เคล็ดลับสำหรับมือใหม่ปลูกผักสลัดพร้อมสูตรดินผสม

เทคนิคการปลกู ผกั สลดั สาหรบั มอื ใหมแ่ บบจับมอื ทา

เขยี นโดย : อาจารย์ ดร.ศุภชยั สทุ ธิเจริญ
พิมพค์ รั้งที่ 1 พ.ศ. 2565

สงวนลิขสิทธ์ติ ามพระราชบญั ญตั ิ
ราคา 359 บาท

ห้ามมิให้ใดนาส่วนใดส่วนหน่ึงทั้งหมดของหนังสือเล่มนี้ไปทาการคัดลอก โดยวิธีถ่ายเอกสาร พิมพ์โดยใช้
เครอื่ งจักร หรือวิธอี ื่นใดเพื่อนาไปแจกจาหนา่ ย โดยขอสงวนลขิ สทิ ธ์ติ ามกฎหมาย

จัดทาโดย : บรษิ ัท วพี ลสั ออแกนคิ จากัด (ไร่คณุ พ่อออร์แกนิคฟาร์ม)
เลขที่ 93 หมู่ 8 บ้านหนองบึง ตาบลหนองโพธิ์ อาเภอนาเชอื ก
จงั หวดั มหาสารคาม 44170 โทร. 081-3872812 E-Mail : [email protected]

พมิ พ์ที่ : โรงพมิ พ์ เอทีก๊อปปี้
เลขท่ี 536 หมู่ 1 ตาบลท่าขอนยาง อาเภอกันทรวชิ ัย
จงั หวัดมหาสารคาม 44150 โทร. 043-026447 E-mail : [email protected]



สำรบญั

เกริ่นนำ
กวำ่ จะมำเปน็ ไรค่ ณุ พอ่ : 2557-2565

เกษตรอนิ ทรยี ์คืออะไร ทำไมตอ้ งเกษตร............................................................................................1
มติ สิ ุขดา้ นภาพ..............................................................................................................................1
มิติด้านนเิ วศวทิ ยา.........................................................................................................................1
มติ ิดา้ นความเป็นธรรม……………………………………………………………………………………………………..2
มติ ดิ ้านการดแู ลเอาใจใส่…………………………………………………………………………………………………..3

พชื ผกั ท่ีปลูกแบบท่ัวไปเปรียบเทียบกับกำรปลูกแบบอนิ ทรียห์ ลงั กำรเก็บเกี่ยว…….…………………..5
เปรยี บเทยี บควำมแตกตำ่ งของระบบเกษตรแตล่ ะประเภท………………………………………………………6
มำตรฐำนเกษตรอินทรียใ์ นประเทศไทยและสำกล ………………………………………………………………….8

หลกั การของเกษตรอินทรยี ์……………………………………………………………………………………………….8
ทาไมเกษตรอินทรยี ต์ ้องมีมาตรฐาน……………………………………………………………………………………9
ขอกำหนดวธิ กี ำรผลิตพชื อนิ ทรยี ตำมมำตรฐำนเกษตรอินทรีย์ประเทศไทย
(ORGANIC THAILAND).................................................................................................................10
การปฏิบตั ิในแปลง…………………………………………………………………………………………………………10
การปอ้ งกันการปนเปอ้ื น…………………………………………………………………………………………………12
การใช้ปัจจัยการผลิต………………………………………………………………………………………………………13
การจัดการ การเก็บรักษา การขนสง่ การแปรรปู และการบรรจหุ บี ห่อ…………………………………14
การแสดงฉลากและการกลา่ วอา้ ง…………………………………………………………………………………….15
มำตรฐำนสำกล (International Standard)…………………………………………………………………….…16
สรุปและเปรียบเทียบข้อกำหนดทีส่ ำคัญของมำตรฐำนเกษตรอินทรยี ไ์ ทย-ต่ำงประเทศ……….……19
เปรยี บเทยี บข้อกำหนดท่ีสำคญั ของมำตรฐำนเกษตรอนิ ทรยี ต์ ำ่ งๆ………………………………….………20
มำรจู้ กั ดิน : และปุย๋ หมัก……………………………………………………………………………………………………..21
มาทาความรู้จกั ดนิ ทเ่ี หมาะสมกับการปลูกผกั …………………………………………………………………...21

สำรบญั

ก่อนการเพาะปลูกควรรู้ค่า pH ของดินและความลึกของหน้าดนิ …………………………………………22
การทาเกษตรอนิ ทรีย์ต้องให้ความสาคญั กบั ดินท่ีใชป้ ลูกพชื ………………………………………………..23
ปุ๋ยหมักคณุ ภำพดี : ไม่ใชเ่ ติมลงดนิ แลว้ ดนิ จะดีตำม.......................................................................24
ใชป้ ุย๋ หมกั ทาให้ปรมิ าณจุลินทรีย์เพม่ิ ขนึ้ ในการเตรยี มดิน……………………………………………………25
ปยุ๋ หมักช่วยเพมิ่ ประสทิ ธิภาพของดนิ ……………………………………………………………………………….26
ควรใช้ปุย๋ หมักมลู สัตวร์ ว่ มกับเศษวสั ดจุ ากพืชด้วย……………………………………………………………..29
ตัวอย่างวิธใี ช้มูลสัตวผ์ สมฟางข้าวเพ่ือปรบั สภาพโครงสรา้ งดนิ สาหรบั ปลกู ผกั …………………….…30
บทบำทของจลุ ินทรยี ์ในกระบวนกำรทำป๋ยุ หมกั ……………………………………………………….……………31
เชื้อรา (fungi)………………………………………………………………………………………………………….…….31
แบคทเี รยี (Bacteria)………………………………………………………………………………………….………….32
แอคติโนมัยซิส (Actinomyces)………………………………………………………………………….…………..32
วธิ กี ำรทำปยุ๋ หมักจำกเศษใบไม้ผสมมูลสตั ว์………………………………………………………………………….33
ตัวอย่างการทาปยุ๋ หมักจากเศษใบไม้ผสมมูลสัตว์……………………………………………………………….34
ปรมิ าณปุ๋ยคอกทไ่ี ด้จากการเล้ียงสัตว์ชนิดตา่ งๆ ในประเทศไทย………………………………………….35
ลักษณะของกองปุ๋ยหมักท่ผี ่านการหมักเสร็จสมบูรณแ์ ล้ว...........................................................35
หลกั ในการพิจารณาวา่ กองปยุ๋ หมักเกดิ การหมักสมบรู ณส์ ามารถสังเกตไดจ้ าก...........................35
มำรูจ้ กั ธำตุอำหำรท่ีจำเปน็ ตอ่ กำรปลกู ผกั ……………………………………………………………………………..36
ธาตุอาหารหลกั N P K……………………………………………………………………………………………………36
N ไนโตรเจน : ปยุ๋ บารงุ ใบ……………………………………………………………………………………………….36
P ฟอสฟอรสั : ป๋ยุ บารุงผล………………………………………………………………………………………………36
K โพแทสเซยี ม : ปุ๋ยบารงุ ราก…………………………………………………..……………………………………..37
Ca แคลเซียม, Mg แมกนเี ซยี ม,S กามะถนั : ปุ๋ยทีม่ อี ยู่แลว้ ในดิน…………………………………………37
Fe เหล็ก, Cu ทองแดง, Zn สงั กะสี B โบรอน, Mo โมดิบดีนมั , และ Cl คอลรีน…………………..37
หลักกำรใส่ปยุ๋ : ควรใส่ถูกที่ ใสถ่ กู เวลำ ใสถ่ ูกวิธี…………………………………………………………………..38
สตู รปยุ๋ หมักไรค่ ุณพอ่ …………………………………………………………………………………………………………..39

สำรบญั

เทคนิคกำรเตรียมดนิ เพำะตน้ กลำ้ ดนิ ปลูก ผักสลัดอินทรีย์…………………………………….………………43
ลกั ษณะทัว่ ไปของผกั กาดหอมหรอื ผักสลดั ………………….…………………………………………………….43
สภาพแวดล้อมทเี่ หมาะสม……………………………………………………………………………………………...43
สภาพดนิ ท่ีเหมาะสมต่อการปลูก……………………………………………………………………………………..44
การเกบ็ เก่ยี ว…………………………………………………………………………………………………………………44
การเลือกพนั ธุ์ผกั สลัด……………………………………………………………………………………………………..45

เทคนิคกำรเตรียมวัสดเุ พำะกลำ้ พนั ธผุ์ กั สลดั ...................................................................................46
สว่ นผสมของวสั ดุเพาะสามารถทาเองได้……………………………………………………………………………49
เทคนิคการเลย้ี งแหนแดงเพ่ือใชเ้ ปน็ วสั ดุเพาะเมลด็ …………………………………………………………….50
วธิ กี ารทาวัสดเุ พาะเมลด็ โดยวิธีเติมอากาศ………………………………………………………………..………57

ว วิธเี พาะกลา้ พันธผ์ุ ักสลดั ในถาดหลมุ (กรณใี ช้เมลด็ เคลือบ)………..………………………………………..62
วิธีเพาะกล้าพันธ์ุผกั สลัดในถาดหลุม (กรณเี มลด็ แบบไม่เคลือบ)………..…………………………………63
เทคนคิ การเพาะเมล็ดให้งอก100%.............................................................................................64

มำร้จู กั เมล็ดพนั ธสุ์ ลัด………………………………………………………………………………………………………….66
แบบที่ 1 เมล็ดพันธุ์ผักแบบไมเ่ คลือบ..........................................................................................66
แบบท่ี 2 เมล็ดพันธ์ุผักแบบเคลอื บ…………..……………………………………………………………………...67
การเลอื กคัดเลือกพันธุ์ผักสลัดเพ่อื เกบ็ เปน็ เมลด็ พนั ธไุ์ วใ้ ชเ้ อง………………………………………………68

ปลกู ผกั สลดั อนิ ทรยี ต์ อ้ งใชด้ ินแบบใด……………………………………………………………………………………69
ความแตกต่างระหว่างดนิ ผสมกับดนิ ท่ัวไป…………………………………………………………………………70
สว่ นผสมดินปลูกทเี่ หมาะสม (สูตรไร่คุณพ่อ)……………………………………………………………………..70
ข้นั ตอนการผสมดินปลกู สาหรบั ผักสลดั ………..…………………………………………………………………..71

ทำไมถงึ ต้องมีกำรหมกั ดนิ ก่อนนำไปปลูกผกั ………………………………………………………………………….72
ลักษณะดินทผี่ ่านการหมักแลว้ ....................................................................................................73
ผลการตรวจวเิ คราะหธ์ าตุอาหารของดินที่หมักแลว้ 30 วนั …………………………………………………73

ข้นั ตอนกำรเตรียมแปลงปลกู ผักสลดั …………………………………………………………………………………….74
การเตรียมแปลงปลกู ผักสลดั …………………………………………………………………………………………...74
การย้ายกล้าผกั สลดั ลงในแปลงปลูก…....…………………………………………………………………………..76

สำรบญั

การดูแลรกั ษา/การให้น้า/ให้ปยุ๋ ……………………………………………………………………………………..........77
กำรทำกรดอะมิโน สำหรับพืช (น้ำซอสพืช) จำกโปรตีนพืช.......…………………………………………….80
กรดอะมโิ น (Amino acid) กบั กำรเกษตร……………………………………………………………………….…..82

ผลการวเิ คราะหก์ รดอะมิโน (Amino acid) จากสารสกดั จากถั่วเหลือง (สูตรไร่คณุ พ่อ)………….83
ผลการวิเคราะหธ์ าตุอาหารหลกั จากสารสกดั จากถ่ัวเหลือง…………………………………………….….84
การทาปุ๋ยน้าหมักเศษปลาอย่างง่าย………………………………………………………………………………….85
อัตราการใชพ้ น่ ทางใบ…………………………………………………………………………………………………….86
อตั ราการใช้พ่นทางดนิ …………………………………………………………………………………………………...86
กำรเกบ็ เกีย่ ว/กำรปฏิบัติหลังกำรเกบ็ เก่ยี ว………………………………………………………........................88
กำรป้องกนั และกำจัดแมลงศัตรพู ชื โดยใชส้ มนุ ไพร…………………….................................................89
ข้อดขี องการใช้พืชสมุนไพร……………………………………….............................................................89
สารออกฤทธ์ทิ ส่ี ะสมในพืชแตล่ ะชนิด……………………………………………………………………………….89
การสกัดสารสาคัญจากพืช……………………………………………………………………………………………….90
วิธีกำรสกัดสำรสำคัญจำกพืชสมนุ ไพร.............................................................................................90
การหมัก……………………..………………………………………………………………………………………………..90
การกลั่นดว้ ยไอน้า………………………………………………………………………………………………………….91
การบบี หรือการอัด…………………………………………………………………………………………………………91
การสกัดโดยใช้ตวั ทาละลาย…………………………………………………………………………………………….91
ปริมาณสารป้องกนั และกาจัดศัตรพู ืชในการสกดั พชื สมุนไพรด้วยกรรมวิธตี ่างๆ……………………..91
การนาส่วนท่ีเกบ็ เกี่ยวของสมุนไพรท่ีมคี ุณสมบตั ิในการปอ้ งกันศัตรพู ืช…………………………………92
ตวั อยา่ งสรรพคุณของสมุนไพรที่ใช้ปอ้ งกนั กาจดั แมลงศัตรูพชื ……………………………………………..93
สูตรไล่แมลง (ไร่คุณพอ่ )………………………………………………………………………………………………….97
วิธีทำขุยมะพรำ้ วหมัก.................................................................................................................... 101
สูตรดินผสม(ดนิ ปลูกผกั )................................................................................................................102
สตู รดนิ ผสม(ดินปลูกแคคตัส)........................................................................................................103
สตู รดินผสม(ดนิ ปลูกสมนุ ไพรกัญชำ)............................................................................................104

สำรบญั

กำรทำโรงเรือนปลกู ผักสลดั แบบง่ำย………………………………………………………………………………….105
ตวั อยา่ งโรงเรอื นปลูกผักสลดั แบบง่าย…………………………………………………………………………….106
ตัวอย่างการปลกู ผกั สลัดยกสงู แบบโตะ๊ ปลูก……………………………………………………………………109

ตัวอยำ่ งกำรทำโต๊ะปลูกผกั แบบประหยดั ดิน.................................................................................111

เทคนิคการปลูกสลัดสาหรับมือใหมแ่ บบจับมือทา: ไร่คุณพ่อ

กว่าจะเป็น ไร่คณุ พอ่

Organic and Natural Farm

จดุ เริ่มต้น “ไรค่ ุณพ่อ” หลงั จากทีไ่ ด้ทางาน
ประจามาประมาณ 10 กว่าปี ได้ตดั สินใจลาออกมา
ทาการเกษตรที่บ้านเกิดของตัวเองบนพ้ืนที่ 2 ไร่ 3
งาน 63 ตารางวา โดยเรมิ่ ต้งั แต่ปี พ.ศ. 2557 จนถงึ
ปัจจุบัน (พ.ศ.2562) รวม 5 ปี ไร่คุณพ่อ เริ่มต้น
จากการมีแนวคิดในการทาเกษตรอินทรีย์ในระดับ
ครอบครัวเพื่อทาการปลูกพืชผักไว้รับประทานเอง
และเป็นอาชีพเสริมในชีวิตวัยเกษียณอายุราชการ
ของคุณพ่อ หลังจากนั้นได้มีการปรับสภาพพ้ืนท่ีที่
แต่ก่อนเคยเป็นพ้ืนท่ีปลูกไม้ยูคาและมันสาปะหลัง
ตามลาดับ โดยใชว้ สั ดทุ ่เี หลือใชใ้ นทอ้ งถิ่น เช่น เศษ
ใบไม้ ปุ๋ยคอก ฟางข้าว และกากตะกอนหม้อกรอง
อ้อยในโรงงานน้าตาล ซ่ึงใช้หลักกระบวนการทาง
วิทยาศาสตร์เข้ามาช่วย อาศัยจุลินทรีย์ในท้องถ่ิน
เ ข้ า ม า มี บ ท บ า ท ใ น ก า ร พั ฒ น า ส ภ า พ ผื น ดิ น ใ ห้
เ ห ม า ะ ส ม กั บ ส ภ า พ พื้ น ที่ ใ น ภ า ค
ตะวันออกเฉยี งเหนือจนถงึ ทุกวนั น้ี

