เคล็ดลับสำหรับมือใหม่ปลูกผักสลัดพร้อมสูตรดินผสม

เทคนคิ การปลกู ผกั สลัดสาหรับมือใหม่แบบจบั มือทา: ไร่คุณพ่อ 39

40 เทคนคิ การปลกู ผกั สลดั สาหรับมอื ใหมแ่ บบจบั มือทา: ไร่คุณพ่อ

เทคนคิ การปลกู ผกั สลัดสาหรับมือใหม่แบบจบั มือทา: ไร่คุณพ่อ 41

42 เทคนคิ การปลกู ผกั สลดั สาหรับมือใหมแ่ บบจบั มือทา: ไร่คุณพ่อ

สตู รปุ๋ยหมักไรค่ ุณพอ่

ตามท่กี ล่าวข้างต้นจะเห็นไดว้ ่าการทาป๋ยุ หมักไม่มสี ูตรตายตวั ขึนอยู่กับเทคนิคกบั วธิ ีการของ
เกษตรกรแต่ละคนและชนิดพืชท่ีจะนาไปใช้ ทางไร่คุณพ่อได้มีการนาเศษวัสดุท่ีมีอยู่พืนท่ีมาปรับใช้จน
กลายเป็นสูตรที่นามาเพิ่มธาตุอาหาร ปรับโครงสร้างดินและใช้เป็นปุ๋ยรองพืนก่อนปลูกผักด้วย โดยมีสูตรและ
วิธีทาดงั นี

1. มูลวัว จานวน 2 กระสอบ
2. กากตะกอนหมอ้ กรองออ้ ย จานวน 3 กระสอบ
3. แกลบดา จานวน 1 กระสอบ
4. แกลบ จานวน 2 กระสอบ
5. หวั เชือจลุ ินทรีย์ จานวน 1 ลติ ร
6. กากนาตาล จานวน 3 กโิ ลกรมั
7. เชือราไตรโคเดอม่าชนดิ ผง จานวน 100 กรัม
8. ราละเอียด จานวน 1 กระสอบ

วธิ ีทา

ขั้นตอนท่ี 1 นาพลาสติกสดี ามาปรู องแล้วเทส่วนผสม ได้แก่ มูลวัว กากตะกอนหมอ้ กรองอ้อย แกลบ
ดา และแกลบ คลกุ เคลา้ ให้เข้ากัน ขอ้ ควรระวังให้เทสว่ นผสมทีละน้อยเพราะจะทาให้สว่ นผสมไม่เป็น
ก้อนหรืออาจจะใชเ้ คร่ืองผสมช่วย
ขั้นตอนที่ 2 ทาการผสมหวั เชอื จุลินทรีย์ กากนาตาล กับนาสะอาด โดยมอี ัตราส่วน หัวเชอื จลุ นิ ทรีย์
1 ลิตร : กากนาตาล 3 กิโลกรัม : นาสะอาด 20 ลิตร (1 : 3 : 20) ผสมในถังพลาสติกท่ีมีฝาปิด ใช้ไม้
คนให้เข้ากันจนกากนาตาลละลาย จากนันเติมเชือราไตรโคเดอม่าแบบผง 100 กรัม หรือ อาจจะใช้
เชือสดทที่ าเองจานวน 1 ถงุ แทนได้
ขั้นตอนที่ 3 นาหัวเชือที่ผสมเสร็จเรียบร้อยแล้วในขันตอนท่ี 2 ใช้บัวราดให้ชุ่ม แต่อย่าให้แฉะ
จนเกนิ ไป นาราละเอยี ดทเ่ี ตรยี มไว้ ค่อยๆ โรยจนทัว่ กองปุย๋ ทาการผสมคลกุ เคล้าใหเ้ ขา้ กนั จนได้ที่
ขั้นตอนท่ี 4 หลงั จากทีผ่ สมสว่ นผสมทุกอย่างเขา้ กันแล้ว นาพลาสติกสีดามาคลุมหมักไว้เป็นเวลา 10-
15 วนั ทกุ ๆ 5-7 วัน ทาการพลิกกลับกองเพอ่ื ใหเ้ ชือจลุ ินทรยี ข์ ยายให้เต็มทัว่ กองปุ๋ยหมัก
ขั้นตอนที 5 บรรจุใส่กระสอบหรอื นาไปใสใ่ นแปลงปลูก

เทคนิคการปลกู ผักสลดั สาหรับมอื ใหมแ่ บบจับมือทา: ไร่คุณพ่อ 43

เทคนคิ การเตรยี มดนิ เพาะต้นกล้า ดินปลูก ผักสลดั อินทรีย์

ผกั กาดหอม (Lettuce) หรือ ผักสลัด
ชอ่ื วิทยาศาสตร์ Lactuca sativa L.

ลักษณะทั่วไป ผักกาดหอม หรือ ผักสลัด เป็น

พชื ท่มี ถี น่ิ กาเนิดในทวปี เอเชีย และยุโรป เป็นพชื ฤดูเดยี ว มี

ลาต้นอวบสั้น ช่วงข้อถ่ี ใบจะเจริญจากข้อเป็นกลุ่ม อาจห่อหัว
หรือไม่ห่อหัว ลักษณะรูปร่างและ สีแตกต่างกันไป ท้ังน้ีขึ้นอยู่กับ
สายพันธ์ุ บางพันธุ์อาจมีใบหนาแขง็ บางพันธ์ุใบอ่อน น่ิม มีสีเขียว
อ่อนจน ถึงสีเขียวเข้ม สีน้าตาลปนแดง สีแดง และสีน้าตาล เป็น
ต้น ตัวอย่างเช่น ผักกาดแก้ว ใบจะห่อหัวซ้อนกันเป็นหัวกลม ใบ
บาง กรอบ ขอบใบหยักสีเขียวอ่อน หรือผักกาดหอมใบแดง เป็นลักษณะพันธ์ุไม่ห่อหัว ใบหยักเป็นคลื่น ขอบใบ
หยัก มีสีเขียวปนแดง ผักกาดหอมมีระบบรากแก้วที่สามารถเจริญลงไปในดิน อย่างรวดเร็ว ช่อดอกเป็นแบบ
panicle (ช่อ) สูง 2-4 ฟุต ประกอบด้วยดอก 10-25 ดอกต่อช่อ เป็นดอกสมบูรณ์เพศ กลีบดอกสีเหลือง หรือขาว
ปนเหลอื ง ดอกจะบานช่วงเช้า และเปน็ ระยะสัน้ โดยเฉพาะในชว่ งทม่ี อี ณุ หภูมิต่า

สภาพแวดล้อมทเ่ี หมาะสม ผักกาดหอม ผักสลดั (Lettuce) ผกั สลดั หรือ ผกั กาดหอม

เป็นพชื ที่ต้องการสภาพอากาศเย็น อณุ หภมู ทิ เ่ี หมาะสมอยู่ระหว่าง 10-24 C ในสภาพอุณหภูมิสงู การเจริญเติบโต
ทางใบจะลดลง และพืชสร้างสารคล้ายนา้ นม หรือยางมาก เส้นใยสูง เหนยี ว และมีรสขม

44 เทคนคิ การปลูกผกั สลัดสาหรับมือใหมแ่ บบจับมือทา : ไรค่ ุณพ่อ

สภาพดินทเี่ หมาะสมตอ่ การปลูก สภาพแวดล้อมที่เหมาะสม ผกั กาดหอมเป็นพืชท่ี

สามารถเจริญเติบโตได้ดีในดินแทบทุกชนิด ไม่ว่าจะเป็นดินเหนียว ดินร่วน หรือดินร่วนปนทราย แต่สามารถปลูก
ผักกาดหอมได้ผลดีที่สุดในดินร่วน ซึ่งมีการ
ระบายนา้ และระบาย อากาศดี ความเป็น
กรดเป็นด่าง (pH) ของดินอยู่ระหว่าง 6.0-
6.8 มีความช้ืนในดินพอสมควร พ้ืนที่ปลูก
ผักกาดหอมควรให้ได้รับแสงเต็มท่ีตลอดวัน
เพราะผักกาดหอมต้องการแสงเต็มที่ตลอด
วนั ผกั กาดหอมเป็นพชื ฤดเู ดยี วเจรญิ เติบโต
ได้ดีในสภาพอากาศเย็น ระดับอุณหภูมิท่ี
เหมาะสมน้ัน ถ้าเป็นผักกาดหอมใบจะอยู่
ระหว่าง 21-26 องศาเซลเซียส แต่ถ้า
ผักกาดหอมห่อหัวจะอยู่ระหว่าง 15.5-21
องศาเซลเซียส หากปลูก ผักกาดหอมในสภาพ
อุณหภูมิที่สูงเกินไปจะทาให้ผักกาดหอมมีรสขมและแทงช่อดอกเร็ว แต่อย่างไรก็ตามผักกาดหอมสามารถปลูกได้
ตลอดทั้งปี ทัง้ น้ีข้ึนอยกู่ ับชนดิ และสายพนั ธ์ุ

