ปีที่ 38 ฉบับที่ 1 (Vol.38 No.2)

วารสารวจิ ยั และสง่ เสรมิ วิชาการเกษตร 38(1): 40-51

สรปุ ผลการวจิ ัย Brodt, S., A. Kendall, Y. Mohammadi, A. Arslan,
J. Yuan, I.N. Lee and B. Linquist. 2014.
จากผลการศึกษาสรุปได้ว่า เมื่อเปรียบเทียบ Life cycle greenhouse gas emissions in
การใช้ปุ๋ยเคมีของเกษตรกรกับการใช้ปุ๋ยอินทรีย์ที่ผลิต California rice production. Field Crops
จากผลพลอยได้จากอุตสาหกรรมน้าตาลทรายในอัตรา Research 169: 89-98. [Online]. Available
200 กิโลกรัมต่อไร่ ไม่มีผลกระทบต่อการให้ผลผลิต https://doi.org/10.1016/j.fcr.2014.09.007
ข้าวเปลือกและค่าดัชนีการเปลี่ยนแปลงของสภาวะ (20 March 2020).
ภูมิอากาศ แต่จะมีผลทาให้ค่าดัชนีการเกิดฝนกรด
ค่าดัชนีการปนเปื้อนของแหล่งน้าจืด และค่าดัชนีการ Department of Agriculture. 2005. Organic
ปนเปื้อนของมหาสมุทรลดลง Fertilizers: Production, Utilization,
Standard and Quality. Technical
กิตตกิ รรมประกาศ document number: 17/2005. Bangkok:
Ministry of Agriculture and Cooperatives.
การศึกษานี้ได้รับทุนอุดหนุนวิจัยจากสานักงาน [in Thai]
คณะกรรมการการอดุ มศกึ ษา (สกอ.) ปงี บประมาณ 2561
Ghosh, B.C. and R. Bhat. 1998. Environmental
เอกสารอ้างองิ hazards of nitrogen loading in wetland
rice fields. Environmental Pollution
Bacenetti, J., L. Paleari, S. Tartarini, F.M. Vesely, 102(1): 123-126.
M. Foi, E. Movedi, R.A. Ravasi,
V. Bellopede, S. Durello, C. Ceravolo, Hasler, K., S. Bröring, S.W.F. Omta and H.W. Olfs.
F. Amicizia and R. Confalonieri. 2020. 2015. Life cycle assessment (LCA) of
May smart technologies reduce the different fertilizer product types.
environmental impact of nitrogen European Journal of Agronomy
fertilization? A case study for paddy rice. 69: 41-51. [Online]. Available
Science of the Total Environment https://doi.org/10.1016/j.eja.2015.06.001
715: 136956. [Online]. Available (20 March 2020).
https://doi.org/10.1016/j.scitotenv.2020.1
36956 (20 March 2020). IPCC (Intergovernmental Panel on Climate
Change). 2006. Chapter 11: N2O
Bolan, N.S. and M.J. Hedley. 2003. Role of emissions from managed soils, and CO2
Carbon, Nitrogen and Sulfur Cycles in Soil emissions from lime and urea application.
Acidification. pp 29-56. In Rengel, Z. (ed). pp. 4.1-4.83 In Eggleston, H.S., L. Buendia,
Handbook of Soil Acidity. K. Miwa, T. Ngara and K. Tanabe (eds.).
NY: Marcel Dekker, Inc. 2006 IPCC Guidelines for National
Greenhouse Gas Inventories: Volume 4
Agriculture. Kanagawa: Forestry and
Other Land Use Global Environmental
Strategies.

48

Journal of Agri. Research & Extension 38(1): 40-51

Isuwan, A. 2013. Effects of a combination Isuwan, A., J. Chobtang and W. Sirirotjanaput.
of nitrogen fertilizer and composted 2018a. Ecoomic and Environmental
manure on production and nitrogen use Sustainability of Rice Farming Systems
Efficiency of paddy rice. in Thailand. pp. 300-303. In The 11th
Thai Agricultural Research Journal International Conference on Life
31(3): 270-281. [in Thai] Cycle Assessment of Food (LCA FOOD
2018) 16-20 October 2018. Bangkok:
. . A. 2014a. Effects of compost and site- Centre of Excellence on Environmental
specific fertilization regimes on growth Strategy for GREEN Business (VGREEN).
and grain yield of Pathum Thani rice
grown in Sappaya soil series. Isuwan, A., T. Promchan, T. Wanna and
Khon Kaen Agr. J. 42(3): 369-374. [in Thai] P. Sakkara. 2018b. Potentials of Sugar
Industrial By-products to Produce
. . A. 2014b. Site-specific fertilizer Organic Fertilizer and Effects of Its Use
management on growth, yield, and on Growth Performance of Rice (Pathum
agronomic nitrogen use efficiency Thani 1). pp. 176-184. In Proceedings
of rice grown in Sapphaya soil series. of the 10th Rajamangala University of
Journal of Agriculture 30(2): 133-140. Technology National Conference
[in Thai] RMUT Driving Innovation for Thailand
4.0. (Oral). Trung: Rua Rasada Hotel.
. . A. 2015. Effects of site-specific [in Thai]
fertilization on yields and chemical
properties of rice (Pathum Thani) grown Isuwan, A. T. Promchan, N. Jeerasuk and
in Sapphaya soil series. Khon Kaen Agr. J. T. Singchamna. 2018c. Effects of
43(3): 423-430. [in Thai] Organic Fertilizer on Yield Component
and Economic Returns of Pathum Thani 1
. . A. 2016. The effects of site-specific Rice. pp. 185-192. In Proceedings
fertilizer management on yield and of the 10th Rajamangala University
fertilizer nitrogen use efficiency of of Technology National Conference
Supanburi 1 rice grown on Wattana soil RMUT Driving Innovation for Thailand
series. Khon Kaen Agr. J. 44(3): 383-390. 4.0. (Oral). Trung: Rua Rasada Hotel.
[in Thai] [in Thai]

49

วารสารวิจัยและสง่ เสริมวิชาการเกษตร 38(1): 40-51

Martínez-Blanco, J., J. Colón, X. Gabarrell, Nemecek, T., J. Schnetzer and J. Reinhard. 2016.
X. Font, A. Sánchez, A. Artola and Updated and harmonised greenhouse
J. Rieradevall. 2010. The use of life gas emissions for crop inventories.
cycle assessment for the comparison International Journal of Life Cycle
of biowaste composting at home and Assessment 21(9): 1361-1378.
full scale. Waste Management
30(6): 983-994. Nunes, F.A., M. Seferin, V.G. Maciel, S.H. Flôres
and M.A.Z. Ayub. 2016. Life cycle
Meng, F., J.E. Olesen, X. Sun and W. Wu. 2014. greenhouse gas emissions from rice
Inorganic nitrogen leaching from organic production systems in Brazil:
and conventional rice production on A comparison between minimal tillage
a newly claimed Calciustoll in Central and organic farming. Journal of Cleaner
Asia. PLoS ONE 9: e98138. [Online]. Production 139: 799-809. [Online].
Available https://doi.org/10.1371/ Available https://doi.org/10.1016/
journal.pone.0098138 (20 March 2020). j.jclepro.2016.08.106 (20 March 2020).

Meunchang, S., S. Panichsakpatana and Ortiz-Reyes, E. and R.P. Anex. 2018. A life cycle
R.W. Weaver. 2005. Co-composting impact assessment method for
of filter cake and bagasse; by-products freshwater eutrophication due to the
from a sugar mill. Bioresource transport of phosphorus from
Technology 96: 437-442. agricultural production. Journal of
Cleaner Production 177: 474-482.
Myhre, G.D.S., F.M. Bréon, W. Collins,
J. Fuglestvedt, J. Huang, D. Koch, Posch, M., J. Seppälä, J.P. Hettelingh,
J.F. Lamarque, D. Lee, B. Mendoza M. Johansson, M. Margni and O. Jolliet.
T. Nakajima, A. Robock, G. Stephens, 2008. The role of atmospheric
T. Takemura and H. Zhang. 2013. dispersion models and ecosystem
Anthropogenic and Natural Radiative sensitivity in the determination of
Forcing. pp 659-740. In Stocker, T.F., D. Qin characterisation factors for acidifying and
G.K. Plattner (eds.). Climate Change eutrophying emissions in LCIA.
2013: The Physical Science Basis. International Journal of Life Cycle
Contribution of Working Group I to the Assessment 13(6): 477-486.
Fifth Assessment Report of the
Intergovernmental Panel on Climate SAS. 2003. Statistical Analysis System: SAS
Change. Cambridge and New York: Release 9.1 for Windows. NC: SAS
Cambridge University Press. Institute Inc. 5121 p.

50

Journal of Agri. Research & Extension 38(1): 40-51

Seppälä, J., M. Posch, M. Johansson and Tayefeh, M., S.M. Sadeghi, S.A. Noorhosseini,
J.P. Hettelingh. 2006. Country- J. Bacenetti and C.A. Damalas. 2018.
dependent characterization factors for Environmental impact of rice production
acidification and terrestrial based on nitrogen fertilizer use.
eutrophication based on accumulated Environmental Science and Pollution
exceedance as an impact category Research 25: 15885-15895.
indicator. International Journal of Life
Cycle Assessment 11(6): 403-416. Thanawong, K., S.R. Perret and C. Basset-Mens.
2014. Eco-efficiency of paddy rice
Struijs, J., A.H.W. Beusen, H. van Jaarsveld and production in Northeastern Thailand:
M.A.J. Huijbregts. 2009. Chapter 6: a comparison of rain-fed and irrigated
Aquatic Eutrophication. [Online]. cropping systems. Journal of Cleaner
Available http://www.lcia-recipe.net. Production 73: 204-217. [Online].
(8 February 2020). Available http://dx.doi.org/10.1016/
j.jclepro.2013.12.067 (20 March 2020).

51

วารสารวิจยั และสง่ เสริมวชิ าการเกษตร 38(1): 52-64

การใช้วัสดุเหลือท้ิงยาสูบเปน็ แหล่งธาตไุ นโตรเจนสาหรบั การผลิตป๋ยุ อนิ ทรีย์
โดยเทคโนโลยกี องสถิตดดู อากาศ

Tobacco Waste Residue as the N-source for Composting
by Using Negative Pressure Mode Operation

บญั จรตั น์ โจลานันท์1* และเกศสุดา สิทธสิ ันติกุล2
Banjarata Jolanun1* and Katesuda Sitthisuntikul2

1คณะวิศวกรรมศาสตร์ มหาวิทยาลยั เทคโนโลยีราชมงคลล้านนาเชียงใหม่ เชียงใหม่ 50300
2คณะเศรษฐศาสตร์ มหาวทิ ยาลัยแมโ่ จ้ เชยี งใหม่ 50290

1Faculty of Engineering, Rajamangala University of Technology Lanna, Chiang Mai, Thailand 50300
2Faculty of Economics, Maejo University, Chiang Mai, Thailand 50290
*Corresponding author: [email protected]

Abstract Received: March 26, 2020
Revised: July 15, 2020
Accepted: September 16, 2020

The objectives of this research were 1) to apply the tobacco waste residues as major nutrient
sources for community-based composting and 2) to investigate the effectiveness of negative pressure
mode composting and compost quality for agricultural use of toxic free farming groups of On-Tai
municipality, Chiang mai. Two exterior composting piles (1 ton/pile) with dry weight ratio of tobacco
waste residues: dry leaves at 300:300 kg (1:1) amended with the organic fertilizer pellets as an inoculum
of about 5% per pile (wt,db) were demonstrated. The initial condition of the C/N ratio and moisture
content was controlled of 20-25 and 60-65%, respectively. Changes in the physical and chemical
properties of the compost were monitored throughout the study (60 days) and the cost-benefit analysis
of negative pressure mode composting was also examined. Results revealed that the tobacco waste
residues were comprised of high content of the N (3.08%) and organic matter, whereas the content of
heavy metals (Pb, Cr, Hg) found was low (<0.05 mg/kg). The performance of negative pressure mode
composting rapidly achieved the thermophilic temperatures and leveled off at 61.7-63.0ºC for 36 days.
The final quality of compost was acceptable according to the recommended Thai standard criteria
regulated by Department of Agriculture of Thailand (2548/2551 B.E.). The application of negative
pressure mode composting offers the average production rate of compost of about 12 ton/year (wt,db),
while the payback period and the cost per kg-compost are 1.36 year (16.32 month) and 0.75 Baht/kg-
compost.

Keywords: tobacco residues, nitrogen source, compost, composting, negative pressure

52

Journal of Agri. Research & Extension 38(1): 52-64

บทคัดย่อ คาสาคญั : วสั ดเุ หลอื ท้งิ ยาสบู แหลง่ ธาตุไนโตรเจน ปยุ๋
การหมกั ปยุ๋ ดูดอากาศ
การวิจยั นี้มวี ตั ถุประสงคห์ ลกั 1) เพ่อื ประยุกต์ใช้
วัสดุเหลือทิ้งยาสูบเป็นแหล่งธาตุอาหารหลักในการผลิต คานา
ปุ๋ยอินทรีย์ระดับชุมชน และ 2) เพื่อประเมินประสิทธิผล
เทคโนโลยีกองสถิตย์ดูดอากาศและคุณภาพปุ๋ยอินทรีย์ จากปัญหาการปนเปื้อนสารเคมีที่ตรวจพบใน
สาหรับการใช้ประโยชน์ด้านเกษตรของกลุม่ เกษตรปลอด เลือดของเกษตรกร และการเสื่อมโทรมของทรัพยากรดิน
สารพิษ เทศบาลตาบลออนใต้ จังหวัดเชียงใหม่ โดย เนื่องจากการใช้สารเคมใี นการผลติ ติดต่อกันค่อนข้างนาน
ทาการศึกษากองหมักขั้นนาร่องขนาด 1 ตันต่อกอง ในปริมาณมาก ส่งผลให้ชุมชนเกษตรกรในเทศบาล
(จานวน 2 ซ้า) วัสดุเหลือทิ้งยาสูบและเศษใบไม้แห้ง ตาบลออนใต้ได้ตระหนัก ประกอบกับการสนับสนุนจาก
ถูกผสมที่อัตราส่วน 300:300 กิโลกรัม (1:1) โดยมวล หน่วยงานด้านการเกษตร และด้านสุขภาพที่เกี่ยวข้องใน
และผสมปุ๋ยอินทรีย์ชนิดเม็ดร้อยละ 3-5 เป็นต้น พ้นื ที่ จงึ ไดร้ วมกลุ่มทาการเกษตรโดยเนน้ การผลิตพืชและ
เชื้อจุลินทรีย์ ค่าอัตราส่วนคาร์บอนต่อไนโตรเจน (C/N) ผักปลอดสารพิษ ซึ่งการรวมกลุ่มเกษตรปลอดสารพิษ
และค่าความชื้นเริ่มต้นอยู่ในช่วง 20-25 และร้อยละ 60-65 ดังกล่าว ทาให้เกษตรกรในพ้ืนที่ได้ค้นพบความเปลี่ยนแปลง
ตามลาดับ ตลอดระยะเวลาการหมักได้ศึกษาการ ในทางบวกที่เกิดขึ้นอย่างค่อยเป็นค่อยไปทั้งด้านอาชีพ
เปลี่ยนแปลงสมบัติทางกายภาพและทางเคมีของปุ๋ยหมัก และสุขภาพ อย่างไรก็ตามจากการลงพื้นที่สารวจของ
จนสิ้นสุดการสังเกตการณ์ (60 วัน) รวมทั้งการวิเคราะห์ คณะผู้วิจัย พบว่ากลุ่มเกษตรปลอดสารพิษ (เทศบาล
ผลทางเศรษฐศาสตร์เบื้องต้น ผลการศึกษาพบว่าวัสดุ ตาบลออนใต้) ได้ประสบปัญหาการพึ่งพาตนเองด้าน
เหลือทิ้งยาสูบมีปริมาณไนโตรเจน (ร้อยละ 3.08 โดย ปัจจยั การผลิตอยา่ งมาก เนอื่ งจากปัจจบุ นั กลุม่ ผ้เู ลย้ี งสัตว์
น้าหนัก) และปริมาณอินทรีย์วัตถุค่อนข้างสูง ขณะที่ ในชุมชนได้เก็บรวบรวมมูลสัตว์ไว้จาหน่ายเองโดยตรง
ปริมาณสารกลุ่มโลหะหนัก เช่น ตะกั่ว โครเมียม ซึ่งแต่เดิมจะให้กลุ่มเกษตรปลอดสารพิษนาไปกาจัดโดย
แคดเมียม และปรอท มีค่าต่ากว่า 0.05 มิลลิกรัมต่อ ผลิตเป็นปุ๋ยอินทรีย์ ดังนั้นกลุ่มเกษตรปลอดสารพิษ
กโิ ลกรัม การหมกั วสั ดเุ หลอื ท้ิงยาสบู ร่วมกับเศษใบไม้แห้ง เทศบาลตาบลออนใต้จึงขาดแคลนมูลสัตว์สาหรับการใช้
โดยประยุกต์ใช้เทคโนโลยีแบบกองสถิตดูดอากาศให้ เป็นวัตถุดิบและแหล่งธาตุอาหารหลัก (ไนโตรเจน/
ประสิทธิภาพการย่อยสลายและเข้าสู่ช่วงการหมักแบบ ฟอสฟอรัส/โพแทสเซียม) ในการผลติ ปุย๋ อินทรยี ์ การขาด
เทอร์โมฟิลิค (61.7-63.0°ซ.) อย่างรวดเร็วและนานถึง แคลนวัตถุดิบหรือวัสดุเหลือทิ้งที่มีศักยภาพเพื่อใช้เป็น
36 วัน คุณภาพของปุ๋ยหมักที่ได้ผ่านเกณฑ์มาตรฐาน แหล่งธาตุอาหารหลัก โดยเฉพาะแหล่งธาตุไนโตรเจน
ปุ๋ยอินทรีย์ซึ่งกาหนดโดยกรมวิชาการเกษตร กระทรวง สาหรับการผลิตปุ๋ยอินทรีย์ได้ส่งผลกระทบต่อการทา
เกษตรและสหกรณ์ (2548/2551) ระบบการหมักแบบ เกษตรปลอดสารพิษและความอย่างย่ังยนื ของกลุ่มเกษตร
กองสถิตดูดอากาศสามารถผลิตปุ๋ยหมักที่อัตราเฉล่ีย ปลอดสารพษิ เทศบาลตาบลออนใต้
12 ตันต่อปี (มวลเปียก) โดยระบบการหมักมีระยะเวลา
คืนทุน 1.36 ปี (16.32 เดือน) และค่าใช้จ่ายในการผลิต ดว้ ยพื้นทเ่ี ทศบาลตาบลออนใต้ จัดเป็นพนื้ ทหี่ นึ่ง
เฉลีย่ 0.75 บาทตอ่ กิโลกรมั ป๋ยุ หมกั ในเขตภาคเหนือตอนบนท่ีเกษตรกรได้รบั การส่งเสริมจาก
ภาครัฐ (โรงงานยาสูบ) ให้ทาการเพาะปลูกพืชยาสูบเป็น

53

วารสารวจิ ัยและส่งเสรมิ วชิ าการเกษตร 38(1): 52-64

รายได้เสริมหลังฤดูทานา โดยเฉพาะพืชยาสูบสายพันธุ์ ศัตรูพืชด้านการเกษตรได้ดี เช่นเดียวกันกับพืชสมุนไพร
เวอร์ยิเนียร์ ประกอบกับพืชยาสูบเป็นพืชที่ใช้น้าน้อยให้ และพืชท้องถิ่นชนิดอื่น เช่น หางไหล บอระเพ็ด และ
ผลผลิตสูงในระยะเวลาอันสั้น (ประมาณ 90 วัน) รวมถึง ยคู าลิปตัส เป็นต้น (Yodsing, 2009; Shakeel, 2014) ดงั นนั้
เป็นพืชที่ได้รับโควตาในการปลูกและการประกันราคารบั โครงการวิจัยนี้ จึงมุ่งเน้นการกาจัดวัสดุเหลือทิ้งยาสูบ
ซื้อล่วงหน้าจากโรงงานยาสูบ จึงช่วยลดความเสี่ยงต่อ ในท้องถิ่นในเทศบาลตาบลออนใต้ สกู่ ารใชป้ ระโยชน์ด้าน
ภัยแล้ง และการขาดทุนให้แก่เกษตรกรออนใต้ ซึ่งแตกต่าง ปัจจัยการผลิตให้แก่กลุ่มเกษตรปลอดสารพิษอย่างเป็น
จากการปลูกพืชไร่ชนดิ อื่นท่ีอาจมีความตอ้ งการน้าสูงกว่า รูปธรรมและถูกต้องตามหลักวิชาการ โดยใช้วัสดุเหลือท้ิง
และมีความผันผวนของราคาซื้อขาย จากการลงพื้นที่ ยาสูบเป็นแหล่งธาตุอาหารหลักทดแทนการใช้มูลสัตว์ในการ
สารวจและรวบรวมข้อมูลการผลิตพืชยาสูบและเศษวัสดุ ผลิตปุ๋ยอินทรีย์ด้วยเทคโนโลยีกองสถิตดูดอากาศ (Negative
เหลือทิ้ง พบว่าในพื้นที่เทศบาลตาบลออนใต้มีอัตราการ pressure mode composting) ภายใต้เงื่อนไขอัตราการดูด
ผลิตพืชยาสูบมากกว่า 100 ตัน (มวลเปียก) ต่อปี และมี อากาศและการใช้พลังงานที่ค่อนข้างต่า ซึ่งสามารถส่งเสริม
โรงบ่มยาสูบทั้งของเอกชน (สหกรณ์เครดิตยูเนี่ยน) และ ให้กระบวนการไฮโดรไลซิส (Hydrolysis) ในช่วงต้นของ
เตาบ่มชุมชนกระจายในพื้นที่มากกว่า 50 เตาบ่ม โดย การหมักเกิดขึ้นได้ดี สามารถพัฒนาอุณหภูมิการหมักแบบ
ไดร้ บั โควตา้ การบ่มใบยาจากโรงงานยาสูบประมาณ 3 ตนั เทอร์โมฟิลิค (Thermophilic composting) และควบคุม
ต่อเตาบ่ม ดังนั้น พื้นที่เทศบาลตาบลออนใต้จึงมีเศษ ความชื้นของกองหมักได้อย่างมีประสิทธิภาพ (Jolanun et al.,
ชีวมวลเหลือทิ้งยาสูบ (ก้านยาสูบ เศษใบยาสูบ และเศษฝุ่น 2016) ประโยชน์ทางตรงและทางอ้อมที่เกิดขึ้น นอกจาก
ใบยา) ซึ่งเป็นของเสียที่เกิดขึ้นจากกระบวนการปลูกพืช เป็นการลดค่าใช้จ่าย (มูลสัตว์) ในการผลิตปุ๋ยอินทรีย์
ยาสูบ (เศษสด) และการบ่มใบยา (เศษก้านและใบยา) ใน ให้แก่เกษตรกร ส่งเสริมปัจจัยการผลิต การบารุงและ
ปริมาณสูงโดยเฉลี่ยประมาณ 10 ตันต่อปี ซึ่งหากมีการ ปรับปรุงธาตุอาหารให้แก่ดิน ผลลัพธ์ที่ได้ยังถือเป็นการ
จัดการที่ไม่เหมาะสม เช่น การเผาทาลาย อาจก่อให้เกิด ส่งเสริมและขับเคลื่อนเกษตรปลอดสารพิษ ซึ่งมีความ
ปัญหามลภาวะต่อสิ่งแวดล้อมสู่ชุมชน (ดิน น้า อากาศ) ปลอดภัยต่อผู้บริโภคและเป็นมิตรต่อคุณภาพสิ่งแวดลอ้ ม
ได้โดยง่ายและยากที่จะหลีกเลีย่ ง โดยรวมของชมุ ชนเทศบาลตาบลออนใต้

วัสดุเหลือทิ้งยาสูบจัดเป็นของเสียที่เป็นพิษต่อ วธิ ีดาเนินการวจิ ยั
สิ่งแวดล้อม จาเป็นต้องมีการจัดการที่เหมาะสมอย่าง
ถูกต้องตามหลักวิชาการเพื่อป้องกันการปนเปื้อนสาร กรอบแนวคิดของการวจิ ยั
มลพิษสสู่ ่งิ แวดล้อมของชุมชน อย่างไรกต็ าม จากรายงาน กรอบแนวคิดการวิจัย (Figure 1) ได้อธิบายถึง
Shakeel (2014) พบว่าวัสดุเหลือทิ้งยาสูบมีปริมาณธาตุ
ไนโตรเจน (ร้อยละ 2.35) และโพแทสเซียม (ร้อยละ 1.95) ความเชื่อมโยงระหว่างบริบทของกลุ่มเกษตรออนใต้และ
ค่อนขา้ งสูง และยังมปี รมิ าณธาตุฟอสฟอรสั (937 ไมโครกรมั การจัดการวัสดุเหลือทิ้งด้วยเทคโนโลยีการหมักปุ๋ย โดย
ต่อกรัม) ที่เพียงพอต่อความต้องการในการเจริญเติบโต การประยุกต์ใช้เทคโนโลยีกองสถิตดูดอากาศ (Negative
ของพืช นอกจากนี้ งานวิจัยที่ผ่านมาหลายผลงานได้บ่งช้ี pressure mode composting) ภายใต้เงื่อนไขการใช้
ว่า สารสกัดจากพืชยาสูบ (Nicotiana tabacum L.) ซึ่งมี พลังงานที่ค่อนข้างต่า ขณะเดียวกัน การดาเนินระบบไม่
นิโคติน (Nicotine) เป็นสารประกอบอัลคาลอยด์ชนิดหน่ึง ยุ่งยากซับซ้อน ไม่ต้องการแรงงานและผู้เชี่ยวชาญในการ
สามารถให้ฤทธิ์ทางชีวภาพในการกาจัดและฆ่าแมลง ควบคุมระบบ มีต้นทุนต่า จึงเป็นเทคโนโลยีทางเลือกที่