เทคนคิ การปลกู สลดั สาหรบั มือใหม่แบบจบั มือทา: ไร่คุณพ่อ

ปัจจุบัน...ไร่คุณพ่อออแกนิคฟาร์มได้มี ปฏิบัติจริง และในขณะนี้ ทางไร่คุณพ่อได้มีการ
จัดทาหลักสูตร การปลูกพืชอินทรีย์แบบประหยัด
การทดลองปลูกสลดั เมืองหนาวจนประสบผลสาเร็จ ดิน และ หลักสูตรอ่ืนๆ ซึ่งสามารถนาไปประกอบ
สามารถส่งไปจาหน่ายในตลาดโมเดิร์นเทรดแต่ยังมี อาชพี เสริมหรือยดึ เปน็ อาชีพหลกั ไดใ้ นอนาคต
ปริมาณไม่เพียงพอต่อความต้องการของตลาด จึง
ได้ทาการจดทะเบียนเป็นวิสาหกิจชุมชนภายใต้ชื่อ งานวิจัย...นอกจากนั้นทางไร่คุณพ่อได้
“วสิ าหกิจชุมชนกล้วยน้าว้าอินทรีย์อนิ ทรีย์ตักสิลา”
เริ่มต้นสร้างเครือข่ายคนเกษตรอินทรีย์ในพ้ืนที่และ นาแนวคิด เกษตรอินทรีย์วิถีวิทยาศาสตร์เข้ามา
จังหวัดใกล้เคียงโดยได้รับความสนใจจากคนทั่วไป พิ สู จ น์ ก า ร ท า เ ก ษ ต ร อิ น ท รี ย์ บ น พื้ น ฐ า น ท า ง
เป็นอย่างมาก วิทยาศาสตร์เพ่ือให้เกษตรกรได้เกดิ ความเขา้ ใจและ
สามารถ
อนาคต...ไรค่ ุณพ่อได้มีแนวคดิ ก่อต้ังเป็น

“ศูนย์ฝึกอบรมนวัตกรรมเกษตรอินทรีย์ไร่คุณ
พ่อ” Organic innovative learning centre และ
มีความต้ังใจอยากเผยแพร่องค์ความรู้และเป็น
ศูนย์กลางแลกเปล่ียนเรียนรู้ด้านนวัตกรรมเกษตร
อินทรีย์และองค์ความรู้อืน่ ๆ ท่เี ก่ียวขอ้ งตลอดจนให้
ค า ป รึ ก ษ า ด้ า น ม า ต ร ฐ า น ก า ร ผ ลิ ต แ ล ะ ก า ร ใ ห้
คาแนะนากระบวนการรับรองการผลิตพืชอินทรีย์
พร้อมท้ังจัดทาหลักสูตรระยะส้ันเพื่อให้ประชาชนท่ี
มีความสนใจเก่ียวกับการผลิตพืชอินทรีย์จนถึง
กระบวนการแปรรปู ได้เข้ามาเรยี นรู้และลงมอื

เทคนิคการปลูกสลดั สาหรบั มือใหม่แบบจบั มือทา: ไร่คุณพ่อ

นาไปใช้ได้อย่างถกู ตอ้ ง ซงึ่ ไดม้ กี ารศึกษาทาการวิจัย การแปรรปู ...หลังจากมีการจดทะเบียน
เช่น การปรบั สภาพพืน้ ดินโดยใช้เวลาระยะสัน้ หรอื
การปลูกผักประหยัดดิน ผสมดินคร้ังเดียวสามารถ วิสาหกิจชุมชนได้มีการประดิษฐ์นวัตกรรม “ตู้อบ
ปลูกได้ตลอดท้ังปี การศึกษาหาสารสกัดธรรมชาติ พลังงานแสงอาทิตย์แบบขาตั้งเพ่ือธุรกิจขนา
จนได้ กรดอะมิโน ที่อยู่ในถ่ัวเหลือง ซ่ึงมีคุณสมบัติ เลก็ ” ทีเ่ ปน็ ประโยชน์กับเกษตรกรซ่ึงสามารถนามา
ให้พืชสามารถนาไปใช้ได้อย่างรวดเร็วปรับสภาพ ประยุกต์ในการแปรรูปเพื่อเพ่ิมมูลค่าผลผลิตใน
ให้กับพืชผักในทุกฤดูและคงสภาพของผลผลิตซึ่ง เบือ้ งต้นเหมาะสาหรบั กล่มุ เกษตรกรรายย่อยได้เป็น
เปน็ ผลดีในการขนส่งทีใ่ ช้ระยะเวลาได้ อย่างดี โดยนามาแปรรูป เช่น กล้วยตาก กล้วยผง
สมุนไพรอบแห้ง เปน็ ต้น

เทคนิคการปลกู สลัดสาหรบั มือใหมแ่ บบจบั มือทา: ไร่คุณพ่อ

การต่อยอดธุรกิจร้านอาหารและ
เป็นแหล่งเรียนรฝู้ ึกอบรมใหแ้ กผ่ ทู้ ีส่ นใจ
ภายนอก....

นอกจากไร่คุณพ่อจะเป็นสถานท่ีฟาร์ม
ปลูกผักสลัดและพืชผักชนิดต่างๆ แล้ว ได้มีการ
พัฒนาต่อยอดเป็นร้านอาหารในเมนูสาหรับผู้ท่ีรัก
สุขภาพ โดยนาเอาวัตถุดิบภายในไร่มาปรุงเป็น
อาหาร เช่น เมนูสลัด สเต็ก ตลอดจนการนาเอ
วิธีการทาพิซซ่าแบบดั้งเดิมโดยใช้เตาฟืนท่ีได้จาก
ฟืนไม้ยูคาลิปตัส ที่มีกลิ่นน้ามันหอมระเหยเป็น
เอกลักษณ์ หลังจากที่ผ่านความร้อนซ่ึงหา
รับประทานได้ค่อนข้างยาก มาเป็นจุดขายภายใน
ร้าน นอกจากนี้ทางไร่คุณพ่อออแกนิคฟาร์มยัง
จั ด เ ป็ น ฐ า น เ รี ย น รู้ ด้ า น ก า ร เ ก ษ ต ร แ ล ะ เ ป็ น จุ ด
จาหน่ายผลิตทางการเกษตรโดยเฉพาะผลิตภัณฑ์ท่ี
ได้จากการทาเกษตรอินทรีย์ไว้คอยบริการให้กับ
บคุ คลทั่วไปเขา้ มาเย่ียมชมไดต้ ลอด

สาหรับท่านที่สนใจอยากจะเดินทางมา
เย่ียมชมหรือมารับประทานอาหารท่ีไร่คุณพ่อออแก
นิคฟาร์ม สามารถเดินทางมาได้ท่ี จังหวัด
มหาสารคาม ตั้งอยู่ ถนนทางหลวงเส้น 2831
(เส้นทาง ระหว่าง อาเภอนาดูน- อาเภอนาเชือก)
หา่ งจากตัวเมอื งมหาสารคามประมาณ 60 กโิ ลเมตร
และห่างจากองค์พระบรมพระธาตุนาดูนซ่ึงเป็น
สถานท่ีท่องเที่ยวของจังหวัดมหาสารคามประมาณ
9-10 กิโลเมตร หรือโทรศัพท์สอบถามรายละเอียด
ได้ที่ 081-3872812, 080-0046067 ติอต่อทาง
เพจเฟสบุค : ไร่คุณพ่อออแกนิคฟาร์ม เปิดตั้งแต่
เวลา 10.10 น. – 18.00 น.

เทคนิคการปลกู สลัดสาหรับมือใหม่แบบจับมือทา: ไรค่ ุณพ่อ 1

? ?เกษตรอนิ ทรยี ์ คืออะไร : ทำไมต้องอินทรีย์

แมว้ า่ จะมีความพยายามมากมาย และส่งเสริมความสัมพันธ์ท่ีเป็นธรรม และคุณภาพ
ในการให้คา จากัดความว่า เกษตรอินทรีย์หมายถึง ชวี ติ ที่ดขี องทุกผ้คู นและส่ิงมีชวี ติ ต่างๆ ทีเ่ กยี่ วขอ้ ง”
อะไร แต่คานิยามท่ไี ด้รับการยอมรับอย่างกว้างขวาง (ที่มา : มติที่ประชุมใหญ่ IFOAM มิถุนายน 2551
มากที่สุดเห็นจะเป็นคานิยามของ สหพันธ์เกษตร อติ าลี)
อินทรีย์นานาชาติ (International Federation of
Organic Agriculture Movement – IFOAM) ซ่ึง ตามความหมายของการทาเกษตรอินทรีย์
เป็นเครือข่ายขององค์กรด้านเกษตรอินทรีย์ระหว่าง เป็นการมุ่งเน้นความสมดลุ ของธรรมชาติโดยใช้หลกั
ประเทศ ที่มีสมาชิกกว้างขวางท่ีสุดในโลก สหพันธ์ ธรรมชาตแิ ละอิงธรรมชาติใหม้ ากที่สุดปราศจากการ
เกษตรอินทรีย์นานาชาติได้สรุปความหมายเกษตร ก า ร ใ ช้ ส า ร เ ค มี แ ล ะ ส า ร สั ง เ ค ร า ะ ห์ โ ด ย ส้ิ น เ ชิ ง
อนิ ทรยี ์ไวว้ า่ คือ หลักการของการทาเกษตรอินทรีย์จะประกอบไป
ด้วย หลักการ 4 ข้อสาคัญ คือ สุขภาพ, นิเวศวิทยา
“ Organic agriculture is a production , ความเป็นธรรม, และการดูแลเอาใจใส่ (health,
system that sustains the health of soils, ecology, fairness and care)
ecosystems and people. It relies on
ecological processes, biodiversity and cycles (ก) มิติดำ้ นสุขภำพ
adapted to local conditions, rather than the เกษตรอินทรีย์...ควรจะต้องส่งเสริมและ
use of inputs with adverse effects. Organic
agriculture combines tradition, innovation สร้างความยัง่ ยืนให้กับสุขภาพอย่างเป็นองค์รวมของ
and science to benefit the shared ดิน พืช สัตว์ มนุษย์ และโลกสุขภาวะของส่ิงมีชีวิต
environment and promote fair relationships แตล่ ะปัจเจกและของ ชมุ ชน เปน็ หนง่ึ เดียวกนั กับสุข
and a good quality of life for all involved.” ภาวะของระบบนิเวศ การที่ผืนดินมีความอุดม
สมบูรณ์จะทาให้พืชพรรณต่างๆ แข็งแรง มีสุขภาวะ
“ระบบการผลิตที่ให้ความสาคัญกับ ความ ท่ีดี ส่งผลต่อสัตว์เลี้ยงและมนุษย์ท่ีอาศัยพืชพรรณ
ยั่งยนื ของสขุ ภาพดิน ระบบนเิ วศ และผู้คน เกษตร เหล่านั้นเป็นอาหาร สุขภาวะเป็นองค์รวมและเป็น
อินทรีย์พ่ึงพาอาศัยกระบวนการทางนิเวศวิทยา ปัจจัยที่สาคัญของสิ่งมีชีวิต การมีสุขภาวะที่ดีไม่ใช่
ความหลากหลายทางชีวภาพ และวงจรธรรมชาติ ที่ การปราศจากโรคภัยไข้เจ็บ แต่รวมถึงภาวะแห่ง
มีลักษณะเฉพาะของแต่ละพื้นที่ แทนท่ีจะใช้ปัจจัย ความเป็นอยู่ที่ดีของกายภาพ จิตใจ สังคม และ
การผลิตท่ีมีผลกระทบทางลบ เกษตรอินทรีย์ สภาพแวดล้อมโดยรวม ความแข็งแรง ภูมิต้านทาน
ผสมผสานองค์ความรู้พ้ืนบ้าน นวัตกรรม และ และความสามารถในการฟ้นื ตวั เอง
ความรู้ทางวิทยาศาสตรใ์ นการอนรุ กั ษส์ ่ิงแวดลอ้ ม

2 เทคนิคการปลกู สลดั อินทรียแ์ บบประหยัดดนิ : ไรค่ ุณพ่อ

จากความเสือ่ มถอยเปน็ องคป์ ระกอบทส่ี าคัญของสุข เกษตรกรต้องใส่ใจกับระบบนิเวศของบ่อเล้ียง การ
ภาวะที่ดี บทบาทของเกษตรอินทรีย์ ไม่ว่าจะเป็น เพาะปลูก เล้ียงสตั ว์ หรอื แม้แตก่ ารเก็บเกี่ยวผลผลิต
การผลิตในไร่นา การแปรรูป การกระจายผลผลิต จากป่า จะต้องสอดคล้องกับวัฎจักรและสมดุลทาง
หรือการบริโภค ต่างก็มีเป้าหมายเพ่ือเสริมสร้างสุข ธรรมชาติ แม้ว่าวัฎจักรธรรมชาติจะเป็นสากล แต่
ภาวะที่ดีของระบบนิเวศและส่ิงมีชวี ิต ท้ังปวง ต้ังแต่ อาจจะมีลักษณะเฉพาะท้องถิ่นนิเวศได้ ดังนัน การ
สิ่งมีชีวิตทม่ี ีขนาดเล็กสดุ ในดนิ จนถึงตัวมนุษย์เราเอง จัดการเกษตรอินทรีย์จึงจาเป็นต้องสอดคล้องกับ
เกษตรอินทรีย์จึงมุ่งท่ีจะผลิตอาหารท่ีมีคุณภาพสูง เงื่อนไขท้องถ่ิน ภูมินิเวศ วัฒนธรรม และเหมาะสม
และมีคุณค่าทางโภชนาการ เพ่ือสนับสนุนให้มนุษย์ กับขนาดของฟาร์ม เกษตรกรควรใช้ปัจจัยการผลิต
ได้มีสุขภาวะท่ีดีขึ้น ด้วยเหตุนี้ เกษตรอินทรีย์จึง และพลงั งานอยา่ งมีประสทิ ธภิ าพ เนน้ การใช้ซา้ การ
เลือกที่จะปฏิเสธการใช้ปุ๋ยเคมี สารเคมกี าจดั ศัตรูพืช หมุนเวีย น เพ่ือท่ีจะอนุรักษ์ทรัพยากรและ
เวชภัณฑ์สัตว์ และสารปรุงแต่งอาหาร ท่ีอาจมี ส่ิงแวดล้อมให้มีความย่ังยืนฟาร์มเกษตรอินทรีย์ควร
อันตรายต่อสขุ ภาพ สร้างสมดุลของ นิเวศการเกษตร โดยการออกแบบ
ระบบการทาฟาร์มที่เหมาะสม การฟ้ืนฟูระบบนิเวศ
(ข) มติ ดิ ้ำนนเิ วศวิทยำ ท้องถิ่น และการสร้างความหลากหลายทั้งทาง
เ ก ษ ต ร อิ น ท รี ย์ . . . ค ว ร จ ะ ต้ อ ง ต้ั ง อ ยู่ บ น พันธุกรรมและกิจกรรมทางการเกษตร ผู้คนต่างๆ ท่ี
เก่ียวข้องกับการผลิต การแปรรูป การค้า และการ
ร า ก ฐ า น ข อ ง ร ะ บ บ นิ เ ว ศ วิ ท ย า แ ล ะ วั ฐ จั ก ร แ ห่ ง บริโภคผลผลิตเกษตรอินทรีย์ควรช่วยกันในการ
ธรรมชาติ การผลิตการเกษตรจะต้องสอดคล้องกับ อนุรักษ์ส่ิงแวดล้อม ทั้งในแง่ของภูมินิเวศ สภาพ
วิถีแห่งธรรมชาติ และช่วยทาให้ระบบและวัฐจักร บรรยากาศ นิเวศท้องถิ่น ความหลากหลายทาง
ธรรมชาติเพ่ิมพูนและย่ังยืนมากข้ึนหลักการเกษตร ชีวภาพ อากาศและนา้
อินทรีย์ในเร่ืองน้ีตั้ง อยู่บนกระบวนทัศน์ท่ีมอง
เกษตรอินทรีย์ในฐานะองค์ประกอบหนึ่งของระบบ
นิเวศท่ี มีชีวิต ดังนั้น การผลิตการเกษตรจึงต้อง
พึ่งพาอาศัยกระบวนการทางนิเวศวิทยาและวงจร
ของ ธรรมชาติ โดยการเรียนรู้และสร้างระบบนิเวศ
สาหรับให้เหมาะสมกับการผลิตแต่ล ะ ช นิด
ยกตัวอย่างเช่น ในกรณีของการปลูกพืช เกษตรกร
จะต้องปรับปรุงดินให้มีชีวิต หรือในการเล้ียงสัตว์
เกษตรกรจะต้องใส่ใจกับระบบนิเวศโดยรวมของ
ฟาร์ม หรือในการเพาะเลย้ี งสัตว์น้า เกษตรกรต้องใส่
ใจกบั ระบบนิเวศ
โดยรวมของฟาร์ม หรือในการเพาะเลี้ยงสัตว์น้า