การเกบ็ เก่ียว อายกุ ารเก็บ

เก่ียวของผักกาดหอมขึ้นอยู่กับพันธ์ุเป็น
สาคัญ อายุการเก็บเกี่ยวผักกาดหอมใบ
ประมาณ 40-45 วันหลังจากย้ายต้นกล้า
ลงแปลง การเก็บควรเลือกเก็บขณะท่ีใบ
ยังอ่อน กรอบ ไม่เหนียว กระด้าง ไม่ควร
เกบ็ ขณะต้นแกเ่ พราะจะมีรสขม วิธกี ารตัด
โดยใช้มีดตัดตรงโคนต้น แล้วตัดแต่งใบ
เสียทงิ้ ไป ชุบนา้ เพ่ือล้างยางสขี าวออกและ
สลัดนา้ ออกให้หมด เพราะถ้ามีนา้ ขงั อยู่จะ
เน่าเสียได้ง่าย สาหรับผักกาดหอมห่อหัว
อายุการเก็บเก่ียวประมาณ 60-70 วัน ควรเก็บขณะที่ห่อหัวแน่นไม่หลวมรูปร่างค่อนขางกลมแบน ไม่ควรปล่อย
ให้แกเ่ กินไปเพราะหวั จะยืดตวั ไปทางตัง้ และแทงช่อดอก ทาให้เสยี คุณภาพ วธิ ีการเก็บเก่ียวโดยใช้มดี ตัดโคนต้น

เทคนิคการปลูกผักสลดั สาหรับมือใหมแ่ บบจับมือทา: ไร่คุณพ่อ 45

แล้วตัดแต่งใบรอบนอกท่ีเป้ือนดินสกปรก และถูกโรคแมลงทาลาย ออกเล็กน้อย จากน้ันนาไปผ่ึงในท่ีร่มอากาศ
ถ่ายเทดีให้แผลท่ีตัดแห้งเพ่ือลดการเน่าเสียขณะขนส่ง ในการเก็บเก่ียวผักกาดหอมควรเก็บในเวลาเย็นและฝนไม่
ตก ถา้ เกบ็ ในขณะฝนตกหรือนา้ ขังอยู่ตามใบจะทาใหผักกาดหอมเน่าเสียไดง้ า่ ย

การเลือกพันธ์ุผักสลัด ควรเลือกใช้สายพันธุ์และชนิดของผักสลัดที่มีลักษณะท่ีตลาดต้องการ

สามารถปรับตัวเข้ากับสภาพแวดล้อมในแปลงได้ดี ควรเลือกเมล็ดพันธุ์ท่ีสมบูรณ์อัตราการงอกสูงปราศจากโรคที่
ติดมากับเมล็ดเพ่ือจะได้ส่งผลต่อการเจริญเติบโตและแข็งแรงได้ผลผลิตที่มีคุณภาพ ที่ไร่คุณพ่อมีการปลูกผักสลัด
เพื่อการค้าจานวน 4 ชนิด ได้แก่ กรีนโอ๊ค เรดโอ๊ค คอส และมินิคอส โดยผักสลัดท้ัง 4 ชนิดน้ีสามารถปลูกได้
ตลอดท้ังปีและเปน็ ทีน่ ยิ มของผู้บริโภค

1 กรนี โอ๊ค (Green oak) 2 เรดโอ๊ค (Red oak)

3 กรนี คอส (Green cos) 4 เบบี้คอส (Baby cos)

46 เทคนิคการปลูกผักสลัดสาหรับมอื ใหม่แบบจับมือทา : ไร่คุณพ่อ

เทคนิคการเตรยี มวัสดุเพาะกลา้ พันธุผ์ กั สลัด

วัสดุเพาะเป็นอีกปัจจัยหนึง่ ท่ีสาคัญต่อการปลก
พืชผัก ถ้าหากวัสดุเพาะมีคุณสมบัติท่ีไม่สามารถทาให้
เมล็ดพืชผักงอกอย่างสมบูรณ์ได้ ก็จะทาให้การปลูก
พืชผักไม่ประสบความสาเร็จ วัสดุเพาะที่ดีควรมี
คุณสมบัติในการรักษาความช้ืน โปร่ง เวลารดน้าไม่อัด
กนั แนน่ รากยึดเกาะไดด้ ไี ม่แตกเป็นก้อน

การเพาะกล้าผัก ให้งอกอย่างสมบูรณ์นั้น ต้อง
ทาความเข้าใจก่อนว่า ในธรรมชาติของเมล็ดแต่ละชนิด
จะมีเปลือก หุ้มเมล็ดที่มีความหนาและ
บางเเตกต่างกัน ภายในเมล็ดจะมีเเหล่ง
อ า ห า ร ท่ี จ า เ ป็ น ส า ห รั บ ต้ น อ่ อ น
(เอ็มบริโอ) หลังจากเมล็ดได้รับการ
กระตุ้นการงอกโดยความชื้นของน้าและ
ออกซิเจนท่ีเหมาะสม ซึ่งออกซิเจนท่ี
เหมาะสมจะสัมพันธ์กับเทคนิคการกลบ
ดินเพาะเมล็ด หากกลบดินลึกเกินไปจะ
ทาให้ ออกซิเจนน้อยลง ส่งผลทาให้อัตราการงอกลดลง เเต่หากกลบเมล็ดต้ืนเกินไปจะทาให้เมล็ดมีความช้ืน ไม่
เพียงพอที่จะทาให้เปลอื กและอาหารภายในเมลด็ อ่อนตวั อนั มีผลให้อัตราการงอกลดลงเช่นกัน

วัสดุเพาะที่ทาการผสมตาม
สดั สว่ นและหมกั ไดท้ เ่ี มล็ดพชื จะ

งอกอยา่ งสมา่ เสมอ

เทคนคิ การปลกู ผกั สลัดสาหรับมือใหม่แบบจบั มือทา: ไร่คุณพ่อ 47

48 เทคนคิ การปลกู ผกั สลดั สาหรับมอื ใหมแ่ บบจบั มือทา : ไร่คุณพ่อ

เทคนิคการปลูกผักสลัดสาหรับมอื ใหม่แบบจบั มือทา: ไร่คุณพ่อ 49

สว่ นผสมของวสั ดเุ พาะสามารถทาเองได้

ส่วนใหญ่วัสดุเพาะมีจาหน่ายตามท้องตลาดท่ัวไปมากมายหลายย่ีห้อ ต้ังแต่ราคา 150-450 บาท
แตถ่ า้ เกษตรกรมีการเพาะปลูกและมีการเพาะเมล็ดพันธ์ผุ ักเปน็ จานวนมาก ทางเลือกหนงึ่ ของเกษตรกรจาเป็นต้อง
มีการลดต้นทุนการผลิตในส่วนน้ีและหันมาผสมวัสดุเพาะด้วยตนเอง การทาวัสดุเพาะกล้านั้น อินทรียวัตถุต่างๆ
อาจมีเช้ือราท่ีทาให้เกิดโรคเน่าคอดิน (damping off disease) ซ่ึงมักเกิดกับพืชที่กาลังงอกในช่วง 7 วันเเรก
อาการของพืชจะสังเกตเห็นต้นมีอาการหักงอ บรเิ วณโคนจะมีสีดาของเช้อื ราชนดิ น้ี จากสาเหตุดงั กลา่ วการทาวัสดุ
เพาะกล้าอินทรีย์ใช้เองต้องผ่านกระบวนการหมักให้เกิดย่อยสลายแบบสมบูรณ์เสียก่อน เพื่อช่วยลดการเกิดโรคที่
ตดิ มาจากส่วนผสมต่างๆ โดยมสี ่วนผสมและวธิ ีการทาดงั นี้

แหนแดงจากแห้ง ขวี้ ัวบด 2 ส่วน
บดละเอียด 1 ส่วน
(หากไมม่ ีใช้มลู ไส้เดือน 2 สว่ น ขุยมะพรา้ ว
รอ่ นเอาเสน้ ใยออก
แทนได้)
3 สว่ น
(ควรลา้ งน้าหรอื แชน่ ้า
ไวอ้ ย่างน้อย 3คืน)

เช้ือราไตรโครเดอม่าแบบผง 10 กรัม + นา้ หมกั จากถั่วเหลือง
100 ซซี ี ผสมน้า 5 ลติ ร (สูตรอย่ใู นหัวข้อถัดไป)

ข้ันตอนที่ 1 นาสว่ นผสมทกุ อยา่ งทีเ่ ตรียมไว้มาคลุกเคล้าให้เขา้ กัน

ข้นั ตอนท่ี 2 รดนา้ ท่ีผสมเชอ้ื ราไตรโครเดอมา่ + น้าหมกั จากถัว่ เหลอื ง จานวน 5 ลิตร ลงไปใหช้ ุ่ม
ขขน้ั ้นั ตตออนนทที่ ี23 เมอื่ ผสมกนั ไดท้ แ่ี ล้วบรรจุลงในกล่องพลาสตกิ แบบมฝี าปิดสี่ หมกั ไว้ 15-20 วนั ระวงั อยา่ รด

