เคล็ดลับสำหรับมือใหม่ปลูกผักสลัดพร้อมสูตรดินผสม

เทคนคิ การปลกู ผกั สลัดสาหรับมือใหมแ่ บบจับมือทา: ไร่คุณพ่อ 89

การปอ้ งกนั และกาจัดแมลงศตั รพู ชื โดยใชส้ มนุ ไพร

ในการปลูกผักพืชผักแบบอินทรีย์เป็นการปฏิบัติเพื่อให้ได้ผลผลิตท่ีปลอดสารเคมีอย่างสมบูรณ์
และไม่ทาลายสภาพแวดล้อม พืชสมุนไพรถือได้ว่าเข้ามามีบทบาทสาคัญในการใช้ป้องกันและกาจัดแมลงศัตรูพืช
ทดแทนการใช้สารเคมี ซ่ึงพืชสมุนไพรกาจัดศัตรูพืช หมายถึง พืชท่ีมีคุณสมบัติพิเศษท่ีมีฤทธ์ิต่อแมลงศัตรูพืชท้ัง
ทางตรงและทางอ้อม พิษทางตรง คือ เม่ือแมลงได้รับสารสมุนไพรแล้วจะตายทันที โดยสารดังกล่าวจะมีผลต่อ
ระบบประสาท และระบบหายใจของแมลง เช่น โล่ติ้นหรือหางไหล ยาสูบ เป็นต้น ส่วนพิษทางอ้อม คือ เมื่อแมลง
ได้รับสารสมุนไพรแล้วยังไม่ตายทันที แต่จะมีผลต่อระบบประสาททางสรีระของแมลง ทาให้แมลงมีอาการผดิ ปกติ
เช่น ยับยั้งการกินอาหาร มีผลต่อการเจริญเติบโต แมลงบางชนิดไม่สามารถลอกคราบได้ ไม่สามารถเจริญเป็นตัว
เตม็ วัยได้ หรือไม่สามารถวางไข่ได้

ข้อดขี องการใชพ้ ชื สมุนไพร

(1) พชื สมนุ ไพรสว่ นมากมีฤทธ์ิออ่ น จงึ มคี วามปลอดภัยในการนามาใช้ ไมเ่ ปน็ พิษตอ่ คนและสัตว์
เลีย้ ง

(2) ไม่ก่อใหเ้ กดิ ปญั หาสารพษิ ตกคา้ ง เนอื่ งจากสลายตวั ไดง้ ่าย
(3) โอกาสทีแมลงสรา้ งความตา้ นทานนอ้ ยกวา่ สารเคมที ส่ี ังเคราะหข์ ้นึ
(4) ออกฤทธิ์กบั แมลงในหลายด้านเป็นพิษน้อยต่อศัตรูธรรมชาติ
(5) ประหยดั ราคาถูก เนอ่ื งจากสมุนไพรเหล่าน้หี างา่ ย และสามารถเตรียมได้เอง

พืชท่มี ีคณุ สมบตั ิในการป้องกันกาจัดศัตรูพชื น้ันมีอย่างน้อย 2,500 ชนดิ ทวั่ โลก โดยมสี ารพวกอัล
คาลอยด์,เทอร์ปินอยด์, ฟินอลิค ฯลฯ ซ่ึงมีคุณสมบัติในการออกฤทธ์ิจะเป็นสารขับไล่ สารยับยั้งการกินอาหาร
ยบั ย้ังการวางไข่ และทาให้เปน็ หมัน

สารออกฤทธทิ์ ี่สะสมในพืชแตล่ ะชนิด

สารออกฤทธ์ิต่อศัตรูพืชที่มีอยู่ในพืชชนิดต่างๆ น้ัน เป็นสารประกอบเชิงซ้อน ท่ีเกิดจาก
กระบวนการทางชีวเคมีในพืชและไปสะสมในส่วนของพืชแตกต่างกัน เช่น พวกน้ามันหอมระเหย มักจะพบมากใน
ส่วนของใบ ดอก ลาต้น สารธรรมชาติบางชนิดจะสะสมในส่วนของใบ เช่น ยาสูบ บางชนิดสะสมในดอก เช่น ยี่โถ
ดอกรัก บางชนิดสะสมในผล เช่น พริกไทย ดีปลี บางชนิดสะสมในเมล็ด เช่น สะเดา น้อยหน่า บางชนิดสะสมใน

90 เทคนคิ การปลูกผักสลัดสาหรับมอื ใหม่แบบจบั มือทา : ไรค่ ุณพ่อ

ราก เช่น หางไหล หนอนตายหยาก และบางชนิดสะสมในลาต้น เช่น ขมิ้นชัน ว่านน้า ดังนั้น จึงจาเป็นอย่างย่ิงท่ี
จะต้องทราบถงึ การสะสมสารออกฤทธิใ์ นแตล่ ะพืชอย่างถูกตอ้ ง เพือ่ ทีจ่ ะไดน้ ามาใช้ใหไ้ ดผ้ ลตามความต้องการ

