g]kfn ;/sf/ lzIff dGqfno kf7\oj|md ljsf; s]Gb| eQmk'/af6 :jLs[t
;'gufef
g]kfnL Jofs/0f !
;Dkfbs ;/n l;4fGt
cfudgfTds ljlw
k|eftL ls/0f
afns]Gb|L l;sfO
cfsif{s lrq
n]vs
kof{Kt pbfx/0f
gf/fo0f lg/f;L oy]i6 cEof;
bLks zdf{ l;h{gfTds n]vg
gfd : .................................................................
sIff : .......................... ;]S;g : ......................
ljBfno : ..........................................................
cleefjssf] kmf]g g+= : .........................................
;'gufef
g]kfnL Jofs/0f !
;Dkfbs M k|eftL ls/0f
[email protected]
n]vs M gf/fo0f lg/f;L
[email protected]
bLks zdf{
[email protected]
k|sfzs M lu|g a'S;
nlntk'/, g]kfn
;jf{lwsf/ M ;Dkfbs tyf n]vsx¿df
;+:s/0f M lj=;+= @)&$ klxnf]
lj=;+= @)&% bf];|f] kl/dflh{t
lrqfª\sg M k|sfz ;dL/
u|flkmS; M kmf]s; sDKo'6/,
[email protected]
d'b|0f M g]kfndf
k"j{syg
efiff lzIf0fsf nflu kf7\ok':ts cfwf/ ;fdu|Lsf] ¿kdf /x]sf] x'G5 . kf7\ok':ts l;sfOsf] dfu{bz{s xf] .
o;n] kf7\oj|mdn] lgb]{zg u/]sf] p2]Zo k|flKtsf nflu ;fy{s e"ldsf v]N5 . efiff l;sfOsf] cfwf/ Jofs/0f xf] .
Jofs/0f l;sfOnfO{ k|efjsf/L agfpg] k':ts ;/n / k|efjsf/L x'g'k5{ . oxL dfGotfdf /x]/ tof/ kfl/Psf]
;'gufef g]kfnL Jofs/0f z[ª\vnf xfd|f] nfdf] ;dosf] lzIf0f cg'ejsf cfwf/df ljBfyL{sf] dgf]lj1fg /
?lrdf cfwfl/t /x]/ tof/ kfl/Psf] 5 . sIff sf]7fdf cWofkgsf j|mddf b]vfkg]{ ;d:ofx¿sf] klxrfg
u/L ltgsf] lg/fs/0fsf] pkfosf] ¿kdf of] k':ts tof/ kfl/Psf] 5 . l;sfO k|efjsf/L agfpg l;sf?sf]
?lr tyf dgf]lj1fgsf] lgs6 /x]/ lrq, sljtf tyf syf cflbsf dfWodaf6 ljleGg Jofs/0fsf cK7\of/f
lgodx¿nfO{ klg ;/n agfP/ k|:t't ul/Psf] 5 . k':ts pbfx/0f lzIf0fsf] cjwf/0ffdf /x]/ n]lvPsf]
5 . o;df eflifs l;sfOsf j|mddf b]vfkg]{ ljleGg ;d:ofx¿ klxrfg u/L To;sf] ;/n Joj:yfkgdf oxf“
ljz]if hf]8 lbOPsf] 5 . Jofs/0f l;sfOnfO{ /f]rs agfpg] s'/fdf xfdL a9L ;r]t ePsf 5f}F . k':tsnfO{
lzIfs / ljBfyL{ b'j}sf nflu pkof]uL agfpg w]/} k|of; u/]sf 5f}F . k':ts dfq ;a}yf]s xf]Og . sIffdf cg]s
k[i7e"ld / eflifs ;d'bfoaf6 cfPsf ljBfyL{x¿sf aLrdf lzIfssf] s]Gb|Lotf dxŒjk"0f{ x'G5 . o;sf nflu
k':tsnfO{ pkof]uL agfOPsf] 5 .
Jofs/0f z[ª\vnfsf] ¿kdf tof/ kfl/Psf] ;'gufef g]kfnL Jofs/0fdf ljleGg s'/fx¿df ljz]if hf]8
lbOPsf] 5 . of] k':ts kf7\oj|md ljsf; s]Gb|n] lgwf{/0f u/]sf] kf7\oj|mddf cfwfl/t eP/ n]lvPsf] 5 . o;df
lrq tyf pbfx/0fsf] dfWodaf6 l;4fGt l;sfOsf] k|rlnt j}1flgs dfWodnfO{ cFuflnPsf] 5 . af]l¹nf
l;4fGt tyf 3f]sGt] kf7sf] casf] l;sfOdf vf;} dxŒj 5}g . To;}n] l;4fGt 3f]sfpg]eGbf Jofjxfl/s
l;sfOdf hf]8 lbOPsf] 5 . 5l/tf] / k|fdfl0fs l;4fGt / Jofjxfl/s kf7 ;dfj]z u/L l;sfOsf] ?lr
cfslif{t ug]{ z}nL ckgfOPsf] 5 . Jofs/0fsf] cfwf/e"t dfGotfnfO{ cfTd;ft\ ub}{ ljBfyL{sf] eflifs
cleJolQm j[l4df hf]8 lbOPsf] 5 .
z[ª\vnfsf] ¿kdf tof/ kfl/Psf] k|:t't k':tsdf ;/naf6 hl6ntkm{sf] ofqf ul/Psf] 5 . ljBfyL{sf] pd]/,
jftfj/0f ljrf/ u/L ljBfyL{ s]lGb|t n]vg c“uflnPsf] 5 . Jojl:yt / ;/n kf7 ljGof; ul/Psf] 5 . lzIf0f
l;sfOsf j|mddf ljBfyL{nfO{ JolQmut tyf ;fd"lxs lj|mofsnfk u/fO{ l;sfOsf] cfwf/e"t p2]]Zo ug]{ u/L
k':ts tof/ kfl/Psf] 5 .
k':ts tof/ kfbf{ ljleGg k':tsx¿nfO{ ;Gbe{ ;fdu|Lsf] ¿kdf lnOPsf] 5 . k':tsnfO{ cflwsfl/s tyf
q'l6/lxt agfpg ;Sbf] k|of; ul/Psf] 5 . n]vgsf j|mddf ;'¹fj lbg'x'g] ljleGg ljBfnosf ljifo lzIfsx¿,
cfsif{s lrq agfpg] snfsf/ k|sfz ;dL/ tyf ;'Gb/ k[i7 ;+of]hg ug]{ kmf]s; sDKo'6/sf /d]z dxh{g
ljz]if wGojfbsf kfq x'g'x'G5 . k':ts k9]/ /rgfTds ;'¹fj lbg'x'g k|of]ustf{x¿df cg'/f]w 5 .
