หนังสือพืชท้องถิ่นและพืชเศรษฐกิจ

1 CELERY
ผกั ป๋มิ ผักขา้ วปืน ผกั ปืน ฮงั่ ชงื่ ข่ึงฉ่าย

Apium graveolens L.
APIACEAE

เป็นพืชล้มลุก ลำต้นมีความสูงประมาณ 30 เซนติเมตร ลำต้นมีลักษณะกลวง มีกลิ่นหอม
ทั้งต้น ใบลักษณะของใบเป็นใบประกอบแบบขนนก ออกตรงข้ามกัน ใบสีเขียวอมเหลือง ใบย่อยมีลักษณะเปน็
รูปลิ่มหยัก ขอบใบหยักเป็นแฉกลึก แต่ละแฉกอาจจะเป็นรูปสามเหลี่ยมหรือรูปห้าเหลี่ยม ก้านใบยาวแผ่
ออกเป็นกาบ ดอกดอกมีขนาดเล็กสีขาว เป็นดอกสมบูรณ์เพศ ออกเป็นช่อแบบซี่ร่ม ตรงยอดดอกนั้นแผ่เป็น
รศั มี ผลมลี กั ษณะกลมรี สีนำ้ ตาล มขี นาดเล็กมาก และมีกลน่ิ หอม จะให้ผลเพียงครั้งเดยี ว

ตลาดสดท่วั ไปในลุ่มแมน่ ้ำโขง 8 จังหวดั
มีโพแทสเซียมสูง โซเดียม เส้นใยอาหาร สารโพลีฟีนอล ฟอสฟอรัส สรรพคุณ

ช่วยทำให้เจริญอาหาร กระตุ้นให้เกิดความอยากอาหาร ช่วยในการขยายตัวของหลอดเลือด ป้องกันโรคหัวใจ
ขาดเลือด ชว่ ยในการปรับสมดุลของกรดและดา่ งในเลือด ชว่ ยลดอาการอกั เสบ และปอ้ งกนั มะเร็ง เป็นยากลอ่ ม
ประสาท ช่วยในการนอนหลับ ช่วยรักษาโรคอัลไซเมอร์ ช่วยบำรุงหัวใจและรักษาโรคหัวใจ ช่วยในการทำงาน
ของระบบหมนุ เวียนต่าง ๆ ในรา่ งกายและช่วยลดอาการของโรคหอบหดื เป็นตน้

นำมาประกอบอาหาร
5-10 บาท

https://medthai.com, ผดิ พลาด! การอา้ งองิ ไฮเปอร์ลงิ ก์ไม่ถูกตอ้ งจาก https://jo-workman.com [25 เม.ย. 2022].

24

การสรา้ งฐานขอ้ มูลความหลากหลายทางทรัพยากรชีวภาพดา้ นเกษตรลุม่ น้ำโขง

1 CABBAGE

แขนงกะหลำ่

Brassica oleracea var. capitata

CRUCIFERAE

เปน็ พชื ล้มลกุ อายฤุ ดูเดียว ลำต้นมีลักษณะทรงกลม สูงประมาณ 25-45 เซนตเิ มตร เปลือก
ลำต้นมีสีขาว มีลักษณะเป็นข้อๆ ที่เกิดจากรอยแผลใบ รากกะหล่ำปลีประกอบด้วยรากแก้ว และมีรากแขนง
แตกออกด้านข้าง และรากฝอยบริเวณปลายราก ใบกะหล่ำปลีมีหลายสีขึ้นอยู่กับสายพันธุ์ เป็นส่วนที่นำมา
บรโิ ภค ใบจะแตกออกด้านข้างลำต้น เรยี งวนรอบลำต้น ผวิ ใบมีลักษณะเรยี บ ใบโคง้ งอเข้าตรงกลางหุ้มซ้อนกัน
แน่น เรยี กว่า “แขนงกะหล่ำปล”ี ทีม่ ลี กั ษณะกลม ค่อนข้างแบน กะหล่ำปลี 1 ต้น จะมีใบหอ่ หุ้มประมาณ 20-
40 ใบ หรือมากกวา่ ข้ึนอยู่กับขนาดหัว ดอกเปน็ ชอ่ เป็นดอกสมบูรณ์เพศที่มีเกสรตัวผู้ และเกสรตัวเมียในดอก
เดียวกัน เมล็ดขนาดเลก็ เรียงซอ้ นกนั เปน็ แถว มลี ักษณะกลม เมล็ดอ่อนมีสเี ขียว และแก่เปลย่ี นเป็นสีน้ำตาลเข้ม
และแก่เต็มท่ีมีสีดำ เปลือกเมล็ดบาง

ตลาดสดทว่ั ไปในลุ่มแม่น้ำโขง 8 จงั หวัด

มีคาร์โบไฮเดรต เส้นใย ไขมัน โปรตีน วิตามินบี วิตามินซี แคลเซียม เหล็ก
แมกนเี ซยี ม โพแทสเซยี ม โซเดยี ม เปน็ ตน้ สรรพคณุ ในกะหลำ่ ปลีพบสารกลูทามนี ชว่ ยเคลอื บกระเพาะอาหาร
ชว่ ยบรรเทาโรคกระเพาะอาหารอักเสบ อีกทัง้ ยงั มีสารซลั เฟอร์ ชว่ ยกระตุ้นการทำงานของลำไส้ใหญ่ ทำให้การ
ขบั ถา่ ยดี และยงั ช่วยลดระดบั คอเลสเทอรอล ระงับประสาท ทำให้นอนหลับไดง้ า่ ยอกี ด้วย

นำมาประกอบอาหาร และแปรรูป

10-20 บาท

https://medthai.com. [25 เม.ย. 2022].

25

การสรา้ งฐานขอ้ มลู ความหลากหลายทางทรัพยากรชวี ภาพดา้ นเกษตรล่มุ น้ำโขง

1 KAI-LAN (GAI-LAN), CHINESE BROCCOLI, CHINESE KALE
แขนงคะนา้ คะนา้ เห็ดหอม

Brassica oleracea L.
CRUCIFERAE

จัดเป็นพืชล้มลุก อายุ 2 ปี นิยมปลูกเป็นผักฤดูเดียว ลำต้นเป็นพุ่มสูง 30-45 เซนติเมตร
ลำต้นกลมสเี ขยี วออ่ น ใบรแี กมรูปไข่ แผน่ ใบหนา สเี ขียวอมเทา ผวิ ใบมนี วลเกาะ คะน้าท่ีนยิ มปลูกมี 3 ชนิด คือ
คะน้าใบกลม ต้นอวบใหญ่ ก้านเล็ก ปลายใบมน ข้อปล้องสั้น ผิวใบเป็นคลื่น คะน้าใบแหลม ใบแคบกว่าคะน้า
ใบกลม ปลายแหลม ข้อห่าง ผิวใบเรียบ และคะน้ายอดหรือคะน้าก้าน มีลำต้นอวบใหญ่ ใบแหลม ข้อห่าง
จำนวนใบต่อต้นน้อย เมล็ดรูปกลม สนี ำ้ ตาลเทา มขี นาดเล็ก

ตลาดสดท่ัวไปในลมุ่ แม่น้ำโขง 8 จงั หวัด
มีสารต่อต้านอนุมูลอิสระ จึงช่วยชะลอความเสื่อมของเซลล์ต่าง ๆ ในร่างกาย

ช่วยเสริมสร้างภูมิต้านทานในกับร่างกาย ทำให้มีสุขภาพแข็งแรง ช่วยบำรุงผิวพรรณและป้องกันการติดเช้ือ
มีวิตามินซี ซึ่งมีส่วนช่วยเสริมสร้างเนื้อเยื่อให้ชุ่มชื้นมากขึ้น ช่วยบำรุงและรักษาสายตา มีสารลูทีน (Lutein)
ซึ่งช่วยลดความเสี่ยงของการเกิดโรคต้อกระจกได้ถึง 29% ช่วยลดความเสี่ยงของการเกิดโรคจอประสาทตา
เสื่อมและยังช่วยป้องกันการเสื่อมของศูนย์จอตา ช่วยบำรุงโลหิต ธาตุเหล็กและธาตุโฟเลตช่วยสร้างเม็ดเลือด
แดง และชว่ ยเพม่ิ การไหลเวียนของโลหติ เป็นต้น

นำมาประกอบอาหาร เชน่ ผดั นงึ่ ลวก
10-20 บาท

https://medthai.com. [25 เม.ย. 2022].

26

การสรา้ งฐานขอ้ มลู ความหลากหลายทางทรพั ยากรชีวภาพดา้ นเกษตรล่มุ นำ้ โขง

1 -

ผักพา จุย้ หู่โยง้ สยุ่ ฝูโหยง ผักกะแยง ผักกะออม มะออม ผกั ลืมผวั ควนั เข้าตา อผี วยผาย

Limnophila aromatica (Lam.) Merr.

PLANTAGINACEAE

จัดเป็นพรรณไม้ล้มลุกมีอายุเพียงฤดูเดียว ลำต้นเรียวยาว กลมกลวง อวบน้ำ มีขนหนาแน่น
ลำต้นตัง้ ตรงและเป็นขอ้ ๆ อาจแตกกิ่งมากหรือไมแ่ ตกก่ิง ลำต้นทอดเล้ือย ผิวเกล้ยี งหรือมีตอ่ ม แตกรากจากข้อ
ทั้งต้นและใบเมื่อนำมาหักจะมีกลิ่นหอมฉุนและเผ็ดร้อน จัดเป็นวัชพืชในนาข้าว ออกดอกและติดในช่วง
ประมาณเดือนมีนาคมถึงเดือนกันยายน ใบเป็นใบเดี่ยว ออกเรียงตรงข้ามกนั เป็นคู่ ๆ ไปตามข้อทุกข้อตลอดลำ
ต้น ลักษณะของใบเป็นรูปใบหอก ปลายใบแหลม โคนใบห่อติดกับลำต้น ส่วนขอบใบจักเป็นฟันเลื่อย แผ่นใบ
เป็นสีเขียว เส้นใบเป็นแบบขนนก ไม่มีก้านใบ ดอกออกดอกเดี่ยวตามซอกใบ ดอกเป็นช่อกระจะตรงส่วนยอด
ของต้น ลกั ษณะของดอกเป็นรปู กรวย ผลผักแขยง ออกผลเป็นฝกั ยาวรี เมอื่ แก่จะแตกออก

ตลาดสดทั่วไปในล่มุ แม่นำ้ โขง 8 จงั หวัด

ช่วยทำให้เจริญอาหาร ลดอาการเบื่ออาหาร ป้องกันเส้นเลือดตีบตัน ใช้เป็นยา
แก้ไข้ ลดไข้ ช่วยขับลมและเปน็ ยาระบายท้อง ช่วยชะลอความเสือ่ มของเซลลต์ ่าง ๆ ในร่างกาย ช่วยเสริมสรา้ ง
ภูมิต้านทานในกับร่างกาย ช่วยบำรุงผิวพรรณและป้องกันการติดเชื้อ ช่วยบำรุงและรักษาสายตา มีสารลูทีน
(Lutein) ซงึ่ ชว่ ยลดความเสยี่ งของการเกดิ โรคต้อกระจก ชว่ ยบำรุงโลหติ ธาตุเหล็กและธาตุโฟเลตชว่ ยสร้างเม็ด
เลอื ดแดงและชว่ ยเพ่มิ การไหลเวียนของโลหติ เป็นตน้

นำมาประกอบอาหาร และใชเ้ ป็นพชื สมนุ ไพร

5-10 บาท

หนงั สอื พจนานกุ รมสมุนไพรไทย, ฉบับพิมพค์ รัง้ ท่ี 5. (ดร.วทิ ย์ เทยี่ งบรู ณธรรม). “ผกั แขยง”. หน้า 470-471., ฐานข้อมลู
สมุนไพร คณะเภสชั ศาสตร์ มหาวทิ ยาลยั อุบลราชธานี. “ผกั แขยง”. [ออนไลน]์ . เข้าถึงไดจ้ าก : www.phargarden.com. [25 เม.ย. 2022].

27

การสรา้ งฐานข้อมลู ความหลากหลายทางทรัพยากรชวี ภาพดา้ นเกษตรลมุ่ น้ำโขง

1 KAI-LAN (GAI-LAN), CHINESE BROCCOLI, CHINESE KALE
ไกห๋ ลาน กำหนำ

Brassica oleracea L.
BRASSICACEAE

เป็นพืชล้มลุก อายุ 2 ปี (นิยมปลูกเป็นผักฤดูเดียว) ลำต้นเป็นพุ่มสูง 30-45 เซนติเมตร
ลำต้นกลมสีเขยี วอ่อน ใบรีแกมรูปไข่ แผ่นใบหนา สเี ขียวอมเทา ผวิ ใบมนี วลเกาะ คะนา้ ทน่ี ยิ มปลกู มี 3 ชนดิ คอื
คะน้าใบกลม ต้นอวบใหญ่ ก้านเล็ก ปลายใบมน ข้อปล้องสั้น ผิวใบเป็นคลื่น คะน้าใบแหลม ใบแคบกว่าคะน้า
ใบกลม ปลายแหลม ข้อห่าง ผิวใบเรียบ และคะน้ายอดหรือคะน้าก้าน มีลำต้นอวบใหญ่ ใบแหลม ข้อห่าง
จำนวนใบตอ่ ต้นนอ้ ย เมลด็ รูปกลม สีนำ้ ตาลเทา มีขนาดเล็ก

ตลาดสดทัว่ ไปในลุ่มแม่น้ำโขง 8 จังหวัด
มีสารต่อต้านอนุมูลอิสระ จึงช่วยชะลอความเสื่อมของเซลล์ต่าง ๆ ในร่างกาย

ช่วยเสริมสร้างภูมิต้านทานในกับร่างกาย ทำให้มีสุขภาพแข็งแรง ช่วยบำรุงผิวพรรณและป้องกันการติดเชื้อ
มีวิตามินซี ซึ่งมีส่วนช่วยเสริมสร้างเนื้อเยื่อให้ชุ่มชื้นมากขึ้น ช่วยบำรุงและรักษาสายตา มีสารลูทีน (Lutein)
ซึ่งช่วยลดความเสี่ยงของการเกิดโรคต้อกระจกได้ถึง 29% ช่วยลดความเสี่ยงของการเกิดโรคจอประสาทตา
เสื่อมและยังช่วยป้องกันการเสื่อมของศูนย์จอตา ช่วยบำรุงโลหิต ธาตุเหล็กและธาตุโฟเลตช่วยสร้างเม็ดเลือด
แดง และช่วยเพมิ่ การไหลเวียนของโลหติ เปน็ ต้น

นำมาประกอบอาหาร
10-20 บาท

https://medthai.com. [25 เม.ย. 2022].

28 การสรา้ งฐานข้อมูลความหลากหลายทางทรพั ยากรชวี ภาพดา้ นเกษตรล่มุ นำ้ โขง

1 KAI-LAN (GAI-LAN), CHINESE BROCCOLI, CHINESE KALE
แขนงคะนา้ คะนา้ เหด็ หอม

Brassica oleracea var. alboglara
BRASSICACEAE

เป็นพืชล้มลุก นิยมปลูกเป็นผักฤดูเดียว จัดเป็นคะน้ายอดชนิดหนึ่งอยู่ในตระกูลกะหล่ำปลี
มีต้นกำเนิดจากประเทศจีน ลักษณะลำต้นและใบมีสีเขียวเข้ม ใบมีลักษณะเรียว ไม่กลม ลำต้นมีขนาดเล็กกว่า
คะน้ายอดดอยคำ กรอบไมเ่ ป็นเสย้ี น ดอกมีสขี าวหรือสีเหลืองท้ังนี้ขึน้ อยู่กับสายพันธ์ุ

ตลาดสดทั่วไปในลุ่มแม่นำ้ โขง 8 จังหวัด
มีเบต้าแคโรทีนสูง ช่วยป้องกันโรคมะเร็ง นอกจากนั้นยังมี วิตามินต่างๆ และ

แคลเซียมมาก ปอ้ งกันหลอดเลือดหวั ใจตบี และโรคกระดูกบาง เป็นตน้
นำมาประกอบอาหาร

10-20 บาท

https://vegetweb.com. https://www.tops.co.th/en. ภาพจาก https://khonkidbuak.blogspot.com [25 เม.ย. 2022].

