หนังสือพืชท้องถิ่นและพืชเศรษฐกิจ

1 -
ขี้หวด ผกั เปกิ๊ ผกั กาดแซ วาซาบิเมืองไทย

Raphanus caudatus L.
BRASSICACEAE

จัดเป็นไม้ล้มลุก ลำต้นตั้งตรง มีขนแข็งปกคลุมเล็กน้อย ลำต้นเป็นรูปทรงกลมหรือ
ทรงกระบอก ส่วนกลางของลำต้นจะกลวง ก้านใบแทงขึ้นจากดิน โดยเป็นผักพื้นบ้านทางภาคเหนือ ใบเป็นใบ
เดี่ยวสีเขียวอ่อน ออกเรียงสลับเป็นกระจุกที่ผิวดิน ใบจะอวบน้ำ ดอกผักขี้หูด ออกดอกเป็นช่อ โดยจะออกท่ี
ปลายกิ่งหรือตามซอกใบ มีดอกย่อยจำนวนมาก กลีบดอกเป็นสีม่วงอมชมพู ออกดอกในช่วงเดือนมิถุนายนถึง
เดือนธันวาคม ผลเป็นผลแห้งและแตกได้ ลักษณะของผลคล้ายฝักถั่ว มีขนาดเล็ก ฝักเป็นสีเขียวอ่อน ปลายฝัก
แหลม ฝักหยักเป็นคอดเว้าเป็นข้อ ๆ ผนังด้านในของฝักจะอ่อนนุ่มคล้ายกับฟองน้ำ ลักษณะของเมล็ดกลม
ออกผลในชว่ งเดอื นกรกฎาคมถึงเดือนกมุ ภาพันธ์

ตลาดสดเชียงของ อำเภอเชยี งของ จังหวัดเชียงราย
จัดเป็นพืชที่มีคุณคา่ ทางอาหารสงู เช่น วิตามินซี แคลเซียม ฟอสฟอรัส และธาตุ

เหล็ก เป็นต้น สรรพคุณ ฝักและใบช่วยทำให้เจริญอาหาร เนื่องจากผักขี้หูดมีกลิ่นฉุนจึงนิยมนำไปใช้เป็นยา
สมนุ ไพรแกห้ วดั ช่วยแก้อาการท้องอดื ทอ้ งเฟ้อ ช่วยละลายนวิ่ และช่วยขบั นำ้ ดี เป็นต้น

นำมาประกอบอาหาร
10-20 บาท

https://medthai.com [5 พ.ค. 2022].

74 การสรา้ งฐานข้อมูลความหลากหลายทางทรัพยากรชีวภาพด้านเกษตรลุ่มน้ำโขง

1 AMARANTH

ผักขม (ภาคกลาง) ผกั โหม ผกั หม (ภาคใต้) ผกั โหมเกล้ยี ง (แม่ฮ่องสอน)

Amaranthus viridis L.

AMARANTHACEAE

เป็นพืชล้มลุกทรงพุ่มเตี้ย ลักษณะของลำต้นจะตั้งตรง อวบน้ำ มีสีเขียว กิ่งก้านสาขาแตก
ออกมามากมาย บริเวณโคนต้นจะเป็นสีน้ำตาลแดง ใบมีลักษณะเป็นรูปไข่คล้ายสามเหลี่ยม ออกเป็นใบเดี่ยว
สลบั กัน ความกวา้ งของใบมปี ระมาณ 2.5-8 เซนติเมตร ยาวประมาณ 3.5-12 เซนติเมตร ผวิ และขอบใบเรียบ
หรืออาจมีขนเล็กน้อยที่ผิวใบ ส่วนหลังใบจะมีลักษณะเป็นคลื่นเล็กน้อย ผักโขมมีดอกเป็นสีม่วงปนเขียว
มักออกเป็นช่อตามซอกใบและปลายกิ่ง ซึ่งภายในดอกจะมีดอกย่อยอัดตัวกันแน่นเรียงรายอยู่ ลักษณะของ
เมลด็ จะมีขนาดเล็ก รูปทรงกลม มสี นี ำ้ ตาลเกือบดำ

ตลาดสดท่ัวไปในลมุ่ แมน่ ำ้ โขง 8 จงั หวดั

เป็นผักที่มีวิตามิน เกลือแร่ แร่ธาตุ กากเส้นใยอาหาร คาร์โบไฮเดรต สรรพคุณ
ช่วยในการบำรุงน้ำนมเหมาะกับคุณแม่ทีเ่ ลี้ยงลูกด้วยนมของตัวเอง มีสารแคโรทีนอยด์พวกลูทีนและเซอักแซน
ทินที่ช่วยชะลอความเสื่อมของดวงตา ลดความเสี่ยงในการเกิดโรคอัลไซเมอร์ มีสารซาโปนินที่ช่วยลด
คอเลสเตอรอลในเส้นเลือด ช่วยลดการเกิดมะเร็งในกระเพาะอาหาร ช่วยชะลอความเสื่อมของเซลล์ต่างๆ ใน
ร่างกาย ช่วยลดความเสี่ยงของภาวะกระดูกพรุน บำรุงกระดูกและฟันให้แข็งแรง ลดภาวะสมองเสื่อม บำรุง
โลหิต และปอ้ งกันการเกดิ โรคหัวใจ เป็นตน้

นำมาประกอบอาหาร เช่น ลวก ต้ม เปน็ ต้น

5-10 บาท

https://www.vichakaset.com. [28 เม.ย. 2022].

75 การสรา้ งฐานข้อมูลความหลากหลายทางทรพั ยากรชีวภาพด้านเกษตรล่มุ นำ้ โขง

1 PARA CRESS,TOOTH-ACHE PLANT

ผกั คราด ผักเผ็ด อึ้งฮวยเก้ีย

Acmella oleracea (L.) R.K. Jansen.

ASTERACEAE

เป็นไม้ล้มลุกขนาดเล็ก มีอายุปีเดียว มีลำต้นตั้งตรง ลำต้นกลมและอวบนำ้ แตกกิ่งก้านสาขา
ต้นมีสีเขียวม่วงแดงปนเข้ม หรือทอดไปตามดินเล็กน้อยแต่ปลายชูขึ้น ลำต้นอ่อนและมีขนปกคลุมขึ้นอยู่
เลก็ นอ้ ย ใบเป็นใบเดี่ยว ออกตรงข้ามกนั ลกั ษณะของใบเปน็ รปู สามเหลย่ี ม รปู ไข่ หรอื เปน็ รูปใบหอกแกมรูปไข่
ขอบใบเรียบ ดอกออกดอกเป็นช่อตามซอกใบและปลายกิ่ง เป็นกระจุกสีเหลือง ดอกมีลักษณะกลมเป็นรูปไข่
ปลายแหลมคล้ายหัวแหวน ดอกย่อยมี 2 วง วงนอกเป็นดอกตัวเมีย ส่วนวงในเป็นดอกสมบูรณ์เพศ ก้านของ
ดอกเรยี วยาว ยกต้ังทรงกลมคล้ายกับหัวแหวน ผลเป็นผลแห้ง ลักษณะของผลเปน็ รปู ไข่ ส่วนปลายเว้าเป็นแอ่ง
เล็กนอ้ ย ที่รยางคม์ หี นามอยู่ 1-2 อนั

ตลาดสดท่ัวไปในลมุ่ แมน่ ำ้ โขง 8 จังหวดั

เป็นผักที่มีวิตามิน เกลือแร่ แร่ธาตุ กากเส้นใยอาหาร คาร์โบไฮเดรต สรรพคุณ
ต้นสด ช่วยทำให้เจริญอาหาร ส่วน ดอก ช่วยในการเจริญอาหาร ช่วยกระตุ้นและเรียกน้ำลาย ใช้เป็นอาหาร
บำรุงธาตุสำหรับสตรีหลังคลอดบุตรและมีอาการวิงเวียนศีรษะ ช่วยแก้พิษตานซาง ช่วยรักษารำมะนาด
ชว่ ยรกั ษาดีซ่าน ช่วยแก้อาการผอมเหลือง ช่วยแก้โลหติ เป็นพษิ ช่วยแกอ้ าการตาฟาง ช่วยแก้อาการปวดศีรษะ
เป็นตน้

นำมาประกอบอาหาร

10-20 บาท

ฐานขอ้ มูลสมนุ ไพร คณะเภสัชศาสตร์ มหาวทิ ยาลยั อบุ ลราชธานี. [ออนไลน์]. เขา้ ถึงได้จาก: www.phargarden.com. [28 เม.ย.
2022].