;Dkfbs tyf n]vsx¿
ljifo ;"rL
kf7 ! – :j/ j0f{ 5
kf7 @ – Jo~hg j0f{ 11
kf7 # – dfqf 17
kf7 $ – ;+o'St cIf/ 25
kf7 % – zAb 29
kf7 ^ – jfSo 33
kf7 & – jrg 38
kf7 * – lnª\u 44
kf7 ( – ljelSt 50
kf7 !) – s/0f cs/0f 55
kf7 !! – gfd 61
kf7 !@ – ;j{gfd 71
kf7 !# – ljz]if0f 76
kf7 !$ – lj|mof 83
kf7 !% – sfn 88
kf7 !^ – zAbe08f/ 95
l;h{gfTds n]vg
kf7 !& – k7g af]w 111
kf7 !* – lr7L n]vg 116
kf7 !( – ;+jfb n]vg 118
kf7 @) – cg'R5]b n]vg 123
! :j/ j0f{
c cf O O{
p pm C P
P] cf] cf} c+
cM
:j/ j0f{x¿ j|md};Fu n]v M
;'gufef g]kfnL Jofs/0f sIff ! 5
c cgf/
cf cfn'
O Ogf/
O{ O{Zj/
p pv'
pm pmg
6 ;'gufef g]kfnL Jofs/0f sIff !
C Clif
P Pstf/]
P] P]gf
cf] cf]vn
cf} cf}ifwL
c+ c+z'
cM cM
;'gufef g]kfnL Jofs/0f sIff ! 7
cEof;
!= :j/ j0f{ k|of]u ePsf tnsf zAbx¿ cfjfh lgsfn]/ k9 M
ca c´ cgf/ c;n cfdf
cfsfz cf? cfn' cfh Ogf/
Ond Ogfd Onfd Onfsf O{z
O{Zj/ pv' pm pmg C0f
Clif Ct' Ps Pp6f P]gf
cf]vn cf]v/ cf]8f/ cf]bfg cf}hf/
cf}ifwL cf}nf] c+z'
@= wsf]{ tfg]/ lrq;Fu ldNg] zAbsf] hf]8f ldnfpm M
cf}ifwL
cdnf
cf]bfg
pv'
P]gf
Ogf/
8 ;'gufef g]kfnL Jofs/0f sIff !
#= lrq x]/ clg vfnL 7fpFdf ldNg] :j/ j0f{ /fv M
========= gf/ ========= dnf ========= bfg ========= v'
========= g ========= sfz ========= lif ========= df
$= tnsf] tflnsfdf kf“r kf“r zAb n]v M
cfsf/- f _ Osf/ - l _ psf/ - ' _ cf]sf/ - f] _ cf}sf/ - f} _
nfu]sf nfu]sf nfu]sf nfu]sf nfu]sf
%= tnsf] lrq x]/ clg zAb agfP/ vfnL 7fp“df n]v M
k"m
gf zf
ef sfz
cf
sf/ h
n' df
1f
;'gufef g]kfnL Jofs/0f sIff ! 9
^= tnsf pN6f]kfN6f] cIf/nfO{ ldnfP/ zAb agfpm M
vcf]n 8fcf]/
gfP] /Ogf
nc; gfc/
&= tnsf :j/ j0f{x¿sf] j|md ldnfP/ n]v M
c O cf O{ c+ p C
P pm P] cM cf} cf]
*= tnsf j0f{x¿af6 aGg] zAb n]v M
c cf
O O{
p pm
P P]
cf] cf}
kf7 k"/f u/]sf] ldlt ljBfyL{sf] :t/ lzIfssf] ;xL
10 ;'gufef g]kfnL Jofs/0f sIff !
@ Jo~hg j0f{
uLt – gj/fh nD;fn
tnsf] uLt sIffdf ;a}n] no xfn]/ ufcf] M
s v u 3 ª
d]/L Kof/L dfd'sf]
Kof/f] 5f]/f] d .
r 5 h ´ `
;fgf] ;fgf] afa" d
ca 7"nf] ePF .
6 7 8 9 0f
;a} hgf eG5g\
7d7d cl3 a9 .
t y b w g
lstfa, ¹f]nf af]s]/
slt /fd|f] d .
k km a e d
dnfO{ s;n] af]nfof]
s] eg]sf] xF <
dflysf] uLtdf gLnf] cIf/df n]lvPsf j0f{x¿ Jo~hg j0f{ x'g\ . Jo~hg j0f{
c¿ klg 5g\ . uLtdf 5'6]sf Jo~hg j0f{x¿ s]s] /x]5g\, a'¹ M
;'gufef g]kfnL Jofs/0f sIff ! 11
s v u 3 ª
r 5 h em `
6 7 8 9 0f
t y b w g
k km a e d
o / n j
z if ; x
If q 1
12 ;'gufef g]kfnL Jofs/0f sIff !
tnsf lrqx¿ x]/ clg ltgsf] tn lbOPsf] gfd k9 M
snd v/fof] udnf 3/
gª r/f 5x/f h/fof]
¹G8f 6k 78]p/f] 8d?
9sgL jf0f t/fh' y/d;
;'gufef g]kfnL Jofs/0f sIff ! 13
b/fh wg'if gl/jn k/]jf
kmnk"mn a; es'G8f] ds}
o1 /a/ nx/f jg
zAbsf]z if6\sf]0f ;x/ xnf]
IfqL lqsf]0f 1fgL
14 ;'gufef g]kfnL Jofs/0f sIff !