เทคนิคการปลกู สลดั สาหรบั มือใหมแ่ บบจับมือทา: ไรค่ ุณพ่อ 3

(ค) มติ ดิ ้ำนควำมเป็นธรรม (ง) มติ ดิ ำ้ นกำรดูแลเอำใจใส่
เกษตรอินทรยี .์ ..ควรตั้งอยู่บนความสัมพันธ์ กำรบริหำรจัดกำรเกษตรอินทรีย์...ควร

ท่ีมีความเป็นธรรมระหว่างสิ่งแวดล้อมโดยรวมและ จะต้องดาเนินการอย่างระมัดระวังและ รับผิดชอบ
ส่ิงมีชวี ิตความเปน็ ธรรมนี้รวมถึงความเท่าเทยี ม การ เพ่ือปกป้องสุขภาพและความเป็นอยู่ของผู้คนทั้งใน
เคารพ ความยุติธรรม และการมีส่วนในการปกปัก ปัจจุบันและอนาคต รว มทั้งพิทักษ์ป ก ป้ อ ง
พิทักษ์โลกท่ีเราอาศัยอยู่ ท้ังในระหว่างมนุษย์ด้วย สภาพแวดลอ้ มโดยรวมดว้ ยเกษตรอินทรียเ์ ป็นระบบ
กันเอง และระหว่างมนุษย์กับส่ิงมีชีวิตอื่นๆใน ท่ีมีพลวัตรและมี ชีวิตในตัวเอง ซึ่งการเปล่ียนแปลง
หลักการดา้ นนี้ ความสมั พนั ธข์ องผูค้ นทีเ่ ก่ียวข้องกับ จะเกิดข้ึนได้ท้ังจากปัจจัยภายในและภายนอก ผู้ที่
กระบวนการผลิตและการจัดการผลผลิตเกษตร เกี่ยวข้องกับเกษตรอินทรีย์ควรดาเนินกิจการต่างๆ
อินทรีย์ในทุกระดับควรมีความสัมพันธ์กันอย่างเป็น เพื่อเพ่ิมประสิทธิภาพและเพ่ิมผลผลิตในการผลิต
ธรรม ท้ังเกษตรกร คนงาน ผู้แปรรูป ผู้จัดจาหน่าย แต่ในขณะเดียวกันจะต้องระมัดระวังอย่าให้เกิด
ผู้ค้า และผู้บริโภค ทุกผู้คนควรได้รับโอกาสในการมี ความเสี่ยงต่อสุขภาพและ ส่ิงแวดล้อม ดังนี้น
คณุ ภาพชีวติ ที่ดี และมีสว่ นช่วยในการรกั ษาอธปิ ไตย เทคโนโลยีการผลิตใหม่ๆ จะต้องมีการประเมินผล
ทางอาหาร และช่วยแก้ไขปัญหาความยากจน กระทบอย่างจริงจัง และแม้แต่เทคโนโลยีที่มีการใช้
เกษตรอินทรยี ์ควรมีเปา้ หมายในการผลติ อาหารและ อยู่แล้ว ก็ควรจะต้องมีการทบทวนและประเมินผล
ผลผลิตการเกษตรอื่นๆ ที่เพียงพอ และมีคุณภาพท่ี กันอยู่เนืองๆ ท้ังน้ีเพราะมนุษย์เรายังไม่ได้มีความรู้
ดีในหลักการข้อนี้หมายรวมถึงการปฏิบัติต่อ สัตว์ ความเข้าใจอย่างดีพอเก่ียวกับระบบ นิเวศ
เล้ียงอย่างเหมาะสม โดยเฉพาะอย่างยิ่งการจัด การเกษตร ที่มีความสลับซับซ้อน ดังน้ัน เราจึงต้อง
สภาพการเล้ียงให้สอดคล้องกับลักษณะและความ ดาเนินการต่างๆ ด้วยความระมัดระวังเอาใจใส่
ต้องการ ทางธรรมชาตขิ องสตั ว์ รวมทง้ั ดูแลเอาใจใส่ ในหลักการน้ี การดาเนินการอย่างระมัดระวังและ
ค ว า ม เ ป็ น อ ยู่ ข อ ง สั ต ว์ อ ย่ า ง เ ห ม า ะ ส ม รับผิดชอบเป็นหัวใจสาคัญของการบริหารจัดการ
ทรพั ยากรธรรมชาตแิ ละส่ิงแวดลอ้ มท่นี ามาใช้ในการ การพัฒนา และการคัดเลือกเทคโนโลยีที่จะนามาใช้
ผลิตและการบริโภคควรจะต้องดาเนนิ การอย่างเป็น ในเกษตรอินทรีย์ความรู้ทางวิทยาศาสตร์เป็น
ธรรม ทั้งทางสังคมและทางนิเวศวิทยา รวมทัง้ ต้องมี สง่ิ จาเปน็ เพอื่ สรา้ งหลกั ประกันความม่ันใจวา่ เกษตร
การอนุรักษ์ปกป้องให้กับอนุชนรุ่นหลัง ความเป็น อินทรีย์น้ันปลอดภัยและเหมาะกับสิ่งแวดล้อม แต่
ธรรมน้ีจะรวมถึงว่า ระบบการผลิต การจาหน่าย อย่างไรก็ตาม ความรู้ทางวิทยาศาสตร์แตเ่ พียงอยา่ ง
และการค้าผลผลิตเกษตรอินทรีย์จะต้องโปร่งใส มี เดียวไม่เพียงพอ ประสบการณ์จากการปฏิบัติ และ
ความเป็นธรรม และมีการนาต้นทุนทางสังคมและ ภูมิปัญญาท้องถ่ินที่สะสมถ่ายทอดกันมาก็อาจมี
สง่ิ แวดล้อมมาพิจารณาเป็นตน้ ทนุ การผลิตดว้ ย บทบาทในการแก้ปัญหาต่างๆ ได้เช่นกัน เกษตรกร
และผู้ประกอบการควรมีการประเมินความเสีย่ ง

4 เทคนิคการปลกู สลดั อนิ ทรยี แ์ บบประหยัดดิน : ไรค่ ณุ พ่อ

และเตรียมการปอ้ งกันจากนาเทคโนโลยตี ่างๆ มาใช้ และฟ้ืนฟูส่ิงแวดล้อม แนวทางปฏิบัติของเกษตร
และควรปฏิเสธเทคโนโลยีท่ีมีความแปรปรวนมาก อินทรีย์จึงเน้นการผลิตความสอดคล้องกับวิถี
เช่น เทคโนโลยีพันธุวิศวกรรม การตัดสินใจเลือก ธรรมชาติ โดยการประยุกต์ปรับใช้กลไกนิเวศ
เทคโนโลยีต่างๆ จะต้องพิจารณาถึงความจาเป็น ธรรมชาติสาหรับการทาเกษตร ที่สาคัญได้แก่ การ
และระบบคุณคา่ ของผทู้ ่เี กี่ยวขอ้ ง โดยเฉพาะผ้ทู ่ีอาจ หมุนเวียนธาตุอาหาร, การสร้างความอุดมสมบูรณ์
ได้รบั ผลกระทบ และจะตอ้ งมีการปรกึ ษาหารอื อย่าง ของดิน, ความสัมพันธ์แบบสมดุลของส่ิงมีชีวิตที่
โปรง่ ใสและมสี ่วนร่วม หลากหลาย, การอนุรักษแ์ ละฟ้นื ฟนู ิเวศการเกษตร

ดังนั้น จึงขอสรุปความหมายของคาว่า
เกษตรอินทรีย์ คือ การทาการเกษตรด้วยหลัก
ธรรมชาติบนพื้นที่การเกษตรท่ีไม่มีสารพิษตกค้าง
และหลีกเลี่ยงการปนเป้ือนของสารเคมีทางดิน ทาง
น้า และทางอากาศเพื่อส่งเสริมความอุดมสมบูรณ์
ของดิน เพ่ิมความหลากหลายทางชีวภาพ โดยไม่ใช้
ปุ๋ยเคมีและยาฆ่าแมลง จากแนวคิดหลกั พื้นฐานของ
เกษตรอนิ ทรีย์ ท่มี ุ่งเนน้ การทาการเกษตรท่ีอนรุ ักษ์

เทคนคิ การปลกู สลัดสาหรับมือใหมแ่ บบจบั มือทา: ไรค่ ุณพ่อ 5

พืชผกั ...ทีป่ ลกู แบบทวั่ ไปเปรียบเทยี บกบั กำรปลูก

แบบอินทรยี ์หลังจำกกำรเกบ็ เกีย่ ว

12

จ า ก ภ า พ จ ะ เ ห็ น ไ ด้ ว่ า พื ช ผั ก ที่ ป ลู ก โ ด ย 3
กระบวนการแบบธรรมชาติหรือปลูกแบบเกษตร 4
อินทรีย์เทียบกับการปลูกพืชผักแบบท่ัวไป พบว่า
อายุการเก็บรักษาในกรณีที่เก็บเกี่ยวผลผลิตพร้อม
กัน พืชทปี่ ลูกแบบธรรมชาติหรือแบบเกษตรอินทรีย์
จะมีอายุการเก็บรักษาหลังการเก็บเก่ียวได้นานกว่า
พืชผักที่มีการปลูกแบบท่ัวไป จากการทดลองนี้
พบว่า จะเป็นผลดีสาหรับเกษตรกรท่ีมีความจาเป็น
ที่ต้องการขนส่งในระยะทางไกลๆ และสามารถวาง
จาหน่ายได้เป็นเวลานานๆ กว่าปกติเพราะจะช่วย
ยดื อายุของผลผลิตทางเกษตรได้

1,2,3,4 จำกภำพเป็นกำรทดลองอำยุ
หลังกำรเก็บเกยี่ วเปรยี บระหว่ำงพืชท่ี

ปลกู ท่ัวไป กับ พืชอนิ ทรีย์

6 เทคนคิ การปลูกสลัดอนิ ทรยี แ์ บบประหยัดดนิ : ไรค่ ุณพ่อ

นอกเหนอื จากเกษตรอินทรีย์แลว้ ต้องการสร้างความมั่นคงให้กับการเผลิตและ
ยังมีระบบการเกษตรอีกหลายระบบที่ได้มีการ เกษตรกร และระบบท่ีให้ความสาคัญกับเร่ืองการ
พัฒนาข้ึน เพื่อพยายามนาเสนอแนวทางใหม่ในการ อนุรักษ์ส่ิงแวดล้อม และบางระบบ/แนวทางก็เป็น
พัฒนาการเกษตร ที่มีความปลอดภัยต่อสุขภาพและ ระบบที่พบเฉพาะแต่ในประเทศไทย (เช่น เกษตร
สิ่งแวดล้อมมากขึ้น ซ่ึงสามารถแบ่งออกได้เป็น 3 ปลอดสารพิษ) แต่บางระบบก็เป็นระบบที่มีใน
กลุ่มใหญ่ คือ ระบบเกษตรท่ีเน้นความสาคัญด้าน ต่างประเทศด้วย
ความปลอดภยั ของผลผลิตในการบรโิ ภคระบบท่ี

ตำรำงเปรยี บเทียบควำมแตกตำ่ งของระบบเกษตรแต่ละประเภท

ชอื่ ชอื่ อ่ืนท่อี ำจเรียกกัน เป้ำหมำยท่เี นน้ กำรตรวจรับรอง
มำตรฐำน

เกษตรอนิ ทรีย์ ออรแ์ กนิค, organic farming, อนุรกั ษ์นเิ วศ มหี ลายมาตรฐาน
ecological farming, การเกษตร/สง่ิ แวดลอ้ ม และหลายหน่วย
biological farming ตรวจรบั รอง

เกษตรธรรมชำติ natural farming อนุรกั ษน์ เิ วศ ไมม่ ีการตรวจรบั รอง

การเกษตร/สิง่ แวดล้อม โดยตรง

วนเกษตร agroforestry อนุรักษน์ ิเวศ ไม่มีการตรวจรับรอง

การเกษตร/สง่ิ แวดลอ้ ม โดยตรง

เพอรม์ ำคลั เชอร์ เกษตรถาวรภาพ, เกษตรกรรม อนรุ ักษ์นเิ วศ ไม่มีการตรวจรับรอง

ถาวร, permaculture การเกษตร/ส่งิ แวดล้อม โดยตรง

ไบโอไดนำมคิ เกษตรชีวพลวัตร, อนรุ ักษน์ เิ วศ มีมาตรฐานและ
Biodynamic
การเกษตร/สง่ิ แวดลอ้ ม ตรวจรับรองได้

เกษตรผสมผสำน Integrated farming สรา้ งความม่นั คงใหก้ ับ ไมม่ ีการตรวจรับรอง
การผลติ /เกษตรกร

เกษตรทฤษฎใี หม่ New Theory Agriculture สร้างความมั่นคงใหก้ ับ ไม่มีการตรวจรับรอง
การผลติ /เกษตรกร

เทคนคิ การปลูกสลัดสาหรบั มือใหม่แบบจบั มือทา: ไรค่ ุณพ่อ 7

ชื่อ ช่ืออ่นื ที่อำจเรยี กกัน เป้ำหมำยที่เน้น กำรตรวจรับรอง
มำตรฐำน
เกษตรย่ังยืน Sustainable agriculture สาร้างความม่นั คง
ให้กบั การผลติ / ไม่มีการตรวจรับรอง
เกษตรกร
มีการตรวจรบั รอง
เกษตรดที ่ี GAP (Good Agricultural ความปลอดภัยของ มกี ารตรวจรับรอง
เหมำะสม Practice) ผลผลิตการเกษตร ไม่มีการตรวจรบั รอง

เกษตรปลอดภัย เกษตรปลอดสารพิษ ความปลอดภยั ของ
จำกสำรพิษ ผลผลิตการเกษตร

กสกิ รรมไร้สำรพิษ เกษตรปลอดสารเคมี ความปลอดภยั ของ
ผลผลิตการเกษตร

ทีม่ า : มลู นิธสิ ายใยแผ่นดนิ (http://www.greennet.or.th/article/1035)

8 เทคนิคการปลกู ผักสลัดสาหรับมอื ใหมแ่ บบจบั มือทา : ไร่คุณพ่อ

มาตรฐานเกษตรอินทรยี ์ในประเทศไทยและสากล

ในหัวข้อนีจ้ ะกลา่ วถึงการทาเกษตรอินทรยี ์ที่มขี ้อกาหนดเป็นแกนกลางเพ่ือให้เกดิ ความเขา้ ใจ
ตง้ั แตเ่ กษตรกรผูผ้ ลิต ผรู้ วบรวม ผแู้ ปรรปู ผู้คา้ ส่งและค้าปลกี ตลอดจนผูบ้ รโิ ภคใหเ้ กิดความเข้าใจตรงกัน ในที่นจ้ี ะ
กล่าวถึงมาตรฐานเกษตรอินทรีย์ของประเทศไทย (Organic Thailand) ได้ให้คานิยามของคาว่า เกษตรอินทรีย์
ดงั น้ี

เกษตรอนิ ทรีย์ (organic agriculture) หมายถึง ระบบจดั การการผลิตด้านการเกษตรแบบองค์
รวม ที่เก้ือหนุนต่อระบบนิเวศ รวมถึงความหลากหลายทางชีวภาพ วงจรชีวภาพ โดยเนนการใช้วัสดุธรรมชาติ
หลีกเลี่ยงการใช้วัตถุดิบจากการสังเคราะห์และไม่ใช้ พืช สัตว์ หรือจุลินทรีย์ที่ได้มาจากเทคนิคการดัดแปร
พันธกุ รรม (genetic modification) มีการจดั การกับผลติ ภณั ฑโ์ ดยเน้นการแปรรปู ดว้ ยความระมัดระวัง เพื่อรักษา
สภาพการเปน็ เกษตรอนิ ทรยี แ์ ละคณุ ภาพทสี่ าคญั ของผลิตภัณฑใ์ นทุกข้ันตอน