76

การสรา้ งฐานข้อมลู ความหลากหลายทางทรัพยากรชีวภาพด้านเกษตรลุม่ นำ้ โขง

1 CORIANDER
ผกั หอม ผักหอมน้อย ผักหอมป้อม ผกั หอมผอม ยำแย้

Coriandrum sativum L.
UMBELLIFERAE

เป็นไม้ล้มลุกที่มีลำต้นตั้งตรง ภายในจะกลวง และมีกิ่งก้านที่เล็ก ไม่มีขน มีรากแก้วสั้น
แต่รากฝอยจะมีมาก ซึ่งลำต้นนี้จะสูงประมาณ 8-15 นิ้ว ลำต้นสีเขียวแต่ถ้าแก่จัดจะออกสีเขียวอมน้ำตาล
ใบลกั ษณะการออกของใบจะเรียงคล้ายขนนก แต่อยูใ่ นรปู ทรงพัด ซ่งึ ใบทโ่ี คนตน้ นน้ั จะมีขนาดใหญ่กว่าที่ปลาย
ต้น เพราะส่วนมากที่ปลายต้นใบจะเป็นเส้นฝอย มีสีเขียวสด ดอกออกเป็นช่อ ตรงส่วนยอดของต้น ดอกนั้น
มีขนาดเล็ก มีอยู่ 5 กลีบสีขาวหรือชมพูอ่อนๆ ผลจะติดผลในฤดูหนาว ลักษณะของผลเป็นรูปทรงกลมโต
ประมาณ 3-5 มลิ ลิเมตร

ตลาดสดทัว่ ไปในลมุ่ แม่นำ้ โขง 8 จงั หวัด
มีวิตามินและแร่ธาตุที่มีประโยชน์ สรรพคุณ ช่วยบำรุงและรักษาสายตา ช่วยให้

เจริญอาหารมากยิ่งขึ้น ช่วยบำรุงธาตุในร่างกาย ช่วยแก้อาการกระหายน้ำ ช่วยลดระดับน้ำตาลในเลือด ช่วย
กระตุ้นการทำงานของเลือดพลาสมาและกล้ามเนื้อ ช่วยลดความเสี่ยงของการเกิดโรคมะเร็ง ช่วยขับเหง่ือ ช่วย
กระทุ้งพิษไข้หัว ไข้อีดำอีแดง ช่วยแก้อาการหวัด ช่วยแก้ไอ ช่วยละลายเสมหะ ช่วยแก้อาการสะอึก ช่วยแก้
อาการคลืน่ ไส้อาเจียน ช่วยแกอ้ าการวิงเวียนศรี ษะ เปน็ ต้น

นำมาประกอบอาหาร
5-10 บาท

http://www.rspg.or.th/plants_data/herbs/herbs_18_3.htm , https://medthai.com. [25 เม.ย. 2022].

77

การสรา้ งฐานขอ้ มูลความหลากหลายทางทรัพยากรชวี ภาพดา้ นเกษตรลมุ่ น้ำโขง

1 CORIANDER
ผักอแี งะ ผักสะแงะ ผักอีแยะ ผกั หอมแย้ หอมแงะ

Coriandrum spp.
UMBELLIFERAE

เป็นพืชล้มลุก เหมือนผักชีไทย ลักษณะลำต้น มีสีเขียวกลวงสูง แตกกิ่งเล็กน้อย ลักษณะใบ
เป็นใบประกอบแบบขนนก เว้าแตกสีเขียว ใบออกเรียงสลับกันกาบใบหุ้มนิ่มไม่แข็ง ลักษณะดอกมีขนาดเล็ก
เป็นกระจุกสีขาวออกเป็นช่อ เมล็ดผลเป็นสีเขียวเมื่อแก่เป็นสีน้ำตาลออกเหลืองเล็กกว่าผักชี มีกลิ่นหอมฉุน
เฉพาะกวา่ ผักชไี ทย

ตลาดสดพรเพชร อำเภอเมือง จังหวัดมุกดาหาร และตลาดสดเทศบาลเชียงคาน อำเภอ
เชียงคาน จงั หวดั เลย

เป็นผักที่มีวิตามิน เกลือแร่ แร่ธาตุ กากเส้นใยอาหาร สรรพคุณ แก้ท้องอืด
ทอ้ งเฟอ้ แก้วิงเวียน ชว่ ยเจรญิ อาหาร ลดระดับน้ำตาลในเลือด และป้องกันมะเรง็ เป็นตน้

นำมารับประทานเป็นผักสดกับน้ำพริก หรือนำไปปรุงอาหารใส่แกงต่าง ๆ เช่น แกง
หน่อไม้ แกงลาว แกงหวาย แกงแค เปน็ ต้น

10-20 บาท

https://oer.learn.in.th/search_detail/result. [28 เม.ย. 2022].

78

การสรา้ งฐานข้อมูลความหลากหลายทางทรัพยากรชีวภาพด้านเกษตรลมุ่ นำ้ โขง

1 CHAYA
ตน้ ชายา ต้นมะละกอกนิ ใบ ต้นคะนา้ เม็กซิกัน ตน้ ผงชรู ส

Cnidoscolus chayamansa McVaugh.
EUPHORBIACEAE

เป็นไม้พุ่ม อายุหลายปี ลำต้นมีลักษณะอวบน้ำ มีความสูงของลำต้นประมาณ 2-6 เมตร.
เปลือกลำต้นเปน็ สีน้ำตาลมีนำ้ ยางสีขาวอยู่ภายใน ลักษณะของใบคล้ายกับใบเมเป้ิล ขอบใบแยกออกเป็น 3-4
แฉก ดอกมีสีขาว ออกดอกเป็นช่อบริเวณปลายกิ่ง ในแต่ละช่อประกอบไปด้วยดอกย่อยจำนวนมาก โดยทั่วไป
มักตัดแตง่ เปน็ ทรงพุ่มใหม้ คี วามสงู ประมาณ 2 ม. เพอ่ื ให้สะดวกตอ่ การเก็บเกีย่ ว

ตลาดสดพรเพชร อำเภอเมือง จังหวัดมกุ ดาหาร
เป็นผักที่มีคุณค่าทางอาหารสูง มีวิตามิน เกลือแร่ แร่ธาตุ กากเส้นใยอาหาร

คาร์โบไฮเดรต ปัจจุบันผักไชยามีฤทธิ์ตา้ นจุลชีพหลายชนิด มีฤทธิ์ต้านการอักเสบ ช่วยปกป้องหลอดเลือดและ
หัวใจ ชว่ ยต้านอนมุ ลู อสิ ระ ช่วยลดน้ำตาลในเลือด และช่วยลดไขมันในเลอื ด เป็นตน้

นำมาประกอบอาหาร
10-20 บาท

https://adeq.or.th., https://www.thairath.co.th/scoop/2006055. [28 เม.ย. 2022].

79

การสรา้ งฐานข้อมูลความหลากหลายทางทรพั ยากรชีวภาพด้านเกษตรลมุ่ น้ำโขง

1 -

แต้วหิน (ลำปาง), ผักเตา เตา (เลย), ติว้ สม้ (นครราชสีมา), กวยโชง (กาญจนบุร)ี , ตาว (สตูล),
ตวิ้ แดง ติว้ ยาง ต้ิวเลือด ตว้ิ เหลือง (ภาคเหนือ), ตวิ้ เหลอื ง (ภาคกลาง), แต้ว (ภาคใต้), ผกั ต้ิว เป็นต้น

Cratoxylum formosum (Jacq.) Benth. & Hook.f. ex Dyer.

HYPERICACEAE

จัดเป็นไม้ยืนต้นผลัดใบขนาดกลาง เรือนยอดเป็นทรงพุ่มกลม โคนต้นมีหนาม กิ่งก้านเรียว
ส่วนกิ่งอ่อนมีขนนุ่มอยู่ทั่วไป เปลือกลำต้นเป็นสีน้ำตาลแดง แตกล่อนเป็นสะเก็ด ใบเป็นใบเดี่ยวออกเรียง
ข้ามกนั ลักษณะของใบเปน็ รูปวงรแี กมรูปไข่กลบั ปลายใบมนหรอื แหลม โคนใบสอบเรยี บ ส่วนขอบใบโค้งเรียบ
ผิวใบทัง้ สองด้านมขี นละเอียด ใบเมื่ออ่อนจะเป็นสีชมพูอ่อนถึงสีแดง เรียบและเป็นมันวาว โดยในช่วงฤดูหนาว
จะเห็นเรือนพุ่มทั้งหมดเป็นสีชมพูอ่อน ใบแก่เป็นสีเขียวสด ดอกออกดอกเป็นช่อแบบกระจุกตามกิ่ง กลีบดอก
เป็นสีขาวอมสีชมพูอ่อนถึงสีแดง กลีบดอกมีกลิ่นหอมอ่อน ๆ ออกตามซากใบ ดอกมีอยู่ 5 กลีบ โดยจะออก
ดอกในช่วงเดือนมกราคมถึงเดือนพฤษภาคม ผลติ้วเป็นแบบแห้งและแตกได้ ลักษณะของผลเป็นรูปไข่แกมรูป
กระสวย ผิวผลมนี วลสีขาว ผลเม่ือแก่จะเป็นสนี ้ำตาลหรือสีนำ้ ตาลดำ ลักษณะของผลเป็นแบบแคปซูล

ตลาดสดทั่วไปในลุ่มแมน่ ำ้ โขง 8 จงั หวัด

เป็นพืชท่ีมีคุณค่าทางอาหารสูง มีวิตามิน เกลือแร่ แร่ธาตุ กากเส้นใยอาหาร
คาร์โบไฮเดรต สรรพคุณ ช่วยบำรุงโลหิต ฟอกโลหิต กินแก้ธาตุพิการ ช่วยแก้ประดง ช่วยป้องกันไม่ให้เด็กเป็น
ตาบอดกลางคืน ชว่ ยขับลม แก้อาการปวดท้อง ใช้เปน็ ยาขบั ปสั สาวะ และแกอ้ าการปัสสาวะขดั เป็นตน้

นำมาประกอบอาหาร และใชเ้ ปน็ พืชสมนุ ไพร

10-20 บาท

ฐานขอ้ มูลสมนุ ไพร คณะเภสชั ศาสตร์ มหาวิทยาลยั อบุ ลราชธาน.ี "ตว้ิ ขาว". [ออนไลน์]. เข้าถึงไดจ้ าก : www.phargarden.com.
[28 เม.ย. 2022].