54

Journal of Agri. Research & Extension 38(1): 52-64

เหมาะสมในการจัดการวัสดุเหลือทิ้งยาสูบเป็นแหล่งธาตุ วสั ดทุ ดลองและอปุ กรณ์
อาหารหลัก เพื่อผลิตปยุ๋ อินทรีย์ให้แกก่ ลุ่มเกษตรกรปลอด วัสดเุ หลือทง้ิ ยาสบู และเศษใบไมแ้ หง้ (บลั กิง้ เอเจนท)์
ส า ร พ ิ ษ ข อ ง เ ท ศ บาล ต าบ ลอ อ นใ ต้ อ ย ่า งม ี ปร ะส ิทธิผล
ดังนั้น การผลิตปุ๋ยหมกั จากวัสดุเหลือท้ิงยาสูบจึงสามารถ ที่ใช้ในการศึกษารวบรวมในพื้นที่เทศบาลตาบลออนใต้
ส่งผลบวกต่อฐานเศรษฐกิจ สงั คม และสิง่ แวดลอ้ มโดยรวม โดยวัตถุดิบจะถูกสับย่อยเพื่อลดขนาดลงและทาการ
ให้แก่ชุมชนเกษตรกรออนใต้ ทั้งในด้านการอนุรักษ์ วิเคราะห์สมบัติทางกายภาพและเคมีก่อนนาไปขึ้นกอง
สิ่งแวดล้อม รายไดค้ รัวเรอื น และการพัฒนาอย่างยง่ั ยนื หมักปุ๋ย (Table 1) สาหรับระบบเทคโนโลยีกองสถิตดูด
อากาศท่ใี ชใ้ นการทดสอบ Figure 2

Low water plant Food safety
Agricultural income Environmental friendly production

On-tai municipality

Tobacco waste Biomass
residues residues

Tobacco farming groups Toxic free farming groups

Tobacco waste residues management Composting technology N-rich Compost
Value added utilization of waste

Waste flows
Benefit flows

Figure 1 Conceptual framework of research

55

วารสารวจิ ัยและส่งเสริมวิชาการเกษตร 38(1): 52-64

Table 1 Physical and chemical characteristics of composting materials

Properties Experimental materials

Bulk density (g/cm3) Tobacco waste residues Bulking agent
Moisture content (%)
pH 0.87 0.84
EC (dS/m)
N (%) 12.01 18.34
C (%)
Ash (%) 6.06 6.79
C/N
Pb (mg/kg) 1.96 0.13
Cr (mg/kg)
Cd (mg/kg) 3.08 1.29
Hg (mg/kg)
40.23 50.19
Note: The values are means in duplicates
27.58 9.66

13.23 38.46

<0.005 –

0.008 –

0.021 –

<0.005 –

Figure 2 Negative pressure mode composting system

การดาเนินงาน สาหรับใช้เป็นต้นเชื้อจุลินทรีย์ที่อัตราส่วนผสมร้อยละ 5
สาหรับการศึกษาประสิทธิภาพและประสิทธิผล โดยมวลตอ่ กอง (30 กก./กอง) หลงั จากนั้นทาการขึ้นกอง
หมักจานวน 2 กอง (2 ซ้า) ทาการปรับความชื้นเริ่มต้น
ของเทคโนโลยีระบบกองสถติ ดดู อากาศ ในการเริม่ ต้นการ ให้แก่กองหมักอยู่ในช่วงร้อยละ 50-60 โดยมวลผสมของ
หมัก วัสดุหมักจะถูกผสมให้เข้ากันระหว่างปริมาณใบไม้ วัสดุหมักหลังปรับความชื้นมีค่าประมาณ 1 ตันต่อกอง
แห้ง:วัสดุเหลือทิ้งยาสูบ ที่อัตราส่วน 1:1 ประมาณ (มวลเปียก) สาหรับค่าอัตราส่วนคาร์บอนต่อไนโตรเจน
300:300 กก. (มวลแห้ง) โดยผสมปุ๋ยอินทรีย์ชนิดเม็ด

56

Journal of Agri. Research & Extension 38(1): 52-64

(C/N) เริ่มต้นของการหมักทั้งสองกองมีค่าประมาณ นอกจากนี้ ท าการประเมินผลเชิงเทคนิคและเชิง
(20-25) และความสูงเริ่มต้นของกองหมักทั้งสองกองสูง เศรษฐศาสตร์เบ้อื งต้น รวมทัง้ การวเิ คราะหข์ ้อมลู ทางสถิติ
ประมาณ 1.20 เมตร ตามลาดบั ได้แก่ การวิเคราะห์ค่าเฉลี่ย ค่าเบี่ยงเบนมาตรฐาน และ
การทดสอบ Paired t-Test ท่ีระดับความเชอ่ื ม่นั ท่ี 95%
ตลอดระยะเวลาการศึกษา ได้กาหนดช่วงเวลา
การดูดอากาศ (0.30 ลบ.ม.ต่อวันต่อกอง) ให้สัมพันธ์กับ ผลการวจิ ัยและวจิ ารณ์
กิจกรรมการย่อยสลายและการพัฒนาอุณหภูมิที่เกิดข้ึน
ภายในกองหมัก โดยใชพ้ ัดลมดูดอากาศขนาด 0.5 แรงม้า การเปลี่ยนแปลงสมบัติทางกายภาพและทางเคมีของ
(Figure 2) และกาหนดช่วงเวลาการดูดอากาศเริ่มต้นท่ี วัสดุหมกั
2 ชม.ต่อวัน ควบคู่กบั การตรวจวดั การพัฒนาอณุ หภมู ิของ
กองหมัก หากการพัฒนาอุณหภูมิช่วงเทอร์โมฟิลิคของ ผลการศึกษาประสิทธิภาพการหมักปุ๋ยด้วย
กองหมักลดลงต่ากว่า 60oซ. จะทาการปรับลดช่วงเวลา เทคโนโลยีกองสถิตดูดอากาศ ที่อัตราส่วนผสมใบไม้แห้ง:
การดูดอากาศเหลือเพียง 1 ชม.ต่อวัน และเมื่ออุณหภูมิ วัสดุเหลือทิ้งยาสูบประมาณ 1:1 หรือ 300:300 กก.
ของกองหมกั ลดลงประมาณ 50oซ. หรอื ตา่ กวา่ จะทาการ (มวลแห้ง) และผสมปุ๋ยอินทรีย์ชนิดเม็ดสาหรับใช้เป็น
หยุดการดูดอากาศ โดยจะด าเนินระบบการหมัก ต้นเช้อื จุลินทรีย์ทอ่ี ตั ราส่วนผสมโดยมวลร้อยละ 5 ต่อกอง
แบบกองกลางแจ้งไม่มีการพลิกกลบั กองแทน (Windrow (30 กก./กอง) ทาการขึ้นกองหมักขนาด 1 ตันต่อกอง
composting) จนสิ้นสุดการหมกั จานวน 2 ซ้าชุดการทดลอง ภายใต้เงื่อนไขการปรับค่า
ความชื้นเริ่มต้นในช่วงร้อยละ 50-60 และค่าอัตราส่วน
การเกบ็ ตวั อย่างและการวเิ คราะหข์ อ้ มูล คาร์บอนต่อไนโตรเจน (C/N) เริ่มต้นประมาณ 20-25
กรณีการเก็บตัวอย่างจากกองหมักทั้งสองกอง พบว่าการเปลี่ยนแปลงสมบัติทางกายภาพ และเคมีของ
วสั ดุหมักตลอดชว่ งระยะเวลาการหมกั (60 วัน) มดี ังน้ี
ตลอดชว่ งระยะการหมักปุย๋ ทาการแบง่ ความสูงและความ
กว้างของกองหมักออกเป็น 3 ส่วน แล้วทาการสุ่มเก็บ การเปลี่ยนแปลงอณุ หภมู ิ
ตัวอย่างวัสดุหมัก ณ ตาแหนง่ ทีร่ ะดับ 1/3 และ 2/3 ของ ผลการศึกษาพบว่าอุณหภูมิเริ่มต้นของกองหมัก
ความสูงและความกวา้ งของกองหมักให้ทวั่ ถงึ หลงั จากน้ัน
จึงคลุกเคล้าตัวอย่างให้เป็นตัวแทนของวัสดุหมักก่อน ทั้ง 2 ชุดการทดลอง มีค่าใกล้เคียงกัน คือ 19.3-19.7oซ.
นาไปวิเคราะห์ สาหรับตัวอย่างเพื่อการวิเคราะห์ใน หลงั จากนั้นอุณหภมู ิของกองหมักทง้ั สองกองได้พัฒนาเข้า
หอ้ งปฏบิ ัตกิ ารทงั้ ในส่วนของวัสดุทดลอง ได้แก่ วสั ดเุ หลือ สูช่ ่วงการหมักแบบเทอร์โมฟิลคิ (45-65oซ.) อยา่ งรวดเร็ว
ทิ้งยาสูบและเศษใบไม้แห้ง รวมทั้งวัสดุหมักซึ่งสุ่มเก็บ ภายใน 5 วันแรกของการหมักปุ๋ย โดยอุณหภูมิสูงสุด
จากกองหมัก จะทาการสุ่มตัวอย่างด้วยวิธีการแบ่งสี่ ที่วัดได้เฉลี่ยทั้งสองกองอยู่ในช่วง 61.7-63oซ. ซึ่ง
(Quartering) โดยแบ่งกองวัสดุออกเป็น 4 ส่วน ท่ี ระยะเวลาการพัฒนาอุณหภูมิในช่วงเทอร์โมฟิลิคของทั้ง
ใกล้เคียงกัน แล้วเลือก 2 ส่วน ที่กองอยู่ตรงกันข้ามมา สองกองพบว่านานประมาณ 36 วัน หลังจากนั้นอุณหภูมิ
รวมกัน ส่วนที่เหลือแยกทิ้งไป ทาการคลุกเคล้าให้เข้ากัน ของกองหมักทั้งสองกองจึงค่อยๆ คลายตัวลดต่าลงเข้าสู่
อีกครั้ง ทาซ้าไปเรื่อยๆ จนกระทั่งได้ตัวอย่างวัสดุเพ่ือการ อุณหภูมิสิ่งแวดล้อม ทั้งนี้ตลอดช่วงระยะเวลาการหมัก
วิเคราะห์อย่างน้อยประมาณ 2 กก. เพื่อการวิเคราะห์ใน อุณหภูมิส่ิงแวดล้อมอยู่ในช่วงประมาณ 19-30oซ. และท่ี
ห้องปฏิบัติการ (จานวน 2 ซ้า) สาหรับการวิเคราะห์การ สิ้นสุดการหมัก (60 วัน) พบว่าอุณหภูมิกองหมักของท้ัง
เปลี่ยนแปลงสมบัติทางกายภาพและเคมีในห้องปฏิบตั กิ าร สองชุดการทดลองมีค่าอยู่ในช่วง 34-36oซ. ตามลาดับ
อ้างอิง Soil and Plant Analysis Council, Inc. (1999) (Figure 3)

57

วารสารวจิ ัยและสง่ เสริมวชิ าการเกษตร 38(1): 52-64

Figure 3 Changes of temperature profiles

การเพิ่มข้ึนอย่างรวดเรว็ ของอุณหภูมิในกองหมัก ในกองหมัก (Process to Further Reduced Pathogens,
เป็นผลของความร้อน (Metabolic heat) ที่เกิดขึ้นจาก PFRPs/App.B of 40CFR Part 503) ( Jolanun, 2013;
กิจกรรมการย่อยสลายสารอินทรีย์ในวัสดุหมักโดย Epstein, 1997; Polprasert, 1996)
จุลินทรีย์ ดังนั้น การพัฒนาอุณหภูมิของทั้งสองกองที่เขา้
สู่ช่วงการหมักแบบเทอร์โมฟิลิคอยา่ งรวดเร็วและสามารถ การเปล่ียนแปลงความเป็นกรด-ด่าง
รักษาอุณหภูมิช่วง 61.7-63oซ. ได้อย่างรวดเร็วและนาน ในช่วงแรกของการหมัก ค่าความเป็นกรด-ด่าง
ถึง 36 วัน บ่งชี้ว่าการหมักปุ๋ยวัสดุเหลือทิ้งจากยาสูบ
ร่วมกับเศษใบไม้แห้งโดยใช้ปุ๋ยอินทรีย์ชนิดเม็ดเป็นต้น (pH) เริ่มต้นของทั้งสองชุดการทดลองมีค่าค่อนข้าง
เช้อื จุลินทรียใ์ ห้ประสิทธผิ ลการหมกั ทดี่ ี การควบคุมปัจจัย ใกล้เคียงกัน คือ 6.6-6.8 หลังจากนั้นค่า pH เพิ่มสูงข้ึน
เร่มิ ตน้ ของการหมกั คือ คา่ C/N (20-25) และคา่ ความชน้ื อยา่ งรวดเรว็ คอ่ นข้างเปน็ ด่างอยใู่ นชว่ ง 8.5-10.0 ภายใน
(50-60%) ของกองหมักอยู่ในช่วงที่เหมาะสม นอกจากนี้ 15 วันแรกของการหมัก หลังจากวันที่ 25 ของการหมัก
เนื่องจากระบบการหมกั ทงั้ สองกองสามารถรักษาอณุ หภูมิ เป็นต้นไป ค่า pH ของทั้งสองกองหมักมีค่าลดลงและ
ของกองหมกั ใหส้ งู กว่า 55oซ. ไดน้ านกว่า 15 วัน จึงส่งผล แปรปรวนเล็กน้อยอยู่ในช่วง 8.0-9.0 จนสิ้นสุดการหมัก
ต่อประสิทธิภาพในการกาจัดและลดปริมาณเชื้อโรค (Figure 4)

58

Journal of Agri. Research & Extension 38(1): 52-64

Figure 4 Changes of pH profiles

ในช่วงแรกของการหมัก การเพมิ่ ขน้ึ ของค่าความ การเปลี่ยนแปลงอินทรีย์คาร์บอนทั้งหมดและ
เป็นกรด-ด่าง (pH) สอดคลอ้ งกับการเพ่ิมขึน้ อย่างรวดเร็วของ ค่าจลน์ศาสตร์การหมัก
อุณหภูมิของกองหมัก ทั้งนี้เป็นผลเนื่องจากกระบวนการ
Mineralization ของสารประกอบไนโตรเจนที่เปลี่ยนรูปเป็น จากการศึกษาพบว่าปริมาณอินทรีย์คาร์บอน
แอมโมเนียมอิออน (NH4+-N) ที่ละลาย จึงส่งผลให้ค่า pH ของ ทั้งหมด (TOC) เริ่มต้นของทั้งสองชุดการทดลองมีค่า
วัสดหุ มกั เพม่ิ สงู ข้นึ มีค่าเป็นด่างในช่วงประมาณ 8.5-10.0 เท่ากับร้อยละ 39.1-43.4 และในชว่ ง 14 วันแรกของการ
อย่างไรก็ตาม ในทางทฤษฎีเมื่อระยะเวลาการหมักนาน หมัก พบว่าค่าอินทรีย์คาร์บอนของทั้งสองชุดการทดลอง
ขึน้ และวสั ดุหมกั มคี วามเสถียรมากยิง่ ขน้ึ ค่า pH ของวัสดุ ลดลงอยา่ งรวดเร็วอยู่ในชว่ งร้อยละ 30-35 หลังจากนนั้ คา่
หมักค่อยๆ ลดต่าลงเข้าสู่ค่า pH ที่เป็นกลาง และค่อนข้าง อินทรีย์คาร์บอนของทั้งสองชุดการทดลองจึงค่อยๆ
คงที่เมื่อการย่อยสลายสารอินทรีย์ใกล้สิ้นสุดลง (Jolanun ลดต ่าลงมีค่าประมาณร้อยละ 30 จนสิ้นสุดการ
etal., 2014; Jolanun, 2013; Jolanun and Towprayoon, 2010; สังเกตการณ์ (60 วัน) สาหรับค่าจลน์ศาสตร์การหมัก
Jolanun et al., 2005; Epstein, 1997; Polprasert, 1996). (k-rate) พบว่าค่าคงที่การย่อยสลายอนิ ทรีย์คาร์บอนของ
ซึ่งค่า pH ที่สิ้นสุดการหมัก (8.4-8.5) ของทั้งสองกอง ทั้งสองชุดการทดลองเป็นไปตามปฏิกิริยาอันดับหนึ่ง
พบว่าเป็นไปตามเกณฑ์มาตรฐานปุย๋ อินทรีย์ของกรมวิชาการ (r2=0.84-0.87) โดยมีค่าอยู่ในช่วง 0.004-0.006 ต่อวัน
เกษตร (2548/2551) ซง่ึ กาหนดอยู่ใน ช่วง 5.5-8.5 (Figure 5)

59

วารสารวจิ ัยและส่งเสรมิ วชิ าการเกษตร 38(1): 52-64

TOC (%) 45 exp.1
40 exp.2
35 50 60
30 y = 36.678e-0.004x R² = 0.8721
25 y = 39.875e-0.006x R² = 0.8439
20
10 20 30 40
0
CoCmopmopsotisntginTgiTmime (eD(Daya)y)

Figure 5 Changes of total organic carbon and the kinetic plot of composting

สาหรับการลดลงของอินทรีย์คาร์บอน (TOC) คุณภาพปุย๋ หมักจากวสั ดุเหลือทงิ้ ยาสบู
เป็นผลจากกิจกรรมการย่อยสลายสารอินทรีย์โดย หลังจากวันที่ 60 ของการหมัก (สิ้นสุดการ
จุลินทรีย์ในกองหมัก ดังนั้น การพัฒนาอุณหภูมิของกอง
หมักที่สูงในช่วงการหมักแบบเทอร์โมฟิลิค (61.7-63oซ.) สังเกตการณ์) ผลการศึกษาพบว่า วัสดุหมักของทั้งสอง
ประกอบกับการควบคุมความชื้นที่เหมาะสมตลอด กองไดแ้ ปรสภาพเป็นปุ๋ยหมัก เน้ือวสั ดแุ ละกล่ินมีลักษณะ
ระยะเวลาการหมัก (50-60%) จึงส่งผลให้ค่าอินทรีย์ คล้ายดินและมีสีน้าตาลเข้ม จากผลการวิเคราะห์คุณภาพ
คาร์บอนของวัสดุหมักทั้งสองกองลดลงอย่างรวดเร็ว ปุ๋ยหมัก (Table 2) พบว่าปุ๋ยหมักจากวัสดุเหลือทิ้งยาสบู
ดังนั้นการลดลงของค่าอินทรีย์คาร์บอนอย่างต่อเนื่อง มีคุณภาพเป็นไปตามเกณฑ์มาตรฐานปุ๋ยอินทรีย์ท่ีกาหนด
ตลอดระยะเวลาการหมักบ่งชี้ว่า เทคโนโลยีการหมักแบบ โดยกรมวิชาการเกษตร กระทรวงเกษตรและสหกรณ์
กองสถิตดูดอากาศสามารถประยุกต์ใช้ในการหมักวัสดุ (2548/2551) นอกจากนี้ยังพบว่า ปุ๋ยหมักจากวัสดุเหลอื
เหลือทิ้งยาสูบร่วมกับเศษใบไม้แห้งอย่างมีประสิทธิผล ท้งิ ยาสบู สามารถใช้เป็นแหลง่ ธาตุอาหารหลัก (N) ทดแทน
นอกจากนี้ กระบวนการย่อยสลายทางชีวเคมีในกองหมัก การใช้มูลสัตว์ในการผลิตปุ๋ยอินทรีย์ให้แก่กลุ่มเกษตรกร
พบว่าเป็นไปตามปฏิกิริยาอันดับหนึ่ง (Jolanun et al., ปลอดสารพิษ เทศบาลตาบลออนใต้ ได้เป็นอย่างดีตาม
2016; Jolanun and Towprayoon, 2010; Jolanun วตั ถปุ ระสงคข์ องการวจิ ัย เนื่องจากปยุ๋ หมักจากวัสดุเหลือ
et al., 2005) แ ล ะ ไ ม ่ พ บ ค ว า ม แ ต ก ต ่ า ง ข อ ง ก า ร ทิ้งยาสบู มีปริมาณธาตุไนโตรเจนสงู ถึง 4.6% โดยน้าหนัก
เปลี่ยนแปลงอุณหภูมิและการลดลงของอินทรีย์คาร์บอน ขณะที่ปริมาณธาตุไนโตรเจนในมูลสัตว์ (มูลวัว) ซึ่งรายงาน
ทั้งหมดระหว่างทั้งสองกองอย่างมีนัยสาคัญทางสถิติ โดย Jolanun et al. (2014) มีค่าอยู่ในช่วง 1-2% โดย
(P≥0.05) น้าหนัก นอกจากนี้ ปุ๋ยหมักจากวัสดุเหลือทิ้งยาสูบยังมี
ปริมาณอินทรียวัตถุ (52% โดยน้าหนัก) ที่ค่อนข้างสูง
และไม่สง่ ผลเปน็ พิษต่อพชื (ค่าดชั นีการงอก, GI 86%)

60

Journal of Agri. Research & Extension 38(1): 52-64

Table 2 Properties of final compost produced from tobacco waste residues

Parameters Compost (tobacco waste residues)
Size (passing sieve 12.5x12.5 mm) of particle (%) 100
Moisture (%)
Stones and other consolidated mineral 30% (after curing)
Foreign materials (glass, plastic, metal) none
Organic matter (%, by wt) none
pH 52%
C/N ratio 8.4
EC (dS m-1) 6.2-6.4
N (%, by wt)
P2O5 (%, by wt) 0.46 dS m-1
K2O (%, by wt) 4.6%
Germination index (GI,%) 0.4%
5.8%
Note: The values are means in duplicates 86%

การประเมินผลทางเศรษฐศาสตรเ์ บอื้ งตน้ - ค่าแรงงานคน 300 บาทต่อคนตอ่ วัน (สาหรับ
ในการประเมนิ ผลทางเศรษฐศาสตร์เบือ้ งต้นของ การขน้ึ กองปุ๋ยหมัก จานวน 2 คน สาหรับระบบการหมกั
แบบ 2 กอง)
ระบบเทคโนโลยีกองสถิตดูดอากาศสาหรับการผลิตปุ๋ย
อินทรยี ์จากวสั ดเุ หลือทง้ิ ยาสูบ ทาการประเมนิ ทอี่ ัตราการ - ระยะเวลาเติมอากาศใช้พัดลมขนาด 0.373
ขึ้นกองหมักปุ๋ย (วัสดุเหลือทิ้งยาสูบ+เศษใบไม้แห้ง) kW, Eff. 50% ใชเ้ วลา 2 ชัว่ โมงตอ่ วัน
เฉลี่ยประมาณ 10 ตันต่อปี (มวลเปียก) ทาการขึ้นกอง
หมักพร้อมกนั จานวน 2 กอง (ขนาด 1 ตันต่อกอง) ดังนน้ั - ราคาโรงเรือนช่ัวคราวขนาด 4x6 เมตร ต้นทนุ
รวมวัสดหุ มกั (วสั ดุเหลือท้งิ ยาสูบ+เศษใบไมแ้ ห้ง) ทัง้ หมด ประมาณ 25,000 บาท
เฉลี่ย 20 ตันต่อปี (มวลเปียก) เพื่อคานวณต้นทุน
ค่าใช้จ่ายของระบบ และผลตอบแทน โดยไม่คิดค่าเสื่อม - ปุ๋ยอินทรีย์ชนิดเม็ดราคาเฉลี่ย 350 บาทต่อ
ราคาของระบบ (อายุการใช้งาน >5 ปี) ซึ่งได้กาหนด 1 กระสอบ (50 กก.) หรือคดิ เป็นราคาเฉลย่ี 7 บาท/กก.
เงื่อนไขและข้อมูลประกอบการประเมินผลทาง
เศรษฐศาสตร์เบือ้ งตน้ ดังน้ี - ราคาปุย๋ หมัก คิดท่ีอัตรา 3 บาทตอ่ กก.-ปยุ๋ หมัก
- ไม่คิดราคาเศษวัตถุดิบในการหมัก เนื่องจาก
- ตน้ ทนุ วสั ดอุ ุปกรณ์ของระบบ (จานวน 2 กอง) เป็นวสั ดุเหลอื ทง้ิ ภายในชมุ ชน
รวมประมาณ 15,000 บาท (Table 3) - ระบบผลิตปุ๋ยหมักนี้ผลิตได้ในอัตรา 600 กก.
ต่อกอง (วัสดุหมักเริ่มต้น 1 ตันต่อกอง หรือ 1,000 กก.
ต่อกอง) หรอื คิดเปน็ รอ้ ยละ 60 โดยมวล (มวลเปยี ก)
- ค่าไฟฟ้า อัตราหนว่ ยละ 3 บาท

61

วารสารวจิ ัยและสง่ เสรมิ วิชาการเกษตร 38(1): 52-64

Table 3 Cost estimation for system and equipment

Descriptions System installation (2 Piles)
No. Baht
PVC  4 in (class 8.5, 4 m) 1 pcs 629
PVC  3 in (class 8.5, 4 m) 2 pcs 750
PVC ball valve  4 in 1 pcs 300
PVC ball valve  3 in 2 pcs 560
PVC reducing socket  4 in to  3 in 2 pcs 94
PVC three way elbow  4 in 2 pcs 198
PVC cap  4 in 1 pcs 110
PVC elbow  4 in 2 pcs 198
Triangle steel bracket with PVC net (1.70 m) 2 set 2,000
Blower 1/2 hp (max. air flow rate 250 m3/h) 1 set 5,500
Electric wire VCT no.2 x 2.5 BCC (50 m) 1 set 2,060
Electric control cabinet 1 set 800
Sun shade net (20 m) 1 set 700
Miscellaneous other material - 1,000
- 14,89915,000
Total

Cost estimation was based on the year of 2016-2017. Total cost estimation was approximately 15,000 Baht (2 Piles).