หลกั การของเกษตรอนิ ทรีย์ท่ีเป็นไปตามมาตรฐานเกษตรอินทรยี ม์ ีหลักการดงั น้ี

• พัฒนาระบบการผลิตไปสู่แนวทางเกษตรผสมผสานทีม่ ีความหลากหลายของพชื และสตั ว์
• พัฒนาระบบการผลิตท่ีพ่ึงพาตนเองในเรื่องของอนิ ทรยี วัตถุและธาตุอาหารภายในฟาร์ม
• ฟ้นื ฟแู ละรักษาความอดุ มสมบรู ณ์ของดนิ และคุณภาพน้าดว้ ยอนิ ทรียวัตถุ เช่น ปยุ๋ คอก ปุ๋ยหมกั และ

ปุยพชื สดอย่างต่อเน่ืองโดยใช้ทรัพยากรในฟาร์มมาหมุนเวยี นใช้ใหเ้ กิดประโยชน์สงู สดุ
• รกั ษาความสมดลุ ของระบบนเิ วศในฟาร์ม และความยั่งยืนของระบบนิเวศโดยรวม
• ป้องกนั และหลีกเล่ียงการปฏบิ ตั ิทที่ าให้เกดิ มลพิษต่อสง่ิ แวดล้อม
• ยึดหลักการปฏิบัตหิ ลังการเกบ็ เกยี่ วและการแปรรปู ทีเ่ ป็นวธิ ีการธรรมชาติ ประหยดั พลังงาน และ สง่ ผล

กระทบต่อสิ่งแวดลอ้ มนอ้ ยทส่ี ดุ
• รักษาความหลากหลายทางชีวภาพ ของระบบการเกษตรและระบบนิเวศรอบข้าง รวมทั้งการอนุรักษ์

แหล่งทอ่ี ยู่อาศยั ตามธรรมชาติของพืชและสัตวป่า
• รักษาความเป็นอินทรียต์ ลอดห่วงโซ่การผลติ แปรรูป เก็บรักษา และจาหน่าย
• หลกี เลย่ี งการใช้สารเคมีสังเคราะหต์ ลอดกระบวนการผลติ แปรรูป และเก็บรักษา
• ผลติ ผล ผลติ ภัณฑ์ หรือสว่ นประกอบของผลติ ภัณฑ์ ต้องไมม่ าจากการดดั แปรพนั ธกุ รรม
• ผลติ ภณั ฑ์หรือสว่ นประกอบของผลิตภัณฑ์ ตอ้ งไม่ผ่านการฉายรงั สี

เทคนิคการปลกู ผกั สลัดสาหรับมือใหม่แบบจับมือทา: ไร่คุณพ่อ 9

ทาไม...เกษตรอนิ ทรยี ถ์ งึ ตอ้ งมมี าตรฐาน ทาไมเกษตรอนิ ทรยี ถ์ ึงตอ้ งมี
มาตรฐาน...?
ดังนั้น มาตรฐานเกษตรอินทรีย์จึงหมายความว่า ถ้าใครจะทา
เกษตรอินทรีย์แล้วได้ผลผลิตออกมาเป็นผลิตภัณฑ์อินทรีย์ เช่น ข้าว ....คาถาม ถ้าถามว่า การทาเกษตร
อินทรีย์ ผลไม้อินทรีย์ พืชผักอินทรีย์ หมูอินทรีย์ กุ้งอินทรีย์ ฯลฯ อินทรีย์สามารถทาโดยไม่มี/ไม่ใช้
จาเป็นต้องปฏิบัติตามเงื่อนไขข้อกาหนดของมาตรฐานการผลิตของ มาตรฐานไดห้ รอื ไม่ ?
ผลิตภัณฑ์อินทรีย์ได้โดยการตรวจสอบจะเน้นที่กระบวนการผลิต
มากกว่าตัวผลผลิต ว่าเป็นไปตามข้อกาหนดเง่ือนไขของมาตรฐานน้ันๆ ....คาตอบ คือ ได้ ถ้าทาเพื่อบริโภค
หรอื ไม่ เอง กาหนดมาตรฐานเอง แต่ถ้าขาย
บริเวณใกล้เคียงอาจมีหรือไม่มีก็ได้
ความจาเป็นท่ีต้องมมี าตรฐานเกษตรอนิ ทรยี ์ เน่ืองจากผู้บริโภครู้จักและมีความ
• ความต้องการของผบู้ ริโภค น่าเช่ือถือในตัวผู้ผลิตว่าปฏิบัติตาม
• ความแตกต่างในช่ือเรียก เง่ือนไขของเกษตรอินทรีย์ได้จริงๆ
• ความแตกตา่ งในวิธีการผลิต ท้ังจากการสังเกตเอง และข้อมูลจาก
• การค้า-ขาย เพื่อนบ้านใกล้เคียง แต่ถ้ามีการ
• การรบั รอง จาหน่ายไปยังต่างพ้ืนที่ ต่างจังหวัด
• การแสดงฉลาก ต่างภูมิภาค หรือต่างประเทศ การ
กาหนดมาตรฐานก็จะเป็นข้อกาหนด
เกณฑก์ ลาง ห รื อ เ ก ณ ฑ์ ก ล า ง เ พื่ อ ใ ห้ เ กิ ด ค ว า ม
เขา้ ใจตง้ั แต่ เกษตรกรผ้ผู ลติ คนกลาง
ความเข้าใจตรงกนั รวมไปถึงผู้บริโภค เพราะถึงแม้
ผู้บริโภคไม่รู้จักผู้ผลิต แต่สามารถ
การปฏบิ ัตเิ หมอื นกัน รจู้ ักมาตรฐานการผลติ พชื อนิ ทรีย์ของ
ประเทศไทย Organic Thailand ,
ผู้บริโภคยอมรบั /เชือ่ มน่ั มาตรฐาน IFAOM, มาตรฐาน Codex
Alimentarius , USDA ORGANIC
เป็นตน้

10 เทคนคิ การปลกู ผักสลัดสาหรับมอื ใหมแ่ บบจับมือทา : ไร่คุณพ่อ

ขอกาหนดวิธีการผลติ พชื อนิ ทรีย์

ตามมาตรฐานเกษตรอินทรยี ์ประเทศไทย (ORGANIC THAILAND)

ตราสัญลกั ษณ์การรบั รองมาตรฐานเกษตรอินทรีย์ของประเทศไทย
(Organic Thailand)

1. การปฏิบตั ใิ นแปลง

1.1 การผลิตพืชอินทรยี ์ให้นามาใช้ปฏิบัตติ ลอดระยะการปรบั เปลยี่ นเป็นเวลาอยา่ งน้อย 12
เดือน ก่อนปลูกสาหรับพืชลมลุก และ 18 เดือนก่อนเก็บเก่ียวผลิตผลอินทรีย์ครั้งแรกสาหรับพืชยืนต้น โดยระยะ
การปรับเปล่ยี น นับต้งั แตผ่ ู้ผลิตได้นามาตรฐานน้ไี ปปฏบิ ัติแล้ว และสมคั รขอรบั การรบั รอง ตอ่ หน่วยรับรอง

ระยะปรบั เปลีย่ นจากเคมี เป็นเกษตรอินทรยี ์

พชื ล้มลุกอายุสน้ั ใช้ระยะเวลาอย่างน้อย 12 เดอื น

พืชยืนต้น ใชร้ ะยะเวลาอย่างน้อย 18 เดอื น

โดยระยะการปรบั เปล่ียน นบั ตง้ั แต่ผผู้ ลิตไดน้ ํามาตรฐานน้ีไปปฏิบตั ิแล้ว
และสมคั รขอรับการรบั รอง ตอ่ หน่วยรับรอง

เทคนคิ การปลกู ผักสลดั สาหรับมอื ใหมแ่ บบจับมือทา: ไร่คุณพ่อ 11

1.2 ในกรณที ่ีมหี ลักฐานแสดงไดว้ ่าไมม่ ีการใชส้ ารเคมหี ้ามใช้ในพนื้ ทีท่ ี่ขอการรบั รอง มาเป็นเวลา
นานเกินกว่า 12 เดือนสาหรับพชื ล้มลุก และ 18 เดอื นสาหรับพชื ยืนตน้ ผู้ผลติ สามารถขอลดระยะการปรับเปลี่ยน
ลงโดยการยอมรับจากหน่วยรับรอง แต่ระยะเวลานับจากการยื่นขอรับการรับรองจนหน่วยรับรองให้การรับรอง
ผลติ ผลวา่ เป็นอินทรยี ์ จะตอ้ งไม่นอ้ ยกว่า 6 เดอื น

....หน่วยรับรองอาจพจิ ารณาเพม่ิ ระยะการปรบั เปลี่ยนท่ีนานกวา่ ทกี่ าหนดในข้อ 1.1 หากมีข้อมูลจากประวัติ
การใชพนื้ ทแ่ี สดงวาไดมีการใชสารเคมใี นปริมาณมากมากอ่ นหน้านน้ั ....

1.3 ถา้ ฟาร์มทีไ่ มไ่ ด้เปลี่ยนเป็นเกษตรอนิ ทรีย์พรอ้ มกันทง้ั หมด ผู้ผลิตสามารถทยอยเปลยี่ นพนื้ ที่
บางส่วนได้ แต่ต้องเป็นพืชตางชนิด หรือ ตางพันธุ์ ที่แยกแยะความแตกต่างของผลิตผลได้ มีการแบ่งแยกพื้นที่
และกระบวนการจัดการให้ชัดเจน และผลิตผลเกษตรอินทรีย์จะต้องไม่ปะปนกับผลิตผลจากพ้ืนที่ท่ีไม่ใช่ เกษตร
อนิ ทรยี ์

พันธ์ขุ า้ วหอม พนั ธ์ขุ ้าว กข.6
มะล1ิ 05 อินทรีย์ เคมี

พชื ในแปลงเคมตี อ้ งเป็นพชื คนละ
ชนดิ หรอื คนละรุ่นกบั แปลงอนิ ทรีย์

....พ้นื ท่ีทท่ี าํ เกษตรอนิ ทรียแล้วตอ้ งไมเ่ ปลย่ี นกลับไปทาํ การเกษตรที่ใช้สารเคมีอกี ....

12 เทคนิคการปลกู ผกั สลัดสาหรับมือใหม่แบบจับมือทา : ไร่คุณพ่อ
1.4 หา้ มเผาทาลายวตั ถุทกุ ชนดิ เชน่ ใบไม้ กิง่ ไม้ ฟางขา้ วหรืออน่ื ๆ ห้ามเกษตรกรใส่ปุ๋ยเคมี ยา

ฆา่ หญ้าหรอื คลุมหญ้า ฮอร์โมนสงั เคราะห์ทกุ ชนดิ
1.5 ให้ใช้ปุ๋ยอนิ ทรีย์อยา่ งผสมผสานระหว่าง ปยุ๋ หมัก ปยุ๋ นา้ ชวี ภาพ จลุ ินทรยี ์ปุย๋ พืชสดและให้ใช้

วัสดคุ ลุมดินเพ่ือควบคมุ วัชพืชและรกั ษาความช้ืน

2. การป้องกันการปนเป้ือน

2.1 ผู้ผลิตต้องมมี าตรการปองกันการปนเปื้อนทีอ่ าจมาทางดิน นา้ อากาศ เช่น สงิ่ กีดขวาง ทา
คันกน้ั หรือ ปลกู พชื เป็นแนวกนั ชน เพ่อื ปอ้ งกนั การปนเปื้อน จากแปลงข้างเคียง หรอื จากแหล่งมลพิษ โดยวิธกี าร
ต้อง เหมาะกบั ความเสยี่ งทจ่ี ะเกดิ การปนเปื้อน

2.2 แปลงเกษตรอนิ ทรยี ์ต้องแยกจากแปลงเคมีให้ชดั เจน และอยหู่ ่าง กนั ไมตา่ กว่า 1-4 เมตร
2.3 ห้ามนาผลผลติ ของญาต/ิ เพอ่ื นบ้านมาปะปนด้วย และตอ้ งแยกแยะ การจัดการผลผลติ
อนิ ทรยี แ์ ละเคมีใหชัดเจน หา้ มกองหรอื คัดแยกหรือบรรจุ หีบห่อใกล้กนั
2.4 เกษตรกรต้องมีมาตรการปองกนั การชะลา้ งพังทลายของหน้าดนิ
2.5 หา้ มใช้สารเคมฉี ดี พน่ ในโรงเกบ็ ผลผลติ หรือโรงบรรจุภณั ฑ์
2.6 ห้ามใชเ้ ครอื่ งมือการเกษตรปะปน เชน่ ถงั ฉดี ยาเคมี ไปฉดี ยาสกัด สมนุ ไพรในแปลงอินทรีย์

เทคนคิ การปลูกผักสลัดสาหรับมือใหมแ่ บบจบั มือทา: ไร่คุณพ่อ 13

3. การใชป้ จั จัยการผลติ

3.1 เกษตรกรจะตอ้ งบนั ทกึ ปัจจยั การผลติ /วัตถุดบิ แหลง่ ทม่ี า ทนี่ ามาใชใ้ นแปลงเกษตรอนิ ทรีย์
และ ปริมาณผลผลติ ท่ไี ด้จากการผลิตในระบบเกษตรอนิ ทรีย์ทกุ คร้ัง

3.2 ห้ามใช้พืชที่มกี ารดัดแปลงตัดแต่งพันธกุ รรม หรือ พืชทเ่ี รยี กว่า จี เอ็ม โอ (GMOs) ใช้ใน
แปลงอนิ ทรยี ์

3.3 เมล็ดพันธุห์ รอื ส่วนทใี่ ช้ขยายพันธ์ุ ตองมาจากระบบการผลติ แบบเกษตรอินทรยี ์ ยกเว้นใน
กรณี จาเป็นท่ีแสดงให้เห็นว่าหาเมล็ดพันธ์ุหรือส่วนท่ีขยายพันธุ์ที่เป็นไปตามข้อกาหนดไม่ได้ อาจอนุโลมให้ใช้
เมล็ดพันธุ์หรือส่วนที่ใชขยายพันธุ์จากแหล่งทั่วไปได้ โดยเมล็ดพันธุ์หรือส่วนท่ีใช้ขยายพันธ์ุนั้นต้องไม่ผ่าน การใช้
สารเคมี กรณีท่ีหาเมล็ดพันธุ์หรือส่วนที่ใช้ขยายพันธุ์ท่ีไม่ใช้สารเคมีไม่ได้ จะต้องมีวิธีการกาจัด สารเคมีออกอย่าง
เหมาะสมกอ่ นนามาใช้ และต้องได้รับการยอมรับจากหนว่ ยรบั รองหรอื หน่วยงานทีม่ ี อานาจหน้าทเี่ กีย่ วขอ้ ง

3.4 ต้องรักษาหรือเพ่มิ ระดบั ความอุดมสมบรู ณ์ของดนิ และกิจกรรมทางชวี ภาพทเี่ ปน็ ประโยชน์
ในดิน ดงั นี้

(1) มีการปลกู พชื ตระกูลถ่ัว การใชป้ ุ๋ยพชื สด การใช้พืชรากลึกในการปลกู หมุนเวยี น
(2) การใส่วัสดอุ นิ ทรยี ์ที่เป็นผลพลอยไดจากแปลงปลูกพืชหรือฟารม์ ปศสุ ตั ว์ท่ปี ฏบิ ตั ติ าม
มาตรฐานนี้
(3) การเร่งปฏกิ ิรยิ าของปุ๋ยอนิ ทรีย์อาจใช้เชอ้ื จุลินทรยี ์หรอื วสั ดุจากพืชที่เหมาะสมได้
(4) การใชส้ ิง่ ที่ได้จากการเตรยี มทางชวี พลวตั (biodynamic preparations) จากหินบด
ปยุ๋ คอก หรอื วสั ดุ จากพชื

3.5 การควบคุมหรือป้องกันกาจดั ศตั รูพชื โรคพชื และวชั พืช ตอ้ งดาเนินการโดยใช้มาตรการใด
มาตรการ หนึง่ หรอื หลายมาตรการรวมกนั ดังตอ่ ไปนี้

(1) การเลอื กใช้พันธุ์พชื ท่ีเหมาะสม
(2) การปลกู พชื หมนุ เวียน
(3) การใช้เคร่อื งมือกลในการเพาะปลูก
(4) การอนรุ ักษ์ศตั รธู รรมชาติของศัตรพู ืชโดยจัดหาท่ีอยูอาศยั ใหเ้ หมาะสม เช่น แนวป่า
ละเมาะ แนวรั้ว ต้นไม้พุ่มเตี้ย และแหล่งอาศัยของนก การมีแนวกันชน เพื่อรักษาความหลากหลายทางชีวภาพท่ี
เป็นแหล่ง อาศยั ของศัตรธู รรมชาติของศัตรูพชื