นา้ จนแฉะเกนิ ไป
ขั้นตอนที่ 4 เมอ่ื ครบ 15-20 วัน นามาเป็นวัสดเุ พาะกล้าได้

50 เทคนิคการปลกู ผักสลัดสาหรับมือใหม่แบบจบั มือทา : ไรค่ ุณพ่อ

เทคนคิ การเล้ยี งแหนแดงเพอ่ื ใชเ้ ป็นวสั ดุเพาะเมลด็

เทคนคิ การปลูกผักสลดั สาหรับมือใหมแ่ บบจับมือทา: ไร่คุณพ่อ 51

การเปรียบเทียบความแตกต่างของปริมาณไนโตรเจนในปุ๋ยอนิ ทรีย์
(ที่มา : ภาษิตา ท่นุ ศิร.ิ (2563) )
จากภาพจะเห็นได้ว่า เน่ืองจากมีสาหร่ายสีเขียวแกรมน้าเงิน ในโพรงใบของแหนแดงสามารถตรึง
ไนโตรเจนจากอากาศได้ จึงท้าให้แหนแดงมีไนโตรเจนเป็น องค์ประกอบค่อนข้างสูงประมาณร้อยละ 4 ซ่ึงสูงกว่า
ปุ๋ยอินทรีย์หลายชนิด เช่น มูลกระบือ (ร้อยละ 0.97) มูลสุกร (ร้อยละ 1.30) ปุ๋ยหมักฟางข้าว (ร้อยละ 1.34)
โสนอัฟรกิ นั (ร้อยละ 2.87) ปอเทอื ง (รอ้ ยละ 2.76) เป็นต้น

52 เทคนคิ การปลกู ผกั สลดั สาหรับมอื ใหมแ่ บบจบั มือทา : ไร่คุณพ่อ

เทคนคิ การปลกู ผกั สลัดสาหรับมือใหม่แบบจบั มือทา: ไร่คุณพ่อ 53

54 เทคนคิ การปลกู ผกั สลดั สาหรับมอื ใหมแ่ บบจบั มือทา : ไร่คุณพ่อ

เทคนคิ การปลกู ผกั สลัดสาหรับมือใหม่แบบจบั มือทา: ไร่คุณพ่อ 55

56 เทคนคิ การปลกู ผกั สลดั สาหรับมอื ใหมแ่ บบจบั มือทา : ไร่คุณพ่อ

เทคนคิ การปลกู ผกั สลัดสาหรับมือใหม่แบบจบั มือทา: ไร่คุณพ่อ 57

58 เทคนคิ การปลกู ผกั สลดั สาหรับมอื ใหมแ่ บบจบั มือทา : ไร่คุณพ่อ

เทคนคิ การปลกู ผกั สลัดสาหรับมือใหม่แบบจบั มือทา: ไร่คุณพ่อ 59

60 เทคนคิ การปลกู ผกั สลดั สาหรับมอื ใหมแ่ บบจบั มือทา : ไร่คุณพ่อ

เทคนคิ การปลกู ผกั สลัดสาหรับมือใหม่แบบจบั มือทา: ไร่คุณพ่อ 61

62 เทคนคิ การปลูกผกั สลัดสาหรับมอื ใหม่แบบจบั มือทา : ไรค่ ุณพ่อ

วิธเี พาะกลา้ พนั ธ์ุผกั สลดั ในถาดหลมุ (กรณใี ชเ้ มล็ดเคลือบ)

1

วัสดเุ พาะที่ทาการผสมตาม นาวัสดุเพาะเทใส่ถาดหลุมขนาด
สดั สว่ นและหมักไดท้ แ่ี ลว้ 105 หลุม ก้นแหลม

2

3

ทาการหยอดเมล็ดลงในถาดหลุมและ เกลีย่ ให้วัสดเุ พาะลงทว่ั ทง้ั
โรยวัสดุเพาะกลบลงบางๆ รดนา้ ใหช้ ่มุ ถาดหลมุ เพาะกล้า

4

5

ตน้ กล้าผัก อายุ 7-10 วนั ควร ต้นกลา้ ผกั อายุ 15-20 วนั พร้อมปลูก
พลางแสงดว้ ยสแลน 60 %

เทคนคิ การปลกู ผกั สลัดสาหรับมือใหม่แบบจบั มือทา: ไร่คุณพ่อ 63

64 เทคนคิ การปลกู ผกั สลดั สาหรับมอื ใหมแ่ บบจบั มือทา : ไร่คุณพ่อ

เทคนคิ การปลกู ผกั สลัดสาหรับมือใหม่แบบจบั มือทา: ไร่คุณพ่อ 65

66 เทคนคิ การปลกู ผักสลดั สาหรับมือใหม่แบบจบั มือทา : ไรค่ ุณพ่อ

มาร้จู กั เมลด็ พันธส์ุ ลัด

แบบที่ 1 เมลด็ พนั ธุ์ผกั แบบไม่เคลือบ เมล็ดผักประเภทนี้จะผ่านการลดความช้ืน
มาแล้ว สามารถเก็บรักษาในตู้เย็นได้นาน ประมาณ
1 - 2 ปี และมีราคาถูกกว่าเมล็ดผักแบบเคลือบ
ค่อนข้างมาก การเพาะเมล็ดผักแบบไม่เคลือบนี้
แนะนาให้กระตุ้นการงอกโดยใช้กล่องถนอมอาหาร
ที่มีฝาปิดสนิทรองด้านในดว้ ยกระดาษทิชชู่ประมาณ
2 ชั้น แล้วพรมน้าให้กระดาษเปียก และเทน้าออก
จากน้ันใหน้ าเมลด็ ผักสลัดมาโรยลงบนกระดาษชาระ
โ ด ย ไ ม่ ต้ อ ง พ ร ม น้ า ซ้ า แ ล้ ว ปิ ด ฝ า ก ล่ อ ง ใ ห้ ส นิ ท
(แนะนาให้นาไปวางไว้ในท่ีมีอุณหภูมิต่า เช่น ห้อง
ปรับอากาศ) ประมาณ 24 - 48 ชั่วโมง เมล็ดผักจะ
เริ่มงอกให้ย้ายลงวัสดุปลูกได้เลยอย่าปล่อยให้เกิน
72 ช่ัวโมง (3 วัน) เพราะรากผักจะยาวเร็วมากและ
ทาให้ย้ายปลกู ได้ยาก

การกระตุ้นการงอกด้วยวิธีนี้จะทาให้เมล็ด
ผั ก ท่ี เ ร า เ พ า ะ มี เ ป อ ร์ เ ซ็ น ต์ ก า ร ง อ ก แ ล ะ ค ว า ม
สม่าเสมอของการงอกสูงขึ้น อีกทั้งยังช่วยลดความ
เสี่ยงจากเช้ือโรคท่ีจะเข้าทาลายเมล็ดผักจากการ
เพาะเมลด็ ผกั ลงวัสดปุ ลกู โดยตรงใหผ้ กั ทปี่ ลูกมีความ
สม่าเสมอของต้นท่ีเท่ากัน มากกว่าการเพาะลงใน
วัสดุปลูกโดยตรง เน่ืองจากการเพาะลงวัสดุปลูก
โดยตรงน้ันเมล็ดผักมีความเสี่ยงท่ีจะถูกทาลายโดย
เชื้อโรคหรือแมลง อีกทั้งผู้ปลูกยังควบคุมปัจจัยการ
งอกของเมลด็ ได้ยากกวา่ ด้วย

เมลด็ พนั ธุ์แบบไมเ่ คลอื บที่คัดเลือก
เกบ็ ไว้ใช้เองภายในไร่คณุ พ่อ

เทคนิคการปลกู ผักสลดั สาหรับมอื ใหมแ่ บบจบั มือทา: ไร่คุณพ่อ 67

แบบท่ี 2 เมล็ดพันธ์ุผกั แบบเคลอื บ

เมล็ดผักแบบเคลือบ เมล็ดผักชนิดน้ีจะถูก การเพาะเมล็ดผักแบบเคลือบหากฝงั เมล็ดผักในวสั ดุ

คัดเลือกมาจากเมล็ดท่ีสมบูรณ์ แล้วนามาเคลือบ ปลูกลึกเกินไปก็ทาให้เมล็ดผักเน่า หรือถ้าหากตื้น

ด้วยแป้งหรือดินเหนียว (Pelleted seed)เพื่อเป็น เกินไปก็ทาให้เมล็ดผักได้ความช้ืนไม่เพียงพอก็ทาให้

การรักษาสภาพของเมล็ดผักเอาไว้ ข้อดีของการใช้ ไม่งอกเช่นกัน สาหรับเมล็ดผักแบบเคลือบนี้ส่วน