Jo~hg j0f{af6 ag]sf zAbx¿ cfjfh lgsfn]/ k9 M
sk sn snz vn vt va/ un
ukm uha 3/ 3g 3636 gª /ª
rs rn rds 5t 5n 5d5d hu
hn hgs ¹/ ¹ds ¹d¹d 6k 6s
6xn 7u 7x/ 8/ 8an 9s 9n
s0f u0f z/0f t/ tn t/n yn
y/ yk36 b/ bds bdsn wg ws
w/w/ g/ ge gh/ gx/ kn k/
k;n k/k/ kmn km/km/ a; an avt
ej en ehg enen dg dn dnd
oz odg /; /x/ /ut nt nIf0f
nug jg jw jrg jhg z/ zj
;a ;s; ;x/ ;nud xs xn xjg
Ifo Ift sIf kq gq ;q o1
cEof;
!= tnsf j0f{x¿ klxnf cfpg] cfwf/df j|md ldnfP/ n]v M
g a km 9 e d 6 7 b 8 0f t y w k
@= vfnL 7fp“df ldNg] cIf/ e/]/ zAb agfpmM
========= ========= ========= =========
j g x g t h' s z
========= ========= ========= =========
h of] ; O{ s d b h
========= ===== ===== ========= =========
k jf km k"m v / s n
;'gufef g]kfnL Jofs/0f sIff ! 15
#= tnsf j0f{x¿af6 aGg] rf/rf/ j6f zAbx¿ n]v M
s v r h 6 x
$= tnsf] lrqdf lbOPsf cIf/x¿af6 zAb agfpm M
d
w h
v g 6
k u
t
%= tnsf lrq x]/ clg ltgsf] gfd n]v M
16 ;'gufef g]kfnL Jofs/0f sIff !
# dfqf
:j/ j0f{x¿ Jo~hg j0f{df hf]l8Pkl5 cIf/ aG5 . :j/ j0f{x¿nfO{ a'¹fpg]
vf; lrÅg x'G5g\ . tL lrÅg dfqf x'g\ .
cf f P ]
O l P] }
O{ L cf] f]
p ' cf} f}
pm " c+ +
C [ cM M
;'gufef g]kfnL Jofs/0f sIff ! 17
tnsf] lrq x]/ / ltgsf] tn lbOPsf gfdx¿ Wofg lbP/ k9 M
5ftf lxdfn lbbL ss/ ;"o{
'
'
si0f s/f k};f ef]6f] sf}jf
]
[
Jo~hg j0f{df dfqfx¿ o;/L hf]l8G5g\, Wofg lbP/ x]/ M
s ± cf ˜ sf s ± O ˜ ls s ± O{ ˜ sL
s ± p ˜ s' s ± pm ˜ s" s ± C ˜ s[
s ± P ˜ s] s ± P] ˜ s} s ± cf] ˜ sf]
s ± cf} ˜ sf} s ± c+ ˜ s+ s ± cM ˜ sM
of] klg ofb /fv x} ∕
:j/ j0f{x¿ x|:j / bL3{ u/L b'O{ k|sf/sf x'G5g\ .
x|:j – O, p, x|:j dfqf – l, '
bL3{ – O{, pm, bL3{ dfqf – L, "
18 ;'gufef g]kfnL Jofs/0f sIff !
ljleGg dfqf nfu]sf tnsf zAbx¿ cfjfh lgsfn]/ k9 M
cfsf/ -f_ sfsf dfdf 5ftf kfkf rfrf gfgf gftf
Osf/ -l _ lstfa lxdfn ldng lzlz/ ldlt ltly ldng
O{sf/ - L _ kfgL gfgL kftL hftL ;fyL uLt ;Ltf
psf/ - '_ s's'/ 9's'/ d'h'/ ;'Fu'/ r's'n aª\u'/ ;'n'n'
pmsf/ - " _ k"0f{ e"t r"0f{ d"n s"n z"n w"t{
Psf/ - ]_ s]6f s]/f t]t] n]n] ;]t] v]t e]6
P]sf/ - }_ P]gf y}nf d}nf 3}nf 3}F6f 5}6L r}t
cf]sf/ - f]_ sf]7f d]/f] t]/f] xf]rf] kmf]6f] df]6f] ef]6f]
cf}sf/ - f}_ ;f}uft ;f}/e xf};nf /f}tx6 sf}jf kf}jf 6f}jf
c+sf/ - + _ ;+;f/ ;+xf/ ;+jfb s+z x+; j+z c+z
afx|v/L
Jo~hg j0f{df dfqfx¿ o;/L hf]l8G5g\, Wofg lbP/ x]/ M
s ± c ˜ s s ± f ˜ sf s ± l ˜ ls
s ± L ˜ sL s ± ' ˜ s' s ± " ˜ s"
s ± ] ˜ s] s ± } ˜ s} s ± f] ˜ sf]
s ± f} ˜ sf} s ± + ˜ s+ s ± M ˜ sM
;'gufef g]kfnL Jofs/0f sIff ! 19
s sf ls sL s' s" s] s} sf] sf} s+ sM
v vf lv vL v' v" v] v} vf] vf} v+ vM
u uf lu uL u' u" u] u} uf] uf} u+ uM
3 3f l3 3L 3' 3" 3] 3} 3f] 3f} 3+ 3M
ª ªf lª ªL ª' ª" ª] ª} ªf] ªf} ª+ ªM
r rf lr rL r' r" r] r} rf] rf} r+ rM
5 5f l5 5L 5' 5" 5] 5} 5f] 5f} 5+ 5M
h hf lh hL h' h" h] h} hf] hf} h+ hM
´ ´f l´ ´L ´' ´" ´] ´} ´f] ´f} ´+ ´M
6 6f l6 6L 6' 6" 6] 6} 6f] 6f} 6+ 6M
7 7f l7 7L 7' 7" 7] 7} 7f] 7f} 7+ 7M
8 8f l8 8L 8' 8" 8] 8} 8f] 8f} 8+ 8M
9 9f l9 9L 9' 9" 9] 9} 9f] 9f} 9+ 9M
0f 0ff l0f 0fL 0f' 0f" 0f] 0f} 0ff] 0ff} 0f+ 0fM
t tf lt tL t' t" t] t} tf] tf} t+ tM
y yf ly yL y' y" y] y} yf] yf} y+ yM
b bf lb bL b' b" b] b} bf] bf} b+ bM
w wf lw wL w' w" w] w} wf] wf} w+ wM
20 ;'gufef g]kfnL Jofs/0f sIff !