14 เทคนิคการปลูกผกั สลดั สาหรับมอื ใหมแ่ บบจบั มือทา : ไรค่ ุณพ่อ

(5) การรักษาระบบนิเวศ เชน่ ทาพื้นที่ปอ้ งกนั การชะล้างของดนิ การปลูกพชื หมุนเวียน
(6) การใชศ้ ัตรธู รรมชาตริ วมถงึ การปล่อยสิ่งมชี ีวติ ที่ทาลายศตั รูพืชได้ เช่น ใช้ตัวห้า
(predator) และตวั เบยี น (parasite)
(7) การใช้สิง่ ทไี่ ดจ้ ากการเตรยี มทางชวี พลวตั จากหินบด ปุ๋ยคอก หรือวสั ดจุ ากพชื
(8) การคลมุ หนา้ ดินและการรกั ษาหญ้าดว้ ยการตดั แต่ง (ไม่ใช่การไถออก)
(9) การกาจัดวชั พืชโดยใชส้ ัตว์เลี้ยง โดยในกรณีพชื อาหาร ต้องระวังปองกันการปนเปื้อน
ของจุลนิ ทรีย์ กอ่ โรคจากมูลสตั ว์ส่สู ่วนทบี่ รโิ ภคได้ของพืชด้วย
(10) การควบคมุ โดยวธิ กี ล เชน่ การใช้กับดักหรอื ใช้ไฟล่อ และใช้เสยี งขบั ไล่

พืชและส่วนของพืชทใ่ี ชบ้ รโิ ภค ซึ่งไดจ้ ากธรรมชาติ จดั วา่ เปน็ ผลิตผลอนิ ทรีย์ ตอ่ เมอ่ื

• ผลิตผลมาจากบริเวณที่มีการกาหนดขอบเขตชัดเจนว่าเป็นพ้ืนที่ธรรมชาติ โดยเป็นพื้นที่ท่ีไม่เคย ใช้ทา
การเกษตรหรือไม่เคยใช้สารเคมีท่ีห้ามใช้อย่างน้อย 3 ปี และการเก็บเก่ียวผลผลิตน้ันจะต้องผ่านการ
ตรวจรบั รองจากหน่วยรบั รอง

• การเก็บเก่ียวผลิตผลจากธรรมชาติ ต้องไม่ก่อใหเกิดผลกระทบต่อสภาพแวดล้อมและระบบนเิ วศ ในพ้ืนที่
ดงั กล่าวรวมทงั้ ไม่มีผลกระทบต่อการคงรักษาพันธ์ุพชื น้นั ในบรเิ วณน้ันไว้

4. การจดั การ การเกบ็ รักษา การขนสง่ การแปรรปู และการบรรจหุ ีบห่อ

4.1 ตอ้ งรกั ษาความเป็นผลติ ผลและผลิตภณั ฑ์อนิ ทรีย์ตลอดทกุ ช่วงของกระบวนการ โดยใช้
เทคนิคท่ี เหมาะสมกับส่วนประกอบด้วยความระมัดระวังในวิธีการแปรรูปและมีการจัดการที่จะไม่ทาให้เกิดการ
ปนเปอื้ นจากสารต่างๆ ท่ไี ม่อนญุ าตใหใ้ ช้ในการผลติ แบบอนิ ทรยี ์

4.2 การบรรจุหบี ห่อ
• ควรเลือกวัสดุที่ย่อยสลายทางชีวภาพได้ไม่ทาลายสิ่งแวดล้อม เป็นวัสดุในการทาบรรจุ
ภัณฑ์ หรอื เลอื กใช้บรรจุภณั ฑ์ท่ีสามารถนากลับมาใช้ใหม่ได้

เทคนิคการปลกู ผักสลดั สาหรับมือใหม่แบบจบั มือทา: ไร่คุณพ่อ 15

4.3 การเกบ็ รักษาและการขนส่ง
ควรรักษาความเป็นผลติ ผล และ/หรือ ผลติ ภณั ฑอ์ ินทรยี ์ ระหวา่ งการเกบ็ รกั ษาและการขนสง่
และ จัดการโดยใช้ข้อควรระวงั ดงั น้ี

• ต้องมีการป้องกัน ผลิตผล และ/หรือ ผลิตภัณฑ์อินทรีย์ ตลอดเวลา ไม่ให้ปะปนกับ
ผลติ ผล ผลิตภัณฑ์ทไ่ี มใ่ ช่อินทรีย์

• ต้องมีการป้องกัน ผลิตผล และ/หรือ ผลิตภัณฑ์อินทรีย์ ตลอดเวลา ไม่ให้สัมผัสกับวัสดุ
และสาร ทไ่ี ม่อนญุ าตให้ใช้ในการเกษตรอินทรยี ์

• กรณีที่ ผลิตผล และ/หรือ ผลิตภัณฑ์ได้รับการรับรองในบางส่วนเท่านั้น ต้องมีการเก็บ
รักษาและ การจัดการแยกกันระหว่าง ผลิตผล และ/หรอื ผลิตภัณฑ์อินทรีย์ และผลติ ผล
และ/หรอื ผลติ ภัณฑท์ ไี่ ม่ใช่ อินทรีย์ โดยมีการชีบ้ ่งไว้ชดั เจน

5. การแสดงฉลากและการกล่าวอ้าง

ผลิตผลและผลิตภัณฑ์อนิ ทรยี ์ ตอ้ งมีขอ้ ความแสดงรายละเอยี ดให้เห็นไดง้ ่าย ชดั เจน ไม่เป็นเทจ็
หรอื หลอกลวง ดังต่อไปน้ี

• ชอ่ื ผลติ ผล หรอื ผลิตภัณฑ์
• ส่วนประกอบทส่ี าคัญ

ยกเว้นมสี ว่ นประกอบชนิดเดยี ว
• วัตถุเจอื ปนอาหารหรือวัตถุท่ีเติมใน

อาหารสัตว์ (ถามี)
• ปรมิ าตรสทุ ธหิ รือนา้ หนักสุทธิ กรณี

ทผี่ ลิตภณั ฑ์มีส่วนผสมที่
เป็นชิ้นหรือเน้ือผลิตภัณฑ์ผสมอยู่
กับ ส่วนผสมทเ่ี ป็นน้าหรอื ของเหลว
และแยกกันอย่างชัดเจน ให้แสดง
ปริมาณนา้ หนักเนือ้ ผลิตภัณฑ์ (drained weight)

16 เทคนิคการปลกู ผกั สลดั สาหรับมอื ใหมแ่ บบจับมือทา : ไร่คุณพ่อ

มาตรฐานเกษตรอนิ ทรีย์สากล

International Organic Standard

ในแต่ละประเทศก็จะมีการกาหนดมาตรฐานสินค้าทางการเกษตรรวมไปถึงการกาหนดกฎเกณฑ์
มาตรฐานการผลิตสินค้าน้ันๆ ให้เป็นไปตามข้อกาหนดเป็นเกณฑ์กลางระหว่างการซ้ือขายใหเ้ ปน็ ที่ยอมรับและเกดิ
การเชื่อมั่นของผู้บริโภคและผ่านกระบวนรับรองระบบมาตรฐานการผลติ จากหน่วยรับรองของแต่ละประเทศ โดย
จะขอสรุปและเปรียบเทียบข้อกาหนดทส่ี าคัญของมาตรฐานต่างๆ ดงั นี้

ตรามาตรฐานระบบเกษตรอินทรยี ์ สานกั งานมาตรฐานสินค้าเกษตรและอาหารแหง่ ชาติ –
มกอช. (National Bureau of Agricultural Commodity and Food Standards – ACFS) มกอช. ไดป้ ระกาศใช้
ตรามาตรฐาน Organic Thailand เมือ่ ปี พ.ศ. 2555 และถือเป็นตรามาตรฐานของประเทศไทย แตไ่ ม่ไดบ้ ังคับว่า
การนาเข้าสินค้าเกษตรอินทรีย์หรือสินค้าเกษตรอินทรีย์ที่ผลิตในประเทศไทยจะต้องได้รับมาตรฐาน Organic
Thailand นี้

ตรามาตรฐานระบบเกษตรอินทรยี ์สหรัฐอเมริกา (National Organic Program – NOP)แผนงาน
เกษตรอินทรีย์แห่งชาติ (National Organic Program – NOP) ดาเนินงานภายใต้การกากับดูแลของกระทรวง
เกษตรสหรัฐอเมริกา (United States Department of Agriculture – USDA) โดยระบบการตรวจรบั รองเกษตร
อนิ ทรียน์ ้ีเริ่มใชต้ งั้ แต่ปี พ.ศ. 2545 ระบบมาตรฐานเกษตรอินทรีย์อื่นทป่ี ระเทศสหรัฐอเมริกายอมรับ ได้แก่ ระบบ

เทคนคิ การปลูกผกั สลดั สาหรับมอื ใหมแ่ บบจับมือทา: ไร่คุณพ่อ 17

มาตรฐานเกษตรอินทรีย์แคนาดา (จากผู้ผลิตท่ัวโลก) และระบบมาตรฐานเกษตรอินทรีย์สหภาพยุโรป (เฉพาะที่
ผลิตในสหภาพยุโรป) โดยการแสดงตรามาตรฐานฯ ท่ียอมรับต้องแสดงคู่กับตรามาตรฐานฯ ของสหรัฐอเมริกา
เสมอ

ตรามาตรฐานระบบเกษตรอินทรีย์แคนาดา (Canada Organic Regime – COR) รฐั บาล
แคนาดาเร่ิมนาาระบบ Canada Organic Regime (COR) ออกบังคับใช้เม่ือปี พ.ศ.2552 ตามระเบียบ Organic
Products Regulations, 2009 โดยมี Canadian Food Inspection Agency (CFIA) เป็นหน่วยงานรับผิดชอบ
การใช้ตรามาตรฐานเกษตรอนิ ทรยี ์แคนาดาที่ถูกต้อง ตอ้ งมชี อื่ สนิ คา้ รหัสหน่วยงานทที่ าการตรวจการรบั รองที่ออก
โดย IOAS พร้อมกับระบุประเทศผู้ผลิต ทั้งภาษาอังกฤษและฝร่ังเศสกากับไว้ใกล้ๆ ตรามาตรฐานฯ ให้เห็นได้
ชัดเจน ระบบมาตรฐานเกษตรอินทรีย์อื่นที่ประเทศแคนาดายอมรับ ได้แก่ ระบบมาตรฐานเกษตรอินทรีย์
สหรัฐอเมริกา (จากผ้ผู ลิตท่วั โลก) ระบบมาตรฐานเกษตรอนิ ทรียส์ หภาพยโุ รป (เฉพาะที่ผลิตในสหภาพยุโรป) และ
ระบบมาตรฐานเกษตรอินทรีย์ญ่ีปุ่น (เฉพาะท่ีผลิตในญี่ปุน่ ) เร่ิม 1 ม.ค. พ.ศ. 2558 โดยการแสดงตรามาตรฐานฯ
ทยี่ อมรบั ต้องแสดงคกู่ บั ตรามาตรฐานฯ ของแคนาดาเสมอ

ตรามาตรฐานระบบเกษตรอนิ ทรีย์ญี่ป่นุ (Japanese Agricultural Standard – Organic JAS
mark) กากับดูแลของกระทรวงเกษตร ป่าไม้ และประมง ของญ่ีปุ่น (Ministry of Agriculture, Forestry and
Fisheries – MAFF) ระบบมาตรฐานเกษตรอินทรีย์อื่นท่ีประเทศแคนาดายอมรับ ได้แก่ ระบบมาตรฐานเกษตร
อินทรีย์แคนาดา (เฉพาะท่ีผลิตในแคนาดา) เร่ิม 1 ม.ค. พ.ศ. 2558 โดยการแสดงตรามาตรฐานฯ ที่ยอมรับต้อง
แสดงคู่กับตรามาตรฐานฯ ของญีป่ ุน่ เสมอ

18 เทคนคิ การปลกู ผักสลดั สาหรับมอื ใหมแ่ บบจับมือทา : ไรค่ ุณพ่อ

ตรามาตรฐานระบบเกษตรอนิ ทรีย์สหภาพยโุ รป (EU) การแสดงตรามาตรฐานเกษตรอนิ ทรยี ์
สหภาพยุโรปท่ีถูกต้อง EU organic farming logos จะต้องมีเลขรหัสหน่วยงานท่ีทาการตรวจรับรองของสหภาพ
ยุโรป ซ่ึงระบุประเทศของหนว่ ยงานผู้ตรวจรบั รองกากับไว้ พรอ้ มกบั ระบปุ ระเทศแหล่งท่มี าของสินค้าอินทรีย์นั้นๆ
ไว้ใต้ตรามาตรฐาน สหภาพยโุ รปยังไม่อนุญาตให้ใช้คาว่า 100% Organic หรือ อนิ ทรยี ์ 100% บนฉลากสินคา้ ด้วย
ระบบมาตรฐานเกษตรอินทรีย์อ่ืนท่ีสหภาพยุโรปยอมรับ ได้แก่ ระบบมาตรฐานเกษตรอินทรีย์แคนาดา (เฉพาะที่
ผลิตในประเทศแคนาดา) และ ระบบมาตรฐานเกษตรอินทรีย์สหรัฐอเมริกา (เฉพาะทีผ่ ลิตในประเทศสหรฐั อเมริกา)

ตรามาตรฐานระบบเกษตรอินทรยี ์ IFOAM หรอื IFOAM Accredited สมาพนั ธเ์ กษตรอนิ ทรีย์
นานาชาติ (International Federation of Organic Agriculture Movements – IFOAM) ได้จัดทาโครงการ
รับรองระบบงานเกษตรอินทรยี ์ IFOAM (IFOAM Accreditation Program) ภายใต้กรอบมาตรฐานเกษตรอินทรีย์
IFOAM ซ่ึงปัจจุบันหลายประเทศท่ัวโลกยอมรับเปน็ เกณฑ์มาตรฐานระบบเกษตรอินทรีย์ข้ันต่า สินค้าอินทรีย์เพอ่ื

การนาเขา้ เช่น ออสเตรเลีย นวิ ซแี ลนด์ ฮอ่ งกง สงิ คโปร์ มาเลเซีย เปน็ ตน้
นอกจากนี้ สหพันธ์ฯ ยังได้จัดต้ังหน่วนงานช่ือ International

Organic Accreditation Service – IOAS เพ่ือทาหน้าท่ีให้บริการรับรอง
หน่วยงานผู้ตรวจรับรองเกษตรอินทรีย์ทั่วโลกภายใต้กรอบมาตรฐานเกษตร
อินทรีย์ IFOAM ซ่ึงหน่วยงานผู้ตรวจรับรองเกษตรอินทรีย์ที่ได้รับการรับรองจาก IOAS จะมีคาว่า “IFOAM
Accredited” เปน็ ตราสญั ลกั ษณม์ าตรฐานทแ่ี สดงไว้คกู่ ับตราสญั ลกั ษณ์ของหน่วยงานผตู้ รวจนั้นๆ

เทคนคิ การปลกู ผกั สลดั สาหรับมือใหมแ่ บบจบั มือทา: ไร่คุณพ่อ 19

ตัวอย่างเช่น ตรารับรองมาตรฐานเกษตรอินทรีย์ IFOAM ของสานักงานมาตรฐานเกษตรอินทรีย์ หรือ มกท.
(Organic Agriculture Certification Thailand – ACT) จะมตี รา IFOAM Accredited อยใู่ ต้สัญลักษณ์ของ มกท.
ทีม่ า : http://www.organic.moc.go.th/th/standard/ecocert

สรปุ และเปรียบเทยี บข้อกาหนดที่สาคัญของมาตรฐานเกษตรอนิ ทรีย์
ไทย-ตา่ งประเทศ

มาตรฐานเกษตรอนิ ทรยี ์ ขอบขา่ ยท่ีสามารถขอการรบั รอง
มกษ.9000 เลม่ 1-2552 (Organic Thailand) พชื – ปศุสตั ว์ – สตั วน์ า้
IFOAM / EU พชื – ปศุสตั ว์ – สัตว์นา้
USDA ORGANIC - NOP พชื – ปศสุ ตั ว์
JAPAN พชื

แนวโน้ม...และความต้องการของตลาด

√ สินค้ามีคณุ ภาพ (มาตรฐานGAP/มาตรฐานเกษตรอินทรยี ์ ฯลฯ)
√ สนิ ค้ามีความปลอดภัย
√ สินค้าสามารถตรวจสอบย้อนกลับได้
√ ไม่ทาลายส่ิงแวดล้อม
√ การคา้ ที่เป็นธรรม (หลัก FAIR TRAD)