เมล็ดผักแบบเคลือบก็คือ สะดวกในการเพาะเมล็ด ใหญ่จะเป็นพันธ์ุลูกผสม หรือ Hybrid F1 ที่มีการ

ผักเน่อื งจากขนาดท่ใี หญ่ข้นึ พัฒนาสายพันธ์ุให้มีผลผลิตท่ีมีคุณภาพและผลผลิต

วัสดุท่ีหุ้มเมล็ดผักยังช่วยนาพาความช้ืนสู่ สูงกว่าเมล็ดผักพันธ์ุด้ังเดิมเพ่ือให้ได้ตรงกับความ

เมล็ดผักได้อย่างทั่วถึงทั้งเมล็ด ทาให้ผู้ปลูกสามารถ ต้องการของตลาด ด้วยต้นทุนการผลิตเมล็ดผัก

เพาะลงวัสดุปลูกได้โดยตรง ช่วยลดความเสี่ยงจาก เคลือบท่ีสูงทาให้เมล็ดผักแบบเคลือบน้ีมีชนิดและ

ปัจจัยการงอกท่ีไม่สม่าเสมอของการเพาะเมล็ดผัก สายพันธุ์ของผักให้เลือกค่อนข้างน้อยการเลือกใช้

ลงได้ ส่วนข้อเสียของเมล็ดผักแบบเคลือบนี้คือ มี เมลด็ ผกั แต่ละชนดิ จงึ ควรเลือกให้เหมาะกับเรามาก

ราคาแพง และมักพบปัญหาเมล็ดผักเสื่อมสภาพเร็ว ที่สุด กล่าวคอื หากเราปลูกเพื่อรบั ประทานเอง ซงึ่ ใช้

หากเก็บรักษาไม่ถูกวิธี(ต้องเก็บไว้ใน ตู้เ ย็น เมล็ดผกั ในการปลูกไม่มาก กใ็ ห้เลอื กใช้เมล็ดแบบไม่

ตลอดเวลา 4 - 7 องศาเซลเซยี ส) เคลือบก็พอเน่ืองจากเก็บได้นาน ราคาถูก มี

ข้อดี : ของการใช้เมลด็ ชนดิ นี้ กค็ ือสะดวกใน หลากหลายสายพันธุ์ให้เลือก แต่หากต้องการปลูก
การเพาะ, อตั ราการงอกสม่าเสมอ เพื่อเป็นการค้าและต้องปลูกเป็นจานวนมากเพ่ือลด
และเปอรเ์ ซน็ ต์ การงอกสูง แตร่ าคา ข้ันตอนการเพาะเมล็ดก็สามารถเลือกใช้เมล็ดผัก
จะสงู กวา่ แบบไม่เคลอื บ แบบเคลือบแทน แต่ท้ังนี้ผักท่ีปลูกจะมีคุณภาพท้ัง
ทางด้านรูปลักษณ์ สีสัน รวมถึงน้าหนัก จะดีหรือไม่
ข้อเสยี : ไม่สามารถเก็บได้นานเท่าเมลด็ แบบไม่ น้ัน ก็ขน้ึ อยูก่ ับสายพนั ธุ์ และปจั จัยอื่นๆ ในการปลูก
เคลือบ ประกอบดว้ ยเป็นสาคัญ

68 เทคนิคการปลูกผกั สลัดสาหรับมือใหม่แบบจบั มือทา : ไร่คุณพ่อ

การเลือกคดั เลอื กพันธผ์ุ กั สลดั
เพ่อื เกบ็ เป็นเมลด็ พันธ์ไุ วใ้ ชเ้ อง

√ ควรเลือกใช้สายพันธ์ุและชนิดของผักสลัด
ทีม่ ีลกั ษณะทตี่ ลาดต้องการ

√ สามารถปรับตัวเข้ากับสภาพแวดล้อมใน
แปลงได้ดี

√ ควรเลือกเมล็ดพันธุ์ที่สมบูรณ์อัตราการ
งอกสงู ปราศจากโรคทต่ี ิดมากบั เมลด็

√ คดั เลอื กตน้ ทม่ี ลี ักษณะเดน่ สมบูรณ์

เทคนคิ การปลูกผักสลดั สาหรับมอื ใหมแ่ บบจับมือทา: ไร่คุณพ่อ 69

ปลูกผกั สลัดอนิ ทรยี ์ตอ้ งใช้ดนิ แบบใด

ดินดีถือเป็นหนึ่งในปัจจัยสาคัญที่เป็นตัวดัชนีช้ีวัด
ว่าเราจะสามารถปลูกผักให้ได้คุณภาพและเจริญเติบโต
หรือไม่ เราควรมาทความรู้จักโครงสร้างและลักษณะของ
“ดินท่ัวไป” กับ “ดนิ ผสม” มคี วามแตกตา่ งกนั อยา่ งไร

ดินทว่ั ไปปลกู พืชผกั ไดห้ รือไม่

ดินท่ัวไป ได้แก่ ดินภูเขา ดินในนา ดินริมแม่น้า

หรือแม้แต่ดินตามชนบท ดินเหล่านี้มีองค์ประกอบ
โครงสร้าง รวมถึงลักษณะของดินแตกต่างกันไปตาม
แหล่งท่ีมา จึงไม่เหมาะนามาเพาะปลูก หากจาเป็นจริงๆ
ควรระวังดินตามริมแม่น้าเป็นพิเศษ เพราะมีโลหะหนัก
ปนเปื้อนง่าย ในทางตรงกันข้าม บางคนอาจปลูกผักในดิน
ทั่วไปแล้วเจริญเติบโตได้ดี แต่อาจมีแมลง ไข่แมลง หรือ
เชื้อโรคปะปนอยู่ ดังน้ันเพ่ือป้องกันเชื้อโรคและไข่แมลง
ดงั กล่าว ควรไถพรวนตากแดดกอ่ นปลูก ประมาณ 5-7 วนั

ดินผสม เป็นดินสาเร็จรูปท่ีผสมส่วนผสมต่างๆ มา

ใหแ้ ลว้ จงึ เป็นทนี่ ิยมกนั อย่างแพร่หลาย แต่ส่วนใหญไ่ ดม้ ีการผสม
ส่วนผสมบางอย่างเข้าไปให้ได้ปริมาณแต่ไม่ได้คุณภาพ เช่น ผสม
แกลบ แกลบดา เป็นตน้ แต่ในหนังสอื เล่มนจี้ ะขอกล่าวถึงดินผสม
ที่ได้ทาการศึกษาและทดลองจนมีสภาพเหมาะสมต่อการปลูก
พืชผักโดยเฉพาะผักสลัดได้ตลอดท้ังปี แต่ยังมีข้อเสีย คือ ดินผสม
มีน้าหนักเบามากและเน้ือดินร่วนซุยเกินไป ดังน้ัน เม่ือปลูกพืช
ดนิ ท่ผี สมแล้วและผ่าน ขนาดใหญ่ เช่น ไม้ยืนต้น ข้าวโพด มะเขือ มะนาว มะเขือเทศ พริก ลาต้นของพืช
กระบวนการหมักไดท้ ี่ จึงเอนล้มได้ง่าย ทางท่ีดีควรนาไปผสมกับดินทั่วไป ในปริมาณที่พอเหมาะ เช่น
ผสมในปรมิ าณ 1: 3 ของดินผสม หรือนาไปรองกน้ หลุมกอ่ นปลูกได้ดว้ ย

70 เทคนคิ การปลูกผกั สลัดสาหรับมือใหมแ่ บบจบั มือทา : ไรค่ ุณพ่อ

ความแตกต่างระหว่างดินผสมกบั ดินท่ัวไป

ขอ้ ดี ข้อดอ้ ย

ดินผสม • สะอาดปลอดเชื้อโรค มีลักษณะร่วนซุย • เน้ือดินร่วนซุย ไม่แน่น จึงทาให้พืชล้ม
ดนิ ทั่วไป (เป็นท้ังข้อดแี ละข้อเสยี ในเวลาเดยี วกัน) เอนง่าย

• ถา่ ยเทอากาศและระบายนา้ ไดด้ ี • โครงสร้างของดนิ คอ่ นข้างขาดจุลธาตุ
• หางา่ ย ใช้สะดวก • ความอุดมสมบรู ณ์ของดนิ อาจต่า

• อุม้ น้าดี ความอุดมสมบูรณ์ของดินสงู • องค์ประกอบของดินไม่แนช่ ดั
• อุ ด ม ด้ ว ย จุ ล ธ า ตุ ท่ี จ า เ ป็ น ต่ อ ก า ร • หากเป็นดินที่ใส่ปุ๋ยเคมีมาเป็นเวลานาน

