GEOTHAI 2023) วันที่ 5-7 กันยายน 2566 | 133 Abstract: Poster Plate 4 ซากดึกดำบรรพ์เรดิโอลาเรียนของจุดศึกษาดอยเชียงดาว 2 (CD2) ยุคคาร์บอนิเฟอร์รัสตอนปลาย (Gzhelian) และเพอร์เมียน (Asselian-Kungurian): (1-4) Pseudoalbaillella simplex Ishiga and Imoto, (5-7) Pseudoalbaillella sp. aff. Ps. scalprata Ishiga and Imoto, (8-11) Pseudoalbaillella scalprata scalprata (Holdsworth and Jones), (1 2 - 14) Pseudoalbaillella scalprata rhombothoracata Ishiga and Imoto, (15) Pseudoalbaillella spp.? (16-18) Pseudoalbaillella longtanensis Sheng and Wang, (19-22) Pseudoalbaillella lomentaria Ishiga, Kito and Imoto
| 134 “ต่อยอดองค์ความรู้ธรณีไทย ไปสู่การพัฒนาที่ยั่งยืน” Abstract: Poster 5. คำขอบคุณ การวิจัยฉบับนี้ข้าพเจ้าได้ทำขึ้น ณ China University of Geosciences (Wuhan) และยังไม่เคย ตีพิมพ์ที่ไหนมาก่อน การวิจัยนี้เสร็จสมบูรณ์โดยได้รับการสนับสนุนโดยทุนการศึกษาจากรัฐบาลจีน ( CSC) โดยมีที่ ปรึกษาการทำวิจัยจากศาสตราจารย์ Qinglai Feng โอกาสการสนับสนุนการเขียนบทความลงวารสารฉบับนี้โดย ดร.ปัญญา จารุศิริ นอกจากนั้นขอขอบคุณ นายชวลิต จันคันธา นางสาวจงกลณี ขันมณี Mr.Hu Jiabo Mr.Wang Youwei Ms.Chang Shan และ ดร.ดวงฤทัย แสแสงสีรุ้ง ในการให้คำแนะนำขั้นตอนการออกพื้นที่เก็บสำรวจ และการวิจัยห้องปฏิบัติการ ข้าพเจ้าขอขอบพระคุณผู้มีส่วนในการช่วยเหลือทุกท่านเป็นอย่างสูงไว้ ณ โอกาสนี้ 6. เอกสารอ้างอิง Bunopas, S., (1981). Pelaogeographic history of western Thailand and adjacent parts of Southeast Asia-A plate tectonics interpretation. Geological Survey, 5, 810. Barr, S., Macdonald, A.S., (1991). Toward a late Palaeozoic-early Mesozoic tectonic model for Thailand. Journal of Thai Geosciences, 1, 11-22. Caridroit, M., 1990. First results of a palaeontological study of Northwest Thailand. CCOP Technical Secretariat. Bangkok Caridroit, M., Vachard, D., Fontaine, H., 1992: Datations par radiolaires (Carbonifere, Permien et Trias) en Thailande nordoccidentale. Mise en evidence de nappe de charriage et d’olistostromes. Compte Rendu Academie des Sciences Paris, 314, 515-520. Feng, Q.L., Liu, B. P., 1993. A new Early Devonian radiolarian genus from western Yunnan. Science in China Series BChemistry, Life Sciences and Earth Sciences, 36(2), 242-248. Feng, Q., Yang, W., Shen, S., Chonglakmani, C., Malila, K., 2008. The Permian seamount stratigraphic sequence in Chiang Mai, North Thailand and its tectogeographic significance. Science in China Series D: Earth Sciences, 51(12), 1768-1775. Hara, H., Kurihara, T., Kuroda, J., Adachi, Y., Kurita, H., Wakita, K., Hisada, K, I., Charusiri, P., Charoentitirat, T., Chaodumrong, P., 2010. Geological and geochemical aspects of a Devonian siliceous succession in northern Thailand: Implications for the opening of the Paleo-Tethys. Palaeogeography, Palaeoclimatology, Palaeoecology, 297(2), 452-464. Jaeger, H., Nakinvodae, V., Nahakapong, V., Braun, E. V., Hess, A., Koch, K., Stein, V., 1968. Graptolites of the Lower Devonian from Thailand (preliminary result). Neues Jahrbuch fur Geologie und Palaontologie, Monatschrift, 12, 728-730. Jaeger, H., Stein, V., Wolfart, R., 1968. Fauna (Graptolithen, Brachiopoden) der unterdevonischen Schwarzschiefer NordThailands. Neues Jahrbuch für Geologie und Paläontologie, Abhandlungen, 133 (2), 171-190. Kobayashi, T., Igo, H., 1966. On the occurrence of graptolite shales in North Thailand. Geology and Paleontology of Southeast Asia, 2, 1-8. Kamata, Y., Sashida, K., Ueno, K., Hisada, K-i., Nakornsri, N., Charusiri, P., 2002. Triassic radiolarian faunas from the Mae Sariang area, northern Thailand and their paleogeographic signigicance. Journal of Asian Earth Sciences, 20, 491-506. Kamata, Y., Ueno, K., Hara, H., Ichise, M., Charoentitirat, T., Charusiri, P., Sardsud, A., Hisada, K. I., 2009. Classification of the Sibumasu and Paleo-Tethys tectonic division in Thailand using chert lithofacies. Island Arc, 18, 21-31. Kamata, Y., Maezawa, A., Hara, H., Ueno, K., Hisada, K. I., Sardsud, A., Charoentitirat, T., Charusiri, P., 2012. Basatic activity preserved in an Upper Permian radiolarian chert from the Paleo-Tethys in the Inthanon Zone, northern Thailand. Journal of Asian Earth Sciences, 61, 51-61. Metcalfe, I., 2011. Tectonic framework and Phanerozoic evolution of Sundaland. Gondwana Research, 19 (1), 3-21. Metcalfe, I., 2013. Gondwana dispersion and Asian accretion: Tectonic and palaeogeographic evolution of eastern Tethys. Journal of Asian Earth Sciences, 66, 1-33. Metcalfe, I., Henderson, C., Wakita, K., 2017. Lower Permian conodonts from Palaeo-Tethys Ocean plate stratigraphy in the Chiang Mai-Chiang Rai suture zone, northern Thailand. Gondwana Research, 44, 54-66.
การประชุมวิชาการธรณีไทย ประจำปี 2566 (GEOTHAI 2023) วันที่ 5-7 กันยายน 2566 | 135 Abstract: Poster Randon, C., Wonganan, N., Caridroit, M., Perret-Mirouse, M. F. Degardin, J. M., 2006. Upper Devonian-lower carboniferous conodonts from Chiang Dao cherts, northern Thailand. Rivista Italiana di Paleontologia e Stratigrafia, 112 (2). Sashida, K., Igo, H., Hisafa, K.-I., Nakornsri, N., Ampornmaha, A., 1993. Occurrence of Paleozoic and Early Mesozoic radiolaria in Thailand (preliminary report). Journal of Southeast Asian Earth Sciences, 8, 97-108. Sashida, K., Igo, H., Adachi, S., Ueno, K., Nakornsri, N., Sardsud, A., 1998b. Late Paleozoic radiolarian faunas from northern and northeastern Thailand. Science reports of the institute of geoscience, University of Tsukuba, section B, 19, 1-17. Sashida, K., Igo, H., Adachi, S., Ueno, K., Kajawara, Y., Nakornsri, N., Sarasud, A., 2000. Late Permian to Middle Triassic radiolarian faunas from northern Thailand. The Paleontological Society, 74 (5), 789-811. Sashida, K., Salyapongse, S., 2002a. Permian radiolarian faunas from Thailand and their paleogeographic significance. Journal of Asian Earth Sciences, 20 (6), 691-701. Saesaengseerung, D., Sashida, K., Sardsud, A., 2007. Devonian to Triassic radiolarian faunas from northern and northeastern Thailand. In Proceedings of the International Conference on Geology of Thailand GEOTHAI, 54-71. Bangkok Sone, M., Metcalfe, I., 2008. Parallel Tethyan sutures in mainland Southeast Asia: new insights for Palaeo-Tethys closure and implications for the Indosinian orogeny. Comptes Rendus Geoscience, 340 (2-3), 166-179. Sanjit, P., Wonganan, N., Thasod., 2013. Devonian radiolarian faunas in Pai Area, Mae Hong Son Province, Northen Thailand: Paleogeographic implication. Editorial message, 393. Thassanapak, H.,Feng, Q.L., Grant-Mackie, J., Chonglakmani, C., Thanee, N., 2011b. MiddleTriassic radiolarian faunas from Chiang Dao, Northern Thailand. Palaeoworld, 20, 179-202. Thassanapak, H., Udchachon, M., Burrett, C., Feng, Q.L., 2017. Geochemistry of radiolariancherts from a Late Devonian continental margin basin, Loei fold belt, Indochina terrane. Journal of Earth Science, 28, 29-50. Wang, Y., Aitchison, J.C., Luo, H., 2003. Devonian radiolarian faunas from South China. Micropaleontology, 49 (2), 127-145. Wonganan, N., Caridroit, M., 2005. Middle and Upper Devonian radiolarian faunas from Chiang Dao area, Chiang Mai province, northern Thailand. Micropaleontology, 51 (1), 39-57. Wonganan, N., Caridroit, M., 2006. Middle to Upper Permian radiolarian faunas from chert blocks in Pai area, northwestern Thailand. Eclogae geol, 99, S133-S139. Wonganan, N., Randon, C., Caridroit, M., 2007. Mississippian (early Carboniferous) radiolarian biostratigraphy of northern Thailand (Chiang Dao area). Geobios, 40 (6), 875-888.
| 136 “ต่อยอดองค์ความรู้ธรณีไทย ไปสู่การพัฒนาที่ยั่งยืน” Abstract: Poster ธรณีวิทยาและการเกิดน้ำตกพื้นที่อุทยานธรณีเพชรบูรณ์อำเภอน้ำหนาว จังหวัดเพชรบูรณ์ ภัคพงษ์ ศรีบัวทอง* น้ำฝน คำพิลัง ทัศนพร เรือนสอน และ ฐากูร มากคุณ กรมทรัพยากรธรณี *E-mail: [email protected] บทคัดย่อ อุทยานธรณีเพชรบูรณ์มีรูปแบบแนวคิดการบริหารจัดการเชิงพื้นที่โดยนำประเด็นความสำคัญทาง ธรณีวิทยามาเป็นจุดเด่นในการส่งเสริมการท่องเที่ยวและเป็นแหล่งเรียนรู้ทางด้านทรัพยากรธรณี รวมทั้งผลักดันให้ อุทยานธรณีเพชรบูรณ์เป็นแหล่งท่องเที่ยวใหม่ของจังหวัดเพชรบูรณ์ ปัจจุบันจึงมีการประกาศจัดตั้งอุทยานธรณี เพชรบูรณ์เป็นอุทยานธรณีระดับประเทศ โดยครอบคลุมพื้นที่ 3 อำเภอ ได้แก่ น้ำหนาว หล่มสักและเมืองเพชรบูรณ์ มี แหล่งธรณีวิทยาทั้งหมด 22 แหล่ง โดยกรมทรัพยากรธรณีมีส่วนร่วมสนับสนุน ส่งเสริมและผลักดันในการยกระดับ แหล่งธรณีวิทยาให้เป็นส่วนหนึ่งของอุทยานธรณีระดับต่างๆ โดยการมีส่วนร่วมของทุกภาคส่วน การศึกษาครั้งนี้เป็นส่วนหนึ่งในกิจกรรมการพัฒนาแหล่งมรดกธรณี ในเขตอุทยานธรณีเพชรบูรณ์ โดยมุ่งเน้นไปที่สำรวจแหล่งธรณีวิทยาประเภทน้ำตกพื้นที่อำเภอน้ำหนาว จังหวัดเพชรบูรณ์ ผลการสำรวจพบน้ำตกที่ มีศักยภาพ จำนวน 9 น้ำตก ได้แก่ น้ำตกตาดใหญ่ น้ำตกนาคราชตาดหมอก น้ำตกตาดฟ้า น้ำตกตาดทิดมี น้ำตก พรานบา น้ำตกเหวทราย น้ำตกผาผึ้ง น้ำตกถ้ำค้างคาว และน้ำตกวงพระจันทร์ กระจายตัวอยู่ภายใต้ขอบเขตของกลุ่ม หินโคราช ตั้งแต่ช่วงอายุไทรแอสซิกถึงจูแรสซิก สามารถแบ่งออกเป็น 3 หมวดหิน โดยมีการเรียงลำดับจากอายุแก่ไป อ่อน คือ 1) หมวดหินห้วยหินลาด มีลักษณะธรณีวิทยาเป็นหินทรายแทรกสลับหินโคลนและหินดินดานสีเทาดำ บางช่วงพบมีเลนซ์ของหินปูนแทรก 2) หมวดหินน้ำพอง มีลักษณะธรณีวิทยาเป็นหินทรายแป้งแทรกสลับหินกรวดมน และหินทราย สีน้ำตาลแดง แสดงชั้นหนา 3) หมวดหินภูกระดึง มีลักษณะธรณีวิทยาเป็นหินทรายและหินทรายแป้ง สีเทา บางช่วงแทรกสลับหินโคลน ซึ่งแหล่งธรณีวิทยาประเภทน้ำตกพื้นที่อำเภอน้ำหนาว พบว่ามีกระบวนการเกิด น้ำตกที่คล้ายกัน ซึ่งมักก่อตัวขึ้นบริเวณตอนบนของแม่น้ำที่พบชั้นหินเนื้อแข็งวางตัวด้านบนแ ทรกสลับกับชั้นหิน เนื้ออ่อนวางตัวด้านล่าง เมื่อกระแสน้ำไหลมาตกกระทบกับชั้นหินเนื้ออ่อนที่มีความคงทนต่อการผุพังน้อยกว่าส่งผลให้ ถูกกัดเซาะออกไปกลายเป็นสระน้ำ และส่งผลให้ชั้นหินแข็งที่ยื่นตัวออกมาเหนือสระน้ำเกิดการพังทลายลง เนื่องจาก ไม่มีชั้นหินด้านล่างช่วยรองรับน้ำหนักกลายเป็นหน้าผาน้ำตกเกิดขึ้น ข้อมูลการศึกษาเบื้องต้นสามารถนำไปใช้ ประโยชน์ในการพัฒนายกระดับแหล่งธรณีวิทยาประเภทน้ำตก เช่น การจัดทำป้ายสื่อความหมายต่างๆ และการจัดทำ เส้นทางการท่องเที่ยวแหล่งธรณีวิทยาประเภทน้ำตกที่มีศักยภาพ ทั้ง 9 แห่งเชื่อมโยงกับแหล่งธรณีวิทยาต่างๆ และ แหล่งท่องเที่ยวเชิงวิถีชุมชน เพื่อเป็นการส่งเสริมการดำเนินงานอย่างยั่งยืนของอุทยานธรณีเพชรบูรณ์ต่อไป คำสำคัญ: อุทยานธรณีเพชรบูรณ์แหล่งธรณีวิทยา น้ำตก กลุ่มหินโคราช