ผลการวิเคราะห์ระยะเวลาคืนทุนและค่าใช้จ่าย ที่อัตราประมาณ 12 ตันต่อปี (มวลเปียก) และหากกาหนด
ในการผลิตเฉลี่ยต่อกิโลกรัมปุ๋ยหมัก (Table 4) พบว่า ราคาปุ๋ยหมักในอัตรา 3 บาทต่อกิโลกรัม ดังนั้น ผลการ
งบลงทุนเริ่มต้น ซึ่งรวมทั้งการจัดสร้างโรงเรือนชั่วคราว วิเคราะห์เศรษฐศาสตร์เบื้องต้นพบว่า การประยุกต์ใช้
(25,000 บาท) และค่าวัสดุอุปกรณ์ (15,000 บาท) ทั้งหมด ระบบการหมักแบบกองสถติ ดูดอากาศใหผ้ ลตอบแทนจาก
รวมเป็นเงิน 40,000 บาท สาหรับค่าใช้จ่ายในการดาเนนิ การขายปุ๋ยหมักประมาณ 36,000 บาทต่อปี ระบบการ
ระบบตอ่ ปี ซึ่งประกอบด้วยค่าไฟฟ้า (900 บาทต่อปี) ค่าปุ๋ย หมักมีระยะเวลาคืนทุนเฉลี่ย 1.36 ปี (16.32 เดือน) และ
อินทรีย์อัดเม็ด (2,100 บาทต่อปี) และค่าแรง (6,000 ค่าใช้จ่ายในการผลิต (Operating cost) เฉลี่ย 0.75 บาท
บาทต่อปี) รวมทั้งสิ้น 9,000 บาทต่อปี ขณะที่ระบบ ตอ่ กโิ ลกรัมปุ๋ยหมกั ตามลาดบั
การหมัก (จานวน 2 กอง) สามารถผลิตปุ๋ยหมักรวมกันได้

62

Journal of Agri. Research & Extension 38(1): 52-64

Table 4 Cost-benefit analysis of negative pressure mode composting (2 piles) Baht

Items 15,000
Fixed capital investment 25,000
40,000
Equipment
Building 900
6,000
Total 2,100
Annual operating cost (Baht/year) 9,000

Electricity (3 Baht/unit/day x 60 day/time x 5 time/year) 12,000
Labor (4 person/time x 300 Baht/day/person x 5 time/year) 36,000
Organic fertilizer pellets (300 kg/yr x 7 Baht) 1.36
0.75
Total
Yearly income (Baht/year)

Quantity of compost (kg-compost/year)
Price of compost (3 Baht/kg-compost)
Payback period (year)
Operating cost per kg-compost (Baht/kg-compost)

Cost-benefit analysis was based on two piles of composting operation.

สรปุ ผลการวิจัย หมักหรือการดูดซับของพืชเข้าสู่ห่วงโซ่อาหาร (ต่ากว่า 0.05
มก./กก.)
ในการจัดการวัสดุเหลือทิ้งยาสูบอย่างถูกต้อง
ตามหลักวิชาการสู่การใช้ประโยชน์ด้านปัจจัยการผลิต การหมักวสั ดุเหลอื ท้งิ ยาสบู ร่วมกับเศษใบไม้แห้ง
ให้แก่กลุ่ม เ กษต รปลอดสา รพ ิษเ ทศบาลต าบลอ อ น ใ ต้ โดยประยุกต์ใช้เทคโนโลยีแบบกองสถิตดูดอากาศให้
สามารถสรปุ ผลได้ดงั นี้ ประสิทธิภาพการย่อยสลายสารอินทรีย์ในกองหมักค่อน
ข้างเรว็ โดยคา่ คงที่การย่อยสลายอนิ ทรยี ค์ าร์บอนท้ังหมด
วัสดุเหลือทิ้งยาสูบมีองค์ประกอบทางเคมีที่ พบว่าเป็นไปตามปฏิกิริยาอันดับหนึ่งและมีค่าอยู่ในช่วง
เหมาะสมและสามารถประยุกต์ใช้เปน็ แหลง่ ธาตุไนโตรเจน 0.004-0.006 ต่อวัน นอกจากนี้การพัฒนาอุณหภูมิของกอง
ทดแทนมูลสัตว์ในการหมักปุ๋ยให้แก่เกษตรกรได้เป็นอย่างดี หมักพบว่าเข้าสู่ช่วงการหมักแบบเทอร์โมฟิลิค (61.7-63ºซ.)
เนื่องจากวัสดุเหลือทิ้งยาสูบมีปริมาณไนโตรเจน (3.08% อย่างรวดเร็วภายใน 5 วันแรกของการหมักและคงระดับ
โดยมวลแห้ง) และปริมาณอนิ ทรียว์ ตั ถคุ อ่ นขา้ งสงู นอกจากนี้ อุณหภูมิที่สูงนานประมาณ 36 วัน จึงให้ประสิทธิผลที่ดี
ไม่พบการปนเปื้อนของสารกลุ่มโลหะหนัก เช่น ตะกั่ว ในการกาจดั และลดปริมาณเช้ือโรคในกองหมัก รวมทั้งคุณภาพ
โครเมียม แคดเมียม และปรอท ในปริมาณที่จะส่งผลเป็นพิษ ของปุ๋ยหมักที่ผ่านเกณฑ์มาตรฐานปุ๋ยอินทรีย์ซึ่งกาหนดโดย
ต่อกิจกรรมการย่อยสลายของจุลินทรีย์ในกระบวนการ กรมวชิ าการเกษตร กระทรวงเกษตรและสหกรณ์ (2548/2551)

63

วารสารวิจัยและสง่ เสรมิ วชิ าการเกษตร 38(1): 52-64

ระบบการหมักแบบกองสถิตดูดอากาศสาหรับ Jolanun, B. 2013. Composting: Science &
ชุมชนสามารถผลิตปุ๋ยหมัก (ขึ้นพร้อมกันจานวน 2 กอง) Technology Simplified. Chiang Mai:
ที่อัตราเฉล่ีย 12 ตันต่อปี (มวลเปียก) โดยให้ผลตอบแทน Mr.James Design and Print. 155 p.
จากการขายปุ๋ยหมักประมาณ 36,000 บาทต่อปี [in Thai].
ขณะเดียวกัน ระบบการหมักมีระยะเวลาคืนทุน 1.36 ปี
(16.32 เดือน) และค่าใช้จ่ายในการผลิตเฉลี่ย 0.75 บาท Jolanun, B., C. Kaewkam, O. Bauoon and
ต่อกโิ ลกรัมปยุ๋ หมัก C. Chiemchaisri. 2014. Turned windrow
composting of cow manure as
กติ ติกรรมประกาศ appropriate technology for zero
discharge of mulberry pulp wastewater.
บทความนี้เป็นส่วนหนึ่งของโครงการวิจัย เรื่อง Environmental Technology
การใชว้ สั ดเุ หลือท้ิงยาสบู เปน็ แหลง่ ธาตุอาหารหลักในการ 35(16): 2104-2114.
ผลิตปุ๋ยอินทรียส์ าหรับกลุ่มเกษตรปลอดสารพิษ เทศบาล
ตาบลออนใต้ จังหวัดเชยี งใหม่ สนับสนุนโดย ศนู ย์สง่ เสริม Jolanun, B., K. Sasudjit and M. Maungrung. 2016.
การวิจัยในภูมิภาคเอเชียของมูลนิธิเกาหลีเพื่อการศึกษา Negative Pressure Mode for Composting
ขั้นสูง ณ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย คณะผู้วิจัยจึง of Wastewater from Mulberry Pulp and
ขอขอบพระคุณมา ณ โอกาสนี้ รวมทั้งกลุ่มเกษตรกร Paper Handicraft. pp. 22-27. In
ปลอดสารพิษ เทศบาลตาบลออนใต้ อาเภอสันกาแพง Proceedings of the 2nd Environment
จงั หวดั เชียงใหม่ ที่สนบั สนุนให้งานวจิ ยั น้สี าเร็จลลุ ่วงไปได้ and Natural Resources International
ดว้ ยดี Conference (ENRIC 2016) 16-17
November 2016. Ayutthaya: Mahidol
เอกสารอา้ งอิง University.

Epstein, E. 1997. The Science of Composting. Polprasert, C. 1996. Organic Waste Recycling
Lancaster: A Technomic Publishing. 487 p. 2nd Edition. Chichester: John Wiley &
Sons Ltd. 412 p.
Jolanun, B., S. Tripetchkul, C. Chiemchaisri,
P. Chaiprasert and S. Towprayoon. 2005. Shakeel, S. 2014. Consideration of tobacco
Effect of moisture content on fed batch dust as organic amendment for soil:
composting reactor of vegetable and A soil & waste management strategy.
fruit wastes. Environmental Earth Sciences 3(5): 117-121.
Technology 26: 293-301.
Soil and Plant Analysis Council, Inc. 1999.
Jolanun, B. and S. Towprayoon. 2010. Novel Soil Analysis Handbook of Reference
bulking agent from clay residue for food Methods. Boca Raton: CRC Press. 247 p.
waste composting. Bioresource
Technology 101(12): 4484-4490. Yodsing, N. 2009. Production of Crude Extract
from Herbs for Insecticides.
Master Thesis. Ubon Ratchathani
Rajabhat University. 95 p. [in Thai].

64

Journal of Agri. Research & Extension 38(1): 65-74

ผลของการใชน้ า้ มันปาล์มดิบเป็นแหลง่ ของแคโรทนี อยด์ในอาหารเปด็ ไข่
ตอ่ สมรรถภาพการผลิต คุณภาพไข่ ระดบั ค่าคลอเลสเตอรอล และวติ ามนิ เอในไข่แดง
Effects of Crude Palm Oil as Carotenoid Source in the Diet of Laying Ducks
on Productive Performance, Egg Quality, Cholesterol and Vitamin A in Yolk

พรี วัจน์ ชูเพ็ง1* จริ วฒั น์ มาลา2 และณัฐพร จุย้ จุลเจิม3
Peerawat Choopeng1*, Jirawat Mala2 and Nuttaporn Juijuljuerm3

1สาขาวชิ าสตั วศาสตร์ คณะวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี มหาวิทยาลยั ราชภฏั สรุ าษฎร์ธานี สรุ าษฎรธ์ านี 84100
2สาขาวชิ าสาธารณสุขศาสตร์ คณะวิทยาศาสตรแ์ ละเทคโนโลยี มหาวิทยาลยั ราชภฏั สุราษฎร์ธานี สรุ าษฎรธ์ านี 84100

3 ศนู ย์วจิ ัยและพัฒนาอาหารสตั วต์ รัง ตรัง 92190
1Program in Animal Science, Faculty of Science and Technology, Suratthani Rajabhat University, Surat Thani, Thailand 84100
2Program in Public Health, Faculty of Science and Technology, Suratthani Rajabhat University, Surat Thani, Thailand 84100

3 Trang Animal Nutrition Research and Development Center, Trang, Thailand 92190
*Corresponding author: [email protected]

Abstract Received: Dercember 18, 2019
Revised :June 24, 2020
Accepted: July 24, 2020

The objective of this research was to investigated the effects of crude palm oil as carotenoid
source in the diet of laying ducks on productive performance, egg quality, cholesterol and vitamin A in
yolk. A total of 27 weeks old of 180 Khaki Campbell laying ducks was used with the completely
randomized design (CRD) by dividing into four treatments and three replications (15 birds/rep.). Dietary
supplementation of carotenoid (809.74 mg/kg) from crude palm oil was prepared to contain 0 (control),
2, 4 and 6% (w/w) during the 4-weeks trial. The results found that the use of carotenoids in dietary was
not affected by performance (feed intake, egg production, and weight) and egg quality (shell thickness,
shell weight, yolk weight, egg white weight, and Haugh Unit) (P>0.05). However, the results indicated
that the yolk color was raised by 5.43, 6.60, 7.00 and 8.26 color scale, respectively. Moreover, dietary
supplementation of 6% carotenoid revealed the highest average of yolk color scale when compared to
other treatments (P<0.01). While cholesterol content and vitamin A in yolk showed the same trends
which were 13.47, 13.80, 14.52, and 19.50 mg/g of cholesterol content and 162.00, 228.00, 326.00, and
374.00 µgRe/100g of vitamin A, respectively. In conclusion, these results indicated that the use of
carotenoids in crude palm oil can be an advantage in the increasing of yolk color, cholesterol content
and vitamin A which was no negative impact on performance and egg quality.

Keywords: carotenoid, crude palm oil, egg quality, laying ducks

65

วารสารวิจัยและสง่ เสรมิ วิชาการเกษตร 38(1): 65-74

บทคดั ยอ่ คาสาคัญ: แคโรทีนอยด์ นา้ มนั ปาลม์ ดิบ คุณภาพไข่
เปด็ ไข่
งานวิจัยนี้มีวัตถปุ ระสงคเ์ พื่อศึกษาผลของการใช้ คานา
น้ามันปาล์มดิบเป็นแหล่งของแคโรทีนอยด์ในสูตรอาหาร
เป็ดไข่ต่อสมรรถภาพการผลิต คุณภาพไข่ ค่าคลอเลสเตอรอล จังหวัดสุราษฎร์ธานีเป็นจังหวัดที่มีการเลี้ยงเปด็
แ ล ะ ว ิ ต า ม ิ น เ อ ใ น ไ ข ่ แ ด ง ข อ ง เ ป ็ ด ไ ข ่ ส า ย พ ั น ธ์ุ ก า กี เพื่อจาหน่ายไข่เป็ดทั้งในรูปแบบสดและแบบแปรรูปเป็น
แคมป์เบลล์ อายุ 27 สัปดาห์ จานวน 180 ตัว แบ่งเป็ด ผลิตภัณฑ์ทขี่ ึ้นชอ่ื ของจงั หวดั คอื ไข่เค็มสูตรไชยา ลักษณะ
ทดลองออกเป็น 4 กลุ่มๆ ละ 3 ซ้าๆ ละ 15 ตัว วาง ของไข่เค็มไชยาของจังหวัดสุราษฎร์ธานีที่โดดเด่น คือ
แผนการทดลองแบบสุ่มสมบูรณ์ ใช้น้ามันปาล์มดิบที่มี ไขแ่ ดงจะตอ้ งมสี แี ดง-ส้มเขม้ และมมี ันเยม้ิ ซง่ึ เปน็ สที ี่นยิ ม
แคโรทนี อยด์ความเขม้ ข้น 809.74 มก./กก. ในสตู รอาหาร และยอมรับจากผู้บริโภค จากรายงานของ Galobart
เป็ด 4 ระดับ คือ 0 (กลุ่มควบคุม) 2, 4 และ 6% ตามลาดับ et al. (2004) พบว่าผู้บริโภคในเอเชียและยุโรปส่วนใหญ่
ในช่วงระยะทดลอง 4 สัปดาห์ การทดลองพบว่า การใช้ จะนิยมสีของไข่แดงทีอ่ ยู่ในช่วงเบอร์ 10-14 ของพัดวัดสีไข่
น้ามันปาล์มดิบเป็นแหล่งของแคโรทีนอยด์ในสูตรอาหาร ซึ่งในการเลี้ยงเป็ดไข่แบบธรรมชาติ (ไล่ทุ่ง) เป็ดจะได้รับ
ไม่มีผลต่อสมรรถภาพการผลิต (ปริมาณอาหารที่กิน สารสีจากพืชและสัตว์ที่กิน เช่น แคโรทีนอยด์
ผลผลิตไข่ น้าหนักไข่) และคุณภาพไข่ (ความหนาเปลือกไข่ (Carotenoids) คลอโรฟลิ ล์ (Chlorophyll) และฟลาโวนอยด์
น้าหนักเปลือกไข่ น้าหนักไข่แดง น้าหนักไข่ขาว และ (Flavonoid) ซึ่งสารสีสว่ นใหญ่จะละลายได้ดีในไขมัน แต่
ค่า Haugh unit (P>0.05) ยกเวน้ สีของไขแ่ ดง โดยกลุ่มที่ ในกรณีที่เลี้ยงเป็ดแบบจากัดพื้นที่เป็ดจะได้รับสารสีจาก
ใช้ น ้ามันปาล์มดิบ เป็นแหล่ง ของ แคโรทีนอยด์ ในสูตร ข้าวโพดเป็นสว่ นใหญ่ (Rattanawut et al., 2017) ซึ่งให้
อาหารมีค่าคะแนนสีของไข่แดงเพิ่มขึ้น มีค่าเท่ากับ 5.43 สขี องไข่แดงได้เพยี งระดบั หน่ึง ดังนั้นอาหารสาเร็จรูปทาง
(กลุ่มควบคมุ ) 6.60, 7.00 และ 8.26 ตามลาดับ แตกต่าง การค้าจึงมีการเติมสารสีสังเคราะห์เพื่อให้ไข่แดงมีสีตรง
จากกลุ่มควบคุมอย่างชัดเจนและเพิ่มขึ้นตามระดับ ตามความต้องการของผู้บริโภค แต่ปัจจุบันการคานึงถึง
เปอร์เซ็นต์น้ามันปาล์มในสูตรอาหาร ซึ่งระดับ 6% มี ปัญหาสุขภาพของผู้บริโภคและกระแสของอาหารอนิ ทรยี ์
คะแนนสีสูงที่สุดและค่าเฉลี่ยแตกต่างกันอยา่ งมีนัยสาคญั ส่งผลให้มีการลดหรือห้ามใช้สารสีสังเคราะห์ในอาหาร
ยิ่งทางสถิติ (P<0.01) ส่วนค่าคลอเลสเตอรอลและวิตามินเอ สัตว์ จึงจาเป็นต้องมีการหาแหล่งของสารสีจากธรรมชาติ
ใ น ไ ข ่ แ ด ง ก ็ เ พ ิ ่ มข ึ ้ น ไ ป ใ น แ น ว เ ด ี ย ว ก ั น แ ล ะ มี ค ่ า เ ฉล่ี ย ที่มีปริมาณและคุณภาพดีเพื่อมาทดแทนสารสีสังเคราะห์
แตกต่างกัน (P<0.01) มีค่าเท่ากับ 13.47, 13.80, 14.52 และเพื่อช่วยส่งเสริมสารสีในวัตถุดิบข้าวโพด โดยมี
และ 19.50 มก./กรัม ตามลาดับ และ 162.00, 228.00, รายงานการใช้สารสีจากธรรมชาติเพื่อทดแทนสารสี
326.00, และ 374.00 µgRe/100g ตามลาดบั ซ่ึงจากการ สังเคราะห์ ได้แก่ ไขน่ ้า ดอกทองกวาว (Butea monosperma)
ทดลองแสดงให้เห็นว่าการใช้น้ามันปาล์มดิบเป็นแหล่ง และเมล็ดคาแสด (Bixa orellana L.) (Rattanawut et al.,
ของแคโรทีนอยด์ในสูตรอาหารเป็ดไข่สามารถเพิ่มความ 2017; Lokaewmanee et al., 2016; Kado et al., 2015)
เข้มสีของไข่แดง วิตามินเอและค่าคลอเลสเตอรอลโดย อย่างไรก็ตามน้ามันปาล์มดิบ (Crude palm oil) จากผล
ไมม่ ผี ลกระทบในเชิงลบต่อสมรรถภาพการผลิตและคณุ ภาพไข่ ปาลม์ นา้ มันเปน็ ทางเลือกทน่ี า่ สนใจ เนื่องจากปาล์มน้ามัน

66

Journal of Agri. Research & Extension 38(1): 65-74

เป็นพืชเศรษฐกิจที่นิยมปลูกกันมากที่สุดทางภาคใต้ อปุ กรณ์และวิธกี าร
โดยเฉพาะพื้นที่ในจังหวัดสุราษฎร์ธานี พบว่ามีพื้นที่ปลูก
ป า ล ์ ม น ้ าม ั นม าก ท ี่ สุ ด ข องป ร ะเท ศไ ทย แ ละเป ็น พื้นที่ การเตรียมน้ามนั ปาลม์ ดบิ
อุ ต ส า หกรรม ท ี ่ เกี ่ ย ว กั บ ผ ล ิ ต ภัณ ฑ์ น ้ าม ั นป าล ์ ม หลาย ใช้ผลปาล์มน้ามัน (Elaeis guineensis jacq)
ประเภท (Office of Agricultural Economics, 2017)
โดยเฉพาะอย่างยิ่งน้ามันปาล์มดิบที่ผ่านกระบวนการหีบ สายพันธุ์เทเนอร่า (Tenera) ได้จากแปลงปลูกปาล์มน้ามัน
หรือสกัดเบื้องต้นมีสีแดง-สม้ ซึ่งมีสารสีกลุ่มแคโรทีนอยด์ หมู่ท่ี 9 ตาบลขุนทะเล อาเภอเมือง จังหวัดสุราษฎร์ธานี
ในปริมาณสูง จากรายงานของ May (1994) พบว่าน้ามัน โดยนาผลปาลม์ ทีร่ ่วงมาลา้ งนา้ ใหส้ ะอาดและนาไปน่ึงด้วย
ปาล์มดิบมีปริมาณของแคโรทีนอยด์ประมาณ 700 มก./กก. หม้อนงึ่ ไอน้าท่อี ณุ หภูมิ 100°ซ. จนกระทั่งผลปาลม์ น้ามันน่ิม
ซึ่งแคโรทีนอยด์ส่วนใหญ่จะอยู่ในรูปของเรตินอลหรือ หลังจากนั้นทาการบีบแยกเมล็ดกบั เปลอื กนอกออกจากกนั
โปรวิตามินเอ (Provitamin A) โดยในกระบวนการผลิต นาเปลือกนอกที่ได้ไปใส่ถุงผ้าไนลอนแล้วนาไปหีบด้วย
น้ามันปาล์มสาหรับบรโิ ภคจะมีขั้นตอนการกาจัดสีสม้ อมแดง เครื่องไฮดรอลิก เมื่อได้น้ามันปาล์มดิบนาไปเก็บในถังพลาสติก
ของแคโรทีนอยด์ออกไปด้วยวิธีการกลั่นเพื่อให้น้ามัน ทึบแสงเพอ่ื ใช้สาหรบั การผสมอาหารสัตว์ทดลองต่อไป
มีสีอ่อนหรือใสขึ้นเพื่อตอบสนองความต้องการของ สตั ว์ทดลอง การจดั การ สูตรอาหารและแผนการทดลอง
ผูบ้ ริโภคที่นิยมบริโภคน้ามันทม่ี สี ีอ่อนใส และทาให้วิตามินอี
ถกู ทาลาย คณุ ประโยชนข์ องแคโรทนี อยดม์ ีหลายประการ ใช้เป็ดไข่พันธ์ุกากีแคมป์เบลล์ อายุ 27 สัปดาห์
เช่น เป็นแหล่งโปรวิตามินเอ เพิ่มระบบภูมิคุ้มกัน ลด ที่มีผลผลิตไข่ในฝูงเฉลี่ย 80% จานวน 180 ตัว เลี้ยงใน
คอเลสเตอรอล เปน็ ต้น (Hammond and Renzi, 2013) คอกแบบปล่อยพื้นขนาด 3x4 ตร.ม. ใช้ฟางรองพื้นคอก
สงู 3 ซม. มภี าชนะใหอ้ าหารและถงั ใส่นา้ เพื่อให้เป็ดได้กิน
อ ย ่ า ง ไ ร ก ็ต า ม ก า ร น า น ้ า ม ัน ป า ล์ มด ิบ มา ใช้ อย่างเต็มที่ (ad libitum) โดยให้วันละ 2 ครั้ง เช้าและเย็น
ประโยชน์เพื่อใช้เป็นแหล่งของสารสีจากธรรมชาติในการ และให้เปด็ ได้รับแสงสว่างวันละ 16 ช่ัวโมง สุ่มเป็ดทดลอง
เลี้ยงเป็ดไข่ยังมีข้อมูลจากัด ดังนั้นการทดลองครั้งน้ีได้ ตามแผนการทดลองแบบสุ่มสมบูรณ์ ( Completely
ทาการศึกษาผลของการใช้น้ามันปาล์มดิบเป็นแหล่งของ Randomized Design, CRD) แบง่ เป็น 4 กลุ่ม (Treatment)
แคโรทีนอยด์ในสูตรอาหารเป็ดไข่เพื่อศึกษาสมรรถภาพ แต่ละกลุม่ มี 3 ซา้ ๆ ละ 15 ตัว รวมทง้ั หมด 12 หนว่ ยทดลอง
การผลิต คุณภาพไข่ คา่ คลอเลสเตอรอล และวิตามนิ เอใน โดยเป็ดจะได้กินอาหารทดลองที่ปลอดสารปฏิชีวนะซ่ึง
ไข่แดง เพื่อนาไปทดแทนสารสีสังเคราะห์และยังเป็นการ ค านวณองค์ ประกอบสู ตรอาหารให้มี ความต้องการของ
นาปาล์มน้ามันที่มีในท้องถิ่นไปเพิ่มศักยภาพและมูลค่า โภชนะตามคาแนะนาของ National Research Council
ในการผลติ สัตว์ ตลอดจนนาไปส่กู ารเพิม่ ขีดความสามารถ (1994) โดยใช้น้ามันปาล์มดิบเป็นส่วนประกอบที่ระดับ 0
ในการแข่งขนั ของผลติ ผลด้านปศสุ ัตว์ได้ (กลุ่มควบคุม) 2, 4 และ 6% ในสูตรอาหารทดลอง ตามลาดับ
ดังแสดงใน Table 1 ทาการทดลองเปน็ ระยะเวลา 4 สปั ดาห์