80

การสรา้ งฐานข้อมูลความหลากหลายทางทรัพยากรชีวภาพดา้ นเกษตรลุ่มนำ้ โขง

1 SWAMP MORNING GLORY, THAI WATER CONVOLVULUS, MORNING GLORY

ผกั ทอดยอด ผักบุง้ จนี ผกั บงุ้

Ipomoea aquatica Forssk Var. reptan

CONVOLVULACEAE

จัดเปน็ พืชล้มลุก รากเปน็ แบบรากแกว้ มรี ากแขนง แตกออกทางด้านข้างของรากแกว้ และยัง
สามารถแตกรากฝอยออกมาจากข้อของลำต้นได้ด้วย เมล็ดมีรูปร่างเป็นสามเหลี่ยมฐานมน มีสีน้ำตาล ลำต้น
ในระยะแรกของการเจริญเติบโตจะมีลำต้นต้ังตรง ระยะต่อไปจะเลื้อยทอดยอดไปตามพื้นดินหรือน้ำ ลำต้นมีสี
เขียว มขี อ้ และปล้องข้างในกลวง ใบเป็นใบเดี่ยว มขี อบใบเรียบ รปู ใบคล้ายหอกโคนใบกว้างค่อย ๆ เรียวเล็กไป
ตอนปลาย ปลายใบแหลม ที่โคนใบเป็นรูปหัวใจ ขอบใบเรียบหรือเป็นคลื่น ก้านใบยาว ดอกและช่อดอกดอก
เป็นดอกสมบรู ณ์ มลี กั ษณะเปน็ ชอ่ มดี อกตรงกลาง 1 ดอก และดอกดา้ นข้างอีก 2 ดอก ผลเปน็ ผลเดีย่ วรูปร่าง
ค่อนข้างกลม ลกั ษณะผิวภายนอกเหยี่ วยน่ ขรุขระ ไมแ่ ตก ใน 1 ผลมีเมลด็ 4-5 เมลด็

ตลาดสดทัว่ ไปในล่มุ แม่นำ้ โขง 8 จังหวดั

เป็นพืชที่มีคุณค่าทางอาหารสูง มีวิตามิน เกลือแร่ แร่ธาตุ กากเส้นใยอาหาร
คาร์โบไฮเดรต สรรพคุณ มีสารต่อต้านอนุมูลอิสระ ช่วยในการชะลอวัย ช่วยป้องกันการเกิดหรือลดอัตราการ
เกิดของโรคมะเร็ง ช่วยบำรุงสายตา รักษาอาการตาต้อ ตาฝ้าฟาง ช่วยบำรุงธาตุ ช่วยแก้โรคประสาท ช่วยแก้
อาการเหงื่อออกมาก ช่วยลดระดับน้ำตาลในเลือด ป้องกันการเกิดโรคเบาหวาน ช่วยแก้อาการปวดศีรษะ
ออ่ นเพลยี ช่วยบำรงุ กระดูกและฟัน และช่วยปอ้ งกนั การเกิดโรคกระเพาะอาหาร เปน็ ตน้

นำมาประกอบอาหาร

5-10 บาท

https://medthai.com. [28 เม.ย. 2022].

81

การสรา้ งฐานขอ้ มูลความหลากหลายทางทรพั ยากรชีวภาพด้านเกษตรล่มุ น้ำโขง

1 WATER MORNING GLORY
ผกั ทอดยอด ผักบุง้ ผกั บุ้งแดง ผกั บุง้ นา กำจร โหนเดาะ

Ipomoea aquatica Forssk.
CONVOLVULACEAE

จัดเป็นพืชล้มลุกอายุหลายปี ลำต้นกลวง รากออกตามข้อ ใบเป็นรูปสามเหล่ียม รูปหอกหรอื
รูปขอบขนานแคบ ก้านใบยาว ดอกมีสีขาว สีชมพูหรือม่วงอ่อน ออกเป็นช่อมี 2-3 ดอก ลักษณะแผ่เป็น
ปากแตร ช่อดอกมีลักษณะทรงระฆังตา่ งจากผกั บงุ้ จีนทเ่ี ปน็ ทรงกรวย ขนาด 4-7 ซม. กลบี เล้ยี ง 5 กลบี ตดิ กัน
ตรงโคน กลีบดอกเชื่อมติดกันปลายแยกเป็น 5แฉก เกสรเพศผู้ 5 อัน ติดเหนือโคนกลีบดอก ผลเมื่อแห้งแล้ว
จะแตก ผลเป็นรปู ไข่หรอื กลม ขนาด 1 ซม. เมล็ดมี 4 เมลด็

ตลาดสดท่วั ไปในลุ่มแมน่ ้ำโขง 8 จงั หวัด
เป็นพืชที่มีคุณค่าทางอาหารสูง มีวิตามิน เกลือแร่ แร่ธาตุ กากเส้นใยอาหาร

คาร์โบไฮเดรต สรรพคุณ ชว่ ยป้องกันการเกิดโรคแผลในกระเพาะอาหาร ชว่ ยป้องกนั โรคท้องผูก ชว่ ยแก้อาการ
เส่อื มสมรรถภาพ ชว่ ยขบั ปสั สาวะ แก้ปสั สาวะเหลือง ชว่ ยแกอ้ าการปัสสาวะเปน็ เลือด ชว่ ยแก้หนองใน ช่วยแก้
ริดสีดวงทวาร ช่วยแก้อาการตกขาวมากของสตรี ช่วยถอนพิษสำแดง และช่วยต่อต้านเชื้อแบคทีเรีย เป็นต้น

นำมาประกอบอาหาร
5-10 บาท

https://medthai.com. [28 เม.ย. 2022].

82

การสรา้ งฐานขอ้ มูลความหลากหลายทางทรัพยากรชีวภาพด้านเกษตรล่มุ นำ้ โขง

1 EYLON SPINACH, EAST INDIAN SPINACH, INDIAN SPINACH, MALABAR NIGHTSHADE

ผกั ป๋ัง ผกั ปั่ง (ภาคเหนือ), ผักปลังใหญ่ ผักปลงั ขาว ผกั ปลงั แดง (ภาคกลาง), ผกั ปรัง ผกั ปรงั
ใหญ่ (ไทย), เดยี้ จ่นุ (เม่ยี น), มั้งฉ่าง (มง้ ), เหลาะขุ้ย โปแดงฉา้ ย (แตจ้ วิ๋ ), ลั่วขุย (จีนกลาง) เปน็ ต้น

Basella alba L.

BASELLACEAE

จัดเปน็ ไม้เถาเลื้อยล้มลุก ลำตน้ อวบนำ้ เกล้ยี ง กลม ไมม่ ขี น แตกกง่ิ กา้ นสาขามาก หากลำต้น
เป็นสีเขียวจะเรียกว่า "ผักปลังขาว" ส่วนชนิดที่ลำต้นเป็นสีม่วงแดงจะเรียกว่า "ผักปลังแดง" ใบเป็นใบเดี่ยว
ออกสลับกันไปตามข้อต้น ลักษณะของใบเป็นรูปไข่หรือรูปหัวใจ ปลายใบแหลม โคนใบเป็นรูปหัวใจ ส่วนขอบ
ใบเรียบ ใบมีลักษณะอวบน้ำและเป็นมันหนานุ่มมือ ดอกออกเป็นช่อเชิงลด โดยจะออกตรงซอกใบ ไม่มีก้าน
ชูดอก โดยผักปลังขาวดอกจะเป็นสีเขียว ส่วนผักปลังแดงดอกจะเป็นสีม่วงแดง ผลเป็นผลสด ฉ่ำน้ำ ลักษณะ
ของผลกลมแป้น ผิวผลเรียบ ปลายผลมีร่องแบ่งเป็นลอน และไม่มีก้านผล ผลอ่อนเป็นสีเขียว เมื่อแก่แล้วจะ
เปลยี่ นเป็นสดี ำ เน้ือผลนิม่ ภายในผลมีน้ำสีม่วงดำ และมีเมล็ด 1 เมลด็

ตลาดสดทัว่ ไปในลมุ่ แม่นำ้ โขง 8 จงั หวัด

เป็นพืชที่มีคุณค่าทางอาหารสูง มีวิตามิน เกลือแร่ แร่ธาตุ กากเส้นใยอาหาร
คารโ์ บไฮเดรต สรรพคุณ ชว่ ยบำรุงธาตุในรา่ งกาย ดอกออ่ น มสี ารเบตาแคโรทนี ทช่ี ว่ ยบำรงุ ดวงตา และยังมสี าร
ที่มีคุณสมบัติเป็นสารช่วยป้องกันมะเร็ง ดอก ใช้เป็นยาดับพิษในเลือด ต้น ช่วยแก้อาการท้องผูก ใบยอดอ่อน
ชว่ ยหล่อลื่นลำไส้ และเป็นยาระบายออ่ น ๆ ราก ใช้เปน็ ยาแก้พรรดกึ และ ใบ ใชเ้ ป็นยาแกบ้ ิด เปน็ ตน้

นำมาประกอบอาหาร

5-10 บาท

https://medthai.com. [28 เม.ย. 2022].