g gf lg gL g' g" g] g} gf] gf} g+ gM
k kf lk kL k' k" k] k} kf] kf} k+ kM
km kmf lkm kmL k'm k"m km] km} kmf] kmf} km+ kmM
a af la aL a' a" a] a} af] af} a+ aM
e ef le eL e' e" e] e} ef] ef} e+ eM
d df ld dL d' d" d] d} df] df} d+ dM
o of lo oL o' o" o] o} of] of} o+ oM
/ /f l/ /L ? ¿ /] /} /f] /f} /+ /M
n nf ln nL n' n" n] n} nf] nf} n+ nM
j jf lj jL j' j" j] j} jf] jf} j+ jM
z zf lz zL z' z" z] z} zf] zf} z+ zM
if iff lif ifL if' if" if] if} iff] iff} if+ ifM
; ;f l; ;L ;' ;" ;] ;} ;f] ;f} ;+ ;M
x xf lx xL x' x" x] x} xf] xf} x+ xM
If Iff lIf IfL If' If" If] If} Iff] Iff} If+ If
q qf lq qL q' q" q] q} qf] qf} q+ qM
1 1f l1 1L 1' 1" 1] 1} 1f] 1f} 1+ 1M
;'gufef g]kfnL Jofs/0f sIff ! 21
cEof;
!= tn elgPcg';f/sf kf“rkf“r j6f zAbx¿ n]v M
s= cfsf/ - f _ nfu]sf zAbx¿
v= x|:j Osf/ - l _ nfu]sf zAbx¿
u= bL3{ O{sf/ - L _ nfu]sf zAbx¿
3= x|:j psf/ - ' _ nfu]sf zAbx¿
ª= bL3{ pmsf/ - " _ nfu]sf zAbx¿
22 ;'gufef g]kfnL Jofs/0f sIff !
r= Psf/ nfu]sf - ]_ zAbx¿
5= P]sf/ - }_ nfu]sf zAbx¿
h= cf]sf/ - f] _ nfu]sf zAbx¿
¹= cf}sf/ - f} _ nfu]sf zAbx¿
@= pbfx/0fdf lbOPh:t} tnsf zAbx¿af6 j0f{x¿ 5'6\ofP/ n]v M
g]kfn – g ± P ± k ± cf ± n
s_ lxdfn –
v_ cf}hf/ –
u_ s]/fp –
3_ s'v'/f –
ª_ lbbL –
;'gufef g]kfnL Jofs/0f sIff ! 23
#= :j/ j0f{sf] 7fp“df dfqf /fv]/ zAb agfpm M
h:t} M s ± cf} ± ; ± O{ Ö sf};L
s_ s ± P ± 6 ± cf] ˜
v_ a ± O ± x ± cf ± g ˜
u_ cf} ± if ± w ± O{ ˜
3_ k ± P] ± ; ± cf ˜
ª_ ; ± p ± g ± O ± t ± cf ˜
$= tnsf j0f{x¿sf] afx|v/L n]v M
s
r
6
t
k
%= tnsf lrq x]/ clg ltgsf] gfd n]v M
kf7 k"/f u/]sf] ldlt ljBfyL{sf] :t/ lzIfssf] ;xL
24 ;'gufef g]kfnL Jofs/0f sIff !
$ ;+o'St cIf/
tnsf lrqx¿ Wofg lbP/ x]/ M
¹G8f a'4 bGt cª\u'/ 306
dflysf lrq;Fu lbOPsf /ª\lug cIf/x¿ ;+o'St cIf/ x'g\ .
tnsf ;+o'St cIf/af6 ag]sf zAbx¿ cfjfh lgsfn]/ k9 M
eSt /St dVv 6Ss ;Gt bGt elSt h'lSt o'lSt
x8\8L /b\bL d§L u§L zlSt xfQL ‰ofDd 8\ofDd UjfDd
k§ ;':t ;'?Kk ´'?Kk SjfKk VjfKk Rjf§ 5Ss lbSs
dfq ;q k|flKt 3'FSs ;'FSs km'Q hDd} zDe' zª\s/
l/St l;Q} jfNn hlGh/ dlGb/ ;'k'Ss ‰ofDd r§ ´f]Ssf
6G6f 8G7f k§L kmNofs 8f]Ndf zfGt j|mflGt sflGt /fd|f]
rfd|f] sfd|f] 5fq ;"lSt kq l/6\7f] d'lSt l7Ss 306f
of] klg ofb /fv x} ∕
If, q, 1, ;+o'St cIf/ x'g\ .
B, å, §, ¶, Q, 4, 2 cflb klg ;+o'St cIf/ x'g\ . oL o;/L ag]sf
x' G5g\ M
B ˜ b\o å ˜ b\j § ˜ 6\6 · ˜ ª\u ß ˜ b\d
¶ ˜ 6\7 Q ˜ Tt 4 ˜ b\w 2 ˜ b\b ° ˜ ª\s
;'gufef g]kfnL Jofs/0f sIff ! 25
cEof;
!= tnsf dWo] ;+o'St cIf/n] ag]sf] zAbdf uf]nf] 3]/f nufpm M
s_ sfd xfd|f] xfdL lbg ;do
v_ lxdfn lstfa ;lxb zDe' ;x/
u_ cf]vn vGtL z'e k'n k'hf/L
3_ ;f]nf k'0o uLt hgfj/ cfzf
ª_ nf}sf t'nf kxf8 ¹f]Ssf g]kfnL
@= tnsf] afs;af6 ;+o'St cIf/ nfu]/ ag]sf zAb lrg]/ n]v M
;Gtlt, /f]u, d]n, ;+:sf/, lxt, afª\uf], wf]sf, xf/, aª\ufn, xf]rf], rf]nf,
lhGbuL, dfOt, Hofb}, ljrf/, nª\sf, df;, 9nfg, kf]n, rSs', ;'dg, sfn,
Ejfª, l/Qf], kb, zf]ef, kª\vf, /f]bL, kvf{n, vk{g, zª\s/, ;k{, dfs'/f]
#= tnsf zAbx¿ zLif{scg';f/ vfnL 7fpFdf e/ M
;"o{d'vL, OGb|sdn, /f]Nkf, x'Dnf, ;okqL, h'Dnf, kfNkf, n'lDagL, km;L{,
leG8L, EofG6f, Kofh, rDkf, KofpnL, kfn'ª\uf]
k"mnsf gfd t/sf/Lsf gfd 7fp“sf gfd
26 ;'gufef g]kfnL Jofs/0f sIff !