67

วารสารวิจยั และส่งเสรมิ วชิ าการเกษตร 38(1): 65-74

Table 1 Feed formulation and chemical composition of experimental diets

Item Level of crude palm oil in diets (%)

Control 2 4 6

Ingredient

Broken rice 13.00 12.00 15.00 13.20

Rice bran 18.10 19.20 21.00 20.00

Corn 30.00 30.00 23.00 23.00

cassava meal 1.50 1.50 1.50 1.50

Soybean meal, (44%CP) 23.10 23.00 23.20 24.00

Fish meal, (55%) 3.00 3.00 3.00 3.00

Rice bran oil 2.00 - - -

Crude palm oil - 2.00 4.00 6.00

Molasses 0.50 0.50 0.50 0.50

DL-methionine 0.30 0.30 0.30 0.30

Shell ground 7.30 7.30 7.30 7.30

Dicalcium phosphate (18% P) 1.00 1.00 1.00 1.00

Premix1 0.20 0.20 0.20 0.20

Total 100 100 100 100

Calculated chemical composition (% air dry basis)

Crude protein 18.00 18.00 18.00 18.00

Metabolizable energy (kcal/kg) 2,738 2,736 2,798 2,871

Crude fiber 4.60 4.76 4.81 4.73

Crude fat 6.72 6.89 8.83 10.69

Calcium 3.30 3.27 3.30 3.30

Available phosphorus 0.46 0.46 0.46 0.46

Lysine 0.95 0.95 0.96 0.97

Methionine 0.59 0.58 0.59 0.59

1Composition per 1 kg premix: 2.0 MIU vitamin A, 0.32 ICU vitamin D3, 2,000 mg vitamin E, 330 mg vitamin K3, 220 mg vitamin B1,
450 mg vitamin B2, 4.5 mg vitamin B12, 600 mg niacin, 100 mg copper, 10,000 mg Iron, 150 mg iodine, 8,800 mg manganese, 8,800
mg zinc, 130 mg cobalt, up to 1 kg filter

68

Journal of Agri. Research & Extension 38(1): 65-74

การวัดปริมาณแคโรทีนอยด์ สีของน้ามันปาล์มดิบ โดยการวเิ คราะหค์ วามแปรปรวนด้วย ANOVA (Analysis
ค่าคอเลสตอรอลและวิตามินเอในไขแ่ ดง of variance) และเปรยี บเทยี บความแตกต่างของค่าเฉล่ีย
ดว้ ยวิธี Duncan’s New Multiple Range Test (DMRT)
น า ตัวอย่า ง น ้า มัน ป า ล ์ม ดิบ ที ่ไ ด้ จา ก ก า ร หี บ
ไปทดสอบด้วยเครื่อง High Performance Liquid ผลการทดลองและวจิ ารณ์
Chromatography (HPLC) รุ่น Waters 600 controller,
XTerra RP-8TM ขนิด Column Nsymmetry C18 ปรมิ าณของแคโรทีนอยดแ์ ละคา่ สขี องน้ามันปาลม์ ดบิ
ขนาด Column 4.6×150 mm เพื่อหาปริมาณแคโรทีนอยด์ จากการวิเคราะห์ค่าปริมาณของแคโรทีนอยด์
และนาน้ามันปาล์มดิบไปวัดสีด้วยเครื่อง Konica Minolta
รุ่น CR-400 ในน้ามันปาล์มดิบ (Table 2) พบว่าในน้ามันปาล์มดิบ
มีแคโรทีนอยด์ เท่ากับ 809.74 มก./กก. ซึ่งมีค่าสูงกว่า
นาตัวอย่างไข่เป็ดจากการทดลองส่งวิเคราะห์ การศกึ ษาของ Ng and Choo (2016) ท่ีรายงานวา่ น้ามัน
คอเลสเตอรอล (Cholesterol) และวิตามินเอ (Vitamin A) ปาล์มดิบมีปริมาณของแคโรทีนอยด์อยู่ในช่วง 500-700
ตามวธิ ีการ In-House Method TE-CH-143 based (AOAC, มก./กก. และ Baharin et al. (2001) รายงานปริมาณ
2016) ณ ห้องปฏิบัติการกลาง (ประเทศไทย) จากัด ของแคโรทีนอยด์จากน้ามันปาล์มดิบที่เก็บตัวอย่างจาก
ตาบลหาดใหญ่ อาเภอหาดใหญ่ จังหวัดสงขลา โรงงานผลิตน้ามันปาล์มในประเทศมาเลเซียมีค่าเท่ากับ
632 มก./กก. อย่างไรก็ตามปริมาณของแคโรทีนอยด์
การวัดสมรรถภาพการผลิตและคุณภาพไข่ อาจจะขึ้นอยู่จากหลายปัจจัย เช่น สายพันธุ์ของปาล์ม
ชั่งน้าหนักเป็ดเมื่อเริ่มการทดลอง และสิ้นสุด น้ามัน ระยะเวลาเก็บทะลายปาล์มน้ามัน และกระบวนการ
ให้ความร้อนของกระบวนการผลิต เนื่องจากความร้อนสูง
การทดลอง เพ่ือนาไปคานวณหาน้าหนกั ตัวทเี่ ปล่ียนแปลง จะทาลายแคโรทีนอยด์ในน้ามันปาล์ม (Fabien et al.,
สาหรับการทดสอบสมรรถภาพการผลิตทาทุกๆ สัปดาห์ 2014) จากรายงานของ Yap et al. (1991) พบว่า ปาล์ม
โดยบันทึกปริมาณอาหารที่กิน ผลผลิตไข่ น้าหนักไข่ น้ามัน (Elaeis oleifera) จากประเทศอเมริกาใต้มีปริมาณ
มวลไข่ (ผลผลิตไข่ x น้าหนักไข่) และอัตราการเปลี่ยน แคโรทีนอยด์สงู ถงึ 4,000 มก./กก.
อาหารเป็นผลผลิตไข่ (ปริมาณอาหารที่กิน/มวลไข่) และ
การตรวจสอบคุณภาพไข่ทาทุกๆ สัปดาห์ โดยสุ่มไข่ ค่าสีของน้ามนั ปาล์มดิบที่ใชใ้ นการทดลองครั้งน้ี
จานวน 6 ฟองต่อกลุ่ม (ซ้าละ 2 ฟอง) นามาตรวจสอบ มีค่าความสว่าง (L*) เท่ากับ 19.37 ค่าความเป็นสีแดง
น้าหนักฟองไข่ ความแข็งของเปลือกไข่ ความหนาเปลือกไข่ (a*) เท่ากับ 18.72 ค่าความเป็นสีเหลือง (b*) เท่ากับ
น้าหนักเปลือกไข่ น้าหนักไข่ขาว น้าหนักไข่แดง สีไข่แดง 9.03 และค่า a*/b* เท่ากับ 2.07 ซึ่งค่าความสว่าง (L*)
และค่า Haugh unit เมื่อครบสัปดาห์สุดท้ายของการ และค่าความเป็นสีเหลือง (b*) ต ่ากว่ารายงานของ
ทดลอง สุ่มเก็บตัวอย่างไข่กลุ่มละ 6 ฟอง เพ่ือนามา Almeida et al. (2019) ท่ีรายงานค่าสีของน้ามันปาล์มดิบ
วิเคราะห์หาความเข้มข้นของคลอเลสเตอรอลและวิตามินเอ มีค่าความสว่าง (L*) อยู่ในช่วง 30.34-34.00 และค่าความ
ในไข่แดง เป็นสีเหลือง (b*) 19.81-25.93 แต่ค่าความเป็นสีแดง (a*)
และค่า a*/b* สูงกว่า ทาให้ปาล์มน้ามันดิบที่ใช้ในการ
การวิเคราะหข์ อ้ มลู ทางสถิติ ทดลองครั้งนี้มีสีส้มอมแดง ซึ่งค่าสีจะมีความสัมพันธ์ต่อ
นาข้อมูลสมรรถภาพการผลิต คุณภาพไข่ และ ปริมาณของแคโรทีนอยด์ในนา้ มนั ดิบ (Rossi et al., 2001)

องค์ประกอบทางเคมีของไข่แดง มาวิเคราะห์ผลทางสถิติ

69

วารสารวิจยั และส่งเสรมิ วิชาการเกษตร 38(1): 65-74 Crude palm oil
809.74
Table 2 Carotenoid content and color of crude palm oil 19.37
18.72
Item 9.03
Carotenoids (mg/kg) 2.07

L*
a*
b*
a*/b*

L* lightness; a* redness; b* yellowness; a*/b* hue value

ผลของการใช้นา้ มันปาล์มดิบเป็นแหลง่ ของแคโรทีนอยด์ มวลไข่ และอัตราการเปลี่ยนอาหารเป็นผลผลิตไข่ในทุก
ตอ่ สมรรถภาพการผลติ กลุ่มทดลอง (P>0.05) เนื่องจากอาหารทดลองทุกสูตรได้
มีการปรับสมดุลของโภชนะให้ใกล้เคียงกัน ซึ่งเมื่อเป็ดไข่
การใช้น้ามันปาล์มดบิ เป็นแหลง่ ของแคโรทนี อยด์ ได้กินอาหารตามความต้องการโภชนะเพื่อการดารงชีพ
ในสูตรอาหารเป็ดไข่ต่อสมรรถภาพการผลิต (Table 3) แล้ว เป็ดจะกินอาหารเพื่อนาไปใช้ประโยชน์ในการสร้าง
พบวา่ ระดบั การใชใ้ นสูตรอาหารไม่มผี ลตอ่ คา่ การเปล่ยี นแปลง ฟองไข่ ดังน้ันสมรรถภาพการผลติ จึงไม่แตกต่างกนั
ของน้าหนักตัว ปริมาณอาหารที่กิน ผลผลิตไข่ น้าหนักไข่

Table 3 Performance of laying ducks feed different levels of crude palm oil

Item Dietary crude palm oil (%) SEM P-value

Initial body weight (g) 0246
Final body weight (g)
Body weight changes (g) 1,508.33 1,495.66 1,507.00 1,493.00 8.32 0.505
Feed intake (g/d)
Egg production (%) 1,625.60 1,630.00 1,632.33 1,621.67 16.64 0.968
Egg weight (g)
Egg mass (g/d) 117.27 134.34 125.33 128.67 9.48 0.654
Feed conversion ratio
130.00 131.98 126.87 128.33 2.10 1.427

82.17 84.28 85.49 82.54 1.59 0.536

63.58 64.50 63.41 61.70 1.37 0.570

52.28 54.37 54.28 50.93 1.92 0.555

2.50 2.43 2.35 2.52 8.75 0.529

70

Journal of Agri. Research & Extension 38(1): 65-74

ผลของการใช้น้ามันปาล์มดิบเป็นแหล่งของแคโรทีนอยด์ ในสูตรอาหารเป็ดไข่ทาให้สีไข่ของแดงเพิ่มขึ้น เนื่องจาก
ต่อคณุ ภาพไข่ เป็ดได้รับสารเบต้าแคโรทีนและแซนโทฟิลที่สามารถใช้
เป็นแหล่งสารสีได้ ซึ่งจากการวิเคราะห์น้ามันปาล์มดิบ
ผลของ กา รใช้ น ้า มัน ป า ล์มดิบ เป ็นแหล่งของ ที่สกัดได้ในงานทดลองครั้งนี้พบว่า มีแคโรทีนอยด์รวม
แคโรทีนอยด์ต่อคุณภาพไข่ จากการตรวจสอบพบว่า ไม่มี 809.74 มก./กก. ดังนั้นจึงมีผลต่อการเพิ่มสีของไข่แดง
ผลต่อค่าความแข็งของเปลือกไข่ ความหนาเปลือกไข่ อย่างไรก็ตามสีของไข่แดงที่ได้จากการทดลองครั้งนี้ยัง
น้าหนักเปลือกไข่ น้าหนักไข่แดง น้าหนักไข่ขาว และค่า น้อยกว่าความต้องการของผู้บริโภคทั่วไปที่ต้องการสีไข่แดง
Haugh unit (P>0.05) แต่มีผลต่อค่าสีของไข่แดง โดยสี ที่อยู่ในช่วงเบอร์ 10-14 ของพัดวัดสีไข่ (Galobart et al.,
ของไข่แดงเพิม่ ขนึ้ ตามระดบั น้ามนั ปาลม์ ดบิ ที่เพม่ิ ขน้ึ อย่าง 2004) ดังนั้นในการทาสูตรอาหารเป็ดไข่ควรมีการใช้
ชัดเจน ในกลุ่มที่ใช้น้ามันปาล์มดิบ 6% ค่าเฉลี่ยแตกต่าง แหล่งสารสีชนิดอื่นๆ จากธรรมชาติร่วมด้วย เช่น ดอก
กันอย่างมนี ัยสาคญั ยิ่งทางสถิติ (P<0.01) ซึ่งค่าสีไข่แดงที่ ดาวเรือง ใบกระถิน เป็นต้น เพื่อให้ได้สีไข่แดงตามความ
วัดได้มคี ่าเทา่ กบั 8.26 แสดงใน Table 4 โดย Rattanawut ต้องการของผู้บริโภคและเปน็ ไข่เปด็ ที่ปลอดสารเคมี
et al. (2017) รายงานว่า ระดับการเสริมไข่น้าที่เพิ่มขึ้น

Table 4 Effects of crude palm oil on egg quality of laying ducks

Item Dietary crude palm oil (%) SEM P-value
0246
Shell strength (kg/cm2) 4.59 4.24 4.20 4.53 0.10 0.752
Shell thickness (mm) 0.34 0.35 0.34 0.37 1.08 0.427
Shell weight (%) 11.28 11.11 11.31 11.30 0.25 0.938
Yolk weight (%) 30.29 30.96 31.00 31.04 0.93 0.928
Albumen weight (%) 58.30 58.44 57.47 57.64 0.72 0.736
Haugh unit 85.26 85.03 86.56 86.60 1.54 0.832
Yolk color 5.43C 6.60B 7.00B 8.26A 0.17 0.000

A,B,C; Means with different superscripts within a row were highly significant difference (P<0.01).

ผลของการใช้น้ามันปาล์มดิบเป็นแหล่งของแคโรทีนอยด์ et al. (2015) ที่รายงานว่าไข่แดงของเป็ดมีปริมาณคลอ
ต่อคา่ คลอเลสเตอรอลและวิตามนิ เอในไข่แดง เลสเตอรอล 19.64 มก./กรัม ซึ่งมีค่าสูงกว่าไข่แดงของไก่
ในขณะที่ Akarapunyavit et al. (1997) ศกึ ษาการเสริม
การตรวจวิเคราะห์ค่าคลอเลสเตอรอล น้ามันปาล์มดิบ น้ามันปาล์มสเตียรินและน้ามันปาล์ม
และวิตามินเอในไข่แดงของเป็ดไข่ (Table 5) พบว่า โอเลอินในอาหารไก่ไขพ่ บว่า คา่ คลอเลสเตอรอลในไข่แดง
คลอเลสเตอรอลและวิตามนิ เอในไข่แดงมีคา่ เฉลีย่ แตกต่าง ที่วิเคราะห์ได้มีค่าเท่ากับ 13.50-14.22 มล./กรัม ซึ่งจาก
กันอย่างมีนยั สาคัญยิ่งทางสถติ ิ (P<0.01) ซึ่งการใช้น้ามัน ผลการทดลองพบว่า ระดับการใช้น้ามันปาล์มดิบเป็นแหล่ง
ปาล์มดิบเป็นแหล่งของแคโรทีนอยดใ์ นสูตรอาหารเป็ดไข่ ของแคโรทีนอยด์ในสตู รอาหารเป็ดจะทาใหเ้ ปด็ ได้ปริมาณ
ทาให้ค่าคลอเลสเตอรอลเพิ่มสูงกว่ากลุ่มควบคุม (0%) ไขมันเพิ่มขึ้นจึงทาให้คลอเลสเตอรอลในไข่แดงเพิ่มขึ้น
คา่ คลอเลสเตอรอลที่วิเคราะหไ์ ด้มคี ่าใกล้เคย้ี งกบั Tanjor
71

วารสารวิจยั และส่งเสริมวิชาการเกษตร 38(1): 65-74

แตกต่างกัน (P<0.01) แต่อย่างไรก็ตามคลอเลสเตอรอล กลุ่มควบคุมและระดับการใช้ที่เพิ่มขึ้นทาให้ค่าที่วัดได้
ที่พบในไข่แดงของเป็ดและไก่ส่วนใหญ่จะเป็นชนิด แตกต่างกัน (P<0.01) เนื่องจากในน้ามันปาล์มดิบมี
HDL (High Density Lipoprotein) มากกว่า LDL (Low สารแคโรทีนอยด์ชนิดแคโรทีนที่อยู่ในรูปของเบต้าแคโรทีนสูง
Density Lipoprotein) ซึ่งมีประโยชน์ต่อผู้บริโภค ซึ่งเป็นสารตั้งต้นในการสังเคราะห์วิตามินเอในสัตว์ โดย
(Ukachukwu et al., 2017) สอดคล้องกับผลการวิเคราะห์ ดูดซึมที่ลาไส้เล็กพร้อมไขมันและส่งผ่านตับเปลี่ยนเป็น
วิตามนิ เอในไขแ่ ดง ซึ่งกลมุ่ ทใ่ี ช้น้ามันปาลม์ ดิบมีค่าสูงกว่า วติ ามนิ เอสะสมในเนอื้ เยื่อไขมันและไขแ่ ดงของสัตวป์ ีก

Table 5 Effect of crude palm oil on the concentration of cholesterol and vitamin A in yolk

Item Dietary crude palm oil (%) SEM P-value
0246
Cholesterol (mg/g) 13.47D 13.80C 14.52B 19.50A 1.45 0.000
Vitamin A (retinol) (µgRe/100g) 162.00D 228.00C 326.00B 374.00A 0.42 0.000

A,B,C; Means with different superscripts within a row were highly significant difference (P<0.01).

สรปุ ผลการวิจัย เอกสารอ้างองิ

การใช้น้ามันปาล์มดิบเป็นแหล่งแคโรทีนอยด์ Akarapunyavit, S., S. Isariyodom,
ในสูตรอาหารเป็ดไข่สามารถเพิ่มค่าสีของไข่แดงได้และมี P. Rachapaetayakom, P. Sinchaisri
ผลต่อการสะสมคลอเลสเตอรอลและวิตามินเอในไข่แดง and W. Santisophasri. 1997. Effects
โดยระดบั การใชท้ ่ี 6% มคี า่ สูงท่ีสดุ และไมม่ ีผลกระทบต่อ of Various Fat Sources Supplemented
น้าหนกั ตัว ปริมาณอาหารท่ีกิน ผลผลิตไข่ น้าหนกั ไข่ และ in Laying Hen Rations. pp. 144-151.
อัตราการเปลี่ยนอาหารเป็นผลผลิตไข่ น้าหนักไข่ขาว In Proceedings of the 35th Kasetsart
ไข่แดงและเปลอื กไข่ ความหนาและความแข็งของเปลอื กไข่ University Annual Conference: Animal
Science, Veterinary Science (Pre-forum)
กิตตกิ รรมประกาศ 3-5 Feb 1997. Bangkok: Kasetsart
University. [in Thai]
ขอขอบคณุ มหาวทิ ยาลัยราชภฏั สุราษฎรธ์ านี
ที่ใหท้ นุ อุดหนนุ สนบั สนนุ การวิจยั ในคร้ังนี้ Almeida, D.T., T.V. Viana, M.M. Costa,
C.S. Silva and S. Feitosa. 2019. Effects
of different storage conditions on the
oxidative stability of crude and refined
palm oil, olein and stearin (Elaeis guineensis).
Food Science and Technology
(Campinas) 39(Suppl.1): 211-217.

72

Journal of Agri. Research & Extension 38(1): 65-74

AOAC. 2016. Official Methods of Analysis Lokaewmanee K., A. Pramul and A. Kotmanee.
of AOAC International, 20thed. 2016. Effect of Butea monosperma
Maryland: AOAC international. 3172 p. (Lam.) Taub flower powder
supplementation in layer diet on egg
Baharin, B.S., R.A. Latip, Y.B. Che Man and production and egg quality. King
R.A. Rahman. 2001. The effect of Mongkut’s Agricultural Journal
carotene extraction system on crude 34(3): 86-95. [in Thai]
palm oil quality, carotene composition,
and carotene stability during storage. May, C.Y. 1994. Palm oil carotenoids.
Journal of the American Oil Chemists’ Food and Nutrition Bulletin 15(2): 1-8.
Society 78(8): 815-855.
National Research Council. 1994. Nutrient
Fabien, D.D.F., N.N. Annie, D.M. Adélaide, Requirements of Poultry 9threv. ed.
S. Florian and G. Inocent. 2014. Effect Washington, D.C.: National Academy Press.
of heating and of short exposure to 157 p.
sunlight on carotenoids content of
crude palm oil. Journal of Food Ng, M.H. and Y.M. Choo. 2016. Improved
Processing Technology 5(4): 1-6. method for the qualitative analyses
of palm oil carotenes using UPLC.
Galobart, J., R. Sala, X. Rincón-Carruyo, Journal of Chromatographic Science
E.G. Manzanilla, B. Vil and J. Gasa. 2004. 54(4): 633-638.
Egg yolk color as affected by saponified
oleoresin of red pepper (Capsicum Office of Agricultural Economics. 2017.
annuum) fed to laying hens. Important agricultural products
Poultry Sciences 69: 462-470. situation and trends in 2017. [Online].
Available http://www.oae.go.th/view/1/
Hammond, B.R. and L.M. Renzi. 2013. รายละเอียดภาวะเศรษฐกจิ การเกษตร/ภาวะ
Carotenoids. Advances in Nutrition เศรษฐกิจการเกษตร/27466/TH-TH
4(4): 474-476. (April 2, 2019). [in Thai]

Kado, H., S. Wongpichet and W. Ketpanyapong. Rattanawut, J., D. Trirabiep and N. Ketkaew.
2015. Effect of pigment from Annatto 2017. Effects of dietary water meal
seed in layer diets on yolk color. (Wolffia spp.) supplementation on
Journal of Yala Rajabhat 10(1): 17-28. production performance and egg yolk
[in Thai] color of laying ducks. Khon Kaen
Agriculture Journal 45(2): 249-254.

73

วารสารวิจยั และสง่ เสรมิ วชิ าการเกษตร 38(1): 65-74

Rossi, M., M. Gianazza, C. Alamprese and Ukachukwu, U., V. Ozougwu and V. Nwankwo.
F. Stanga. 2001. The Effect of Bleaching 2017. A comparative study on the total
and Physical Refining on Color and cholesterol, triacylglycerides and lipid
Minor Components of Palm Oil. Journal concentrations of quail and chicken eggs.
of the American Oil Chemists’ Society International Journal of Research
78(10): 1051–1055. in Pharmacy and Biosciences
4(10): 11-16.
Tanjor, S., T. Saiwan, P. Puwastien, A. Deeaum
and K. Judprasong. 2015. Nutritive Yap, S.C., Y.M. Choo., C.K. Ooi., A.S.H. Ong and
value of commonly consumed eggs and S.H. Goh. 1991. Quantitative analysis of
effects of cooking. Kasetsart Journal carotenes in the oil from different palm
Science and Technology species Elaeis. Journal of Oil Palm
23(4): 651-666. [in Thai] Research 3(2): 369-378.