83

การสรา้ งฐานข้อมลู ความหลากหลายทางทรพั ยากรชีวภาพดา้ นเกษตรลมุ่ นำ้ โขง

1 VIETNAMESE CORIANDER
พรกิ ม้า หอมจันทร์ ผกั ไผ่ ผักแพว จันทน์โฉม จันทนแ์ ดง ผกั ไผน่ ้ำ ผักแจว พริกบ้า

Polygonum odoratum Lour.
POLYGONACEAE

จดั เปน็ พชื ลม้ ลกุ มีลำตน้ ต้ังตรง มขี อ้ เปน็ ระยะ ๆ ตามข้อมักมีรากงอกออกมา หรือลำต้นเป็น
แบบทอดเลอ้ื ยไปตามพืน้ ดนิ และมรี ากงอกออกมาตามสว่ นทสี่ ัมผัสกบั พ้ืนดิน ใบเปน็ ใบเดีย่ ว ออกสลับ ลักษณะ
ของใบเปน็ รูปหอกหรือรปู หอกแกมรปู ไข่ ก้านใบสัน้ มีหู ใบลักษณะคล้ายปลอกหุม้ รอบลำต้นอยบู่ ริเวณเหนือข้อ
ของลำต้น ดอกออกดอกเปน็ ช่อ ชอ่ ดอกมีดอกยอ่ ยขนาดเลก็ สขี าวนวลหรือชมพูม่วง ผลมขี นาดเลก็ มาก

ตลาดสดทัว่ ไปในลุม่ แมน่ ้ำโขง 8 จงั หวัด
เป็นพืชที่มีคุณค่าทางอาหารสูง มีวิตามิน เกลือแร่ แร่ธาตุ กากเส้นใยอาหาร

คาร์โบไฮเดรต สรรพคุณ ช่วยเสริมสร้างภูมิต้านทานโรค ช่วยในการชะลอวัย ช่วยป้องกันและต่อต้านมะเร็ง
ช่วยป้องกันโรคหัวใจ ช่วยบำรุงประสาท ช่วยทำให้เลือดลมในร่างกายเดินสะดวก ช่วยรักษาโรคหวัด ช่วยขับ
เหงื่อ ช่วยรักษาโรคปอด ช่วยรักษาหอบหืด ช่วยแก้อาการไอ ช่วยในการขับถ่าย ช่วยป้องกันมะเร็งลำไส้ใหญ่
ช่วยแกล้ ม ขบั ลมในกระเพาะอาหาร แกท้ ้องอดื ท้องเฟอ้ ช่วยรักษาโรคกระเพาะอาหาร เปน็ ตน้

นำมาประกอบอาหาร และรับประทานสด
5-10 บาท

https://medthai.com. [29 เม.ย. 2022].

84

การสรา้ งฐานขอ้ มูลความหลากหลายทางทรัพยากรชวี ภาพดา้ นเกษตรลุ่มนำ้ โขง

1 MEK
ไครเ้ มด็ เมก็ เม็ดชนุ เสมด็ เสม็ดเขา เสม็ดแดง เสม็ดชุน

Syzygium gratum (Wight) S.N. Mitra var. gratum
MYRTACEAE

จัดเป็นไม้ต้น สูงได้ถึง 20 เมตร กิ่งเป็นสันสี่เหลีย่ ม ลำต้นสีน้ำตาลแดง เปลือกบาง ซ้อนกัน
หลายๆชั้น แตกกิ่งก้านมาก ใบเดี่ยว เรียงตรงข้าม รูปไข่ รูปรีถึงรูปใบหอก หรือรูปไข่ ปลายใบแหลม โคนใบ
แหลมหรือมน ขอบใบเรียบ ใบแก่ผิวด้านบนเกลี้ยงมันวาว ใบอ่อนสีน้ำตาลปนชมพู ผิวใบด้านล่างเกลี้ยง มีจุด
โปร่งแสงหนาแน่น ดอกเป็นแบบช่อแยกแขนง ออกที่ซอกใบและปลายยอด ดอกย่อยสีขาว ไม่มีก้านดอก
ฐานดอกรูปถ้วย ทรงรูปกรวยแกมทรงกระบอก กลีบเลี้ยง 5 กลีบ กลีบดอก 5 กลีบ แยกกัน สีขาว สีเหลือง
อ่อน เกสรเพศผู้จำนวนมาก เกสรเพศเมียมีรังไข่ขนละเอียด อยู่ใต้วงกลีบ ผลสด ทรงกลม สีขาว ฐานผล
นนู ออกมาและบุม๋ ออกดอกชว่ งเดอื น เมษายน ถงึ พฤษภาคม

ตลาดสดทว่ั ไปในลุ่มแม่นำ้ โขง 8 จงั หวดั
เป็นพชื ที่มวี ิตามิน เกลือแร่ แรธ่ าตุ กากเสน้ ใยอาหาร คารโ์ บไฮเดรต สรรพคณุ ใช้

ใบสดตำพอกแก้เคล็ดขัดยอก ฟกบวม ตำรับยาพื้นบ้านอีสาน ยอดอ่อน กินเป็นยาขับลม แก้ท้องขึ้น ท้องอืด
ท้องเฟ้อในเด็ก เป็นต้น ในใบผักเม็ก มีสารออกซาเลต (Oxalate) สูง การรับประทานสดหรือจำนวนมากอาจ
เส่ยี งต่อการเป็นน่ิวในไตได้

นำมาประกอบอาหาร และรบั ประทานสด
5-10 บาท

https://th.wikipedia.org/ [29 เม.ย. 2022].

85

การสรา้ งฐานข้อมลู ความหลากหลายทางทรัพยากรชวี ภาพดา้ นเกษตรลมุ่ น้ำโขง

1 ZUCCHINI
ซุกินี

Cucurbita pepo L. var. cylindica Pans.
CUCURBITACEAE

จัดเป็นพืชฤดูเดียว เจริญเป็นพุ่ม หรือกิ่งเลื้อย ลำต้นเป็นข้อสั้น ใบมีลักษณะเป็นเหลี่ยม
ผิวหยาบ และมีขนอ่อนบนใบ ดอกตัวเมียและตัวผู้ แยกกันอยู่ แต่อยู่บนต้นเดียวกัน ผสมเกสรโดยแมลง เช่น
ผึ้ง ผลมีลักษณะทรงยาว รี มีสันนูนตามยาว ผิวเรียบเป็นมัน สีเขียวแก่ สลับลายขาวเป็นจุด เนื้อแน่น กรอบ
ฉำ่ น้ำ มีเมลด็ จำนวนมาก ขนาดผลโดยประมาณมีเส้นผา่ ศูนย์กลาง 3-4 เซนตเิ มตร ยาว 15-20 เซนตเิ มตร

ตลาดสดทัว่ ไปในลุ่มแมน่ ำ้ โขง 8 จังหวดั
เป็นพืชที่มีคุณคา่ ทางอาหารสูง มีวิตามิน เกลือแร่ แร่ธาตุ มีแคลอร่ีต่ำ สรรพคุณ

วิตามินซีในซุกินี ช่วยรักษาโรคหอบหืด ลดการอักเสบ ลดอาการเจ็บปวดจากอาการไขข้ออักเสบ รักษาอาการ
ฟกช้ำตามผวิ หนงั ลดความเสี่ยงของเส้นเลอื ดอดุ ตันและโรคหัวใจ เป็นต้น

นำมาประกอบอาหาร และรับประทานสด
10-20 บาท

https://www.kasettambon.com [29 เม.ย. 2022].