%= tnsf zAbx¿ Wofg lbP/ x]/ clg ldNg] lrqsf] d'lg n]v M
¹G8f a'4 dl:hb u'Daf
cª\u'/ r:df l/S;f ln:g'
aGb's gS;f aGbf zª\v
kª\vf ;'Gtnf afR5f rª\uf
$= tnsf] cg'R5]b Wofg lbP/ k9 M
d]/f] gfd 8f]Ndf xf] . d sIff Psdf k9\5' . d y'k|} :yfgx¿df 3'Dg
uPsL 5' . d}n] hª\un klg b]v]sL 5' . hª\undf y'k|} kz'kG5Lx¿
x'G5g\ . AjfF;f], :ofn, xfQL h:tf hgfj/x¿ hª\undf 3'D5g\ . dnfO{
3/leq x'g] lgs} w]/} ;fdu|Lx¿sf] gfd yfxf 5 . 3/df ufu|f], £ofDkf],
8]SrL, kGo', lksf{, s';L{, u'Gb|L h:tf ;fdu|Lx¿ x'G5g\ .
;'gufef g]kfnL Jofs/0f sIff ! 27
dflysf] cg'R5]baf6 ;+o'St cIf/af6 ag]sf zAbx¿ l6k]/ n]v M
============ ============ ============ ============ ============
============ ============ ============ ============ ============
============ ============ ============ ============ ============
============ ============ ============ ============ ============
============ ============ ============ ============ ============
^= lrq x]/]/ zAb;Fu hf]8f ldnfpm M
Rofª\u|f
dfG5]
rDrf
O{Zj/
pNn"
;"o{
8fS6/
kN6g
kª\vf
xfQL
kf7 k"/f u/]sf] ldlt ljBfyL{sf] :t/ lzIfssf] ;xL
28 ;'gufef g]kfnL Jofs/0f sIff !
% zAb
Wofg lbP/ x]/ M
efO :s'n hfG5
d cfFk vfG5'
dfly lrq;Fu} lbOPsf efO, :s'n, hfG5, d, cfFk, vfG5' zAb x'g\ .
cIf/ jf cIf/x¿sf] ;d"xaf6 zAb aG5 .
zAb Ps cIf/sf] klg x'G5 . PseGbf a9L cIf/sf klg x'G5g\ .
Ps cIf/ M d, tF, pm, of], sf], hf], kf], jf, ls, v} ===
b'O{ cIf/ M ltdL, xfdL, 5ftf, sfsf, sf};L, sf}jf, 9f]sf, yfn ===
tLg cIf/ M snd, lxdfn, g]kfn, lunf;, srf}/f, kf}/v, laxfg
rf/ cIf/ M l¹lnldnL, ;nud, kf7zfnf ===
kf“r cIf/ M nfnLu'/fF;, gLnsdn, r/fr'?ª\uL, nlntk'/, l;Gw'kfNrf]s ===
5 cIf/ M xjfO{hxfh, sfe|]knfGrf]s, dx]Gb|gu/ ===
;'gufef g]kfnL Jofs/0f sIff ! 29
of] klg ofb /fv x} ∕
cy{ glbg] cIf/ zAb x'“b}g .
v, r, h, 6, a cflb cIf/ x'g\, zAb xf]Ogg\ .
cy{ glbg] cIf/x¿sf] ;d"xaf6 zAb aGb}g .
dLxf, vs, /;x, dn;u cflb zAb xf]Ogg\ .
cIf/ jf cIf/x¿sf] ;d"xaf6 cy{ cfof] eg] dfq
zAb x'G5 .
d, tF, pm, snd, cf}ifwL, g]kfn ===
lstfa /fd|f] lrq cfdf
zAb x'g\ kfgL k/]/ af6f] lxnf]
eof] 3/df cufl8 cfFug
atfs d|f]/f qr dfcf
zAb xf]Ogg\ lgkf /k/] 6f]af nf]lx
of]e /df3 ufl8c gucfF
tnsf] ;+jfb Wofg lbP/ k9 M
u'?cfdf M cy{ lbg] cIf/ jf cIf/x¿sf] ;d"xnfO{ s] elgG5 < ltdL eg t
/f]zg .
/f]zg M zAb elgG5, u'?cfdf .
u'?cfdf M zAbdf slt j6f cIf/ x'G5g\ < ;lrtf ltdL eg t .
30 ;'gufef g]kfnL Jofs/0f sIff !
;lrtf M zAb Ps cIf/sf] klg x'G5 / PseGbf a9L cIf/sf] klg x'G5 .
u'?cfdf M w]/} /fd|f] . zAb x'g s] x'g'k5{, /f]zg <
/f]zg M cy{ x'g'k5{ u'?cfdf .
u'?cfdf M zAbdf cfPsf cIf/x¿nfO{ Pp6} l8sf]df n]Vg'k5{ x} .
‘ls ;f g’ o;/L n]Vg'x'Fb}g . ‘ls;fg’ o;/L n]Vg'k5{ . ltdLx¿n]
a'ˆof} t <
b'j} M a'ˆof}F, u'?cfdf .
u'?cfdf M :ofaf; .
cEof;
!= tnsf] afs;af6 zAbx¿ lrg]/ n]v .
u'?cfdf, lwifsf}, nkfg], 8d?, /ut, ?d8, skf;, v}sf]sf, lstfa,
gfl;k, kl;gf, sIflz, lzIff, 1fIf, efufg, ;'gufef
@= vfnL 7fp“df ldNg] zAb e/ M
==============
s_ cIf/ jf cIf/x¿sf] af6 zAb aG5 .
==============
v_ ‘xjfO{hxfh’ zAbdf j6f cIf/ 5g\ .
==============
u_ zAb aGg cIf/ jf cIf/ ;d"xn] lbg'k5{ .
==============
3_ zAbdf ePsf cIf/x¿nfO{ Pp6} df n]Vg'k5{ .