29

การสรา้ งฐานข้อมลู ความหลากหลายทางทรัพยากรชวี ภาพดา้ นเกษตรล่มุ น้ำโขง

1 CARROT
ผกั กาดหวั เหลอื ง ผกั หวั ชี ผกั กาดแดง ผักชีหัวแดง

Daucus carota L.
UMBELLIFERAE

เป็นพืชล้มลกุ มีอายุ 1-2 ปี สูง 1-1.50 เมตร รากมีลักษณะยาวเรียว ใช้เป็นที่สะสมอาหาร
เรียกวา่ “หัว” มสี ีส้มท้งั เน้ือและผวิ ใบเปน็ ใบประกอบแบบขนนก มีลกั ษณะเป็นฝอย รปู สามเหล่ยี ม รูปใบหอก
โผล่ขน้ึ มาเหนอื ดนิ เปน็ กระจุก ดอกออกเป็นช่อรูปร่างคลา้ ยรม่ สีขาว-เหลือง ผลเป็นรูปยาวรี แข็ง มีสันกวา้ ง ทั้ง
ต้นจะมกี ลน่ิ เฉพาะ

ตลาดสดทวั่ ไปในลุม่ แมน่ ้ำโขง 8 จงั หวัด
มีวิตามินและแร่ธาตุที่มีประโยชน์ เช่น เบตาแคโรทีน วิตามินเอ วิตามินบี 1

วิตามินบี 2 วิตามินซี วิตามินอี ธาตุแคลเซียม ธาตุโพแทสเซียม และยังมีสารสำคัญคือสาร "ฟอลคารินอล"
(falcarinol) ซึ่งช่วยต่อต้านเซลล์มะเรง็ นอกจากนี้ ยังช่วยบำรุงสุขภาพผิวให้สดใสเปล่งปล่ัง ช่วยป้องกันเซลล์
ผิว ชว่ ยเสรมิ สร้างการเจรญิ เติบโตของร่างกาย ชว่ ยบำรุงกระดกู ฟนั เหงือก เลบ็ มีสารตอ่ ต้านอนมุ ูลอสิ ระ ช่วย
ในการชะลอวัยและการเกดิ รว้ิ รอย และช่วยลดระดับคอเลสเตอรอลในรา่ งกาย เป็นตน้

นำมาประกอบอาหาร
20-30 บาท

http://www.rspg.or.th/plants_data/use/color5-6.htm,
https://www.tungsong.com/samunpai/Drink/carrot/index_carrot.htm, https://medthai.com. [25 เม.ย. 2022].

30

การสร้างฐานข้อมลู ความหลากหลายทางทรพั ยากรชีวภาพดา้ นเกษตรลุ่มนำ้ โขง

1 DUCK FOOT VEGETABLE, WHITE MUGWORT
แก้วเมืองจีน จิงจูชา่ ย

Artemisia lactiflora
ASTERACEAE

เป็นพืชล้มลุกไม้พุ่มขนาดเล็ก สูงประมาณ 0.5 – 1 ฟุต ใบเป็นรูปรีขอบเป็นแฉกๆ 5 แฉก
สีเขียว เนื้อใบหนา คล้ายต้นขึ้นฉ่าย รากหรือเหง้าใหญ่จะกระจายเป็นวงกว้าง แตกกิ่งก้านหนาแน่นเป็นกอ
คล้าย ๆ ใบบัวบก จะมีกลิ่นหอม รสชาติขมเล็กน้อย สามารถขยายพันธุ์ด้วยเมล็ดได้ เจริญงอกงามได้ดี
ในท่แี สงแดดรำไร ปลกู ได้ดีในอากาศเย็นมากกวา่ อากาศร้อน

ตลาดสดเทศบาลตำบลเชียงคาน อำเภอเชียงคาน จงั หวัดเลย
มีวิตามินและแร่ธาตุท่ีมปี ระโยชน์ สรรพคุณ ช่วยขับลมในกระเพาะอาหาร บำรุง

กำลัง บำรุงโลหิต แก้ประจำเดือนมาไม่ปกติ ช่วยคุมกำเนิด ช่วยฟอกเลือด ช่วยปรับสมดุลร่างกาย ช่วยดับพษิ
แก้อักเสบ แกผ้ ิวหนัง ช่วยขับลมในกระเพาะอาหาร และลำไส้ เปน็ ต้น

นำมาประกอบอาหาร
10-20 บาท

หนงั สือชื่อพรรณไม้แหง่ ประเทศไทย เตม็ สมิตานันท์ หน้า 55 , หนงั สอื ความหลากหลายทางชีวภาพพชื สมุนไพรในประเทศไทย 2
หนา้ 37. , https://medthai.com/จิงจฉู า่ ย และ http://www.ananhosp.go.th [25 เม.ย. 2022].

31

การสรา้ งฐานข้อมูลความหลากหลายทางทรัพยากรชีวภาพดา้ นเกษตรลุ่มน้ำโขง

1 CLIMBING WATTLE, ACACIA, CHA-OM
ผกั หละ อม ผักขา พูซูเดา๊ ะ โพซุยโดะ

Acacia pennata (L.) Willd.
FABACEAE

เป็นไม้พุ่มขนาดย่อม มีถิ่นกำเนิดในแถบเอเชียตะวันออกเฉียงใต้และเอเชียใต้ ลำต้นและกิ่ง
ก้านจะมีหนามแหลม ส่วนลักษณะของใบชะอมเป็นใบประกอบสีเขียวขนาดเล็ก มีก้านใบย่อยแตกออกจาก
แกนกลางใบ มีลักษณะคล้ายกับใบส้มป่อยหรือใบกระถิน ใบอ่อนจะมีกลิ่นฉุน ใบย่อยมีขนาดเล็กออกตรงข้าม
กนั ปลายใบแหลมขอบใบเรยี บ ใบย่อยจะหุบในเวลาเยน็ และแผอ่ อกเพอื่ รบั แสงในชว่ งกลางวนั ส่วนดอกชะอม
มขี นาดเลก็ ออกตามซอกใบ มสี ขี าวถงึ ขาวนวล

ตลาดสดท่ัวไปในลุ่มแม่นำ้ โขง 8 จังหวัด
มีวิตามินและแร่ธาตุที่มีประโยชน์ สรรพคุณ ช่วยต่อต้านอนุมูลอิสระ เนื่องจาก

มีวิตามินเอสูง ยอดชะอมช่วยลดความร้อนในร่างกายได้ เป็นยาอายุวัฒนะ ช่วยในการขับถ่าย ป้องกันโรค
ท้องผูกช่วยแก้อาการท้องอืด ท้องเฟ้อ ปวดท้อง ช่วยขับลมในลำไส้ ช่วยบำรุงเส้นเอ็น และช่วยแก้อาการลิ้น
อักเสบ เป็นตน้

นำมาประกอบอาหาร เชน่ แกง ทอด น่งึ
10-20 บาท

https://medthai.com. [25 เม.ย. 2022].

32

การสรา้ งฐานขอ้ มูลความหลากหลายทางทรัพยากรชวี ภาพดา้ นเกษตรลุ่มนำ้ โขง

1 CULANTRO, LONG CORIANDER, SAWTOOTH CORIANDER
ผกั หอมเป ผกั ชใี บเลอื่ ย ผักชดี อย ผักจดี อย หอมป้อมกูลวา หอ้ มป้อมเป้อ ผกั หอมเทศ

Eryngium foetidum
APIACEAE

เป็นพืชล้มลุก ลำต้นเตี้ยติดดิน ใบออกรอบโคนต้น ไม่มีก้านใบ ใบรูปหอก ยาวรี โคนใบสอบ
ลง ยาวประมาณ 10-15 เซนติเมตร กว้างประมาณ 2-3 เซนติเมตร ขอบใบจักรแบบฟันเลื่อย และที่ปลาย
จักรมีหนามอ่อนๆ ดอกมีก้านชูสูงประมาณ 10-20 เซนติเมตร แตกกิ่งช่อดอกตรงปลาย ดอกเป็นกระจุกกลม
สขี าวอมเขียว ตรงโคนช่อดอกมใี บประดบั รูปดาว มีกล่ินหอมทั้งตน้ และใบ

ตลาดสดท่ัวไปในลมุ่ แม่นำ้ โขง 8 จังหวัด
มีวิตามินและแร่ธาตุที่มีประโยชน์ และมีกรดออกซาลิก (Oxalic acid) ซึ่งเป็น

ต้นเหตุที่ทำให้เกิดโรคนิ่วในไตและกระเพาะปัสสาวะจึงไม่ควรรับประทานมากจนเกินไป สรรพคุณ มีสาร
ตอ่ ต้านอนุมลู อิสระสูง ซ่ึงช่วยชะลอการเส่อื มของเซลล์ตา่ ง ๆ ช่วยบำรงุ กระดูกและฟัน ชว่ ยยับยัง้ และชะลอการ
ขยายตัวของเซลล์มะเร็ง ชว่ ยปอ้ งกันการเกิดโรคมะเร็ง ชว่ ยลดระดับความดันโลหิต ช่วยบำรุงผิวพรรณ เส้นผม
และเล็บให้แข็งแรง ช่วยรักษาสมดุลในร่างกาย ช่วยกระตุ้นร่างกาย ช่วยบรรเทาอาการปวดศีรษะ และช่วยขบั
เหงื่อ เป็นตน้

นำมาประกอบอาหาร
20-30 บาท

https://th.wikipedia.org/wiki, https://medthai.com. [25 เม.ย. 2022].

33

การสรา้ งฐานข้อมลู ความหลากหลายทางทรัพยากรชวี ภาพดา้ นเกษตรลุ่มน้ำโขง

1 DILL
ผักชีเมือง ผกั ชีเทยี น ผกั ชตี ๊ักแตน ผกั ชี เทียนข้าวเปลือก เทียนตาตั๊กแตน

Anethum graveolens
UMBELLIFERAE

เป็นพืชล้มลกุ มีอายุ 1-2 ปี สูง 1-1.50 เมตร รากมีลักษณะยาวเรียว ใช้เป็นที่สะสมอาหาร
เรียกวา่ “หัว” มีสสี ม้ ท้ังเน้อื และผวิ ใบเปน็ ใบประกอบแบบขนนก มีลักษณะเป็นฝอย รปู สามเหล่ียม รปู ใบหอก
โผลข่ นึ้ มาเหนอื ดนิ เปน็ กระจุก ดอกออกเป็นช่อรูปร่างคลา้ ยรม่ สีขาว-เหลือง ผลเป็นรูปยาวรี แข็ง มสี นั กว้าง ทั้ง
ต้นจะมกี ลน่ิ เฉพาะ

ตลาดสดทว่ั ไปในลุ่มแมน่ ้ำโขง 8 จงั หวดั
มีวติ ามนิ และแรธ่ าตทุ มี่ ีประโยชน์ สรรพคุณ มีสารตอ่ ตา้ นอนมุ ลู อสิ ระ ช่วยในการ

ชะลอวัย ช่วยบำรุงและรักษาสายตา ช่วยป้องกันการเกิดโรคเกี่ยวกับตาต่าง ๆ ช่วยบำรุงกระดูกแ ละฟันให้
แข็งแรง เป็นยาบำรุงกำลังชั่วคราว ช่วยเสริมสร้างภูมิต้านทานโรคให้กับร่างกาย ช่วยลดความดันโลหิตสูง
ช่วยยับยั้งหรือชว่ ยชะลอการขยายตัวของเซลล์มะเร็ง ช่วยรักษาโรคเบาหวาน ช่วยขยายหลอดเลอื ด ช่วยบำรงุ
ปอด ช่วยขบั เหงอื่ ชว่ ยกระตุ้นการหายใจ แกห้ อบหืด ช่วยแก้อาการไอ ช่วยแกอ้ าการสะอึก เปน็ ต้น

นำมาประกอบอาหาร
5-10 บาท

ผิดพลาด! การอา้ งอิงไฮเปอรล์ ิงก์ไม่ถูกต้องจาก https://arit.kpru.ac.th/ap2/local [25 เม.ย. 2022].

34

การสรา้ งฐานขอ้ มูลความหลากหลายทางทรัพยากรชีวภาพด้านเกษตรลุม่ น้ำโขง

1 GYMNEMA
เจยี งดา ผักเชยี งดา ผกั กูด ผักมว้ นไก่ ผกั เซง็

Gymnema inodorum Lour.
ASCLEPIADACEAE

จัดเป็นผักพื้นบ้านที่พบมากในภาคเหนือของประเทศไทย ลำต้นเป็นไม้เถาเลื้อย ลำต้นเม่ือ
ยังอ่อนมีเขียวเข้ม ใบเป็นใบเดี่ยว ออกคู่ตรงกันข้าม ใบรูปหอกกว้าง ปลายใบเรียวแหลม โคนใบโค้งสอบแคบ
โค้งมน หรือเว้าเล็กน้อย ขอบใบเรียบ ผิวใบเกลี้ยงเป็นมัน ดอกออกเป็นช่อกระจุกจากซอกใบดอกย่อย
กลีบเลี้ยงสีเขียว กลีบดอกสีขาว สีเหลืองอ่อน หรือเหลืองอมส้ม เกสรตัวผู้เป็นกระจุกแน่น ผลเมื่ออ่อนสีเขียว
เมอ่ื แกส่ ีน้ำตาลคล้ำ เมล็ดมี 2-3 เมลด็

ตลาดสดเชยี งแสน อำเภอเชียงแสน และตลาดสดเชียงของ อำเภอเชียงของ จังหวดั เชยี งราย
เป็นพืชท่ีมีคุณคา่ ทางอาหารสงู สรรพคุณ ใบ ช่วยเจริญอาหาร แก้ไข้กระหายน้ำ

บำรุงร่างกาย ดอก บำรุงหัวใจ บำรุงครรภ์ รักษาแก้ไข้ตัวร้อน ราก ถอนพิษยาเบื่อเมา ถอนพิษไข้ถอนพิษ
อักเสบตา่ ง ๆ เป็นตน้

นำมาประกอบอาหาร
10-20 บาท

มลู นธิ ิโครงการหลวง.องคค์ วามรเู้ รอ่ื งพืชป่าท่ีใช้ประโยชนท์ างภาคเหนอื ของประเทศไทย เลม่ 2.เชยี งใหม:่ มลู นธิ ิโครงการหลวง,
2552: 752 หน้า และ https://pharmacy.mahidol.ac.th/th/knowledge/article/432/contact.php.
ภาพจาก https://th.openrice.com/th/bangkok/article [17 พ.ค. 2022].

35 การสรา้ งฐานขอ้ มูลความหลากหลายทางทรัพยากรชวี ภาพด้านเกษตรลุ่มน้ำโขง

1 AGASTA, VEGETABLE HUMMING BIRD, HUMMING BIRD TREE, BUTTERFLY TREE.
แคขาว แคแดง แคดอกขาว ดอกแคแดง แคดอกแดง แคบา้ น

Sesbania grandiflora
FABACEAE

เป็นไม้ยืนต้นขนาดเล็กถึงขนาดกลาง แตกกิ่งก้านสาขามาก เนื้อไม้อ่อน ที่เปลือกต้นเป็นสี
น้ำตาลปนเทา เปลือกหนาและมีรอยขรุขระ ใบเป็นใบประกอบแบบขนนก ออกเรียงสลับ มีใบย่อยขนาดเล็กรูป
ขอบขนาน ปลายใบมนกว้าง ขอบใบและแผ่นใบเรียบ ใบสีเขียว ดอกลักษณะของดอกคล้ายดอกถั่ว
ออกดอกเป็นช่อบริเวณซอกใบ 2-3 ดอก ดอกมีกลิ่นหอม มีสีขาวหรือสีแดง มีก้านเกสรตัวผู้สีขาวอยู่ 60 อัน
กลีบเลี้ยงเป็นรูประฆังหรือรูปถ้วย ผลมีลักษณะเป็นฝักกลมยาว ผสมเกสรโดยนก ฝักเมื่อแก่จะแตกออกเป็น
2 ซกี และมเี มล็ดอยดู่ ้านใน ฝักแคมีสเี ขยี วอ่อน เมล็ด มลี กั ษณะเหมือนลิ่ม เมลด็ กลมแป้น สนี ำ้ ตาล

ตลาดสดทัว่ ไปในลุ่มแม่นำ้ โขง 8 จงั หวัด
มีวิตามินและแร่ธาตุที่มีประโยชน์หลายชนิด สรรพคุณ ช่วยต่อต้านและยับยั้ง

มะเร็ง เพราะมีสารที่มีฤทธ์ิชว่ ยยับยั้งการก่อกลายพันธ์ุ ช่วยเสริมสร้างภูมิคุ้มกันใหก้ ับร่างกาย ช่วยป้องกันและ
รักษาอาการหวัด ช่วยดับพิษร้อนในร่างกาย แก้ร้อนใน กระหายน้ำ ช่วยในเรื่องความจำ ป้องกันการเกิด
เนื้องอก ช่วยบำรุงและรักษาสายตา ช่วยแก้โรคตาบอดตอนกลางคืน ช่วยบำรุงและเสริมสร้างกระดูกและฟัน
และช่วยแก้ไข้หวั ลมหรอื ไขเ้ ปลีย่ นอากาศ เป็นต้น

นำมาประกอบอาหาร
10-20 บาท

https://medthai.com., http://www.rspg.or.th/plants_data/herbs/herbs_09.htm. [25 เม.ย. 2022].