20 เทคนคิ การปลกู ผักสลดั สาหรับมือใหม่แบบจบั มือทา : ไร่คุณพ่อ

ตารางเปรียบเทียบขอ้ กาหนดที่สาคัญของมาตรฐานเกษตรอนิ ทรยี ์ตา่ งๆ

ขอ้ กาหนด 12 12 36 24 24
36
• ระยะปรับเปลี่ยนพืชลม้ ลกุ (เดือน) 18 18 หยดุ ใช้ 36 36
• ระยะปรบั เปล่ียนพืชยนื ต้น (เดือน) สารเคมี
• เริม่ นับระยะปรับเปลี่ยน ปฏบิ ตั ติ าม ใชส้ ารเคมี ปฏบิ ัตติ าม ปฏิบตั ิตาม
มาตรฐาน/ ครั้งสุดท้าย/ มาตรฐาน/ มาตรฐาน
วนั ทส่ี มคั ร วนั ทสี่ มคั ร วนั ที่สมัคร

• พชื คขู่ นาน ---------------- --------------- ได/้ ตอ้ งแยก ------------- -------------
ให้ชดั เจน
• การเปล่ียนกลับไป - มา
• การปรับปรงุ บารงุ ดิน ไมไ่ ด้ ไม่ได้ ไมไ่ ด้ ไม่ได้ ไม่ได้

• เมล็ดพนั ธ์ุทว่ั ไปคลุกยา ---------------- --------------- ไม่แตกตา่ ง ------------- -------------
(ในกรณีทหี่ าไม่ได้)
ได้/ปีต่อไป ได้/ปีตอ่ ไป ไมไ่ ด้ ได้ ได้
ต้องใชแ้ บบ ตอ้ งใช้แบบ
อนิ ทรยี ์ อนิ ทรยี ์

ปัจจยั การผลติ ท่ีเป็นปยุ๋ อินทรีย์/สารปรับปรุงดิน

• ไม่อนุญาตให้ใชป้ ุ๋ยคอก & มูลสตั วจ์ ากฟารม์ แบบอตุ สาหกรรม
• ไม่ใช้มูลสตั วส์ ดในลกั ษณะท่ีเส่ียงตอ่ การปนเป้อื นจลุ ินทรีย์
• ไมอ่ นุญาตให้ใช้ของเสียจากมนษุ ย์
• ไมใ่ ชม้ ูลสตั วจ์ ากแหล่งทมี่ โี รงงานหนาแน่น
• ต้องหมัก แตใ่ ช้สดได้ตามเง่ือนไขของมาตรฐานกาหนด

• ไม่ให้ใชป้ ยุ๋ คอกจากโรงงาน/ ตอ้ งหมักก่อนนาไปใช้

• ป๋ยุ คอกต้องไมป่ นเป้ือนสารเคม/ี ต้องหมักก่อนนาไปใช้/หา้ มใชป้ ยุ๋ หมกั จากขยะบ้านเรือน

เทคนคิ การปลกู ผกั สลัดสาหรับมือใหม่แบบจบั มือทา: ไร่คุณพ่อ 21

มารจู้ ักดิน : และปยุ๋ หมกั

มาทาความรจู้ กั ดินท่เี หมาะสมกบั การปลูกผัก ดินเหนยี ว
ขอ้ ดี : กกั เกบ็ ปุ๋ยไดด้ ี
เป้าหมายของการเตรียมดินนอกจากทาให้ ขอ้ เสยี : การระบายนาไม่ดี
การระบายนาระบายอากาศการอุ้มนาและกักเก็บ
ปุ๋ยดีขึน ลดความเป็นกรดและปรับค่า pH ให้ ดินทราย
เหมาะสม ยังทาให้ดินมีความเหมาะสมสาหรับ ข้อดี : การระบายนาได้ดี
จุลินทรีย์ที่มีประโยชน์อีกด้วย จุลินทรีย์ไม่เพียงทา ขอ้ เสยี : กกั เกบ็ ปุ๋ยได้ไมด่ ี
หน้าที่ย่อยสลายอินทรียวัตถุของปุ๋ยหมักให้เป็นธาตุ
อาหารเท่านันแต่ยังทาให้เกิดอนินทรียวัตถุที่พืชดูด
ซึมได้ ทังยังช่วยสรา้ งเมด็ ดนิ อกี ด้วย

ในดิน 1 ช้อน (1 กรัม) มีจุลินทรีย์ประมาณ
10 ล้านตัว ซ่ึงมีหลากหลายชนิดและสายพันธุ์ไม่ว่า
จะเป็นไนตริกไฟอิงแบคทีเรียท่ีเปลี่ยนแอมโมเนียให้
เป็นกรดไนตริก แบคทีเรียสังเคราะห์ด้วยแสงที่ทา
การสังเคราะห์ด้วยแสงในดินและสร้างนาตาลป้อน
ให้รากพืช ราไมคอร์ไรซาที่อาศัยอยู่ท่ีรากพืชช่วย
สะสมฟอสฟอรัส แบคทีเรียไรโซเบียมช่วยตรึง
ไนโตรเจนในอากาศและป้อนให้รากพืช และยังมี
จุลินทรีย์บางชนิดสร้างฮอร์โมนหรือสารปฏิชีวนะ
ออกมาเพ่ือป้องกันการแพร่พันธ์ุของจุลินทรีย์ที่
กอ่ ใหเ้ กิดโรค

การฆ่าเชือในดินไม่เพียงทาลายจุลินทรีย์ที่
ก่อให้เกิดโรคเท่านัน แต่ยังทาลายจุลินทรีย์ท่ีมี
ประโยชน์ด้วย เราจึงควรเพ่ิมจานวนจุลินทรีย์
หลายๆ ชนิดและใช้พลังของจุลินทรีย์เหล่านันทาให้
จุลินทรยี ์ท่ีกอ่ ให้เกดิ โรคลดลง

22 เทคนคิ การปลูกผกั สลดั สาหรับมอื ใหมแ่ บบจบั มือทา: ไร่คุณพ่อ

หากเราไม่ตรวจสอบดินภายในสวนหรือไร่ กอ่ นการเพาะปลกู ควรรคู้ ่า pH
ก่อนการเตรียมดินหรือใส่ปุ๋ยมักจะทาให้เกิดความ ของดินและความลึกของหน้าดิน
ผิดพลาดได้ สิ่งท่ีควรตรวจสอบเป็นอย่างแรกคือ
ชนิดดิน หากในสวนมีสภาพดินที่เป็นดินทรายและมี ความลึกของหน้าดินภายในสวน เรา
ปริมาณดินเหนียวน้อยจะระบายนาได้ดีแต่ปริมาณ สามารถตรวจสอบลักษณะของดินด้านล่าง โดยการ
ปุ๋ยในดินก็จะลดลงอย่างรวดเร็ว เม่ือนาดินจุ่มนา ขุดดินลึกประมาณ 30 เซนติเมตร ถ้าขุดลงไปแล้ว
แล้วถูจะรู้สึกแห้งหยาบ การเตรียมดินของสวนท่ี พบชนั ดินแขง็ ๆ ทนั ที (ชนั ดินดาน) แสดงว่าบรเิ วณที่
เป็นสภาพดินทรายแนะนาให้ใส่ปุ๋ยหมักที่มีเส้นใย รากแผ่ขยาย (ดินสาหรับใช้เพาะปลูก) ตืน เวลาใส่
มากเพ่ือเพิ่มปริมาณอิน ทรียวัตถุในดิน เป็น อั น ดั บ ปุ๋ยจะอยู่บริเวณดินชันบนเท่านัน หากใส่ปุ๋ยใน
แรก ปริมาณครังละมากๆ อาจจะทาให้พืชเสียหายได้
แนะนาให้ไถพรวนดินลึกๆ และสร้างคันดินยกสูง
ส่วนสาหรับดินเหนียว ต้องรดนาให้ดินชุ่ม เพื่อให้ชันดินเหมาะสาหรับการเพาะปลูกลึกขึน วัด
แล้วใช้พลาสติกหรือฟางข้าวคลุมไว้ เพราะถึงแม้จะ pH (ค่าความเป็นกรด-ด่าง) ของดินอาจจะใช้
กักเก็บปุ๋ยและนาได้ดี แต่ระบายนาและอากาศไม่ เคร่ืองมือวัดหรือกระดาษลิตมัสทดสอบค่า pH ถ้า
ค่อยดี ดังนัน เพื่อให้ดินระบายนาและอากาศได้ดี น้อยกว่า 5.0-6.0 ก็จาเป็นต้องปรับสภาพโดยการ
ขึน จึงควรใส่ดินทรายหรือแกลบร่วมกับปุ๋ยหมักที่มี เติมปนู ขาวเพ่อื ลดความเป็นกรด
เส้นใยมากด้วย การใส่ปุ๋ยหมักอย่างต่อเน่ืองทาให้
ดินมอี ินทรยี วัตถมุ ากขนึ ดนิ สดี า พองฟู และนุ่ม เมือ่ 1 2
ผสมนาทาให้อินทรียวัตถุบางส่วนลอยขึนมานาจะ
ขุ่นและไม่ตกตะกอน ดินที่มีลักษณะเช่นนีจะกักเก็บ ชัน้ ดนิ ตื้น ชั้นดนิ ลึก
ปุ๋ยและนาได้ดี อีกทังยังระบายอากาศได้ดีอีกด้วย
ส่วนดินท่ีมีอินทรียวัตถุน้อยจะแข็งและแห้งเมื่อผสม
กับนา นาจะใสและตกตะกอนอยา่ งรวดเรว็

รากพืชแผ่ขยายลงไปไม่ได้ พืชจึง 10 ซม.
1 ได้รบั ปยุ๋ ไมเ่ พยี งพอทาให้เจรญิ เตบิ โต 30 ซม.

ไม่ดเี ทา่ ที่ควร

รากพืชแผ่ขยายลงไปลึก พืชจึงได้รับ
2 ปยุ๋ เพียงพอทาให้เจริญเตบิ โตได้ดี

ชั้นดนิ ดาน (ดนิ แขง็ )

เทคนิคการปลกู ผักสลัดสาหรับมอื ใหม่แบบจบั มือทา: ไร่คุณพ่อ 23

การทาเกษตรอนิ ทรียต์ อ้ งให้ความสาคญั มีเกษตรกรต้องการปลูกผักด้วยระบบ

กับดนิ ทีใ่ ช้ปลูกพืช เกษตรอนิ ทรยี ์ (ไมใ่ ช้สารเคมแี ละปยุ๋ เคมี) เพ่มิ มาก

ดินท่ีเป็นกรดมากเกินไปจะดูดซึมธาตุ อย่างตอ่ เนือ่ ง แตก่ ารปลูกโดยใช้แตป่ ุ๋ยอินทรยี ์ ท่ไี ม่
เหมาะสมกับประสิทธิภาพของดินก็เป็นเร่ืองยาก
อาหารไม่ดี พืนที่ที่มีฝนตกชุกปูนขาว และ ปุ๋ยอินทรีย์แตกตัวและเปล่ียนเป็นแร่ธาตุได้ ซึ่งช่วย
แมกนีเซียมจะถูกชะไปได้ง่าย ดินจึงมักมีสภาพเป็น เพิม่ ประสทิ ธิภาพในการกกั เก็บและสะสมปุย๋ ของดิน
กรดซ่ึงแคลเซียมในปูนขาวเป็นธาตุอาหารท่ีมีส่วน แต่ถ้าดินไม่มีประสิทธิภาพก็สะสมธาตุอาหารไม่ได้

สาคัญในการสร้างผนังเซลล์ของพืชและแมกนีเซียม และส่งต่อให้พืชไม่ได้ ดินท่ีไม่มีประสิทธิภาพนันแม้
ก็จาเป็นต่อการสร้างคลอโรฟิลล์ของใบ ถ้าดินเป็น จะใส่ปุ๋ยอินทรีย์แต่จุลินทรีย์ก็จะไม่ทางานและย่อย
กรดจะขาดแร่ธาตเุ หลา่ นี ซ่งึ นอกจากจะมีผลให้การ สลายปุ๋ยได้ช้า ดินท่ีไม่มีประสิทธภิ าพในการกักเก็บ

ท า ง า น ข อ ง เ ซ ล ล์ พื ช บ ก พ ร่ อ ง แ ล้ ว ยั ง ท า ใ ห้ ปุ๋ยจะทาให้สารละลายในดินไม่เสถียรและไม่ป้อน

ประสิทธิภาพการดูดซึมปุ๋ยของรากลดลงอีกด้วย ธาตุอาหารใหพ้ ืช มักจะทาให้เกิดความเสียหายจาก

แม้ว่ารากพืชจะหลั่งกรดอินทรีย์ออกมาเพ่ือละลาย การมีปุ๋ยมากหรือน้อยเกินไป ถ้าปริมาณปุ๋ยมากจน

แร่ธาตุต่างๆ และดูดซึมเข้าไปแต่ถ้าดินเป็นกรด ไนโตรเจนสูงเกินไปจะทาให้พืชอ่อนแอและไม่
ประสิทธิภาพของกรดอินทรีย์ท่ีรากหลั่งออกมาจะ ทนทานต่อโรคและแมลงศัตรูพืช ดังนัน “หลักของ
ลดลง การใช้ปุ๋ยอินทรียค์ ือตอ้ งใส่กอ่ นการเพาะปลกู ”

ุ๋ปยอินท ีร ์ย

ปุ๋ยเค ีม

ทม่ี า : ดัดแปลงจาก Testsuro Kato (2561)

24 เทคนิคการปลกู ผกั สลดั สาหรับมอื ใหม่แบบจับมือทา: ไร่คุณพ่อ

ป๋ยุ หมักคุณภาพดี : ไมใ่ ชเ่ ตมิ ลงดนิ แล้วดนิ จะดตี าม

มีเกษตรกรมือใหม่หลายคนคิดว่า “เพราะ ปุ๋ยหมกั ที่มีเส้นใยมากแตไ่ นโตรเจนน้อย
เราใส่ปุ๋ยพืชผักจึงเติบโตและสวยงาม” จริงอยู่ท่ี
พืชผักจะใช้สารอนินทรีย์อย่างไนโตรเจน ฟอสฟอรัส ขอ้ สงั เกต : ถ้าใส่ปยุ๋ ชนิดนเี พยี งอยา่ งเดยี วจะทา
โพแทสเซียม เพ่ือช่วยในการเจริญเติบโต ในกรณี ใหด้ ินขาดธาตไุ นโตรเจน
การปลูกพืชไร้ดิน หรือการปลูกผักแบบไฮโดรโพ
นิกส์จะอาศัยปุ๋ยแบบนาเท่านัน แต่การปลูกพืชไร้
ดินนัน เราเป็นผู้ควบคุมความเข้มข้นของปุ๋ยอยู่
ตลอดเวลา นอกจากนีถ้าเราไม่มีการเติมออกซิเจน
ใส่ในนาอย่างสม่าเสมอ พืชก็ไม่สามารถเจริญเติบโต
ได้ดี บางครงั อาจจะทาให้เกิดรากเน่าได้

ดินมีหน้าท่ีสาคัญหลายประการ ถ้าดินจับ
ตัวกันเป็นก้อนจะทาให้กักเก็บปุ๋ยได้ดีและพืชจะ
ค่อยๆ ดูดซึมในอัตราที่เหมาะสม ทาให้ระบายนา
และอากาศได้ดี อุ้มนาได้ดี และเป็นแหล่งสะสมของ
ออกซิเจนและในปริมาณเหมาะสมกบั รากอีกด้วย

ปยุ๋ หมักท่ีมีไนโตรเจนมาก จุลินทรีย์และปุ๋ยหมักช่วยให้ดินจับตัวกัน
เป็นก้อน โดยจุลินทรีย์จะสลายอินทรียวัตถุในปุ๋ย
ข้อสังเกต : ต้องลดปรมิ าณการใสเ่ น่อื งจากอุดม หมักเป็นอาหารและสร้างธาตุอาหารหรืออนินทรีย
ดว้ ยธาตอุ าหาร พืชจะไดร้ ับความเสียหายได้ วัตถุจากซากพชื ซากสตั ว์ กรดอนิ ทรยี ์ท่ีจลุ ินทรียห์ รือ
รากพืชหลั่งออกมา จะช่วยให้ธาตุอาหารยึดติดกับ
ดินและจับตัวกันเป็นก้อน อย่างไรก็ตาม การใส่ปยุ๋
หมักทาให้จุลินทรีย์หลายชนิดเพ่ิมจานวนมากขึน
และทาให้จานวนของจุลินทรีย์ท่ีมีโทษซ่ึงเป็นสาเหตุ
ของโรคพืชตา่ งๆ ลดลง หากใสเ่ ฉพาะปุ๋ยเคมี ดินจะ
ไม่จับตัวกันเป็นก้อนและไม่มีธาตุอาหารจากซากพืช
และสตั ว์เกดิ ขนึ