;'gufef g]kfnL Jofs/0f sIff ! 31
#= tnsf lrq x]/ clg s] s] b]Vof}, vfnL sf]7fdf zAbx¿ e/ M
oL zAbx¿sf] ;xof]u lng ;S5f} .
afbn, kfgL, r:df, ;6{, xft, emG8f, ;]n, d]hf, emf]nf, 6fO{,
h'Qf, xft, k|ms, l/ag, afns, s]6f, s]6L, kfOG6
32 ;'gufef g]kfnL Jofs/0f sIff !
$= tnsf cIf/x¿ hf]8]/ zAb agfpm M
s_ lx ± ;f ± a ˜
v_ lz ± If ± s ˜
u_ k ± lx ± nf] ˜
3_ sL ± lt{ ± k' ± / ˜
ª_ sf ± 7 ± df ± 8f}F ˜
r_ ;' ± gf} ± nf] ˜
%= tnsf zAbx¿ slt cIf/n] ag]sf 5g\, lrg M
kf7zfnf ˜ srf}/f ˜
sf}jf ˜ nfnLu'/fF; ˜
dx]Gb|gu/ ˜ lxdfn ˜
^= tnsf lrqx¿ x]/ clg ldNg] zAb n]v M
kf7 k"/f u/]sf] ldlt ljBfyL{sf] :t/ lzIfssf] ;xL
;'gufef g]kfnL Jofs/0f sIff ! 33
^ jfSo
tnsf lrqx¿ Wofg lbP/ x]/ M
d u[xsfo{ u5'{ . pm cfFk vfG5 . ufO{n] 3fF; vfof] .
rª\uf p8\of] . u'?cfdf cfpg'eof] . r/f p8\of] .
alxgL xfF;L . a'af dlGb/ hfg'x'G5 . lunf;df b"w 5 .
dflysf lrqx¿;Fu lbOPsf jfSox¿ cfjfh lgsfn]/ k9 .
34 ;'gufef g]kfnL Jofs/0f sIff !
zAbx¿sf] ;d"xaf6 vf; cy{ lg:sG5 eg] To:tf] zAbx¿sf] ;d"xnfO{
jfSo elgG5 .
tnsf jfSox¿ k9 M
pm xfF:5 . ltdL 3/ hfG5f} .
d}n] sfd u/]F . xfdL ¿v /f]K5f}F .
ltdLx¿ Ps sIffdf k9\5f} . u'? cfpg'eof] .
lgh{nf /fd|/L gfR5] . ltdL stf uof} <
pd]zn] km'6an v]Nof] . r/f] u'F8df a:5 .
ufO{n] b"w lbG5 . pm 3f]8f r9\5 .
of] klg ofb /fv x} ∕
b'O{ jf b'O{ eGbf a9L zAbx¿sf] ;d"xaf6 jfSo aG5 .
zAbx¿ eP/ dfq jfSo x'Fb}g .
jfSo x'g zAbx¿sf]
;d"xn] cy{ lbg'k5{ . 3/ /fd ef]ln
hf ltdL kf7
xf] s]6f] d
d uLt ufpF5' .
d vfgf vfG5' . zAbx¿sf] o:tf]
pm ljBfyL{ xf] . ;d"x jfSo xf]Og .
zAbx¿sf] o:tf] ;d"x jfSo xf] .
jfSo k"/f ePkl5 jfSox¿ ldn]/
k"0f{lj/fd lbg'k5{ . cg'R5]b aG5 .
;'gufef g]kfnL Jofs/0f sIff ! 35
cEof;
!= ldNbf] zAb /fv]/ vfnL 7fp“ e/ M
==================
s_ zAbx¿sf] af6 jfSo aG5 .
==================
v_ jfSo aGg zAbx¿sf] ;d"xn] lbg'k5{ .
==================
u_ jfSo k"/f ePkl5 lbg'k5{ .
==================
3_ jfSox¿ ldn]/ aG5 .
@= tnsf zAb ;d"xaf6 jfSox¿ lrg clg jfSosf] k5fl8 /]hf
-á_ nufpm M
s_ xfdL ljBfno hfG5f}F .
v_ k9]/ ltdL stf
u_ xfdL ;a} g]kfnL xf}F .
3_ cfFk xl/of] crf/ dL7f]
ª_ ;fgf a:5g\ gfgLx¿
r_ d ljBfyL{ x'F .
#= tnsf zAbx¿nfO{ pN6f]kfN6f] kf/]/ jfSo agfpm M
s_ vfG5f} ltdL eft .
v_ xf] d]/f] g]kfn b]z .
36 ;'gufef g]kfnL Jofs/0f sIff !
u_ 5 lstfa 6]a'ndfly .
3_ ksfpFb} eft ;ljtf 5] .
ª_ xfdL u5f}{+ u[xsfo{ .
$= tnsf zAbx¿nfO{ jfSodf k|of]u u/ M
h:t} M ¹f]nf M d]/f] ¹f]nf ;fgf] 5 .
s_ snd
v_ ;fyL
u_ k9\5f}F
3_ xl/of]
ª_ b]v]/
%= tnsf] tflnsfaf6 jfSo agfpm M
d k9\5' .
xfdL k9\5f}F .
tF k9\5;\ .
g]kfnL
ltdL k9\5f} .
Jofs/0f
tkfO{+ k9\g'x'G5 .
pm k9\5 .
pgLx¿ k9\5g\ .
;'gufef g]kfnL Jofs/0f sIff ! 37
jfSox¿ ldn]/ cg'R5]b aG5 .
tnsf] cg'R5]b sIffdf cfjfh lgsfn]/ k9 M
d]/f] gfd l;dn xf] . d Ps sIffdf k9\5' . d cfdf;Fu ljBfno hfG5' .
d]/f] ljBfnodf w]/} hgf ;fyLx¿ 5g\ . u'? / u'?cfdfx¿ xfdLnfO{
w]/} dfof ug'{x'G5 . u'?x¿ k9fpg'x'G5, v]nfpg'x'G5 . xfdL ljBfnodf
ufpF5f}F, gfR5f}F . xfdL ljBfnodf w]/} /dfOnf] u5f}{+ .
d]/L cfdf zLif{sdf cg'R5]b n]v M
d]/L cfdf
kf7 k"/f u/]sf] ldlt ljBfyL{sf] :t/ lzIfssf] ;xL
38 ;'gufef g]kfnL Jofs/0f sIff !