36

การสรา้ งฐานข้อมลู ความหลากหลายทางทรัพยากรชีวภาพด้านเกษตรลุ่มน้ำโขง

1 OKRA, GUMBO, LADY’S FINGER, QUIMBAMTO
แค แคบา้ นดอกแดง แคขาว (ภาคกลาง) แคแดง (เชียงใหม่)

Abelmoschus esculentus (L.) Moench
MALVACEAE

จัดเปน็ พชื ล้มลกุ ที่มีอายปุ ระมาณ 1 ปี มคี วามสูงประมาณ 0.5-2.4 เมตร ลำต้นและกิ่งก้าน
มีสีเขียว แต่บางครั้งก็มีจุดประม่วง ตามลำต้นจะมีขนอ่อนหยาบ ๆ ขึ้นปกคลุม ใบเป็นใบเดี่ยวขนาดใหญ่
ลักษณะของใบคล้ายรูปฝ่ามือเรียงสลับกัน ใบมักเว้าเป็น 3 แฉก ปลายใบหยักแหลม โคนใบเว้าเป็นรูปหัวใจ
ใบมีขนหยาบ ก้านใบยาว ดอกสีเหลืองอ่อน ที่โคนกลีบดอกด้านในจะมีสีม่วงออกแดงเข้ม รูปไข่กลับหรือ
ค่อนข้างกลม ออกดอกตามง่ามใบ ผลหรือฝักมีลักษณะคล้ายกับนิ้วมือผู้หญิง ฝักมีสีเขียวทรงเรียวยาว มักโค้ง
เล็กนอ้ ย ปลายฝักแหลมเป็นจบี ผิวฝักมีเหลย่ี มเปน็ สัน ตามฝกั จะมีขนออ่ น ๆ อยูท่ ่วั ฝัก ฝักออ่ นมสี เี ขียว เม่ือแก่
จะเปลย่ี นเป็นสนี ้ำตาล ในฝักมนี ้ำเมอื กขน้ เหนยี วอยูม่ าก และมเี มลด็ ลักษณะกลมอยมู่ าก

ตลาดสดสนิ สมบรู ณ์ อำเภอเชยี งแสน จังหวัดเชียงราย
เปน็ พืชทีม่ คี ุณค่าทางโภชนาการสงู มีวิตามินและแร่ธาตุต่างๆมากมาย สรรพคุณ

ช่วยควบคมุ ระดบั น้ำตาลในเลือด ชว่ ยรักษาระดบั การดูดซึมนำ้ ตาลจากลำไสใ้ หญ่ เป็นยาบำรงุ สมอง ช่วยรักษา
โรคความดันโลหิต รักษาความดันให้เป็นปกติ ช่วยแก้อาการหวัด รักษาหวัด ช่วยป้องกันอาการหลอดเลือด
ตบี ตนั เปน็ ตน้

นำมาประกอบอาหาร เชน่ แกง
20-40 บาท

https://medthai.com./กระเจี๊ยบเขยี ว. [23 มิ.ย. 2022].

37 การสรา้ งฐานข้อมลู ความหลากหลายทางทรพั ยากรชีวภาพดา้ นเกษตรลุ่มนำ้ โขง

1 TRUMPET TREE
แคป่า แคขาว แคเค็ตถวา แคทราย แคแน แคฝอย แคภูฮ่อ แคยอดดา แคยาว แคอาว

Dolichandrone serrulata
BIGNONIACEAE

จัดเป็นไม้ยืนต้นผลัดใบ ลำต้นตรง มักแตกกิ่งต่ำ เปลือกของลำต้นเป็นสีน้ำตาลอ่อนอมสีเทา
ผิวลำต้นเรียบหรือลอ่ นเป็นเกล็ด ใบเป็นใบประกอบแบบขนนกช้ันเดียว ปลายใบแหลม โคนใบเบี้ยว ส่วนขอบ
ใบหยักเป็นแบบซ่ี ออกดอกเป็นช่อแบบช่อกระจะสั้น ดอกมีขนาดใหญ่ลักษณะของดอกเป็นรูปแตรสีขาว โดย
ดอกแคนาจะค่อย ๆ บานทีละดอก ดอกมีกลิ่นหอม บานในตอนกลางคืน และจะออกดอกในช่วงเดือนมีนาคม
ถึงเดอื นมถิ นุ ายน

ตลาดสดโพธชิ์ ัย อำเภอเมอื ง จงั หวดั หนองคาย
มีวิตามินและแร่ธาตุที่มีประโยชน์หลายชนิด สรรพคุณ ตำรายาไทย ใช้ราก แก้

เสมหะและลม บำรุงโลหิต เปลือกต้น แก้ท้องอืดท้องเฟ้อใช้กับสตรีหลังคลอด ใบ ใช้ตำพอกแผล หรือต้มน้า
บว้ นปาก ดอก ใช้ขบั เสมหะ โลหติ และลม ขับผายลม เมล็ด แก้อาการปวดประสาท แก้โรคชัก และช่วยในการ
นอนหลบ เปน็ ตน้

นำมาประกอบอาหาร และใช้เปน็ พืชสมนุ ไพร
10-20 บาท

https://medthai.com., http://clgc.agri.kps.ku.ac.th/resources/ornament/guaiacum.html. [26 เม.ย. 2022].

38 การสรา้ งฐานขอ้ มลู ความหลากหลายทางทรพั ยากรชีวภาพดา้ นเกษตรลุ่มนำ้ โขง

1 SCALLION FLOWER

ดอกหอม

Allium cepa L.

AMARYLLIDACEAE

ดอกหอมเป็นช่อดอกของหอมแดง เป็นพืชล้มลุก มีหัวอยู่ใต้ดิน ลำต้นมีลักษณะทรงกลม
ลำตน้ จะถกู ห่อหุ้มไปด้วยกาบใบโดยรอบๆ มสี ีเขยี ว ใบเป็นใบเด่ียว ออกเรยี งสลบั อยูเ่ ป็นกระจุก ใบเปน็ ท่อยาว
ใบมีลักษณะดาบยาวรี ปลายแหลม ใบกลมข้างในกลวง โคนใบเป็นกาบใบสีขาว ออกหุ้มสลับซ้อนกันอยู่ตรง
โคนลำต้น มีสีเขียว มีรสชาติเผ็ดร้อน มีกลิ่นฉุนแรง ดอกออกเป็นช่อ แทงออกมาจากตรงกลางลำต้น ก้านช่อ
ดอกยาวกลมข้างในกลวง ดอกมีลักษณะแบบซี่ร่มทรงกลมแล้วจะบานออก มีดอกย่อยเล็กๆอยู่บนก้านจำนวน
มาก กลีบดอกมีสีขาว มีกลิ่นหอม ก้านมีสีเขียว มีรสชาติหวานกรอบ ผลมีลักษณะกลมๆ ผลแก่จะแตกออก
มีเมล็ดอยู่ข้างในผล เมล็ดเมื่อผลแก่แตกออกได้ มีเมล็ดอยู่ข้างใน มีเมล็ดเป็นพู 3 เมล็ดต่อผล มีลักษณะทรงรี
เลก็ ๆ ผิวเรยี บ มสี ีดำ

ตลาดสดทว่ั ไปในลุม่ แม่น้ำโขง 8 จังหวัด

มีวิตามินและแร่ธาตุที่มีประโยชน์หลายชนิด สรรพคุณ ช่วยแก้ปวดตามข้อ
การนอนหลับ บำรุงความจำ เจริญอาหาร ช่วยป้องกันโรคมะเร็ง โรคหัวใจ โรคอัมพาต รักษาหวัดคัดจมูก
ภมู แิ พ้ หอบหดื ชว่ ยขับเสมหะ แก้ท้องอดื แก้ท้องเฟ้อ แกท้ อ้ งร่วง ขบั พยาธิ ขบั ปัสสาวะ ลดอาการปวดอักเสบ
แก้ลมพิษ แกบ้ วมแกป้ วดจากพษิ เป็นตน้

นำมาประกอบอาหาร เชน่ ผัด อ่อม เปน็ ตน้

10-20 บาท

https://www.kasettambon.com. [26 เม.ย. 2022].

39

การสรา้ งฐานขอ้ มูลความหลากหลายทางทรพั ยากรชีวภาพดา้ นเกษตรลมุ่ น้ำโขง

1 SWEETJUICE
แก่นขม สะเดาดิน ผกั ข้ีขวง ผักซีเซี้ยน

Glinus oppositifolius
MOLLUGINCEAE

เป็นพืชล้มลุก ลำต้นเตี้ยหรือทอดเลื้อยแตกแขนงแผ่ราบไปกับพื้นดิน เลื้อยคลุมดิน
แตกกง่ิ ก้านสาขาแผ่กระจายออกไปรอบ ๆ ต้น ลักษณะใบ ใบเปน็ ใบเดย่ี ว ใบมขี นาดเลก็ แตกใบออกตามข้อต้น
ซึ่งในแต่ละข้อจะมีใบอยู่ ลักษณะของใบเป็นรูปยาวรี ปลายใบแหลมหรือมน โคนใบสอบ ส่วนขอบใบเรียบ
แผ่นใบเป็นสีเขียว ก้านใบสั้น ดอกของดางขม จะออกดอกรอบๆข้อของลำต้น ดอกมีสีขาวอมเขียว ดางขม
สามารถขยายพนั ธุ์โดยการใช้เมลด็ ผลดางขม ลกั ษณะของผลเป็นรูปยาวรี เมลด็ มีจำนวนมาก สีน้ำตาลแดง

ตลาดสดเทศบาลตำบลบ้านด่าน อำเภอโขงเจียม จังหวัดอุบลราชธานี
มีคาร์โบไฮเดรต วิตามินและแรธ่ าตุทีม่ ีประโยชน์หลายชนดิ สรรพคุณ ช่วยนำมา

ทำเป็นยาบำรุงธาตุ แก้อาการปวดศีรษะ แก้หวัดคัดจมูก แก้ไข้ เป็นยาแก้หวัด แก้ไอ แก้ร้อนในกระหายน้ำ
เป็นยาหยอดหูแกอ้ าการปวดหู เปน็ ยาระบาย ชว่ ยบำรุงน้ำดี แก้คัน เป็นยาทาแก้โรคผวิ หนัง ยาฆ่าเช้ือ เป็นตน้

นำมาประกอบอาหาร และใชเ้ ปน็ สมุนไพร
5-10 บาท

https://medthai.com., https://www.kasettambon.com. [26 เม.ย. 2022].

40

การสรา้ งฐานขอ้ มูลความหลากหลายทางทรัพยากรชีวภาพด้านเกษตรลมุ่ นำ้ โขง

1 SPRING ONION, GREEN SHALLOT

ผักบั่ว หอม

Alliumcepa var. Aggregatum

ALLIACEAE

เป็นพืชล้มลุก ลำต้นมีลักษณะกลมๆ จะถูกห่อหุ้ม ไปด้วยกาบใบโดยรอบๆ มีสีเขียว ใบ
มีลักษณะเป็นท่อยาว ปลายแหลม ภายในกลวง ใบของต้นหอม มีสีเขียว มีกลิ่นฉุนแรง ดอกออกเป็นช่อ
กา้ นชอ่ ดอกยาว ชอ่ ดอกเม่ือบานมลี กั ษณะคลา้ ยร่ม มีดอกยอ่ ย ๆ เปน็ จำนวนมาก มีดอกสีขาว กา้ นช่อดอกยาว
กลมข้างในกลวง รองรับช่อดอกไว้ หัวมีหัวใต้ดิน หัวมีลักษณะทรงกลม หรือทรงกลมรี มีสีขาวหรือสีม่วงตาม
สายพันธุ์ มีกลิ่นฉุนแรง ใช้ประกอบปรุงอาหารต่าง ๆ รากระบบรากฝอยเล็กๆ สีน้ำตาล ออกด้านล่างของหัว
หัวมลี ักษณะทรงกลม หรอื ทรงกลมรี หวั อ่อนมสี ีขาวหรือสีมว่ งตามสายพันธุ์ มกี ลนิ่ ฉนุ แรง

ตลาดสดทว่ั ไปในลุม่ แม่น้ำโขง 8 จงั หวดั

มีวิตามินและแร่ธาตุที่มีประโยชน์หลายชนิด สรรพคุณ ช่วยขับเหงื่อ ช่วยบำรุง
หัวใจ ช่วยป้องกันโรคหัวใจ แก้แมลงสัตว์กัดต่อย ช่วยลดไข้ แก้หวัด แก้คัดจมูก แก้น้ำมูกไหล ช่วยป้องกันโรค
โลหิตจาง ช่วยบำรุงสายตา ช่วยบำรุงผิวพรรณ ช่วยลดกระดูกพรุน ช่วยป้องกันโรคมะเร็ง มีเส้นใยอาหาร
ช่วยป้องกันอาการท้องผูก ช่วยบำรุงระบบย่อยอาหาร ช่วยลดคอเลสเตอรอลในกระแสเลือด มีอนุมูลอิสระ
มภี ูมคิ มุ้ กนั เช้ือโรค เป็นตน้

นำมาประกอบอาหาร

5-10 บาท

https://medthai.com., https://www.opsmoac.go.th/surin-local. และ ผิดพลาด! การอ้างอิงไฮเปอร์ลงิ กไ์ ม่ถูกตอ้ งจาก
https://pantip.com/topic/31165829. [26 เม.ย. 2022].

41

การสรา้ งฐานขอ้ มลู ความหลากหลายทางทรพั ยากรชวี ภาพด้านเกษตรลุม่ น้ำโขง

1 LEMON GRASS, LAPINE

ตะไคร้แกง จะไคร้ ไคร ข่าหอม หัวสงิ โต

Cymbopogon citratus

POACEAE

เป็นไม้ล้มลุก ประเภทหญ้า อายุหลายปี เหง้าใต้ดินมีกลิ่นเฉพาะ ลำต้นเป็นกอใหญ่มีข้อเห็น
ชัดเจน ขอ้ และปลอ้ งส้ันมาก มไี ขปกคลุมตามข้อ ลักษณะเป็นแท่งทรงกระบอก ยาว แข็ง และเกล้ียง ใบเป็นใบ
เดี่ยว ออกเรียงสลับ ลักษณะใบรูปใบหอกแกมรูปไข่ แผ่นใบสีเขียว มีเส้นใบขนานตามยาว เส้นกลางใบแข็ง
ผิวใบสากทั้งสองด้าน ดอกออกดอกเป็นช่อแบบช่อแยกแขนงท่ีปลายยอด มีช่อดอกย่อย 1 – 12 ช่อ และมีใบ
ประดบั รองรับ ชอ่ ดอกยอ่ ยแบนออกเป็นคู่ ชอ่ หนง่ึ ไม่มีก้าน และอกี ชอ่ หนึ่งมีกา้ น มีรงั ไขแ่ บบเหนือวงกลบี ออก
ดอกยาก ผลเป็นผลแห้งแบบธญั พชื เมล็ดเดย่ี ว

ตลาดสดท่วั ไปในลุม่ แมน่ ้ำโขง 8 จงั หวัด

มีวิตามินและแร่ธาตุที่มีประโยชน์หลายชนิด สรรพคุณ ลำต้น เป็นยาขับลม
แก้โรคทางเดินปัสสาวะ แก้นิ่ว แก้ผมแตกปลาย แก้เบื่ออาหาร ทำให้เจริญอาหาร ขับเหงื่อ แก้ดับกลิ่นคาวใน
อาหาร ใบ ใช้เป็นยาช่วยลดความดันโลหิต และแก้ไข้ เหง้า แก้ท้องอืด ท้องเฟ้อ และแน่นจุกเสียด แก้กระษัย
แก้เบื่ออาหาร แก้อาเจียนสำหรับหญิงที่ตั้งครรภ์ เป็นยานอนหลับ ยาบำรุง แก้ปวดท้อง ขับปัสสาวะและน่ิว
ขับลมในลำไส้ ราก แก้ปวดท้อง แกเ้ สยี ดแน่น บำรุงไฟธาตุ ขับปัสสาวะ ขบั น่ิว รกั ษาเกลื้อน เปน็ ตน้

นำมาประกอบอาหาร และใชเ้ ปน็ พืชสมนุ ไพร

5-10 บาท

ภญ.อัจฉรา แหลงทอง. สมนุ ไพรใกลต้ ัว. หน้า 15., อ.โชติอนนั ต์ และคณะ. (2551). สมุนไพรไทย สำหรับงานสาธารณสขุ มลู ฐาน.
หน้า 93, 210. https://pharmacy.su.ac.th/herbmed/herb/text/herb_detail.php?herbID=96. [26 เม.ย. 2022].

42

การสรา้ งฐานข้อมูลความหลากหลายทางทรัพยากรชวี ภาพดา้ นเกษตรล่มุ น้ำโขง

1 GLEBIONIS, GARLAND CHRYSANTHEMUM, CHOP SUEY GREENS, CROWN DAISY และ
JAPANESE GREENS.

ตง้ั โอ๋

Glebionis coronaria var. coronaria

COMPOSITAE

เป็นพืชลม้ ลุก ฤดเู ดยี ว ลำต้นมักตั้งตรง กิ่งนอ้ ย อาจแตกก่งิ ก้านสาขา เม่ือโตเต็มที่มักพบเป็น
พุ่มหนา ลำต้นกลม อวบน้ำ ใบตังโอ๋ เป็นใบเดี่ยว สีเขียวหรือเขียวอมเทา เรียงเวียนสลับตรงข้ามกันบนลำต้น
แผ่นใบเรียบ บาง ขอบใบหยักเว้าแหว่งลงลึก เมื่อเติบโตถึงระยะออกดอก แผ่นใบจะเรียวยาวมากขึ้น เว้าลึก
มากข้ึน และหยักแหลม ดอกเป็นดอกรวมกระจุกตรงกลางซึ่งประกอบดว้ ยดอกย่อยเล็ก ๆ มสี เี หลอื งลว้ น หรือ
สีขาวใจกลางสีเหลือง ก้านดอกยาว ฐานดอกทรงถ้วยกลมสีเขียว กลีบดอกมีสีเหลืองล้อมรอบดอก แต่ละกลีบ
เป็นรูปสี่เหลี่ยมผืนผ้า ปลายกลีบตัด และหยักเว้าเป็นช่วงๆ ผลมีลักษณะคล้ายกับผลของเบญจมาศ (เก็กฮวย)
มีจำนวนมากรวมกันเป็นกลุ่ม เปลือกหุ้มผลมีสีน้ำตาลอมดำ แต่ละผลมี 1 เมล็ด แต่ละเมล็ดมีลักษณะเป็น
เหลย่ี ม เปลอื กเมลด็ บางติดกบั เนอื้ เมลด็ มสี นี ำ้ ตาลจนถึงนำ้ ตาลดำ

ตลาดสดทัว่ ไปในลุ่มแม่นำ้ โขง 8 จังหวดั

มวี ิตามินและแร่ธาตุที่มีประโยชน์หลายชนิด สรรพคุณ ประเทศจนี เป็นสมุนไพร
ใช้รักษาอาการอาหารไม่ย่อย ปวดท้อง และไอ ในอินเดีย ใช้รักษาโรคหนองใน เป็นต้น ในลำต้นและใบ
จะประกอบด้วยสาร sesquiterpene lactone เมื่อสัมผัสกับผิวหนังในบางรายจะเกิดอาหารแพ้ เกิดผื่นแดง
หรือผืน่ แพ้แสง มอี าการผิวหนังอกั เสบ และเปน็ ตมุ่ พองนำ้ ใส

นำมาประกอบอาหาร และใช้เป็นพชื สมุนไพร

10-20 บาท

https://th.wikipedia.org/. [26 เม.ย. 2022].