การสกดั สารสาคัญจากพืช

การสกัดสาระสาคัญจากพืชสมุนไพร ทาได้หลายวิธี ซ่ึงการสกัดเบื้องต้นไม่ว่าด้วยวิธีการใด หรือ
ใช้ตัวสกัดใดก็จะได้สารสกัดอย่างหยาบ (Cud extract) ซึ่งสารสกัดอย่างหยาบน้ีจะมีส่วนผสมขององค์ประกอบ
ทางเคมีของพืชสมุนไพรท้ังท่ีมีฤทธิ์ทางยา ซ่ึงมักเรียกว่า สาระสาคัญ และองค์ประกอบที่ไม่มีฤทธิ์ทางยา เรียกว่า
สารเฉ่อื ย ชนิดและสดั สว่ นขององค์ประกอบในสารสกัดจะแปรเปลี่ยนไปตามสภาพของพชื สมุนไพรท่ีใชว้ ิธีการสกัด
ซง่ึ วัตถปุ ระสงค์ของสารสกัดพืชสมุนไพร ดังน้ี

(1) เพ่ือคดั แยกเอาสาระสาคญั ออกจากพืชสมุนไพร
(2) เพ่ือให้ไดส้ ารสกดั ทีม่ ีความเขม้ ข้นของสาระสาคัญสงู
(3) เพอื่ ลดขนาด (dose) ของการใช้สมุนไพรใหอ้ ยใู่ นปรมิ าณท่เี หมาะสม

หลักในการพิจารณาเลือกพชื ทีจ่ ะนามาใชเ้ ปน็ สารปอ้ งกนั กาจดั ศัตรูพืชควร
คานึงถงึ ปัจจัยต่อไปน้ี

(1) มคี วามเฉพาะเจาะจง ไมท่ าลายแมลงชนิดอนื่ ๆ ในธรรมชาติ
(2) เกษตรกรสามารถทาเองได้ ขน้ั ตอนการผลิตไมย่ ุ่งยาก
(3) ไม่เป็นพิษตอ่ คนและสตั ว์เล้ยี ง
(4) ได้รับการพิสูจน์ท้ังในห้องปฏิบัติการและสภาพแปลงว่ามีประสิทธิภาพป้องกันกาจัดศัตรูพืช

ได้
(5) ปรมิ าณสารออกฤทธิท์ พี่ บในพชื นนั้ อย่ใู นปริมาณสงู
(6) สามารถเก็บไวไ้ ดใ้ นระยะเวลาหน่ึง โดยไม่สูญเสยี คณุ สมบตั ิในการป้องกันกาจดั แมลงศตั รพู ชื
(7) ไม่เปน็ อันตรายต่อส่งิ แวดล้อม

วธิ กี ารสกดั สารสาคัญจากพืชสมนุ ไพร

การหมัก เป็นการสกัดสารสาคัญในพชื สมุนไพรดว้ ยตัวสกดั ทีท่ าให้เนื้อเยื่อสมุนไพรเป่ือยยยุ่ ทา
ให้ตัวสกัดสามารถแทรกซึมเข้าไปในเน้ือเยื่อของพืชสมุนไพรและละลายสารสาคัญในสมุนไพรออกมาการหมกั วธิ ีน้ี
จะใช้เวลาในการหมักประมาณ 7 วันและคนเป็นคร้ังคราวขณะหมักเพิ่มอัตราเร็วของการสกัดเมื่อครบเวลาการ
หมักจึงกรองแยกกากออกนาน้าหมัก พืชสมุนไพรไปใช้ได้ วิธีการหมักเหมาะสาหรับพืชท่ีมีเนื้อเยือ่ ไม่แข็ง เช่น ใบ
ดอก วิธีการน้ีใช้ตัวทาละลายค่อนข้างน้อยและเหมาะกับพืชสมุนไพรที่ไม่ทนต่อความร้อนแต่วิธีการนี้จะสกัด

เทคนคิ การปลกู ผกั สลัดสาหรับมือใหม่แบบจับมือทา: ไร่คุณพ่อ 91

สารสาคัญจากพืชสมนุ ไพรไดไ้ ม่สมบูรณ์ เน่ืองจากไม่มีการเคลื่อนที่ของตัวสกัด โดยเมื่อสารสาคัญออกมาจากพืช
สมุนไพรถึงจดุ หนง่ึ ที่เกิดความสมดลุ สารสาคัญจะไม่ออกมาอีก จึงทาให้วิธีการน้ไี มส่ ามารถสกดั สารสาคัญออกจาก
พืชไดส้ มบูรณ์

การกล่ันดว้ ยไอน้า เปน็ การใชไ้ อน้าไปสกัดเอาสาระสาคญั ออกจากพชื โดยการต้มน้าใหเ้ ดอื ด
เป็นไอ และใหไ้ อนา้ ผา่ นไปที่พชื สมุนไพรไอนา้ จะระเหยไปพร้อมสารสาคัญของพืชไปกระทบความเยน็ เกิดกล่ันตัว
เป็นหยดน้าแล้วหยดลงในรางรับหยดน้าสู่ภาชนะรองรับ เก็บสารสกัดพืชสมุนไพรไว้ใช้งานต่อไปการลั่นโดยใช้ไอ
นา้ เหมาะกบั พืชสด เช่น สะระแหน่ ตะไครห้ อม เป็นต้น