เทคนิคการปลูกผกั สลดั สาหรับมือใหมแ่ บบจับมือทา: ไร่คุณพ่อ 25

ใชป้ ุ๋ยหมักทาใหป้ รมิ าณจุลนิ ทรยี ์เพ่ิมข้ึนในการเตรียมดิน

ปุ๋ยหมัก ดินจะนุม่ ขึนระบายนา
และอากาศได้ดี
เปน็ อาหารของจุลนิ ทรยี ์ชนิดของ
จุลนิ ทรยี ์เพ่มิ มากขึนโรคพชื ทเ่ี กิด

จากจุลนิ ทรยี ท์ ี่มีพิษน้อยลง

NP

K Ca

ปรมิ าณธาตอุ าหารจากซาก Mg
พืชและสัตว์เพิม่ ขึ้นดนิ จบั
ดินกกั เก็บปยุ๋ ได้ดีขึน้
ตวั เป็นก้อน ปรมิ าณปยุ๋ ในดนิ ไม่น้อย

หรือมากเกินไป

26 เทคนิคการปลกู ผักสลดั สาหรับมอื ใหม่แบบจบั มือทา: ไร่คุณพ่อ

ปยุ๋ หมักชว่ ยเพิ่มประสิทธิภาพของดิน

ปุ๋ยหมกั เกดิ จากกระบวนการยอ่ ยสลายอินทรยี วตั ถุโดยจุลินทรีย์ เช่น เศษใบไม้ เศษหญา้ เศษฟางข้าว
หรือแกลบเพ่ือใหพ้ ชื นาไปใชไ้ ดง้ า่ ยขึน ปุย๋ หมักช่วยเพมิ่ ประสิทธิภาพของดนิ ขออธบิ ายเป็นข้อดงั นี

• ทาให้ดนิ จับตวั เปน็ กอ้ น ดินนมุ่ ไถพรวนง่าย ระบายอากาศและนาได้ดี
• เพม่ิ อนิ ทรียวตั ถุ จึงอ้มุ นาไดด้ แี ละชุ่มชืนอยเู่ สมอ
• เพม่ิ เม็ดดิน เพ่ิมประสทิ ธภิ าพในการกักเก็บปยุ๋ ทาใหป้ ริมาณปุย๋ ในดนิ ไมน่ ้อยหรอื มากเกินไป
• ช่วยในการดดู ซมึ ฟอสฟอรัสหรอื ธาตุอาหารเสริมทีด่ ูดซึมยาก
• ลดความเสยี หายหรอื ความเป็นกรดจากสารพิษและป๋ยุ
• เพิ่มปรมิ าณจลุ ินทรียท์ ่มี ปี ระโยชน์ ควบคุมปริมาณจุลินทรยี ์ท่มี ีพษิ
• เป็นแหล่งธาตุอาหารหลักจาพวกไนโตรเจน ฟอสฟอรัส โพแทสเซียม แมกนีเซียม

(แมกนีเซียมออกไซด์) ปูนขาว (แคลเซียมออกไซด์) รวมถึงธาตุอาหารเสริมอย่างแมงกานีส
และโบรอน เป็นตน้

ควรระวังมูลไกเ่ ปน็ พิเศษ

เลยี้ งด้วยอาหารแบบขน้ มูลไกห่ มกั

• กากถ่ัวเหลือง • ไนโตรเจน 3-5%
• ปลาปน่ • ฟอสฟอรัส 5-9%
• ขา้ วโพด • โพแทสเซียม 3-4%

ขอ้ ควรระวงั

มลู เหมน็ ทส่ี ุดและเนา่ เปือ่ ยเร็วที่สดุ ตอ้ งระวังความเสยี หายจากแก๊ส
และธาตอุ าหารทม่ี ากเกนิ ไป

เทคนคิ การปลกู ผกั สลดั สาหรับมือใหม่แบบจับมือทา: ไร่คุณพ่อ 27

มูลหมูหมกั

มลู หมหู มกั

• ไนโตรเจน 3-4%
• ฟอสฟอรัส 5-6%
• โพแทสเซียม 0.6-2%

ขอ้ สงั เกต

มูลหมูดีกวา่ มลู วัวแต่ธาตุอาหารต่ากว่ามูลไก่

มูลวัวหมัก มูลววั หมัก

เลีย้ งด้วยอาหาร • ไนโตรเจน 2-2.5%
แบบหยาบ (หญ้า) • ฟอสฟอรสั 1-5%
• โพแทสเซียม 1-2.5%

ขอ้ สังเกต

ถ้าใชส้ าหรบั เตรยี มดนิ มลู วัวจะค่อนขา้ งดีกวา่

ทม่ี า : ดดั แปลงจาก Testsuro Kato (2561)

28 เทคนคิ การปลกู ผกั สลัดสาหรับมือใหม่แบบจับมือทา: ไร่คุณพ่อ

มลู สตั วท์ ผี่ ่านกระบวนการหมักจะดีกวา่ มลู สตั วส์ ดและมลู แหง้

นา้ /แกส๊

มูลสด

เพราะมลู สดและมลู แห้งยงั ย่อย
สลายไมส่ มบูรณ์

กาจดั น้าออก ผ่านการหมัก

มูลแหง้ มูลหมกั
แคท่ าให้แห้ง ดงั นนั เมื่อรวมกับนาใน เนือ่ งจากจลุ ินทรีย์ทาการย่อยสลาย
แลว้ จงึ ไมเ่ กดิ ความเสียหายจากแก๊ส
ดินจงึ มลี ักษณะเหมือนมลู สด
เปน็ ปยุ๋ ที่มีประสิทธภิ าพ

เทคนคิ การปลกู ผกั สลัดสาหรับมือใหม่แบบจับมือทา: ไร่คุณพ่อ 29

ควรใช้ป๋ยุ หมักมลู สตั วร์ ่วมกบั เศษวัสดจุ ากพชื ด้วย

ปุ๋ยหมักที่ได้จากมูลสัตว์ถึงแม้จะเป็นมูลสตั ว์เหมือนกันแต่มูลไก่และมูลววั ก็มีธาตุอาหารและเส้น

ใยต่างกันมูลไก่มักไม่ค่อยมีเส้นใย แต่ให้ธาตุอาหารที่แสดงผลเร็วพอๆ กับปุ๋ยเคมีละลายเร็ว มูลของวัวที่กิน
หญ้าเป็นอาหารจะมีเส้นใยมากและมีประสิทธิภาพสูงซ่ึงเหมาะในการเตรียมดิน ส่วนมูลหมูมีประสิทธิภาพอยู่
ระหวา่ งมลู ทังสองประเภท

ถ้าต้องการผลในดา้ นการเตรียมดินควรใส่เศษใบไม้ ฟางข้าวสับ เปลอื กไม้และแกลบดบิ ลงไปผสม ปุ๋ย
หมักมูลสัตว์ถึงแม้ว่าปริมาณไนโตรเจนของปุ๋ยหมักเหล่านีจะแตกต่างกันขึนอยู่กับสัตว์แต่ละชนิด แต่อย่าง
น้อยจะมีไนโตรเจนประมาณ 0.5 - 3% นอกจากนียังมีส่วนผสมวัสดุจากพืชมากพอจึงมีประสิทธิภาพในการ
เตรียมดินแต่ควรระวังปุ๋ยหมักท่ีหมักไม่สมบูรณ์ ซ่ึงสังเกตได้จากยังมีสภาพเดิมของแกลบดิบ เศษใบไม้หรือ
เปลอื กไม้ให้เหน็ อยู่

ฟางขา้ ว แกลบดิบ เศษใบไม้

มลู สตั ว์

กระบวนการหมัก ลดความเสยี หายจากการใสป่ ยุ๋ มาก
เกินไป/ไมเ่ กิดความเสยี หายจากแกส๊

30 เทคนิคการปลูกผกั สลดั สาหรับมอื ใหมแ่ บบจบั มือทา: ไร่คุณพ่อ

ตวั อย่างวิธีใช้มลู สัตวผ์ สมฟางขา้ วเพ่ือปรับสภาพโครงสร้างดนิ สาหรบั ปลกู ผกั

เทคนิคการปลูกผกั สลดั สาหรับมอื ใหมแ่ บบจบั มือทา: ไร่คุณพ่อ 31

บทบาทของจลุ นิ ทรียใ์ นกระบวนการทาปุ๋ยหมัก

จุลินทรีย์ท่ีมีบทบาทในกองปุ๋ยหมักมีหลาย นอกของกองปุ๋ยหมักซึ่งมีอุณหภูมิและความชืนต่า

ประเภทประกอบด้วยเชือรา แบคทีเรีย และแอคติ กว่าภายในกองปุ๋ยหมัก เมื่อกองปุ๋ยหมักมีอุณหภูมิ

โนมยั ซิส ซ่ึงเปน็ จุลินทรีย์ท่ีมปี ระสทิ ธภิ าพสูงในการ สูงขึนถงึ 65 องศาเซลเซยี ส จะไมพ่ บเชือรา

ย่อยสลายวัสดุอินทรีย์ บทบาทของจุลินทรีย์ในกอง เชือรามบี ทบาทในการย่อยสลายเศษวัสดุใน

ปุ๋ยหมักมีดังนี กองปุ๋ยหมักให้มีขนาดเล็กลง ในระยะแรกของการ

1 เชอ้ื รา (fungi) ในกองปุย๋ หมกั จะพบเชือ หมักในกองปุ๋ยหมัก ซึ่งอุณหภูมิภายในกองปุ๋ยหมัก

ราอยู่เสมอ ชนิดและปริมาณของเชือราจะขึนอยู่กับ ยังไม่สูงมากนักจะพบเชือราพวก Geotrichum

วัสดุท่ีนามาใช้ในการทาปุ๋ยหมัก ความชืน อุณหภูมิ candidium แ ล ะ Aspergillus fumigatus เ ม่ื อ

ในกองปุ๋ยหมัก เชือราจะเจริญได้ดีในระยะแรกของ อุณหภูมิสูงถึง 45-55 องศาเซลเซียส มักจะตรวจ

การหมักปุ๋ย เนื่องจากในระยะแรกในการหมัก กอง พบเชอื ราพวก Cladosorium sp., Aspergillus sp.

ปุ๋ยหมักจะมีอุณหภูมิที่ไม่สูงมากนัก เพราะหากกอง และ Mucor sp. เมื่ออุณหภูมิสูงกว่านีอาจจะพบ

ปุ๋ยหมักมีอุณหภูมิสูงและความชืนสูงขึน จะเป็น เชือราพวก Penicillium duponti แต่ชนิดของเชือ

สภาพที่เหมาะสมต่อการเจริญของแบคทีเรียมากว่า ราดังกล่าวที่พบนีอาจจะแตกต่างกันไปขึนอยู่กับ

เชือรา ดงั นัน จงึ มกั พบเชอื ราเจรญิ อยบู่ ริเวณผิว สภาพแวดล้อมและวัสดุทน่ี ามาใช้ทาปยุ๋ หมัก

12

1 กองปยุ๋ หมักจากเศษฟางข้าวคลุมดว้ ยพลาสติกสดี า
2 บรเิ วณภายนอกกองปุ๋ยหมักมีเชือราเป็นเสน้ ใยสีขาว

32 เทคนิคการปลกู ผักสลัดสาหรับมือใหมแ่ บบจับมือทา: ไร่คุณพ่อ

2. แบคทีเรีย (Bacteria) เป็นจุลินทรีย์ที่ 3. แอคติโนมัยซิส (Actinomyces) จะมี
พบมากท่ีสุดในกองปุ๋ยหมักประมาณ 80 - 90 อัตราการเจริญเติบโตที่ช้ากว่าเชือราและแบคทีเรีย
เปอร์เซ็นต์ของจานวนจุลินทรีย์ทังหมดท่ีพบในกอง เจริญได้ดีในสภาพที่มีอากาศพอเพียง เป็นจุลินทรีย์
ปุ๋ยหมัก มีค่าประมาณ 2.3 x 108 เซลล์ต่อกรัม ท่ตี อ้ งการออกซิเจนในการเจริญเติบโตสามารถเจริญ
ขึนอยู่กับวัสดุที่นามาใช้ทาปุ๋ยหมัก แบคทีเรียมี ได้ดีทอ่ี ุณหภูมสิ งู 65-75 องศาเซลเซยี ส เม่ือ
บทบาทสาคัญในกระบวนการย่อยสลายและเกิด อุณหภูมิสูงเกินกว่า 75 องศาเซลเซียส มักจะไม่พบ
ความร้อนในกองปุ๋ยหมัก ในระยะแรกของการหมกั เชือ แอคติโนมัยซิส ลักษณะของเชือแอคตโิ นมัยซิส
อุ ณ ห ภู มิ ภ า ย ใ น ก อ ง ปุ๋ ย ห มั ก จ ะ ไ ม่ สู ง ม า ก นั ก ที่พบบนกองปุ๋ยหมักจะเจริญเป็นกลุ่มเห็นเป็นจุดสี
แบคทีเรียส่วนใหญ่ที่พบมากจะเป็นพวก Bacillus ขาวคล้ายๆ ผงปูน หลงั จากอุณหภูมสิ ูงขนึ จนสูงมาก
sp., Pseudomonas sp., แอคติโนมัยซิส มีบทบาทสาคัญในการย่อยสลาย
Flavobacterium sp., Micrococcus sp. และ อินทรียสาร เช่น เซลลูโลส ลิกนิน ไคตินและโปรตีน
Achromobacter sp.ระยะต่อมาของการหมักกอง ที่มีอยู่ในกองปุ๋ยหมักขณะที่อุณหภูมิสูง โดยเชือ
ปุ๋ยหมักจะมีอุณหภูมิภายในกองสูงมากขึนในช่วง แอคติโนมัยซิส ท่ีมักพบเสมอในกองปุ๋ยหมัก ได้แก่
อุณหภูมิ 50-55 องศาเซลเซียส แบคทีเรียท่ีเจริญได้ Thermoactinomyces sp. และ
ดีจะเป็นพวก Bacillus subtilis และ bacillus Themomonospora sp. ซึ่งเป็นพวกท่ีสามารถ
stearothermophilus ในช่วงที่อุณหภูมิ ภายใน ผลิตเอนไซม์เซลลูเลสออกมาย่อยเซลลโู ลสได้อย่างมี
กองปุ๋ยหมักสูง ในบางกรณีอาจสูงถึง 65-70 องศา ประสิทธิภาพและอาจพบ Streptomyces sp. และ
เซลเซียส แบคทีเรียที่เจริญได้และสามารถทนความ Micropolyspora sp.ในกองปุย๋ หมกั ได้เชน่ กัน
ร้อนได้สูง ได้แก่ พวก Thermus sp.สามารถเจริญ
ได้ในช่วงอุณหภูมิ 70 องศาเซลเซียส และพวก 2
Bacillus sp. ท่ีสามารถสร้างสปอร์ได้ นอกจากนียัง
พบแบคทีเรียท่ีสามารถสร้างสปอร์ได้เช่นกัน แต่
เจริญในสภาพที่ไม่มีออกซิเจน ได้แก่ Clostridium
sp.