เจรญิ เตบิ โตของพืช จะมคี วามเป็นกรดสงู (ดินเปรย้ี ว)
• เน้ือดินมีลักษณะแน่น ทาให้พืชไม่เอน • อาจปนเปือ้ นโลหะหนักสูง
• อาจมเี ชือ้ โรค ไข่แมลง และเมลด็ วัชพืช
หรือล้มงา่ ย • น้าหนักมาก เนือ้ ดนิ มักมลี ักษณะแข็ง
• ถา่ ยเทอากาศได้ไม่ดี

ท่ีมา :ดดั แปลงจาก ฮิชิ ตงฉี (2561)

สว่ นผสมดินปลูกทีเ่ หมาะสม
(สตู รไรค่ ณุ พ่อ)

√ หน้าดนิ หรอื ดนิ ท่ัวไป ½ สว่ น

√ แกลบดบิ 3 สว่ น

√ แกลบดา/แกลบเผา 1 สว่ น

√ ขี้ววั 2 สว่ น

√ กากตะกอนหม้อกรอง 5 สว่ น

จากโรงงานนา้ ตาลหรอื ขีอ้ ้อย

(Filter Cake)

หมายเหตุ : ถ้าไม่มกี ากตะกอนหมอ้ กรองจากโรงงานน้าตาลหรือข้อี ้อย
ใหเ้ พิ่มขีว้ ัว เป็น 3 ส่วน และ หนา้ ดินหรือดนิ ทั่วไป เปน็ 1 ส่วน

เทคนิคการปลูกผกั สลดั สาหรับมอื ใหม่แบบจบั มือทา: ไร่คุณพ่อ 71

ขน้ั ตอนการผสมดินปลกู สาหรบั ผักสลดั

ขั้นตอนการผสมดินปลูกสาหรับปลูกผักสลัดน้ัน ต้องคานึงถึงปริมาณธาตุหารท่ีเพียงพอและการ
ทาให้ดินมีสภาพเป็นดินร่วนซุยมีอินทรียวัตถุ ไม่ทาให้ดินอัดแน่นกันมากเกินไป เพราะจะทาให้รากของผักไม่
สามารถหยงั่ ลึกลงไปในดินได้ ส่งผลทาใหก้ ารลาเลยี งธาตุอาหารไปเล้ียงส่วนต่างๆ ได้ไมด่ ีเทา่ ที่ควร ผลที่ตามมาคือ
ผลผลิตไม่ได้คุณภาพและต้นพืชชะงักการเจริญเติบโตของต้นไม่สมบูรณ์ ดังนั้นการเตรียมดินสาหรับเพาะปลูกจึง
เป็นเร่ืองที่ให้ความสาคัญอย่างมาก ซ่ึงจะได้อธิบายขั้นตอนและวิธีผสมดินและการนาไปใช้ได้อย่างถูกต้องและ
เหมาะสมต่อไป

ขนั้ ตอนการผสมดนิ ปลกู

STEP 1 : นาสว่ นผสมทงั้ หมดเทรวมกนั และทาการผสม
คลุกเคล้าใหเ้ ขา้ กันจนเป็นเนือ้ เดยี วกนั พยายามบดหรอื ตี
สว่ นผสมใหแ้ ตกอย่าให้จบั กนั เปน็ ก้อน

STEP 2 : ในขณะทท่ี าการผสมดินปลกู ใหน้ าน้าท่ีผสมหวั
เชอื้ ไตรโครเดอม่าชนดิ ผง ในอตั ราสว่ น 2-3 ซอ้ นแกง : นา้
20 ลิตร รดลงไปในกองดนิ ทที่ าการผสมระวงั อยา่ ให้แห้ง
หรอื แฉะมากจนเกินไป

STEP 3 : หลงั จากผสมดนิ ปลูกเสรจ็ เรียบร้อยแลว้ ให้
นาไปบรรจุในกระสอบหรือหาพลาสตกิ สดี ามาคลุมไว้เพ่ือ
ทาการหมักเป็นระยะเวลา 15 – 30 วัน กอ่ นนาไปใช้ หรือ
นาไปหมกั ในแปลงปลกู ทเ่ี ตรยี มไว้ก็ได้เช่นกนั

72 เทคนคิ การปลกู ผกั สลดั สาหรับมอื ใหม่แบบจับมือทา : ไร่คุณพ่อ

ทาไม?...ถงึ ตอ้ งมกี ารหมักดินก่อนนาไปปลูกผัก

หลายคนสงสยั ว่าการหมกั ดนิ ทาเพ่อื อะไร เหตุผลก็คือเพ่ือให้จลุ ินทรีย์สงบตวั และให้จุลนิ ทรยี ์ใน
ดนิ ทาการย่อยสลายสว่ นผสมที่ไดจ้ ากอนิ ทรียวัตถุในขณะที่จลุ นิ ทรีย์กาลังทาการย่อยจะมีความรอ้ นเกิดข้ึน เกรงว่า
จะส่งผลกระทบและเป็นอันตรายต่อพืชท่ีเราปลูก ซ่ึงมีหลายครั้งที่เกษตรกรสอบถามเข้ามา เคยนาปุ๋ยหมัก
เปียกๆ สดๆ ไปใช้ผสมดินแล้วปลูกพืช ทาให้พืชผักสลด ฟุบ เฉา เหลืองไปเลย การหมักดินก็เพื่อให้เกิด
กระบวนการย่อยสลายอินทรียวัตถุแบบสมบูรณ์ ลดความร้อนภายในดนิ เพ่ือส่งเสริมการเจริญเติบโตของพืช หาก
ถามว่า “การหมักดินจาเป็นหรือไม่” คาตอบคือ “จาเป็นมาก” การหมักดินจะเป็นการปรับโครงสร้างของดินให้
มสี ภาพร่วนซยุ และเพิม่ ช่องว่างในการระบายอากาศเพ่มิ ธาตุอาหารท่ีพชื ต้องการลงไปในดนิ อกี ดว้ ย

ภาพทถี่ า่ ยดว้ ยกลอ้ งจุลทรรศน์ อิเลก็ ตรอน (SEM : Scanning Electron Microscope )

สภาพดินทว่ั ไปกอ่ นนามาผสมและยัง สภาพดนิ ทผ่ี สมตามสัดส่วนท่พี อเหมาะ
ไม่ผ่านกระบวนการหมกั และผ่านกระบวนการหมกั ระยะเวลา

15-30วัน

สภาพดินทผ่ี สมถา่ นแกลบหรือผงถ่าน ดนิ ผสมจะได้ คา่ pH อยู่ระหวา่ ง 6.5-7.5
ทาใหม้ รี ูพรุนช่วยให้ระบายอากาศได้ดี ซง่ึ เป็นสภาพท่ีเหมาะสมกับการปลูกผัก

เทคนคิ การปลกู ผกั สลัดสาหรับมือใหม่แบบจบั มือทา: ไร่คุณพ่อ 73

ลักษณะดินท่ีผา่ นการหมักแลว้

ภายหลังจากการหมักดินได้สักระยะหน่ึง
ส่วนผสมที่เป็นอินทรียวัตถุจะค่อยๆ ถูกย่อยสลายและ
เปลี่ยนสภาพไป และความร้อนภายในดินระยะเร่ิมแรก
หลังจากหมักผ่านไปแล้ว 2-3 วัน อุณหภูมิภายในดินสูง
ถึง 60 องศาเซลเซียส และจะค่อยๆ ลดลง ส่วนผสม
ต่างๆ ก็จะค่อยๆ เน่าเป่ือย มีช้ินขนาดเล็กลง และมีสี
คล้า จนในที่สุดก็จะเย็นตัวลง ดินผสมท่ีหมักได้ที่จะมี
ลักษณะเป็นเนื้อเดียวกันมีความร่วนซุยโปร่ง แสดงว่า
เกิดการหมักที่มีการย่อยสลายโดยสมบูรณ์ ซ่ึงลักษณะ
ดังกลา่ วอาจจะใชเ้ วลาหลงั จากที่มกี ารหมักดนิ 20 - 30
วัน โดยระยะเวลาอาจช้าหรือเร็วกว่าน้ีขึ้นอยู่กับ
สภาพแวดล้อมและความช้ืนในดิน

หลังจากหมกั ดนิ ไว้ 20-30 วัน คา่ ความ
เปน็ กรด-ด่าง (pH) อยูท่ ี่ 6.7

ผลการตรวจวเิ คราะห์ธาตุอาหารของดนิ ท่ีหมักแลว้ 30 วัน

รายการทดสอบ วธิ ที ดสอบ ผลการทดสอบ

ไนโตรเจน In –house method base 0.74 เปอรเซ็นต์โดยนา้ หนัก

ฟอสฟอรสั on AOAC and OMAF 0.88 เปอรเซ็นตโ์ ดยน้าหนัก

โพแทสเซย่ี ม 0.33 เปอรเซ็นต์โดยน้าหนัก

อตั ราสว่ นคาร์บอนต่อไนโตรเจน 13 : 1

ปริมาณอินทรียวตั ถุ Walkey& Black method 16.86 เปอรเซ็นต์โดยนา้ หนกั

คา่ ความเป็นกรด-ดา่ ง pH meter 8.10

ทมี่ า : ส่งวิเคราะหท์ ี่ห้องปฏบิ ัติการ สถาบนั บรกิ ารตรวจสอบคณุ ภาพและมาตรฐานผลิตภณั ฑ์ มหาวิทยาลัยแม่โจ้