74

Journal of Agri. Research & Extension 38(1): 75-83

การศึกษาในภาคสนาม: ผลการใชน้ า้ มันมะพรา้ วในการลดการเจริญของแบคทเี รยี
Vibrio spp. ในทางเดนิ อาหารของกุ้งขาวแวนนาไม (Litopenaeus vannamei)
A Field Study: Effect of Virgin Coconut Oil on the Reduction of Gastrointestinal

Vibrio spp. in Pacific Whiteleg Shrimp (Litopenaeus vannamei)

วรรณา ศริ ิมานะพงษ์1* ณัฐภัทร รจุ จนเวท2 วสุธร ยังวนชิ เศรษฐ2 สรวิศ หลิมรักษาสนิ 2
กอ้ งภพ ฟองศรัณย์2 และกิตตพิ ฒั น์ องั โชคชัชวาล2

Wanna Sirimanapong1*, Nattapat Rutjanavate2, Wasutorn Yangwanitset2, Soravis Limruksasin2
Kongpop Fongsaran2 and Kittipat Angchokchatchawal2

1หน่วยวิจยั และดูแลสขุ ภาพสตั วน์ ้าทางสัตวแพทย์ ภาควิชาเวชศาสตร์คลนิ กิ และการสาธารณสุข คณะสตั วแพทยศาสตร์
มหาวิทยาลัยมหดิ ล นครปฐม 73170

2คณะสตั วแพทยศาสตร์ มหาวทิ ยาลยั มหดิ ล นครปฐม 73170
1Veterinary Aquatic Animal Research Health Care Unit, Department of Clinical Science and Public Health

Faculty of Veterinary Science, Mahidol University, Nakhon Pathom, Thailand 73170
2Faculty of Veterinary Science, Mahidol University, Nakhon Pathom, Thailand 73170

*Corresponding author: [email protected]

Abstract Received: February 27, 2020
Revised: December 20, 2020
Accepted: Junuary 27, 2021

The objective of this study was to evaluate the growth inhibitory effects of virgin coconut oil
(VCO) on Vibrio spp. in gastrointestinal tract of Pacific white shrimps (Litopenaeus vannamei). Shrimps
were fed with 3 different types of feed, feed without VCO ( the control) , feed with 3% VCO and feed
with 6% VCO. The samples were collected at 48 and 96 hours after feeding. The population of Vibrio
spp. in CFU/ml were decreased in shrimps fed with VCO-mixed feed and significantly lower (p<0.05) in
population of V. alginolyticus in shrimp fed with VCO-mixed feed. The differece between feed with 3
and 6% could not be observed. This study suggested that VCO had the growth inhibitory effects on
Vibrio spp. in healthy shrimps, and could replace using of chemicals and antibiotics in shrimp production.

Keywords: Pacific white shrimp, virgin coconut oil, feed, bacteria, Vibrio spp.

75

วารสารวิจยั และส่งเสริมวิชาการเกษตร 38(1): 75-83

บทคดั ยอ่ จากเชื้อ Vibrio parahaemolyticus (Joshi et al., 2014)
ที่ทาให้กุ้งตายได้เป็นจานวนมาก และโรคขี้ขาวหรือ
งานวิจัยนี้มีวัตถปุ ระสงค์เพ่ือประเมนิ ประสิทธิภาพ White feces syndrome ท่ีอาจจะมีสาเหตุมาจาก
ของน้ามันมะพร้าวบริสุทธิ์ในการยับยั้งการเจริญของ เชื้อ V. alginolyticus และ V. fluvialis (Kumara and
แบคทีเรียในสกุล Vibrio spp. ในทางเดินอาหารของกุ้ง Hettiarachchi, 2017) ที่ทาให้กุ้งเจริญเติบโตช้าและ
ขาวแวนนาไม (Litopenaeus vannamei) จึงได้นากุ้ง แคระแกรน็ เป็นต้น
ขาวแวนนาไมมาเลี้ยงด้วยอาหารที่ต่างกันสามชนิด คือ
อาหารกุ้งสาเร็จรูปทั่วไป อาหารกุ้งสาเร็จรูปผสมน้ามัน Vibrio spp. ปกติเป็นจุลินทรีย์ประจ าถ่ิน
มะพร้าวบริสุทธิ์ 3% และอาหารกุ้งสาเร็จรูปผสมน้ามัน (Microflora) ท่พี บในทางเดนิ อาหารของกุ้งขาวแวนนาไม
มะพร้าวบรสิ ทุ ธ์ิ 6% และสมุ่ เกบ็ ตวั อยา่ งทางเดินอาหารที่ โดยมีอยู่ทั้งในกระเพาะอาหาร (Stomach) ตับ และตับ
48 และ 96 ช่วั โมง ผลการทดลองพบวา่ จานวนเชอ้ื วบิ รโิ อ อ่อน (Hepatopancreas) รวมทั้งลาไส้ (Intestine) โดย
ในทางเดินอาหารของกุ้งมีจานวนลดลงในกลุ่มที่ได้รับ ไม่มีความสัมพันธ์กันระหว่างขนาดของกุ้งกับจานวน
น้ามันมะพร้าวบริสุทธิ์ และลดลงอย่างมีนัยสาคัญ ประชากรของ Vibrio spp. ในทางเดินอาหารของกุ้ง
สาหรับสปีชีส์ V. alginolyticus (p<0.05) แต่ไม่มีความ (Albuquerque et al., 2013) แบคทีเรียในสกุลนี้พบว่า
แตกตา่ งกนั ระหวา่ งกล่มุ ทไ่ี ด้รับน้ามันมะพรา้ วบรสิ ทุ ธิ์ 3% มีส่วนช่วยในการย่อยอาหารของกุ้งผ่านเอนไซม์ต่างๆ
และ 6% และไม่มีผลต่อคุณภาพในระหว่างการทดลอง ที่สร้างขึ้น เช่น Lipase ที่กุ้งสามารถสร้างเองได้น้อย
การวิจัยครั้งนี้ชี้ให้เห็นว่า น้ามันมะพร้าวบริสุทธิ์ จึงมี เป็นต้น (Tzuc et al., 2014) และเมื่อมีจานวนมากข้ึน
ประสิทธิภาพในการยับยั้งการเจริญเติบโตของแบคทีเรีย โดยเฉพาะประชากรที่ก่อโรค เช่น V. Parahaemolyticus
ในสกุล Vibrio spp. ในทางเดินอาหารของกุ้งขาวแวนนาไม จะทาให้เกิดโรคในกุ้งได้ ทั้งน้ีได้มีการแนะนาว่าการ
และนา่ จะเป็นอีกทางเลอื กหน่งึ ในการใช้ควบคุมประชากร ควบคมุ ประชากรของ V. parahaemolyticus ในตบั และ
แบคทีเรยี กอ่ โรคโดยไม่ใช้สารเคมีและยาปฏิชีวนะ ตับอ่อนของกุ้ง ให้มีจานวนต่ากว่า 104 Colony-forming
unit (CFU) จะสามารถลดการระบาดของโรคในช่วงเดือน
คาสาคญั : กุ้งขาวแวนนาไม น้ามนั มะพรา้ วบรสิ ทุ ธิ์ แรกของการเพาะเลี้ยงกุ้งขาวได้ (Leaño et al., 1998)
อาหาร แบคทีเรียวบิ รโิ อ แสดงให้เห็นว่า การควบคุมประชากรของ Vibrio spp.
ในทางเดินอาหารของกุ้งขาวแวนนาไม อาจเป็นหนทางที่ดี
บทนา ในการลดการระบาดของโรคในกุ้งได้ และเนื่องจาก
Vibrio spp. เป็นเชื้อแบคทีเรีย เชื้อเหล่านี้จึงสามารถ
ก ุ ้ ง ข า ว แ วนนาไ ม ( Pacific white shrimp, ยับยั้งการเจริญได้ด้วยการใช้ยาปฏิชีวนะ แต่มีกลุ่มยา
Litopenaeus vannamei) เป็นกุ้งที่นิยมเลี้ยงมากที่สุด ปฏิชีวนะที่สามารถอนุญาตให้ใช้ในการเพาะเลี้ยงกุ้ง
ในประเทศไทย และมีผลผลิตต่อปีสูงที่สุด (Boyd et al., ได้น้ันมีอยู่น้อยมาก ร่วมกับปัจจุบันที่แนวคิดของการด้ือ
2017) ปัจจุบันมีโรคอันเกิดจากเชื้อแบคทีเรียที่ส่งผลต่อ ยาปฏิชีวนะ (Antimicrobial drug resistance) ได้รับ
การเพาะเลี้ยงกุ้งชนิดนี้อยู่หลายโรค ซึ่งส่วนใหญ่เกิดจาก ความสนใจอย่างมาก และผ้บู ริโภคก็มคี วามต้องการสินค้า
เชื้อแบคทีเรียในสกุล Vibrio spp. เช่น โรคตายด่วน ที่มีความเป็นธรรมชาติและปราศจากสารเคมีตกค้างมากขึ้น
หรือ EMS (Early Mortality Syndrome) หรือ AHPND การเลือกใช้สารท่ีได้จากธรรมชาติจึงเป็นทางเลือกอกี ทาง
(Acute Hepatopancreatic Necrosis Disease) ที่เกิด หนึ่งทีด่ ีในการควบคมุ เชื้อแบคทีเรียในสัตว์ทีจ่ ะกลายเปน็
อาหารสาหรบั การบรโิ ภคของมนษุ ย์ (Govaris et al., 2010)

76

Journal of Agri. Research & Extension 38(1): 75-83

นา้ มันมะพร้าวบริสทุ ธิ์ (Virgin coconut oil) คือ มะพร้าวบริสุทธิ์ก่อน ด้วยเหตุนี้ สาหรับกุ้งขาวแวนนาไม
น ้ามันที่ได้จากการสกัดเนื้อลูกมะพร้าวสดโดย ที่มี Vibrio spp. อยู่ในทางเดินอาหารซึ่งมีเอนไซม์ต่างๆ
กระบวนการที่อาศัยอุณหภูมิต่า ในน้ามันดังกล่าว เช่น Lipase ที่ทาหน้าที่ช่วยในการย่อยอาหาร และการนา
ประกอบด้วยไตรกลีเซอไรด์ ซึ่งมีกรดไขมันอิ่มตัวเป็น น้ามันมะพร้าวบริสุทธิ์ผสมอาหารให้กุ้งขาวแวนนาไมกิน
องค์ประกอบส่วนใหญ่ กรดไขมันอิ่มตัวที่พบในน้ามัน จึงควรได้ผลลัพธ์ในการยับยั้งการเจริญของ Vibrio spp.
มะพร้าวมี Lauric acid เป็นองค์ประกอบหลักคิดเป็น ที่อยู่ในทางเดินอาหาร เช่นเดียวกันกบั ในอาหารเลี้ยงเชื้อ
45-50% และกรดไขมันอิ่มตัวส่วนน้อยอื่นๆ เช่น ดังนั้นวัตถุประสงค์ของการศึกษาครั้งน้ี คือ การนาน้ามนั
Caprylic acid 4.6-10%, Capric acid 5-8%, Caproic มะพร้าวบริสุทธิ์ผสมอาหารให้กุง้ ขาวแวนนาไม โดยวดั ผล
acid 0-0.7%, Myristic acid 16.8-21%, Stearic acid จากจานวนของเชื้อแบคทีเรียที่ขึ้นบนอาหารเลี้ยงเช้ือ
2-4%, Palmitic acid 7.5-10.2% เป็นต้น และกรด TCBS (Thiosulfate-Citrate-Bile Salts-Sucrose) Agar
ไขมันไม่อิ่มตัว Linoleic acid 1-2.5 %, Linolenic acid (MikroMedia®) และ CHROMagar™ Vibrio
0-0.2%, Oleic acid 5-10% เป็นต้น พบว่ากรดไขมัน
เหล่าน้ีมีอัตราส่วนที่แตกต่างกันไปตามกระบวนการสกัด อปุ กรณ์และวิธีการ
รวมทั้งชนิดของมะพร้าวที่ปลูกในแต่ละพื้นที่ (Bawalan
and Chapman, 2006) กระบวนการผลิตน้ามันมะพรา้ ว สัตว์ทดลอง
สามารถทาได้หลายวิธี เช่น การปั่นเปียก การสกัดร้อน การใช้สัตว์ทดลองได้ผ่านการพิจารณาจาก
การสกัดเย็นหรือการบีบเย็น (Cold process) ฯลฯ วิธีการ
ที่นิยมมากที่สุด คือ การสกัดเย็น ซึ่งเป็นกระบวนการผลิต Mahidol University-Institute Animal Care and Use
ที่ปราศจากการใช้ความร้อน และกระบวนการทางเคมี Committee (MU-IACUC) รหัสโครงการ MU-IACUC
จึง ทาให้ได้น้ามันมะพร้าวที่มีคุณภาพ อุดมไปด้วยวิตามินอี 2017/013
และสารต้านอนุมูลอิสระ สาหรับกรดไขมันอิ่มตัวที่พบมาก
ที่สุด คือ Lauric acid พบว่ามีสรรพคุณในการยับยั้งการ กุ้งขาวแวนนาไมจานวน 90 ตัว ถูกสุ่มจากบ่อ
เจริญของแบคทีเรีย (Antimicrobial activity) และถือ เลี้ยง โดยกุ้งทั้งหมดมีสุขภาพดี มีอายุเท่ากัน และนา้ หนัก
เปน็ สารออกฤทธิ์หลักของน้ามันมะพร้าวบรสิ ทุ ธ์ิ (Shilling 5.3±1.9 กรัม เพ่อื แยกเล้ียงในอา่ งทรงกลมสูงความจุ 500
and Woolverton, 2013) โดยพบว่าสามารถยับยั้งการ ลิตร 3 อ่างๆ ละ 30 ตัว โดยใช้ปริมาตรน้าอ่างละ 300
เจริญของแบคทีเรียในอาหารเลี้ยงเชื้อได้ดีมาก เช่น ลิตร
Clostridium difficile, Staphylococcus aureus,
Streptococcus pyogenes, S. agalactiae, S.sanguinis, การเตรยี มอาหาร
S. salivarius and S. mutans (Tangwatcharin and อาหารสาหรับกุ้งขาวแวนนาไมแบ่งเป็น 3 กลุ่ม
Khopaibool, 2012; Shilling and Woolverton, 2013;
Nagase et al., 2017) โดยงานวิจัยของ Shilling and ตามจานวนกลุ่มทดลอง คือ อาหารกุ้งสาเร็จรูปสาหรับกงุ้
Woolverton (2013) พบว่าการออกฤทธ์ิของน้ามนั มะพร้าว ขาวแวนนาไมปกติ อาหารกุ้งสาเร็จรูปที่ได้รับการผสม
บริสุทธิต์ ่อเซลลข์ องแบคทีเรยี เป็นผลลัพธ์โดยตรงจากการ น้ามันมะพรา้ วบรสิ ทุ ธิ์ 3% และอาหารกุง้ สาเรจ็ รปู ทไ่ี ด้รับ
ย่อยสลายเยื่อหุ้มเซลล์แบคทีเรียโดย Lauric acid การผสมน้ามันมะพรา้ วบริสทุ ธิ์ 6% นา้ มันมะพร้าวบริสทุ ธิ์
ซึ่งต้องผ่านการย่อยโดยเอนไซม์ Lipase ออกมาจากน้ามัน ได้มาจากการสกัดเย็น (Madame oil®) ซึ่งได้รับการ
ค านวณและผสมกับอาหารกุ้ง (Pro-grade® A930)
จนเข้ากันดีและเก็บไว้ในภาชนะมดิ ชดิ ทที่ บึ แสง

77

วารสารวิจยั และส่งเสริมวชิ าการเกษตร 38(1): 75-83

การแบง่ กล่มุ การทดลองและการเกบ็ ตวั อย่าง การวเิ คราะหข์ ้อมูลทางสถิติ
นากุ้งขาวแวนนาไมพักในอ่างทรงกลมสงู เพื่อลด จานวนโคโลนีของแบคทีเรียที่พบจะถูกนามา

ความเครียดที่เกิดจากการเปลีย่ นสภาพแวดล้อมเป็นเวลา ทดสอบการกระจายตัวโดยใช้ Shapiro-Wilk test และ
3 ชั่วโมง จากนั้นเริ่มให้อาหารทุก 6 ชั่วโมง (6.00, 12.00, ทดสอบความแปรปรวนด้วย Levene’s test แล้วจึง
18.00 และ 24.00 น.) ครั้งละ 4 กรัม คือ 10 เปอร์เซ็นต์ นามาวิเคราะห์โดยใช้หลักการวิเคราะห์ความแปรปรวน
ของน้าหนักตัวเฉลี่ยของกุ้งแยกตามกลุ่มทดลอง เมื่อให้ ทางเดียว (One-way Analysis of Variance, ANOVA)
อาหารครบ 48 ชั่วโมง กุ้งจานวน 8 ตัว จากแต่ละบ่อจะ ตามแผนการทดลองแบบ RCBD (Randomized Complete
ถูกสุ่มออกมาเพื่อทาการการุณฆาตโดยการแช่ในน้าแข็ง Block Design) เพื่อเปรียบเทียบความแตกต่างของ
และเก็บตัวอย่างโดยใช้ห่วงเขี่ยเชื้อบริเวณกระเพาะ ค่าเฉลี่ยของกลุ่มทดลองด้วยวิธี Duncan’s Multiple
อาหาร ลาไส้ ตับ และตับอ่อน ทาการเพาะเช้ือแบคทีเรยี Range Test ในรปู แบบ Mean±SEM โดยใหม้ รี ะดบั ความ
ในอาหารเลี้ยงเชื้อ 2 ชนิด ได้แก่ TCBS (Thiosulfate- เชื่อมั่น 95% (P<0.05) การคานวณค่าทางสถิติทั้งหมด
Citrate-Bile Salts-Sucrose) Agar (MikroMedia®) และ จะใช้โปรแกรมสถิติส าเร็จรูป ภายใต้ลิขสิทธิ์
CHROMagar™ Vibrio ส่วนกุ้งที่เหลือจะทาการทดลอง มหาวทิ ยาลยั มหดิ ล SPSS statistics version 18.0 (U.S.A.)
ต่อจนใหอ้ าหารครบ 96 ชั่วโมง กุ้งจานวน 8 ตวั จากแตล่ ะ
บ่อจะถูกสุ่มออกมาอีกครั้งเพื่อทาการการุณฆาตและเก็บ ผลการทดลอง
ตวั อยา่ งในลกั ษณะเดียวกนั อาหารเลีย้ งเช้ือท้ังหมดจะถูก
นาไปบ่มที่อุณหภูมิ 37°ซ. เป็นเวลา 24 ชั่วโมง แล้วนับ ส าหรับ TCBS agar ซึ่งสามารถแยก Vibrio
จานวนโคโลนีของแบคทีเรียที่พบในหน่วย CFU ต่อ spp. ไดเ้ พยี งสองกลมุ่ คอื กลมุ่ ที่สามารถใช้ Sucrose เป็น
มิลลิลิตร (CFU/ml) โดยนับแยกตามชนิดของ Vibrio พลังงานได้ ซง่ึ จะให้โคโลนสี เี หลอื ง เช่น Vibrio cholerae
spp. ที่พบ และแยกตามชนิดของอาหารเล้ยี งเชอื้ และกลุ่มที่ไม่สามารถใช้ Sucrose เป็นพลังงานได้ ซึ่งจะ
ให้โคโลนีสีเขียว เช่น V. parahaemolyticus โดยส่วน
การวเิ คราะห์คุณภาพนา้ ใหญ่ Vibrio spp. ชนิดก่อโรคจะไม่สามารถใช้ Sucrose
น ้า ท ี่ใช้เล ี้ยงกุ้งจาก แต่ละกล ุ่มท ดล องจะถูก เป็นพลังงานได้ จาก Table 1 ผลการทดลองปริมาณเชือ้
Vibrio spp. ในกลุ่มที่ได้รับอาหารที่ผสมน้ามันมะพร้าว
วิเคราะห์คุณภาพทางกายภาพ ได้แก่ อุณหภูมิ ปริมาณ บริสุทธิ์และกลุ่มควบคุม พบว่าจานวนโคโลนีสีเขียวบน
ออกซิเจนที่ละลายในน ้า (Dissolved Oxygen, DO) TCBS agar ที่ 48 และ 96 ชั่วโมง ระหว่างกลุ่มที่ได้รับ
ความเค็ม (Salinity) และปริมาณของแข็งที่ละลายในน้า อาหารที่ผสมน้ามันมะพร้าวบริสุทธิ์และกลุ่มควบคุมไม่มี
(Total Dissolved Solid, TDS) โดยใช้เครื่องวัดคุณภาพ ความแตกต่างอย่างมีนัยส าคัญทางสถิติ (P>0.05)
น้ายี่ห้อ YSI รุ่น Pro 2030 ในชั่วโมงที่ 0, 24, 48, 72 อย่างไรก็ดี จานวนโคโลนีของ Vibrio spp. กลุ่มนี้พบว่า
และ 96 หลังเริ่มการทดลอง จากนั้นตัวอย่างน้าที่ชั่วโมง มีแนวโน้มลดลงในกลุ่มทดลองที่ได้รับอาหารที่ผสม
เดียวกัน 30 มิลลิลิตร จะถูกเก็บและนามาวิเคราะห์ น้ามนั มะพรา้ วบรสิ ทุ ธ์ิ
คุณภาพทางเคมี ได้แก่ ความเป็นกรด (Power of
proton, pH) ความเป็นเบส (Alkalinity) และแอมโมเนีย สาหรับ CHROMagar™ ซึ่งสามารถแยก Vibrio
(Ammonia) ในห้องปฏิบัติการของฟาร์ม คุณภาพน้า spp. ได้สามกลุ่ม คอื V. parahaemolyticus ทีใ่ หโ้ คโลนี
ทั้งหมดจะถูกเปรียบเทียบกันในแต่ละกลุ่มทดลองท่ี สีม่วง (Mauve) V. vulnificus และ V. cholerae ที่ให้
ชว่ งเวลาตา่ งๆ โคโลนสี ีน้าเงนิ (Turquoise blue) และ V. alginolyticus

78

Journal of Agri. Research & Extension 38(1): 75-83

ที่ใหโ้ คโลนที ไี่ ม่มสี ี (Colourless) พบว่าจานวนโคโลนีของ ได้รับน้ามันมะพร้าวบริสุทธิ์ (P<0.05) (Table 2) และ
V. parahaemolyticus และจานวนโคโลนีของ V. vulnificus พบวา่ จานวนโคโลนขี อง Vibrio spp. ระหวา่ งกลุ่มทดลอง
และ V. cholerae ที่ 48 และ 96 ชั่วโมง ระหว่างกลุ่ม ที่ได้รับน้ามันมะพร้าวบริสุทธิ์มีแนวโน้มลดลง เม่ือ
การทดลองไม่มีความแตกต่างอย่างมีนัยสาคัญทางสถิติ เปรียบเทยี บกบั กลมุ่ ทไี่ มไ่ ดร้ ับนา้ มนั มะพรา้ วบรสิ ทุ ธ์ิ
แต่จานวนโคโลนีของ V. alginolyticus ท่ี 48 และ 96
ชั่วโมง มีความแตกต่างอย่างมีนัยสาคัญทางสถิติระหว่าง คุณภาพน้าระหว่างกลุ่มทดลองพบว่าไม่มีความ
กลุ่มทดลองที่ไม่ได้ผสมน้ามันมะพร้าวบริสุทธิ์กับกลุ่มท่ี แตกต่างกันทั้งคุณภาพเชิงกายภาพและคุณภาพเชิงเคมี
ท่ี 48 และ 96 ช่ัวโมง

Table 1 Comparison of 0, 3 and 6% vergin coconut oil feeding in shrimp groups against Vibrio spp.
on TCBS (Thiosulfate-Citrate-Bile Salts-Sucrose) agar in 48 and 96 hours (Mean±SEM, n=30)

Vibrio spp. Colony-forming unit (CFU)/ml P-value

48 hours 0% Feeding 3% Feeding 6% Feeding 0.56
96 hours 0.17
(control)

51.3±12.9 13.5±1.3 14.8±1.2

122.1±6.80 38.3±3.3 13.4±1.7

Table 2 Comparison of 0, 3 and 6% Vergin coconut oil feeding in shrimp groups against Vibrio
parahaemolyticus (VP), Vibrio vulnificus (VV), Vibrio cholerae (VC) และ Vibrio alginolyticus (VA)
on CHROMagar™ Vibrio in 48 and 96 hours (Mean± SEM, n=30).

Vibrio spp. Colony-forming unit (CFU)/ml P-value

48 hours 0% Feeding 3% Feeding 6% Feeding 0.27
VP 0.38
VV/VC (control) 0.04
VA
51.3±4.2 46.4±2.4 12.1±1.4 0.06
96 hours 21.9±2.1 46.7±3.2 13.5±1.7 0.38
VP 6,165.6±28.1a 134.9±5.0b 28.8±1.8b 0.03
VV/VC
VA 912.0±7.4a 380±26.3a 31.6±12.3a
218.8±9.3 162.2±15.5 82.5±6.3
5,6234.1±29.5a 1,949.8±13.1b 1,479±20.0b

Different letters indicate significant differences (P<0.05) between groups at a given time point.