1

(1) แบคทีเรยี (Bacteria)
(2) แอคตโิ นมยั ซิส (Actinomyces)

แหล่งภาพ : สายทอง แก้วฉาย (2555)

เทคนิคการปลูกผกั สลดั สาหรับมือใหม่แบบจับมือทา: ไร่คุณพ่อ 33

วธิ ีการทาปุย๋ หมักจากเศษใบไม้ผสมมูลสัตว์

วสั ดอุ ุปกรณ์
1. ตาข่ายพลาสตกิ PVC ขนาดรู 7 มิลลิเมตร ยาว 3.5 เมตร
2. เศษใบไม้/ฟางขา้ ว หรอื วัสดจุ ากพชื ทีย่ ่อยสลาย
3. มูลสัตว์ (มลู วัว มูลหมู มลู ไก)่
4. ใหค้ วามชืนด้วยนา

เศษใบไม้ ตาข่ายพลาสตกิ
มูลสัตว์ PVC

ขอ้ แนะนา
นาเศษใบไม้หรอื ฟางขา้ วใสล่ งไปในตา
ขา่ ยพลาสตกิ ทีม่ ว้ นเปน็ ทรงกระบอก
สลับกนั เป็นชั้นแลว้ รดนา้ ให้ชุ่มทาไป
เรื่อยๆ จนเต็ม ด้านบนสุดโรยมูลสตั ว์

มลู สัตว์ 1 ส่วน
เศษใบไม/้ ฟางข้าว 3 สว่ น

34 เทคนคิ การปลูกผักสลดั สาหรับมอื ใหมแ่ บบจบั มือทา: ไร่คุณพ่อ

ตัวอยา่ งการทาปยุ๋ หมกั จากเศษใบไมผ้ สมมลู สตั ว์

21 การทาปุ๋ยหมัก แบบไม่พลิกกลับกอง
34 เหมาะสาหรับเกษตรกรที่มีเศษใบไม้ในบ้านใน
ปริมาณไม่มาก โดยอาจจะใช้ตะกร้าพลาสติกหรือ
เข่งพลาสติกและตาข่ายพลาสติก PVC ที่มีรูระบาย
อากาศด้านขา้ งได้ มวี ธิ ีการทาดังนี

ข้ันตอนที่ 1 นาใบไม้เทลงในเข่งพลาสติกหรือ
ตะกร้าให้หนาสัก 5 ซม. โรยมูลสัตว์ในอัตราส่วน
ใบไม้ 3 ส่วนมูลสัตว์ 1 ส่วน (3 : 1) แล้วรดนาให้ชุ่ม
เพื่อให้มีความชืน หรืออาจจะผสมหัวเชือจุลินทรีย์
ช่วยย่อยสลาย (อี.เอ็ม) ลงไปด้วยก็ได้เพื่อเป็นการ
เพ่มิ ประสทิ ธภิ าพมากยิง่ ขนึ (ภาพ 3-4)

ขั้นตอนที่ 3 การดูแลความชืนโดยการรดนารอบๆ ขั้นตอนที่ 2 นาใบไม้เทลงไปอีกเป็นชันหนา
วันละครัง และทุก 10 วัน ให้ใช้สายยางเปิดนาแล้ว ประมาณ 5 ซม. แล้วโรยมูลสัตว์อีกในสัดส่วน 3 ต่อ
เสียบลงไปในเข่งหรือตะกร้าลึกๆ ระยะห่างของรูที่ 1 แล้วรดนา ทาอย่างนีไปเรื่อยๆ จนเต็ม ด้านบนสุด
เสยี บประมาณ 10 ซม. โรยมูลสตั ว์ (ภาพ 5-8)

ข้ันตอนท่ี 4 เมื่อครบ 2 เดือน ให้แกะตาข่าย 56
พลาสติกออก หรือคว่าเข่งหรือตะกร้าลงในกะละมัง 78
แกะใบไม้ ส่วนที่ไม่ย่อยออก ส่วนที่เหลือจะเป็นปุ๋ย
หมักทังหมด ทิงปุ๋ยหมักให้แห้งแล้ว จึงนาไปใช้หรือ
เกบ็ ใส่กระสอบเพื่อนาไปผสมในดนิ ปลูกต่อไป

เทคนิคการปลกู ผกั สลัดสาหรับมือใหมแ่ บบจับมือทา: ไร่คุณพ่อ 35

ปรมิ าณปุ๋ยคอกที่ได้จากการเล้ยี งสัตว์ชนิดต่างๆ ในประเทศไทย

ชนดิ สตั ว์ ปริมาณมลู ท่ีได้ต่อตวั ต่อวนั (กิโลกรัม)
โค 19
27
กระบือ 2.7
สุกร 0.03
เป็ด 0.03
ไก่
ทีม่ า : อาณฐั ตันโช (2551)

ลักษณะของกองปุ๋ยหมกั ทผ่ี า่ นการหมัก หลักในการพิจารณาว่ากองปยุ๋ หมกั เกิด
เสรจ็ สมบรู ณ์แลว้
การหมักสมบรู ณส์ ามารถสงั เกตได้จาก
ภายหลังจากหมักเศษวัสดุได้ระยะหน่ึง
แล้วกองปุ๋ยหมักจะค่อยๆ ถูกย่อยสลายเปลี่ยน (1) สีของปุ๋ยหมัก ปุ๋ยหมักท่ีผ่านการหมัก
สภาพไป และความร้อนในกองปุ๋ยหมักจะค่อยๆ สมบรู ณแ์ ล้ว มักมสี เี ข้มคอื จะมสี นี าตาลออก
ลดลง เศษวัสดุต่างๆ ก็จะค่อยๆ เน่าเปื่อย มีขนาด ดา
ชินเลก็ ลง และมสี ีคลาขึนเร่ือยๆ จนในท่สี ดุ กองปุ๋ย
หมักก็จะเย็นตัวลง ปุ๋ยหมักที่ได้จะมีสีดาคลาและ (2) ลักษณะของเนือปยุ๋ หมกั ปยุ๋ หมักทผี่ ่านการ
เป็นเนือเดียวกันมีความร่วนโปร่งและไม่มีกล่ิน หมักสมบูรณ์จะมีเนือร่วนเป็นเนือเดียวกัน
เหม็นซ่ึงลักษณะดังกล่าวอาจใช้เวลานาน 2-3 และยุ่ยขาดออกจากกนั ได้ง่าย
เ ดื อ น ซ่ึ ง อ า จ ช้ า ห รื อ เ ร็ ว ก ว่ า นี ขึ น อ ยู่ กั บ
สภาพแวดล้อมและการจัดการกองปุ๋ย เม่ือได้ปุ๋ย (3) กลิ่นปุ๋ยหมักที่ผ่านการหมักสมบูรณ์แล้วจะ
แล้วควรจะนาปุ๋ยดังกล่าวมาเก็บไว้ในโรงเรือนหรอื ไมม่ กี ล่นิ
ใต้คลั งคาที่ส ามาร ถกัน แส งแดดแล ะฝ น ไ ด้ เ พื่ อ
รักษาและคงสภาพของปุย๋ หมักให้มีประสิทธิภาพที่ (4) ความร้อนในกองปุ๋ยในระยะเริ่มแรกหลัง
ยาวนาน มากยิ่งขนึ หมักปุ๋ย 2-3 วัน กองปุ๋ยจะมีอุณหภูมิสูงถึง
60 องศาเซลเซียส ภายหลังจากนันเมื่อกอง
ปุ๋ยผ่านการหมักจนสมบูรณ์แล้ว อุณหภูมิ
ภายในกองปุ๋ยจะเท่ากับภายนอกองปุ๋ยซ่ึง
แสดงว่าเกิดการหมักสมบูรณ์แล้วและมี
สั ด ส่ ว น ข อ ง ค า ร์ บ อ น ต่ อ ไ น โ ต ร เ จ น มี
คา่ ประมาณ 20:1

36 เทคนคิ การปลูกผกั สลดั สาหรับมือใหม่แบบจับมือทา: ไร่คุณพ่อ

มาร้จู ักธาตุอาหารท่ีจาเปน็ ตอ่ การปลูกผัก

ธาตุอาหารท่ีจาเป็นต่อการเจริญเติบโต N ไนโตรเจน : ปยุ๋ บารงุ ใบ

ของพืชมีทังหมด 16 ชนิด ได้แก่ คาร์บอน “ไนโตรเจน” เป็นองค์ประกอบสาคัญของ

ไฮโดรเจน ออกชิเจน ออกซิเจน ไนโตรเจน (N) การสร้างคลอโรฟิลล์ ช่วยเร่งการเจริญเติบโตของ

ฟอสฟอรัส (P) โพแทสเซียม (K) แมกนีเซียม (Mg) กา้ นและใบ จึงมคี วามสาคญั ต่อผกั กินใบเปน็ พิเศษ

กามะถัน (S) เหล็ก(Fe) ทองแดง (Cu) แมงกานีส มักละลายหายไปเมื่อรดนาหรือฝนตก นอกจากใส่

(Mn) สังกะสี (Zn) โบรอน (B) โมลิบดีนัม (Mo) ปุ๋ยรองพืน (ปุ๋ยชันล่างสุด) แล้ว ควรใส่ปุ๋ยบริเวณ

และ คลอรีน (Cl) สาหรบั คาร์บอน ไฮโดนเจน และ หน้าดินในปรมิ าณทเี่ หมาะสมดว้ ย

ออกซิเจน พบได้ท่ัวไปในอากาศและนา จึงควร ทังนี การใส่ปุ๋ยเกินขนาดจะทาให้ใบใหญ่

รักษาปริมาณนาในดนิ และการถ่ายเทอากาศไว้ให้ดี และอ่อนแอ ผักล้มง่าย ความต้านทานโรคพืชและ

ส่วนธาตุท่ีเหลือ 13 ชนิด จะแบ่งตามปริมาณท่ีพืช ป้องกันแมลงลดลง แต่หากใส่น้อย จะทาให้ใบ

ต้องใชใ้ นการเจริญเตบิ โต เจริญเติบโตไม่ดีและสีซีดจาง จึงต้องพิจารณาการ

เจรญิ เตบิ โตของพชื ตามความเป็นจรงิ ด้วย

ธาตุอาหารหลัก N P K P ฟอสฟอรัส : ปยุ๋ บารุงผล
ระหว่างการเจริญเติบโตของพืช
“ฟอสฟอรัส” เปน็ ธาตอุ าหารหลกั ของปุ๋ย
ไนโตรเจน N ฟอสฟอรัส P โพแทสเซียม K เป็น ที่ใช้บารุงผล จึงสาคัญอย่างย่ิงต่อผักตระกูลแตง
ธาตุอาหารหลักที่พืชต้องการในปริมาณมาก หาก และพริก มะเขือ เนื่องจากมีคุณสมบัติ “ไม่ละลาย
ดินขาดธาตุอาหารเหล่านี จาเป็นต้องพึ่งพาปุ๋ย นา” เม่ือปลูกพริก มะเขือ สามารถใส่ปุ๋ยหมักที่มี
ทดแทน
สว่ นประกอบของฟอสฟอรัสในปริมาณมากเป็นปุ๋ย

รองพนื

เทคนคิ การปลูกผกั สลดั สาหรับมอื ใหมแ่ บบจับมือทา: ไร่คุณพ่อ 37

K โพแทสเซยี ม : ป๋ยุ บารุงราก

“โพแทสเซียม” หรือ เรียกอีกอย่างว่า
“ปุ๋ยบารุงราก” มีความสาคัญ ต่อผักท่ีมีรากสะสม
อาหาร เช่น หัวไชเท้า มันเทศ หากใส่ปุ๋ย
โพแทสเซียมไม่เพียงพอ จะส่งผลกระทบต่อ
ผลผลิต นอกจากนี ปุ๋ยโพแทสเซียมยังส่งผลต่อ
การเจริญเติบโตของรากพืชด้วย ถ้าได้รับใน
ปริมาณน้อยเกินไป จะทาให้การต้านทานพืชลดลง
ปุ๋ยโพแทสเซียมและปุ๋ยไนโตรเจนมีคุณสมบัติ
เหมือนกัน คือ “ละลายนา” เม่ือฝนตกจึงละลาย
หายไปง่าย ดังนัน นอกจากใส่เป็นปุ๋ยรองพืนแล้ว
ควรใส่บรเิ วณหน้าดนิ ในปรมิ าณทเ่ี หมาะสมเช่นกัน

Ca แคลเซยี ม, Mg แมกนีเซยี ม,
S กามะถัน : ปุ๋ยทีม่ อี ยู่แล้วในดิน

“แคลเซียม” มีอยู่ปริมาณมากในดิน ใน
ดินเปรียวมักขาด “แมกนีเซียม” ซ่ึงเติมปุ๋ยหมักท่ี
มีแมกนีเซียมเพ่ิมลงไปได้ ส่วน “กามะถัน” จะมี
อยู่ในดนิ ปริมาณมากท่สี ดุ

Fe เหลก็ , Cu ทองแดง, Zn สังกะสี
B โบรอน, Mo โมดิบดีนัม, และ
Cl คอลรีน

นอกจากพืชต้องการธาตุอาหารหลักแล้ว
พืชยังต้องการจุลธาตุ 7 ชนิด ถึงแม้จะต้องการ
เพียงเล็กน้อย แต่ก็ขาดไม่ได้ ในปุ๋ยหมักส่าวนใหญ่
มักมีจลุ ธาตเุ หล่านี ปยุ๋ หมกั จะค่อยๆ ฟนื้ ฟูดนิ เสื่อม
คุณภาพให้กลับมาเป็นดินท่ีมีคุณภาพที่ดีอีกครัง
ดังนัน การปลูกพืชจึงมีความจาเป็นอย่างย่ิงที่
จะต้องให้ปุ๋ยทังธาตุอาหารหลัก อาหารรอง และ
จลุ ธาตุ อยา่ งเพียงพอ

38 เทคนคิ การปลูกผกั สลดั สาหรับมือใหมแ่ บบจบั มือทา: ไร่คุณพ่อ

หลกั การใส่ปยุ๋ : ควรใส่ถูกที่ ใส่ถกู เวลา ใส่ถูกวธิ ี

1 รู้เวลาที่ควรใสป่ ยุ๋

ปุ๋ยหมักจัดเป็นปุ๋ยท่ีเห็นผลช้า แต่ไม่สร้าง 4 ผสมปุ๋ยกับดนิ รองพนื้
ผลเสียแก่ผัก ดังนัน ควรยึดหลักการใส่ปุ๋ยใน
“ปริมาณน้อยแต่บ่อยครั้ง” โดยทั่วไปก่อนการ ก่อนการปลูกหรือย้ายต้นกล้าประมาณ 1
ปลูกผักกินใบ 2 สัปดาห์ เนื่องจากผักกินใบใช้ สัปดาห์ ควรคลุกเคล้าปุ๋ยหมักและดินให้เข้ากัน
ระยะเวลาปลูกสัน (ประมาณ 30-45 วัน ก็เก็บ เพ่ือให้ผักได้รับธาตุอาหารทั่วถึงในระยะแรกของ
เกี่ยวได้) ควรรองพืนด้วยปุ๋ยหมัก จะได้ไม่ต้องใส่ การเจรญิ เติบโต ซง่ึ เป็นทม่ี าของปยุ๋ รองพืนนนั่ เอง
ปุ๋ยบริเวณหน้าดินอีก หรือหากต้องการใสป่ ๋ยุ ก็ให้ดู
ตามสภาพการเจรญิ เตบิ โตของผกั ในการปลูกผักตระกูลพริก มะเขือและผัก
ท่มี ีรากสะสมสารอาหาร สามารถเลือกใชป้ ยุ๋ หมักที่
2 กลบดินหลังใสป่ ุ๋ยเสร็จ มีอัตราส่วนฟอสฟอรัสในปริมาณที่ค่อนข้างมากมา
ใส่เป็นปยุ๋ รองพืน
หลังใส่ปุ๋ยหมักบริเวณใต้ใบ (ห่างจากลา
ต้นเพียงเล็กน้อย) ในปริมาณที่เหมาะสมแล้ว ให้ 5 ใสป่ ๋ยุ บารุงใหถ้ ูกเวลา
กลบดินเพ่ือป้องกันไม่ให้โดนแสงแดด ซึ่งมักล่อ
แมลงศัตรพู ืชตวั เลก็ ๆ พืชผักและผลไม้แต่ละชนิดใช้ระยะเวลา
เจริญเติบโตไม่เท่ากัน จึงต้องคอยเติมธาตุอาหาร
3 ชนดิ ปุย๋ ต่างๆ ทดแทนอย่างสม่าเสมอ เพื่อรักษาสภาพการ
เจริญเติบโตให้เป็นไปด้วยดี ธาตุอาหารเหล่านีจะ
หากเปรียบเทียบความรวดเร็วในการดูด ใสเ่ ป็น “ปยุ๋ บารงุ ”
ซึมปุ๋ยของผัก ปุ๋ยชนิดนาจะดูดซึมได้เร็วท่ีสุด
รองลงมาเป็นปุ๋ยชนิดผง และปุ๋ยแบบเม็ด ผักที่ต้องการปุ๋ยบารุงในปริมาณมาก เช่น
ตามลาดับ แต่ถ้าดูจากปริมาณในการใส่แล้ว ปุ๋ย กะหล่าปลี ผักบุ้งจีน กะหล่าปม บร็อคโคลี
เม็ดจะมกี ารใชป้ ริมาณมากท่สี ุด รองลงมาคือปยุ๋ ผง กระเทยี ม เปน็ ต้น
และปยุ๋ นา ในการปลูกผกั ควรใส่ปุย๋ ทังทางดินและ
ทางใบ