การประชุมวิชาการธรณีไทย ประจำปี 2566 (GEOTHAI 2023) วันที่ 5-7 กันยายน 2566 | 137 Abstract: Poster ธรณีวิทยาและข้อเสนอแนะบริหารจัดการสวนหินผางามและพื้นที่ใกล้เคียง ขจรพัฒน์ สุขศรีบูรณ์อำไพ กองธรณีวิทยา กรมทรัพยากรธรณี E-mail: [email protected] บทคัดย่อ กรมทรัพยากรธรณี โดย กองธรณีวิทยา เป็นหน่วยงานหนึ่งที่มีภารกิจหลักในด้านการสงวน การ อนุรักษ์ การฟื้นฟูทางด้านธรณีวิทยาและทรัพยากรธรณี เพื่อส่งเสริมให้เกิดการพัฒนาใช้ประโยชน์ด้านธรณีวิทยาและ ทรัพยากรธรณี อย่างมีประสิทธิภาพและเกิดประโยชน์สูงสุด ต่อประเทศชาติและประชาชน ซึ่งอำเภอหนองหิน จังหวัดเลย เป็นที่ตั้งของวนอุทยานผางามซึ่งมีแหล่งอนุรักษ์ทางธรณีวิทยาที่มีคุณค่าหลายแหล่ง และยังเป็นแหล่ง ท่องเที่ยวที่สำคัญของจังหวัดเลย สมควรได้รับการดูแลและมีการบริหารจัดการที่ดี เพื่อพัฒนาเป็นแหล่งเรียนรู้ทาง ธรณีวิทยา และแหล่งท่องเที่ยวเชิงวิชาการ ซึ่งสามารถสร้างคุณประโยชน์ต่อสังคมในระยะยาว สวนหินผางาม จังหวัดเลย อยู่ในเขตป่าสงวนแห่งชาติป่าภูค้อ-ภูกระแต ครอบคลุมบ้านผางาม บ้าน สวนห้อม บ้านปวนพุ ตำบลปวนพุ อำเภอหนองหิน จังหวัดเลย มีเนื้อที่ประมาณ 7,185 ไร่ กรมป่าไม้ พื้นที่ส่วนใหญ่ เป็นภูเขาสูงชันสลับซับซ้อนของภูเขาหินปูน วางตัวในแนวเหนือ-ใต้ทางตอนบนก่อนจะเปลี่ยนทิศทางวางตัวมาทางทิศ ตะวันออกเฉียงเหนือ-ตะวันออกเฉียงใต้ ยอดเขาที่สูงที่สุดมีความสูงประมาณ 744 เมตรจากระดับทะเลปานกลาง พื้นที่ส่วนใหญ่แสดงลักษณะภูมิประเทศแบบคาสต์ ซึ่งเป็นลักษณะของพื้นที่ตะปุ่มตะป่ำ บางบริเวณมียอดแหลม มี หน้าผาสูงชัน เต็มไปด้วยหลุมบ่อ ถ้ำและทางน้ำใต้ดิน ซึ่งแสดงให้เห็นถึงรูปแบบของการพุผังและกัดกร่อนของพื้นที่ที่ ประกอบด้วยหินคาร์บอเนต เช่น หินปูน หินปูนเนื้อโดโลไมต์ และหินโดโลไมต์ ก่อให้เกิดแหล่งอนุรักษ์ทางธรณีวิทยา และแหล่งพักผ่อนหย่อนใจหลายแหล่ง ซึ่งเป็นแหล่งอนุรักษ์ทางธรณีวิทยา ประเภทแหล่งธรณีสัณฐานทั้งหมด จำนวน 4 แหล่ง ได้แก่ สวนหินผางาม ภูป่าเปาะ ถ้ำโพธิ์สัตว์และถ้ำตุ๊กตา คำสำคัญ: แหล่งอนุรักษ์ทางธรณีวิทยาประเภทแหล่งธรณีสัณฐาน แหล่งอนุรักษ์ทางธรณีวิทยาประเภทแหล่ง ธรณีสัณฐานประเภทถ้ำ ภูมิประเทศแบบคาสต์ ภูมิประเทศแบบเขายอดราบ
| 138 “ต่อยอดองค์ความรู้ธรณีไทย ไปสู่การพัฒนาที่ยั่งยืน” Abstract: Poster ธรณีวิทยาและซากดึกดำบรรพ์ยุคเพอร์เมียน บริเวณตัวเมืองจังหวัดพังงา สถาพร มิตรมาก* วัลภา ศรีสมศักดิ์ และ วิภาวี เขียมสันเทียะ สำนักงานทรัพยากรธรณีเขต 4 กรมทรัพยากรธรณี *E-mail: [email protected] บทคัดย่อ การสำรวจธรณีวิทยาและซากดึกดำบรรพ์ยุคเพอร์เมียนในตัวเมืองจังหวัดพังงา เป็นส่วนหนึ่งของ โครงการคุ้มครองแหล่งและซากดึกดำบรรพ์ และโครงการส่งเสริมการท่องเที่ยวชุมชน ในพื้นที่จังหวัดพังงา โดยคณะ สำรวจได้ดำเนินการบันทึกข้อมูลวิทยาหินและซากดึกดำบรรพ์ในภาคสนามจำนวน 15 จุดสำรวจ ผลการสำรวจพบว่า หินยุคเพอร์เมียนในตัวเมืองพังงา ประกอบด้วย หินโคลน หินทรายปนกรวด หินทรายแป้ง สลับหินโคลน และหินทราย แสดงชั้นบางถึงชั้นหนา จัดอยู่ในกลุ่มหินแก่งกระจาน พบซากดึกดำบรรพ์ แบรคิโอพอด ไบรโอซัว รอยชอนไช และ ไครนอยด์ ถูกปิดทับด้วยหินปูน หินปูนเนื้อโดโลไมต์ แสดงชั้นปานกลางถึงชั้นหนา ของกลุ่มหินราชบุรี พบซากดึกดำ บรรพ์หอยสองฝายักษ์ Alatoconcha หอยฝาเดียว แบรคิโอพอด ไบรโอซัว ปะการัง ไครนอยด์ ฟิวซูลินิด นอติลอยด์ และฟองน้ำ สำหรับจุดสำรวจที่พบซากดึกดำบรรพ์หนาแน่นในกลุ่มหินแก่งกระจาน คือ สามแยกอ่าวพังงาและหลังถ้ำ พุงช้าง และจุดสำรวจที่พบซากดึกดำบรรพ์ หนาแน่นในกลุ่มหินราชบุรี คือ ถ้ำเพชร1 ถ้ำเพชร2 ถ้ำเพชร3 ถ้ำตปาน ถ้ำพุงช้าง ถ้ำลูกเสือ และถ้ำผาผึ้ง คำสำคัญ: เมืองพังงา ซากดึกดำบรรพ์ยุคเพอร์เมียน Alatoconcha
การประชุมวิชาการธรณีไทย ประจำปี 2566 (GEOTHAI 2023) วันที่ 5-7 กันยายน 2566 | 139 Abstract: Poster ธรณีสัณฐานลุ่มน้ำตาปี เด่นโชค มั่นใจ1 สถาพร มิตรมาก1 วิภาวี เขียมสันเทียะ2 ลลิตา วีราชัย2 ณัฐพิพัฒน์ วงษ์ลา2 และ อภิสิฐ จันทร์ฉ่ำ2 1 กรมทรัพยากรธรณี 2 สำนักวิชาวิศวกรรมศาสตร์ มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีสุรนารี บทคัดย่อ ลุ่มน้ำตาปีเป็นลุ่มน้ำสำคัญในพื้นที่ภาคใต้ของประเทศ ต้นกำเนิดของแม่น้ำตาปีอยู่ในพื้นที่เทือกเขา นครศรีธรรมราช ในเขตจังหวัดนครศรีธรรมราช และมีแม่น้ำสาขาสายสำคัญคือแม่น้ำพุมดวง ที่มีต้นกำเนิดจากเทือกเขาภูเก็ต ที่ตั้งอยู่ทางทิศตะวันตกของจังหวัดสุราษฎร์ธานี แม่น้ำพุมดวงจะไหลมาบรรจบกับแม่น้ำตาปี ณ อำเภอพุนพิน จังหวัดสุ ราษฎร์ธานี ลักษณะธรณีสัณฐานลุ่มน้ำตาปีแบ่งได้เป็น 5 ลักษณะได้แก่ 1) พื้นที่ภูเขาสูง 2) ที่ราบลูกระนาดหรือเนินเขา 3) ที่ราบน้ำท่วมถึง 4) ดินดอนสามเหลี่ยมปากแม่น้ำ และ 5) ที่ราบลุ่มน้ำขึ้นถึง พื้นที่ภูเขาสูงพบอยู่ทางด้านตะวันออกและ ตะวันตกของสุ่มน้ำ โดยที่ทิวเขาด้านตะวันออกมียอดเขาสูงสุดคือยอดเขาหลวง สูง 1,835 เมตร ประกอบด้วยหินแกรนิต หินไนส์ หินปูน หินทราย หินทรายแป้ง หินดินดานและหินโคลน ส่วนทิวเขาด้านตะวันตกมียอดเขาสูงสุดคือยอดเขาหลังคา ตึก สูง 1,395 เมตร เทือกเขานี้เป็นที่ตั้งของเขื่อนรัชชประภา ประกอบด้วยหินแกรนิต หินปูน หินทราย หินทรายแป้ง และ หินโคลน ที่ราบลูกระนาดหรือเนินเขา พบอยู่ตอนกลางระหว่างแนวเทือกเขาสูงทั้งสองแนว มีความสูงเฉลี่ยประมาณ 20-45 เมตร พื้นที่นี้ส่วนใหญ่เป็นสวนยางพาราและสวนปาลม์ ในพื้นที่นี้ประกอบด้วยหินทรายและหินทรายแป้ง และมีเขาหินปูนลูก โดดขนาดเล็กกระจายอยู่บ้าง ที่ราบน้ำท่วมถึงพบตามริมสองฝั่งของแม่น้ำตาปีและแม่น้ำพุมดวง มีความสูงเฉลี่ย 10-20 เมตร ที่ราบน้ำท่วมถึงของแม่น้ำตาปีบริเวณต้นน้ำถึงตอนกลางของลุ่มน้ำจะเป็นที่ราบอยู่สองฝั่งของแม่น้ำทีไหลโค้งตวัดเกิดเป็นที่ ราบลักษณะแนวยาวแต่แคบอยู่กลางที่ราบลูกระนาดหรือเนินเขา เมื่อถึงตอนกลางของลุ่มน้ำบริเวณอำเภอเคียนซาพื้นที่ราบ น้ำท่วมถึงจะเริ่มกว้างขึ้นเรื่อยๆ ไปจนถึงปากแม่น้ำตาปีที่อ่าวบ้านดอน ส่วนที่ราบน้ำท่วมถึงตามแนวแม่น้ำพุมดวงก็มี ลักษณะเช่นเดียวกับของแม่น้ำตาปีคือแคบและยาวตอนต้นน้ำถึงกลางน้ำ แล้วกว้างขึ้นเรื่อยๆตั้งแต่อำเภอท่าฉางจนมาบรรจบ กับแม่น้ำตาปีที่อำเภอพุนพิน พบตะกอนทางน้ำขนาดต่างๆตั้งแต่โคลน ทรายแป้ง ทราย และกรวด สะสมตัวในพื้นที่ราบน้ำ ท่วมถึงนี้ บริเวณดินดอนสามเหลี่ยมปากแม่น้ำพบอยู่บริเวณปากแม่น้ำตาปีที่อ่าวป้านดอน ทางน้ำแสดงรูปแบบตีนนก (Bird-foot) ชัดเจน และแผ่กระจายเป็นรูปพัดชัดเจน ตะกอนที่สะสมตัวบริเวณนี้ประกอบด้วยดินโคลนและเลน ส่วนที่ราบลุ่ม น้ำขึ้นถึง พบตามชายฝั่งของอำเภอท่าฉาง ต่อเนื่องอยู่ด้านตะวันตกของดินดอนสามเหลี่ยมปากแม่น้ำตาปี ที่ราบสุ่มน้ำขึ้นถึง นี้ประกอบด้วยตะกอนโคลนและเลนเช่นเดียวกับที่พบบริเวณดินดอนสามเหลี่ยมปากแม่น้ำ เป็นบริเวณที่ที่มีป่าชายเลน หนาแน่น บริเวณด้านตะวันตกเฉียงใต้ของพื้นที่ที่ราบน้ำท่วมถึงของแม่น้ำตาปีช่วงที่ทางหลวงแผ่นหมายเลข 41 ตัดผ่าน เป็นพื้นที่เกิดปัญหาน้ำท่วมขังเป็นประจำเนื่องจากทางหลวงแผ่นดินจะเปรียบเสมือนเขื่อนกันน้ำ และจุดที่ทางหลวงนี้มี สะพานข้ามแม่น้ำตากปี ที่ตำบลท่าสะท้อน อำเภอพุนพิน จังหวัดสุราษฎร์ธานี จะเหมือนกับเป็นประตูระบายน้ำ ถ้าปริมาณ น้ำหลากของแม่น้ำตาปีมีปริมาณมากเกินกว่าที่จะไหลผ่านใต้สะพานได้ทัน จะทำให้เกิดน้ำท่วมขังเป็นบริเวณกว้างในพื้นที่ ด้านตะวันตกเฉียงใต้ของสะพาน บริเวณวัดดอนมะลิที่อยู่ใกล้กับสะพานอาจมีระดับน้ำท่วมสูงกว่า 2 เมตร ส่วนแม่น้ำพุมดวง นั้นจะมีเขื่อนรัชชประภาควบคุมปริมาณน้ำอยู่ ทำให้สามารถบรรเทาปัญหาน้ำท่วมในพื้นที่ตัวอำเภอพุนพินและตัวเมือง สุราษฎร์ธานีได้ คำสำคัญ: ตาปี ธรณีสัณฐาน ดินดอนสามเหลี่ยม น้ำท่วม พุมดวง
| 140 “ต่อยอดองค์ความรู้ธรณีไทย ไปสู่การพัฒนาที่ยั่งยืน” Abstract: Poster บัญชีทรัพยากรแร่ ปีงบประมาณ พ.ศ. 2566 วรกิจ ขาวจันทร์ กองทรัพยากรแร่ กรมทรัพยากรธรณี E-mail: [email protected] บทคัดย่อ กรมทรัพยากรธรณี โดย กองทรัพยากรแร่ ได้จัดตั้งโครงการจัดทำบัญชีทรัพยากรแร่เพื่อการบริหาร จัดการอย่างสมดุล เพื่อขับเคลื่อนแผนแม่บทการบริหารจัดการแร่ ฉบับที่ 2 ภายใต้แนวทางการพัฒนา ด้านที่ 1 การพัฒนาประสิทธิภาพในการบริหารจัดการแร่ มีเป้าประสงค์ให้ประเทศไทยมีบัญชีทรัพยากรแร่และข้อมูลที่เกี่ยวข้อง เพื่อเป็นฐานสำหรับการบริหารจัดการแร่โดยเฉพาะในชนิดแร่เป้าหมายที่สำคัญให้สอดคล้องกับสภาพความเป็นจริง ผลกระทบต่อคุณภาพสิ่งแวดล้อมและสุขภาพของประชาชน และคำนึงถึงการตอบสนองความต้องการใช้วัตถุดิบแร่ใน อุตสาหกรรมยุคใหม่ของประเทศ ควบคู่ไปกับการอนุรักษ์การใช้ ทรัพยากรธรรมชาติอื่น ๆ อย่างเหมาะสมและยั่งยืน การจัดทำบัญชีทรัพยากรแร่ ประกอบด้วย ปริมาณและมูลค่าของแร่ในพื้นที่ศักยภาพแร่นอกพื้นที่ หวงห้ามตามมาตรา 17 วรรคสี่ แห่ง พ.ร.บ. แร่ พ.ศ. 2560 พื้นที่ที่มีศักยภาพในการทำเหมืองและพื้นที่อนุรักษ์ทรัพยากร แร่ สำหรับเป็นชุดข้อมูลที่จะระบุต้นทุนทรัพยากรสำหรับการตัดสินใจพิจารณานำทรัพยากรแร่มาใช้ ให้เกิดประโยชน์และ มีความคุ้มค่าสูงสุด โดยในปีงบประมาณ พ.ศ. 2566 มีแร่เป้าหมาย 9 ชนิดแร่ คือ ดินขาว อิลไลต์ ดีบุก ควอตซ์ แบไรต์ ฟลูออไรต์ เฟลด์สปาร์เกลือหิน (จังหวัดนครพนมและสกลนคร) และโพแทช (จังหวัดนครพนมและสกลนคร) สามารถ กำหนดพื้นที่ศักยภาพแร่นอกพื้นที่หวงห้ามตามมาตรา 17 วรรคสี่ แห่ง พ.ร.บ. แร่ พ.ศ. 2560 รวม 10.13 ล้านไร่ มีปริมาณ ทรัพยากรแร่รวม 16.46 ล้านล้านเมตริกตัน คิดเป็นมูลค่า 45,080 ล้านล้านบาท แบ่งเป็นพื้นที่ที่มีศักยภาพในการทำ เหมือง 3.17 ล้านไร่ มีปริมาณทรัพยากรแร่รวม 0.16 ล้านล้านเมตริกตัน คิดเป็นมูลค่า 375 ล้านล้านบาท และพื้นที่ อนุรักษ์ทรัพยากรแร่ 6.96 ล้านไร่ มีปริมาณทรัพยากรแร่รวม 16.30 ล้านล้านเมตริกตัน คิดเป็นมูลค่า 44,705 ล้านล้าน บาท นอกจากนี้ยังได้นำข้อมูลบัญชีทรัพยากรแร่และข้อเสนอแนะการปรับปรุงหลักเกณฑ์การจำแนกทรัพยากรแร่ของ ประเทศไทยเสนอต่อคณะอนุกรรมการด้านกำหนดหลักเกณฑ์การจำแนกทรัพยากรแร่และการกำหนดเขตแหล่งแร่เพื่อการ ทำเหมือง เพื่อใช้ในการกำหนดเขตแหล่งแร่เพื่อการทำเหมืองสำหรับแผนแม่บทการบริหารจัดการแร่ฉบับที่ 3 ต่อไป คำสำคัญ: บัญชีทรัพยากรแร่ พื้นที่ศักยภาพแร่ พื้นที่ที่มีศักยภาพในการทำเหมือง พื้นที่อนุรักษ์ทรัพยากรแร่ เขต แหล่งแร่เพื่อการทำเหมือง