43

การสรา้ งฐานขอ้ มลู ความหลากหลายทางทรัพยากรชีวภาพด้านเกษตรลุ่มนำ้ โขง

1 IVY GOURD

ผักแคบ แคเด๊าะ ตำลงึ สีบ่ าท ผกั ตำนนิ

Coccinia grandis (L.) Voigt

CUCURBITACEAE

เป็นไม้เถาล้มลุก ลำต้นเล็ก เกลี้ยง เลื้อยพาดพันไม้อื่นโดยมีมือเกาะ มือเกาะไม่แยกแขนง
แตกกิ่งก้านสาขากว้างขวาง เถามีสีเขียวอมขาว พอเถาแก่มีสีเทา ขรุขระเล็กน้อย ใบเป็นใบเดี่ยว ออกเรียง
สลบั กนั ลกั ษณะใบรูปค่อนข้างกลม ผวิ เรยี บเป็นมนั กา้ นใบสน้ั โคนใบเว้าเปน็ รูปหวั ใจ ขอบใบจกั แบบฟันเลื่อย
เล็กๆ ดอกออกดอกเดี่ยว หรือออกเป็นคู่ที่ซอกใบ ดอกใหญ่สีขาวทรงกระบอกหัวแฉก ดอกเพศผู้และดอกเพศ
เมียอยู่คนละต้นกัน แต่ลักษณะคล้ายคลึงกัน ก้านดอกสั้น กลีบดอกโคนเชื่อมติดกันเป็นรูปกรวย ผลมีรูปร่าง
คลา้ ยแตงกวา ลกั ษณะรูปไข่กลับหรือขอบขนาน มีจะงอยแหลม เมือ่ อ่อนมสี ีเขยี ว เมื่อแก่จดั ผิวและเน้ือมีสีแดง
เมลด็ มีจำนวนมาก รูปไข่ แบน เปลอื กแขง็

ตลาดสดท่วั ไปในลมุ่ แม่นำ้ โขง 8 จงั หวัด

มีวติ ามนิ และแรธ่ าตุท่มี ปี ระโยชน์หลายชนิด สรรพคณุ ใบของต้นเพศผู้ ชว่ ยลดไข้
ทาถอนพิษ ขับเสมหะ แก้คัน และปวดแสบปวดร้อน ดอก เป็นยาทาแก้คัน แก้ไข้ แก้ริดสีดวง แก้ไข้หอบ
ไข้อีเสา และแก้ฝีดาษ ต้นหรือเถา ช่วยดับพิษ แก้อักเสบ แก้อาการวิงเวียนมึนงงศีรษะ และลดไข้ ราก ลดไข้
ถอนพิษ และแก้อาเจยี น ผงของเปลือกรากรับประทานเป็นยาระบาย เปน็ ต้น

นำมาประกอบอาหาร และใชเ้ ป็นพืชสมุนไพร

5-10 บาท

อ.โชตอิ นันต์ และคณะ. (2551). สมนุ ไพรไทย สำหรบั งานสาธารณสขุ มลู ฐาน. หนา้ 276 ,
https://pharmacy.su.ac.th/herbmed/herb/text/herb_detail.php?herbID=284. [26 เม.ย. 2022].

44

การสรา้ งฐานขอ้ มลู ความหลากหลายทางทรพั ยากรชวี ภาพด้านเกษตรลุ่มน้ำโขง

1 CUCUMBER

แตงขไ้ี ก่ แตงขี้ควาย แตกช้าง แตงปี แตงร้าน

Cucumis sativus L.

CUCURBITACEAE

เป็นพืชล้มลุก มีรากแก้วและรากแขนงจำนวนมาก สามารถแผ่กว้างและหยั่งลึกได้มากถึง 1
เมตร ลำต้นเป็นเถาเลื้อยยาว 2-3 เมตร มีข้อยาว 10 ถึง 20 เซนติเมตร และหนวดบริเวณข้อช่วยเกาะยึด
ลำต้น ใบแตงกวา ก้านใบยาว 5 –15เซนติเมตร มีมุมใบ 3 ถึง 5 มุม ปลายใบแหลม ทั้งลำต้นและใบมีขน
หยาบ ลกั ษณะดอกแตงกวามกี ลบี ดอกสีเหลอื ง 5 กลบี ดอกตวั เมียมีลูกแตงกวาเล็ก ๆ ติดมาดว้ ย สว่ นดอกตัวผู้
สังเกตที่ด้านหน้าดอกมีเกสรยื่นออกเล็กน้อยและไม่มีลูกเล็ก ๆ ติดที่โคนดอก ผลแตงกวามีลักษณะกลมยาว
ทรงกระบอก ความยาวตัง้ แต่ 5-40 เซนตเิ มตร ภายในผลประกอบด้วยเมล็ดมากมาย

ตลาดสดทว่ั ไปในลมุ่ แมน่ ำ้ โขง 8 จงั หวดั

มีวิตามินและแรธ่ าตุท่ีมีประโยชน์หลายชนิด สรรพคณุ ชว่ ยแกก้ ระหาย ลดความ
ร้อนในร่างกาย ช่วยกำจัดของเสียที่ตกค้างในร่างกาย มีสารฟีนอลที่ทำหน้าที่ต่อต้านอนุมูลอิสระต่าง ๆ
ช่วยต่อต้านมะเร็ง ช่วยลดความดันโลหิต ช่วยรักษาระดับน้ำตาลในเลือด ช่วยควบคุมระดับความดันเลือด
ช่วยเสริมสร้างการทำงานของระบบประสาท ระบบกล้ามเนื้อ ระบบการหมุนเวียนเลือด ช่วยลดกรด
ในกระเพาะอาหาร ช่วยในการขับถ่าย ช่วยป้องกันและแก้อาการท้องผูก ช่วยแก้อาการท้องเสีย หรือบิด
เป็นตน้

นำมาประกอบอาหาร

5-10 บาท

รศ.ดร.สธุ าทิพ ภมรประวัติ, วกิ พิ เี ดีย สารานกุ รมเสรี (EN), สถาบนั การแพทย์แผนไทย, สำนักงานกองทนุ สนับสนนุ การสรา้ งเสรมิ
สุขภาพ (สสส.), https://www.opsmoac.go.th/surin-local_wisdom-preview-422891791834. [26 เม.ย. 2022].

45

การสรา้ งฐานขอ้ มูลความหลากหลายทางทรพั ยากรชวี ภาพด้านเกษตรลมุ่ นำ้ โขง

1 CUCUMBER

แตงขไ้ี ก่ แตงข้ีควาย แตกช้าง แตงปี แตงร้าน

Cucumis sativus L.

CUCURBITACEAE

เป็นพืชล้มลุก จัดเป็นพืชที่ได้รับการปรับปรุงพันธุ์ให้มีผลสีขาว มีรากแก้วและรากแขนง
จำนวนมาก สามารถแผ่กวา้ งและหย่ังลึกได้มากถึง 1 เมตร ลำต้นเป็นเถาเล้ือยยาว มีขอ้ ยาว และหนวดบริเวณ
ข้อช่วยเกาะยึดลำตน้ ใบแตงกวา ก้านใบยาว มีมุมใบ ปลายใบแหลม ทั้งลำต้นและใบมีขนหยาบ ลักษณะดอก
แตงกวามีกลีบดอกสีเหลือง 5 กลีบ ดอกตัวเมียมีลูกแตงกวาเล็ก ๆ ติดมาด้วย ส่วนดอกตัวผู้สังเกตที่ด้านหน้า
ดอกมีเกสรยื่นออกเล็กน้อยและไม่มีลูกเล็ก ๆ ติดที่โคนดอก ผลแตงกวามีลักษณะกลมยาวทรงกระบอก ความ
ยาวตงั้ แต่ 5-40 เซนตเิ มตร ภายในผลประกอบดว้ ยเมล็ดมากมาย

ตลาดสดโพธช์ิ ัย อำเภอเมือง จังหวัดหนองคาย

มวี ิตามินและแร่ธาตุท่มี ีประโยชน์หลายชนดิ สรรพคุณ ช่วยแก้กระหาย ลดความ
ร้อนในร่างกาย ช่วยกำจัดของเสียที่ตกค้างในร่างกาย มีสารฟีนอลที่ทำหน้าที่ต่อต้านอนุมูลอิสระต่าง ๆ
ช่วยต่อต้านมะเร็ง ช่วยลดความดันโลหิต ช่วยรักษาระดับน้ำตาลในเลือด ช่วยควบคุมระดับความดันเลือด
ช่วยเสริมสรา้ งการทำงานของระบบประสาท ระบบกลา้ มเน้ือ ชว่ ยป้องกันและแก้อาการท้องผูก ช่วยแก้อาการ
ทอ้ งเสยี หรอื บดิ เป็นต้น

นำมาประกอบอาหาร

10-20 บาท

รศ.ดร.สุธาทพิ ภมรประวตั ิ, วกิ พิ เี ดีย สารานุกรมเสรี (EN), สถาบนั การแพทย์แผนไทย, https://www.opsmoac.go.th/surin-
local_wisdom-preview-422891791834. และ http://www.bankaset-foodfarm.com/product.
ภาพจาก http://www.panothaishop.com [26 เม.ย. 2022].

46

การสรา้ งฐานข้อมูลความหลากหลายทางทรัพยากรชีวภาพด้านเกษตรล่มุ น้ำโขง

1 JAPANESE CUCUMBER, SUHYO
แตงกวาญี่ปุน่

Cucumis sativus
CUCURBITACEAE

จัดเป็นพืชล้มลุก ที่มีลำต้น เป็นเถาเลื้อย มีความยาวตั้งแต่ 40 เซนติเมตรขึ้นไป ลำต้นเป็น
เหลีย่ ม มีขนปกคลุม ขนึ้ อย่ทู ่ัวไป มีระบบรากเป็นรากแก้ว ใบเปน็ ใบเด่ยี ว มีมมุ แหลม ใบมีขนปกคลุม แตงกวา
มีดอกตัวผู้และตัวเมียในต้นเดียวกัน แต่จะแยกกัน ดังนั้นจึงต้องใช้ผึ้ง ช่วยผสมเกสร ดอกตัวผู้จะเกิดเป็นกลุ่ม
ส่วนดอกตัวเมีย จะเกิดเดีย่ ว ๆ ดอกสีเหลือง ดอกตัวเมียมีลักษณะสังเกตคือคล้ายแตงกวาผลเล็กๆ ตัดกับกลีบ
ดอก ส่วนดอกตัวผู้จะมีเฉพาะก้านดอก ผลแตงกวาอ่อนมีหนามสั้นๆเมื่อแก่จะหลุดออก ผิวเป็นร่องหรือปุ่ม
ผลมสี เี ขียว เนื้อผลหนาฉ่ำนำ้ เนอื้ แน่น กรอบ และมไี สข้ นาดเล็ก

ตลาดสดประตูชยั อำเภอเชยี งของ จงั หวัดเชียงราย
เป็นพืชที่มีคุณค่าทางอาหารสูง ประกอบด้วย โปรตีน น้ำตาล แร่ธาตุ และไขมัน

สรรพคณุ ชว่ ยลดอาการบวมน้ำในรา่ งกาย ป้องกนั ความดนั โลหิตสงู และโรคหัวใจ ชว่ ยบรรเทาความเหน่ือยล้า
จากความร้อน มีปริมาณบีต้าแคโรทีนที่สูงจึงช่วยให้ผิวพรรณแข็งแรงและช่วยบำรุงสายตา นอกจากนี้ใน
แตงกวาญป่ี ุ่นก็ยงั มสี ารช่ือ ซลิ ิกา ซง่ึ เปน็ แรธ่ าตทุ ี่เสรมิ ความแข็งแรงของกระดูกและเส้นเอน็ ชว่ ยเคลือบผมและ
เล็บให้เป็นเงางาม อีกทั้งยงั ชว่ ยชะลอความแก่ไดด้ ี เปน็ ตน้

รับประทานผลสด
20-50 บาท

https://th.anngle.org/j-gourmet/gourmet/jpcucumber-nutrient.html [23 ม.ิ ย. 2022].

47 การสรา้ งฐานข้อมลู ความหลากหลายทางทรัพยากรชวี ภาพด้านเกษตรลมุ่ น้ำโขง

1 BEAN SPROUT

ถ่ัวงอก

Pisum sativum

FABACEAE

เป็นพืชล้มลุก ลำต้นมีลักษณะกลมๆ จะถูกห่อหุ้ม ไปด้วยกาบใบโดยรอบๆ มีสีเขียว ใบ
มีลักษณะเป็นท่อยาว ปลายแหลม ภายในกลวง ใบของต้นหอม มีสีเขียว มีกลิ่นฉุนแรง ดอกออกเป็นช่อ
กา้ นช่อดอกยาว ชอ่ ดอกเมือ่ บานมีลกั ษณะคล้ายรม่ มดี อกย่อย ๆ เปน็ จำนวนมาก มีดอกสขี าว ก้านช่อดอกยาว
กลมข้างในกลวง รองรับช่อดอกไว้ หัวมีหัวใต้ดิน หัวมีลักษณะทรงกลม หรือทรงกลมรี มีสีขาวหรือสีม่วงตาม
สายพันธุ์ มีกลิ่นฉุนแรง ใช้ประกอบปรุงอาหารต่าง ๆ รากระบบรากฝอยเล็กๆ สีน้ำตาล ออกด้านล่างของหัว
หัวมลี ักษณะทรงกลม หรือทรงกลมรี หัวอ่อนมสี ขี าวหรือสมี ว่ งตามสายพนั ธุ์ มีกลิ่นฉนุ แรง

ตลาดสดทว่ั ไปในลุ่มแมน่ ำ้ โขง 8 จังหวัด

มีโปรตีน วิตามินบี วิตามินซี ใยอาหาร เหล็ก วิตามินและแร่ธาตุที่มีประโยชน์
หลายชนิด สรรพคุณ ช่วยป้องกันมะเร็งลำไส้และเอนไซม์ เพราะช่วยกระตุ้นสารต่อต้านอนุมูลอิสระที่จำเป็น
ภายในร่างกาย หรือที่เรียกว่า "ตัวทำปฏิกิริยา" ทั้งยังช่วยลดระดับน้ำตาลในกระแสเลือด เป็นต้น ถั่วงอก
ในท้องตลาดอาจปนเปื้อนสารเร่งโต สารเร่งให้อ้วน สารฟอร์มาลิน และสารฟอกขาว ซึ่งต้องห้ามและเป็นโทษ
ต่อร่างกาย สารปนเปื้อนเหล่านี้มีผลกระทบต่อระบบทางเดินอาหาร ระบบประสาท และระบบหายใจ รวมถึง
อาจเปน็ สาเหตุของเนือ้ งอกและมะเรง็ ด้วย

นำมาประกอบอาหาร

5-10 บาท

https://medthai.com., https://www.opsmoac.go.th/surin-local. [26 เม.ย. 2022].

48

การสรา้ งฐานข้อมูลความหลากหลายทางทรัพยากรชวี ภาพด้านเกษตรลุ่มนำ้ โขง

1 HYACINTH BEAN, DOLICHOS BEAN, SEIM BEAN, LABLAB BEAN, EGYPTIAN KIDNEY
BEAN, INDIAN BEAN, และ AUSTRALIAN PEA.

ถว่ั มะเปกี มะแปบ ถ่วั แลง้ ถ่ัวหนัง

Lablab purpureus (L.) Sweet

FABACEAE

เป็นไม้ลม้ ลุก เลอ้ื ยพัน มีอายุหลายปี ลักษณะของยอดเปน็ รูปทรงกระบอก ลำต้นอยู่เหนือดิน
ตั้งตรงเองไม่ได้ จะใช้ส่วนของลำต้นเกี่ยวพัน และมีลำต้นหรือเถายาวหรือกว้างได้ถึง 4-6 เมตร โดยเถา
มีลักษณะกลมสีเขียวและมีขนสขี าวขึ้นอยู่ประปราย ไม่อวบน้ำ มีรากสะสมอาหารอยู่ใต้ดนิ ใบเป็นใบประกอบ
แบบขนนก แผน่ ใบมขี นบาง ดอกออกดอกเป็นช่อกระจะตามซอกระหว่างกา้ นใบกบั กิ่ง กลบี ดอกเป็นสีม่วงหรือ
สีขาวแยกออกจากกนั มลี กั ษณะเป็นรูปไต ดอกไม่มีกลิ่น ผลมีลกั ษณะเป็นฝักแบนยาวและโค้งงอ ปลายผลเป็น
จะงอย ลักษณะของผลมี 2 ชนิด คือ ฝักแบนและฝักกลม ผิวผลเรียบและเป็นสีเขียวอ่อนหรือสีม่วง ในผล
มีเมล็ดอยู่ประมาณ 3-6 เมลด็ เมล็ดมีลักษณะเป็นรูปไขก่ ลม มีสีหลากหลายไปตามสายพนั ธุ์

ตลาดสดท่วั ไปในลุ่มแม่นำ้ โขง 8 จงั หวัด

มีโปรตีน วิตามินและแร่ธาตุที่มีประโยชน์หลายชนิด สรรพคุณ ช่วยบำรุงกำลัง
แก้อาการอ่อนเพลีย ช่วยบำรุงธาตุในร่างกาย ช่วยแก้โรคตา ลดไข้ แก้ไข้ แก้ไข้สัมประชวร แก้อาการเจ็บคอ
เสยี งแหบแห้ง ชว่ ยแก้เสมหะในรา่ งกาย ชว่ ยแกอ้ าการแพ้ ช่วยดับรอ้ น ถอนพิษ ขจัดความช้ืน และช่วยถอนพิษ
สุรา ชว่ ยระงับอาเจียน เปน็ ตน้

นำมาประกอบอาหาร

10-20 บาท

หนงั สอื สมุนไพรพ้ืนบ้านล้านนา. “ถว่ั แปบ”. (ภาควชิ าเภสชั พฤกษศาสตร์ คณะเภสชั ศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหดิ ล) .หนา้ 93.,
https://medthai.com. [26 เม.ย. 2022].