การบบี หรอื การอัด ใช้สาหรับน้ามันหอมระเหยที่ใชว้ ิธกี ลั่นไม่ได้ เน่อื งจากถกู ทาลายไดง้ ่ายเมือ่
ถูกความร้อน เช่น น้ามันหอมระเหยจากพืชตระกูลสม้ ได้แก่ น้ามันผิวมะนาว และน้ามันผิวส้ม วิธีท่ีนิยมคือนาผล
ไปบีบบนรางที่มีเข็มแหลมอยู่ซ่ึงเข็มต้องยาวพอท่ีจะแทงผ่านผนังชั้นนอกของผลส้ม หรือมะนาวเพ่ือให้ต่อมน้ามัน
แตกออกน้ามันกระโดดลงไปในรางรับเกบ็ นา้ มนั หอมระเหยไปใช้ได้

การสกดั โดยใช้ตวั ทาละลาย ตัวทาละลายที่ใชท้ ั่วไป เชน่ น้าหรือสารท่มี ีฤทธิใ์ นการเปน็ ตวั
สกัดหรือตัวทาละลายที่ดี ตัวทาละลายท่ีนิยม เช่น ปิโตรเลียมอีเทอร์ อะซิโตน เมทานอล แอลกอฮอล์ (ควบคุม
อุณหภูมิไม่เกิน 50 องศาเซลเซียส) น้าส้มควันไม้ กากน้าตาล เป็นต้น นอกจากน้ีอาจใช้กรด หรือด่าง เติมลงไปใน
นา้ ยาสกดั เพอื่ ปรับความเป็นกรดด่างของนา้ ยาสกดั ให้เหมาะสมยงิ่ ขน้ึ

ปริมาณสารปอ้ งกนั และกาจัดศตั รูพืชในการสกัดพืชสมนุ ไพรด้วยกรรมวธิ ีตา่ งๆ

กรรมวธิ ี หางไหลสด หางไหลแหง้ ตะไคร้หอม ข่า
ซิโตรเนอลลอล เจอรานิออล ซินอิ อล
โรติโนน โรติโนน (ppm)
(ppm) (ppm)
(ppm) (ppm) 5.02 14.29 -
8.81 8.57 3.39
หมกั ด้วยกากน้าตาล 223.20 217.60 ND 2.16 ND

แชน่ ้าคา้ งคืน 310.00 226.90

ต้ม 1 ชวั่ โมง --

หมายเหตุ : ND = Not Detection

ทม่ี า : ดัดแปลงจาก กรมวชิ าการเกษตร (2547)

92 เทคนิคการปลกู ผักสลดั สาหรับมอื ใหมแ่ บบจบั มือทา : ไร่คุณพ่อ

การนาสว่ นทเี่ กบ็ เกี่ยวของสมุนไพรที่มคี ณุ สมบตั ใิ นการป้องกนั ศตั รพู ชื

ใบ ดอก ผล/ฝัก เมลด็ ต้น หวั /ราก/เหงา้
สะเดา ตะไคร้หอม หนอนตายหยาก
ยาสบู กระเจยี๊ บแดง กระวาน น้อยหน่า บอระเพ็ด หางไหล/โล่ติ้น
คาฝอย ขอ่ ย วา่ นน้า
สาบเสือ ดาวเรอื ง พรกิ เล็บมือนาง ขาไกด่ า กระเทียม
สะแก เปลอื กแค ข่า
ตะไคร้หอม กานพลู คนู (แก่น) มนั แกว พญาไรใ้ บ ขงิ
ตะไคร้
ยคู าลปิ ตสั ชมุ เห็ดเทศ ดีปลี ขมิ้นชัน
กระชาย
โหระพา เทยี นบ้าน เดอื ย กลอย
ทองพนั ช่งั
น้อยหนา่ สะเดา พริกไทยดา บวั หลวง
ไพล
ฝรั่ง อญั ชนั มะเกลือ หญา้ นาง
หญ้าคา
พญายอ ลาโพง มะกลา่ เจตมลู เพลิง
มะหากาฬ
พลู ผกากรอง มะระ แห้วหมู

ฟ้าทะลายโจร มะขาม

เทียนบา้ น มะขามแขก

เสลดพังพอน มะขามป้อม

หญ้าหนวดแมว มะคาดคี วาย

ดปี ลี มะระข้ีนก

มะเขอื เทศ มะกรดู

มะรุม มะแวง้ เครือ

คื่นช่าย มะแวง้ ต้น

ดอกรัก เปลอื กมังคุด

ทบั ทมิ ยอ

เปลือกสม้

ทม่ี า : ดดั แปลงจาก อาณัฐ ตนั โช (2551)

เทคนิคการปลูกผกั สลัดสาหรับมือใหม่แบบจับมือทา: ไร่คุณพ่อ 93

ตัวอยา่ งสรรพคณุ ของสมนุ ไพรที่ใช้ปอ้ งกันกาจัดแมลงศัตรพู ืช

ชื่อพชื /สารสาคัญ วิธีใช้ ศัตรพู ืชทคี่ วบคุม

1. โลต่ นิ้ หรอื หางไหล • นารากอายุ 2 ปี หรอื ตน้ มาบด กาจัดแมลงศัตรูในโรงเก็บเมล็ด

สาร Rotenone, Deguelin หรือทุบให้แหลกละเอียดมากๆ เช่น มอดแป้ง ด้วงงวงถ่ัว ผีเส้ือ

Typhrosin,Toxicarol, Sumatrol, แช่น้าในอัตรารากโล่ติ้น 1 ข้าว เปลือก ด้ว งงว งข้าว โ พ ด