การประชุมวิชาการธรณีไทย ประจำปี 2566 (GEOTHAI 2023) วันที่ 5-7 กันยายน 2566 | 141 Abstract: Poster มองอุทยานธรณีโลกสตูล ผ่านพิพิธภัณฑ์ธรณีวิทยาพุนพิน วิษณุพงศ์ สุจารีย์ สำนักงานทรัพยากรธรณี เขต 4 กรมทรัพยากรธรณี E-mail: [email protected] บทคัดย่อ อุทยานธรณีโลกสตูล เป็นอุทยานธรณีโลกแห่งแรกของประเทศไทย พื้นที่ครอบคลุม 4 อำเภอของ จังหวัดสตูล ได้แก่ อำเภอมะนัง อำเภอทุ่งหว้า อำเภอละงู และอำเภอเมืองสตูล รวมถึงบางส่วนของพื้นที่อุทยาน แห่งชาติ ตะรุเตา และอุทยานแห่งชาติหมู่เกาะเภตรา มีพื้นที่ครอบคลุม 2,579.2 ตารางกิโลเมตร มีความโดดเด่น คือ มีลักษณะภูมิประเทศส่วนใหญ่ เป็นเทือกเขาหินปูน และยังมีเกาะน้อยใหญ่ หาดทราย รวมถึง ถ้ำ น้ำตกต่างๆ อันเกิด จากกระบวนการทาง ธรรมชาติที่ได้รังสรรค์ขึ้นให้มีความงดงาม จนเป็นที่รู้จักของนักท่องเที่ยวทั้งชาวไทยและ ชาวต่างชาติ และจากการศึกษาทางธรณีวิทยา พบว่าบริเวณพื้นที่อุทยานธรณีโลกสตูล ได้บันทึกเรื่องราวของผืน แผ่นดิน เมื่อ 500 ล้านปีก่อน เนื่องจากปรากฏซากดึกดำบรรพ์ของสิ่งมีชีวิตในท้องทะเลเมื่อ 500 ปี ก่อน และ สิ่งมีชีวิต ในมหายุคพาลีโอโซอิก (Paleozoic Era) ครบทุกยุค นอกจากนี้ยังมีความสำคัญในด้านประวัติศาสตร์ โบราณคดี และวัฒนธรรม อันแสดงให้เห็น ถึงความสัมพันธ์ของมนุษย์กับธรรมชาติ และความเป็นพหุวัฒนธรรมของ ผู้คนในอุทยานธรณีโลกสตูล พิพิธภัณฑ์ซากดึกดำบรรพ์ ธรณีวิทยาและธรรมชาติวิทยา จังหวัดสุราษฎร์ธานี หรือ พิพิธภัณฑ์ ธรณีวิทยาพุนพินในฐานะเป็นแหล่งเรียนรู้ด้านซากดึกดำบรรพ์ ธรณีวิทยา และธรรมชาติวิทยาที่สำคัญของภาคใต้ จึง ได้นำเอาเรื่องราวของอุทยานธรณีโลกสตูล ผ่านการจำลองเอาลักษณะเด่นของสถานที่สำคัญในอุทยานธรณีโลกสตูล มาจัดทำเป็นนิทรรศการภายในส่วนจัดแสดงที่มีความสวยงามและทันสมัย เพื่อบอกเล่าเรื่องราวและถ่ายทอดองค์ ความรู้ให้กับนักเรียน นักศึกษาและประชาชนทั่วไป เพื่อให้ได้เรียนรู้ถึงความสำคัญของอุทยานธรณีโลกสตูล อันจะ ก่อให้เกิดความตระหนัก การอนุรักษ์ การหวงแหนรักษา และพัฒนาทรัพยากรธรรมชาติของผืนแผ่นดินไทยและของ โลกให้คงอยู่สืบไป คำสำคัญ: พิพิธภัณฑ์ธรณีวิทยาพุนพิน อุทยานธรณีโลกสตูล
| 142 “ต่อยอดองค์ความรู้ธรณีไทย ไปสู่การพัฒนาที่ยั่งยืน” Abstract: Poster ระบบบริการวิเคราะห์และตรวจสอบตัวอย่างทรัพยากรธรณีทางอิเล็กทรอนิกส์ (E-Mineral Resources Sampling Analysis and Inspection Service System) นุชจรี เจริญบุญวานนท์ กรมทรัพยากรธรณี E-mail: [email protected] บทคัดย่อ กรมทรัพยากรธรณี ให้บริการข้อมูลทางวิชาการทางด้านธรณีวิทยาและทรัพยากรธรณี รวมถึงมีการ ให้บริการวิเคราะห์และตรวจสอบตัวอย่างทรัพยากรธรณีให้แก่ประชาชน สถาบันการศึกษา เอกชน รวมถึงหน่วยงาน ภาครัฐ กรมทรัพยากรธรณี ได้ปรับปรุงการให้บริการในปัจจุบันที่ผู้รับบริการต้องเดินทางมาติดต่อด้วยตนเอง เพื่อ ยกระดับการให้บริการประชาชนไปสู่ระบบดิจิทัล สามารถใช้บริการแบบเบ็ดเสร็จผ่าน e-Service ที่จะอำนวยความ สะดวกและลดความยุ่งยากด้านเอกสาร การสอบถามข้อมูลบริการ การชำระเงิน และการเดินทางไปดำเนินการใน ขั้นตอนต่าง ๆ ด้วยตนเอง ตลอดจนลดความเสี่ยงในการติดต่อหน่วยงานจากสถานการณ์ COVID-19 กรมทรัพยาการธรณี โดยกองวิเคราะห์และตรวจสอบทรัพยากรธรณีผู้ให้บริการ และศูนย์เทคโนโลยี สารสนเทศและการสื่อสาร ได้นำเทคโนโลยีที่เป็นฟรีแวร์มาประยุกต์ใช้และพัฒนาระบบบริการ ได้แก่ 1) ระบบยื่น คำขอรับบริการวิเคราะห์และตรวจสอบตัวอย่างทรัพยากรธรณีแบบออนไลน์ พัฒนาด้วยโปรแกรม Google Form 2) ระบบแจ้งการอนุมัติการยื่นคำขอรับบริการ พัฒนาด้วยโปรแกรม Google Doc, LINE Application และ Email 3) ระบบติดตามสถานะการส่งตัวอย่าง พัฒนาด้วยโปรแกรม Google Data Studio และ 4) ระบบช่องทางสื่อสาร/ให้ ข้อมูลกับประชาชนผ่านระบบ AI Chatbot และเจ้าหน้าที่ตอบคำถาม โดยได้รวบรวมโปรแกรมทั้งหมดไว้บนโปรแกรม LINE Official Account: วิเคราะห์แร่และหิน สามารถเข้าถึงได้ผ่าน LINE ID: @538dgqtm หรือสามารถสแกนผ่าน QR code เพื่อเพิ่มเพื่อนไปยังศูนย์กลางในการเข้าถึงบริการวิเคราะห์และตรวจสอบทรัพยากรธรณีทางอิเล็กทรอนิกส์ ทั้งหมดแบบ One Stop Service เพื่อความสะดวกรวดเร็ว ลดค่าใช้จ่าย ตรวจสอบได้ และสามารถรับบริการได้อย่างมี ประสิทธิภาพตลอดเวลา ผลการให้บริการวิเคราะห์และตรวจสอบทรัพยากรธรณีทางอิเล็กทรอนิกส์ ตั้งแต่วันที่ 1 พฤศจิกายน พ.ศ. 2565 ถึง 31 กรกฎาคม พ.ศ. 2566 มีจำนวนผู้ใช้บริการผ่านทางระบบออนไลน์เพิ่มขึ้น 198 ราย และมีความ พึงพอใจในการรับบริการผ่านระบบออนไลน์อยู่ในเกณฑ์ร้อยละ 80 คำสำคัญ: วิเคราะห์แร่และหิน ออนไลน์ฟรีแวร์กรมทรัพยากรธรณีe-Service One Stop Service
การประชุมวิชาการธรณีไทย ประจำปี 2566 (GEOTHAI 2023) วันที่ 5-7 กันยายน 2566 | 143 Abstract: Poster ระบบรับแจ้งเหตุธรณีพิบัติภัย โดยกรมกรมทรัพยากรธรณี ด้วยแพลตฟอร์ม Traffy Fondue DMR X Traffy Fondue for Disaster Reporting System นุชจรี เจริญบุญวานนท์* วนิดา ระงับพิศม์ ศศิวิมล นววิธไพสิฐ ธนัช วัชรมัยสาวิตรี ลือชาอภิชาติกุล และ อัมพร ไชยคำ กรมทรัพยากรธรณี *E-mail: [email protected] บทคัดย่อ กรมทรัพยากรธรณี มีภารกิจเกี่ยวกับการบริหารจัดการด้านธรณีพิบัติภัย โดยกําหนดและการกํากับ ดูแลพื้นที่เสี่ยงต่อธรณีพิบัติภัย เพื่อการพัฒนาทรัพยากรธรณี คุณภาพชีวิต เศรษฐกิจ สังคมอย่างยั่งยืน และเกิด ประโยชน์สูงสุด ทั้งนี้ กองธรณีวิทยาสิ่งแวดล้อม กองเทคโนโลยีธรณี และสำนักงานทรัพยากรธรณีเขต 1-4 ได้มีการ สำรวจ ตรวจสอบ ศึกษา และวิจัยด้านธรณีพิบัติภัย รวมทั้งการวางแผนจัดการเกี่ยวกับพื้นที่เสี่ยงต่อพิบัติภัย อย่างไรก็ ตามภัยพิบัติทางธรรมชาติไม่สามารถรับรู้ได้ล่วงหน้า ว่าจะเกิดขึ้นที่ใด หรือเมื่อใด เช่น แผ่นดินถล่ม หลุมยุบ และ แผ่นดินไหว เป็นต้น ซึ่งเมื่อเกิดเหตุแล้วทางกรมทรัพยากรธรณีจะเข้าไปดำเนินการตรวจสอบและให้ข้อเสนอแนะเพื่อ แก้ไขปัญหาหรือบรรเทาเหตุ จากเดิมที่มีช่องทางรับแจ้งเหตุธรณีพิบัติภัยผ่านแบบฟอร์มที่หน้าเว็บไซต์องค์กร และ ผ่านทางหมายเลขโทรศัพท์ 02 621 9701-3 ในเวลาทำการของศูนย์ปฏิบัติการธรณีพิบัติภัย ซึ่งอาจจะไม่เพียงพอต่อ การรายงานสถานการณ์ การแนบรูปสถานที่เกิดเหตุ และการติดตามการดำเนินงานของผู้แจ้งเหตุ จึงได้เพิ่มช่องทาง ในการแจ้งเหตุธรณีพิบัติภัยที่เข้าถึงง่าย สามารถระบุพื้นที่เกิดเหตุ ภาพเหตุการณ์ และรายละเอียดของภัยพิบัติได้ ในทันทีที่เกิดเหตุ รวมทั้ง เจ้าหน้าที่สามารถรายงานความคืบหน้าในการตรวจสอบแก้ไขปัญหา และผู้แจ้งเหตุสามารถ ติดตามสถานะการแก้ไขปัญหาได้ โดยกรมทรัพยากรธรณีได้นำแพลตฟอร์มบริหารจัดการปัญหา Traffy Fondue ที่ พัฒนาโดยศูนย์เทคโนโลยีอิเล็กทรอนิกส์และคอมพิวเตอร์แห่งชาติ (NECTEC) มาออกแบบเพื่อให้ประชาชนสามารถ แจ้งเหตุธรณีพิบัติภัยและติดตามผลได้ง่ายๆ ผ่าน LINE Application โดยการสแกน QR code หรือที่ลิงก์ https://landing.traffy.in.th?key=awyGWQCy ทั้งนี้ส่วนประชาสัมพันธ์ กรมทรัพยากรธรณี ได้จัดทำคลิปวิธีการใช้ งานระบบที่ https://youtu.be/yARZbFMaobs การพัฒนาระบบรับแจ้งเหตุธรณีพิบัติภัย ทำให้ประชาชนมีส่วนร่วมในการแจ้งและแก้ไขปัญหาที่เกิด จากเหตุธรณีพิบัติภัยได้อย่างมีประสิทธิภาพ ลดเวลา ลดค่าใช้จ่าย และลดความเสียหายที่อาจเกิดขึ้นได้ สามารถแจ้ง เหตุได้อย่างสะดวกรวดเร็ว ทุกพื้นที่ ทุกเวลา และเป็นการแจ้งเรื่องมายังหน่วยงานได้โดยตรง ซึ่งเป็นการเพิ่ม ประสิทธิภาพในการบริหารจัดการด้านธรณีพิบัติภัยของกรมทรัพยากรธรณี คำสำคัญ: ระบบรับแจ้งเหตุธรณีพิบัติภัย ธรณีพิบัติภัย LINE Application Traffy Fondue
| 144 “ต่อยอดองค์ความรู้ธรณีไทย ไปสู่การพัฒนาที่ยั่งยืน” Abstract: Poster ศักยภาพทรัพยากรธาตุหายาก จังหวัดพังงา ฐิติกัญ จุลรัตนมณี* ธวัชชัย เชื้อเหล่าวานิช เอลิน สุขสวัสดิ์วิภาวี วิบูลย์อัฐพล ภรณ์ทิพย์ ก่อสินวัฒนา และ กานต์พิชชา พุฒศิริ กองทรัพยากรแร่ กรมทรัพยากรธรณี *E-mail: [email protected] บทคัดย่อ ธาตุหายากเป็นวัตถุดิบสำคัญที่มีการใช้ประโยชน์หลากหลายและจำเป็นอย่างยิ่งสำหรับเทคโนโลยี สีเขียวและนวัตกรรมแห่งอนาคต อีกทั้งยังมีความต้องการของตลาดเพิ่มสูงขึ้นอย่างต่อเนื่อง กรมทรัพยากรธรณีจึงได้ ดำเนินการสำรวจทรัพยากรธาตุหายาก ในพื้นที่จังหวัดพังงา เพื่อกำหนดขอบเขตพื้นที่ศักยภาพและประเมินปริมาณ ทรัพยากรธาตุหายาก และจัดทำข้อมูลฐานสำหรับใช้ในการวางแผนบริหารจัดการทรัพยากรแร่ของประเทศ โดยได้ กำหนดกรอบพื้นที่เป้าหมายในการสำรวจเบื้องต้นไว้ทั้งหมด 3 พื้นที่ ได้แก่ พื้นที่ “ตะกั่วป่า – เขาหลัก – ลำรู่”, พื้นที่ “ท้ายเหมือง – ตะกั่วทุ่ง”, และ พื้นที่ “กะปง – ทับปุด – เมืองพังงา” โดยได้ดำเนินการสำรวจธรณีวิทยา ธรณีวิทยา แหล่งแร่ โดยเน้นไปที่ลักษณะแหล่งที่มีรูปแบบของแหล่งธาตุหายากแบบสะสมตัวในชั้นดินเหนือมวลหิน รวมถึงเก็บ ตัวอย่างชั้นดินผุพังอยู่กับที่/หินแกรนิตผุ/หินสด เพื่อศึกษาลักษณะการกระจายตัวและประเมินปริมาณแร่ที่มีแนวโน้ม สูงในการให้แหล่งธาตุหายากแบบผุพังอยู่กับที่ ตลอดจนวัดค่ากัมมันตรังสีภาคพื้นดิน วัดค่าการยอมรับสภาพความ เป็นสภาพความเป็นแม่เหล็ก และวัดค่าสภาพความต้านทานไฟฟ้าของชั้นตะกอนเหนือมวลหินแกรนิต ผลจากข้อมูล การสำรวจสามารถกำหนดขอบเขตพื้นที่แหล่งธาตุหายากที่มีการสะสมตัวในชั้นดินเหนือมวลหินแกรนิต ( in-situ weathered granite) ได้ทั้งหมด 17 พื้นที่มีเนื้อที่รวม 103 ตร.กม. โดยมีปริมาณทรัพยากรธาตุหายากรวมประมาณ 2.69 ล้านเมตริกตันโลหะ มีระดับความเชื่อมั่นของการประเมินปริมาณทรัพยากรเบื้องต้นตามหลักการการจำแนก ทรัพยากรของสหประชาชาติ (United Nations Classification for Resources: UNFC) เทียบเท่า 333 จำนวน 4 พื้นที่ (0.79 ล้านเมตริกตันโลหะ) และเทียบเท่า 334 จำนวน 13 พื้นที่ (1.90 ล้านเมตริกตันโลหะ) โดยมีค่าปริมาณ ธาตุหายากรวมในช่วง 33 – 1,504 ppm ซึ่งประกอบด้วยธาตุหายากชนิดหลัก ได้แก่ Ce, La, Nd, Y, Pr และธาตุ หายากชนิดรอง (บางพื้นที่) คือ Sm, Sc, Dy, Gd ในแต่ละพื้นที่มีศักยภาพตั้งแต่ต่ำจนถึงปานกลาง ระดับศักยภาพ เป็นการประเมินเบื้องต้นโดยเทียบกับค่าความสมบูรณ์ของแหล่งแร่แบบดูดซับไอออน (ion absorption) ที่สะสมตัว ในชั้นดินเหนือมวลหินแกรนิต ทั้งนี้ยังต้องศึกษาและพิจารณาถึงสัดส่วนของปริมาณและชนิดของธาตุหายากหนักใน แต่ละแหล่งต้นกำเนิดต่อไป คำสำคัญ: ธาตุหายาก แร่หนัก ทรัพยากรแร่จังหวัดพังงา UNFC