& jrg
tnsf lrq x]/ clg ;“u} lbOPsf zAbx¿ Wofg lbP/ k9 M
¹G8f ¹G8fx¿ k"mn k"mnx¿
k'tnL k'tnLx¿ 38L 38Lx¿
8fnf 8fnfx¿ 3/ 3/x¿
lstfa lstfax¿ cfFk cfFkx¿
;'gufef g]kfnL Jofs/0f sIff ! 39
dflysf lrqdf cfPsf ¹G8f, k'tnL, 8fnf], lstfa h:tf zAbx¿n] Pp6f
dfq ;ª\VofnfO{ hgfPsf 5g\ eg] ¹G8fx¿, k'tnLx¿, 8fnfx¿, lstfax¿
h:tf zAbn] PseGbf a9L ;ª\VofnfO{ hgfPsf 5g\ .
jrg b'O{ k|sf/sf x'G5g\ M
Psjrg ax'jrg
s_ Psjrg M JolSt jf j:t'sf] Pp6f dfq ;ª\Vof a'¹fpg] zAb g} Ps
jrg xf] . h:t} M dlGb/, k"mn, 8f]sf], dfG5], eFu]/f], lxdfn, b]z, lstfa,
3/, ;'uf, k/]jf, 5ftf cflb .
v_ ax'jrg M JolSt jf j:t'sf] PseGbf a9L ;ª\Vof a'¹fpg] zAb g}
ax'jrg xf] . h:t} M dlGb/x¿, k"mnx¿, 8f]sfx¿, dfG5]x¿, eFu]/fx¿,
lxdfnx¿, b]zx¿, lstfax¿, 3/x¿, ;'ufx¿, k/]jfx¿, 5ftfx¿
cflb .
lzIfs ;fyL ¤ k':tsdf lbOPsf kl/efiffx¿ ljBfyL{nfO{ 3f]sfpg xf]Og . a'¹fpg ;lhnf] xf];\
eg]/ dfq kf7df kl/efiff /flvPsf x'g\ . o;nfO{ hfgsf/Lsf] ¿kdf dfq u|x0f ug'{xf]nf .
PsjrgnfO{ ax'jrg o;/L agfOG5 M–
s_ zAbsf] cGTodf x¿ yKg'k5{ . h:t}M
efO efOx¿
lxdfn lxdfnx¿
¿v ¿vx¿
v_ zAbsf] cGTodf cfPsf] cf]sf/nfO{ cfsf/df abn]/ x¿ yKg'k5{ .
h:t} M
s]6f] s]6fx¿
r/f] r/fx¿
8f]sf] 8f]sfx¿
40 ;'gufef g]kfnL Jofs/0f sIff !
of] klg ofb /fv x} ∕
jrgn] ;ª\Vof a'¹fpF5 .
Pp6f dfq ;ª\Vof a'¹fpg] zAb Psjrg xf] .
PseGbf a9L ;ª\Vof a'¹fpg] zAb ax'jrg xf] .
cEof;
!= sf]i7saf6 5fg]/ vfnL 7fpFdf ldNg] zAb e/ M
===============
s_ v]N5] -;bLIff, ;bLIffx¿_
===============
v_ vf]/df 5g\ . -afv|f], afv|fx¿_
===============
u_ /fd|/L k9\5f}F . -d, xfdL_
===============
3_ p8] . -r/f], r/fx¿_
===============
ª_ uf]7df a:5 . -ufO{x¿, ufO{_
===============
r_ /fd|f cfP . -s]6f, s]6fx¿_
===============
5_ gfR5g\ . -pm, pgLx¿_
===============
h_ dfjn uof] . -efO, efOx¿_
===============
¹_ cfsfzdf rlDsP . -tf/f], tf/fx¿_
===============
`_ csf]{ ;fn sIff b'O{df k9\g] 5g\ . -;fyLx¿, ;fyL_
@= tnsf zAbx¿nfO{ ax'jrgdf abn M
s's'/ 6f]kL la/fnf] s]6L
s's'/x¿
;'gufef g]kfnL Jofs/0f sIff ! 41
cfFvf rNnf gfª\nf] esf/L
s';L{ ;fyL af6f] d';f]
df5f] 5f]/f] 5f]/L 8f]sf]
#= tnsf zAbx¿nfO{ Psjrgdf abn M
s'v'/fx¿ lxdfnx¿ cfOdfO{x¿ s]6fx¿
s'v'/f]
r/fx¿ kf7fx¿ sndx¿ 8fnfx¿
cfFvfx¿ dflg;x¿ ljBfyL{x¿ e}F;Lx¿
afv|fx¿ a]x'nfx¿ hGtLx¿ dfdfx¿
$= ax'jrg zAb lrg]/ uf]nf] 3]/f nufpm M
df}/Lx¿ es'G8f] v]nf}gf Eofu'tf]
42 ;'gufef g]kfnL Jofs/0f sIff !
/]l8of] 9's'/x¿ 5fp/f] dfs'/f]
afFb/ ;fyL ;fdfg dlGb/x¿
r:df l;;fsnd lzIfsx¿ ljBfyL{
lrn k'tnLx¿ efF8f] uf]?
%= tnsf lrq;Fu ldNg] zAbx¿sf aLrdf hf]8f ldnfpm M
rNnf]
la/fnf]
e]8fx¿
e]8f]
rNnfx¿
tf/fx¿
tf/f
k/]jf
la/fnfx¿
k/]jfx¿
^= ltd|f] sIffsf]7fdf ePsf Psjrg / ax'jrg hgfpg]
;fdfgx¿sf] gfd n]v M
Psjrg ax'jrg
;'gufef g]kfnL Jofs/0f sIff ! 43
&= lrq x]/]/ gfd n]v M
*= tnsf] sljtf no xfn]/ k9 clg Psjrg / ax'jrgsf zAbx¿
tflnsfdf n]v .
cfFvfx¿ 7f]lSsG5g\ oL kfvfx¿ b]Vbf, Psjrg ax'jrg
v';L x'G5g\ cfdf, afaf d}n] k9\bfn]Vbf .
d':s'/fpF5' k"mnh:t} ;fyLx¿ e]6\bf,
af6f] sf6\5' xft ;dfO{ df]6/x¿ b]Vbf .
v]N5' lstfa,sfkL;Fu lrqx¿ sf]b}{,
vfGgF d t ;fyLefOsf] slxNo} vfhf rf]b}{ .
sfnf x'G5g\ bfFt eGg] rsn]6 vfFbf hfg,
306L nfP kfn] bfOn] aHof] /fi6«ufg .
uLt ufO{ gfR5' 5d5d dfbn'sf] tfndf,
sIff b'O{df k9\g] 5' d ca cfpg] ;fndf .
kf7 k"/f u/]sf] ldlt ljBfyL{sf] :t/ lzIfssf] ;xL
44 ;'gufef g]kfnL Jofs/0f sIff !