86 การสรา้ งฐานขอ้ มูลความหลากหลายทางทรัพยากรชวี ภาพด้านเกษตรลุ่มน้ำโขง

1 WATERCRESS
วอเตอรเ์ ครส สลัดนำ้

Nasturtium officinale W.T. Aiton
BRASSICACEAE

ลำต้นและใบจะคล้ายผักเปด็ ไทย แต่จะต่างกันตรงที่ขนาดความยาวของใบ โดยวอเตอรเ์ ครส
จะมีความยาวมากกว่า สำหรับสายพันธุ์ของผักวอเตอร์เครสมีอยู่ 2 สายพันธุ์หลัก ๆ ที่นิยมปลูกรับประทาน
กไ็ ด้แก่ พันธส์ุ ีเขียวและพนั ธ์สุ แี ดง (หรือน้ำตาล) นอกจากจะปลกู ไวเ้ พือ่ รับประทานแลว้ ยงั ใชป้ ลูกเป็นไม้ประดับ
ได้ทั้งในน้ำและบนดิน สำหรับในประเทศไทยนั้น ผักชนิดนี้เริ่มได้รับความนิยมมากขึ้นเรื่อย ๆ เมื่อไม่กี่ปี
ที่ผ่านมา โดยมีแหล่งเพาะปลูกที่สำคัญในแถบภาคเหนือและภาคใต้ ซึ่งเป็นที่นิยมปลูกกันมากเพราะเป็นผัก
ท่ีปลูกงา่ ย โตเร็ว

ตลาดสดท่ัวไปในล่มุ แมน่ ้ำโขง 8 จังหวัด
เป็นพืชท่ีมีคุณค่าทางอาหารสูง มีวิตามิน เกลือแร่ แร่ธาตุ กากเส้นใยอาหาร

สรรพคณุ ช่วยตอ่ ตา้ นอนมุ ลู อสิ ระ ชว่ ยชะลอความแกช่ รา ช่วยเสรมิ สรา้ งภมู ิคุ้มกนั ให้กบั รา่ งกาย บำรุงสขุ ภาพ
ช่วยบำรุงและรักษาสายตา พบสารลูทีนและเบตาแคโรทีนที่ช่วยลดความเสี่ยงของการเกิดโรคเกี่ยวกับนัยน์ตา
ช่วยป้องกันและรักษาโรคเลือดออกตามไรฟัน ช่วยลดระดับไขมันในเลือด ช่วยล้างเลือดในร่างกาย ช่วยบำรุง
และรกั ษากระดูกและฟันใหแ้ ข็งแรง และช่วยปอ้ งกนั โรคหลอดเลือดหวั ใจตีบตัน เปน็ ต้น

นำมาประกอบอาหาร และรบั ประทานสด
10-20 บาท

https://medthai.com. [29 เม.ย. 2022].

87

การสรา้ งฐานขอ้ มลู ความหลากหลายทางทรพั ยากรชีวภาพด้านเกษตรลุ่มน้ำโขง

1 VIETNAMESE CORIANDER

กะลี บอนหนาม ผะตู่โปล่ เฮาะตู่คุ ด่อแกงเล่อ บอ่ นย้มิ บ่ะหนาม หลั่นฉ่ือโก จุยหลักเท้า

Lasia spinosa (L.) Thwaites

ARACEAE

จัดเป็นพรรณไม้ล้มลุก มีอายุหลายปี ลำต้นมีลักษณะเป็นเหง้าแข็งอยู่ใต้ดินทอดเลื้อย
ทอดขนานกับพื้นดิน ตั้งตรงและโค้งลงเล็กน้อย ชูยอดขึ้น ตามลำต้นมีหนามแหลม ใบเป็นใบเดี่ยว ออกเรียง
สลับ ลักษณะของใบเป็นรูปหัวลูกศรหรือรูปโล่ ปลายใบแหลม มีหนามแหลมตามเส้นใบด้านล่างและตาม
กา้ นใบ ใบอ่อนมว้ นเปน็ แทง่ กลม กา้ นใบมลี ักษณะเป็นรปู ทรงกระบอกยาวและแข็ง ดอกเป็นช่อเชงิ ลด ลักษณะ
เป็นรูปทรงกระบอก ดอกย่อยอัดกันแน่นเป็นดอกแบบสมบูรณ์เพศ ใบประดับเป็นกาบสีน้ำตาลแกมเขียวถึงสี
ม่วง ออกดอกในช่วงประมาณเดือนพฤษภาคมถึงเดือนมิถุนายน ผลมีลักษณะเรียงชิดกันแน่นเป็นแท่งรูป
ทรงกระบอก เป็นผลสด หนา และเหนียว ผลอ่อนเป็นสีเขียวมีเนื้อนุ่ม เมื่อแก่แล้วจะเปลี่ยนเป็นสีเหลือง
แกมแดง จะเปน็ ผลในช่วงประมาณเดือนมถิ ุนายนถงึ เดอื นสิงหาคม

ตลาดสดทวั่ ไปในลุ่มแม่น้ำโขง 8 จงั หวัด

เป็นพืชท่ีมีคุณค่าทางอาหารสูง มีวิตามิน เกลือแร่ แร่ธาตุ กากเส้นใยอาหาร
สรรพคุณ เป็นยาแก้ปัสสาวะพิการ ยาแก้ปวดท้อง ปวดตามข้อ โรคผิดปกติเกี่ยวกับลำไส้ ยาแก้ริดสีดวงทวาร
ยาแก้อาการผิดปกติเกี่ยวกับคอ ยาบำรุงกำลัง แก้อาการปวดเมื่อย แก้ปัสสาวะเหลืองหรือแดง แก้อาการคัน
เน่อื งจากพิษหดั เหอื ด ไข้ออกผืน่ สกุ ใส ดำแดง เปน็ ต้น

นำมาประกอบอาหาร และรบั ประทานสด

5-10 บาท

https://medthai.com. [29 เม.ย. 2022].

88

การสรา้ งฐานข้อมูลความหลากหลายทางทรัพยากรชีวภาพด้านเกษตรลมุ่ น้ำโขง

1 -
ผักวาน ผกั หวาน ผกั หวานปา่

Melientha suavis Pierre.
OPILIACEAE

จัดเป็นไมพ้ ุ่มยืนต้นขนาดกลาง มีลำต้นสูงขนาดกลาง ลำตน้ เปน็ ไมเ้ นื้อแขง็ ลำต้นแตกกิ่งมาก
เปลือกลำต้นมีสีน้ำตาลอมเทา ผิวลำต้นขรุขระ ใบเป็นพืชใบเลี้ยงคู่ แตกใบออกเป็นใบเดี่ยว ๆ เรียงสลับกัน
บริเวณปลายกิ่ง มีก้านใบสั้น ใบมีรูปไข่ค่อนข้างรี โคนใบสอบ ปลายใยแหลม ดอกออกดอกเป็นช่อบริเวณก่ิง
และลำต้น ก้านช่อดอกยาว ช่อดอกประกอบด้วยดอกย่อยขนาดเล็กจำนวนมาก ดอกย่อยมีลักษณะทรงกลม
สีเขียวอ่อน มักพบเป็นดอกเดี่ยว ผลและเมล็ด ผลของผักหวานมีลักษณะกลมเกือบเป็นรูปไข่ เปลือกผลเรียบ
และบาง เนอื้ ผลค่อนขา้ งหนา และฉ่ำน้ำ ผลออ่ นมสี ีเขยี ว และมีนวลเคลอื บ เมื่อสกุ มีสเี หลอื ง และสุกจัดจนร่วง
จะมสี เี หลืองเข้ม ภายในมเี มล็ด 1 เมล็ด

ตลาดสดท่ัวไปในลุม่ แมน่ ำ้ โขง 8 จงั หวัด
เป็นพืชท่ีมีคุณค่าทางอาหารสูง มีวิตามิน เกลือแร่ แร่ธาตุ กากเส้นใยอาหาร

สรรพคุณ ราก ช่วยแก้ไข้ แก้ดีพิการ แก้เชื่อมมัว แก้ร้อนใน แก้กระหายน้ำ แก้กระสับกระส่าย แก้น้ำดีพิการ
แก้ปวดมดลูก แก้อาการของธาตุไฟ ยอด ช่วยแก้ร้อนในกระหายน้ำ ระบายความร้อน ลดไข้ ลดความร้อน
ลำตน้ และแกน่ เป็นยาแก้ปวดตามข้อหรอื ปานดง และเป็นยาเพมิ่ นำ้ นมแม่หลังคลอดบุตร เป็นตน้

นำมาประกอบอาหาร และรบั ประทานสด
10-20 บาท

http://www.the-than.com. [29 เม.ย. 2022]

89

การสรา้ งฐานขอ้ มลู ความหลากหลายทางทรัพยากรชีวภาพดา้ นเกษตรลุ่มน้ำโขง

1 WHITE FIG
เฮือด มะเด่อื ขาว

Ficus lacor Buch.
MORACEAE

จดั เป็นไมต้ ้น ลำต้นขนาดใหญส่ ูง 8-15 ม. เปลือกบางและเรยี บ ผลัดใบพร้อมกนั ทั้งต้น
หลงั ผลดั ใบจะแตกใบอ่อนเรว็ มาก ใบเป็นใบเดี่ยวรปู ไข่ ปลายแหลมมีหาง โคนใบแหลมก้านใบยาว หลังใบเรียบ
เป็นมันเส้นใบนูน ใบอ่อนสีแดง และมใี บประดบั เป็นปลอกสีแดงหุ้มในระยะแรก ดอกเปน็ ช่อเส้นผ่าศนู ย์กลาง
ดอก 0.4-0.6 ซม. ออกตามลำต้นและกิง่ ผลลักษณะผลกลมแป้นเล็กนอ้ ย ออกตามข้อใบรอบกิง่ กา้ นผลสัน้
คล้ายมะเด่ือ เม่ือติดผลมีผลเป็นจำนวนมาก

ตลาดสดประตชู ยั อำเภอเชียงของ จงั หวดั เชียงราย
เป็นพืชที่มีคุณค่าทางอาหารสูงประกอบด้วยโปรตีน ไขมัน และแร่ธาตุต่างๆ

มากมาย สรรพคุณ ใช้ล้างแผลเปื่อย ใช้กรณีประจำเดือนไม่ปกติ และตกขาว ใช้รักษาเลือดกำเดา มีฤทธิ์ลด
ระดับน้ำตาลในเลือด รักษาการปวดเส้นเอ็น ปวดดวงตา ปวดหัว แก้คัน และรักษาแผล กล่าวกันว่า หมอ
พื้นบ้านทางภาคเหนือ ใช้เปลือกของต้นผักเฮือดประมาณครึ่งหนึ่งของฝ่ามือสบั เป็นชิ้นเล็กๆต้มด่ืมแก้ปวดท้อง

นำมาประกอบอาหาร เชน่ แกง
10-20 บาท

https://www.pharmacy.cmu.ac.th/web2553/n79.php [23 มิ.ย. 2022].