การประชุมวิชาการธรณีไทย ประจำปี 2566 (GEOTHAI 2023) วันที่ 5-7 กันยายน 2566 | 145 Abstract: Poster ศิลาวรรณนาสำหรับธรณีวิศวกรรม: กรณีศึกษาเหมืองหินก่อสร้าง การทางรถไฟ และอ่างเก็บน้ำ (Petrography for Engineering Geology: Case Studies of Construction Quarries, Railways, and Reservoirs) วิมลทิพย์ สิงห์เถื่อน สาขาวิชาเทคโนโลยีธรณี คณะเทคโนโลยี มหาวิทยาลัยขอนแก่น E-mail: [email protected] บทคัดย่อ งานด้านธรณีวิศวกรรมมีความเกี่ยวข้องโดยตรงกับแร่และหินที่เป็นวัสดุธรณีตั้งต้นของโครงสร้าง พื้นฐานทั่วไป การจำแนกชื่อหินด้วยการศึกษาภายใต้กล้องจุลทรรศน์แบบโพลาไรซ์ที่จำแนกชนิดแร่ด้วยสมบัติทางแสง และเนื้อหินจึงมีบทบาทสำคัญกับงานด้านธรณีวิศวกรรม โดยเฉพาะอย่างยิ่งอุตสาหกรรมเหมืองหินและการทางรถไฟที่ จำเป็นต้องใช้ใบรับรองเพื่อให้การทำรายงานเป็นไปตามข้อกำหนดของหน่วยงานราชการที่ควบคุม นอกจากนี้การศึกษา ศิลาวรรณนาของหินยังมีความจำเป็นต่อโครงการอ่างเก็บน้ำของสำนักชลประทานที่ตั้งอยู่ในบริเวณที่มีความซับซ้อน ทางโครงสร้างธรณีวิทยา จากสถิติการบริการวิชาการสู่ชุมชนภาคตะวันออกและตะวันออกเฉียงเหนือของ ห้องปฏิบัติการศิลาวิทยาสามารถจำแนกหินจากอุตสาหกรรมเหมืองหินก่อสร้างขนาดใหญ่ได้เป็น 2 กลุ่มคือหินบะซอลต์ โอลิวีนและหินปูนหลากหลายเนื้อ (เนื้อโดโลไมต์ เนื้อมิไครต์ และที่มีซากดึกดำบรรพ์) ส่วนหินสำหรับการก่อสร้างทาง รถไฟจัดเป็นหินอัคนีทั้งหมด ซึ่งประกอบด้วยหินแกรนิตเนื้อสองขนาด หินแกรนิตชนิดไมโลนิติก หินบะซอลต์ และหิน แกบโบร ในขณะที่หินถูกส่งมาจากบริเวณโครงสร้างอ่างเก็บน้ำค่อนข้างมีความหลากหลาย แต่เกือบทั้งหมดมีลักษณะ เนื้อหินที่แสดงการแตกและถูกกระทำด้วยแรงเฉือนจากภายนอก ซึ่งทำให้หินมีความซับซ้อนในโครงสร้างมากขึ้น การ จำแนกชื่อด้วยตาเปล่าค่อนข้างยาก และชนิดเนื้อหินอาจส่งผลโดยตรงต่อความแข็งแรงของฐานรากได้อีกด้วย หากงาน ด้านธรณีวิศวกรรมสามารถประยุกต์ความรู้ทางด้านวิทยาแร่และศิลาวิทยาวิทยาเข้าด้วยกันจะทำให้โครงสร้างพื้นฐานมี ความมั่นคงมากขึ้นและไม่ก่อให้เกิดปัญหาตามมา คำสำคัญ: ศิลาวรรณนา ธรณีวิศวกรรม กล้องจุลทรรศน์แบบแสงโพลาไรซ์ แร่ประกอบหิน หินก่อสร้าง
| 146 “ต่อยอดองค์ความรู้ธรณีไทย ไปสู่การพัฒนาที่ยั่งยืน” Abstract: Poster สภาพธรณีวิทยาการเกิดโคลนพุ บ้านหนองกุงน้อย ตำบลโคกกระเบื้อง อำเภอบ้านเหลื่อม จังหวัดนครราชสีมา ทรงกลด ประเสริฐทรง และ ประดิษฐ์ นูเล กรมทรัพยากรธรณี บทคัดย่อ โคลนพุเป็นปรากฏการณ์ทางธรรมชาติ ที่เกิดขึ้นจากกระบวนการทางธรณีวิทยาเป็นตัวควบคุมปัจจัย ในการเกิด โดยโคลนและน้ำที่พุไหลออกมาจากปากหลุมมักมีค่าความเป็นด่างสูง ทำให้พื้นที่ที่เป็นพื้นที่ทางการเกษตร ของประชาชนไม่สามารถทำการเพาะปลูก นอกจากนี้แล้วยังส่งผลกระทบที่อาจจะเกิดขึ้นต่อชีวิตทรัพย์สินและสัตว์ เลี้ยงที่อาจตกลงไปในหลุมโคลน เหตุการณ์โคลนพุที่บ้านหนองกุงน้อย ตำบลโคกกระเบื้อง อำเภอบ้านเหลื่อม จังหวัด นครราชสีมา เกิดบนพื้นที่นาของชาวบ้านครอบคลุมพื้นที่เป็นบริเวณกว้างไม่สามารถทำการเพาะปลูกได้ การศึกษาใน ครั้งนี้จึงมีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาปัจจัยสภาพทางธรณีวิทยาและสาเหตุการเกิดโคลนพุ พร้อมแนวทางมาตรการในการ แก้ไขปัญหา ผลการศึกษาพบว่าสภาพธรณีวิทยาบริเวณที่เกิดโคลนพุถูกรองรับด้วยหินดินดาน หินทรายแทรกสลับ หินดินดานของหมวดหินภูทอก สภาพอุทกธรณีวิทยาของจุดที่เกิดโคลนพุเป็นพื้นที่ให้น้ำย่อย ระดับน้ำบาดาลมีแรงดัน สูงกว่าพื้นผิวดินพบน้ำบาดาลพุได้โดยทั่วไปในพื้นที่ ผลวิเคราะห์ดินโคลนพุด้วยวิธีการเลี้ยวเบนรังสีเอกซ์พบ องค์ประกอบหลักเป็นแร่ควอตซ์ เคโอลิไนต์ และมอนต์โมริลโลไนต์(แคลเซียมและโซเดียม) จากหลักฐานข้อมูลผล การศึกษาทั้งหมด บ่งชี้กระบวนการเกิดโคลนพุในพื้นที่ว่าเป็นเป็นลักษณะเหตุการณ์ที่เกิดขึ้นตามธรรมชาติ โดยมี สาเหตุและปัจจัยที่เกี่ยวข้อง คือ สภาพธรณีวิทยาของพื้นที่เป็นหินดินดานที่มีองค์ประกอบของแร่ดินมอนต์โมริลโลไนต์ ชนิดโซเดียมซึ่งมีสมบัติเป็นแร่ดินเหนียวบวมตัว (Swelling clay) เมื่อสัมผัสกับน้ำบาดาลจึงเกิดการพองตัวขยาย ประกอบกับสภาพอุทกธรณีวิทยาในพื้นที่เป็นพื้นที่ให้น้ำ น้ำบาดาล มีแรงดันพุออกมาเหนือระดับพื้นดิน ไหลนำพาดิน โคลนผ่านขึ้นมายังผิวดินตามแนวรอยแตก รอยแยกในชั้นหินปรากฏเป็นเหตุการณ์โคลนพุดังที่พบเห็นในพื้นที่ การ แก้ไขปัญหาระยะยาวสามารถทำได้โดยลดระดับน้ำบาดาล โดยการนำน้ำบาดาลทั้งในพื้นที่รับน้ำและพื้นที่จ่ายน้ำ มาใช้ ประโยชน์ให้มากขึ้นทั้งทางด้านอุตสาหกรรมและการเกษตร คำสำคัญ: โคลนพุ บ้านหนองกุงน้อย หมู่หินนาหว้า น้ำบาดาลพุ มอนต์โมริลโลไนต์
การประชุมวิชาการธรณีไทย ประจำปี 2566 (GEOTHAI 2023) วันที่ 5-7 กันยายน 2566 | 147 Abstract: Poster อาสาสมัครมัคคุเทศก์ รุ่นที่ 1 สู่การขับเคลื่อนการท่องเที่ยวอุทยานธรณีกาฬสินธุ์ แสงกนก ศักดิ์เมือง* ปรารถนา ขำไข เฉลิมชัย จิตราช และ พรเพ็ญ จันทสิทธิ์ พิพิธภัณฑ์สิรินธร สำนักงานทรัพยากรธรณีเขต 2 กรมทรัพยากรธรณี *E-mail: [email protected] บทคัดย่อ อุทยานธรณีกาฬสินธุ์ ครอบคลุมพื้นที่ 7 อำเภอ และแหล่งซากดึกดำบรรพ์ขึ้นทะเบียนจำนวน 4 แหล่งของจังหวัดกาฬสินธุ์ ได้แก่ ภูกุ้มข้าว ภูน้อย ภูแฝก และ ภูน้ำจั้น โดยท้องถิ่นมีเป้าหมายยกระดับพื้นที่เป็น อุทยานธรณีในระดับโลก ซึ่งการท่องเที่ยวเชื่อมโยงแหล่งมรดกในพื้นที่เป็นอีกหนึ่งกิจกรรมที่สำคัญของอุทยานธรณี เพื่อกระตุ้นเศรษฐกิจ สร้างรายได้ให้แก่ชุมชน ส่งผลให้คนในชุมชนเกิดจิตสำนึกที่ดี อันนำมาสู่การอนุรักษ์ที่ยั่งยืน การ พัฒนาองค์ความรู้ทั้งทางด้านธรณีวิทยาและทักษะการนำเที่ยว ถือเป็นการพัฒนาที่มีความสำคัญสำหรับรองรับการ ท่องเที่ยวให้เป็นไปตามมาตรฐานสากล เพื่อให้คนในชุมชนได้รับการพัฒนาองค์ความรู้ดังกล่าว พิพิธภัณฑ์สิรินธร สำนักงานทรัพยากรธรณี เขต 2 จึงขอรับการสนับสนุนงบประมาณจากกองทุนจัดการซากดึกดำบรรพ์ ประจำปีบัญชี พ.ศ. 2566 จัดโครงการฝึกอบรมตัวแทนจากชุมชนในพื้นที่อุทยานธรณีกาฬสินธุ์ มีวัตถุประสงค์เพื่อสร้างความรู้ ความ เข้าใจเรื่องราวทางธรณีวิทยา รวมถึงการเรียนรู้ ทักษะและเทคนิคการนำเที่ยว สร้างเครือข่ายที่เข็มแข็งในการอนุรักษ์ และปกป้องมรดกท้องถิ่นของตน ผ่านการดำเนินการอบรมหลักสูตรทั่วไป จำนวน 100 คน และคัดเลือกตัวแทนที่มี ศักยภาพสูงจำนวน 20 คน เข้ารับอบรมในหลักสูตรเข้มข้น กิจกรรมประกอบด้วยการบรรยายให้ความรู้เรื่องการ ท่องเที่ยว พัฒนาบุคลิกภาพ การฝึกปฏิบัติหิน แร่ และซากดึกดำบรรพ์ การฝึกปฏิบัติภาคสนาม ณ แหล่งซาก ดึกดำบรรพ์ขึ้นทะเบียนทั้ง 4 แหล่ง และการศึกษาดูงานในพื้นที่อุทยานธรณีขอนแก่นและอุทยานธรณีโคราช จาก แบบทดสอบความรู้ก่อน-หลัง และแบบสอบถามความพึงพอใจ พบว่า ผู้เข้าร่วมทั้งหมด มีค่าเฉลี่ยความรู้ที่เพิ่มขึ้นอยู่ ในระดับมากที่สุด (ค่าเฉลี่ย = 4.55) ความพึงพอใจในภาพรวมอยู่ในระดับมากที่สุด (ค่าเฉลี่ย = 4.90) และความพึง พอใจรวมทุกด้านอยู่ในระดับมากที่สุด (ค่าเฉลี่ย = 4.65) ทั้งนี้ ผู้ผ่านการฝึกอบรมทั้ง 2 หลักสูตร ได้นำทักษะและองค์ ความรู้ที่ได้มาให้บริการแก่นักท่องเที่ยวในพื้นที่ของตนและประสานเครือข่ายเพื่อส่งต่อนักท่องเที่ยวไปในเส้นทาง อุทยานธรณีกาฬสินธุ์ได้ตามวัตถุประสงค์และ พร้อมเป็นกำลังหลักสำคัญต่อการขับเคลื่อนการท่องเที่ยวอุทยานธรณี กาฬสินธุ์ที่มุ่งเป้าไปสู่การยกระดับเป็นอุทยานธรณีในระดับโลกต่อไป คำสำคัญ: อุทยานธรณีกาฬสินธุ์แหล่งซากดึกดำบรรพ์ขึ้นทะเบียน ส่วนร่วมชุมชน อาสาสมัครมัคคุเทศก์
| 148 “ต่อยอดองค์ความรู้ธรณีไทย ไปสู่การพัฒนาที่ยั่งยืน” Abstract: Poster แนวทางการเพิ่มศักยภาพการจัดเก็บรายได้พิพิธภัณฑ์ในการสนับสนุนการดำเนินงาน กองทุนจัดการซากดึกดำบรรพ์ ปฏิพล ดลรุ้ง กรมทรัพยากรธรณี E-mail: [email protected] บทคัดย่อ การจัดทำแนวทางการเพิ่มศักยภาพการจัดเก็บรายได้พิพิธภัณฑ์ในการสนับสนุนการดำเนินงาน กองทุนจัดการซากดึกดำบรรพ มีเป้าหมายในการสร้างศักยภาพให้พิพิธภัณฑ์มีแนวทางและวิธีการในการเพิ่มรายได้ พิพิธภัณฑ์ โดยการศึกษาจัดทำแนวทางได้นำทฤษฎีหลักการตลาดในการบริหารจัดการพิพิธภัณฑ์ รวมถึงหลักการ ตลาดยุคใหม่ 4Es ซึ่งประกอบด้วยหลักการ 4 ด้าน คือ (1) การสร้างประสบการณ์ (Experience) (2) การสร้างการ เข้าถึงของผู้รับบริการ (Everywhere) (3) สร้างความสัมพันธ์ (Evangelism) และ (4) การแลกเปลี่ยน (Exchange) และผลการสำรวจความพึงพอใจของผู้รับบริการจากพิพิธภัณฑ์ในสังกัดกรมทรัพยากรธรณี จำนวน 300 คน มา ประกอบการจัดทำเป็นแนวทาง ซึ่งสามารถจัดทำแนวทางการเพิ่มศักยภาพการจัดเก็บรายได้พิพิธภัณฑ์ในสังกัดกรม ทรัพยากรธรณีได้ 2 แนวทางหลัก คือ (1) แนวทางพัฒนาปรับปรุงด้านกายภาพ ประกอบด้วย (1.1) การพัฒนา/การ ปรับปรุงพิพิธภัณฑ์และสิ่งจัดแสดง (1.2) การพัฒนาปรับปรุงสิ่งอำนวยความสะดวก (1.3) การสร้างแบรนด์พิพิธภัณฑ์ (2) แนวทางการบริหารจัดการพื้นที่เพื่อสร้างมูลค่าและส่งเสริมแหล่งรายได้ใหม่ ประกอบด้วย (2.1) การจัดสรรพื้นที่ เพื่อสร้างมูลค่า (2.2) การพัฒนากิจกรรมเพื่อสร้างรายได้ ซึ่งแนวทางที่จัดทำขึ้นสามารถนำไปประยุกต์ใช้ในการ กำหนดกิจกรรมหรือโครงการเพื่อเพิ่มประสิทธิภาพการจัดเก็บรายได้ที่เพิ่มมากขึ้น และสามารถนำรายได้ส่งเข้า กองทุนเพิ่มมากขึ้น ส่งผลให้การดำเนินงานของกองทุนจัดการซากดึกดำบรรพ์ มีความมั่นคงและมีประสิทธิภาพในการ ดำเนินงานตามวัตถุประสงค์และเป้าหมายของการจัดตั้งกองทุน คำสำคัญ: แนวทางการเพิ่มศักยภาพการจัดเก็บรายได้ ทฤษฎีหลักการตลาด 4ES พิพิธภัณฑ์ กองทุนจัดการซากดึกดำบรรพ์