Malaccol กิโลกรัม ต่อน้า 20 ลิตร หมัก ป้องกันกาจัดแมลงวัน ไร หนอน

ประมาณ 2 วัน กวน 3-4 ครั้ง กระทู้ผัก หนอนใยผัก

กรองกากออก นาสารสกดั ไปใช้

ฉดี พน่

ข้อควรระวัง : ไม่แนะนาให้ใช้กับ

แปลงผักหรือแปลงไม้ผลที่มีบ่อ

เลีย้ งปลา

2. สะเดา • นาเมล็ดสะเดาที่ผึ่งแห้งดหรือ เพลย้ี ชนิดต่างๆ หนอนใยผัก หนอน

สาร Azadirachtin, Nimbin, ตาใน อัตรา 1 กิโลกรัม ผสมน้า ชอนใบ หนอนกระทู้ผัก หนอน

Bakayanim,Nimbosterin, 20 ลิตร ท้ิงไว้ 1-2 คืน แล้ว กระทู้หอม ด้วงเต่าทอง แมลงหว่ี

Numbidin กรองเอากากออก นาสารสกัด ขาวฝ้าย ผีเส้ือหนอนแก้วส้ม ผีเสื้อ

สารฆา่ ไล่ ต่อต้านการดดู กนิ ยบั ย้งั ท่ีไดไ้ ปฉดี พน่ ในแปลง มวนหวาน หนอนกอสีครีม หนอน

การเจริญเตบิ โต • ถ้าใช้สะเดาแห้งควรใช้ในอัตรา กอ หนอนม้วนใบข้าว หนอนชอน

ความเข้มข้นเป็น 2 เท่าของ ใบส้ม หนอนกระทู้ควายพระอินทร์
เมลด็ หนอนบุ้งแก้ว หนอนใบกระหล่า
ไส้เดือนฝอย แมลงในโรงเก็บ

3. ข่า • นาเหง้าแก่สดหรือตากแห้ง เอา แมลงวันทองไม่ให้มาวางไข่ ดว้ งงวง

สารซินอิ อล (Cineole), มาบดเป็นผงให้ละเอียดแล้วคั้น ขา้ ว มอดแปง้

Garrangol, Pinene, Gingerol, นา้

Shogoal, Camphor • กรองด้วยผ้าขาวบางแล้วนาไป

สารไล่แมลงและสารฆา่ แมลง ฉีดพ่น

94 เทคนิคการปลกู ผักสลัดสาหรับมอื ใหมแ่ บบจบั มือทา : ไร่คุณพ่อ

ตวั อย่างสรรพคุณของสมนุ ไพรทใี่ ชป้ ้องกันกาจัดแมลงศัตรพู ืช (ตอ่ )

ชอ่ื พชื /สารสาคัญ วธิ ใี ช้ ศัตรพู ืชท่ีควบคุม

4. ยาสูบ • แช่ก้านยาสูบท่ีตาละเอียด 1 เพล้ียอ่อน ด้วงหมัดกระโดด เพลี้ย

สารฆ่าแมลงและขับไล่แมลง กิโลกรัม ในน้า 5 ลิตร นาน 1 ไฟ ด้วงหมัดผัก ด้วงเจาะเมล็ดฝ้าย

เช้อื รา ไร วนั หนอนกอ หนอนกะหล่าปลี หนอน

• เติมผงสบู่ 1 กามอื กรองเอาน้า ชอนใบ ไรแดง โรคม้วนหรือยอด
หงิก โรคราสนิมในถ่ัวและข้าวสาลี
ไปฉดี พ่นทันที
โรคจากเชือ้ รา

5. ตะไคร้หอม • ใช้ใบตะไคร้หอมผึ่งให้แห้งมา หนอนกระท้ผู ัก หนอนใยผัก

สาร Verbena oil, Lemmon oil, หั่นบดละเอียด แช่น้า 24 ชม.

Indian Molissa oil ไล่แมลง และ ในอัตรา 400 กรัม ต่อน้า 8

กาจดั แมลงได้ ลติ ร

• ใชต้ ะไครห้ อมผ่งึ แหง้ แล้วนามา

ห่ันและบดละเอียด คลุกกับ

เมล็ดถว่ั เขียว

6. กระเทียม • ใช้กระเทียม 1 กามือ บดหรือ ด้วงปีกแข็ง เพล้ียอ่อน เพล้ียไฟ

สาร Allicin มีฤทธ์ิในการฆ่าเชื้อรา โขลกให้ละเอยี ด ไส้เดือนฝอย แมลงหว่ีขาว โรครา

ได้หลายชนิด • เติมน้าร้อนครึ่งลิตร ทิ้งไว้ 24 นา้ คา้ ง โรคราสนมิ หมดั เห็บ

เป็นยาฆ่าแมลง สารขับ สารยับย้ัง ชม. แลว้ กรองเอานา้ ออก
การกินอาหาร ยาป้องกันเชื้อรา • ผสมน้าลงไปอีก 4 ลิตร
และเช้ือแบคทีเรีย
• ก่อนนาไปใช้ให้ผสมสารจับใบ

โดยฉดี พน่ วันละ 2 คร้งั

7. สาบเสือ • ใช้วิธีการหมักโดยนาต้นและใบ เพลย้ี ต่างๆ หนอนกระทู้หอม
สาร Eupatal สารฆ่าแมลง มาตากแห้งแล้วบดให้ละเอียด หนอนกระทผู้ กั หนอนใยผกั
เป็นผงแช่น้า ในอัตราส่วน หนอนกระทู้ควายพระอินทร์
น้าหนักผง 400 กรัม ต่อน้า 8 และแมลงศตั รูพชื ในโรงเก็บ