79

วารสารวิจัยและส่งเสรมิ วิชาการเกษตร 38(1): 75-83

วจิ ารณ์ผลการทดลอง และสาหรับกลุ่ม V. parahaemolyticus, V. vulnificus
และ V. cholerae ที่สามารถแยกไดจ้ าก CHROMagarTM
งานวิจัยนี้เป็นการทดสอบประสิทธิภาพของ Vibrio พบว่าไม่มีความแตกต่างอย่างมีนัยสาคัญทางสถิติ
น้ามันมะพร้าวบริสุทธิ์ในกุ้งขาวแวนนาไม อย่างไรก็ดี ระหว่างกลุ่มทดลองที่ 48 ชั่วโมง ซึ่งมีความเป็นไปได้
จานวนโคโลนีของ Vibrio spp. ในทางเดินอาหารของกุ้ง เนื่องจากการทดลองนี้ใช้กุ้งที่มีสุขภาพดีซึ่งสามารถพบ
ที่พบในงานวิจัยนี้มีแนวโน้มลดลงในกลุ่มที่ได้รับน้ามัน Vibrio spp. ดังกล่าวได้แต่ในปริมาณที่ไม่สูงพอจะทาให้
มะพร้าวบริสุทธิ์ สอดคล้องกับงานวิจัยที่ทาเฉพาะใน เกิดความแตกต่างทางสถิติ การทดสอบโดยให้ Vibrio
อาหารเลี้ยงเชื้อที่ใช้ Clostridium difficile (Shilling spp. ในจานวนที่ทาให้เกิดโรคกับกุ้งทดลองโดยตรง เช่น
and Woolverton, 2013) และ Staphylococcus aureus การทดสอบอาหารผสมน้ามันออริกาโนหอมระเหย
( Tangwatcharin and Khopaibool, 2012) เ ป ็ น เชื้ อ (Oregano essential oil) ในกุ้งขาวแวนนาไมที่ติดเช้ือ
ทดลอง แสดงให้เห็นถึงประสิทธิภาพของน้ามันมะพร้าว V. parahaemolyticus, V. vulnificus และ V. cholerae
บริสุทธิ์ในการยับยั้งการเจริญของแบคทีเรีย อย่างไรก็ดี เป็นวิธีทดสอบที่ช่วยให้เห็นความแตกต่างทางสถิติได้
จานวนโคโลนีของ V. alginolyticus ที่ 48 และ 96 ชั่วโมง (Gracia-Valenzuela et al., 2014)
ระหว่างกลุ่มการทดลองที่ได้รับน้ามันมะพร้าวบริสุทธิ์
3 และ 6% พบว่าไม่มีความแตกต่างกันทางสถิติ แสดงให้ นอกจากนี้ยังมีน้ามันสกัดอื่นๆ ที่สามารถ
เห็นว่าน้ามันมะพร้าวบริสุทธิ์เพียง 3% ก็เพียงพอสาหรับ ต่อต้านเชื้อ Vibrio spp. ได้อีกด้วย เช่น น้ามันสกัดจาก
การลดประชากรของ V. alginolyticus ในทางเดนิ อาหาร เมล็ดเทียนดา (Nigella sativa) สามารถป้องกันไรทะเล
ของกุ้ง การศึกษาของ Harahap and Silalahi (2014) หรืออาร์ทีเมีย (Artemia spp.) จากการติดเชื้อ
พบว่าน ้ามันมะพร้าวบริสุทธิ์สามารถต้านเชื้อแบคทีเรีย V. parahaemolyticus ได้ (Manju et al. , 2016) ยั ง
Salmonella typhimurium และ S. typhi ในอาหาร พบว่าน้ามันมะพร้าวสามารถช่วยกระตุ้นระบบภูมิคุ้มกัน
เลี้ยงเชื้อได้ และเมื่อให้หนูที่ติดเชื้อ S. typhimurium ต้านออกซิเดชันหรือกาจัดอนุมูลอิสระ (Antioxidant)
กินน้ามนั มะพรา้ วบริสุทธิ์ท่คี วามเขม้ ข้นต่างๆ พบวา่ น้ามนั และเกี่ยวข้องกับ mTOR และกลไก NF-kB ต่อการต้านเชื้อ
มะพร้าวสามารถที่จะลดจานวนเชื้อแบคทีเรียในมูลหนูได้ Aeromonas hydrophila ในปลา Spinibarbus sinensis
นอกจากความสามารถในการต้านเช้อื แบคทีเรยี ของนา้ มัน (Wu et al., 2019) มากกว่านั้นมีการใช้น ้ามันสกัด
มะพร้าวแล้วยังพบว่าน้ามันมะพร้าวบริสุทธิ์สามารถ 5 ชนิด (น้ามันมะพร้าว น้ามันถั่วเหลือง น้ามันเมล็ดฝ้าย
ต้านเช้ือรากลุ่ม Candida spp. (Candida glabrata, น้ามันถั่วลิสง และน้ามันปลา) ผสมอาหารให้กุ้งขาว
C. tropicalis, C. krusei และ C. albicans) ได้ (Ogbolu แวนนาไม (Litopenaeus vannamei) ระยะวัยออ่ นเพื่อเพ่มิ
et al., 2007) อัตราการเจริญเติบโต อัตราการรอด การสะสมของกรด
ไขมันในตับและตับอ่อน และกลา้ มเน้อื (Gonzalez-Felix
CHROMagar™ Vibrio ที่ใช้ในงานวิจัยนี้มี et al., 2002) การใช้น้ามันมะพร้าวในสัตว์ชนิดอื่น เช่น
ความจาเพาะต่อ Vibrio spp. เช่นเดียวกับ TCBS agar การให้หนูแรทกินน้ามันมะพร้าวต่อเนื่องเป็นระยะเวลา
แต่มีคุณสมบัติในการทาให้ Vibrio spp. ฟื้นตัวได้ดีกว่า 45 วัน จากการศกึ ษาของ Nevin and Rajamoha (2006)
TCBS agar (Di Pinto et al., 2011) โดยพบว่าจานวน พบว่าน้ามันมะพร้าวบริสุทธิ์ (Virgin coconut oil) สกัดท่ี
โคโลนีของ Vibrio spp. บน TCBS agar มีจานวนน้อยซ่งึ 50oซ. สามารถเป็นสารต้านอนุมูลอิสระได้ดีกว่าน้ามัน
ไม่แสดงถึงความแตกต่างกันอย่างมีนัยสาคัญทางสถิติ มะพร้าวที่ผลิตจากเนื้อมะพร้าวแห้ง (Copra oil) และ

80

Journal of Agri. Research & Extension 38(1): 75-83

น้ามันถั่วลิสง (Groundnut oil) นอกจากน้ีน้ามันมะพร้าว สุขภาพสัตว์น้าทางสัตวแพทย์ คณะสัตวแพทยศาสตร์
บริสุทธิ์ยังสามารถลดการสูญเสียกระดูกในหนูแรท มหาวิทยาลัยมหิดล สาหรับเครื่องมอื และอุปกรณ์ในการ
ที่มีภาวะกระดูกพรุน (Osteoporosis) ได้อีกด้วย วิจัยคร้งั นี้
(Hayatullina et al., 2012)
เอกสารอา้ งอิง
สารออกฤทธิ์ที่สาคัญของน้ามันมะพร้าวบริสุทธ์ิ
คือ Lauric acid ซึ่งได้จากการย่อยสลายของน ้ามัน Albuquerque, C., S. Cristina and H.S. Regine.
มะพร้าวบริสุทธิ์โดยใช้เอนไซม์ Lipase พบได้ทั้งจาก 2013. Microbiota of Vibrio sp. in the
ทางเดินอาหารของกุ้งและจากเชื้อ Vibrio spp. การให้ hepatopancreas of cultured white pacific
อาหารกุ้งผสมน้ามะพร้าวบริสุทธิ์จึงสามารถใช้ใน shrimp (Litopenaeus vannamei).
การเพาะเลี้ยงกุ้งขาวแวนนาไมได้ โดยไม่มีผลต่อคุณภาพน้า Revista MVZ Córdoba 18(2): 3439-3443.
ที่ใช้เลี้ยงกุ้ง เพื่อควบคุมประชากรของ Vibrio spp.
ในทางเดินอาหารของกุ้งให้อยู่ในระดับที่ไม่ก่อให้เกิดโรค Bawalan, D.D. and K.R. Chapman. 2006. Virgin
ซ่งึ จะสอดคลอ้ งกบั การทดลองของ Leãno et al. (1998) Coconut oil Production Manual for
ซึ่งได้กล่าวถึงความสาคัญของประชากร Vibrio spp. Micro- and Village-scale Processing
ในตับและตบั ออ่ นของกงุ้ ไวใ้ นแนวทางเดียวกนั Bangkok: Thammada Press. 15 p.

สรปุ ผลการทดลอง Boyd, C.E., A.A. McNevin and C. Engle. 2017.
Resource use assessment of shrimp,
งานวิจัยนี้เป็นการศึกษาเบื้องต้นที่แสดงให้เห็น Litopenaeus vannamei and Penaeus
ถึงประสิทธิภาพของน้ามันมะพร้าวบริสุทธิ์ในการยับย้ัง monodon, production in Thailand and
การเจริญของ Vibrio spp. ในทางเดินอาหารของกุ้งขาว Vietnam. Journal of the World
แวนนาไม หากแต่ยงั ตอ้ งมกี ารศึกษาเพ่ิมเติมต่อไปในส่วน Aquaculture Society 48(2): 201-226.
ของความเข้มข้นที่เหมาะสมที่สุด ความคงตัว และ
ระยะเวลา ฯลฯ นอกจากน้นี ้ามันมะพร้าวทีไ่ ด้จากข้นั ตอน Di Pinto, A., V. Terio and G. Tantillo. 2011.
การสกัดที่แตกต่างกันก็อาจจะส่งผลให้ผลการยับยั้งการ Comparison between thiosulphate-
เจริญของเชื้อแตกต่างกันได้ อย่างไรก็ตามน้ามันมะพร้าว citrate-bile salt sucrose (TCBS) agar and
น่าจะเป็นอีกทางเลือกหนึ่งในการใช้ควบคุมประชากร CHROM agar vibrio for isolating Vibrio
แบคทีเรียก่อโรคโดยไม่ใช้สารเคมแี ละยาปฏชิ ีวนะ parahaemolyticus. Food Control
22(1): 124-127.
กติ ตกิ รรมประกาศ
Gonzalez-Felix, M.L., A.L. Lawrence, D.M. Gatlin
ขอขอบคุณเจ้าของฟาร์ม และพนักงานเลี้ยงกุ้ง III, and M. Perez-Velazquez. 2002.
ประจามารีนฟาร์ม ที่ช่วยอานวยความสะดวกในการ Growth, servival and fatty acid
ปฏิบัติการตลอดการทางานวิจัย และหน่วยวิจัยและดูแล composition of juvenile Litopenaeus
vannamei fed different oils in the
presence and absence of phospholipids.
Aquaculture 205(3-4): 325-343.

81

วารสารวิจยั และสง่ เสริมวิชาการเกษตร 38(1): 75-83 Kumara, K.R.P.S. and M. Hettiarachchi. 2017.
White faeces syndrome caused by Vibrio
Govaris, A., N. Solomakos and P. Chatzopoulou. alginolyticus and Vibrio fluvialis in
2010. The antimicrobial effect of shrimp, Penaeus monodon (Fabricius
oregano essential oil, nisin and their 1798)-multimodal strategy to control the
combination against Salmonella syndrome in Sri Lankan grow-out ponds.
enteritidis in minced sheep meat during Asian Fisheries Science 30(4): 245-261.
refrigerated storage. International
Journal of Food Microbiology Leaño, E.M., C.R. Lavilla-Pitogo and M.G. Paner.
137(2-3): 175-180. 1998. Bacterial flora in the
hepatopancreas of pond-reared
Gracia-Valenzuela, M., M. Vergara-Jimenez and Penaeus monodon juveniles with
F. Cabrera-Chavez, 2014. Antimicrobial luminous vibriosis. Aquaculture
effect of dietary oregano essential oil 164(1-4): 367-374.
against Vibrio bacteria in shrimps.
Archives of Biological Sciences Manju, S., B. Malaikozhundan, B. Withyachumnarnkul
66(4): 1367-1370. and B. Vaseeharan. 2016. Essential oils
of Nigella sativa protects Artemia from
Harahap, U. and J. Silalahi. 2014. Antibacterial the pathogenic effect of Vibrio
activity of enzymatic hydrolysis of virgin parahaemolyticus Dahv2. Journal
coconut oil against Salmonella. of Invertebrate Pathology 136: 43-49.
International Journal of Pharm Tech
Research 6(2): 589-599. Nagase, S., M. Matsue, Y. Mori, M. Honda-Ogawa,
K. Sugitani, T. Sumitomo, M. Nakata,
Hayatullina, Z., N. Muhammad, N. Mohamed S. Kawabata and S. Okamoto. 2017.
and I.N. Soelaiman. 2012. Virgin Comparison of the antimicrobial
coconut oil supplementation prevents spectrum and mechanisms of organic
bone loss in osteoporosis rat model. virgin coconut oil and lauric acid
Evidence-Based Complementary against bacteria. Journal of Wellness
and Alternative Medicine Health Care 41(1): 87-95.
2012(237236): 1-8.
Nevin, K.G. and R. Rajamohan. 2006. Virgin
Joshi, J., J. Srisala and S. Thitamadee. 2014. coconut oit supplemented diet
Variation in Vibrio parahaemolyticus increases the antioxidant status in rats.
isolates from a single Thai shrimp farm Food Chemistry 99(2): 260-266.
experiencing an outbreak of acute
hepatopancreatic necrosis disease
(AHPND). Aquaculture
428-429(2014): 297-302.

82

Journal of Agri. Research & Extension 38(1): 75-83

Ogbolu, D.O., A.A. Oni, O.A. Daini and A.P. Oloko. Tzuc, J.T., D.R. Escalante and M.L.A Ortiz. 2014.
2007. In Vitro antimicrobial properties of Microbiota from Litopenaeus vannamei:
coconut oil on Candida species in digestive tract microbial community
Ibadan, Nigeria. Journal of Medicinal of Pacific white shrimp (Litopenaeus
Food 10(2): 384-387. vannamei). SpringerPlus 3(1): 280.

Shilling, M., L. Matt and C.J. Woolverton, 2013. Wu., P., W. Yang, Y. Dong, Y. Wang, Y. Zhang,
Antimicrobial effects of virgin coconut X. Zou, H. Dongue, Y. Cui and Z. Chen.
oil and its medium-chain fatty acids on 2019. Feasibility of cultivation of
Clostridium difficile. Journal of Spinibarbus sinensis with coconut oil
Medicinal Food 16(12): 1079-1085. and its effect on disease resistance
(nonspecific immunity, antioxidation and
Tangwatcharin, P. and P. Khopaibool. 2012. mTOR and NF-kB signaling pathways).
Activity of virgin coconut oil, lauric acid Fish & Shellfish Immunology
or monolaurin in combination with lactic 93: 726-731.
acid against Staphylococcus aureus.
Southeast Asian Journal of Tropical
Medicine & Public Health
43(4): 969-985.

83

วารสารวิจยั และส่งเสริมวชิ าการเกษตร 38(1): 84-94

การยบั ย้งั อนุมูลอสิ ระและเอนไซม์เมทรกิ ซเ์ มทัลโลโปรติเนสของนา้ มนั มะพร้าวบริสทุ ธ์ิ
และผลิตภณั ฑ์ลดการอกั เสบ

Inhibition of Free Radicals and Matrix Metalloproteinase of Virgin Coconut Oil
and Its Reduction of Inflammatory Product

อุเทน จาใจ1 ญานี พงษ์ไพบลู ย์2 นริศรา ไลเ้ ลิศ3 และดวงพร อมรเลิศพศิ าล4, 5*
Uten Jamjai1 , Yanee Pongpaibul2, Narissara Lailerd3 and Doungporn Amornlerdpisan4,5*

1สาขาสหวิทยาการเกษตร คณะวิศวกรรมและอุตสาหกรรมเกษตร มหาวทิ ยาลัยแมโ่ จ้ เชียงใหม่ 50290
2ภาควชิ าเทคโนโลยเี ภสัชกรรมและเทคโนโลยีชีวภาพ คณะเภสัชศาสตร์ มหาวทิ ยาลัยพายพั เชียงใหม่ 50000

3ภาควิชาสรรี วิทยา คณะแพทยศาสตร์ มหาวิทยาลยั เชยี งใหม่ เชียงใหม่ 50200
4คณะเทคโนโลยีการประมงและทรัพยากรทางนา้ มหาวิทยาลัยแม่โจ้ เชยี งใหม่ 50290
5ศูนยค์ วามเปน็ เลิศดา้ นนวัตกรรมทางการเกษตรสาหรับบัณฑติ ผูป้ ระกอบการ มหาวทิ ยาลัยแมโ่ จ้ เชยี งใหม่ 50290
1Interdisciplinary Agriculture Program, Faculty of Engineering and Agro-Industry, Maejo University, Chiang Mai, Thailand 50290
2Department of Pharmaceutical Technology and Biotechnology, Faculty of Pharmacy, Payap University, Chiang Mai, Thailand 50000
3Department of Physiology, Faculty of Medicine, Chiang Mai University, Chiang Mai, Thailand 50200
4Faculty of Fisheries Technology and Aquatic Resources, Maejo University, Chiang Mai, Thailand 50290
5Center of Excellence in Agricultural Innovation for Graduate Entrepreneur, Maejo University, Chiang Mai, Thailand 50290

*Corresponding author: [email protected]

Abstract Received: September 03, 2019
Revised: November 28, 2019
Accepted: December 20, 2019

The virgin coconut oil (VCO) is extracted from fresh and mature coconut meat (Cocos nucifera
Linn.) without using chemical reagent or heating in process. The VCO is colorless and clear, it has
the aroma of fresh coconut. The present study was carried out to determine VCO for phenolic contents,
antioxidant, matrix metalloproteinase inhibitory activities, and then to formulate VCO pain relief product
and evaluated their stability of the product. The results revealed that the phenolic contents of VCO
was 14.79±0.19 mg GAE. The VCO presented DPPH and superoxide radical scavenging activities with GAE
value of 0.56±0.01 mg and 36.32±0.75 mg, respectively. Additionally, matrix metalloproteinase inhibitory
activity can be reduced inflammation and protected degradation of cartilage which VCO had the highest
inhibitory effect against MMP-9 as 84.53±1.00%. The pain relief ointment product has been developed
using VCO as active ingredient. The stability of formulation was tested with subjecting samples at room
temperature, 4 and 45⸰C for 45 days and heating- cooling cycles at intervals of 24 hours over 5 cycles.
The product demonstrated good physical stability under the various conditions. The results of product
satisfaction revealed that highly satisfied with the VCO ointment and no skin irritation in 20 volunteers.

84

Journal of Agri. Research & Extension 38(1): 84-94

Keywords: virgin coconut oil, antioxidant activity, anti-matrix metalloproteinase activity
pain relief product

บทคดั ยอ่ คาสาคัญ: น้ามันมะพรา้ วบริสทุ ธ์ิ ฤทธิต์ ้านอนุมูลอสิ ระ
ฤทธ์ยิ ับย้ังเอนไซมเ์ มทรกิ ซ์เมทลั โลโปรติเนส
น้ามันมะพร้าวบริสุทธิ์ (Virgin Coconut Oil, ผลิตภณั ฑบ์ รรเทาปวด
VCO) ถูกสกัดจากเนื้อมะพร้าวสดที่แก่เต็มที่ (Cocos
nucifera Linn.) ด้วยกระบวนการผลติ ทไ่ี ม่ผา่ นความร้อน คานา
และสารเคมี น้ามันมีลกั ษณะใส ไม่มสี ี และมกี ล่ินของเน้ือ
มะพร้าวสด ในการศึกษาครั้งนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษา น้ามันมะพร้าวบริสุทธิ์ (Virgin Coconut Oil;
ปริมาณฟีนอลิกทั้งหมด ฤทธิ์ขจัดอนุมูลอิสระ ฤทธิ์ยับยั้ง VCO) เป็นผลผลิตที่ได้จากการสกัดน้ามันออกจากเนื้อ
เอนไซม์เมทริกซเ์ มทลั โลโปรติเนสของ VCO จากน้ันนาไป มะพร้าว (Cocos nucifera Linn.) โดยไม่ผ่านความร้อน
เพิ่มมูลคา่ เปน็ ผลติ ภณั ฑบ์ รรเทาอาการปวดท่ีมี VCO เป็น และสารเคมี หรือเรียกว่าน้ามันมะพร้าวสกัดเย็น ทาให้ได้
ส่วนผสม และศึกษาความคงตัวของผลิตภัณฑ์ ผลจาก น้ามันที่มีลกั ษณะใส ไมม่ สี ี เปน็ หนงึ่ ในนา้ มันที่ได้รับความ
การศกึ ษาพบวา่ VCO มีปรมิ าณสารประกอบฟีนอลิกมีค่า นิยมนามาใช้เป็นอาหารเสริมสุขภาพและอาหารฟังก์ชัน
มิลลิกรัมสมมูลของกรดแกลลิคต่อตัวอย่าง 1 กรัม (GAE) (Marina et al., 2009) VCO มีกรดลอริคซึ่งเป็นกรด
เท่ากับ 14.79±0.19 มก. มีฤทธิ์ขจัดอนุมูลอิสระทั้งดีพีพี ไขมันสายปานกลางในปริมาณสูงกว่าร้อยละ 50 (Dayrit,
เอช (DPPH) และอนุมูลซุปเปอร์ออกไซด์ โดยมีค่า GAE 2014) มีการนา VOC มาใช้บารุงผิวและเส้นผม ทาให้ผม
เท่ากบั 0.56±0.01 มก. และ 36.32±0.75 มก. ตามลาดบั ดกดาเป็นเงา และยังถูกนามาใช้กลั้วปากโดยสามารถ
ส่วนฤทธิ์ยับยั้งเอนไซม์เมทริกซ์เมทัลโลโปรติเนส (MMP) กาจัดแบคทีเรียที่เป็นสาเหตุของกลิ่นปาก (Tjin et al.,
ท ี ่ ช ่ ว ย ล ด ก า ร อ ั ก เ ส บ แ ล ะ ป ้ อ ง ก ั น ก า ร เ ส ื ่ อ ม ข อ ง ข้ อ 2016; Kaushik et al., 2016) และยังมีฤทธิ์ในการต้าน
พบว่า VCO มีฤทธิ์การยับยั้ง MMP-9 สูงที่สุด เท่ากับ อกั เสบ ฤทธ์ิระงับปวด และลดไข้ (Intaphuak et al., 2010)
84.53±1.00% จากฤทธิ์ชีวภาพดังกล่าวจึงนา VCO ไป
พัฒนาตารับผลิตภัณฑ์บรรเทาปวดรูปแบบขี้ผึ้ง และ อนุมูลอิสระเป็นสารที่มีอิเล็กตรอนเดี่ยวใน
ทดสอบความคงตัวของผลิตภัณฑ์โดยเก็บที่อุณหภูมิห้อง อะตอมหรือโมเลกุล ซึ่งมีความไวสูงต่อการเกิดปฏิกิริยา
อุณหภมู ิ 4 และ 45⸰ซ. เปน็ ระยะเวลา 45 วัน รวมถึงการ อนุมูลอิสระกลุ่มที่ไวต่อการทาปฏิกิริยา คือกลุ่มที่มี
ทดสอบความคงตัวของผลิตภัณฑ์แบบเร่งที่อุณหภูมิ 4 ออกซิเจนเป็นองค์ประกอบ เช่น อนุมูลซุปเปอร์ออกไซด์
และ 45⸰ซ. สลับกันเป็นเวลา 24 ชั่วโมง จานวน 5 รอบ (O2•‫ )־‬อนุมูลไฮดรอกซิล (OH•) อนุมูลอัลโคซิล (RO•)
พบว่าผลิตภัณฑ์มีความคงตัวดีทางกายภาพในทุกสภาวะ และอนุมลู ไนตรัส (NO•) เปน็ ตน้ อนมุ ูลเหลา่ น้ีสามารถทา
และเมื่อนาไปทดสอบความพึงพอใจในอาสาสมัครจานวน อันตรายต่อเซลล์และเนื้อเยื่อ เป็นผลให้เกิดภาวะที่เซลล์
20 คน พบว่าอาสาสมัครมีความพึงพอใจต่อผลิตภัณฑ์ และร่างกายถูกออกซิไดส์จนเกินสมดุล (Oxidative
โดยรวมดีมาก และไม่มีอาการระคายเคืองตลอดช่วงเวลา stress) ส่งผลให้เกิดการเสื่อมของเซลล์และเกิดการ
ทดสอบ ทาลายเนื้อเยื่อต่างๆ ของร่างกาย และอาจนาไปสู่พยาธิ
สภาพต่างๆ ได้แก่ ภาวะทางระบบหลอดเลือดและหัวใจ

85

วารสารวิจยั และสง่ เสริมวิชาการเกษตร 38(1): 84-94

(Cardiovascular disease) ความจาเสื่อม (Alzheimer) ฤทธิ์ที่สาคัญ นอกจากนี้ในตารับยาแผนโบราณมีการนา
มะเร็ง (Cancer) และข้อเสื่อม (Arthritis) เป็นต้น (Liou น้ามันมะพร้าวมาใช้ทานวด เพื่อช่วยบาบัดรักษาโรค
and Storz, 2010; Panth et al., 2016; Lepetsos and กระดูกและขอ้ บรรเทาอาการปวดเม่อื ยร่างกาย และลดอาการ
Papavassiliou, 2016; Huang et al., 2016) โดยมีการ อกั เสบของผิวหนงั ดังนั้นในการศึกษาครง้ั นีจ้ งึ มีวัตถุประสงค์
รวบรวมรายงานวิจัยจานวนมากพบว่า สารประกอบ เพื่อศึกษาปริมาณสารสาคัญกลุ่มฟีนอลิก และฤทธิ์ทาง
ฟีนอลิกที่พบในผลิตภัณฑ์ธรรมชาติมีฤทธิ์ในการยับย้ัง ชีวภาพของน้ามันมะพร้าวบริสุทธ์ิหรือ VCO ท่จี ะนาไปใช้
หรือต้านการเกิดออกซิเดชัน (Anti-oxidant) ต้านการอักเสบ ประโยชน์ในการพัฒนาผลิตภัณฑ์ ได้แก่ ฤทธิ์การขจัด
และช่วยป้องกันการเกิดโรคไม่ติดต่อเรื้อรังต่างๆ ได้ดี อนุมลู อิสระ และฤทธก์ิ ารยบั ย้งั เอนไซม์ MMP ร่วมกบั การ
โดยมีกลไกการออกฤทธิ์ยับยั้งการสร้างสารสื่อกลาง พฒั นาตารบั ผลติ ภัณฑ์บรรเทาอาการปวดจาก VCO
(Pro-inflammatory mediators) และหรือการแสดงออก
ของยีนทเี่ กยี่ วขอ้ งกับการอักเสบ (Dulce et al., 2016) อปุ กรณ์และวธิ กี าร