การประชุมวิชาการธรณีไทย ประจำปี 2566 (GEOTHAI 2023) วันที่ 5-7 กันยายน 2566 | 149 Abstract: Poster แผนการบริหารจัดการแหล่งซากดึกดำบรรพ์ที่ขึ้นทะเบียนแหล่งปลาโบราณภูน้ำจั้น แหล่งรอยตีน ไดโนเสาร์ภูแฝก แหล่งซากไดโนเสาร์ภูกุ้มข้าว แหล่งซากดึกดำบรรพ์ภูน้อย จังหวัดกาฬสินธุ์ ณัฐธนากร สงประชา1 นราเมศวร์ ธีระรังสิกุล2 และ สุรีย์ ธีระรังสิกุล2 1 กองคุ้มครองซากดึกดำบรรพ์ กรมทรัพยากรธรณี 2 62/3 อำเภอเมือง จังหวักสิงห์บุรี บทคัดย่อ จังหวัดกาฬสินธุ์ เป็นจังหวัดที่มีแหล่งซากดึกดำบรรพ์ที่ได้รับการขึ้นทะเบียนตามมาตรา 14 แห่ง พระราชบัญญัติคุ้มครองซากดึกดำบรรพ์ พ.ศ. 2551 จำนวน 4 แหล่ง ได้แก่ แหล่งปลาโบราณภูน้ำจั้น แหล่งรอยตีน ไดโนเสาร์ภูแฝก แหล่งซากไดโนเสาร์ภูกุ้มข้าว และแหล่งซากดึกดำบรรพ์ภูน้อย ซึ่งแต่ละแหล่งมีความสำคัญทางด้าน ซากดึกดำบรรพ์เป็นอย่างมากและมีศักยภาพพร้อมที่จะพัฒนาต่อยอดเป็นแหล่งท่องเที่ยวได้ในอนาคต ปัจจุบัน สถานภาพในการบริหารจัดการแหล่งซากดึกดำบรรพ์ในพื้นที่ยังมีความไม่ชัดเจน เนื่องจากอยู่ภายใต้การดูแลการ กำกับและการบริหารจัดการของหลายหน่วยงาน กรมทรัพยากรธรณีจึงได้เล็งเห็นถึงความสำคัญของการบริหาร จัดการอย่างมีส่วนร่วมในทุกภาคส่วน การบูรณาการ การทำงานอย่างมีส่วนร่วมโดยมีแผนในการดำเนินการพัฒนา พื้นที่ ในปี พ.ศ. 2566กองคุ้มครองซากดึกดำบรรพ์จัดทำแผนการบริหารจัดการแหล่งซากดึกดำบรรพ์ที่ขึ้นทะเบียน แหล่งปลาโบราณภูน้ำจั้น แหล่งรอยตีนไดโนเสาร์ภูแฝก แหล่งซากไดโนเสาร์ภูกุ้มข้าว แหล่งซากดึกดำบรรพ์ภูน้อย จังหวัดกาฬสินธุ์ โดยศึกษาวิเคราะห์ความเหมาะสม จุดเด่น จุดด้อย ของการบริหารจัดการแหล่งซากดึกดำบรรพ์ โครงสร้างการบริหารจัดการอำนาจหน้าที่ หน่วยงาน เครือข่ายและกฎหมายที่เกี่ยวข้อง ทั้งนี้มีการสัมภาษณ์เชิงลึก ผู้บริหาร หัวหน้าหน่วยงาน ผู้นำท้องถิ่น นักวิชาการเชี่ยวชาญ และมีการประชุมระดมความคิดเห็น ณ ห้องประชุม พิพิธภัณฑ์สิรินธร จังหวัดกาฬสินธุ์ แผนการบริหารจัดการแหล่งซากดึกดำบรรพ์ที่ขึ้นทะเบียนในพื้นที่จังหวัดกาฬสินธุ์ ประกอบด้วย แผน2 ด้านคือ 1) แผนการบริหารจัดการด้านอนุรักษ์ คุ้มครอง และพัฒนาแหล่งซากดึกดำบรรพ์ขึ้นทะเบียน ในจังหวัดกาฬสินธุ์ และ 2) แผนการบริหารจัดการด้านการจัดการการท่องเที่ยวแหล่งซากดึกดำบรรพ์ที่ขึ้นทะเบียน ในจังหวัดกาฬสินธุ์โดยทั้ง 2 แผนหลัก ได้วางกรอบในการนำแผนไปสู่การปฏิบัติของหน่วยงานที่เกี่ยวข้องโดยจัดทำ เป็นแผนปฏิบัติในระยะ 5 ปี และระยะ 15 ปีเพื่อให้สอดคล้องกับแผนแม่บทการคุ้มครองแหล่งซากดึกดำบรรพ์และ ซากดึกดำบรรพ์ ปี พ.ศ. 2566 - 2580 รวมถึงเสนอกรอบในการนำแผนไปสู่การปฏิบัติ การตรวจติดตามและ ประมวลผลเพื่อให้การนำแผนไปสู่การปฏิบัติ้เกิดประสิทธิภาพบรรลุตามวัตถุประสงค์ในรูปแบบของคณะกรรมการทั้ง หน่วยงานในพื้นที่จังหวัดกาฬสินธุ์ และกรมทรัพยากรธรณีที่เป็นคณะกรรมการผู้เชี่ยวชาญ รวมถึงข้อเสนอแนะจำนวน 9 ข้อ เพื่อให้การขับเคลื่อนแผนการบริหารจัดการแหล่งซากดึกดำบรรพ์ที่ขึ้นทะเบียนแหล่งปลาโบราณภูน้ำจั้น แหล่ง รอยตีนไดโนเสาร์ภูแฝก แหล่งซากไดโนเสาร์ภูกุ้มข้าว และแหล่งซากดึกดำบรรพ์ภูน้อย จังหวัดกาฬสินธุ์ ไปสู่การ ปฏิบัติอย่างมีการบูรณาการและมีส่วนร่วมทุกภาคส่วน คำสำคัญ: กาฬสินธุ์แหล่งซากดึกดำบรรพ์แนวทางการบริหารจัดการ การขับเคลื่อนแผน การติดตามและประเมินผล
| 150 “ต่อยอดองค์ความรู้ธรณีไทย ไปสู่การพัฒนาที่ยั่งยืน” Abstract: Poster แหล่งมรดกธรณีเชื่อมโยงกับพื้นที่อุทยานธรณีลำปาง วรรษมน มากคุณ* กมลลักษณ์ วงษ์โก สุจินตนา ชมภูศรีวรรณพร ปินตาปลูก และ ธนกฤต เตจ๊ะ สำนักงานทรัพยากรธรณี เขต 1 กรมทรัพยากรธรณี *E-mail: [email protected] บทคัดย่อ อุทยานธรณีลำปาง ครอบคลุมพื้นที่ 2,653 ตารางกิโลเมตรในเขตอำเภอเมืองลำปาง อำเภอเกาะคา อำเภอแม่ทะ อำเภอแม่เมาะ อำเภอแจ้ห่ม อำเภอเมืองปาน และอำเภองาว เป็นพื้นที่มรดกทางธรณีวิทยาที่ทรงคุณค่า ได้รับการประกาศเป็นอุทยานธรณีระดับท้องถิ่น เมื่อวันที่ 23 สิงหาคม 2565 ภายใต้ความโดดเด่นของ “แอ่งบรรพกาล ถิ่นฐานบรรพชีวิน ดินขาวล้ำค่า ไฟฟ้าจากถ่านหิน” เนื่องจาก “แอ่งลำปาง” พื้นที่อุทยานธรณีลำปาง เป็นแอ่งที่เกิดระหว่าง ภูเขา (intermontane basin) ทำให้เกิดการสะสมตะกอนภาคพื้นทวีปในช่วงมหายุคซีโนโซอิก จนกำเนิดทรัพยากรธรณีที่มี คุณค่าทางเศรษฐกิจ ประกอบด้วยชั้นถ่านหินและไดอะทอไมต์ ที่หนาที่สุดในประเทศไทย นอกจากนั้น มีการค้นพบความ หลากหลายของซากดึกดำบรรพ์สัตว์เลี้ยงลูกด้วยน้ำนม มากที่สุดในประเทศไทย โดยกรมทรัพยากรธรณีมีส่วนร่วมสนับสนุน ส่งเสริมและผลักดันในการยกระดับแหล่งธรณีวิทยาให้เป็นส่วนหนึ่งของอุทยานธรณีระดับต่อไป โดยเน้นการมีส่วนร่วมของ ทุกภาคส่วน เพื่อการพัฒนาเศรษฐกิจของชุมชนและทำให้มีการอนุรักษ์แหล่งธรณีวิทยาที่สำคัญของประเทศ การศึกษาครั้งนี้เป็นส่วนหนึ่งในกิจกรรมการพัฒนาแหล่งมรดกธรณี พื้นที่อุทยานธรณีลำปาง ผลการ สำรวจเส้นทางท่องเที่ยวเชิงธรณี (Geotrail) อำเภอแม่เมาะ จังหวัดลำปาง พบแหล่งท่องเที่ยวจำนวน 12 แหล่ง ประกอบด้วย แหล่งท่องเที่ยวเชิงธรณ จำนวน 8 แหล่ง และแหล่งท่องเที่ยวเชิงวัฒนธรรม และอื่น ๆ จำนวน 4 แหล่ง ที่มี ศักยภาพและสามารถเชื่อมโยงกับแหล่งธรณีวิทยาอื่น ๆ และวิถีชุมชนในพื้นที่อุทยานธรณีลำปาง ซึ่งได้มีการจัดทำ โปรแกรมเส้นทางแผนที่เชื่อมโยงแหล่งมรดกผาหอบ 4 เส้นทาง ได้แก่ 1) เส้นทางตามรอยธารลาวา 8 แสนปี 2) เส้นทาง ปริศนาภาพเขียนสี 3 พันปี 3) เส้นทางตามล่าปู่หอยขม 13 ล้านปี และ 4) เส้นทางสายมู มูจิต มูใจ การศึกษาครั้งนี้เน้น ไปที่แหล่งมรดกธรณีดอยผาหอบ ซึ่งนับเป็นแหล่งธรณีวิทยาสัณฐานที่มีความโดดเด่นทเกิดจากกระบวนการทางธรณีวิทยา ที่หลากหลายร่วมกัน คือเกิดจากการยุบตัวของถ้ำธารลอด ตามแนวรอยเลื่อนจนเกิดเป็นแม่น้ำจาง โครงสร้างทาง ธรณีวิทยาที่พบเห็นจะเป็นแนวรอยเลื่อนขนาดใหญ่ ซึ่งทำให้เกิดเป็นหน้าผารอยเลื่อนขนาดใหญ่ เกิดการกัดเซาะของทาง น้ำ ทำให้เห็นเป็นร่องรอยการเว้าแหว่งบริเวณหน้าผาหินปูน จนเกิดเป็น “ผาหอบ” โตรกเขาแคบที่มีหน้าผาชัน 2 ข้าง ใน ปัจจุบัน หินปูนบริเวณผาหอบ จัดอยู่ในหมวดหินผาก้าน กลุ่มหินลำปาง ยุคไทรแอสซิกตอนต้น เป็นหินปูนชั้นบางถึงชั้น หนามาก พบโอโอลิทและออนโคลิท พบซากดึกดำบรรพ์ หอยสองฝา Daonella sp. ไครนอยด์สเต็ม ปะการัง และ สาหร่าย ข้อมูลการศึกษาเบื้องต้นสามารถใช้เป็นแนวทางการพัฒนาและแผนการบริหารจัดการของเส้นทางท่องเที่ยวเชิง ธรณี เพื่อเพิ่มศักยภาพของแหล่งมรดกทางธรณีและสร้างความตระหนักรู้ของประชาชนในพื้นที่ให้เห็นคุณค่าของ ทรัพยากรในท้องถิ่น ซึ่งนำไปสู่การท่องเที่ยวเชิงอนุรักษ์และยกระดับอุทยานธรณีลำปางสู่ระดับต่อไป คำสำคัญ: อุทยานธรณีลำปาง แหล่งมรดกธรณี ดอยผาหอบ
การประชุมวิชาการธรณีไทย ประจำปี 2566 (GEOTHAI 2023) วันที่ 5-7 กันยายน 2566 | 151 Abstract: Poster A Geochemical Perspective of Hot Springs in Surat Thani, Southern Thailand Jakratorn Kaewpradit and Jitisak Premmanee Department of Mineral Resources Abstract More than 114hot springs have been documented throughout Thailand but the Khorat Plateau in Northeastern Thailand due to thick sequences of fluvial sediments, among those, 10 hot springs were identified in Surat Thani province in which consisting of fresh and saline water. 14 hot water samples were collected from 9 hot springs, and were assaying for Ca2+, K+ , Mg2+, Na+ , CO3 2- , HCO3 - , Cland SO4 2- and TDS (Total dissolved solid) in order to signify geochemical characteristics. Four geochemical facies have been classified via Piper’s diagram, including sodium/potassium chloride/sulfate (namely Siam Hot Spring Chaiya, Pak Dan, Rattana Kosai), calcium/magnesium chloride/sulfate (namely Tarn Nam Ron, Tham Sing Khon, Ban Khao Plu, Khao Tok), calcium/magnesium carbonate (namely Song Phi Nong) and sodium/potassium bicarbonate (namely Pherm Phun Sab). Variation diagrams of Clagainst cation of Na+ , K+ , Mg2+ and Ca2+ have clearly separated the fresh and saline water. The saline hot springs include Siam Hot Spring Chaiya, Pak Dan and Rattana Kosai. The Gibbs’ diagrams which may use for identification of hot water origin (including rock formation, precipitation and seawater) have identify those 3 hot springs, Siam Hot Spring Chaiya, Pak Dan and Rattana Kosai, to derive from sea water while the others originated from precipitation/rock formation. In conclusion, Siam Hot Spring Chaiya, Pak Dan and Rattana Kosai hot springs are saline water (seawater intrusion) with sodium/potassium chloride/sulfate dominated while Tarn Nam Ron, Tham Sing Khon, Ban Khao Plu, Khao Tok, Song Phi Nong and Pherm Phun Sab hot springs are fresh water under other geochemical facies with precipitation/rock formation originated. Keywords: Geochemical characteristic, Hot spring, Saline hot spring, Surat Thani
| 152 “ต่อยอดองค์ความรู้ธรณีไทย ไปสู่การพัฒนาที่ยั่งยืน” Abstract: Poster Qualitative Analysis and Interpretation of Aeromagnetic and Gravity Data Northeastern Thailand: New Discovery Through Digital Processing Weera Galong 75/10 Rama VI Road, Rajthevi, Bangkok Thailand E-mail: [email protected] Abstract The aeromagnetic data from flight survey which has been owned by the Department of Mineral Resources since 1984, coupled with regional gravity data which belong to the ESSO Khorat Inc. was studied through several digital processing algorithms. The qualitative interpretation of these data reveals 4 interesting information including; 1) the continuous volcanic rock located beneath the western rim of the Khorat Plateau, 2) the various sizes of circular features interpreted to be rim of caldera or intrusion, 3) some magnetic lineaments acting as some special type of ductile strike slip fault system whose movement may cause deep pull apart basin, also spatially corelated well with gravity data, and 4) anastomosing volcanic flow scattering located southwest of the Plateau which spatially related with circular features, moreover several volcanic flows were observed scatteringly.