ลิตร เขย่าผสมกันนามากรอง

แล้วฉีดพ่นทุก 7 วัน จนครบ 6

ครัง้

เทคนิคการปลกู ผักสลดั สาหรับมือใหม่แบบจบั มือทา: ไร่คุณพ่อ 95

ตัวอยา่ งสรรพคณุ ของสมุนไพรทใ่ี ชป้ ้องกันกาจัดแมลงศัตรูพชื (ต่อ)

ชื่อพชื /สารสาคญั วิธใี ช้ ศัตรพู ชื ทค่ี วบคมุ

8. ผกากรอง • บดเมล็ดผกากรอง 1 กิโลกรัม หนอนกระทู้ผัก ไล่แมลงท่ีจะมา

ส า ร Lantadene A มี พิ ษ ต่ อ ผสมกับน้า 2 ลิตร แช่ท้ิงไว้ 24 วางไข่ภายในแปลงผัก

ระบบประสาทของแมลง ชม. กรองเอาแต่น้าไปฉีดพ่นฆา่

แมลงในแปลง

9. ขมนิ้ ชนั • ใช้ผงขมน้ิ ชนั ½ กโิ ลกรัม หมัก ขับไล่หนอนใยผัก หนอนหลอด
เป็นสารฆา่ แมลงขบั ไล่แมลง กับน้า 2 ลิตร ทิ้งไว้ 1 คืน คั้น หอม หนอนกระทู้ผัก หนอนกระทู้
เอาแต่น้าใช้อัตรา 400 ซีซี ฉีด หอม ด้วงเจาะเมล็ดถั่ว ด้วงงวงชา้ ง
พ่นในแปลง ผสมน้า 2 ลติ ร มอด

• หรือแช่ขมิ้นชันบดละเอียดใน

น้า 1 ลติ ร กรองเอาแตน่ า้

10. พริก • ใชพ้ ริกปน่ 100 กรมั ผสมน้า 1 ควบคุมมด เพลี้ยอ่อน หนอนผีเสอ้ื

สารฆ่าแมลงและฆ่าเชื้อรา ในดอก ลิตร กรองด้วยผ้าขาวบางผสม แมลงศัตรูในโรงเก็บ ด้วงงวงข้าว

มสี ารยับยง้ั การขยายตวั ของไวรสั สารจบั ใบนาไปฉดี พน่ มอดตัวป้อม แมลงกดั กินใบ

11. พรกิ ไทย • นาเมล็ดพริกไทยดามาทุบให้ เพล้ยี ออ่ น เพลย้ี ไฟ หนอนผีเส้ือ

มสี ารที่เปน็ นา้ มนั หอมระเหย ขบั ไล่ ละเอียดแล้วหมักด้วยเหล้าขาว หนอนกะหล่าปลี

แมลงได้ แล้วกรองเอากากออก นา

สารละลายทีไ่ ด้ไปฉีดพ่น

12. ใบยคู าลิปตัส • ใช้ใบยูคาลิปตัส 1 กิโลกรัม หนอนใยผัก

ส า ร พ ว ก น้ า มั น ห อ ม ร ะ เ ห ย มี ขมน้ิ ชนั บด 2 ชอ้ นโตะ๊ หนอนกระทหู้ อม

ประสิทธิภาพในการขับไล่แมลง • ต้มใบยูคาลิปตัสนาน 15-20 หนอนกระท้ผู ัก
หลายชนดิ และแมลงศัตรใู นโรงเกบ็
นาที กรองเอาแตน่ า้

• นามาผสมกันใช้เป็นหัวน้ายา

สมุนไพร

96 เทคนคิ การปลูกผักสลัดสาหรับมอื ใหมแ่ บบจบั มือทา : ไร่คุณพ่อ

ตวั อยา่ งสรรพคณุ ของสมนุ ไพรทใ่ี ชป้ อ้ งกนั กาจัดแมลงศตั รพู ืช (ตอ่ )

ชื่อพืช/สารสาคญั วธิ ใี ช้ ศัตรพู ืชทคี่ วบคมุ

13. บอระเพด็ • ใช้ลาต้นสับหรือบดให้ละเอียด เพลย้ี กระโดดสีน้าตาล

มีสารที่ให้มีรสขมซึ่งแมลงไม่ชอบ 50 กรมั ต่อน้า 125 มลิ ลิลิตร เพล้ียจักจ่ันสเี ขียว โรคยอดเหย่ี ว

ขบั ไลแ่ มลงได้ • กรองเอากากออก นาไปฉดี พ่น โรคข้าวลีบ ข้าวหัวหงอก ซึ่งมี

สาเหตุมาจากหนอนกอ

14. มันแกว • นาเมลด็ มนั แกวบดละเอียด 0.5 หนอนใยผัก หนอนหลอดหอม

เป็นพิษต่อกระเพาะอาหาร เป็น กิโลกรมั หนอนกระทู้ผัก เพล้ียอ่อน ด้วง

สารฆ่าแมลง ตอ่ ต้านการดดู กนิ • ผสมน้า 20 ลิตร แช่ทิ้งไว้ 1-2 หมัดกระโดด มวนเขียว หนอน
ผีเสือ้
คืน กรองเอาไปฉดี พน่