49

การสร้างฐานขอ้ มูลความหลากหลายทางทรัพยากรชวี ภาพดา้ นเกษตรลุ่มน้ำโขง

1 YARD LONG BEAN
ถว่ั ลิน้ นาค

Vigna unguiculata subsp. sesquipedalis
FABACEAE

เป็นไม้เลื้อยเถาเปน็ สีเขยี วอ่อน เถาจะแข็งและเหนียวคลา้ ยกับถั่วพู ลำต้นม้วนพันสิ่งยึดเกาะ
ได้ ลักษณะของใบเป็นใบประกอบแบบฝ่ามือ มี 3 ใบย่อยลักษณะคล้ายรูปสามเหลี่ยมยาวประมาณ 6-10
เซนติเมตร ส่วนลักษณะของดอกถั่วฝักยาว จะออกดอกเป็นช่อตามซอกใบ กลีบดอกเป็นสีขาว (หรือน้ำเงิน
อ่อน) ฝักมีลกั ษณะกลม (เสน้ ผา่ นศนู ยก์ ลางประมาณ 0.5-1 เซนตเิ มตร) ยาวประมาณ20-80 เซนติเมตร และ
ในฝกั มเี มล็ดอย่หู ลายเมล็ด

ตลาดสดท่ัวไปในลมุ่ แมน่ ้ำโขง 8 จงั หวดั
มีคาร์โบไฮเดรต วิตามินและแร่ธาตุที่มีประโยชน์หลายชนดิ สรรพคุณ ช่วยบำรุง

กระดูกและฟัน ช่วยป้องกันการเกิดโรคกระดูกพรุน ช่วยเสริมสร้างภูมิคุ้มกัน ป้องกันการเกิดโรคหวัด
ช่วยป้องกันและรักษาโรคเลือดออกตามไรฟัน ช่วยแก้กระหาย ช่วยแก้อาเจียน ช่วยแก้อาการท้องอืดท้องเฟ้อ
แน่นท้อง เรอเปรี้ยว ใบสดใช้รักษาโรคหนองในและอาการปัสสาวะเป็นหนอง เมล็ดใช้เป็นยาบำรุงม้ามและไต
เป็นตน้

นำมาประกอบอาหาร
10-20 บาท

วกิ ิพีเดีย สารานกุ รมเสรี (EN), เว็บไซตเ์ ดอะแดนดอทคอม, สำนกั งานกองทุนสนบั สนนุ การสรา้ งเสริมสขุ ภาพ (สสส.).,
https://medthai.com. [26 เม.ย. 2022].

50 การสรา้ งฐานข้อมูลความหลากหลายทางทรพั ยากรชวี ภาพดา้ นเกษตรล่มุ น้ำโขง

1 PURPLE BUSH BEAN
ถัว่ ฝกั ยาวมว่ ง ถัว่ พุ่มม่วง ถวั่ นั่ง

Vigna unguiculata (walp.)
FABACEAE

เป็นไม้เลื้อยเถาเปน็ สีเขยี วอ่อน เถาจะแข็งและเหนียวคล้ายกับถั่วพู ลำต้นม้วนพันสิ่งยึดเกาะ
ได้ ลักษณะของใบเป็นใบประกอบแบบฝ่ามือ มี 3 ใบย่อยลักษณะคล้ายรูปสามเหลี่ยมยาวประมาณ 6-10
เซนติเมตร ส่วนลักษณะของดอกถั่วฝักยาว จะออกดอกเป็นช่อตามซอกใบ กลีบดอกเป็นสีขาว (หรือน้ำเงิน
อ่อน) ฝักมีลักษณะกลม (เส้นผ่านศูนย์กลางประมาณ 0.5-1 เซนติเมตร) ยาวประมาณ 20-80 เซนติเมตร
สขี องฝกั มสี ีม่วงปนแดง และในฝกั มเี มล็ดอยหู่ ลายเมลด็

ตลาดสดทว่ั ไปในล่มุ แม่น้ำโขง 8 จังหวดั
มีคาร์โบไฮเดรต วิตามินและแร่ธาตุท่ีมีประโยชน์หลายชนดิ สรรพคุณ ช่วยบำรงุ

กระดูกและฟัน ช่วยป้องกันการเกิดโรคกระดูกพรุน ช่วยเสริมสร้างภูมิคุ้มกัน ป้องกันการเกิดโรคหวัด
ช่วยป้องกันและรักษาโรคเลือดออกตามไรฟัน ช่วยแก้กระหาย ช่วยแก้อาเจียน ช่วยแก้อาการท้องอืดท้องเฟ้อ
แน่นท้อง เรอเปรี้ยว ใบสดใช้รักษาโรคหนองในและอาการปัสสาวะเป็นหนอง เมล็ดใช้เป็นยาบำรุงม้ามและไต
เปน็ ตน้

นำมาประกอบอาหาร
10-20 บาท

https://www.technologychaoban.com/agricultural-technology/article_47998. [26 เม.ย. 2022].

51

การสรา้ งฐานข้อมูลความหลากหลายทางทรัพยากรชีวภาพดา้ นเกษตรลุ่มน้ำโขง

1 WINGED BEAN, GOA BEAN, ASPARAGUS PEA, FOUR-ANGLED BEAN, WINGED PEA

ถ่ัวพใู หญ่ ถว่ั พูตะขาบ ถ่ัวพูจนี

Psophocarpus tetragonolobus (L.) DC.

FABACEAE

เป็นไม้เลื้อย ไม่มีเนื้อไม้แต่มีอายุหลายปี ลำต้นเลื้อยพัน มีสีเขียวและเขียวปนม่วง ส่วนของ
รากเปน็ รากทสี่ ะสมอาหารอยู่ใต้ดิน มีปมซงึ่ เป็นท่ีอยู่ของเช้ือไรโซเบียมจำนวนมาก ใบถัว่ พู ใบเรยี งสลับ เป็นใบ
ประกอบแบบขนนก ใบย่อยมี 3 ใบ ดอกถั่วพู ออกดอกเป็นช่อตามซอกใบเป็นแบบช่อกระจะ กลีบดอกมีสี
ระหวา่ งขาวและสีมว่ งแดง ฝักถั่วพู ฝกั เปน็ รปู ขอบขนานถึงรูปแถบ มหี น้าตัดเป็นรูปสเี หลย่ี ม และแต่ละมุมของ
ฝักจะมีปีกตามยาว ปีกมีลักษณะเป็นหยักแบบจักคล้ายฟันเลื่อย มีสีเขียว สีของฝักมีทั้งสีเขียว สีม่วง และสี
เหลือง ในฝกั ถว่ั พจู ะมีเมล็ดอยู่ประมาณ 8-20 เมลด็ เมลด็ ถวั่ พู ลักษณะของเมล็ดเป็นรูปก่งึ ทรงกลม ส่วนใหญ่
เมลด็ จะมีสนี ้ำตาล และยังมขี นาดตา่ ง ๆ กนั โดยน้ำหนกั 100 เมล็ด อยูใ่ นชว่ ง 11-4.6 กรัม

ตลาดสดทัว่ ไปในล่มุ แมน่ ้ำโขง 8 จังหวัด

มีคาร์โบไฮเดรต วิตามินและแร่ธาตุที่มีประโยชน์หลายชนิด สรรพคุณ ช่วยบำรุง
ร่างกาย ช่วยแก้อาการอ่อนเพลีย ช่วยเสริมสร้างภูมิคุ้มกันในร่างกายและทำให้ร่างกายแข็งแรง ช่วยทำให้
ดวงจิตชุ่มชื่น ช่วยบำรุงกระดูกและฟันได้เป็นอย่างดี เป็นยาแก้โรคหัวใจ ช่วยแก้ไข้กาฬ ช่วยแก้อาการตัวร้อน
ช่วยแก้อาการอาเจียน หัวช่วยแก้อาการร้อนใน ช่วยป้องกันอาการท้องผูก ช่วยแก้อาการปวดมวนท้อง
ช่วยบรรเทาอาการปวดเม่อื ยตามรา่ งกาย และช่วยแก้โรคลมพิษกำเริบ เป็นต้น

นำมาประกอบอาหาร เช่น ยำ ลวก เปน็ ตน้

10-20 บาท

https://www.opsmoac.go.th/surin-local_wisdom-preview-422891791859 . [26 เม.ย. 2022].

52

การสรา้ งฐานข้อมลู ความหลากหลายทางทรพั ยากรชีวภาพด้านเกษตรล่มุ น้ำโขง

1 PIGEON PEA , ANGOLA PEA, CONGO PEA

ถั่วแรด มะแฮะ มะแฮะต้น ถ่ัวแระต้น ถ่วั แฮ ถว่ั แระผี ถ่ัวแม่ตาย พะหน่อเซะ พะหน่อซิ

Cajanus cajan (L.) Millsp.

FABACEAE

เป็นพรรณไม้พุ่มหรือไม้ยืนต้นขนาดย่อม อายุฤดูเดียวหรือหลายฤดู ลำต้นมีลักษณะตั้งตรง
ผิวของลำต้นเกลี้ยงเป็นสีเขียวหม่น ใบเป็นใบประกอบแบบขนนก ลักษณะของใบย่อยมีขนาดเล็กเป็นรูปขอบ
ขนานแกมใบหอก ปลายใบแหลม คล้ายใบขมนิ้ ตน้ หรอื ขมน้ิ พระ ผวิ ใบทงั้ สองดา้ นมีขนสีขาวนวล ดอกออกดอก
เป็นช่อกระจะคล้ายดอกโสน ลักษณะของดอกเป็นรูปดอกถั่ว กลีบดอกเป็นสีเหลืองมีขอบสีน้ำตาลแดง
ผลลักษณะของผลเป็นฝักแบนยาวสีม่วงเข้มปนเขียว เป็นห้อง ๆ และมีขน ฝักหนึ่งจะแบ่งออกเป็นห้อง 3-4
หอ้ ง ภายในมีเมล็ดลกั ษณะกลมหรอื แบนเล็กนอ้ ย หอ้ งละ 1 เมล็ด เมลด็ มีขนาดเท่ากับเมล็ดถว่ั เหลอื ง

ตลาดสดท่วั ไปในล่มุ แมน่ ำ้ โขง 8 จังหวดั

มีคาร์โบไฮเดรต วิตามินและแร่ธาตุที่มีประโยชน์หลายชนดิ สรรพคุณ ช่วยบำรุง
ร่างกาย ช่วยลดระดับคอเลสเตรอล ช่วยลดระดับน้ำตาลในเลือด ช่วยลดความดันโลหิต ช่วยแก้อาการไอ
ช่วยแก้อาการท้องเสีย ช่วยขับปัสสาวะ ช่วยละลายนิ่วในไต ช่วยรักษาอาการตกเลือด แก้ไข้ทับระดู ช่วยแก้
เส้นเอ็นพิการ ช่วยบำรุงไขขอ้ บำรุงเส้นเอน็ และช่วยบำรงุ กระดูก เปน็ ตน้

นำมาประกอบอาหาร

10-20 บาท

หนังสอื พจนานกุ รมสมนุ ไพรไทย, ฉบับพมิ พ์ครัง้ ที่ 5. (ดร.วทิ ย์ เท่ยี งบรู ณธรรม). “ถว่ั แระต้น”. หนา้ 331-332.
หนงั สอื สมนุ ไพรลดไขมนั ในเลือด 140 ชนิด. (เภสชั กรหญงิ จไุ รรตั น์ เกดิ ดอนแฝก). “ถ่วั แระต้น” หนา้ 96-97. และ https://medthai.com.
[26 เม.ย. 2022].

53 การสร้างฐานข้อมลู ความหลากหลายทางทรัพยากรชีวภาพด้านเกษตรลุ่มนำ้ โขง

1 SUGAR PEA, SWEET PEAS, GARDEN PEA, PEA

ถั่วลันเตาเปลอื กหนา ถ่ัวหวาน ถ่วั แขก ถ่ัวลันเตา ถว่ั น้อย

Pisum sativum L.

FABACEAE

เป็นพืชผักท่มี เี ถาเล้ือย เป็นพชื ฤดูเดียว ลำตน้ เลก็ และเปน็ เหล่ียม สว่ นรากเป็นระบบรากแก้ว
ใบถั่วลันเตา เป็นใบแบบสลับ ใบมีสีเขียวอ่อนถึงสีเขียวเข้ม ปลายใบเปลี่ยนเป็นมือเกาะเลื้อย บางสายพันธุ์
อาจมีเฉพาะมือเกาะ หรือบางสายพันธุ์ก็อาจมีเฉพาะใบ ดอกถั่วลันเตาเป็นแบบดอกสมบูรณ์เพศ ผสมตัวเอง
ดอกมีทั้งสีขาวและสีม่วง แล้วแต่สายพันธุ์ ฝักถั่วลันเตา ลักษณะคล้ายถั่วแปบ ฝักยาวรีมีสีเขียวสด ภายในฝัก
มเี มล็ดลักษณะกลมสีเขียวอยปู่ ระมาณ 2-4 เมลด็ หรือที่เรียกว่า "เมล็ดถ่ัวลนั เตา"

ตลาดสดทวั่ ไปในลมุ่ แม่นำ้ โขง 8 จังหวดั

มคี ารโ์ บไฮเดรต วิตามินและแร่ธาตุที่มีประโยชน์หลายชนิด สรรพคุณ มีฤทธ์ิเป็น
ยาคุมกำเนิด ช่วยยับยั้งคอหอยพอก ช่วยลดคอเลสเตอรอลในเลือด และพบสารเลซิทิน (Lecithin) ที่ช่วย
ป้องกันอาการข้หี ลงข้ีลืม นอกจากน้ียงั ช่วยในการบำรุงสายตาและผิวพรรณ ช่วยบำรุงไขมัน ช่วยรักษาโรคหัวใจ
ช่วยรักษาโรคความดนั โลหติ ชว่ ยละลายลม่ิ เลือด ชว่ ยบำรงุ กระดูกและฟัน ชว่ ยขับของเหลวในร่างกาย ช่วยแก้
อาการปัสสาวะขัด ช่วยบำรุงตับ ช่วยถอนพิษ ช่วยแก้เป็นตะคริว อาการเหน็บชา ช่วยบำรุงเส้นเอ็น และช่วย
เพิม่ นำ้ นมของสตรีหลงั คลอด เป็นตน้

นำมาประกอบอาหาร

10-20 บาท

สำนักงานกองทนุ สนบั สนนุ การสร้างเสรมิ สขุ ภาพ (สสส.). "ปฏิรปู อาหารปลอดภยั ", "ยูรกิ ในรา่ งกายสงู เส่ียงหมู ปี ญั หา". [ออนไลน์].
เข้าถงึ ได้จาก: https://medthai.com. [26 เม.ย. 2022].

54 การสรา้ งฐานขอ้ มูลความหลากหลายทางทรัพยากรชวี ภาพดา้ นเกษตรลุ่มนำ้ โขง

1 BOTTLE GOURD, CALABASH GOURD, FLOWERED GOURD

มะนำ้ เตา้ (ภาคเหนือ), คิลสู า่ คลู สู ่า (กะเหร่ียง-แมฮ่ ่องสอน), หมากน้ำ, น้ำโต่น (ภาคอสี าน)

Lagenaria siceraria (Molina) Standl.