การประชุมวิชาการธรณีไทย ประจำปี 2566 (GEOTHAI 2023) วันที่ 5-7 กันยายน 2566 | 153 Abstract: Poster Stratigraphy of Kuan Tung Formation, Satun UNESCO Global Geopark, Satun Kanagorn Itsarapong* Sathaporn Mitmark, Vipavee Keamsontie, and Panutchanat Mitsrisai Mineral Resources Office region 4, 2/7, Moong Pattana Road, Tha Kham Subdistrict, Muang District, Surat Thani, Thailand, 84130 *E-mail: [email protected] Abstract The stratigraphic column and geologic map of the Kuan Tung Formation were reconstructed based on lithology, palaeontology, and geochemistry. The study area is located at 416 Route (9 Km), Ban Pa Samed, Kamphaeng Sub-District, La-ngu District, Satun Province (UTM 0585129E 0770137N). According to stratigraphic and palaeontology results, Kuang Tung Formation consists of limestone, shale, and siltstone. The total thickness of this strata is 1 3 0 .9 meters. The general direction of the strike of these strata is around 080°–093° and dips 26°–43° to the south. Fossils such as tentaculite, nautiloid, graptolite, trilobite, bivalve, crinoid, gastropod, and borrow are encountered in the whole formation. The formation can be divided into 3 members. They are LowerMiddle-Upper Members. (1) Lower Member is 3 5 . 6 meters thick. It consists of limestone. The limestone beds were separated by an argillaceous band. However, tentaculites and crinoids at the uppermost of the member become denser. (2) Middle Member is conformably overlaid with the Lower Member. It is 14.3 meters thick. The member consists of black shale and siltstone interbedded with limestone. This member has the highest fossils content and shale ratio. Most of the fossils are present in black shale and limestone. However, several faults are found in this member. (3) Upper Member is 6 0 meters thick. It is grey to pinky-grey limestone. The member is unconformable with the lower strata but conformable with the red sandstone above it. The X - ray Fluorescence result reported that CaO and MgO of the limestone are consistent with loss-on- ignition (LOI). But they are inversely variable with SiO2, Al2O3, and K2O. The members which got the highest CaO are Lower Member, Upper Member, and Middle Member. On the other hand, those members contain SiO2, Al2O3, and K2O in high amounts, retrospective. Keywords: Kuang Tung Formation, stratigraphy, limestone
| 154 “ต่อยอดองค์ความรู้ธรณีไทย ไปสู่การพัฒนาที่ยั่งยืน” Abstract: Poster Stratigraphy of the Permian and Triassic sedimentary rocks in the Sa Kaeo suture zone, southeastern of Thailand Waraphorn Phromsuwan1,2 *, Yoshihito Kamata1 , Takuya Hayashi1 , Kei-ichi Kobayashi1 Thasinee Charoentitirat3 , Katsumi Ueno4 and Apsorn Sardsud2 1University of Tsukuba 2Department of Mineral Resources 3 Chulalongkorn University 4 Fukuoka University *E-mail: [email protected] Abstract Stratigraphy and lithology within the Sa Kaeo suture, distributed between the Sukhothai Arc and Indochina Block borders, are acknowledged to be complex and span from the Permian to Triassic periods. This study places a focus on reconstructing stratigraphy and investigates the properties of bedded chert and siliceous rock formations in the suture. The objective is to disclose essential insights into the stratigraphy, paleo-environment, and characteristic of the back-arc basin rock using field surveys, petrographic observation, microfossil age, and geochemical analysis. The preliminary stratigraphy has been reconstructed. The rock units are divided into five distinct units, ascending from the Early Permian to Triassic: basaltic rocks, bedded chert, limestone, siliceous mudstone, and coarse-grained clastics. The basal unit of basaltic rocks comprises massive and pillow lava formations, along with volcaniclastics containing various sizes of basaltic and limestone gravels. The bedded chert is conformably above the basaltic unit; it sources an influence from an area of hydrothermal activity to biogenic material. Numerous sills and dikes of sandstone are observed in the cherts; their composition of rock fragments and minerals under a microscope closely resemble those of the Triassic Pong Nam Ron Formation. Permian limestone shows the broken recrystallized grain and fossils, deposited a site of topographic high of the back-arc basin and collapsed by gravitational flow as a submarine landslide. The siliceous mudstone exposes decreasing silica toward the upper layers between the sequences of siliceous mudstone and silty mudstone covered by the coarse-grained clastics of alternating sandstone and mudstone corresponding to the Pong Nam Ron Formation. Data from geochemistry analysis also confirmed that the unique characters signify the chert and siliceous rock, deposited within the back-arc basin, had transformed from basin spreading to eventual closure. Keywords: Stratigraphy, Back-arc basin, geochemical analysis, Permian-Triassic, Chert
การประชุมวิชาการธรณีไทย ประจำปี 2566 (GEOTHAI 2023) วันที่ 5-7 กันยายน 2566 | 155 Abstract การแจ้งพบ “สิ่งมีเหตุอันควรเชื่อได้ว่าเป็นซากดึกดำบรรพ์” ตามมาตรา 25 พระราชบัญญัติคุ้มครองซากดึกดำบรรพ์ พ.ศ. 2551 วีรชัย แพงแก้ว กองคุ้มครองซากดึกดำบรรพ์ กรมทรัพยากรธรณี E-mail: [email protected] บทคัดย่อ ซากดึกดำบรรพ์ เป็นทรัพยากรธรรมชาติประเภทหนึ่งที่มีความสำคัญ ซึ่งประเทศไทยได้มีการตรา กฎหมายเพื่อเป็นการคุ้มครองซากดึกดำบรรพ์ คือ พระราชบัญญัติคุ้มครองซากดึกดำบรรพ์ พ.ศ. 2551 โดยมีมาตรา 25 ที่บัญญัติไว้ว่า “ผู้ใดพบสิ่งอันมีเหตุควรเชื่อได้ว่าเป็นซากดึกดำบรรพ์ให้แจ้งเจ้าพนักงานท้องถิ่นแห่งท้องที่ที่พบนั้นทราบ ภายในเจ็ดวันนับแต่วันที่พบ เมื่อได้รับแจ้งตามวรรคหนึ่งแล้ว ให้เจ้าพนักงานท้องถิ่นผู้รับแจ้งมีคำสั่งห้ามมิให้บุคคลใดใช้ หรือเข้าไปในส่วนใด ๆ ของบริเวณที่มีการพบสิ่งที่เชื่อได้ว่าเป็นซากดึกดำบรรพ์ และจัดทำเครื่องหมายแสดงการห้ามนั้น ไว้ในที่เปิดเผยและเห็นได้ง่าย ณ บริเวณดังกล่าว และรายงานอธิบดีหรือพนักงานเจ้าหน้าที่ภายในเจ็ดวันนับแต่วันที่ได้รับ แจ้ง เมื่อได้รับรายงานตามวรรคสอง ให้กรมทรัพยากรธรณีดำเนินการตรวจสอบเบื้องต้นให้แล้วเสร็จภายในเจ็ดวันนับแต่ วันที่ได้รับรายงาน” เป็นกลไกที่สำคัญในการคุ้มครองซากดึกดำบรรพ์ พระราชบัญญัติคุ้มครองซากดึกดำบรรพ์ พ.ศ. 2551 ประกาศในราชกิจจานุเบกษา เมื่อวันที่ 11 กุมภาพันธ์ 2551 และมีผลบังคับใช้เมื่อวันที่ 9 สิงหาคม 2551 โดยนับตั้งแต่กฎหมายฉบับนี้มีการบังคับใช้ มีการแจ้ง พบ “สิ่งอันมีเหตุควรเชื่อได้ว่าเป็นซากดึกดำบรรพ์” ตามมาตรา 25 จำนวน 140 ครั้ง (ข้อมูลถึงวันที่ 30 กันยายน 2565) เฉลี่ยประมาณ 9 ครั้ง/ปี โดยปีที่มีการแจ้งพบฯ สูงสุด คือ ปี พ.ศ. 2552 จำนวน 20 ครั้ง ปีที่มีการแจ้งพบฯ ต่ำสุด คือ ปี พ.ศ. 2557 จำนวน 2 ครั้ง จากสถิติการแจ้งพบฯ ที่ผ่านมา ทำให้สามารถคาดการณ์แนวโน้มการแจ้งพบฯ ในอนาคต ประมาณ 9 - 10 ครั้ง/ปี คำสำคัญ: การแจ้งพบ สิ่งมีเหตุอันควรเชื่อได้ว่าเป็นซากดึกดำบรรพ์พระราชบัญญัติคุ้มครองซากดึกดำบรรพ์ พ.ศ. 2551
| 156 “ต่อยอดองค์ความรู้ธรณีไทย ไปสู่การพัฒนาที่ยั่งยืน” Abstract การพัฒนาวิธีวิเคราะห์ฟอสฟอรัสเพนตอกไซด์ในแร่ฟอสเฟต สมมาตร ตั้งเจริญ กรมทรัพยากรธรณี E-mail: [email protected] บทคัดย่อ แร่ฟอสเฟตเป็นแร่ที่สามารถวิเคราะห์ได้โดยการหาปริมาณฟอสฟอรัสเพนตอกไซด์ การพัฒนา วิธีวิเคราะห์หาปริมาณฟอสฟอรัสเพนตอกไซด์ในแร่ฟอสเฟตโดยการย่อยสลาย ตัวอย่างด้วยกรดไนทริก กรดไฮโดร ฟลูออริก และกรดเปอร์คลอริก นำสารละลายตัวอย่างที่ได้ มาทำปฏิกิริยากับสารละลายวานาเดต โมลิบเดต เกิดเป็น สารประกอบเชิงซ้อนสีเหลืองนำไปวัดค่าแอบซอร์แบนซ์ที่ความยาวคลื่น 420 นาโนเมตร ด้วยเครื่องยูวี วิสิเบิล สเปกโทรโฟโตมิเตอร์ (UV-Vis spectrophotometer) ทำการตรวจสอบความใช้ได้ของวิธีโดยใช้วิเคราะห์วัสดุอ้างอิง มาตรฐานหินฟอสเฟต NIST 120b (Florida) ซึ่งมีปริมาณฟอสฟอรัสเพนตอกไซด์ เท่ากับ 34.57% พบว่า ช่วงความ เข้มข้นที่ใช้งานอยู่ในช่วง 0 – 750 มิลลิกรัมต่อลิตร และมีค่าสัมประสิทธิ์การตัดสินใจ (R 2 ) เท่ากับ 1 แสดงว่าผลการ วิเคราะห์มีความสัมพันธ์กันเป็นสมการเส้นตรง เป็นวิธีวิเคราะห์ที่มีความจำเพาะสูงไม่ถูกรบกวนจากธาตุแคลเซียม เหล็ก อะลูมิเนียม และแมกนีเซียม มีความคงทนต่อการเปลี่ยนแปลงปริมาณ vanadate-molybdate reagent ที่ใช้ จำนวน 10 มิลลิลิตร ขึ้นไป และเวลาในการเกิดสารประกอบเชิงซ้อนระหว่าง 30 – 50 นาที การตรวจสอบความแม่น มีค่า %recovery และ %recovery จากการ spiked วัสดุอ้างอิงมาตรฐานฟอสฟอรัสลงในตัวอย่าง เท่ากับ 100.06% และ 99.71% ตามลำดับ พบว่าผลวิเคราะห์ที่ได้ให้ค่า tcal เท่ากับ 0.45 ที่ระดับความเชื่อมั่น 95% แสดงว่าวิธีทีใช้ วิเคราะห์ให้ผลวิเคราะห์ไม่แตกต่างจากค่าจริงอย่างมีนัยสำคัญ การตรวจสอบความเที่ยง คำนวณค่า %RSD ได้เท่ากับ 0.40 และ HORRAT < 1.3 แสดงว่าผลการวิเคราะห์มีความเที่ยงสูง การควบคุมคุณภาพการวิเคราะห์ ได้ค่า %recovery อยู่ในช่วง 99.36–100.61% ซึ่งมีค่าอยู่ในเกณฑ์ยอมรับ และการวิเคราะห์ตัวอย่างคู่ซ้ำได้ ค่า %RPD ไม่เกิน 10% แสดงว่าผลวิเคราะห์มีความเที่ยงอยู่ในเกณฑ์ที่ยอมรับได้ เมื่อเปรียบเทียบผลวิเคราะห์ของ 2 วิธีที่ต่างกัน โดยใช้ paired t-test ให้ค่า tcal เท่ากับ 0.50 ที่ระดับความเชื่อมั่น 95% แสดงว่าวิธีที่พัฒนาไม่แตกต่าง กับวิธีวิเคราะห์โดยน้ำหนักอย่างมีนัยสำคัญ และเปรียบเทียบความเที่ยงของวิธีวิเคราะห์ของ 2 วิธีที่ต่างกัน ให้ค่า Fcal เท่ากับ 1 ที่ระดับความเชื่อมั่น 95% แสดงว่าความเที่ยงของวิธีวิเคราะห์ที่พัฒนาไม่แตกต่างกับความเที่ยงของวิธี วิเคราะห์โดยน้ำหนักอย่างมีนัยสำคัญ ดังนั้นสรุปได้ว่าวิธีวิเคราะห์ที่พัฒนาขึ้นมาจึงมีความถูกต้อง แม่นยำ และให้ผล การวิเคราะห์ที่น่าเชื่อถือ เป็นไปตามหลักวิชาการ สามารถนำใช้เป็นอีกทางเลือกหนึ่งในห้องปฏิบัติการเพื่อวิเคราะห์ หาปริมาณฟอสฟอรัสเพนตอกไซด์ในแร่ฟอสเฟตได้ คำสำคัญ: วิธีวิเคราะห์ ฟอสฟอรัสเพนตอกไซด์ แร่ฟอสเฟต