15. โหระพา • ใช้น้ามันหอมระเหยโหระพา เพลีย้ แมลงวันทอง
สารขับไลแ่ มลง ยบั ยง้ั การ 20 ซีซี ผสมน้า 1 ลิตร ใชฉ้ ดี พน่ หนอนแมลงวัน ยุง หนอนเจาะ
เจริญเติบโตของแมลง พืชผัก หวั มนั เทศ

16. ดาวเรือง • นาดอกดาวเรือง 500 กรัม ต้ม แมลงหวี่ขาว หนอนใยผัก ไส้เดือน
มีสารท่ีมกี ล่นิ ฉุน ขบั ไล่แมลง ในน้า 4 ลิตร ท้ิงไว้ให้เย็นแล้ว ฝอย หนอนผีเส้ือ ด้วง เพลี้ยอ่อน
กรองเอานา้ ผสมน้าอีก 4 ลิตร หนอนกะหลา่

17. ไพล • บดไพลแห้งให้ละเอียด แล้ว เชื้อรา
สารยับยัง้ เช้อื รา ละลายในแอลกอฮอล์หรือเหล้า

ขาว ในอัตราส่วนร้อยละ 15

โดยน้าหนัก แล้วนาไปฉดี พน่

ทม่ี า : ดดั แปลงจาก อาณฐั ตันโช (2551)

เทคนิคการปลูกผักสลดั สาหรับมือใหมแ่ บบจับมือทา: ไร่คุณพ่อ 97

สตู รไลแ่ มลง (ไร่คณุ พอ่ )

ใบสะเดา สว่ นผสมสมุนไพรไล่แมลง
ใบสาบเสือ 1 กิโลกรัม
ใบยคู าลปิ ตสั 1 กโิ ลกรัม
ใบขเ้ี หลก็ 1 กิโลกรัม
ใบตะไครห้ อม 1 กิโลกรมั
เหล้าขาว 1 กโิ ลกรมั
หัวเช้อื จุลนิ ทรยี ์ 1 ขวด
น้าสะอาด 1 ลติ ร
น้าส้มสายชู 15 ลติ ร
2 ลิตร

นาส่วนผสมสมุนไพรทั้ง 5 ชนิด สับหรือบดให้เป็นชิ้นเล็ก (หรือใช้ทั้งใบและก้านปั่นให้ละเอียด)
เทลงใส่ถังขนาด 20 ลิตร ใส่เหล้าขาว หัวเช้ือจุลินทรีย์ น้าส้มสายชู ทิ้งไว้ประมาณ 15-20 นาที เพื่อทาการสลัด
สาระสาคัญ จากนนั้ เติมน้าพอทว่ ม ปดิ ฝา หมักไว้ 15-20 วนั กรองเอากากออก โดยการผสมในอัตราส่วน 80-100
ซีซี ตอ่ นา้ 20 ลิตร พน่ ทกุ 5-7 วนั ป้องกันเพลีย้ อ่อน เพลย้ี แป้ง หนอนกระทูผ้ กั หนอนใยผกั หนอนชอนใบ

ขอ้ ควรระวัง :
ใบยคู าลปิ ตสั จะมกี ล่ินฉุนท่ีทาให้คนเกิดอาการวงิ เวียนได้ หากสดู ดมเข้าไปเปน็ เวลานาน เนอื่ งจากใน
ใบอ่อนของต้นยคู าลปิ ตัสจะมีสว่ นประกอบของไซยาไนท์ ซ่ึงพบว่า หมโี คลา่ จะเลือกกนิ เฉพาะใบแก่ แต่
ถ้าหากกนิ ใบอ่อนจะเสยี ชวี ติ ดังนน้ั เพื่อความปลอดภยั ในการใชค้ วรเลือกใชใ้ บยูคาลปิ ตสั เฉพาะใบแก่

98 เทคนคิ การปลกู ผกั สลดั สาหรับมอื ใหมแ่ บบจบั มือทา : ไร่คุณพ่อ

เทคนคิ การปลกู ผกั สลัดสาหรับมือใหม่แบบจบั มือทา: ไร่คุณพ่อ 99

100 เทคนคิ การปลกู ผกั สลัดสาหรับมือใหมแ่ บบจบั มือทา : ไรค่ ุณพ่อ

เทคนิคการปลูกผกั สลัดสาหรับมอื ใหมแ่ บบจบั มือทา: ไร่คุณพ่อ 101

102 เทคนคิ การปลกู ผกั สลัดสาหรับมือใหมแ่ บบจบั มือทา : ไรค่ ุณพ่อ

เทคนิคการปลูกผกั สลัดสาหรับมอื ใหมแ่ บบจบั มือทา: ไร่คุณพ่อ 103

104 เทคนคิ การปลกู ผกั สลัดสาหรับมือใหมแ่ บบจบั มือทา : ไรค่ ุณพ่อ

เทคนคิ การปลูกผกั สลัดสาหรับมือใหม่แบบจบั มือทา: ไร่คุณพ่อ 105

การสร้างโรงเรือนอย่างง่ายเพื่อปลูกผักสลัด

การปลูกผักสลัดเกษตรกรสามารถปลกู ได้ตลอดทั้งปแี ต่ช่วงฤดูกาลที่เหมาะสมที่สุดคือในช่วง