74 เทคนคิ การปลูกผกั สลดั สาหรับมอื ใหม่แบบจบั มือทา : ไรค่ ุณพ่อ

ขน้ั ตอนการเตรียมแปลงปลกู ผักสลดั

ในขั้นตอนนส้ี าหรบั ท่านทต่ี ้องการปลูกผักในพื้นที่แปลงขนาดใหญ่และไม่ต้องการขุดเตรียมแปลง
หลายคร้ัง แนะนาให้ทาแปลงผักท่ีเรียกว่า “แบบประหยัดดิน” กล่าวคือ การผสมดินคร้ังเดียวตามส่วนผสมที่ได้
แนะนาไปข้างต้น สามารถปลูกผักได้ตลอดทั้งปีโดยไม่ต้องผสมดินใหม่ทกุ รอบการผลิต อกี ท้งั ยงั ช่วยลดปญั หาของ
โรคพืชท่ีติดมากับดิน ท่ีสาคัญวิธีการเตรียมแปลงปลูกผักท่ีจะได้แนะนาต่อไปนี้ยังช่วยลดปัญหาการแพร่กระจาย
ของวัชพชื ในระยะยาวและช่วยรักษาสภาพดนิ ให้มีความชืน้ อยู่ตลอดเวลา

ขัน้ ตอนการเตรียมแปลงปลกู ผัก

A การเตรยี มแปลงสาหรบั ปลกู ผกั

วสั ดอุ ปุ กรณ์

√ ไม้ฝาเฌอรา่ (กวา้ ง 15 ซม. x ยาว 300 ซม.)
√ พลาสติกสดี าแบบหนา
√ ฟางขา้ ว

หมายเหตุ : ในกรณีท่ีไม่สามารถหาไม้ฝาเฌอร่าได้ใช้ไม้
ไผห่ รอื ไม้อนื่ แทนได้

นาอุปกรณท์ ี่เตรยี มไวม้ ากั้นทาเป็น
แปลงปลกู ผักตามขนาดดงั รูป

(ความยาวของแปลงขน้ึ อยู่กับขนาดของพ้นื ท่ี)

เทคนคิ การปลูกผกั สลัดสาหรับมอื ใหม่แบบจับมือทา: ไร่คุณพ่อ 75

B การเตรยี มแปลงสาหรับปลกู ผัก

นาพลาสตกิ สีดามาปูรอง นาฟางขา้ วมาปทู บั อกี ชน้ั นาดนิ ทผ่ี สมแลว้ มาเทลงใน
พ้นื แปลงทเ่ี ตรยี มไว้ เพ่อื ดูดซับนา้ และจะยอ่ ย แปลงปลกู จากนนั้ รดนา้ ให้
(ปอ้ งกนั วชั พืช/เพม่ิ ความ สลายกลายเปน็ ปุ๋ยต่อไป ชมุ่ ท่วั แปลง
ชุ่มชืน้ ของดนิ )

4 ข้ันตอนการเตรียมแปลงโดยใช้เทคนิค
การหมักดินจะช่วยให้เกิดฮิวมัสในดินและทาใหม้ รี ู
นาน้าหมักถ่ัวเหลือง (กรดอะมิโนพืช) ที่ผสม พรุนภายในดิน ระบายน้าได้ดีข้ึน รากของพืชจะ
ดว้ ยอตั ราสว่ น 1 ลติ ร : น้าเปลา่ 80 ลิตร แล้ว สามารถหยั่งลกึ ลงไปเพ่อื ดดู ธาตุอาหารไดง้ า่ ย ชว่ ย
รดดินให้ท่ัวแปลง หมักทิ้งไว้ 15 - 20 วัน จึง ส่งเสริมการเจริญเติบโตของพืช ดินผสมจะช่วย
สามารถปลกู ผักได้ และควรรดนา้ ให้ช่มุ ทกุ วนั เก็บความช้ืนได้นาน ลดการระบาดของโรคและ
แมลงศัตรูพืชท่ีติดมากับดินเดิม ที่สาคัญเม่ือผ่าน
ไปเป็นระยะเวลานานจะมีไส้เดือนช่วยพรวนดิน
ทาให้ดินไม่อัดกันแน่น สามารถปลูกผักได้ตลอด
ท้ังปีโดยที่ไม่ต้องผสมดินหลายรอบ ประหยัด
ค่าใช้จ่าย เวลา และลดการใช้แรงงาน เหมาะ
สาหรับเกษตรกรท่ีจะปลูกผักอินทรีย์เชิงการค้า
สรา้ งรายได้ตลอดทงั้ ปี

76 เทคนคิ การปลูกผกั สลดั สาหรับมอื ใหม่แบบจบั มือทา : ไร่คุณพ่อ

C การยา้ ยกล้าผักสลดั ลงในแปลงปลูก

หลังจากท่ีเกษตรกรเตรียมแปลงปลูกเป็นท่ีเรียบร้อยแล้วซ่ีงจะใช้ระยะเวลาประมาณ 20-30 วัน
และจะพอดีกับต้นกล้าผักสลัดซึ่งมีการเจริญเติบโต อายุครบ 20 วันพอดี ทั้งนี้ขึ้นอยู่กับสภาพอากาศและฤดูกาล
หากเป็นในช่วงฤดหู นาว ตน้ กลา้ ผักสลดั จะเจริญเตบิ โตไดเ้ รว็ กวา่ ช่วงฤดูร้อน

วิธกี ารปลกู ตน้ กล้าทเ่ี จรญิ เติบโตจากเมล็ดเริ่ม ของดิน เพราะระยะการปลูกจะส่งผลต่อผลผลิตและ
ต้ังแต่หยอดเมล็ดลงในถาดเพาะเป็นเวลาประมาณ 20 คุณภาพ การปลูกระยะชิดเกินไปจะทาให้ขนาดต้น
วนั ซึ่งในช่วง 7 วันแรก ต้องคอยดแู ลเอาใจใสเ่ ปน็ พิเศษ ผักสลัดมีขนาดเล็กกว่าปกติและยืดสูงน้าหนักเบา
ดแู ลสภาพแวดลอ้ มใหม้ ีความเหมาะสม ส่วนการปลูกระยะห่างเกินไปจะทาให้ไม่ได้รูปทรง
ควรใชร้ ะยะปลกู 15-20 x 20-30 เซนติเมตร ในพืน้ ท่ี
การย้ายกล้าปลูก ผักสลัดเป็นพืชกินใบอายุ ขนาดแปลงปลูก 1.50 x 30 เมตร จะสามารถปลูก
ค่อนข้างส้ันไม่นิยมเพาะในแปลงและถอนกล้าปลูก สลัดได้ประมาณ 1,000 – 1,200 ต้น (สมมติ ต้นละ
เน่ืองจากต้นกล้าที่ถอนออกมารากจะขาดไม่มีดินติดมา 100 กรัม ก็จะได้ผลผลิตประมาณ 120 กิโลกรัม/
กับรากทาให้ต้นกล้าชะงักการเจริญเติบโต ใบล่างจะ แปลง)
เหี่ยวร่วง เพราะรากที่ไม่มีดินติดมาจะไม่สามารถดูด
อาหารได้ทันทีจะต้องสร้างรากใหม่ ซ่ึงต้องใช้ระยะเวลา
1-2 สัปดาห์ ขนึ้ อย่กู ับการสะสมอาหารในตน้ แนะนาให้
เพาะในถาดเพาะซึ่งสามารถทาการย้ายกล้าไปปลูกใน
แปลงได้ง่ายกว่า ควรย้ายกล้าปลูกเม่ือมีใบจริง 3-4 ใบ
ระวังอย่าให้ดินที่หุ้มรากแตกและควรย้ายในช่วงเวลา
ตอนเยน็ เพราะเป็นชว่ งทีส่ ภาพอากาศเหมาะสมที่สดุ

การเว้นระยะปลูก การปลูกผักสลัดข้ึนอยู่กับ
สายพันธุ์ ฤดูกาลปลูก สภาพและความอดุ มสมบูรณ์

เทคนิคการปลกู ผกั สลัดสาหรับมือใหมแ่ บบจับมือทา: ไร่คุณพ่อ 77

D การดูแลรักษา/การใหน้ า้ /ใหป้ ยุ๋

รากสว่ นใหญ่หรือรอ้ ยละ 85 จะอยใู่ นระดบั ความลึก
25 – 35 เซนติเมตร เนื่องจากมีระบบรากตื้น
จาเป็นต้องให้ความช้ืน สม่าเสมอ โดยเฉพาะในฤดู
ร้อนดินจะแห้งเร็ว ทาให้พืชแสดงอาการขาดน้าได้
ง่าย นอกจากนี้ในฤดูฝนในพ้ืนท่ีที่มีน้าขัง อาจจะทา
ใหร้ ากชะงักการเจรญิ เติบโต เนา่ ตายได้ง่าย