90 การสรา้ งฐานขอ้ มลู ความหลากหลายทางทรัพยากรชวี ภาพด้านเกษตรลุ่มน้ำโขง

1 TARO

บอนหรือตุน (ภาคเหนือ) บอน (อสี าน) บอนเขยี ว บอนจีนดำ บอนท่า บอนน้ำ (ภาคใต้)

Colocasia esculenta (L.) Schott

ARACEAE

จัดเป็นพืชล้มลุกที่มีอายุหลายปี มีลำต้นเป็นหัวอยู่ใต้ดินจะเก็บสะสมอาหาร คล้ายต้นบอน
สามารถปลูกได้หลายรุ่น ลักษณะของหัวเป็นรูปลูกข่างกลม สีน้ำตาล และมีขนาดใหญ่ และมีหัวเล็ก ๆ
อยู่ล้อมรอบ หัวจะมีรูปร่างและขนาดที่แตกต่างกันออกไป ใบเป็นใบเดี่ยวเรียงเวียน มีขนาดใหญ่ ลักษณะของ
ใบเป็นรูปหัวใจหรือเป็นรูปลูกศรแกมรูปหัวใจ ปลายใบแหลม โดยใบจะเกิดจากใต้ดิน ดอกออกดอกเป็นช่อ
ช่อดอกเปน็ ชอ่ เชิงลดมีกาบ ออกเดี่ยวหรือหลายช่อ ลกั ษณะตงั้ ตรงเปน็ สีเขยี ว ผลเปน็ สีเขียวเปลอื กบาง ไม่ค่อย
มเี มล็ด แต่บางสายพันธุก์ ็ตดิ เมลด็ ได้

ตลาดสดทว่ั ไปในลุม่ แมน่ ้ำโขง 8 จังหวดั

เป็นพืชท่ีมีคุณค่าทางอาหารสูง มีวิตามิน เกลือแร่ แร่ธาตุ กากเส้นใยอาหาร
สรรพคุณ ช่วยบำรุงธาตุในร่างกาย ช่วยบำรุงร่างกาย ช่วยทำให้ฟื้นไข้ ช่วยป้องกันฟันผุ ช่วยทำให้กระดูก
แข็งแรง ช่วยบำรุงลำไส้และแก้อาการท้องเสีย ช่วยบำรุงไต ช่วยถอนพิษจากแมลงสัตว์กัดต่อย ช่วยรักษาโรค
เรื้อนกวาง ช่วยแก้อาการอักเสบ ระงับอาการปวด เป็นต้น ข้อควรระวัง หัวและทั้งต้น มีผลึกแคลเซียม
ออกซาเลต (Calcium oxalate) ซึ่งมีฤทธิ์ทำให้คัน จึงไม่ควรรับประทานแบบดิบ ๆ และการรับประทานเผือก
ในปรมิ าณมากเกนิ ไปจะทำใหม้ า้ มทำงานไดอ้ ยา่ งไม่เป็นปกติ

นำมาประกอบอาหาร

20-50 บาท

https://medthai.com. [29 เม.ย. 2022].

91

การสรา้ งฐานข้อมลู ความหลากหลายทางทรพั ยากรชวี ภาพดา้ นเกษตรลมุ่ น้ำโขง

1 SAWAH LETTUCE, YELLOW SAWAH, LETTUCE SAWAH, FLOWER RUSH
ผักก้านจอง ผักพาย บอนจีน

Limnocharis flava (L.) Buchenau
LIMNOCHARITACEAE

จัดเป็นพืชน้ำสมุนไพร เป็นพืชล้มลุกขนาดเล็ก มีเหง้าหัวแตกหน่อได้อยู่ในดินใต้น้ำ ลำต้น
มีลักษณะสั้นกลมๆ มีกาบใบล้อมรอบลำต้น มีสีน้ำตาล โคนก้านใบมีสีน้ำตาลอมม่วง ปลายก้านใบ มีสีเขียว
เป็นใบเดี่ยว ออกเรียงสลับ แทงออกมาจากเหง้า ก้านใบยาวเป็นเหลี่ยม มีเยื่อโพรงอากาศพองลมอวบน้ำ
ใบมีลักษณะรูปทรงกลม มีขนาดใหญ่ ดอกออกเป็นช่อแบบร่ม ก้านดอกมีสีเขียวอ่อน ก้านดอกยาวเป็น
สามเหล่ยี ม มเี ยื่อโพรงอากาศพองลมอวบนำ้ ดอกมสี ีเหลือง

ตลาดสดทัว่ ไปในลุม่ แมน่ ้ำโขง 8 จงั หวัด
เป็นพืชท่ีมีคุณค่าทางอาหารสูง มีวิตามิน เกลือแร่ แร่ธาตุ กากเส้นใยอาหาร

สรรพคุณ ช่วยเจริญอาหาร แก้ไข้ แก้ท้องผูกท้องเฟ้อ แก้จุกเสียด แก้ปวดท้อง ช่วยย่อยอาหาร ช่วยขับลม
ช่วยลดคอเลสเตอรอล เป็นยาระบาย ช่วยป้องกันโรคมะเร็ง ช่วยบำรุงร่างกาย แก้ปวดเมื่อย แก้ตะคริว
แก้เหน็บชา ใช้ฆ่าพยาธิ แก้โรคผิวหนัง แก้ท้องเสีย ช่วยรักษาแผลในกระเพาะ แก้ปวดหัว และแก้วิงเวียน
เปน็ ต้น

นำมาประกอบอาหาร และรับประทานสด
5-10 บาท

https://www.thai-thaifood.com [29 เม.ย. 2022].

92

การสรา้ งฐานข้อมูลความหลากหลายทางทรัพยากรชีวภาพดา้ นเกษตรลุ่มนำ้ โขง

1 VIETNAMESE CORIANDER
พรกิ ม้า หอมจันทร์ ผกั ไผ่ ผักแพว จันทน์โฉม จันทนแ์ ดง ผักไผน่ ้ำ ผักแจว พริกบ้า

Polygonum odoratum Lour.
POLYGONACEAE

จดั เป็นพชื ลม้ ลกุ มีลำตน้ ต้ังตรง มขี อ้ เปน็ ระยะ ๆ ตามขอ้ มักมีรากงอกออกมา หรือลำต้นเป็น
แบบทอดเลอ้ื ยไปตามพื้นดนิ และมรี ากงอกออกมาตามสว่ นทสี่ ัมผสั กบั พน้ื ดิน ใบเปน็ ใบเดีย่ ว ออกสลับ ลักษณะ
ของใบเปน็ รูปหอกหรือรปู หอกแกมรปู ไข่ ก้านใบสัน้ มีหู ใบลักษณะคล้ายปลอกหุม้ รอบลำต้นอยบู่ ริเวณเหนือข้อ
ของลำต้น ดอกออกดอกเปน็ ช่อ ชอ่ ดอกมีดอกยอ่ ยขนาดเลก็ สขี าวนวลหรอื ชมพูม่วง ผลมขี นาดเลก็ มาก

ตลาดสดทัว่ ไปในลุม่ แมน่ ้ำโขง 8 จงั หวัด
เป็นพืชที่มีคุณค่าทางอาหารสูง มีวิตามิน เกลือแร่ แร่ธาตุ กากเส้นใยอาหาร

คาร์โบไฮเดรต สรรพคุณ ช่วยเสริมสร้างภูมิต้านทานโรค ช่วยในการชะลอวัย ช่วยป้องกันและต่อต้านมะเร็ง
ช่วยป้องกันโรคหัวใจ ช่วยบำรุงประสาท ช่วยทำให้เลือดลมในร่างกายเดินสะดวก ช่วยรักษาโรคหวัด ช่วยขับ
เหงื่อ ช่วยรักษาโรคปอด ช่วยรักษาหอบหืด ช่วยแก้อาการไอ ช่วยในการขับถ่าย ช่วยป้องกันมะเร็งลำไส้ใหญ่
ช่วยแกล้ ม ขบั ลมในกระเพาะอาหาร แกท้ ้องอดื ท้องเฟอ้ ช่วยรักษาโรคกระเพาะอาหาร เปน็ ตน้

นำมาประกอบอาหาร และรับประทานสด
5-10 บาท

https://medthai.com. [29 เม.ย. 2022].