ฤดูหนาว (เดือนตุลาคม – เดือนมกราคม) ซึ่งโรคและแมลงศัตรูพืชเข้าทาลายน้อย อย่างไรก็ตามผักสลัดเป็นที่

ตอ้ งการของตลาดและผบู้ รโิ ภค หากเกษตรกรมีการวางแผนปลูกผกั สลัดตลอดท้ังปี ปัญหาและอปุ สรรคในแต่

ละชว่ งฤดกู าลก็มีความแตกต่างกนั ดว้ ย โดยเฉพาะฤดฝู น จึงจาเป็นต้องมีโรงเรือนเพ่ือป้องกันการกระแทกจาก

เม็ดฝน ทาให้ผักเกิดการบอบช้า พืชอ่อนแอเป็นสาเหตุของการเข้าทาลายของโรคพืชได้ง่าย แต่ในปัจจุบัน

โรงเรอื นปลกู ผักขนาดมาตรฐานมีราคาค่อนขา้ งสูงซึ่งเกษตรกรส่วนใหญย่ ังไมก่ ล้าท่ีจะลงทุนก่อสร้าง ทางไร่คุณ

พ่อจึงได้มีการสร้างโรงเรือนขนาดเลก็ ซึ่งมีวิธกี ารประกอบอย่างง่ายเหมาะสาหรับเกษตรกรหรือมือใหม่ท่ีกาลงั

เร่ิมตน้ ในการปลูกผกั ครัง้ แรกหรือเร่ิมตน้ ธุรกจิ ขนาดเลก็

ปฎิทนิ การปลกู ผกั สลดั

ข้ันตอน ม.ค. ก.พ. มี.ค. เม.ย. พ.ค. มิ.ย. ก.ค. ส.ค. ก.ย. ต.ค. พ.ย. ธ.ค.

การปลูก

ช่วงที่เหมาะสม ตลุ าคม – ธันวาคม

การถอนย้ายต้นกล้า หลงั เพาะได้ 15-20 วนั

การใสป่ ยุ๋ หลังปลกู ได้ 7-15 วนั

การเกบ็ เกี่ยว หลังปลูกได้ 40-45 วนั

106 เทคนิคการปลูกผักสลัดสาหรับมือใหมแ่ บบจับมือทา: ไร่คุณพ่อ

อุปกรณ์

• เหลก็ กลมขนาด ¾ นิว้ (6 หุน)

• เหลก็ กลมขนาด ½ น้วิ (4 หนุ )

• ประกบั เหล็กขนาด ½ นว้ิ (4 หุน)

• พลาสตกิ คุมโรงเรือน(UV 7%)กวา้ ง 3 เมตร หนา 150 ไมคอน (ความยาวตามตอ้ งการ)

• คลิปล็อคพลาสติกขนาด ½ นว้ิ (4 หุน)

• สแลนพลางแสงความเขม้ แสง 60 เปอรเ์ ซ็นต์

เทคนิคการปลกู ผักสลัดสาหรับมอื ใหมแ่ บบจับมือทา: ไร่คุณพ่อ 107

1

ใช้เหลก็ กลมขนาด ½ นิว้ (4 หนุ ) มา
ดัดโค้งความกว้าง 2 เมตร
สงู 60 เซนตเิ มตร

2

ตวั อย่างการใช้ประกับเหล็กขนาด
½ นวิ้ (4 หนุ ) ยึดกบั คานดา้ นบน

เข้ากับเหลก็ โค้ง (ตามรปู )

3

ตัวอย่างการใชป้ ระกับเหล็กขนาด
½ นว้ิ (4 หนุ ) ยดึ กบั คานด้านข้าง
โรงเรือนเขา้ กบั ปลายเหลก็ โค้งทง้ั 2 ขา้ ง

(ตามรปู )

3

ตวั อย่างการใช้คลปิ ล็อคขนาด ½ นวิ้
(4 หนุ ) ยดึ พลาสติกคลมุ โรงเรือนเขา้ กบั

โครงสร้าง (ตามรูป)

108 เทคนคิ การปลูกผักสลดั สาหรับมือใหม่แบบจบั มือทา: ไร่คุณพ่อ

ตวั อยา่ งการทาโรงเรือนปลกู ผักสลัดอยา่ งงา่ ยของทางไรค่ ุณพ่อ สามารถเพมิ่
หรือลดขนาดความยาวให้เหมาะสมกบั พืน้ ทไ่ี ด้ และเหมาะสาหรับเกษตรกร

หรือเกษตรกรมือใหม่ทส่ี นใจอยากปลกู ผักสลดั ไว้รับประทาน

เทคนคิ การปลกู ผักสลัดสาหรับมอื ใหม่แบบจับมือทา: ไร่คุณพ่อ 109

ตวั อย่างการปลูกผักสลดั ยกสูงแบบโตะ๊ ปลกู

110 เทคนคิ การปลูกผักสลดั สาหรับมอื ใหมแ่ บบจบั มือทา: ไร่คุณพ่อ

ตวั อย่างการทาโต๊ะปลกู ผกั สลดั ขนาดกว้าง 1.20 เมตร x ยาว 3.00 เมตร
เหมาะสาหรบั ปลกู ไว้รบั ประทานในครอบครวั คนสงู อายุไมป่ วดหลงั หรอื จะ