การดูแลรักษา เนื่องจากผักสลัดเป็นพืชที่มี
อายุส้ัน เจริญเติบโตอย่างรวดเร็ว ดังนั้นการดูแลเอา
ใจใส่ต้องให้ความสาคัญ โดยเฉพาะธาตุอาหารและน้า
ตอ้ งเพยี งพอ

การให้น้า สาหรับการให้น้าทางไร่คุณพ่อได้
แบ่งเวลาการให้นา้ เปน็ 3 ช่วง เวลา คือ ชว่ งเช้า ช่วง
เท่ียงวัน และช่วงเย็น หากเป็นฤดูร้อนจะให้น้า
มากกว่า 3 คร้ังข้ึนไป เพ่ือเป็นการลดอุณหภูมิท้ังใน
ดินและอากาศ แต่ถ้าหากเป็นช่วงฤดูฝน จะทาการรด
น้าแค่ 2 ช่วงเวลา คือ ช่วงเช้า และ ช่วงเย็น ทั้งนี้
ขึ้นอยู่กับสภาพอากาศ ซ่ึงเป็นเทคนิคอีกอย่างที่จะทา
ให้ผักมีรสชาติที่กรอบ หวานและไม่ขม เพราะในผัก
สลัดทุกชนิดประกอบด้วยน้า 95 เปอร์เซ็นต์ จะมี
อัตราการคายน้าสูง ดังนั้นควรจะมีความช้ืนอย่าง
เพียงพอและสมา่ เสมอ ตลอดฤดกู าลปลูก เพ่อื ป้องกัน
พืชเหี่ยว ชะงักการเจริญเติบโต โดยการเจริญเติบโต
ของรากผักสลดั ในแตล่ ะพันธ์ุจะแตกตา่ งกนั

78 เทคนคิ การปลูกผักสลดั สาหรับมอื ใหมแ่ บบจับมือทา : ไร่คุณพ่อ

ระบบการให้น้า เนื่องจากพื้นท่ีทางไร่คุณพ่อมี
ขนาดเล็ก (ประมาณ 3 ไร่) ไม่สามารถขุดเป็นบ่อขนาด
ใหญ่เพ่ือกักเก็บน้าได้ จึงทาการเจาะน้าบาดาลและสูบ
ขึ้นมาบนถังเก็บน้าขนาด 3,000 ลิตร ก่อนจะใช้ปั๊ม
แรงดนั สง่ น้าส่งต่อไปยงั แปลงปลูกผกั แต่ละแปลง

ระบบน้าบาดาลติดตง้ั ปั๊มแรงดันเพ่ือ หัวสปรงิ เกอรแ์ บบทาเอง ประหยัด
กระจายนา้ เข้าสู่แปลงปลกู งบประมาณและนา้ เป็นฝอยไดด้ มี าก

เทคนคิ การปลูกผกั สลัดสาหรับมือใหม่แบบจับมือทา: ไร่คุณพ่อ 79

การให้ปุ๋ย อัตราการให้ปุ๋ยและระยะเวลาท่ี
พอเหมาะที่จะใส่ปุ๋ยจะมีอิทธิพลต่อผลผลิตและ
คุณภาพเป็นอย่างมาก ดังนั้นควรเลือกเวลาและชว่ ง
ระยะเวลาทเี่ หมาะสม โดยเวลาทเี่ หมาะสมในการให้
ปุ๋ยทางใบคือช่วงเช้า เพราะปากใบพืชจะเปิดและ
สามารถดูดธาตุอาหารเข้าสู่ปากใบได้ดีมากกว่า
ช่วงเวลาอื่น ทางไร่คุณพ่อได้ให้ปุ๋ยทางใบในช่วงที่
อายุของผักสลัดครบ 15 วัน (หลังจากย้ายลงแปลง
ปลูก) และหลังจากนน้ั จะให้ทุกๆ 7 วัน

อัตราส่วนผสม น้าซอสพืช (กรดอะมิโนที่
ได้จากน้าหมักถ่ัวเหลือง) 100 ซีซี ต่อน้าสะอาด 20
ลติ ร (100 ซซี ี : 20 ลติ ร) ฉีดพ่นหรืออาจใช้บัวรดน้า
อตั ราสว่ นผสม 50 ซซี ี : นา้ สะอาด 5 ลติ ร รดในชว่ ง
เช้า นอกจากนี้ในน้าซอสพืชยังมีเช้ือ บาซิลลัส ซับที
ลิส (Bacillus subtilis )หรือเชื้อ บีเอส ท่ีช่วย
ป้องกันโรคใบด่าง ใบจุดได้ น้ันแสดงว่าพ่นคร้ังเดยี ว
ไดท้ ้งั ธาตุอาหารได้ท้งั ป้องกนั โรคในเวลาเดียวกัน

ผกั กาดขาวปลีพันธเ์ุ บาหลงั จากพน่ นา้ ซอส
พชื (กรดอะมโิ นท่ีได้จากนา้ หมกั ถวั่ เหลอื ง)

ฉีดพน่ ทุกๆ 7 วนั

80 เทคนคิ การปลกู ผกั สลดั สาหรับมอื ใหมแ่ บบจบั มือทา : ไร่คุณพ่อ

เทคนคิ การปลกู ผกั สลัดสาหรับมือใหม่แบบจบั มือทา: ไร่คุณพ่อ 81

82 เทคนิคการปลูกผักสลดั สาหรับมือใหมแ่ บบจบั มือทา : ไรค่ ุณพ่อ

กรดอะมิโน (Amino acid) กบั การเกษตร

กรดอะมิโน สาหรับพืช : พืชจะสร้างกรดอะมิโนที่จาเป็นข้ึนมาจากองค์ประกอบพ้ืนฐานซ่ึงคือ

คาร์บอน, ออกซิเจน, ไฮโดรเจน, และไนโตรเจน เร่ิมแรกนั้นพืชจะนาคาร์บอนและออกซิเจนท่ีได้จากอากาศมา
ผสมกับไฮโดรเจนที่ได้จากน้าในดิน สิ่งท่ีได้เรียกว่า Carbon Hydrate กระบวนการน้ีเรียกว่าการสังเคราะห์ด้วย
แสง จากน้ัน Carbon Hydrate ท่ีว่านี้จะถูกนาไปผสมกับไนโตรเจนที่พืชดูดซึมมาจากดิน สิ่งที่ได้ก็คือ “กรดอะมิ
โน ชนิด L” การท่ีพืชได้รับกรดอะมิโนในปริมาณท่ีพอเหมาะเป็นที่รู้กันว่าจะนาไปสู่ปริมาณ และคุณภาพของ
ผลผลิตท่ีมากข้ึน แต่ก็มักมีข้อจากัดตามธรรมชาติที่พืชไม่สามารถสร้าง กรดอะมิโน ได้ในปริมาณท่ีเพียงพอต่อ
ความต้องการของพืช ทาให้ในบางสภาวะ พืชขาดกรดอะมิโน จนทาให้พืชไม่สมบูรณ์ หรือ ออกดอก ออกผลได้ไม่
มากพอ หรอื ผลผลิตไม่สมบูรณ์ ไมด่ แี ละไมม่ คี ณุ ภาพ การแก้ปัญหาดังกล่าวโดยการนากรดอะมโิ น หรอื กรดอะมิโน
สาเร็จรูป มาใชใ้ นการเกษตร เพื่อให้พืชนาไปใช้ประโยชน์ได้เลย ไมต่ ้องผ่านขบวนการทางชวี เคมีที่พืชต้องสร้างข้ึน
เอง เสมือนหน่ึงเป็นสารบารุงพืช (Plant growth promoter) เพ่ือช่วยเพิ่มผลผลิตและช่วยให้ผลผลิตมีคุณภาพที่
สมบรู ณ์

กรดอะมิโน เปน็ ส่วนสาคัญสาหรับการสงั เคราะห์โปรตนี ในแตล่ ะข้นั ของการสังเคราะห์ จะมีกรดอะ