เม ท ริ ก ซ์ เม ทั ล โ ล โ ป ร ติ เน ส ( Matrix การเตรยี มน้ามนั มะพรา้ วสกดั บริสุทธิ์
Metalloproteinases; MMPs) เป็นกลุ่มเอนไซม์ที่เกี่ยวข้อง สกัดน้ามันมะพร้าวบริสุทธิ์ (Virgin Coconut
กับกระบวนการย่อยสลายโปรตีนเมทริกซ์นอกเซลล์
(Extracellular Matrix; ECM) ซึง่ เก่ียวข้องกบั การแก่ของ Oil; VCO) ตามวิธีการของ Wong and Hartina (2014)
ผิว (Aging) การอักเสบ และมีส่วนเกี่ยวข้องในการพัฒนา ดังน้ี นาน้ากะทิ 1 กโิ ลกรมั นามากรองผา่ นกระดาษกรอง
และแพร่กระจายของมะเร็งต่างๆ เช่น มะเร็งเต้านม Whatman’s เบอร์ 4 จากนั้นนาส่วนที่กรองได้แช่ที่
มะเรง็ ตับ และมะเรง็ ปอด เปน็ ต้น (Radisky and Radisky, อุณหภูมิ -20°ซ. เป็นเวลา 24 ชั่วโมง และนามาตั้งท่ี
2015; Pittayapruek et al., 2016; Naim et al. , 2017; อุณหภูมิหอ้ งเพ่ือละลายนา้ แข็ง ตอ่ มานาไปปั่นเหว่ียงด้วย
Merchant et al., 2017) นอกจากนี้ยังมีบทบาทสาคัญ เคร่อื งปน่ั เหวย่ี งแยกตะกอน ความเร็ว 5,000 รอบตอ่ นาที
ในโรคกระดูกเสื่อม เช่น โรคข้ออักเสบรูมาตอยด์ ที่อุณหภูมิ 30°ซ. เป็นเวลา 30 นาที น้ามันมะพร้าวบริสุทธ์ิ
(Rheumatoid arthritis) และโรคข้อเสื่อม (Osteoarthritis) ทีไ่ ด้เกบ็ ไวใ้ นขวดท่ีมีฝาปิด แลว้ เกบ็ ทีอ่ ณุ หภูมิห้อง ปริมาณ
(Itoh, 2017; Li et al., 2017) ร้อยละของผลผลติ นา้ มันมะพร้าวบรสิ ุทธิเ์ ท่ากับ 8.8
การวิเคราะห์ปริมาณฟีนอลิกทง้ั หมด
มีรายงานการศึกษาทางพรีคลินิกที่ให้ข้อมูล
น่าสนใจเกี่ยวกับการยับยั้งเอนไซม์ MMP สามารถรักษา ตรวจวิเคราะห์ปริมาณฟีนอลิกทั้งหมดในน้ามัน
โรคที่เกี่ยวกับการอักเสบทั้งแบบเฉียบพลันและเรื้อรัง มะพร้าวบริสุทธิ์ ตามวิธีการของ Hammerschmidt and
มะเร็งต่างๆ และข้ออักเสบ (Hu et al., 2007; Wu et al., Pratt (1978) ผสมสารตัวอย่าง 0.20 มล. ด้วยสารละลาย
2018; Winer et al., 2018) ดังนั้นสารที่มีฤทธิ์ยับย้ัง 10% Folin-Ciocalteu 1.00 มล. และสารละลาย 7.5%
เอนไซม์ MMP อาจมีประโยชน์ในการรักษาและบรรเทา โซเดียมคาร์บอเนต 0.80 มล. ผสมให้เข้ากันแล้วตั้งทิ้งไว้
อาการอักเสบจากโรคกระดูกเสื่อม จากรายงานของ ที่อุณหภูมิห้อง เป็นเวลา 1 ชั่วโมง หลังจากนั้นวัดค่าการ
Intaphuak et al. (2010) ที่ศึกษาฤทธิ์ระงับปวด และ ดูดกลืนแสงที่ความยาวคลื่น 765 นาโนเมตร ด้วยเครื่อง
ยับยั้งการอักเสบของน้ามันมะพร้าวบริสุทธิ์ในหนูขาว สเปกโตรโฟโตมเิ ตอร์ (UV-51 series, Trulab) โดยใช้สาร
พบว่า น้ามันมะพร้าวบริสุทธิ์สามารถระงับปวด โดยการ มาตรฐาน คือ กรดแกลลิค (Gallic acid) รายงานผลเป็น
ปิดกั้นการสังเคราะห์และหลั่งของสารสื่อประสาทที่ส่ง มิลลิกรัมสมมูลของกรดแกลลิคต่อกรัมสารทดสอบ
สัญญาณให้เกิดอาการปวด โดยมีกรดลอริกเป็นตัวออก (mg GAE/g sample)

86

Journal of Agri. Research & Extension 38(1): 84-94

การศึกษาฤทธ์ิขจัดอนมุ ลู อิสระดีพีพีเอช ร้อยละการขจัดอนุมูลอสิ ระซุปเปอรอ์ อกไซด์
วิเคราะห์ฤทธิ์ขจัดอนุมูลอิสระดีพีพีเอช (DPPH = ((Aควบคุม – Aตวั อยา่ ง)/Aควบคมุ ) x100
โดย Aควบคุม และ Aตัวอย่าง คือ ค่าการดูดกลืนแสง
radical scavenging assay) ตามการทดสอบของ Hou ของหลอดควบคุม และค่าการดูดกลืนแสงของหลอด
et al. (2001) โดยเตรียมสารตัวอย่างปริมาตร 0.30 มล. ตวั อย่าง
ละลายใน Tris-HCl buffer (pH 7.9) ปริมาตร 0.10 มล. เปรียบเทียบความเข้มข้นของสารตัวอย่างกับ
จากนั้นเติม 0.2 มิลลิโมลาร์ ของอนุมูลอิสระดีพีพีเอช ความเข้มข้นของกรดแกลลิคที่แสดงฤทธิ์เท่ากัน (Gallic
(Diphenyl-picryhydrazyl radical, DPPH•) ปริมาตร Acid Equivalent, GAE) รายงานผลมหี น่วยเป็นมิลลิกรัม
0.60 มล. บ่มในท่ีมืดเปน็ เวลา 20 นาที วัดค่าการดูดกลืน ตอ่ กรัมของสารตัวอยา่ ง (mg GAE/g extract)
แสงทค่ี วามยาวคลืน่ 517 นาโนเมตร ด้วยเคร่ืองสเปกโตร
โฟโตมิเตอร์ (UV-51 series, Trulab) ใช้กรดแกลลิค การทดสอบฤทธยิ์ บั ย้ังเอนไซมเ์ มทรกิ ซ์เมทลั โลโปรติเนส
(Gallic acid) เป็นสารมาตรฐาน คานวณร้อยละการขจัด การทดสอบฤทธิ์การยับยั้งเอนไซม์เมทริกซ์
อนุมลู อิสระดพี พี เี อช ดังน้ี
เมทัลโลโปรติเนส (Matrix Metalloproteinase; MMP)
รอ้ ยละการขจัดอนมุ ลู อสิ ระดพี พี ีเอช (%) ตามวิธกี ารของ Panyathep et al. (2013) โดยใช้ชดุ การ
= ((Aควบคุม – Aตัวอย่าง)/Aควบคมุ ) x100 ทดสอบ (Enzo Life Sciences AK016) ละลาย VCO ใน
โดย Aควบคุม และ Aตัวอยา่ ง คือ ค่าการดูดกลืนแสง Dimethyl Sulfoxide (DMSO) ที่ความเข้มข้น 0.1 มก./มล.
เพื่อทาปฏิกิริยากับเอนไซม์ MMPs (MMP-1, MMP-2,
ของหลอดควบคุม และค่าการดูดกลืนแสงของหลอด MMP-3, MMP-9 และ MMP-13) และใช้ N-Isobutyl-N-
ตวั อยา่ ง ( 4- methoxyphenyl- sulfonyl) Glycyl Hydroxamic
Acid (NNGH) เป็นสารยับยั้งเอนไซม์มาตรฐาน น า
เปรียบเทียบความเข้มข้นของสารตัวอย่างกับ ส่วนผสมที่ได้ไปบ่มที่อุณหภูมิ 37°ซ. นาน 30 นาที
ความเข้มข้นของกรดแกลลิคที่แสดงฤทธิ์เท่ากัน (Gallic จากนั้นเติมซับสเตรท Omni-MMP fluorogenic แล้ว
Acid Equivalent, GAE) รายงานผลมีหน่วยเป็นมิลลิกรัม นาไปวัดค่าเอนไซม์ MMP ด้วยแสงฟลูออเรสเซนต์
ต่อกรัมของสารตัวอย่าง (mg GAE/g extract) (Fluorescence signal) ที่ Ex/Em 328/420 นาโนเมตร
คานวณค่าเอนไซม์ MMP จากสมการ
การศึกษาฤทธ์ขิ จัดอนุมลู อสิ ระซุปเปอร์ออกไซด์
ฤทธิ์การขจัดอนุมูลอิสระซุปเปอร์ออกไซด์ คา่ เอนไซม์ MMP = ค่าดดู กลนื แสงของสารตัวอยา่ ง
คา่ ดดู กลนื แสงของ MMP ควบคมุ
(Superoxide radical scavenging assay) ตามวิธีการ
ของ Nishikimi, et al. (1972) โดยผสม 156 ไมโครโมลาร์ การพฒั นาสตู รตารบั ผลติ ภัณฑ์บรรเทาปวด
ของสารละลาย Nitroblue Tetrazolium (NBT) ปริมาตร การพัฒนาสูตรตารับผลิตภัณฑ์บรรเทาปวด
1 ม ล . แ ล ะ 468 ไ ม โ ค ร โ ม ล า ร์ ข อง ส า ร ละลาย
Nicotinamide Adeninedinucleotide (NADH) ปริมาตร รูปแบบข้ผี ึ้ง (Oleaginous ointment) ประเมินคณุ สมบัติ
1 มล. กับสารตัวอย่างปริมาตร 0.1 มล. จากนั้นเติม 60 ทางกายภาพและเคมี โดยพจิ ารณาจากลักษณะท่ีมองเห็น
ไมโครโมลาร์ของสารละลาย PhenazineMethosulphate ไดแ้ ก่ ลักษณะของเนอ้ื ผลิตภณั ฑ์ สี กลนิ่ และการประเมนิ
(PMS) ปริมาตร 0.1 มล. ผสมให้เข้ากัน ทิ้งไว้ 5 นาที ความคงสภาพของผลิตภัณฑ์ โดยในตารับผลิตภัณฑ์มี
นาไปวัดค่าการดูดกลืนแสงที่ความยาวคลื่น 560 นาโนเมตร สว่ นประกอบของ น้ามนั มะพร้าวบริสทุ ธ์ิ (VCO) พาราฟิน
โดยใช้กรดแกลลิคเป็นสารมาตรฐาน คานวณร้อยละการ
ขจัดอนมุ ูลอสิ ระซุปเปอรอ์ อกไซด์ ดงั น้ี

87

วารสารวิจัยและสง่ เสริมวชิ าการเกษตร 38(1): 84-94

(Paraffin) ขี้ผึ้ง (Bees wax) ปิโตรลาทัม (Petrolatum) ระดับ จากน้อยไปมาก ดังนี้ 1 = ไม่ชอบ (Dislike) 2 =
เชยี บตั เตอร์ (Shea butter) ลาโนลิน (Lanolin) เมนทอล ชอบน้อย (Slight), 3 = ชอบปานกลาง (Moderate), 4 =
(Menthol) เมทิลซาลิไซเลต (Methyl salicylate) และ ชอบมาก (Good) และ 5 = ชอบมากที่สุด (Excellent)
การบูร (Camphor) ชั่งส่วนประกอบทั้งหมด และหลอม และแสดงความพึงพอใจในแต่ละระดับเป็นร้อยละ (%
ให้เข้ากันโดยใช้ความร้อนที่อุณหภูมิ 65°ซ. ตั้งทิ้งไว้ให้ Satisfaction) โดยได้ชี้แจงให้อาสาสมัครทราบก่อนการ
อุณหภูมลิ ดลงและบรรจใุ สภ่ าชนะท่มี ฝี าปดิ ทดสอบว่า หากมีอาการแพ้ เช่น อาการแดง (Erythema)
และอาการบวม (Edema) ใหห้ ยดุ ใชท้ นั ที
การศึกษาความคงตวั ของผลิตภณั ฑ์
การศึกษาความคงตัวของผลิตภัณฑ์ ดัดแปลง ผลการวจิ ยั

ตามวิธีการของ Chantree (2015) โดยพิจารณาการ ในการศึกษาปริมาณฟีนอลิกทั้งหมด และฤทธ์ิ
เปลี่ยนแปลงของลักษณะทางกายภาพจากเนือ้ สัมผัสและ ชีวภาพในการขจัดอนุมูลอิสระของ VCO พบว่า มี
สีของผลิตภัณฑ์ ความคงตัวของผลิตภัณฑ์ที่ 3 สภาวะ สารประกอบฟีนอลิกมีค่ามิลลิกรัมสมมูลกรดแกลลิค
ได้แก่ อุณหภูมิห้อง อุณหภูมิ 4 และ 45°ซ. เป็นเวลา 45 ต่อกรัมของสารตัวอย่าง (GAE) เท่ากับ 14.790.19 มก.
วัน และทดสอบความคงตัวของผลติ ภณั ฑแ์ บบเร่งโดยเก็บ โดยมีฤทธิ์ขจัดอนุมูลอิสระดีพีพีเอช และฤทธิ์ขจัดอนุมูล
ไวท้ ่คี วามรอ้ นสลับเยน็ (Heating-cooling cycle) จานวน อิสระซุปเปอร์ออกไซด์ มีค่า GAE เท่ากับ 0.560.01 มก.
5 รอบ ที่อุณหภูมิ 45°ซ. เป็นเวลา 24 ชั่วโมงสลับกับท่ี และ 36.320.75 มก. ตามลาดับ ส่วนค่าความเข้มข้น
อุณหภมู ิ 4°ซ. เปน็ เวลา 24 ช่ัวโมง เทา่ กับ 1 รอบ ของ VCO ต่อการขจัดอนุมูลอิสระได้ร้อยละ 50 (50%
Inhibitory Concentration; IC50 ) แสดงใน Table 1
การประเมนิ ความพงึ พอใจของผลติ ภัณฑ์ การเพมิ่ ความเขม้ ขน้ ของ VCO จะสามารถเพมิ่ ฤทธ์ใิ นการ
ทดสอบความพึงพอใจและการยอมรับหลังการ ขจัดอนุมูลอิสระทั้งสองชนิดได้ดี โดย VCO ขนาด 20-
100 มก./มล. สามารถขจัดอนุมูลอิสระซุปเปอร์ออกไซด์
ใชผ้ ลิตภัณฑ์ในอาสาสมคั ร เป็นระยะเวลา 1 สปั ดาห์ โดย ได้ร้อยละ 34-83 ซึ่งมีประสิทธิภาพดีกว่าการขจัดอนุมูล
ใช้แบบสอบถามในอาสาสมัครจานวน 20 คน แบบสอบถาม อิสระดพี พี เี อชทีไ่ ดร้ อ้ ยละ 19-62 ดงั แสดงใน Figure 1
ประกอบด้วย ข้อมูลส่วนตัว ความพึงพอใจ และการ
ยอมรับต่อผลิตภัณฑ์ โดยมีเกณฑ์ระดับความพึงพอใจ 5

Table 1 Antioxidant activities and phenolic compound of virgin coconut oil

DPPH radical scavenging mg GAE/g extract IC50 (mg/mL)
Superoxide radical scavenging 0.56±0.01 78.16±0.60
Total phenolic contents 36.32±0.75 27.43±0.37
14.79±0.19
–

Data expressed as meanstandard deviation of triplicate measurements.
GAE expressed as mg gallic acid per gram of VCO.

88

Journal of Agri. Research & Extension 38(1): 84-94

Radical scavenging activity (%) 100 Superoxide 87 92 93
90 DPPH 51 62
71
80 80 100
40
70 29

60 40 60
VCO (mg/mL)
50

40 34
30
20 19

10

0
20

Figure 1 Free radicals scavenging activity of virgin coconut oil against DPPH and superoxide radicals

การศึกษาฤทธิ์ยับยั้งเอนไซม์เมทริกซ์เมทัลโล หลากหลายชนิด โดยมีค่าการยับยั้งในช่วงร้อยละ 50-85
โปรติเนส 5 ชนิด ได้แก่ MMP-1, MMP-2, MMP-3, ซง่ึ น้ามันมะพร้าวบริสุทธม์ิ ีฤทธิก์ ารยับย้ัง MMP-9 สงู ท่ีสุด
MMP-9 และ MMP-13 ผลการยับยั้งเอนไซม์เมทริกซ์ ร้อยละ 84.53±1.00 โดยระดบั MMP-1, MMP-2, MMP-
เมทัลโลโปรติเนสของ VCO แสดงใน Figure 2 ผล 3, MMP-9 และ MMP-13 ใช้เป็นตัวบ่งชี้ทางชีวภาพ
การศึกษาในครั้งนี้พบว่า น้ามันมะพร้าวบริสุทธิ์มี (Biomarker) ที่แสดงถึงกระบวนการย่อยสลายโปรตีน
ความสามารถในการยับยั้งกลุ่มเอนไซม์ MMP ได้ เมทริกซ์นอกเซลล์ และกระบวนการอกั เสบของร่างกาย

NNGH 1.3 μM VCO 250 mg/mL

MMP inhibitory activity (%) 100
80
60 MMP-2 MMP-3 MMP-9 MMP-13
40
20
0

MMP-1

Figure 2 Matrix-metalloproteinase inhibitory activity of the virgin coconut oil

89

วารสารวจิ ัยและส่งเสรมิ วิชาการเกษตร 38(1): 84-94

จากการพัฒนาตารับขี้ผึ้งบรรเทาปวดที่มีน้ามัน 45°ซ. เปน็ ระยะเวลา 45 วนั พบว่า สี กลน่ิ และความแขง็
มะพร้าวบริสุทธิ์เป็นส่วนผสม ตารับที่ได้มีสีของเนื้อขี้ผ้ึง ของขี้ผึ้งยังคงสภาพเดิม และขี้ผึ้งไม่มีการเปลี่ยนแปลง
เป็นสีขาว มีกลิ่นหอมสมุนไพรออ่ นๆ เนื้อของขี้ผึ้งมีความ หลังการทดสอบความคงตัวของผลิตภัณฑ์แบบเร่ง
แข็ง เมื่อทาแลว้ สามารถกระจายตัวได้ดี ไม่เป็นก้อน และ (ร้อนสลับเย็น ที่อุณหภูมิ 4 และ 45°ซ. เป็นเวลา 24
ไม่มีการแยกชั้น เมื่อนามาทดสอบความคงตัวของ ชั่วโมง จานวน 5 รอบ) ดงั แสดงใน Table 2
ผลิตภัณฑ์โดยการเก็บไว้ที่อุณหภูมิห้อง อุณหภูมิ 4 และ

Table 2 Stability test of VCO ointment product under the various conditions

Conditions Colour Odour Texture Separation
white soft aroma hard none
Initial white soft aroma hard none
RT white soft aroma hard none
4⸰C
45⸰C white soft aroma hard none
H/C white soft aroma hard none

RT: room temperature, H/C: heating/cooling

ผลการประเมินความพึงพอใจของผลติ ภัณฑ์ข้ผี ง้ึ ความมัน ความเหนอะ และความพึงพอใจโดยรวม อยู่ใน
บรรเทาปวดผสมน้ามันมะพร้าวบริสุทธิ์ ในอาสาสมัคร ระดับชอบมากถึงชอบมากที่สุด ดังแสดงใน Figure 3
จานวน 20 คน ทัง้ เพศหญงิ และเพศชาย อายรุ ะหวา่ ง 30- อาสาสมัครมีความพึงพอใจต่อสีของผลิตภัณฑ์สูงที่สุด
50 ปี พบว่า จากการประเมินโดยรวมของผลิตภณั ฑ์ ได้แก่ เท่ากับ 4.80±0.41 ในขณะที่มีความพึงพอใจต่อการซึม
สี กล่ิน เนอื้ ของผลิตภัณฑ์ การกระจายตวั การซมึ เขา้ สผู่ ิว เข้าสผู่ วิ นอ้ ยทส่ี ุด เท่ากับ 4.10±0.79

Greasiness of the Overall satisfaction Colour
skin 5 Odour
4
Oil on the skin 3
2
1
0

Skin penetration Softness of
ointment

Spreadability

Figure 3 Volunteers’ satisfaction with the VCO ointment product

90

Journal of Agri. Research & Extension 38(1): 84-94

วิจารณผ์ ลการวิจัย กว่าอนุมูลอิสระดีพีพีเอชถึง 3 เท่า และในขนาด 100
มก./มล. สามารถขจัดอนุมูลอิสระซุปเปอร์ออกไซด์ได้
สารประกอบฟีนอลิกเป็นกลุ่มสารทุติยภูมิที่พบ ถึงร้อยละ 93 ซึ่งอนุมูลชนิดนีส้ ามารถทาลายเนื้อเยือ่ และ
ทั่วไปในพืช และมีรายงานการวิจัยจานวนมากพบว่าเป็น อาจนาไปสพู่ ยาธิสภาพตา่ งๆ ได้
สารสาคัญที่มีฤทธิ์ชีวภาพในการต้านการเกิดออกซิเดชัน
และต้านการอักเสบได้ มีผลการศึกษาของ Annuar เอนไซม์ MMPs มีความสัมพันธ์กับกระบวนการ
(2012) และ Ahmad et al. (2015) พบว่า ปริมาณ อักเสบ โดยเป็นตัวควบคุมกระบวนการอักเสบ การ
ฟีนอลิกทั้งหมดของ VCO ที่สกัดด้วยวิธีปั่นเหวี่ยงมี แสดงออกของเอนไซม์ MMPs ที่เพิ่มขึ้น ถูกพบได้ใน
ปริมาณฟีนอลิกทั้งหมด 4.34±0.09 mg GAE/100 กรัม กระบวนการอักเสบส่วนใหญ่ที่เกิดขึ้นภายในร่างกาย ซึ่ง
VCO และ 16.02±0.44 mg GAE/100 กรัม VCO ตามลาดับ เอนไซม์ MMPs ทาหน้าท่ีควบคุมกลไกการป้องกนั ตนเอง
ส่วนปริมาณสารประกอบฟีนอลิกที่ได้จากการศึกษา (Barrier function) ไซโทไคน์ที่กระตุ้นการอักเสบ
ในครั้งนี้มีปริมาณ 14.79±0.19 mg GAE/1 กรัม VCO (Inflammatory cytokine) และกิจกรรมของคีโมไคน์
ซึ่งสูงกว่ารายงานดังกล่าว ทั้งนี้อาจเนื่องมาจากวัตถุดิบ (Chemokine activity) (Nissinen and Kähäri, 2014;
มะพร้าว วิธีการสกัด ระยะเวลาที่ใช้ในการสกัด และวิธี Fingleton, 2017) ฤทธิ์ต้านเอนไซม์เมทริกซ์เมทัลโล
วิเคราะหท์ ี่แตกต่างกนั โปรติเนสของ VCO นั้น อาจมาจากความสามารถ
ไปจบั กับ Zn2+ ไอออน ท่ชี ่วยในการเรง่ ปฏกิ ิรยิ าของเอนไซม์
อนุมูลอิสระมีผลต่อเซลล์และสารชีวโมเลกุล เมทริกซ์เมทัลโลโปรติเนส ส่งผลให้เอนไซม์ไม่สามารถ
ในร่างกายทาให้เกิดภาวะเครียดออกซิเดชัน ส่งผลให้เกิด ทางานได้อย่างปกติ สอดคล้องกับการศึกษาของ Huang
ความเสียหายต่อเนื้อเยื่อในร่างกาย ทาให้เกิดการอักเสบ et al. (2011) ระบุว่ากรดเอลลาจิก (Ellagic acid) ซ่ึง
ซง่ึ เป็นกลไกการปอ้ งกนั สงิ่ แปลกปลอมท่ีเกิดกับเซลล์หรือ เป็นสารในกลุ่มสารประกอบฟีนอลิก สามารถยับย้ัง
เนื้อเยื่อของร่างกายที่ได้รับบาดเจ็บ เพื่อกาจัดสิ่ง เอนไซม์ MMP-2 เนื่องจากความสามารถในการจับกับ
แปลกปลอมเหล่านั้นออกจากร่างกาย ส่งเสริมเซลล์และ Zn2+ ไอออน นอกจากน้ีการศึกษาของ Calabriso et al.
เนื้อเยื่อให้เกิดการซ่อมแซม การอักเสบที่เกิดจาก (2016) รายงานว่าสารกลุ่มฟีนอลิก ได้แก่ ทรานส์เรส
ความเครียดออกซิเดชันเป็นสาเหตุของโรคเรื้อรังหลาย เวอราทรอล (Trans-resveratrol) ทรานส์พีซิด (Trans-
ชนิด รวมถึงข้อเสื่อมและข้ออักเสบรูมาตอยด์ (Biswas piceid) แคมเฟอรอล (Kaempferol) และเควอเซติน
et al., 2017) จากรายงานของ Marina et al. (2009) (Quercetin) มีฤทธิ์ในการยับยั้งการทางานของเอนไซม์
พบว่าฤทธิ์ขจัดอนุมูลอิสระดีพีพีเอชของ VCO ที่ได้จาก MMP-2 และ MMP-9 ดังนั้นสารประกอบฟีนอลิกที่พบ
การสกัดแยกน ้ามันมะพร้าวบริสุทธิ์ด้วยการหมัก ในน้ามันมะพร้าวบริสุทธิ์จงึ น่าจะเป็นสารออกฤทธิ์ในการ
(Fermentation method) และการใช้ความร้อนสลับ ยบั ยัง้ เอนไซมเ์ มทรกิ ซ์เมทลั โลโปรตเิ นส
ความเย็น (Heating-cooling method) มคี ่า IC50 ในช่วง
1.24-3.23 มก./มล. ซงึ่ มฤี ทธใ์ิ นการขจดั อนุมูลอิสระดพี พี ีเอช จากฤทธิ์ชีวภาพของ VCO สรุปได้ว่ามีฤทธิ์เป็น
ที่สูงกว่าในการศึกษาครั้งนี้ ซึ่งใช้วิธีการสกัดแบบป่ัน สารต้านอนุมูลอิสระ และเป็นสารต้านเอนไซม์เมทริกซ์
เหวย่ี ง (Centrifugation method) และใชร้ ะยะเวลาสกดั เมทัลโลโปรติเนส จึงมีศักยภาพในการน าไปเป็น
สั้นกว่า อย่างไรก็ตาม VCO ที่สกัดได้ในการศึกษาครั้งนี้ สารประกอบเชิงหน้าที่ (Functional ingredient) จึง
มีค่า IC50 ในการขจัดอนุมูลอิสระซุปเปอร์ออกไซด์ได้สูง นาไปเป็นส่วนผสมที่สาคัญในตารับผลิตภณั ฑ์บรรเทาการ
อักเสบของกล้ามเนื้อและข้อ โดยมีผลการประเมินความ