ประยกุ ต์ใชใ้ นการปลูกเพอื่ การคา้

เทคนิคการปลูกผกั สลัดสาหรับมอื ใหมแ่ บบจบั มือทา: ไร่คุณพ่อ 111

112 เทคนคิ การปลกู ผกั สลัดสาหรับมือใหมแ่ บบจบั มือทา: ไร่คุณพ่อ

เทคนิคการปลูกผกั สลัดสาหรับมอื ใหมแ่ บบจบั มือทา: ไร่คุณพ่อ 113

114 เทคนคิ การปลกู ผกั สลัดสาหรับมือใหมแ่ บบจบั มือทา: ไร่คุณพ่อ

เทคนิคการปลูกผกั สลัดสาหรับมอื ใหมแ่ บบจบั มือทา: ไร่คุณพ่อ 115

116 เทคนคิ การปลกู ผกั สลัดสาหรับมือใหมแ่ บบจบั มือทา: ไร่คุณพ่อ

เกย่ี วกับผู้เขยี น

อาจารย์ ดร. ศุภชัย สุทธิเจริญ
ประวตั ิการศึกษา

• พ.ศ. 2548 (วทบ.) สาขาอารักขาพืช (กีฏวิทยา) คณะผลติ กรรมการเกษตร มหาวทิ ยาลัยแมโ่ จ้
• พ.ศ. 2551 (วทม.) เกษตรศาสตร์ (สง่ เสรมิ การเกษตร) คณะเกษตรศาสตร์ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่
• พ.ศ. 2558 (ปรด.) สาขาพัฒนาทรัพยากรชนบท คณะผลติ กรรมการเกษตร มหาวิยาลยั แม่โจ้

ประวัติการทางาน

• พ.ศ.2563-ปจั จุบนั ตาแหนง่ รองคณบดีฝา่ ยจัดการทรัพยากรและพัฒนานิสติ คณะเทคโนโลยี
มหาวทิ ยาลัยมหาสารคาม

• พ.ศ.2560-ปัจจบุ ัน อาจารยป์ ระจาภาควชิ าเทคโนโลยี คณะเทคโนโลยี มหาวทิ ยาลัยมหาสาคาม
• พ.ศ. 2554-2559 ตาแหน่ง รองผ้อู านวยการ สถาบนั บริการตรวจสอบคณุ ภาพและมาตรฐาน

ผลติ ภัณฑ์ มหาวิทยาลยั แมโ่ จ้
• พ.ศ. 2549-2558 ตาแหน่ง นักวทิ ยาศาสตร์ สถาบันบริการตรวจสอบคณุ ภาพและมาตรฐาน

ผลิตภัณฑ์ มหาวทิ ยาลยั แม่โจ้

ความเช่ยี วชาญ

• Good Agricultural Practice : GAP
• Agricultural Extension and Rural development
• Organic International Standard (EU,USDA,IFAOM)

เอกสารอ้างอิง

กรมวชิ าการ. 2547.ข้อมูลทางวทิ ยาศาสตรน์ า้ หมกั ชีวภาพ. โครงการวจิ ัยและพฒั นาน้าหมกั ชวี ภาพและ
โครงการเกษตรแบบยงั่ ยนื เพอื่ สง่ิ แวดลอ้ ม กรมวชิ าการเกษตร. กรุงเทพฯ. 51 หน้า.

กรมวิชาการเกษตร. (2563). แหนแดงควา้ แชมปป์ ุ๋ยพชื สดใหธ้ าตุอาหารสงู แซงพชื ตระกลู ถั่ว. [ออนไลน์]
แหลง่ ทม่ี า: https://gnews.apps.go.th/news?news=64972 [20 ตลุ าคม 2565]

เทะสึโอะ๊ คะตะ. 2561. ใช้ปยุ๋ ดีเลือกดนิ ถกู ปลกู พชื ผักงอกงาม พิมครงั ที่ 1.ส้านักพิมพ์อนิ สปายร์.
กรงุ เทพฯ. 344 หน้า.

ภาษติ า ทนุ่ ศิร.ิ (2563). การศกึ ษาการใช้แหนแดงรว่ มกับปยุ๋ ชนดิ ตา่ งๆ ต่อการเจรญิ เติบโตและผลผลติ
ของคะน้าและผกั กาดเขยี ว กวางตุ้ง. เลย: คณะวทิ ยาศาสตรแ์ ละเทคโนโลยี, มหาวทิ ยาลยั ราชภฏั เลย.

สายทอง แก้วฉาย. 2555. การใชไ้ ตรโคเดอร์มาในการควบคุมโรคพชื . วารสารมหาวิทยาลัยนราธิวาสราช
นครนิ ทร์. 4(3) : 108-123.

อานฐั ตันโช. 2551. เกษตรกรรมธรรมชาตปิ ระยุกต์ หลักการ แนวคิด เทคนคิ ปฏิบตั ิในประเทศไทย
พมิ พค์ รังท่ี 2. ส้านกั งานพฒั นาวทิ ยาศาสตรแ์ ละทคโนโลยแี หง่ ชาติ ปทมุ ธานี. 380 หนา้ .

ฮชิ ิ ตงฉี. 2561. สวนผักในบา้ นกนิ ฟรที งั ปี พิมพ์ครังที่ 14. สา้ นักพมิ พ์อนิ สปายร.์ กรุงเทพฯ. 160 หน้า.