93

การสรา้ งฐานขอ้ มูลความหลากหลายทางทรัพยากรชวี ภาพดา้ นเกษตรลุ่มนำ้ โขง

1 BLACK PEPER

พริกไทย พริกนอ้ ย พริกขน้ี ก พรกิ ไทยดำ พริกไทยล่อน

Piper nigrum Linn.

PIPERACEAE

จัดเป็นไม้เถาเลื้อยพัน ข้อโป่งนูนมีรากฝอยเพื่อใช้ยึดเกาะ ใบเป็นใบเดี่ยว ออกสลับ รูปไข่
กว้าง 5-8 ซม. ยาว 8-11 ซม. โคนมน ปลายแหลม ผิวเรียบมัน ดอกสีขาวอมเขียว ขนาดเล็กไม่มีก้านดอก
ออกบนช่อแกน ยาว 7-15 ซม. แต่ละช่อมี 50-150 ดอก ดอกย่อยสมบูรณ์เพศ ลักษณะกลม ไม่มีกลีบรอง
ดอกและกลีบรองดอกเริ่มบานจากส่วนโคนไปปลายช่อ ผลเป็นผลสด รูปกลม ขนาด 0.3-0.5 ซม. ผลอ่อน
สีเขยี ว เม่ือสุกสีแดง เมื่อแห้งมสี ีดำ เมลด็ สีขาว

ตลาดสดทัว่ ไปในลมุ่ แมน่ ้ำโขง 8 จังหวดั

เป็นพืชที่มีคณุ ค่าทางอาหารสูง มีวิตามิน เกลือแร่ แร่ธาตุ สรรพคุณ ช่วยต่อต้าน
อนุมูลอิสระ ช่วยรักษาและป้องกันการเกิดโรคอัลไซเมอร์ในผู้สูงอายุ ช่วยป้องกันและต่อต้านสารก่อมะเร็ง
ชว่ ยเรง่ การทำงานของตับให้ทำลายสารพิษ ชว่ ยกระตุน้ ประสาท ช่วยแก้โรคลมบ้าหมูหรือลมชัก ช่วยบำรุงธาตุ
ในรา่ งกาย ชว่ ยทำใหเ้ จรญิ อาหาร ชว่ ยบรรเทาอาการนอนไม่หลับ ชว่ ยเพิ่มความอบอ่นุ ให้กบั รา่ งกายและเสริม
ภูมิตา้ นทาน ช่วยแก้ตาแดงเนื่องจากความดันโลหิตสูง ชว่ ยระงบั อาเจียน ช่วยแกอ้ าการปวดฟนั ช่วยขับเสมหะ
ช่วยแก้เสมหะในทรวงอก แก้ลมพรรดึก ชว่ ยบรรเทาอาการและแกอ้ าการไอ หอบหดื สะอึก ชว่ ยแกอ้ ตสิ ารหรือ
อาการลงแดง เปน็ ตน้

นำมาประกอบอาหาร

10-20 บาท

https://greenery-nature.blogspot.com., https://farmerspace.co. [29 เม.ย. 2022].

94

การสรา้ งฐานข้อมลู ความหลากหลายทางทรัพยากรชีวภาพด้านเกษตรลมุ่ น้ำโขง

1 BANANA PEPPER, PAPRIKA, GARDEN PEPPER, CHILI PEPPER, CHILI PLANT, RED
PEPPER, SPANISH PEPPER, SWEET PEPPER

พริกหยวกสะบันงา พรกิ หนมุ่ พริกตุ้ม พริกตมุ้ นาก พริกซ่อม

Capsicum annuum var. annuum

SOLANACEAE

จัดเป็นไม้ล้มลุกฤดูเดียวหรือไม้พุ่มขนาดเล็ก ลำต้นมีความสูงประมาณ 0.5-1.5 เมตร
ลักษณะลำต้นต้งั ตรงและแตกก่ิงก้านมาก โคนต้นเปน็ เน้ือไม้แข็ง ดอก ออกเปน็ ดอกเด่ียวตามซอกใบ กลีบดอก
เปน็ สขี าวนวลเชื่อมติดกนั เปน็ รูประฆังหรอื รูปปากแตร ผลสดมหี ลายรปู รา่ งและหลายขนาด โดยมากมักเป็นรูป
กรวยกว้าง หรอื มีลกั ษณะตั้งแต่แบน ๆ กลมยาวไปจนถงึ พองอว้ น และสน้ั ผลมีลกั ษณะเปน็ กระเปาะ มีฐานข้ัว
ผลส้นั และหนา ผลอ่อนเปน็ สีเขียว เหลือง ครีม หรอื สีมว่ ง เม่ือสกุ แลว้ จะเปลีย่ นเปน็ สแี ดง สีส้ม สเี หลอื ง หรือสี
น้ำตาล โดยปกติแล้วผลอ่อนมักจะชี้ขึ้น ส่วนผลแก่อาจชี้ขึ้นหรือห้อยลงตามแต่สายพันธุ์ที่ปลูก ภายในมีเมล็ด
เปน็ จำนวนมาก ลักษณะของเมล็ดเปน็ รูปโลก่ ลมแบน สเี หลืองออ่ นไปจนถงึ สีนำ้ ตาล

ตลาดสดทวั่ ไปในลมุ่ แมน่ ้ำโขง 8 จังหวดั

เป็นพืชท่ีมีคุณค่าทางอาหารสูง มีวิตามิน เกลือแร่ แร่ธาตุ สรรพคุณ สาร
Capsaisin ในผลเป็นตัวช่วยทำให้น้ำตาลในเลือดลดลง จึงช่วยในการบำบัดโรคเบาหวานได้ ช่วยลดระดับ
คอเลสเตอรอลและไตรกลีเซอไรด์ ช่วยบำรุงเลือดลม ช่วยขับปัสสาวะ ช่วยแก้กามโรม ช่วยป้องกันการเกิด
โรคมะเรง็ ต่าง ๆ ช่วยลดอตั ราเส่ยี งของการอุดตันของเสน้ เลือด และช่วยเสริมสร้างผนงั หลอดเลอื ด เป็นต้น

นำมาประกอบอาหาร และรับประทานผลสด

10-20 บาท

https://medthai.com. [2 พ.ค. 2022].

95

การสรา้ งฐานขอ้ มลู ความหลากหลายทางทรัพยากรชวี ภาพด้านเกษตรลมุ่ นำ้ โขง

1 PLU KAOW
คาวทอง ผักคาวตอง ผกั ก้านตอง ผกั คาวปลา ผกั เข้าตอง

Houttuynia cordata Thunb.
SAURURACEAE

จดั เป็นพชื ล้มลุกขนาดเล็กและมีอายยุ ืน ทอดเล้ือยไปตามพน้ื ดนิ ชอบท่ีช้นื แฉะ มรี ากแตกออก
ตามข้อ ลำต้นตงั้ ตรง กลม สเี ขียว เรยี บมนั อาจพบสีม่วงแดงอ่อน ใบเป็นใบเด่ยี ว มกี ลิน่ คาว เรียงสลับ แผ่นใบ
แผ่บาง เกลี้ยง โคนใบเว้าเข้าหากัน คล้ายรูปหัวใจหรือรูปไต หูใบเป็นแผ่นยาวติดกับก้านใบ เมื่อขยี้ใบดมจะได้
กลิ่นคล้ายคาวปลา ดอกมีสีเหลือง ออกเป็นช่อ ดอกมีขนาดเล็กมากและมีจำนวนมากอัดกันแน่นบนแกนช่อ
เมลด็ มีขนาดเลก็ คอ่ นขา้ งกลม มักขนึ้ ตามท่ีชน้ื แฉะ รมิ น้ำ ตดิ ผลช่วงเดือนมถิ นุ ายนถงึ สงิ หาคม

ตลาดสดทวั่ ไปในลุ่มแม่นำ้ โขง 8 จงั หวัด
เป็นพชื ทม่ี คี ณุ คา่ ทางอาหารสูง มีวิตามิน เกลอื แร่ แร่ธาตุ สรรพคณุ มฤี ทธ์ิในการ

ช่วยต่อต้านมะเร็ง ยับยั้งการเจริญเติบโตของเซลล์มะเร็ง ช่วยบำบัดฟื้นฟูโรคความดันโลหิตสูง ช่วยเสริมสร้าง
ภูมิคุ้มกันให้กับร่างกาย ช่วยยับยั้งเบาหวาน รักษาความสมดลุ ของรา่ งกาย ช่วยทำให้กระดกู เชือ่ มติดกนั เรว็ ขน้ึ
ช่วยรักษาปริมาณของเหลวในร่างกาย ช่วยรักษาอาการหูชั้นกลางอักเสบ ช่วยรักษาโรคติดเชื้อและทางเดิน
หายใจ ช่วยแก้ไข้ ช่วยรักษาโรคไข้มาลาเรีย ช่วยต้านเชือ้ โรคหวัด ไข้หวัดใหญ่ ช่วยกระตุ้นการแบ่งตัวของเซลล์
เม็ดเลือดขาวช่วยรักษาภาวะภูมแิ พ้ หอบหืด ชว่ ยรักษาโรคไอกรน และชว่ ยรักษาโรคหลอดลมอักเสบ เป็นต้น

นำมาประกอบอาหาร และรบั ประทานผลสด
10-20 บาท

https://medthai.com., https://www.disthai.com. [2 พ.ค. 2022].