การประชุมวิชาการธรณีไทย ประจำปี 2566 (GEOTHAI 2023) วันที่ 5-7 กันยายน 2566 | 157 Abstract การอนุรักษ์แหล่งซากดึกดำบรรพ์ไม้กลายเป็นหินจังหวัดตาก บริเวณหลุมขุดค้นที่ 1 ภูเบศร์ สาขา* มานะ รักบำรุง และ ประทุม ประเมินชัย กรมทรัพยากรธรณี *E-mail: [email protected] บทคัดย่อ กรมทรัพยากรธรณี ได้ประกาศให้แหล่งซากดึกดำบรรพ์ไม้กลายเป็นหินบริเวณหลุมขุดค้นที่ 1 ที่อยู่ ในพื้นที่อุทยานแห่งชาติดอยสอยมาลัย - ไม้กลายเป็นหิน (เตรียมการ) จังหวัดตาก เป็นแหล่งซากดึกดำบรรพ์ที่ขึ้น ทะเบียนเมื่อปี พ.ศ. 2559 แต่ในช่วงฤดูฝนพบว่ามีปัญหาน้ำท่วมขังภายในหลุมขุดค้น และมีตะกอนดินไหลลงมาปิด ทับไม้กลายเป็นหินบริเวณพูพอน ประกอบกับปัญหาความเป็นกรดของมูลนกบนไม้กลายเป็นหิน ส่งผลให้ไม้กลายเป็น หินมีอัตราการผุพังสูงมากขึ้น และทำให้ความสวยงามของแหล่งไม้กลายเป็นหินลดลง จึงต้องเร่งดำเนินการอนุรักษ์ แหล่ง ซากดึกดำบรรพ์ไม้กลายเป็นหินจังหวัดตาก บริเวณหลุมขุดค้นที่ 1 เพื่อชะลอการผุพังทางกายภาพของไม้ กลายเป็นหินให้คงสภาพหรือถูกทำลายได้ช้าลง และฟื้นฟูความสวยงามทางทัศนียภาพให้กับแหล่งซากดึกดำบรรพ์ และเป็นการเตรียมความพร้อมต่อการบันทึกสถิติโลก “ไม้กลายเป็นหินที่ยาวที่สุดในโลก” ที่มีการจัดขึ้นในเดือน กรกฎาคม พ.ศ. 2565 โดยีการทำความสะอาดไม้กลายเป็นหินและทาน้ำยาเคลือบเนื้อไม้กลายเป็นหิน พร้อมทั้ง ซ่อมแซมชิ้นส่วนที่แตกหักหรือผุพังเพื่อทำให้ไม้กลายเป็นหินกลับมามีสภาพเหมือนเดิมหรือใกล้เคียงกับสภาพเดิม เมื่อมีการค้นพบครั้งแรกมากที่สุด และทำความสะอาดเศษดินและมูลนกที่ติดอยู่กับ ไม้กลายเป็นหิน นอกจากนี้ ได้ดำเนินการติดตั้งอุปกรณ์ป้องกันมูลนกพร้อมป้ายอธิบายเหตุผลความจำเป็นในการติดตั้งอุปกรณ์ เพื่อป้องกันการ เสื่อมสภาพของซากดึกดำบรรพ์ไม้กลายเป็นหิน ทั้งนี้ ได้มีการบูรณาการความร่วมมือกับอุทยานแห่งชาติดอยสอย มาลัย - ไม้กลายเป็นหิน (เตรียมการ) วิศวกรรมสถานแห่งประเทศไทยในพระบรมราชูปถัมภ์ สาขาภาคตะวันตก และ มหาวิทยาลัยเกษตรศาสตร์ ดำเนินการปรับปรุงระบบระบายน้ำภายในแหล่งไม้กลายเป็นหิน หลุมที่ 1 เพื่อป้องกันน้ำ ท่วมขังในช่วงฤดูฝน โดยการขุดร่องระบายน้ำรอบบริเวณพูพอน พร้อมทั้งปูแผ่นใยสังเคราะห์ (Geotextile) และแผ่น พลาสติกความหนาแน่นสูง (Plastic membrane) เพื่อควบคุมการซึมผ่านของน้ำในร่องระบายก่อนทำการสูบออก นอกหลุมขุดค้น โดยได้มีการลำเลียงกรวดใส่ร่องระบายน้ำเพื่อใช้รักษาเสถียรภาพของร่องระบายน้ำให้สามารถใช้งาน ได้อย่างมีประสิทธิภาพ พร้อมทั้งได้มีการติดตั้งระบบตรวจวัดความชื้นโดยรอบบริเวณพูพอนเพื่อเป็นการติดตาม ประสิทธิภาพการทำงานของระบบระบายน้ำให้มีความสมบูรณ์อยู่ตลอด คำสำคัญ: ไม้กลายเป็นหิน ไม้กลายเป็นหินที่ยาวที่สุดในโลก อนุรักษ์แหล่งซากดึกดำบรรพ์จังหวัดตาก
| 158 “ต่อยอดองค์ความรู้ธรณีไทย ไปสู่การพัฒนาที่ยั่งยืน” Abstract ความก้าวหน้าของการสำรวจศึกษาน้ำพุร้อนในประเทศไทย ศูนย์วิจัยและพัฒนาทรัพยากรธรณี กองวิเคราะห์และตรวจสอบทรัพยากรธรณี กรมทรัพยากรธรณี E-mail: [email protected] บทคัดย่อ ในปี2520 กรมทรัพยากรธรณีมีการศึกษาสำรวจน้ำพุร้อน หรือ พุน้ำร้อน ร่วมกับ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่และการไฟฟ้าฝ่ายผลิตแห่งประเทศไทย เพื่อแสวงหาแหล่งพลังงานทดแทน ภายใต้ชื่อ “พลังงานความร้อนใต้พิภพ” จึงเป็นปัจจัยที่กรมทรัพยากรธรณีมีการศึกษาสำรวจและเก็บตัวอย่างวิเคราะห์เคมีของ น้ำพุร้อนในพื้นที่ทั่วประเทศพร้อมจัดทำบัญชีแหล่งน้ำพุร้อนจำนวนมากกว่า 100 แหล่ง ซึ่งมีหน่วยงานหลายแห่งให้ ความสนใจนำผลศึกษาน้ำพุร้อนของกรมทรัพยากรธรณีเป็นข้อมูลพื้นฐานเพื่อตอบสนองต่อภารกิจของหน่วยงานตลอด มาถึงปัจจุบัน ได้แก่ กรมพัฒนาและส่งเสริมพลังงาน กรมการท่องเที่ยว กรมทรัพยากรน้ำบาดาล รวมทั้งองค์กรปกครอง ท้องถิ่น ชุมชน และภาคเอกชนได้นำข้อมูลน้ำพุร้อนไปใช้ในการให้ความรู้และประโยชน์ใน เชิงท่องเที่ยวสุขภาพ ซึ่งเป็น การสนับสนุนเศรษฐกิจของชุมชนในการพัฒนาแหล่งท่องเที่ยวอย่างยั่งยืนได้อีกทางหนึ่ง กองวิเคราะห์และตรวจสอบทรัพยากรธรณี กรมทรัพยากรธรณี ตระหนักถึงข้อมูลสมบัติทางเคมีของ น้ำพุดังกล่าวที่ศึกษาเป็นระยะเวลากว่า 20 ปี สมควรจะมีแนวทางในการทบทวนข้อมูลแหล่งน้ำพุร้อน โดยการประเมิน สมบัติทางเคมีของน้ำพุร้อนอาจเปลี่ยนแปลงจากสภาพแวดล้อมที่เปลี่ยนไป หรืออาจสำรวจหาแหล่งใหม่เพิ่มเติมจาก บัญชีเดิม จึงได้เก็บตัวอย่างวิเคราะห์เคมีของน้ำพุร้อน รวมทั้งการวิเคราะห์ธาตุโลหะหนักเพิ่มเติม จากชุดฐานข้อมูลเดิม ที่ไม่มี พร้อมนำเทคนิค Piper diagram มาใช้จำแนกลักษณะเด่นของน้ำพุร้อน ซึ่งจะทำให้ประเทศไทยมีบัญชีแหล่ง น้ำพุร้อนที่เป็นปัจจุบัน และสามารถนำไปใช้ประโยชน์ได้อย่างมีประสิทธิภาพมากยิ่งขึ้น ปีงบประมาณ 2565 และ 2566 กองวิเคราะห์และตรวจสอบทรัพยากรธรณีได้รวบรวมข้อมูลแหล่ง น้ำพุร้อนทั่วประเทศ พบว่ามี 137 แหล่ง และการทบทวนฐานข้อมูลได้เก็บตัวอย่างในภาคเหนือ/ตะวันตก 16 แหล่ง และในภาคใต้ 27 แหล่ง รวม 43 แหล่ง หรือร้อยละ 31 พร้อมจัดทำรายงานผลการดำเนินงานในส่วนของจังหวัดกระบี่ พังงาและสุราษฎร์ธานี โดยในพื้นที่ทั้ง 3 จังหวัด มีน้ำพุร้อนรวม 18 แหล่ง จำแนกเป็น น้ำพุร้อนเค็ม 7 แหล่ง น้ำพุร้อน 9 แหล่ง และแหล่งพุร้อนที่พบใหม่ 2 แหล่ง ผลการเปรียบเทียบการวิเคราะห์ทางเคมีของน้ำพุร้อน ปี 2546 กับปี 2565 และ 2566 พบว่ามีค่าแตกต่างกันเพียงเล็กน้อยแบบไม่มีนัยยะสำคัญ และธาตุโลหะหนักที่วิเคราะห์ได้มีค่าไม่เกินเกณฑ์ มาตรฐาน จึงสรุปเบื้องงต้นได้ว่า คุณภาพน้ำพุร้อนในพื้นที่ที่มีการทบทวนเพื่อพิสูจน์ทราบสามารถนำไปใช้ประโยชน์ได้ อย่างได้ประสิทธิภาพ คำสำคัญ: น้ำพุร้อน การวิเคราะห์เคมีPiper diagram
การประชุมวิชาการธรณีไทย ประจำปี 2566 (GEOTHAI 2023) วันที่ 5-7 กันยายน 2566 | 159 Abstract ความก้าวหน้าการศึกษาการแพร่กระจายของสารหนูในพื้นที่อำเภอบ้านไร่ จังหวัดอุทัยธานี รุ่งระวี กิ่งสวัสดิ์ กรมทรัพยากรธรณี E-mail: [email protected] บทคัดย่อ สารหนู (As) ในสิ่งแวดล้อมที่มีค่าเกินเกณฑ์มาตรฐาน ก่อให้เกิดผลกระทบต่อสิ่งมีชีวิตที่อาศัยอยู่ใน พื้นที่และสิ่งแวดล้อมที่มีการปนเปื้อนของสารหนูปริมาณสูง ในมนุษย์ส่งผลให้เกิดความเสี่ยงต่อสุขอนามัยของประชาชน ในพื้นที่ จากการอุปโภคและบริโภคน้ำหรืออาหารที่ปนเปื้อนสารหนูนั้น ระยะยาวก่อให้เกิดโรคชนิดร้ายแรงต่าง ๆ จนถึง แก่ชีวิตได้ เช่น ไข้ดำ มะเร็งผิวหนัง โรคระบบประสาท โรคระบบทางเดินหายใจ และโรคเบาหวานชนิดร้ายแรง การศึกษาครั้งนี้ เป็นการศึกษาต่อเนื่องแบบการติดตามและเฝ้าระวังการแพร่กระจายตามธรรมชาติของ สารหนูที่สลายตัวมาจากแร่อาร์ซิโนไพไรต์ (FeAsS) ที่เกิดแบบฝังประในหินแกรนิต บริเวณอ่างเก็บน้ำบ้านหนองไม้แก่น ตำบลหนองจอก อำเภอบ้านไร่ จังหวัดอุทัยธานี จุดเริ่มต้นของการศึกษาเกิดจากการสำรวจของกองวิเคราะห์และ ตรวจสอบทรัพยากรธรณีในปี พ.ศ.2562 พบบริเวณที่พบการปนเปื้อนของสารหนูในดินและน้ำบริเวณดังกล่าว และ จากนั้นท้องถิ่นและหน่วยงานสาธารณสุขในพื้นที่เกิดความวิตกกังวลถึงผลกระทบ และหารือเพื่อแนวทางป้องกันบรรเทา จึงมีการสำรวจเพื่อติดตามเฝ้าระวังทุกรอบปี ในการศึกษาดังกล่าวเป็นลักษณะการสำรวจหาข้อมูลเบื้องต้น (Orientation survey) โดยใช้ข้อมูล ธรณีวิทยา ภูมิประเทศ และการไหลของทางน้ำ วางแผนจุดเก็บตัวอย่างดิน และตัวอย่างน้ำ ในบริเวณที่พบสารหนูตาม ธรรมชาติ จากจุดเริ่มต้นที่พบธาตุสารหนูปริมาณสูงและกระจายการเก็บตัวอย่างให้ครอบคลุมพื้นที่ตามลักษณะสภาพ ภูมิประเทศ เพื่อแสดงให้เห็นแหล่งกำเนิดของการแพร่กระจายสารหนูอย่างแท้จริง โดยใช้วิธีสุ่มตัวอย่างแบบสม่ำเสมอ (Systematic Sampling) ได้วางแผนการเก็บตัวอย่างน้ำ 10 จุด และตัวอย่างดิน 54 จุด แล้วจึงวิเคราะห์ข้อมูลลักษณะ ทางธรณีเคมีกับการแพร่กระจายของสารหนูในพื้นที่ศึกษาเพื่อให้การแปลความหมายการแพร่กระจายของสารหนูมีความ ละเอียดชัดเจน เก็บตัวอย่างหิน 6 จุด คือจุดที่ตรวจพบธาตุสารหนู กับจุดที่ห่างไกลจากพื้นที่พบการปนเปื้อนสารหนู เพื่อเปรียบเทียบปริมาณธาตุสารหนูตามสมมติฐาน จากนั้นนำผลที่วิเคราะห์ค่าสารหนูที่ได้ มาจัดทำแผนที่ธรณีเคมีแสดง การกระจายตัวของสารหนูในพื้นที่ศึกษา แนวโน้มของการแพร่กระจายของสารหนูในพื้นที่ศึกษาอำเภอบ้านไร่ในช่วงปีที่ผ่านมานั้นจัดว่าอยู่ใน ระดับที่มีปริมาณความเข้มข้นของสารหนูในน้ำค่อนข้างสูง (>100 ppb) ซึ่งสูงกว่าค่ามาตรฐานน้ำบริโภคของไทย (50 ppb) ทั้งนี้ผลการวิเคราะห์ตัวอย่างดิน หิน และน้ำ ของปีงบประมาณ พ.ศ. 2566 อยู่ระหว่างดำเนินการทาง ห้องปฏิบัติการ ด้วยผลการวิเคราะห์ที่ผ่านมาจึงจำเป็นที่จะต้องศึกษาสำรวจเพื่อเฝ้าระวังต่อไป จนกว่าระดับการ แพร่กระจายของสารหนูจะลดน้อยลงหรือมีแนวทางป้องกันเพื่อให้เข้าสู่ภาวะไม่อันตรายอย่างคงตัว ผลการสำรวจศึกษาดังกล่าว ได้ส่งต่อข้อมูลให้หน่วยงานในท้องที่ เพื่อใช้เป็นแนวทางในการบริหาร จัดการแก้ไขปัญหาและบรรเทาความเดือดร้อนของประชาชนในพื้นที่ได้อย่างมีประสิทธิภาพ เป็นลักษณะของการใช้ ผลงานวิชาการป้องกันบรรเทาชีวิตและทรัพย์สินของประชาชน และส่งผลถึงการบริหารงบประมาณด้านสาธารณสุข สำหรับท้องถิ่น คำสำคัญ: สารหนูการแพร่กระจาย แร่อาร์ซิโนไพไรต์
| 160 “ต่อยอดองค์ความรู้ธรณีไทย ไปสู่การพัฒนาที่ยั่งยืน” Abstract ฐานข้อมูลค่าวิเคราะห์เคมีของตัวอย่างธรณีวิทยา: โครงสร้างและข้อมูล จิติศักดิ์ เปรมมณี ข้าราชการบำนาญ กรมทรัพยากรธรณี E-mail: [email protected] บทคัดย่อ บทความนี้ได้แนวคิดมาจากการที่กรมทรัพยากรธรณีได้ให้โอกาสในการรวมรวมข้อมูลผลการสำรวจธรณี เคมี (เป็นการเก็บตัวอย่างธรณีวิทยาจากที่ต่าง ๆ ทั้ง หิน ดิน และตะกอนธารน้ำ มาวิเคราะห์เคมีหาปริมาณของธาตุ/ สารประกอบ) ของกรมทรัพยากรธรณี จำนวน >30,000 ตัวอย่าง และมีค่าวิเคราะห์ของธาตุ/สารประกอบ >10 ชนิด รวมถึงผลการตรวจวินิจฉัยแร่หนักจากการร่อนแร่หนักของตะกอนธารน้ำด้วย ทำให้ทราบลักษณะของข้อมูล วิธีทำ รวมถึง สภาพปัญหาในการจัดทำฐานข้อมูลที่พร้อมนำเข้าระบบสารสนเทศทางภูมิศาสตร์ เพื่อให้มีการใช้ประโยชน์อย่างมี ประสิทธิภาพ ฐานข้อมูลประเภทนี้ควรมีข้อมูลครบถ้วนเท่าที่จำเป็นเพื่อให้มีขนาดเล็กนำใช้ได้สะดวกและมี ประสิทธิภาพ อีกทั้งควรเป็นข้อมูลที่นำเข้าในระบบสารสนเทศทางภูมิศาสตร์ได้ ซึ่งปัจจุบันมักนิยมเป็น Shapefile ของ บริษัท ESRI ประเทศสหรัฐอเมริกา อย่างไรก็ตาม Shapefile ได้รับการพัฒนาและออกแบบมาตั้งแต่ต้นทศวรรษที่ 1990 มีข้อจำกัดหลายประการ (Wikipedia, 2023 และ ESRI, 2023) เช่น ชื่อคอลัมน์ต้องไม่เกิน 10 ตัวอักษร มีไม่เกิน 256 คอลัมน์ ค่า NULL (หมายถึงไม่มีค่าใด ๆ) จะถูกเก็บเป็นค่า 0 (ศูนย์) ไม่สามารถมีข้อมูลตัวเลข (Numeric) ปะปนกับ ตัวอักษร (Character) ในคอลัมน์ (Column) เดียวกัน เป็นต้น ดังนั้น การตั้งต้นจัดทำ “ตารางข้อมูล” (ซึ่งมักเป็นตารางใน โปรแกรม Excel) ควรเข้าใจข้อจำกัดเหล่านี้ แถวแรกหรือแถวบนสุดของ “ตารางข้อมูล” นับว่าเป็นโครงสร้างของฐานข้อมูล ซึ่งควรมี 3 ส่วน คือ (1) ชื่อ/คำอธิบาย (2) ตำแหน่ง และ (3) ข้อมูลค่าวิเคราะห์ ในกรณีที่มีข้อมูลในแนวระนาบเท่านั้น หรือเรียกว่า “ข้อมูล 2 มิติ” ซึ่งข้อมูลทั้งหมดอยู่ในตารางเดียวได้ แต่หากมีข้อมูลในแนวดิ่งด้วยจะเป็น “ข้อมูล 3 มิติ” ซึ่งจะต้องมีข้อมูล 2 ตารางหรือไฟล์ ประกอบกัน กล่าวคือ ตารางที่ 1 ประกอบด้วย (1) ชื่อ/คำอธิบาย (2) ตำแหน่ง และ (3) ข้อมูลความลึก และตารางที่ 2 ประกอบด้วย (1) ชื่อ/คำอธิบาย (2) ความลึก และ (3) ข้อมูลค่าวิเคราะห์ โดยชื่อ/คำอธิบายต้องอ้างอิงกัน ได้เพื่อเชื่อมข้อมูลทั้ง 2 ตาราง เข้าด้วยกัน แล้วใช้โปรแกรมเฉพาะในการประมวลผลและนำเสนอข้อมูลเป็นภาพ 3 มิติ ดังนี้ 2 มิติ: ชื่อโครงการ, หมายเลขตัวอย่าง, ตำแหน่ง X, ตำแหน่ง Y, ค่าวิเคราะห์ธาตุ/สารประกอบ A, B, C, … 3 มิติ: ชื่อโครงการ, หมายเลขหลุมเจาะ, ตำแหน่ง X, ตำแหน่ง Y, การวางตัวของหลุม, ความลึก หมายเลขหลุมเจาะ, หมายเลขตัวอย่าง, ความลึก_จาก, ความลึก_ถึง, ค่าวิเคราะห์ธาตุ/สารประกอบ A, B, C, … ชื่อของข้อมูลค่าวิเคราะห์ในแต่ละคอลัมน์ควรมี ชื่อ/ชนิดพร้อมหน่วยของการวัดด้วย และควรใช้ชื่อที่ เป็นแบบแผนเดียวกันทุกคอลัมน์ กล่าวคือ ชื่อธาตุ/สารประกอบ (≤6 ตัวอักษร) ตามด้วยขีดล่าง (Underscore) และหน่วย วัดที่เป็นอักษรตัวเล็ก ≤3 ตัวอักษร เช่น Au_ppb (ค่าวิเคราะห์ของปริมาณธาตุทองคำ หน่วยเป็นส่วนในพันล้านส่วน) V_ppm (ธาตุวนาเดียม หน่วยเป็นส่วนในล้านส่วน) Fe_pct (ธาตุเหล็ก หน่วยเป็นร้อยละ/เปอร์เซนต์) Cst_gcm (แร่แคสซิ เทอไรต์ หน่วยเป็นกรัมต่อลูกบาศก์เมตร) From_m (ระยะความลึกจาก หน่วยเป็นเมตร) เป็นต้น อีกทั้ง ควรเรียงลำดับชื่อ ข้อมูลค่าวิเคราะห์ตามลำดับตัวอักษร ซึ่งทำให้การค้นหาธาตุ/สารประกอบที่ต้องการได้ง่าย เนื่องจากปัจจุบัน มีค่า วิเคราะห์ของธาตุ/สารประกอบเป็นจำนวนมาก