CUCURBITACEAE

เปน็ ไม้เถาลม้ ลุกอายุปีเดียว เลื้อยตามพื้นดินหรือไต่พันกับต้นไม้อ่นื ลำต้นแขง็ แรง ลำต้นมีมือ
สำหรับใช้ยึดเกาะต้นไม้อื่น ๆ ตามเถามีขนยาวสีขาว ใบเป็นใบเดี่ยว ออกเรียงสลับกัน ลักษณะของใบเป็นรูป
ห้าเหลี่ยม ขอบใบหยักเว้าเป็นแฉก ใบมีขนตลอดทั้งใบและก้านใบ ดอกออกดอกเป็นดอกเดี่ยวตามซอกใบ
ดอกเพศผู้และดอกเพศเมียจะอยู่บนต้นเดียวกัน กลีบดอกเป็นสีขาว กลีบดอกมีขน มีลักษณะบางและย่น
ผลมรี ูปรา่ งและขนาดทแี่ ตกตา่ งกนั ออกไปตามสายพันธ์ุ แตโ่ ดยท่วั ไปแล้วผลจะมลี ักษณะกลมโต คอดกว่ิ บริเวณ
ยอด โคนขั้วคอดคดงอหรือขดเป็นวงผิวผลเกลี้ยง เรียบ และเนียน เปลือกผลแข็งและทนทาน ผลอ่อนเป็น
สเี ขยี ว กา้ นผลยาว ภายในผลมเี มลด็ จำนวนมาก เมล็ดมีลักษณะเป็นรปู ทรงแบนปา้ นคลา้ ยเล็บมอื

ตลาดสดท่วั ไปในลุ่มแมน่ ำ้ โขง 8 จังหวดั

มีคาร์โบไฮเดรต วิตามินและแร่ธาตุที่มปี ระโยชน์หลายชนิด สรรพคุณ ช่วยทำให้
เจริญอาหาร ช่วยป้องกันการเกิดโรคมะเร็ง ช่วยลดระดับน้ำตาลในเลือด ช่วยแก้อาการทางประสาทบางชนิด
ช่วยแก้อาการปวดศีรษะ ช่วยดับพิษ ช่วยแก้อาการไอ ช่วยแก้อาการร้อนใน ช่วยบรรเทาอาการอาหารไม่ย่อย
และแผลในกระเพาะอาหาร ใช้เป็นยาขับพยาธิ ช่วยขับปัสสาวะ ช่วยลดการอักเสบของทางเดินปัสสาวะและ
อาการปสั สาวะยาก และช่วยรกั ษาโรคเรมิ เปน็ ตน้

นำมาประกอบอาหาร

10-20 บาท

https://medthai.com. [26 เม.ย. 2022].

55 การสรา้ งฐานข้อมลู ความหลากหลายทางทรัพยากรชีวภาพด้านเกษตรลุ่มนำ้ โขง

1 ASPARAGUS BROCCOLI, SPROUTING BROCCOLI

กะหลำ่ ดอกอติ าเลียน บรอกโคลี ดดี ่ี

Brassica oleracea var. italica

CRUCIFERAE

ลำต้นมีลักษณะกลมๆ ลำต้นตั้งตรง มีขนาดใหญ่อวบ จะมีใบหุ้มโดยรอบๆ จะมีสีเขียว
ใบ เป็นใบเดี่ยว มีลักษณะมีโคนใบกวา้ ง ใบยาวปลายแหลม ใบจะหุ้มโดยรอบๆลำต้น มีใบหุ้มช้ันนอกหลายช้ัน
ผิวใบเรียบ ขอบใบหยัก ไม่มีก้านใบ จะมีสีเขียว รากมีระบบรากแก้ว มีลักษณะกลมเล็ก มีรากแขนงฝอย ๆ
จะมีสีน้ำตาล ดอกเป็นดอกเดี่ยว มีดอกย่อยขนาดเล็กๆ อยู่รวมกันเป็นช่ออัดตัวกันแน่น ในดอกเดียวกัน
ดอกมีหลายช่อเกาะกลุ่มแน่นเป็นช่อๆ อยู่เป็นกระจุก มีสีเขียว สีม่วง ตามสายพันธุ์ มีกลิ่นเฉพาะตัว เมล็ด
มลี กั ษณะกลม มีขนาดเล็กๆ เมือ่ แกผ่ ลแตกออก จะมสี นี ำ้ ตาล

ตลาดสดท่วั ไปในล่มุ แม่นำ้ โขง 8 จงั หวัด

มีคาร์โบไฮเดรต วิตามินและแร่ธาตุที่มีประโยชน์หลายชนิด สรรพคุณ
ช่วยป้องกันโรคมะเร็งเต้านม ช่วยป้องกันโรคมะเร็งผิวหนัง ช่วยป้องกันโรคมะเร็งต่อมลูกหมาก ช่วยป้องกัน
โรคมะเร็งปอด ช่วยปอ้ งกนั โรคมะเร็งกระเพาะอาหาร ปอ้ งกนั โรคมะเร็งไทรอยด์ ช่วยปอ้ งกันคอพอก ช่วยบำรุง
สายตา ช่วยป้องกันโรคหัวใจ มีภูมิคุ้มกัน ช่วยบำรุงผิวพรรณ ช่วยบำรุงกระดูก ช่วยบำรุงฟัน ช่วยลดความดัน
โลหติ สูง ปอ้ งกันโรคอัลไซเมอร์ รักษาแผลในกระเพาะอาหาร ช่วยลดอาการอักเสบ ช่วยลดเลอื ดอดุ ตันในสมอง
และช่วยลดน้ำตาลในเลอื ด ป้องกนั โรคเบาหวาน เปน็ ต้น

นำมาประกอบอาหาร

10-20 บาท

https://www.thai-thaifood.com. [26 เม.ย. 2022].

56 การสรา้ งฐานขอ้ มลู ความหลากหลายทางทรัพยากรชวี ภาพด้านเกษตรล่มุ นำ้ โขง

1 SPONGE GOURD, SMOOTH LOOFAH, VEGETABLE SPONGE, GOURD TOWEL

บวบ มะบวบอม้ มะนอยขม มะนอยอ้ม มะบวบ บวบกลม บวบอ้ม บวบกลม บวบขม บวบหอม

Luffa cylindrica (L.) M.Roem.

CUCURBITACEAE

เป็นไม้เถาล้มลุกมีอายุได้เพียง 1 ปี มักเลื้อยพาดพันไปตามต้นไม้ชนิดอื่น ๆ หรือตามร้าน
ที่ปลูกทำไว้ ลำต้นมีลักษณะเป็นเถาสี่เหลี่ยมหรือเป็นเถากลม ใบเป็นใบเดี่ยวออกตรงข้ามกัน ลักษณะของใบ
ค่อนข้างกลม ปลายใบแหลม โคนใบเว้าเข้าหากันคล้ายรูปหัวใจ ดอกดอกเพศผู้จะออกดอกเป็นช่อ กลีบดอก
เปน็ สเี หลืองหรือสีเหลืองอ่อน ส่วนดอกเพศเมียมักจะออกดอกเป็นดอกเดย่ี ว และบางครั้งอาจติดกับดอกเพศผู้
ในช่อดอกเดียวกัน ผลลักษณะของผลเป็นรูปทรงกระบอก ผลแก่จะเป็นสีเขียวออกเหลืองหรือเป็นสีเขียวเข้ม
ออกเทา เนื้อด้านในมีเส้นใยที่เหนียวมาก มีลักษณะเป็นร่างแห เนื้อผลนิ่มเปน็ สีขาว และมีเมล็ดลกั ษณะแบนรี
หรอื กลมแบน

ตลาดสดท่ัวไปในลุ่มแม่น้ำโขง 8 จงั หวัด

มีคาร์โบไฮเดรต วิตามินและแร่ธาตุที่มปี ระโยชน์หลายชนิด สรรพคุณ ช่วยทำให้
เลือดไหลเวียนได้ดี ช่วยบำรุงธาตุในร่างกาย ช่วยทำให้เลือดเย็น ช่วยลดความร้อนในปอด ช่วยทะลวงเส้น
ลมปราณ ช่วยแก้อาการร้อนใน ช่วยแก้อาการกระหายน้ำ ช่วยแก้อาการปวดศีรษะ ช่วยรักษาเยื่อตาอักเสบ
ชว่ ยรักษาโพรงจมูกอักเสบ ชว่ ยรกั ษาจมูกอกั เสบหรอื เป็นแผล และช่วยรกั ษาคางทูม เป็นตน้

นำมาประกอบอาหาร

10-20 บาท

หนงั สือพจนานกุ รมสมนุ ไพรไทย, ฉบบั พิมพค์ รั้งที่ 5. "บวบกลม". (ดร.วิทย์ เท่ียงบรู ณธรรม). หนา้ 405-410. หนงั สอื สารานุกรม
สมุนไพรไทย-จนี ที่ใชบ้ อ่ ยในประเทศไทย. "บวบหอม". (วทิ ยา บุญวรพัฒน์). หน้า 298. [26 เม.ย. 2022].

57 การสรา้ งฐานข้อมลู ความหลากหลายทางทรัพยากรชวี ภาพดา้ นเกษตรลุ่มนำ้ โขง

1 SNAKE GOURD, BOB-NGU

จอ้ ยนาง เถาวัลย์เขยี ว ยาดนาง

Trichosanthes cucumerina L. var. anguina (L.) Haines

CUCURBITACEAE

เป็นไม้เถาเลื้อยมีมือเกาะ อายุปีเดียว ลำต้นเดี่ยว เป็นเถามีลักษณะกลมๆ มีเถาแข็งและ
เหนียว มีขน มีสีเขียว เถาม้วนพันสิ่งยึดเกาะได้ดี มีมือเกาะเส้นเล็กๆ ออกตามเถา รากมีระบบรากแก้ว
มีลักษณะกลมๆ มีรากแขนง รากฝอยเล็กๆ ออกรอบลำต้น มีสีน้ำตาล ใบเป็นใบเดี่ยว มีลักษณะรูปแบบฝ่ามือ
โคนใบรูปหวั ใจ ปลายใบแหลม ขอบใบมีรอยเว้า มีสเี ขียว มีกา้ นใบเหลี่ยมยาวรองรับ ออกเรยี งสลับกัน ใบมีขน
หยาบ ดอกเป็นดอกเดี่ยว กลีบดอกจะมีสีขาว กลีบเลี้ยงสีเขียว ดอกตัวเมียมีลูกเล็กๆ ติดมาด้วยออกตาม
ซอกใบ ก้านช่อดอกจะยาว ผลมีลักษณะกลมเรียวยาว โค้งยาวบิดงอ ปลายผลแหลม เปลือกบางผิวเรียบ
ผลจะมีสีเขียวมีลายเส้นสีขาวตามยาว เมล็ดอยู่ภายในผลจะมีหลายเมล็ดในผลยาว เมล็ดมีลักษณะแบนกว้าง
มสี นี ำ้ ตาลอ่อน ออกดอกช่วงเดือนกรกฎาคม – สงิ หาคม

ตลาดสดท่วั ไปในลมุ่ แมน่ ำ้ โขง 8 จงั หวดั

มีคาร์โบไฮเดรต วิตามินและแร่ธาตุที่มีประโยชน์หลายชนิด สรรพคุณ ช่วย
บรรเทาท่อน้ำดีอุดตัน ช่วยขับพยาธิ ช่วยระบายความร้อน ช่วยลดไขมันในเลือด เป็นยาระบายอ่อนๆ
แก้อาการท้องผูก ช่วยขับน้ำนมในสตรีคลอดลูก ช่วยบำรุงร่างกาย ช่วยลดอาการไข้ แก้บิด ช่วยขับปัสสาวะ
บำรงุ ร่างกาย ชว่ ยขับปัสสาวะ ชว่ ยระบบเลอื ดไหลเวียน และช่วยรักษาโรคผิวหนัง เป็นตน้

นำมาประกอบอาหาร

10-20 บาท

หนงั สอื ๘๙ พรรณพชื วถิ ีพอเพยี ง , https://www.thai-thaifood.com/th. [26 เม.ย. 2022].

58 การสรา้ งฐานขอ้ มลู ความหลากหลายทางทรพั ยากรชีวภาพดา้ นเกษตรลุ่มนำ้ โขง

1 ANGLED LOOFAH

มะนอย หมักนอย บวบหวาน มะนอยงู มะนอยข้อง มะนอยเหล่ียม บวบเหลยี่ ม

Luffa acutangular (L.) Roxb.

CUCURBITACEAE

เป็นพรรณไม้ล้มลุก มีอายุเพียงปีเดียว ชอบเลื้อยพาดพันไปตามต้นไม้อื่นหรือทอดเลื้อยไป
ตามพื้นดิน ยอดอ่อนน่มุ เถาหรือลำต้นเปน็ เหลย่ี ม ตามข้อเถามมี อื สำหรบั ใชย้ ึดเกาะเป็นเส้นยาว บางทีแยกเป็น
หลายแขนง ใบเปน็ ใบเด่ยี ว ออกเรียงสลับ ลกั ษณะของใบทั่วไปคล้ายกับใบบวบกลมหรือบวบหอม แต่ใบน้ันจะ
มีรอยเวา้ เข้าตน้ื กว่ามาก ปลายใบแหลม โคนใบมนเวา้ เปน็ รูปหวั ใจ สว่ นขอบใบหยกั เวา้ ตืน้ ๆ หลังใบและท้องใบ
เรียบ เนื้อใบค่อนข้างหนา ดอกเป็นแบบแยกเพศอยู่บนต้นเดียวกัน กลีบดอกเป็นสีเหลือง มีกลีบดอก 5 กลีบ
ลักษณะของกลีบดอกเป็นรูปไข่กลีบ กลีบดอกบางและย่น ลักษณะของผลเป็นรูปทรงกระบอก มีขนาดสั้นกว่า
บวบกลม แต่ผลจะมีเหลี่ยมเป็นสันขอบคมประมาณ 10 สัน ตามความยาวของผล โดยผลจะมีความยาว
ประมาณ 20 เซนติเมตร ปลายผลโต โคนผลเรยี วเล็ก เปลือกของผลหนา พอแก่จะเปน็ เสน้ ใบเหนยี ว เน้ือในผล
มีรสขม ภายในผลมีเมล็ดสีดำจำนวนมาก เมล็ดมีลกั ษณะแบน

ตลาดสดทว่ั ไปในลุ่มแมน่ ้ำโขง 8 จงั หวัด

มีคาร์โบไฮเดรต วิตามินและแร่ธาตุที่มีประโยชน์หลายชนิด สรรพคุณ บำรุง
ร่างกาย ช่วยทำให้เลือดไหลเวียนดี ช่วยบำรุงหัวใจ ช่วยแก้อาการปวดศีรษะ ช่วยรักษาเยื่อจมูกอักเสบและ
เส่ือมสมรรถภาพ ช่วยรักษาโพรงจมกู อักเสบ ช่วยรักษาจมกู มีหนองและมีกลนิ่ เหม็น เปน็ ต้น

นำมาประกอบอาหาร

10-20 บาท

https://medthai.com. [26 เม.ย. 2022].

59 การสรา้ งฐานขอ้ มลู ความหลากหลายทางทรัพยากรชีวภาพดา้ นเกษตรลมุ่ น้ำโขง

1 ELEPHANT EAR, COCOYAM, DASHEEN, EDDOE, JAPANESE TARO, TARO
ตนุ บอนหอม บอนจดื บอนเขยี ว บอนจีนดำ บอนท่า เผอื ก บอน บอนหวาน บอนน้ำ

Colocasia esculenta (L.) Schott
ARACEAE

จัดเป็นไม้ล้มลุกมีอายุได้หลายปี มีเหง้าลักษณะเป็นรูปทรงกระบอกอยู่ใต้ดิน มักขึ้นเป็นกลุ่ม
หลายๆ ตน้ เรียงรายตามพ้ืนทีล่ มุ่ ริมนำ้ ลำต้นประกอบไปด้วยหวั กลางและหวั ย่อยอยู่รอบ ๆ หัวใหญ่ ขยายพันธุ์
ด้วยวิธีการแยกหนอ่ ไหล และวิธีการปกั ชำหวั ใบเป็นใบเด่ยี วเรียงสลบั เวียนแผอ่ อกรอบต้น ลักษณะของใบเป็น
รปู ไขแ่ กมสามเหลยี่ มหรือเป็นรูปหวั ใจ โคนใบเวา้ แหลม ก้านใบออกที่ตรงกลางแผน่ ใบ โคนใบแยกเป็นแฉกสอง
แฉก ด้านหน้าใบเป็นสเี ขยี ว เรียบไม่เปยี กน้ำเพราะผิวใบเคลือบไปดว้ ยไข (Wax) ดอกออกดอกเป็นช่อเป็นแท่ง
เดี่ยว ๆ ออกจากลำต้นใต้ดิน มีกาบสีเหลืองอ่อนหรือสีเหลืองนวลหุ้มอยู่ ผลบอน ผลเป็นผลสดสีเขียว ภายใน
ผลมีเมลด็ นอ้ ย

ตลาดสดเชียงของ อำเภอเชียงของ จงั หวดั เชียงราย
เปน็ พชื ทม่ี คี ุณค่าทางโภชนาการสงู มีวิตามินและแรธ่ าตุตา่ งๆมากมาย สรรพคุณ

เป็นยาแก้ไข้ แก้อาการเจ็บคอ แก้ท้องเสีย เป็นยาระบาย ช่วยขับปัสสาวะ แก้เถาดานในท้อง กัดฝ้าหนอง เป็น
ยาห้ามเลือด ยาพอกรักษาแผล แก้พิษแมลงป่อง เป็นยาถอนพิษจากแมลงสัตว์กัดต่อย ช่วยกำจัดหูด ยาพอก
รกั ษาฝตี ะมอย เปน็ ยานวดแกอ้ าการฟกช้ำ และชว่ ยขบั นำ้ นมของสตรี เปน็ ตน้

นำมาประกอบอาหาร เชน่ แกง ลวก ต้ม ย่าง
20-40 บาท

https://arit.kpru.ac.th/ap2/local. ภาพจาก https://www.bloggang.com [23 ม.ิ ย. 2022].