91

วารสารวจิ ยั และส่งเสรมิ วิชาการเกษตร 38(1): 84-94

พึงพอใจของอาสาสมัครต่อผลิตภัณฑ์ขี้ผึ้งผสม VCO ใน เอกสารอา้ งองิ
ระดับมากถึงดีมาก นอกจากนี้ยังไม่พบอาการแพ้ หรือ
ระคายเคืองผวิ หนังในอาสาสมคั รอีกด้วย Ahmad, Z., R. Hasham, N.F. Aman Nor and
M.R. Sarmidi. 2015. Physico-chemical
สรุปผลการวิจัย and antioxidant analysis of virgin
coconut oil using west African tall
การศึกษาฤทธิ์ขจัดอนุมูลอิสระดีพีพีเอช และ variety. J. Adv. Res. Mater. Sci.
อนุมูลซุปเปอร์ออกไซด์ของน้ามันมะพร้าวสกัดบริสุทธ์ิ 13(1): 1-10.
แสดงให้เห็นว่าน้ามันมะพร้าวบริสุทธิ์มีคุณสมบัติเป็นสาร
ต้านอนุมูลอิสระ นอกจากนี้ยังสามารถยับยั้งเอนไซม์ Annuar, N.A.B.S. 2012. Lipid and
เมทริกซ์เมทัลโลโปรติเนส 1, 2, 3, 9 และ 13 ซึ่งช่วยลด Phytochemicals Profiles of Non-heat
การอักเสบ และการเสื่อมสลายของข้อ เมื่อนามาพัฒนา Treated Virgin Coconut Oil.
เปน็ ผลติ ภณั ฑ์บรรเทาปวดในรปู แบบขี้ผึ้งที่มีส่วนผสมของ Master Thesis. University Technology
น้ามันมะพร้าวบริสุทธิ์ พบว่าผลิตภัณฑ์มีคุณสมบัติทาง Malaysia. 33 p.
กายภาพและเคมีที่ดี รวมถึงความคงสภาพของผลิตภณั ฑ์
เมื่อครบเวลาทดสอบไม่เกิดการเปลี่ยนแปลง เมื่อทดสอบ Biswas, S., R. Das and E.R. Banerjee. 2017. Role
ความพึงพอใจในอาสาสมัครพบว่า อาสาสมัครมีความ of free radicals in human inflammatory
พงึ พอใจโดยรวมอย่ใู นระดบั ดีมาก diseases. AIMS Biophys. 4(4): 596-614.

กิตตกิ รรมประกาศ Calabriso, N., M. Massaro, E. Scoditti,
M. Pellegrino, I. Ingrosso, G. Giovinazzo,
ผู้วิจัยขอขอบคุณสานักงานกองทุนสนับสนุน and M.A. Carluccio. 2016. Red grape
การวิจัย (สกว.) สาหรับทุนสนับสนุนการวิจัยระดับ skin polyphenols blunt matrix metallo
ปริญญาเอกภายใต้โครงการพัฒนานักวิจัยและงานวิจัย proteinase-2 and -9 activity and expression
เพื่ออุตสาหกรรม (พวอ.) รหัสโครงการ PHD58I0076 in cell models of vascular inflammation:
ร่วมกับบริษัทอาพลฟูดส์ โพรเซสซิ่ง จากัด ขอขอบคุณ protective role in degenerative and
คณะเทคโนโลยกี ารประมงและทรัพยากรทางนา้ และศนู ย์ inflammatory diseases. Molecules
ความเปน็ เลิศด้านนวัตกรรมทางการเกษตรสาหรับบัณฑิต 21(9): 1147-1164.
ผู้ประกอบการ มหาวิทยาลัยแม่โจ้ สาหรับการสนับสนุน
ด้านสถานทแี่ ละอปุ กรณ์ในการวจิ ัย Chantree, K. 2015. Formulation of whitening
cosmetics from lakoocha extract.
SDU. Res. J. 8(1): 1-24.

Dayrit, F.M. 2014. Lauric acid is a medium-chain
fatty acid, coconut oil is a medium-chain
triglyceride. Philippine J. Sci.
143(2): 157-166.

92

Journal of Agri. Research & Extension 38(1): 84-94

Dulce L.A., N. Leyva-López, P.E. Gutierrez-Grijalva Intaphuak, S., P. Khonsung and A. Panthong.
and J. Basilio. 2016. Phenolic 2010. Anti-inflammatory, analgesic, and
compounds: natural alternative in antipyretic activities of virgin coconut oil.
inflammation treatment. A review. Pharm. Biol. 48(2): 151-157.
J. Cogent Food Agric. 2(1) 1-14.
Itoh, Y. 2017. Metalloproteinases in rheumatoid
Fingleton, B. 2017. Matrix metalloproteinases arthritis: potential therapeutic targets to
as regulators of inflammatory processes. improve current therapies. Prog. Mol.
Biochim. Biophys. Acta Mol. Cell. Res. Biol. Transl. Sci. 148: 327-338.
1864(11): 2036-2042.
Kaushik, M., P. Reddy, R. Sharma, P. Udameshi,
Hammerschmidt, P.A. and D.E. Pratt. 1978. N. Mehra and A. Marwaha. 2016.
Phenolic antioxidants of dried soybeans. The effect of coconut oil pulling on
J. Food Sci. 43(2): 556-559. Streptococcus mutans count in saliva
in comparison with chlorhexidine
Hou, W.C., Y.C. Chen, H.J. Chen, Y.H. Lin, mouthwash. J. Contemp. Dent. Pract.
L.L. Yang and M.H. Lee. 2001. Antioxidant 17(1): 38-41.
activities of trypsin inhibitor, a 33 KDa
root storage protein of sweet potato Lepetsos, P. and A.G. Papavassiliou. 2016.
(Ipomoea batatas (L.) Lam cv. Tainong 57). ROS/oxidative stress signaling in
J. Agri. Food Chem. 49(6): 2978-2981. osteoarthritis. Biochim. Biophys. Acta.
1862(4): 576-591.
Hu, J., P.E. Van den Steen, Q.X. Sang and
G. Opdenakker. 2007. Matrix Li, H., D. Wang, Y. Yuan and J. Min. 2017.
metalloproteinase inhibitors as New insights on the MMP-13 regulatory
therapy for inflammatory and vascular network in the pathogenesis of early
diseases. Nat. Rev. Drug Discov. osteoarthritis. Arthritis Res. Ther.
6(6): 480-498. 19(248) 1-12.

Huang, S.T., R.C. Yang, H.T. Wu, C.N. Wang Liou, G.Y. and P. Storz. 2010. Reactive oxygen
and J.H. Pang. 2011. Zing-chelation species in cancer. Free Radical Res.
contributes to the anti-angiogenic effect 44(5): 479-496.
of ellagic acid on inhibiting MMP-2
activity, cell migration and tube Marina, A.M., Y.B. Che Man and I. Amin. 2009.
formation. PLoS One 6(5): e18986. Virgin coconut oil: emerging functional
food oil. Trends Food Sci. Tech.
Huang, W.J., X. Zhang and W.W. Chen. 2016. 20(10): 481-487.
Role of oxidative stress in Alzheimer’s
disease. Biomed. Rep. 4(5): 519-522.

93

วารสารวจิ ัยและส่งเสริมวชิ าการเกษตร 38(1): 84-94

Merchant, N., G.P. Nagaraju, B. Rajitha, Pittayapruek, P., J. Meephansan, O. Prapapan,
S. Lammata, K. Jella, Z. Buchwald, M. Komine and M. Ohtsuki. 2016.
S. Lakka and A. Ali. 2017. Matrix Role of matrix metalloproteinases in
metalloproteinases: their functional photoaging and photocarcinogenesis.
role in lung cancer. Carcinogenesis Int. J. Mol. Sci. 17(6): 868.
38(8): 766-780.
Radisky, E.S. and D.C. Radisky. 2015. Matrix
Naim, A., Q. Pan and M.S. Baig. 2017. Matrix metalloproteinases as breast cancer
metalloproteinases (MMPs) in liver drivers and therapeutic targets.
diseases. J. Clin Exp. Hepatol. Front. Biosci. 20(7): 1144-1163.
7(4): 367-372.
Tjin, L.D., A.S. Setiawan and E. Rachmawati.
Nishikimi, M., N. Appaji and K. Yagi. 1972. 2016. Exposure time of virgin coconut
The occurrence of superoxide anion oil against oral Candida albicans.
in the reaction of reduced phenazine Padjadjaran J. Dent. 28(2): 89-94.
methosulfate and molecular oxygen.
Biochem. Biophys. Res. Commun. Winer, A., S. Adams and P. Mignatti. 2018.
46(2): 849-854. Matrix metalloproteinase inhibitors in
cancer therapy: turning past failures into
Nissinen, L. and V.M. Kähäri. 2014. Matrix future successes. Mol. Cancer Ther.
metalloproteinases in inflammation. 17(6): 1147-1155.
Biochim. Biophys. Acta.
1840(8): 2571-2580. Wong, Y.C. and H. Hartina. 2014. Virgin coconut
oil production by centrifugation method.
Panth, N., K.R. Paudel and K. Parajuli. 2016. Orient. J. Chem. 30(1): 237-245.
Reactive oxygen species: a key hallmark
of cardiovascular disease. Adv. Med. Wu, Y., E.L. Goh, D. Wang and S. Ma. 2018.
2016(9152732): 1-12. Novel treatments for osteoarthritis:
an update. Open Access Rheumatol.
Panyathep, A., T. Chewonarin, K. Taneyhill and 10: 135-140.
U. Vinitketkumnuen. 2013. Antioxidant
and anti-matrix metalloproteinases
activities of dried longan (Euphoria
longana) seed extract. Sci. Asia.
39: 12-18.

94

Journal of Agri. Research & Extension 38(1): 95-107

การวเิ คราะห์องค์ประกอบเชงิ ยืนยันของตัวแบบการยอมรบั เทคโนโลยีสารสกัดสมนุ ไพร
ในการเลี้ยงไกเ่ นอื้

The Confirmatory Factor Analysis Model of Herbs Extracted Acceptance
in Broiler Farming

พชั รี ผาสขุ 1 รณกร กติ พิ ชรเดชาธร2* และณัฐวุฒิ เกดิ รตั น์2
Padcharee Phasuk1, Ronnakron Kitipacharadechatron2* and Nattawut Kertrat2

1สาขาวชิ าเศรษฐศาสตร์ มหาวทิ ยาลยั สโุ ขทยั ธรรมาธิราช นนทบุรี 11120
2คณะเศรษฐศาสตร์ มหาวิทยาลยั ขอนแก่น ขอนแกน่ 40002

1School of Economics, Sukhothai Thammathirat Open University, Nonthaburi, Thailand 11120
2Faculty of Economics, Khon Kaen University, Khon Kaen, Thailand 40002
*Corresponding author: [email protected]

Abstract Received: March 26, 2020
Revised: September 09, 2020
Accepted: November 25, 2020

This research aimed to study the acceptance of herbs extracted in broiler farming by employing the
concept of a Technology Acceptance Model (TAM) combined with confirmatory factor analysis model for
measuring subjective responses. The survey data was collected from Lopburi, Saraburi, and Kanchanaburi
province includes 100 observations among small, medium, and large-scale farm. The result showed that
“perceived usefulness” and “perceived ease of use” dimensions have a statistically significant positive
effect on the acceptance. Moreover, “effectiveness equivalent to antibiotic” was an outstanding effect in
a perceived usefulness dimension, and “cost less than antibiotic” was also outstanding effect in perceived
ease of use dimension. Based on the results, researchers would suggest that the corresponding agencies
should promote the proper use of herbal extract in the animal production industry not only to reduce
chemical residue but also improve exporting standards in the future.

Keywords: technology acceptance, herbs extract, broiler, confirmatory factor analysis model

95

วารสารวจิ ัยและสง่ เสรมิ วชิ าการเกษตร 38(1): 95-107

บทคดั ย่อ ตกค้างในสินค้าเข้าสู่ตลาด ปัญหาดังกล่าวเป็นประเด็น
สาคัญต่อการนาเข้าและส่งออกสินค้าของไทย เนื่องด้วย
การวิจัยครั้งน้ีมีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาการ ประเทศไทยมีคู่ค้าในหลายประเทศและมีการส่งออก
ยอมรับเทคโนโลยีสารสกัดสมุนไพรเพื่อการเลี้ยงไก่เน้ือ สินคา้ ทางการเกษตรไปในกลมุ่ ประเทศสาคญั ๆ หลายแห่ง
ด้วยการประยุกต์แนวคิดการยอมรับเทคโนโลยี (TAM) ดังนั้นหากตรวจพบสารตกค้างในสินค้าส่งออก ย่อมส่งผล
ร ่ ว ม ก ั บ ก า ร ว ิ เ ค ร า ะ ห ์ ต ั ว ช ี ้ ว ั ด ด ้ ว ย ต ั ว แ บ บ ว ิ เ ค ร า ะ ห์ เสียต่อความเชื่อมั่นและอาจกระทบถึงระบบเศรษฐกิจได้
องคป์ ระกอบเชิงยนื ยนั โดยเกบ็ รวบรวมขอ้ มูลจากฟาร์มไก่ ส าหรับการศึกษานี้ได้เล็งเห็นถึงความส าคัญใน
ทั้งขนาดเล็ก กลาง ใหญ่ ในจังหวัดลพบุรี สระบุรี และ อุตสาหกรรมไก่เนื้อของไทยที่มีส่วนแบ่งการตลาดติด
กาญจนบุรี จานวน 100 ตัวอย่าง ด้วยการสุ่มแบบตาม อนั ดับหน่งึ ในสีข่ องตลาดโลก โดยมคี ู่ค้าที่สาคญั คือ ญี่ปุ่น
สะดวก ผลการศึกษาพบว่า มิติการรับรู้ประโยชน์ของ สหภาพยุโรป เกาหลีใต้ และสิงคโปร์ อีกทั้งอุตสาหกรรม
เทคโนโลยี และมิติของการรับรู้ความง่ายในการใช้งาน ยงั มีแนวโน้มเตบิ โตสงู ขนึ้ ในทุกปี (Table 1)
เทคโนโลยี ส่งผลในเชงิ บวกตอ่ การยอมรับเทคโนโลยีอยา่ ง
มีนัยสาคญั ทางสถติ ิ ตวั ชวี้ ัดท่ีมีอิทธพิ ลสงู สุดในมิติการรับรู้ การเลี้ยงไก่เนื้อในระดับอุตสาหกรรมมักนิยมใช้
ประโยชน์ของเทคโนโลยี คือ การที่สารสกัดสมุนไพรให้ รูปแบบการเลี้ยงแบบหนาแน่น (Intensive farming)
ประสิทธิผลเทียบเท่ายาปฏิชีวนะ และการที่สารสกัด เพราะต้องการเพิ่มกาลังการผลิต จึงส่งผลให้เกิดโรคได้ง่าย
สมุนไพรมีต้นทุนที่ถูกกว่ายาปฏิชีวนะเป็นตัวชี้วัดที่มี จากภาวะสุขอนามัยที่ไม่ได้ตามมาตรฐานที่กาหนด ซ่ึง
อิทธิพลสูงสุดในมิติของการรับรู้ความง่ายในการใช้งาน กระทบโดยตรงต่อประสิทธิภาพการผลิต โดยทว่ั ไปปัญหาท่ี
เทคโนโลยี จากผลการวิจัยผู้วิจัยขอเสนอแนะเชิงนโยบาย เกิดขึ้นนี้ฟาร์มเลี้ยงไก่จะมีวิธีจัดการในรูปแบบท่ีหลากหลาย
แก่หน่วยงานที่เกี่ยวข้องว่า ควรให้ความสาคัญต่อการ เช่น การคัดแยกเพื่อจากัดการแพร่ระบาดของโรค การ
ส่งเสริมองค์ความรู้ทางด้านสารสกัดสมุนไพรและการ กาจัดทิ้ง และการใช้ยาปฏิชีวนะในการรักษาซึ่งเป็นวิธีที่
นาไปใช้อยา่ งถูกต้องในอตุ สาหกรรมการผลิตสัตวท์ ุกแขนง เห็นผลเร็วที่สุดและนยิ มใช้มากท่ีสุดในปัจจุบัน แต่ถ้ามีการ
ทั้งนี้เพื่อลดการตกค้างของสารเคมีและสร้างมาตรฐานการ ใช้ยาปฏิชีวนะติดต่อกันเป็นเวลานานจะทาให้เกิดปัญหา
สง่ ออกท่ีดีในอนาคต เชื้อโรคดื้อยาและเกิดสารตกค้างในเนื้อไก่เกินกว่าค่า
มาตรฐานกาหนด ส่งผลกระทบต่อผู้บริโภคและการส่งออก
คาสาคญั : การยอมรบั เทคโนโลยี สารสกดั สมุนไพร จากปัญหาดังกล่าว คณะกรรมาธิการโครงการมาตรฐาน
ไก่เน้อื การวิเคราะห์องคป์ ระกอบเชงิ ยืนยนั อาหารระหว่างประเทศ (Codex Alimentarius Commission:
CAC) ซึ่งเป็นองค์กรที่ทาหน้าที่ในการออกข้อกาหนด
คานา ทางด้านมาตรฐานอาหาร และมีเป้าหมายเพื่อการคุ้มครอง
สุขภาพอนามัยของผู้บริโภคทั้งในและต่างประเทศ รณรงค์
ผู้ผลิตและผู้บริโภคมีแนวโน้มให้ความสาคัญกับ ให้ผู้ผลิตสินค้าเกษตรเพื่อการส่งออกนาสารสกัดจาก
ประเด็นสารตกค้างในสินค้าท่ีบริโภคสูงขึ้นอย่างมาก สมุนไพรมาใช้ทดแทนยาปฏิชีวนะ อาทิ น้ามันยูคาลิปตัส
เนื่องจากผลกระทบที่เกิดขึ้นจะส่งผลโดยตรงต่อปัญหา น้ามันสาระแหน่ น้ามันไธม์ ที่มีคุณสมบัติบรรเทาอาการ
สุขภาพในอนาคตของผู้บริโภค ด้วยเหตุดังกล่าวจึงทาให้ หวัด ลดการตดิ เชื้อในระบบทางเดนิ อาหาร ซง่ึ มปี ระสทิ ธผิ ล
หน่วยงานที่เกี่ยวข้องทุกแขนงได้เพิ่มมาตรการตรวจตรา เช่นเดียวกันกับเอนโรฟลอคซาซิน (Enrofloxacin)
สินค้าให้เข้มงวดยิ่งขึ้น เพื่อลดการปลอมปนของสาร ด็อกซีไซคลิน (Doxycycline) และอะม็อคซีซิลลิน
(Amoxicillin) ที่เป็นยาปฏิชีวนะ (Thajel and Ulaiwi,

96

Journal of Agri. Research & Extension 38(1): 95-107

2017) อย่างไรก็ตามการใช้สารสกัดสมุนไพรยังคงไม่เป็นท่ี (Personal factors) ปัจจัยทางด้านเศรษฐกิจ (Economic
ยอมรบั ในฟาร์มเล้ยี งไก่ เนอื่ งจากข้อจากัดทางด้านการรับรู้ factors) และปัจจัยทางด้านสถาบัน (Institutional factors)
ของผเู้ ลยี้ งและระยะเวลาการแสดงผล แต่ยังคงละเลยการศึกษาถึงทัศนคติของบุคคล ซึ่งผู้วิจัย
คาดว่าเป็นปัจจัยสาคัญที่ส่งผลต่อการยอมรับเทคโนโลยี
ด ั ง น ั ้ น ผ ู ้ ว ิ จ ั ย จ ึ ง ส น ใ จ ศ ึ ก ษ า ถ ึ ง ก า ร ย อ ม รั บ สารสกัดสมุนไพร พร้อมกันนี้ผู้วิจัยจึงได้ประยุกต์องค์
เทคโนโลยีสารสกัดสมุนไพรของฟาร์มเลี้ยงไก่ เพื่อพัฒนา ความรู้ทางด้านการยอมรับเทคโนโลยี (Technology
แนวทางและส่งเสริมสนับสนุนการใช้สมุนไพรเพื่อการ Acceptance Model: TAM) ตามแนวคิด Davis (1989)
เลี้ยงไก่และสัตว์ชนิดอื่นๆ ตลอดจนการยกระดับมาตรฐาน มาพัฒนาเป็นตัวชี้วัดของการใช้เทคโนโลยีในครั้งนี้
การส่งออกของสินค้าเกษตรไทย ในมุมมองการยอมรับ โดยแสดงผลผ่านตัวแบบวิเคราะห์องค์ประกอบเชิงยืนยัน
เทคโนโลยีในการศกึ ษาท่ีผา่ นมา พบว่าปัจจัยทีท่ าการศึกษา เพ่อื สะทอ้ นถึงพฤติกรรมเชิงประจักษ์ไดด้ ีย่ิงขน้ึ
มักถูกแบ่งออกเป็น 3 กลุ่มหลัก คือ ปัจจัยทางด้านบุคคล

Table 1 Representing change in Thai’s export value (agricultural sector)

Lists 2016 2017 2018 2019
Fresh chicken 6.99 6.41 2.50 2.93
Frozen chicken 22.66 13.24 12.42 10.49
Frozen shrimp 49.56 -1.94 -26.26 -8.90
Frozen squid 1.11 17.19 -9.75 -11.52
Frozen fish fillet 0.28 -14.91 -2.13 -6.15
Fresh fishes -1.59 11.49 -13.12 -11.75
Dried fishes 14.11 -16.96 -16.77 -17.20
Live fishes -1.58 0.21 9.66 -1.73
Frozen pork 0.18 12.20 58.71 95.50
Eggs -38.08 -0.72 131.06 -24.72
Frozen duck 15.69 24.41 7.20 -9.48
Dried squid 3.73 -7.63 32.48 -59.31

Source: Ministry of Commerce (2019)

ทบทวนวรรณกรรม 1) การเพิ่มปริมาณและคุณภาพการผลิต การ
ผลกระทบจากการยอมรบั เทคโนโลยขี องเกษตรกร ยอมรับเทคโนโลยีทางการเกษตรนั้นส่วนมากเป็นไปเพ่ือ
เพิ่มผลผลิตทั้งด้านคุณภาพและปริมาณ โดยปัจจัยที่มี
การยอมรับเทคโนโลยีทางการเกษตรสามารถ อิทธพิ ลตอ่ การยอมรับเทคโนโลยี คอื การรบั รูค้ ุณลกั ษณะ
จาแนกตามลักษณะของผลกระทบต่อเกษตรกรมี 3 ด้าน ของเทคโนโลยีใหม่ของเกษตรกร ซึ่งถือเป็นเง่ือนไขสาคัญ
ได้แก่ การเพิ่มปริมาณและคุณภาพการผลิต ช่วยลดต้นทุน สาหรับการยอมรับ (Adesina and Baidu-Forson, 1995)
การผลิต พัฒนาสุขภาพและสิ่งแวดล้อม ซึ่งในแต่ละด้านมี เช่นเดียวกับงานวิจัยของ Mwangi and Kariuki (2015)
รายละเอียดดงั น้ี
97