การประชุมวิชาการธรณีไทย ประจำปี 2566 (GEOTHAI 2023) วันที่ 5-7 กันยายน 2566 | 161 Abstract ในส่วนของข้อมูลค่าวิเคราะห์ซึ่งอยู่ตั้งแต่แถวที่ 2 ลงมา นอกจากชื่อ/คำอธิบายแล้ว ควรเป็นตัวเลข ทั้งหมด เนื่องจากต้องนำไปคำนวณ/ประมวลผลในภายหลัง หากไม่มีข้อมูลหรือไม่มีการวิเคราะห์ก็ควรเป็นค่า NULL ซึ่ง ผู้ใช้ข้อมูลควรเข้าใจว่าหากเปลี่ยนตารางข้อมูลไปเป็น Shapefile แล้ว ค่า NULL นี้จะกลายเป็นเลข 0 (ESRI, 2023) สิ่งหนึ่งที่พบเป็นประจำจากผลการวิเคราะห์เคมีของตัวอย่างธรณีวิทยา คือ มีค่าน้อยมากซึ่งมีเป็นจำนวน มาก บางครั้งก็พบว่ามีค่าสูงมาก จนห้องปฏิบัติการไม่สามารถวัดค่าได้ จึงรายงานว่า <LDL (Lower detection limit) หรือ >UDL (Upper detection limit) ตามลำดับ ซึ่งเป็นข้อจำกัดของวีธีการและเครื่องมือที่ห้องปฏิบัติการใช้ดำเนินงาน ในขณะนั้น และหากข้อมูลนี้นำเข้าเป็น Shapefile แล้วจะมีค่าเป็น 0 เนื่องจากข้อมูลดิบมิใช่ตัวเลข ซึ่งทำให้ข้อมูลสูญเสีย ไป ดังนั้น ค่าวิเคราะห์เหล่านี้ จึงต้องจัดการเป็นพิเศษเพื่อให้ข้อมูลคงอยู่ในฐานข้อมูลและสามารถนำใช้ได้อย่างเหมาะสม ซึ่ง Dr. S. M. Smith (email communication, May 27, 2020) แนะนำว่าให้เปลี่ยนค่า <LDL เป็น -LDL และค่า >UDL เป็น UDL+0.1111 ที่เป็นตัวเลข ซึ่งวิธีการนี้ได้ใช้ในโครงการ National Geochemical Database ของสำนักงานสำรวจ ธรณีวิทยาแห่งประเทศสหรัฐอเมริกา (USGS, 2023) แม้ว่า การเปลี่ยนค่าดังกล่าวทำให้มีผลกระทบต่อการคำนวณค่าสถิติ ของข้อมูลทั้งหมด แต่มีข้อดี คือ ข้อมูลค่า LDL หรือ UDL จะยังคงอยู่ในตารางและสามารถนำมาวิเคราะห์ข้อมูลอีกครั้งได้ อย่างเหมาะสม โดยเฉพาะเมื่อมีการนำข้อมูลบางส่วนออกไปประมวลผลใหม่ ฐานข้อมูลค่าวิเคราะห์เคมีนี้เป็นข้อมูลพื้นฐานที่สำคัญของประเทศ แม้ว่าเทคนิคและวิธีการสำรวจธรณี เคมีเริ่มพัฒนามาจากการสำรวจหาแหล่งแร่ก็ตาม แต่ก็เป็นข้อมูลที่แสดงปริมาณของธาตุ/สารประกอบที่มีตามธรรมชาติ ขณะที่เก็บตัวอย่าง ซึ่งสามารถใช้เป็นข้อมูลพื้นฐานแสดงสถานะของธาตุ/สารประกอบนั้นในสิ่งแวดล้อมได้ อีกทั้งใช้ เปรียบเทียบกับข้อมูลที่ดำเนินการเพิ่มเติมได้เสมอ ดังนั้น จึงควรจัดเก็บเป็นฐานข้อมูลให้เหมาะสมในรูปแบบที่นำมาใช้ได้ อย่างถูกต้อง ข้อเสนอรูปแบบของการจัดเก็บข้อมูลค่าวิเคราะห์เคมีตามที่กล่าวมานี้ เป็นวิธีการที่ง่าย เหมาะสมกับ เทคโนโลยีปัจจุบันและที่จะเปลี่ยนแปลงในอนาคต คำสำคัญ: การสำรวจธรณีเคมีตารางข้อมูล Detection Limit, Geographic Information System, Shapefile เอกสารอ้างอิง ESRI, 2023: Geoprocessing considerations for shapefile output, at https://desktop.arcgis.com/en/arcmap/ latest/manage-data/shapefiles/geoprocessing-considerations-for-shapefile-output.htm, access on July 24, 2023. USGS, 2023: National Geochemical Database, Reformatted Data from the National Uranium Resource Evaluation (NURE) Hydrogeochemical and Stream Sediment Reconnaissance (HSSR) Program, at https://pubs.usgs.gov/of/1997/ofr-97-0492/, access on July 24, 2023. Wikipedia, 2023: Shapefile, at https://en.wikipedia.org/wiki/Shapefile, access on July 24, 2023.
| 162 “ต่อยอดองค์ความรู้ธรณีไทย ไปสู่การพัฒนาที่ยั่งยืน” Abstract ลักษณะเฉพาะทางอัญมณีของพลอยไพลินจากแหล่งยาลาย ตอนกลางประเทศเวียดนาม ชนิดา มาคะคำ กรมทรัพยากรธรณี E-mail: [email protected] บทคัดย่อ พลอยไพลินหรือแซปไฟร์สีน้ำเงิน (blue sapphire ) เป็นอัญมณีมีค่าซึ่งพบได้ในประเทศไทย ลาว เวียดนาม เขมร และพม่า สำหรับในเวียดนาม แหล่งแซปไฟร์สีน้ำเงินมักเป็นพลอยสีน้ำเงินซึ่งส่วนใหญ่เกี่ยวข้องกับ หินบะซอลต์อายุใหม่ (Pleiocene - Quaternary) จากตอนกลางของประเทศ ที่สำคัญได้แก่ แหล่งดิลิน (Di Linh), แหล่งพานเทียท (Phan Thiet), แหล่งเกียเงีย ( Gia Nghia), แหล่งดักนอง (Dak Nong), และแหล่งยาลาย (Gia Lai) งานวิจัยนี้มุ่งเน้นการวิเคราะห์ลักษณะเฉพาะทางอัญ-มณีของพลอยไพลินจากแหล่งยาลาย ซึ่งมีขั้นตอนเรี่มจากการ คัดเลือกตัวอย่างพลอยยาลาย โดยใช้เครื่องมือพื้นฐานเพื่อวิเคราะห์ลักษณะทางกายภาพของอัญมณี และใช้กล้อง จุลทรรศน์เพื่อศึกษาลักษณะมลทินในเนื้อพลอยไพลิน ผลการวิจัยนี้พบว่าพลอยจากแหล่งยาลายโดยส่วนใหญ่มีสีน้ำเงิน เข้ม (ร้อยละ 70) มากกว่าสีน้ำเงินอ่อน (ร้อยละ 15) และสีน้ำเงินแกมเขียว (ร้อยละ 15), ค่าความถ่วงจำเพาะระหว่าง 3.90 ถึง 4.04, ค่าดัชนีหักเหทางแสง (n) ในช่วง 1.762 - 1.765 และ n 1.772 - 1.775, ค่า birefringence ตั้งแต่ 0.006 ถึง 0.010 นอกจากนั้น ผลการวิเคราะห์ลักษณะมลทิน (inclusions) พบโครงสร้างแสดงการเจริญเติบโต (growth structures), แถบสีน้ำเงิน (blue color banding), มลทินเน-กาทีฟคริสตัล (Negative crystal), มลทินคล้าย เมฆ (clouds), มลทินคล้ายรอยนิ้วมือ (fingerprints), มลทินระนาบผลึกแฝด (twining planes) มลทินคล้ายเส้นเข็ม (needle - like inclusion) และพบมลทินตำหนิแร่ (crystal inclusions) เล็กน้อย ผลการวิเคราะห์เชิงกายภาย โดยเฉพาะสี แถบสี และความถ่วงจำเพาะ ทำให้พลอยยาลายแตกต่างจากพลอยประเทศข้างเคียงอย่างชัดเจน ผลวิเคราะห์ดังกล่าวนนี้นับว่ามีความสำคัญเพราะสามารถนำไปเป็นส่วนประกอบที่แสดงความเป็นอัตลักษณ์ของแหล่งนี้ และแหล่งข้างเคียงเพื่อเป็นฐานข้อมูล (database) สำคัญในการจัดทำ “ข้อมูลมหัต” (big data) ของแหล่งพลอยใน อนาคตสืบไป คำสำคัญ: พลอยไพลิน แหล่งยาลาย ประเทศเวียดนาม ลักษณะเฉพาะทางอัญมณี หินบะซอลต์
การประชุมวิชาการธรณีไทย ประจำปี 2566 (GEOTHAI 2023) วันที่ 5-7 กันยายน 2566 | 163 Abstract แนวทางการพิจารณาให้ความเห็นชอบการจัดแสดงซากดึกดำบรรพ์ที่ขึ้นทะเบียน ตามพระราชบัญญัติคุ้มครองซากดึกดำบรรพ์ พ.ศ. 2551 นพคุณ ศรีพลัง กองคุ้มครองซากดึกดำบรรพ์ กรมทรัพยากรธรณี E-mail: [email protected] บทคัดย่อ ซากดึกดำบรรพ์ถือเป็นทรัพยากรทางธรรมชาติที่มีคุณค่า มีความสำคัญในการศึกษาวิจัยในการสืบค้น ความเป็นมาของประวัติของโลก บรรพชีวินวิทยา บรรพชีววิทยา และการลำดับชั้นหินอีกทั้งยังเป็นมรดกทางธรรมชาติ ของแผ่นดิน ซึ่งอาจมีศักยภาพในการพัฒนาเป็นแหล่งเรียนรู้และเป็นแหล่งท่องเที่ยวที่สร้างรายได้ให้กับประเทศ โดยใน ปัจจุบันมีกฎหมายเพื่อคุ้มครอง อนุรักษ์ และบริหารจัดการซากดึกดำบรรพ์ไว้เป็นการเฉพาะคือ พระราชบัญญัติคุ้มครอง ซากดึกดำบรรพ์ พ.ศ. 2551 ซึ่งตามกฎหมายดังกล่าวตามมาตรา 32 ได้มีการกำหนดผู้ใดจะจัดแสดงซากดึกดำบรรพ์ที่ขึ้น ทะเบียนต้องแจ้งเป็นหนังสือให้อธิบดีทราบการจัดแสดงซากดึกดำบรรพ์ที่ขึ้นทะเบียนให้เป็นไปตามหลักเกณฑ์ วิธีการ และเงื่อนไขที่อธิบดีประกาศกำหนด และมีแนวปฏิบัติตามประกาศกรมทรัพยากรธรณี เรื่อง หลักเกณฑ์ วิธีการ และ เงื่อนไขในการจัดแสดงซากดึกดำบรรพ์ที่ขึ้นทะเบียน พ.ศ. 2551 โดยมีกรมทรัพยากรธรณีเป็นหน่วยงานหลักในการบังคับ ใช้ตามมาตรการข้างต้น ปัจจุบันมีหลายหน่วยงานที่มีซากดึกดำบรรพ์ที่ขึ้นทะเบียนอยู่ในความครอบครอง และได้มีการนำซาก ดึกดำบรรพ์ที่ขึ้นทะเบียนออกจัดแสดง เพื่อให้ความรู้แก่ประชาชน และนักเรียนนักศึกษาที่สนใจ แต่ยังขาดแนวปฏิบัติที่ สอดคล้องกับหลักทางวิชาการในการจัดแสดงซากดึกดำบรรพ์ ทำให้มีความสุ่มเสี่ยงต่อความปลอดภัยของซาก ดึกดำบรรพ์ที่ขึ้นทะเบียน ซึ่งบางชิ้นเป็นซากดึกดำบรรพ์ที่มีเพียงชิ้นเดียวในโลก ดังนั้น จึงควรพิจารณากำหนดแนวทางในการจัดแสดงซากดึกดำบรรพ์ที่ขึ้นทะเบียนที่ครอบคลุม ประเด็นการจัดสถานที่ที่เหมาะสม เพื่อให้การจัดแสดงซากดึกดำบรรพ์ที่ขึ้นทะเบียนมีความปลอดภัย สามารถป้องกัน ไม่ให้เกิดความเสียหายแก่ซากดึกดำบรรพ์ตามหลักวิชาการ รวมทั้งใช้เป็นแนวทางในจัดทำแนวปฏิบัติสำหรับการจัด แสดงซากดึกดำบรรพ์ทั่วไปในแหล่งเรียนรู้และ/หรือแหล่งท่องเที่ยวของชุมชนท้องถิ่น ให้เกิดประสิทธิภาพและ ประสิทธิผลในการสร้างความตระหนักรู้แก่สาธารณชนเกี่ยวกับคุณค่าความสำคัญของซากดึกดำบรรพ์ และจิตสำนึกใน การอนุรักษ์คุ้มครองแหล่งซากดึกดำบรรพ์และซากดึกดำบรรพ์เพื่อประโยชน์ของส่วนรวมได้ต่อไป คำสำคัญ: จัดแสดง ซากดึกดำบรรพ์ที่ขึ้นทะเบียน พระราชบัญญัติคุ้มครองซากดึกดำบรรพ์ พ.ศ. 2551
| 164 “ต่อยอดองค์ความรู้ธรณีไทย ไปสู่การพัฒนาที่ยั่งยืน” Abstract A Geochemical Perspective of Hot Springs in Surat Thani, Southern Thailand Jakratorn Kaewpradit and Jitisak Premmanee Division of Mineral Resources Analysis and Identification Abstract More than 114hot springs have been documented throughout Thailand but the Khorat Plateau in Northeastern Thailand due to thick sequences of fluvial sediments, among those, 10 hot springs were identified in Surat Thani province in which consisting of fresh and saline water. 14 hot water samples were collected from 9 hot springs, and were assaying for Ca2+, K+ , Mg2+, Na+ , CO3 2- , HCO3 - , Cland SO4 2- and TDS (Total dissolved solid) in order to signify geochemical characteristics. Four geochemical facies have been classified via Piper’s diagram, including sodium/potassium chloride/sulfate (namely Siam Hot Spring Chaiya, Pak Dan, Rattana Kosai), calcium/magnesium chloride/sulfate (namely Tarn Nam Ron, Tham Sing Khon, Ban Khao Plu, Khao Tok), calcium/magnesium carbonate (namely Song Phi Nong) and sodium/potassium bicarbonate (namely Pherm Phun Sab). Variation diagrams of Clagainst cation of Na+ , K+ , Mg2+ and Ca2+ have clearly separated the fresh and saline water. The saline hot springs include Siam Hot Spring Chaiya, Pak Dan and Rattana Kosai. The Gibbs’ diagrams which may use for identification of hot water origin (including rock formation, precipitation and seawater) have identify those 3 hot springs, Siam Hot Spring Chaiya, Pak Dan and Rattana Kosai, to derive from sea water while the others originated from precipitation/rock formation. In conclusion, Siam Hot Spring Chaiya, Pak Dan and Rattana Kosai hot springs are saline water (seawater intrusion) with sodium/potassium chloride/sulfate dominated while Tarn Nam Ron, Tham Sing Khon, Ban Khao Plu, Khao Tok, Song Phi Nong and Pherm Phun Sab hot springs are fresh water under other geochemical facies with precipitation/rock formation originated. Keywords: Geochemical characteristic, Hot spring, Saline hot spring, Surat Than
การประชุมวิชาการธรณีไทย ประจำปี 2566 (GEOTHAI 2023) วันที่ 5-7 กันยายน 2566 | 165 Abstract