60 การสรา้ งฐานขอ้ มลู ความหลากหลายทางทรัพยากรชีวภาพดา้ นเกษตรล่มุ นำ้ โขง

SUGAR BEET, GARDEN BEET, COMMON BEET

ผักกาดฝร่งั ผักกาดแดง บีทรทู

Beta vulgaris L.

CHENOPODIACEAE

จัดเป็นพืชหัวหรือรากที่สะสมอาหารที่อยู่ใต้ดิน เป็นพืชเมืองหนาวและเป็นผักเพื่อสุขภาพ

ราก หรอื เรียกว่า หวั ใต้ดนิ เปน็ ทรงกลมป้อม มเี สน้ ผา่ นศูนยก์ ลาง 4-5 ซม. ใช้รากสะสมอาหาร และมีเนื้อด้าน
ในอวบน้ำ สีแดงเลือดหมู สีม่วงแดง สีเหลือง ใบเป็นใบเดี่ยวเรียงตัวสลับกันรูปหัวใจรี มีก้านยาว ขอบใบหยัก
เส้นใบสีแดงเข้ม ดอกเป็นดอกเด่ียว ออกเป็นช่อสีเขียวออ่ น ขนาดเลก็ ผลเป็นผลขนาดเลก็

ตลาดสดสนิ สมบูรณ์ อำเภอเชยี งแสน จังหวดั เชียงราย

เป็นพืชที่มีสารตอ่ ต้านอนุมูลอิสระ จึงช่วยปอ้ งกันความเสื่อมของเซลล์ต่าง ๆ ใน

ร่างกาย สารสกัดจากบีทรูททีอ่ ุดมไปดว้ ยไนเตรตเปน็ สารที่มีประโยชน์ต่อผู้ปว่ ยที่มีระดับไขมันในเลอื ดสูง ช่วย
ลดการสะสมไขมนั และลดการอุดตันในหลอดเลือด ช่วยทำให้เจริญอาหาร ช่วยเพม่ิ การไหลเวยี นของโลหิต ช่วย
ล้างสารพิษในร่างกาย ช่วยยับยั้งสารก่อมะเร็งและลดการเจริญเติบโตของเนื้องอก และช่วยลดจำนวนสาร
ก่อมะเร็งในร่างกาย เป็นต้น

รับประทานผลสด ดองเป็นน้ำส้มสายชู นำมาปรุงอาหาร ทำสลัดน้ำบีตรูต ทำเครื่องด่ืม

แบบสมูทที

20-50 บาท

https://th.wikipedia.org/wiki [24 ม.ิ ย. 2022].

161 การสรา้ งฐานขอ้ มลู ความหลากหลายทางทรพั ยากรชวี ภาพดา้ นเกษตรลุ่มนำ้ โขง

1 WILDBETAL LEAFBUSH
ผักปนู า ผักพลูนก พลูลิง ช้าพลู ผกั แค ผักปูลิง ผกั นางเลิด ผักอีเลดิ นมวา

Piper sarmentosum Roxb.
PIPERACEAE

เป็นไม้ล้มลุกหรือไม้พุ่มเตี้ย เถาทอดเลื้อยไปตามพื้นดิน ปลายยอดตั้งขึ้น ลำต้นสีเขียวกลม
มีข้อเปน็ ปม มีไหลงอกเปน็ ต้นใหมไ่ ด้ ใบมกี ลิ่นหอมเฉพาะ ใบเป็นใบเดย่ี ว เรียงสลบั สีเขียวเขม้ ผวิ ใบเปน็ มันล่ืน
แผ่นใบบาง หลังใบและท้องใบเรียบ ตัวใบรูปหัวใจ โคนใบเบี้ยว ปลายใบแหลม ดอกเป็นช่อออกตามซอกใบ
และตามปลายยอด ดอกขนาดเล็กอัดเรียงกันเป็นช่อรูปทรงกระบอก ตั้งตรง ปลายมน คล้ายดอกดีปลี
แต่สั้นกว่า ดอกย่อยแยกเพศ ผลเป็นผลสดสีเขียวเป็นกลุ่ม ลักษณะกลม ผิวมัน อัดกันแน่นอยู่บนแกน เมล็ด
มขี นาดเล็ก ออกดอกและตดิ ผลราวเดือนมีนาคมถงึ กนั ยายน

ตลาดสดทั่วไปในลุ่มแม่นำ้ โขง 8 จังหวดั
มีมีเบตาแคโรทีนสูง มีวิตามินและแร่ธาตุที่มีประโยชน์หลายชนิด สรรพคุณ

ช่วยขับเสมหะ แก้ท้องอืดท้องเฟ้อ ช่วยเจริญอาหาร แก้ไอ แก้หวัด ใบ เป็นยาขับลม ทำให้เลือดลมซ่าน
ขับเสมหะ แก้เบาหวาน ราก บำรุงธาตุ ขับลมในลำไส้ ช่วยแก้ท้องอืดเฟ้อ ช่วยย่อยอาหาร รักษาอาการปวด
กระเพาะ แก้ธาตุน้ำพิการ แก้ไอเย็น ขับเสมหะ แก้บวมน้ำ แก้ไข้จับสั่น แก้ปวดฟัน รักษาขาเน่าขาเปื่อย ผล
แก้เสมหะท่ีคอ ทำให้เสมหะแห้ง เป็นตน้

นำมาประกอบอาหาร
5-10 บาท

http://www.phargarden.com/main.php. https://hd.co.th/the-benefits-of-wildbetal-leafbush. [27 เม.ย. 2022].

62

การสรา้ งฐานข้อมลู ความหลากหลายทางทรัพยากรชีวภาพดา้ นเกษตรลุ่มนำ้ โขง

1 COWA

สม้ ป้อง มะป่อง หมากโมก มวงสม้ กะมวง มวง สม้ มวง ตระมูง ยอดมวง ส้มมว่ ง สม้ โมง สม้ ปอ่ ง

Garcinia cowa Roxb. ex Choisy

GUTTIFERAE

เป็นไม้ยืนต้นขนาดเล็กถึงขนาดกลางไม่ผลัดใบ เรือนยอดเป็นทรงพุ่มรูปกรวยคว่ำทรงสูง
ลำต้นเกลี้ยงและแตกกิ่งใบตอนบนของลำต้น เปลือกลำต้นเป็นสีดำน้ำตาลมีลักษณะขรุขระ ใบเป็นใบเดี่ยว
ออกเรียงสลับตรงข้ามกัน หลังใบเรียบลื่นเป็นมัน ท้องใบเรียบ เนื้อใบมีลักษณะค่อนข้างหนาและเปราะ ส่วน
ก้านใบเป็นสีแดง ดอกเป็นแบบแยกเพศอยู่กันคนละต้น ออกดอกตามซอกใบและตามกิ่ง ดอกตัวผู้จะออกตาม
กิ่งเป็นกระจุก ส่วนดอกตัวเมียจะออกเป็นดอกเดี่ยวตามปลายกิ่ง ออกดอกในช่วงเดือนกุมภาพันธ์ถึงเดือน
เมษายน ผลเป็นรูปทรงกลมแป้น ผิวผลเรยี บเป็นมัน ผลอ่อนเปน็ สีเขียว ภายในผลมีเมล็ดเป็นรูปรีหนา เรียงตวั
กันเป็นวงรอบผล ผลสกุ มรี สเปรีย้ ว โดยจะตดิ ผลในชว่ งเดือนพฤษภาคมถึงเดอื นมถิ ุนายน

ตลาดสดโพธิ์ชัย อำเภอเมอื ง จังหวัดหนองคาย

มีวิตามนิ และแรธ่ าตุที่มีประโยชน์หลายชนิด สรรพคุณ มีการค้นพบสารชนิดใหม่
จากใบชะมวง และได้มีการตั้งชื่อว่า “ชะมวงโอน” (Chamuangone) ซึ่งสารดังกล่าวมีฤทธิ์ในการต้านมะเร็ง
และช่วยต้านเชื้อแบคทีเรียที่ก่อโรคทางเดินอาหาร นอกจากนี้ยัง ช่วยฟอกโลหิต ช่วยรักษาธาตุพิการ ช่วยแก้
อาการร้อนใน ช่วยแก้อาการกระหายนำ้ ช่วยแก้เสมหะ ช่วยในการยอ่ ยอาหาร ช่วยขับโลหิตระดขู องสตรี ช่วย
แก้อาการเหนบ็ ชา และชว่ ยแก้ดพี ิการ เป็นต้น

นำมาประกอบอาหาร

10-20 บาท

https://medthai.com., https://www.sator4u.com/paper/470. [27 เม.ย. 2022].

63

การสร้างฐานข้อมลู ความหลากหลายทางทรพั ยากรชีวภาพดา้ นเกษตรลมุ่ นำ้ โขง

1 ASIATIC PENNYWORT, TIGER HERBAL

ผกั แว่น ผักหนอก

Centella asiatica Urban

UMBELLIFERAE

เป็นไม้ลม้ ลกุ อยู่ในจำพวกผัก ประเภทเล้อื ย มีลำตน้ เล้ือยไปตามดินท่ีช้ืนแฉะ เรียกว่า “ไหล”
มีรากงอกออกตามข้อของลำต้น ใบเป็นใบเดี่ยว ออกเรียงสลับ ใบงอกเป็นกระจุกออกจากข้อ ข้อละ 2-10 ใบ
ลักษณะใบรูปไต รูปร่างกลม ฐานใบโค้งเว้าเข้าหากัน ขอบเป็นคลื่นหยักเล็กน้อย แผ่นใบสีเขียวมีขนเล็กน้อย
กา้ นใบสีเขยี วยาว ดอกออกดอกเป็นช่อแบบช่อซ่ีรม่ ตามซอกใบ มปี ระมาณ 2-5 ชอ่ ดอกมีขนาดเล็ก กลีบดอก
มี 5 กลบี สีมว่ งเขม้ อมแดงสลับกัน ผลเป็นผลแห้งแตก ลกั ษณะแบน มีเสน้ ผ่าศนู ย์กลางยาวประมาณ 3-4 มม.
เมลด็ สีดำ

ตลาดสดทั่วไปในลุ่มแมน่ ้ำโขง 8 จังหวัด

มีคาร์โบไฮเดรต วิตามินและแรธ่ าตทุ ีม่ ีประโยชน์หลายชนิด สรรพคุณ ใบ ใช้เป็น
ยาดับรอ้ น ลดอาการอักเสบบวม แก้ปวดทอ้ ง แกด้ ซี ่าน แกบ้ ดิ พบสาร Asiaticoside ทำยาทาแกแ้ ผลโรคเร้ือน
ต้น ใช้เป็นยาบำรุงกำลัง บำรุงหัวใจ แก้อ่อนเพลีย เมื่อยล้า รักษาแผลไฟไหม้ น้ำร้อนลวก ปวดศีรษะข้างเดียว
ขับปัสสาวะ แก้เจ็บคอ เป็นยาห้ามเลือด ลดความดัน แก้ช้ำใน เมล็ด แก้บิด แก้ไข้ แก้ปวดศีรษะ แก้กามโรค
แก้ตบั อักเสบ

นำมาประกอบอาหาร

10-20 บาท

https://pharmacy.su.ac.th/herbmed/herb/text/herb_detail.php?herbID=130.,
http://www.rspg.or.th/plants_data/herbs/herbs_03_4.htm และ ผดิ พลาด! การอา้ งองิ ไฮเปอรล์ ิงกไ์ มถ่ ูกตอ้ งจาก
https://www.technologychaoban.com/folkways/article_104442 [27 เม.ย. 2022].

64

การสรา้ งฐานข้อมูลความหลากหลายทางทรพั ยากรชวี ภาพดา้ นเกษตรล่มุ นำ้ โขง

1 BAEL

มะปิน (ภาคเหนอื ) กระทันตาเถร ตุ่มเตง้ ตูม (ปัตตานี) มะปีสา่ (กะเหรี่ยง-แม่ฮ่องสอน)

Aegle marmelos (L.) Correa ex Roxb.

RUTACEAE

เป็นพรรณไม้ต้น ลำต้นสูง 10 - 15 เมตร เปลือกต้นสีเทา แตกเป็นร่องตามยาว ใบเป็นใบ
ประกอบแบบน้ิวมือ ออกเรียงสลบั มีใบย่อย 3 ใบ ใบยอ่ ยใบปลาย รูปไข่ กวา้ ง 2-6 ซม. ยาว 5-14 ซม. ปลาย
ใบแหลม แผ่นใบบางเรียบเกล้ียงเป็นมัน ก้านใบย่อยใบปลายจะยาวกว่าใบที่คู่กัน ดอกออกเป็นช่อตามซอกใบ
และปลายกิ่ง กลีบดอกมี 4 กลบี โคนตดิ กัน ปลายแยกเปน็ 4 แฉก รปู ไข่กลบั ยาว ด้านนอกสเี ขียวออ่ น ดา้ นใน
สีขาวนวล มีน้ำเมือก มีกลิ่นหอม ผลรูปรีกลมหรือยาว ผิวเรียบเกลี้ยง เปลือกหนา แข็ง ผลอ่อนสีเขียว ผลสุก
เป็นสีเขียวอมเหลือง เนื้อในสีส้มปนเหลือง นิ่ม เมล็ดมีจำนวนมาก ออกดอกระหว่างเดือนมีนาคมถึงเดือน
พฤษภาคม และตดิ ผลระหว่างเดือนธันวาคมถงึ เดอื นกุมภาพนั ธ์

ตลาดสดโพธ์ชิ ัย อำเภอเมอื ง จงั หวัดหนองคาย

มีวิตามินและแร่ธาตุที่มีประโยชน์หลายชนิด สรรพคุณ ใช้เป็นยาแก้ท้องเดิน
ท้องเสียเรื้อรัง แก้บิดมูกเลือด บิดเรื้อรัง บำรุงธาตุ แก้เจ็บคอ คออักเสบ ร้อนใน ปากเปื่อย ขับเสมหะ ขับลม
ลดความกำหนัด คลายกังวล ช่วยย่อยอาหาร บำรุงไฟธาตุ แก้ลมในท้อง แก้โรคกระเพาะอาหาร แก้หลอดลม
อักเสบ แก้บวม แก้หวดั แก้ผดผืน่ คัน แก้ตาบวม แก้ตาอักเสบ รักษาไขม้ าลาเรีย และขับลมในลำไส้ เปน็ ต้น

นำมาประกอบอาหาร และใช้เป็นพชื สมุนไพร

10-20 บาท

http://www.phargarden.com/main.php?action=viewpage&pid=262,
http://www.rspg.or.th/plants_data/herbs/herbs_10_5.htm. https://www.nanagarden.com [27 เม.ย. 2022].

65

การสรา้ งฐานขอ้ มลู ความหลากหลายทางทรัพยากรชีวภาพด้านเกษตรลมุ่ น้ำโขง

1 CAINITO, CAIMITO, STAR APPLE, GOLDEN LEAF TREE, ESTRELLA, MILK FRUIT
หมากนำ้ นม หมากยาง สตาร์แอปเปิ้ล แอบเปิ้ลเมอื ง

Chrysophyllum cainito L.
SAPOTACEAE

เป็นไม้ยืนตน้ สงู ผวิ ต้นแตกเปน็ ร่อง สีนำ้ ตาลเขม้ ทกุ ส่วนมียางสีขาว ใบเป็นใบเด่ยี ว เรยี งสลับ
รูปไข่แกมรูปขอบขนาน ปลายแหลม โคนแหลม ขอบเรียบ แผ่นใบด้านบนสีเขียวเข้ม ด้านล่างสีน้ำตาลทอง
แผ่นใบหนา ดอกช่อดอกแบบช่อกระจุก ออกตามซอกใบ ขนาดเล็ก ดอกสีเขียวแกมเหลือง กลีบดอกสีน้ำตาล
อมเหลือง ออกดอกในช่วงเดือนมิถุนายนถึงสิงหาคม ผลเป็นทรงกลม สีเขียวอมม่วง หรือผลสีม่วงเข้ม มีกลิ่น
หอม ผลเกล้ียง มยี างขาว เมอื่ สกุ สมี ว่ งดำเปน็ มนั วาว มี 1-5 เมลด็

ตลาดสดโพธ์ิชัย อำเภอเมือง จังหวดั หนองคาย
มีวิตามินและแร่ธาตุทีม่ ปี ระโยชน์หลายชนิด สรรพคณุ ผลของลกู น้ำนมมีสารต้าน

อนมุ ลู อสิ ระ เปลือกตน้ เปน็ ยาบำรงุ ยาชกู ำลัง และใชเ้ ป็นยาแกไ้ อ เปน็ ตน้
รบั ประทานผลสด

20-40 บาท

https://th.wikipedia.org/wiki., http://www.rspg.or.th/plants_data/kp_bot_garden/kpb_30-1.htm. [27 เม.ย. 2022].