มโิ น ประมาณ 20 ชนดิ ที่เกี่ยวข้อง จากการศกึ ษาพบว่า กรดอะมโิ น มสี ่วนสาคญั ต่อกระบวนการทางชวี ภาพของ
พชื ท้ังทางตรง และทางอ้อมนอกจากการให้ “กรดอะมิโน” ทางใบแลว้ ยงั สามารถให้ทางดินได้อกี ดว้ ย ทั้งนก้ี ็เพื่อ
ช่วยให้สิ่งมีชีวิตจาพวกแบคทีเรียในดินเจริญเติบโตดีข้ึน ซ่ึงจะนาไปสู่การมีดินที่อุดมสมบูรณ์ด้วยแร่ธาตุมากย่ิงข้ึน
โดยสรุปคือ การฉีดพ่น กรดอะมิโน แบบน้าให้พืชทางใบน้ัน เป็นการให้ กรดอะมิโน ท่ีสาคัญ และจาเป็นแก่พืช
โดยพืชสามารถนาไปใช้สังเคราะห์เป็นโปรตีนได้ทันที เสมือนการให้ปุ๋ยทางลัด และเร่งการเจริญเติบโตของพืชทุก
ชนดิ

กรดอะมโิ น มีคุณสมบตั ิในการทาหนา้ ทีต่ อ่ ต้นพืช ดงั ตอ่ ไปน้ี

• ชว่ ยในการสังเคราะหโ์ ปรตีนให้กบั ตน้ พชื
• ช่วยลดความเครียดของตน้ พชื ทีเ่ กิดจากสภาวะท่ีไมเ่ หมาะสม เช่น อากาศร้อน น้ามากเกินไป ขาดนา้
ความหนาวเย็น
• ชว่ ยในการสงั เคราะหแ์ สงของต้นพืช
• ชว่ ยในการบังคบั การ ปิด-เปิด ปากใบ ของพืช เพ่อื ลดการสญู เสียน้าในตน้ พืช

เทคนคิ การปลูกผักสลดั สาหรับมอื ใหมแ่ บบจับมือทา: ไร่คุณพ่อ 83

• ช่วยกระตุ้นการทางานของ ฮอรโ์ มนพชื เช่น ออ๊ กซนิ (auxins) เอทลิ นี (ethylene)
• ชว่ ยสง่ เสรมิ การผสมละอองเกสรและการติดผล
• ช่วยทาใหผ้ นังเซลลข์ องเน้ือเยอ่ื พชื แขง็ แรง ทาให้ผลไม้มีคุณภาพและสุกตามอายุ

ผลการวิเคราะห์กรดอะมโิ น (Amino acid) จากสารสกัดจากถวั่ เหลอื ง (สตู รไร่คุณพอ่ )

รายการทดสอบ ผลการทดสอบ หน่วย

Amino Acid Profile

Alanine 924.4 Mg/100g

Arginnine < 5.00 Mg/100g

Aspartic acid 218.9 Mg/100g

Cystine 94.81 Mg/100g

Glutamic acid 712.6 Mg/100g

Glycine 100.4 Mg/100g

Histidine 488.7 Mg/100g

Hydroxylysine < 5.00 Mg/100g

Hydroxyproline < 5.00 Mg/100g

Isoleucine 330.6 Mg/100g

Leusine 738.8 Mg/100g

Lysine 3101 Mg/100g

Methionine 37.79 Mg/100g

Phenylalanine 829.4 Mg/100g

Proline 147.1 Mg/100g

Serine 78.66 Mg/100g

Threonine 43.27 Mg/100g

Tryptophan 68.70 Mg/100g

Tyrosine 622.4 Mg/100g

Valine 184.3 Mg/100g

ทีม่ า : ส่งตรวจวเิ คราะห์บริษัท ห้องปฏิบัติการกลาง (ประเทศไทย) จากัด จงั หวดั เชียงใหม่ (ปี พ.ศ.2557)

84 เทคนิคการปลูกผักสลดั สาหรับมอื ใหม่แบบจบั มือทา : ไรค่ ุณพ่อ

ผลการวเิ คราะห์ธาตอุ าหารหลัก จากสารสกดั จากถว่ั เหลอื ง

รายการทดสอบ ผลการทดสอบ หนว่ ย

pH 5.02 -

Phosphorus (Total P2O5) 1.12 %(wt/wt)

Total Nitrogen (Total N) 2.37 g/100g

Potassium (Total K2O) 1.46 %(wt/wt)

Humic acid 3.26 g/100g

ที่มา : ส่งตรวจวิเคราะหบ์ รษิ ัท ห้องปฏบิ ตั ิการกลาง (ประเทศไทย) จากัด จงั หวดั เชยี งใหม่(ปี พ.ศ.2557)

เทคนคิ การปลกู ผกั สลัดสาหรับมือใหม่แบบจบั มือทา: ไร่คุณพ่อ 85

86 เทคนคิ การปลกู ผกั สลดั สาหรับมอื ใหมแ่ บบจบั มือทา : ไร่คุณพ่อ

เทคนคิ การปลูกผกั สลดั สาหรับมือใหมแ่ บบจับมือทา: ไร่คุณพ่อ 87

หลังจากที่มีเก็บผลผลิตออกจากแปลงไป พรวนดินในแปลงปลูกหลังจากเก็บเก่ียว
แล้ว ควรมีการพักแปลงหรือใช้วิธีหมักดินด้วยน้า ผลผลติ เพ่อื ทาการตากดินและราดดว้ ยนา้ หมัก
หมักจากถ่ัวเหลืองหรือน้าหมักจากเศษปลา แนะนา ถั่วเหลอื ง+เช้อื ราไตรโคเดอม่า
ให้ใช้ร่วมกันกับ เช้ือไตรโคเดอม่า (Trichoderma
sp.) ผสมตามสัดส่วนที่ระบุในฉลากของแต่ละย่ีห้อ สภาพวัสดุท่ีผ่านกระบวนการหมักด้วยเช้ือรา
หรือเชื้อสดที่เกษตรสามารถทาได้เอง ทาการพรวน ไตรโคเดอม่า (Trichoderma sp.) เม่ือผ่าน
ดินตากไว้ประมาณ 2-3 วัน โดยผสมน้าใส่บัวราด ไปประมาณ 7-10 วัน จะเกิดเส้นใยสีขาวปก
ทางดินหรือผสมปล่อยไปกับระบบน้าเพื่อป้องกัน คลมุ ท่ัววัสดุ
โรคที่อยู่ในดิน เช่น โรครากเน่า โคนเน่า เป็นต้น
ส่วนใหญ่มักจะมีปัญหาในช่วงที่สภาพอากาศมี
ความช้ืนฝนตกชุกซ่ึงเป็นสาเหตุของการเกิดโรคได้
ง่ายเราจึงป้องกันเพ่ือไม่ให้เกิดการระบาดภายใน
แปลงปลกู ต่อไปได้ หรอื อาจจะใชว้ ธิ ีปลูกพืชชนิดอื่น
สลบั

88 เทคนิคการปลูกผักสลัดสาหรับมอื ใหม่แบบจับมือทา : ไรค่ ุณพ่อ

E การเก็บเกยี่ ว/การปฏิบตั ิหลังการเกบ็ เกยี่ ว

การเก็บเก่ียว ผักสลัดต้องเก็บเกี่ยวใสอายุ การปฏิบัติหลังการเก็บเกี่ยว หลังจากตัด
ท่ีพอเหมาะไม่เกิน 40-45 วัน หากเก็บที่อายุแก่ ผกั แล้วควรลา้ งทาความสะอาดผัก ตัดแต่งสว่ นที่เน่า
เกินไปจะทาให้ผักรสชาติขมไม่น่ารับประทาน การ เสียหรือผิดปกติออก หากจะนาไปจาหน่ายควรคัด
เก็บเกี่ยวผักช่วงเวลาที่ดีท่ีสุด คือ ช่วงเวลาเช้ามืด ขนาดของผักออกให้ได้ขนาดท่ีเท่ากัน ส่วนเคล็ดลับ
ก่อนพระอาทิตย์ขึ้น เพราะผักจะมีการดูดน้าสะสม ทางไรค่ ุณพอ่ ท่ที าให้ผกั มรี สชาตหิ วาน กรอบ ไมข่ ม
ในพืชมากท่ีสุด ทาให้น้าหนักดี อีกทั้งยังเป็นช่วงท่ี สามารถเก็บรักษาไว้ได้นานโดยที่ไม่เหี่ยว มีเทคนิค
อากาศไม่ร้อนจัดผักจึงไม่เห่ียวเฉา แต่หากเก็บเมื่อมี คือ การใช้ความเย็นในการน็อคผกั คือการใช้น้าแข็ง
แสงแดดอุณหภูมิจะสูงข้ึน พืชจะเริ่มคายน้า ผักจะ ละลายในน้าท่ีสะอาดให้เป็นน้าเย็นท่ีอุณหภูมิ 5
เรมิ่ เห่ียวนา้ หนกั กจ็ ะลดลงไปด้วย องศาเซลเซียส จากน้ันนาผักท่ีล้างน้าสะอาดแล้วจุม่
ลงในน้า 10-30 วินาที ยกขึ้นสะเด็ดน้า แล้วค่อย
นาไปบรรจุลงในถุงหรือบรรจุภัณฑ์ที่เตรียมไว้และ
ควรเก็บในห้องเหน็ เพ่ือความสดใหม่ของผกั