* lnª\u
tnsf lrq x]/ clg ;Fu} lbOPsf zAbx¿ Wofg lbP/ k9 M
efn] kf]yL s]6f] s]6L
a"9f] a"9L uf]? ufO{
a]x'nf a]x'nL /fFuf] e}F;L
af]sf] afv|f] afns aflnsf
;'gufef g]kfnL Jofs/0f sIff ! 45
dflysf lrqdf cfPsf efn], s]6f], a"9f], uf]?, a]x'nf, /fFuf], af]sf], afns
h:tf zAbn] k'lnª\unfO{ a'¹fPsf 5g\ eg] kf]yL, s]6L, a"9L, ufO{, a]x'nL,
e}F;L, afv|f], aflnsf h:tf zAbn] :qLlnª\unfO{ a'¹fPsf 5g\ .
lnª\u b'O{ k|sf/sf x'G5g\ M
k'lnª\u :qLlnª\u
!= k'lnª\u M efn] hflt a'¹fpg] zAbnfO{ k'lnª\u elgG5 .
@= :qLlnª\u M kf]yL hflt a'¹fpg] zAbnfO{ :qLlnª\u elgG5 .
tnsf zAbx¿ Wofg lbP/ k9 M
k'lnª\u :qLlnª\u k'lnª\u :qLlnª\u
a'af cfdf bfh' efph"
uf]? ufO{ kf7f] kf7L
legfh' lbbL ;;'/f ;f;"
/fFuf] e}F;L af]sf] afv|f]
;fnf] ;fnL dfdf dfOh"
sfsf sfsL s]6f] s]6L
a]x'nf] a]x'nL df]6f] df]6L
xfF:5 xfF:5] uof] uO{
46 ;'gufef g]kfnL Jofs/0f sIff !
k9\g] 5 k9\g] 5] xf]rf] xf]rL
sfG5f] sfG5L efGhf efGhL
u'? u'?df /fhf /fgL
b]j/ b]p/fgL nf]Ug] :jf:gL
k'?if dlxnf eFu]/f] eFu]/L
of] klg ofb /fv x} ∕
k'lnª\un] k'?if jf efn] hfltnfO{ a'¹fpF5 .
k'lnª\u Psjrg jf ax'jrg b'j} x'G5g\ .
:qLlnª\un] dlxnf jf kf]yL hfltnfO{ a'¹fpF5 .
:qLlnª\u klg Psjrg jf ax'jrg b'j} x'G5g\ .
cEof;
!= :qLlnª\u a'´fpg] zAbdf uf]nf] 3]/f nufpm M
/fhf afR5f] 5f]/f] lbbL
dfdf sfsf dfOh" legfh'
b]p/fgL b]j/ ;fnf] s]6f]
9f8] 5fp/f] la/fnf] bfh'
u'? efGhf u'?df a'af
;'gufef g]kfnL Jofs/0f sIff ! 47
@= tnsf k'lnª\u / :qLlnª\u zAbsf aLrdf hf]8f ldnfpm M
a]x'nf /fgL
;;'/f ;fnL
/fhf eFu]/L
b]j/ u'?df
;fnf] a]x'nL
eFu]/f] ;f;"
u'? b]p/fgL
nf]Ug] lbbL
legfh' e}F;L
/fFuf] :jf:gL
#= ;“u}sf] afs;df x]/ clg tnsf lrq;“u ldNg] zAb n]v M
s]6L, a'af, efn], ufO{,
kf]yL, uf]?, cfdf, s]6f
48 ;'gufef g]kfnL Jofs/0f sIff !
$= k'lnª\u a'´fpg] 5 j6f zAb n]v M
%= :qLlnª\u a'´fpg] 5 j6f zAb n]v M
^= tnsf] afs;df lbOPsf zAbx¿af6 k'lnª\u zAb lrg clg vfnL
sf]7fx¿df n]v M
lzlIfsf, a]x'nL, lzIfs, dfOh", k'?if, dfdf, lbbL, efGhL, a]x'nf],
dlxnf, efO, a'xf/L, kf]yL, efn], af3, e}F;L, al3gL, af7f], hfG5],
af7L, bfO, 5f]/L
;'gufef g]kfnL Jofs/0f sIff ! 49
&= vfnL 7fpFdf ldNg] zAb e/ M
================
s_ e}F;Ln] 3fF; . -vfO{, vfof]_
================
v_ cfO{ . -5f]/f], 5f]/L_
================
u_ cfpg'eof] . -a'af, efO_
================
3_ 3fFu/ nfpF5] . -efO, alxgL_
================
ª_ cfOg\ . -efGhL, efGhf]_
*= tnsf] sljtf no xfn]/ k9 clg :qLlnª\u / k'lnª\u hgfpg]
zAb 5'§f5'§} tflnsfdf n]v M
bfh', efO, lbbL, alxgL ;w}F ldNg'k5{ . k'lnª\u :qLlnª\u
cfdf,afaf, u'?dfnfO{ ;Ddfg ug'{k5{ ..
xh'/a'af eGg'x'G5, ‘5f]/L s:tL 1fgL’ .
xh'/cfdf eGg'x'G5, ‘skfn sf]/ gfgL’ ..
dfdf, dfOh", sfsf,sfsL cfpg'eof] 3/ .
clGdP5g\ 8f]nL r9L a]x'nf, a]x'nL k/ ..
afR5f], afR5L, kf7f], kf7L plk|mpk|mL gfr] .
p7\g'k5{ laxfg rfF8} ufpFdf efn] af;] ..
kf7 k"/f u/]sf] ldlt ljBfyL{sf] :t/ lzIfssf] ;xL
50 ;'gufef g]kfnL Jofs/0f sIff !