66 การสรา้ งฐานข้อมลู ความหลากหลายทางทรัพยากรชีวภาพดา้ นเกษตรลุ่มนำ้ โขง

1 -
ผักแซ่ว เถาวัลยด์ ำ มะลิวลั ย์

Marsdenia glabra Cost.
OLEACEAE

ลำต้น จัดเป็นไม้เลื้อย ลำต้นเป็นเถากลมขนาดเล็กสีเขียว บางช่วงเลือ้ ยงอไปงอมา ใบเป็นใบ
เดี่ยวออกตรงกันข้ามกัน ใบมีสีเขียวเป็นรูปหอกปนรูปไข่ ก้านใบสั้น หลังใบสีเขียวเข้มกว่าท้องใบขอบใบเรียบ
ปลายใบแหลม ฐานใบสอบแหลม ดอกมกี ลีบดอกสีขาว กลีบดอกเลก็ เรียวแหลมยาว 3-5 เมตรดอกมีกล่ินหอม
ผลมขี นาดเล็ก กวา้ ง 6 มม. ยาว 5 ซม. เมลด็ มขี นาดเล็ก

ตลาดสดเชยี งแสน อำเภอเชยี งแสน จงั หวัดเชียงราย
เป็นพืชที่มีคุณคา่ ทางอาหารสูง สรรพคุณ ใบ ช่วยเจริญอาหาร แก้ไข้กระหายนำ้

บำรุงร่างกาย ดอก บำรุงหัวใจ บำรุงครรภ์ รักษาแก้ไข้ตัวร้อน ราก ถอนพิษยาเบื่อเมา ถอนพิษไข้ถอนพิษ
อกั เสบตา่ ง ๆ เป็นตน้

นำมาประกอบอาหาร
10-20 บาท

https://www.kasettambon.com. , http://3.bp.blogspot.com. [5 พ.ค. 2022].

67 การสรา้ งฐานข้อมลู ความหลากหลายทางทรพั ยากรชีวภาพด้านเกษตรลุม่ น้ำโขง

1 CHINESE CABBAGE

ผักกาดขาวปลี แปะฉ่าย แปะฉ่ายลุ้ย

Brassica rapa subsp. pekinensis

BRASSICACEAE

เป็นพชื ล้มลกุ ขนาดเลก็ มีอายสุ ั้นฤดูเดยี ว ลำตน้ เดยี่ วตัง้ ตรง มีลักษณะกลมๆ จะมีก้านใบหนา
และยาวอวบนำ้ หุ้มอยู่ ออกเรียงสลับโดยรอบๆ ปกคลมุ ทีล่ ำตน้ ใบเปน็ ใบเล้ยี งเด่ยี ว ใบแตกออกอยู่โคนต้น ออก
เรียงสลับรอบๆ มีลกั ษณะทรงกลมรี ผิวใบบางเป็นมัน เหน็ เส้นใบชดั เจน ขอบใบหยัก ใบมสี เี ขียวออ่ น มีก้านใบ
ใหญ่ เป็นกาบหนาและยาวอวบน้ำ มีสีขาวนวล รากเป็นระบบรากแก้ว มีลักษณะอวบกลมๆ แทงลึกลงในดิน
มีรากฝอยและรากแขนงเล็กๆ ออกรอบๆบรเิ วณลำตน้ มสี นี ้ำตาล ดอกออกเปน็ ช่อ ก้านช่อดอกใหญ่ยาว ดอกมี
ลักษณะเล็กๆ กลีบดอกมีสีเหลือง กลีบเลี้ยงสีเขียวอ่อน ผลเป็นฝัก มีลักษณะทรงกลมเรียวยาว มีปลายเป็น
จงอยยาว ฝักดิบมีสีเขียว ฝักแก่มีสีน้ำตาล เมล็ดเมื่อฝักแก่จัดผลจะแตกออก มีเมล็ดจำนวนมาก เรียงอยู่ในฝกั
มีลกั ษณะแบนยาวรี มขี นาดเลก็ ๆ มเี ปลือกหุ้มเมลด็ บาง มสี ีน้ำตาล

ตลาดสดทัว่ ไปในลุ่มแม่น้ำโขง 8 จงั หวัด

มีวิตามินและแร่ธาตุที่มีประโยชน์หลายชนิด สรรพคุณ ช่วยขับของเสีย แก้พิษ
สุรา ช่วยบำรุงร่างกาย ช่วยบำรุงกำลัง แก้กระหาย ช่วยบำรุงกระดูก ช่วยบำรุงฟัน ช่วยบำรุงผิวพรรณ ช่วย
ป้องกันโรคมะเร็ง ช่วยป้องกันโรคมะเร็งลำไส้ ช่วยป้องกันโรคหลอดเลือดหัวใจ ช่วยบำรุงสายตา ช่วยรักษา
เลอื ดกำเดาออก ชว่ ยรักษาเลอื ดออกตามไรฟัน ชว่ ยรกั ษาโรคหืด และช่วยรักษาแผลไฟไหม้นำ้ ร้อนลวก เปน็ ตน้

นำมาประกอบอาหาร

10-20 บาท

https://www.thai-thaifood.com/th, https://medthai.com. [27 เม.ย. 2022].

68 การสรา้ งฐานข้อมลู ความหลากหลายทางทรัพยากรชีวภาพด้านเกษตรลมุ่ น้ำโขง

1 CHINESE MUSTARD, BROWN MUSTARD
ผักกาดห่ิน ผักกาดไร่ ผักกาดสร้อย ผักกาดเขียวนอ้ ย ผักชุนฉา่ ย ผกั ขมจีน ผกั กาดนา ผกั กาดขน่ิ

Brassica juncea (L.) Czern.
BRASSICACEAE

เป็นพืชลม้ ลุก ลำต้นตั้งตรง แตกกิ่งก้านสาขามาก ใบเป็นใบเด่ียว เรียงสลับกัน ไม่มีหูใบ ใบที่
โคนต้นเป็นรูปขอบขนานแกมรูปหอก ขอบหยักเป็นแฉก ดอกออกเป็นช่อตั้งตรง ที่ปลายยอดมีทั้งเพศผู้ และ
เพศเมียในดอกเดยี วกัน ผลเป็นฝัก รปู ยาวแคบแกมรูปหอก มีจงอยยาว ตรง และคอ่ นข้างแบน เมลด็ เลก็ มสี ดี ำ
และมีผิวขรุขระ

ตลาดสดท่ัวไปในลมุ่ แม่น้ำโขง 8 จังหวัด
มีวิตามินและแร่ธาตุที่มีประโยชน์หลายชนิด สรรพคุณ ช่วยบำรุงสายตา

ช่วยบำรุงหลอดเลือดและหัวใจ และยังเป็นสารต้านอนุมูลอิสระที่ช่วยต้านการเกิดโรคมะเร็งได้ นอกจาก น้ียัง
ช่วยป้องกันโรคไขข้อ ป้องกันโรคกระดูกพรุน ช่วยบำรุงเลือด ช่วยขับลมในกระเพาะอาหาร ช่วยรักษาโรคหวดั
ชว่ ยแก้ปวดและแก้แพอ้ ากาศ ช่วยในเรื่องของการย่อยอาหาร เป็นตน้

นำมาประกอบอาหาร
10-20 บาท

https://medthai.com. [27 เม.ย. 2022].

69

การสรา้ งฐานข้อมูลความหลากหลายทางทรพั ยากรชวี ภาพดา้ นเกษตรลุม่ น้ำโขง

1 BABY PAK CHOI, GREEN LEAF PATIO
มะปนิ (ภาคเหนือ) กระทนั ตาเถร ตุม่ เต้ง ตูม (ปัตตาน)ี มะปสี า่ (กะเหรี่ยง-แมฮ่ ่องสอน)

Brassica chinensis var. chinensis
BRASICACEAE

เป็นพืชล้มลกุ ขนาดเล็ก ลำตน้ มลี ักษณะกลมส้ัน ๆ มีโคนกา้ นใหญ่ ปลายเรียว ก้านใบหนาและ
อวบน้ำ ออกเรียงสลับโดยรอบๆ ปกคลุมที่ฐานลำต้น มีสีเขียวอ่อน ราก เป็นระบบรากแก้ว มีลักษณะกลมๆ
แทงลงในดิน มีรากฝอยและรากแขนงเล็กๆ ออกรอบตามแนวราบ มีสีน้ำตาล ใบเป็นใบเดี่ยว ออกเรียงสลับ
มลี กั ษณะทรงกลมรี ใบกวา้ งใหญ่ ผวิ ใบบางเรยี บ ใบมสี ีเขียว ดอกออกเปน็ ช่อ ก้านชอ่ ดอกใหญ่ยาว มีแขนงก้าน
ยอ่ ยมาก มดี อกย่อยออกที่ปลายยอด ดอกมลี กั ษณะเลก็ ๆ กลบี ดอกมสี เี หลอื งสด

ตลาดสดโพธชิ์ ยั อำเภอเมอื ง จังหวดั หนองคาย
เป็นผักที่มีวิตามินสูง โดยเฉพาะอย่างยิ่งวิตามินเอ วิตามินซี นอกจากนี้ยังมี

ธาตุแคลเซียม และฟอสฟอรัสสูง สรรพคุณ ช่วยบำรุงสายตา ช่วยแก้บิด แก้ปวดข้อ และลดอาการบวมอักเสบ
เป็นตน้

นำมาประกอบอาหาร เช่น ลวก ตม้ แกง เปน็ ต้น
10-20 บาท

https://web2012.hrdi.or.th/knowledge/detail, http://www.royalprojectmarket.com/productDetail.
[28 เม.ย. 2022].

70

การสรา้ งฐานข้อมลู ความหลากหลายทางทรพั ยากรชีวภาพด้านเกษตรลุม่ น้ำโขง

1 SACRED BARNAR, CAPER TREE
กมุ่ บก กุ่มน้ำบก

Crateva adansonii DC. subsp. trifoliata (Roxb.) Jacobs
BRASICACEAE

เป็นไม้ต้นขนาดกลาง ใบประกอบแบบนิ้วมือ มีใบย่อย 3 ใบ ก้านใบประกอบยาว 7-9 ซม.
ใบย่อยรูปรีหรือรูปไข่ ปลายแหลมหรือเรียวแหลม ขอบเรียบ แผ่นใบค่อนข้างหนา ช่อดอกแบบช่อกระจะออก
ตามง่ามใบใกล้ปลายยอด เมื่อแห้งมักเป็นสีส้ม กลีบดอกสีขาวอมเขียวแล้วค่อยๆ เปลี่ยน เป็นสีเหลืองหรือ
ชมพูอ่อน ผลกลม เปลือกมีจุดแต้มสีน้ำตาลอมแดง เมื่อแก่เปลือกเรียบ เมล็ดรูปคล้ายเกือกม้าหรือรูปไต
ผวิ เรียบ

ตลาดสดปากชม อำเภอปากชม จงั หวดั เลย
เป็นผักที่มีวิตามินสูง โดยเฉพาะอย่างยิ่งวิตามินเอ วิตามินซี นอกจากนี้ยังมี

ธาตแุ คลเซยี ม และฟอสฟอรสั สูง สรรพคุณ ใบ ชว่ ยขบั ลม ฆา่ แม่พยาธิ เชน่ พวกตะมอย และทาแกเ้ กลอ้ื นกลาก
เปลอื ก ช่วยแก้ปวดทอ้ ง คุมธาตุ กระพ้ี ช่วยทำให้ข้ีหแู หง้ แก่น ชว่ ยแก้ริดสดี วง ราก ชว่ ยแก้กษยั เปลอื ก ใช้ทา
ภายนอก แกโ้ รคผวิ หนงั เป็นตน้

นำมาประกอบอาหาร
10-20 บาท

http://www.rspg.or.th/plants_data/homklindokmai/budhabot/gumbok.htm,
https://th.openrice.com/th/bangkok/article. [28 เม.ย. 2022].

71 การสรา้ งฐานข้อมูลความหลากหลายทางทรัพยากรชีวภาพด้านเกษตรลมุ่ นำ้ โขง

1 PACO FERN, SMALL VEGETABLE FERN, VEGETABLE FERN
กดู คึ (ภาคเหนือ), กูดกิน ผกั กูด (ภาคกลาง), กดู ขาว ผักกูดขาว (ชลบรุ ี), กดู นำ้ (แม่ฮ่องสอน),
หสั ดำ (นครราชสมี า, สรุ าษฎรธ์ าน)ี , ไกก้ วิลุ ป่แู ปลเดา๊ ะ (กะเหร่ยี ง-แม่ฮ่องสอน)

Diplazium esculentum (Retz.) Sw.
ATHYRIACEAE

จัดเป็นเฟิร์นขนาดใหญ่ที่มีเหง้าตั้งตรง และมีความสูงมากกว่า 1 เมตรขึ้นไป เหง้าปกคลุมไป
ด้วยใบเกล็ด เกล็ดมีขนาดกว้างประมาณ 1 มิลลิเมตรและยาวประมาณ 1 เซนติเมตร เกล็ดมีสีน้ำตาลเข้มถึง
สีดำ ใบเป็นใบประกอบแบบขนนก 2 ชั้น ใบมีสีเขียวอ่อน แก่จะมีสีเขียวเข้ม โคนใบมีลักษณะเว้าเป็นรูปหัวใจ
หรือเป็นติ่งหู ขอบเป็นฟันเลื่อย เนื้อใบมีลักษณะบางคล้ายกระดาษ มีเส้นใบแตกแขนงแบบขนนก มีปลายเสน้
ถึง 10 คู่ กลมุ่ สปอร์จะอยู่ใกลแ้ ละยาวตลอดความยาวของเส้นใบส่วนปลาย

ตลาดสดทัว่ ไปในลุ่มแม่นำ้ โขง 8 จังหวดั
มีวิตามินและแร่ธาตุที่มีประโยชน์หลายชนิด สรรพคุณ ช่วยเสริมสร้างร่างกาย

ให้แขง็ แรง ช่วยเพิ่มภูมคิ ุ้มกนั ชว่ ยต่อต้านอนุมลู อิสระ ช่วยทำให้ร่างกายดูดซึมแรธ่ าตุตา่ ง ๆ ได้ดีข้ึน ช่วยแก้ไข้
ตัวร้อน ชว่ ยลดระดับคอเลสเตอรอลในเมด็ เลือด ช่วยบำรุงโลหติ ช่วยแกโ้ รคโลหติ จาง ชว่ ยบำรงุ สายตา ช่วยลด
ความดันโลหิตสูง ช่วยป้องกันโรคเลือดออกตามไรฟันได้ ช่วยใหร้ ะบบขบั ถ่ายทำงานได้อย่างดี ช่วยขับปัสสาวะ
ชว่ ยแกพ้ ิษอกั เสบ เปน็ ตน้

นำมาประกอบอาหาร เชน่ ลวก ตม้ แกง เปน็ ต้น
10-20 บาท

https://medthai.com/. [28 เม.ย. 2022].

72

การสรา้ งฐานข้อมลู ความหลากหลายทางทรพั ยากรชีวภาพดา้ นเกษตรลุ่มน้ำโขง

1 BABY PAK CHOI, GREEN LEAF PATIO
มะปิน (ภาคเหนอื ) กระทนั ตาเถร ตุ่มเต้ง ตูม (ปัตตานี) มะปีส่า (กะเหรี่ยง-แม่ฮ่องสอน)

Brassica chinensis var. chinensis
OLACACEAE

เป็นไม้ประเภทเถาเลื้อย เกี่ยวเกาะขึ้นตามต้นไม้ กิ่งไม้ รั้ว ค้าง มีมือเกาะที่ยาว แข็งแรง
ออกตามซอกกา้ นใบ ใบเป็นประเภทใบเดี่ยว คล้ายใบพลู หรือรปู ใบหอก ปลายใบแหลม โคนใบมน ผวิ ใบเกลย้ี ง
ไม่มีขน เห็นเส้นใบชัดเจน ออกเรียงตรงข้ามกัน มีกลิ่นคาวเฉพาะตัว ดอกเป็นดอกเดี่ยวสีขาวอมเหลือง
ออกตามข้อ ส่วนผลดิบเปน็ สเี ขยี ว ผลเด่ียวรูปกลมรี ผวิ เกลี้ยงเปน็ มนั สุกแกส่ ีสม้ อมแดง มีเมล็ดรปู ทรงรี สีขาว
แต่เปลือกหุ้มเมล็ดสีดำ ขยายพันธุ์โดยการเพาะเมล็ด หรือปักชำกิ่ง หรือโน้มกิ่งลงหาดิน เมื่อออกราก จึงตัด
หรอื ขุดแยกไปปลกู ทใ่ี หม่

ตลาดสดเทศบาลเมอื งเชยี งคาน อำเภอเชียงคาน จงั หวัดเลย
เป็นผักที่มีวิตามิน เกลือแร่ แร่ธาตุ กากเส้นใยอาหาร คาร์โบไฮเดรต สรรพคุณ

ออกฤทธิ์เปน็ ยารักษาโรค บำรุงส่วนต่างๆ ของรา่ งกาย ช่วยยอ่ ยอาหาร ชว่ ยลดคอเลสเตอรอล ช่วยป้องกันโรค
หลอดเลอื ดหวั ใจตีบ ชว่ ยควบคมุ การอกั เสบ การแขง็ ตวั ของเลอื ด ชว่ ยบำรุงใหม้ พี ัฒนาการทางสมอง ชว่ ยรักษา
โรคไขข้อ ลดความเสยี่ งเปน็ โรคหลอดเลือดหัวใจ ชว่ ยซ่อมแซมส่วนท่สี ึกหรอ ชว่ ยลดและควบคุมความดันโลหิต
ชว่ ยขบั เหงือ่ ขบั ปัสสาวะ รักษาอาการไขห้ วัด ดว้ ยมีวิตามนิ ซี และวิตามินอ่ืน ๆ เปน็ ต้น

นำมาประกอบอาหาร เช่น ลวก ต้ม แกง เปน็ ต้น
10-20 บาท

https://www.technologychaoban.com/bullet-news-today/article_198762. [28 เม.ย. 2022].

73 การสรา้ งฐานขอ้ มูลความหลากหลายทางทรัพยากรชวี ภาพด้านเกษตรลุ่มน้ำโขง