96

การสรา้ งฐานขอ้ มลู ความหลากหลายทางทรัพยากรชวี ภาพดา้ นเกษตรลุ่มน้ำโขง

1 BROKEN BONES TREE

มะลิดไม้ มะลิ้นไม้ ลิดไม้ ล้ินฟา้ หมากลิ้นก้าง หมากล้นิ ซ้าง

Oroxylum indicum (L.) Kurz.

BIGNONIACEAE

จัดเป็นไม้ต้นขนาดเล็กผลัดใบ เปลือกต้นเรียบสีน้ำตาลครีมอ่อนหรือสีเทา บางทีแตกเป็น
รอยตี้นเล็กน้อย มีรูระบายอากาศกระจัดกระจายตามลำต้นและกิ่งก้าน ใบเป็นใบประกอบแบบขนนก 3 - 4
ชน้ั ออกเรยี งตรงข้ามสลับตั้งฉาก หนาแนน่ บริเวณปลายกิ่ง มีใบเด่ยี ว ๆ ขนาดใหญ่ที่ปลายก้านลักษณะรูปทรง
กลม ดอกออกดอกเปน็ ช่อแบบชอ่ กระจุก ช่อมขี นาดใหญ่ออกที่บริเวณยอด มีก้านชอ่ ดอกยาว มีดอกย่อยขนาด
ใหญ่ ลักษณะรูปปากเปิดแบบสมมาตรด้านข้างกลีบดอกหนา มี 5 กลีบ ภายนอก สีม่วงแดงหรือน้ำตาล คล้ำ
ภายในสีเหลืองเปรอะๆ ก่ึงสีชมพู ผลผลเปน็ ฝักแบน ยาวคล้ายรูปดาบ ห้อยระยา้ อยเู่ หนอื เรอื นยอด สนี ำ้ ตาลดำ
เมลด็ มลี กั ษณะแบน มปี ีกบางใสสขี าวจำนวนมาก

ตลาดสดเขียงของ อำเภอเชยี งของ จงั หวัดเชยี งราย และตลาดสดเทศบาลเมอื งบึงกาฬ

เป็นพืชที่มีคุณค่าทางโภชนาการสูง มีวิตามินซีและบีสูงและแร่ธาตุต่าง ๆ
มากมาย สรรพคณุ ราก ใชบ้ ำรงุ ธาตุ เจริญอาหาร แกท้ ้องร่วง แกบ้ ิด แก้ไขส้ นั นบิ าต ช่วยสมานแผล แก้อักเสบ
บวม แก้ท้องรว่ ง บำรงุ ธาตุ แก้น้ำเหลอื งเสีย แก้ไข้ ฝักออ่ น ช่วยในการขับผายลม บำรงุ ธาตุ เมลด็ ใช้เปน็ ยาถ่าย
เมล็ดแก่ใช้เป็นยาระบาย แก้ไอ ขับเสมหะ เปลือกต้น เป็นยาสมานแผล ขับน้ำเหลืองเสีย ขับเลือดดบั พษิ โลหิต
บำรุงโลหิต แกเ้ สมหะจกุ คอ ขับเสมหะ แกบ้ ดิ แกอ้ าการจุกเสยี ด เปน็ ต้น

รบั ประทานฝกั สด น่ึง ลวก

10-20 บาท

http://www.rspg.or.th/plants_data/herbs/herbs_07_7.htm. เพกา. [23 ม.ิ ย. 2022].

97 การสรา้ งฐานข้อมูลความหลากหลายทางทรพั ยากรชีวภาพดา้ นเกษตรลมุ่ น้ำโขง

1 WINTER MELON, WHITE GOURD, WINTER GOURD, ASH GOURD

มะฟกั หอม ฟักขีห้ มู ฟกั จิง มะฟักขม มะฟักหม่น บกั ฟัก ฟกั ขาว ฟกั เขียว ฟกั จนี แฟง ฟกั แฟง
ฟักหอม ขี้พรา้ เป็นตน้

Benincasa hispida (Thunb.) Cogn.

CUCURBITACEAE

จัดเป็นพืชอายุสั้น ลำต้นยาวหลายเมตร ลำต้นมีสีเขียว มีขนหยาบขึ้นปกคลุมอยู่ทั่วทั้งต้น
เป็นพืชที่แตกกิ่งก้านสาขามาก ใบฟักเขียว ลักษณะของขอบใบหยักเป็นเหลี่ยม ปลายใบแหลม ขอบใบหยัก
แบบซี่ฟัน โคนใบเว้าเป็นรูปหัวใจกว้าง ๆ ใบออกเรียงสลับกันตามข้อต้น ผิวใบหยาบ ดอกฟักเขียว ออกดอก
ตามง่าม ดอกเป็นดอกเดี่ยว มีสีเหลือง ดอกเพศผู้และดอกเพศเมียจะอยู่ต้นเดียวกัน ผลฟักเขียว ลักษณะของ
ผลเป็นรูปกลมยาว หรือเป็นรูปไข่ค่อนข้างยาว ผลอ่อนมีขน ส่วนผลแก่ผิวนอกมีนวลเป็นแป้งสีขาวเคลือบอยู่
เปลือกแขง็ มสี เี ขียว เนื้อดา้ นในมสี ขี าวปนเขยี วออ่ น ฉ่ำน้ำ เนื้อแนน่ หนา และมีเมล็ดสขี าวอย่ภู ายในจำนวนมาก
ลกั ษณะของเมล็ดเปน็ รูปไข่ เมล็ดแบน ผิวเรยี บมสี ีขาวหรือสีนำ้ ตาลออ่ น

ตลาดสดทว่ั ไปในลมุ่ แม่นำ้ โขง 8 จงั หวัด

เป็นพืชที่มคี ุณค่าทางอาหารสงู มีวิตามิน เกลือแร่ แร่ธาตุ สรรพคุณ ช่วยป้องกัน
และลดความเสี่ยงของการโรคมะเร็ง ช่วยลดน้ำหนักและไขมันในเส้นเลือด ช่วยเพิ่มพลังทางเพศ ช่วยลดขนาด
ของเซลล์ไขมนั ชว่ ยบำรุงผวิ พรรณ ช่วยแกธ้ าตพุ กิ าร ชว่ ยรกั ษาโรคเส้นประสาท ชว่ ยรักษาโรคความดนั โลหิตสูง
และช่วยรักษาอาการอักเสบไดด้ ี และช่วยปอ้ งกนั โรคหลอดเลอื ดและมะเร็ง เปน็ ต้น

นำมาประกอบอาหาร เชน่ แกงอ่อม เป็นต้น

10-20 บาท

https://medthai.com. [2 พ.ค. 2022].

98

การสรา้ งฐานข้อมลู ความหลากหลายทางทรพั ยากรชีวภาพด้านเกษตรล่มุ นำ้ โขง

1 PUMPKIN
ฟกั เขียว มะฟักแกว้ หมักค้ีสา่ เหลืองเคสา่ หมากฟักเหลอื ง มะนำ้ แก้ว หมกั อื้อ น้ำเต้า เป็นตน้

Cucurbita moschata Duchesne.
CUCURBITACEAE

จัดเปน็ ไมเ้ ถาลม้ ลกุ มีลำตน้ เปน็ เถาเลื้อยไปตามดินและต้องการหลักยดึ ลำต้นมีขนนมุ่ ปกคลุม
แขง็ ปานกลาง ลกั ษณะกลมหรือเหลี่ยมมนๆ ใบเป็นใบเดย่ี ว ออกตามเถาเรยี งตวั สลับกัน ลักษณะใบรูปร่างกลม
หรือรูปไต ปลายใบมน โคนใบเว้าเป็นรูปหัวใจกว้างๆ ดอกเป็นดอกเดี่ยว มีสีเหลืองหรือสีเหลืองอมส้ม
ออกตามซอกใบ ดอกเพศผูแ้ ละดอกเพศเมยี เกดิ อยู่บนต้นเดยี วกัน ดอกเพศผจู้ ะมีก้านดอกยาวกว่าดอกเพศเมีย
ผลเป็นผลเดี่ยวตามซอกใบ เปลือกนอกของผลแข็ง ผลมีรูปร่างและขนาดแตกต่างกัน เนื้อในผลมีสีเหลือง
ตรงกลางผลรพู รุนมเี มลด็ ติดอย่จู ำนวนมาก เมล็ดมีลกั ษณะแบน ขอบแข็งเป็นสัน

ตลาดสดทวั่ ไปในลุม่ แมน่ ำ้ โขง 8 จังหวัด
เป็นพชื ทมี่ ีคณุ คา่ ทางอาหารสูง มีวติ ามนิ เกลอื แร่ แร่ธาตุ สรรพคุณ มีสารต่อต้าน

อนุมูลอิสระที่มีส่วนช่วยในการชะลอวัยและความแก่ชรา ช่วยฟื้นบำรุงสุขภาพผิวให้เปล่งปลั่งสดใสและช่วย
ปกป้องผิวไม่ให้เหี่ยวย่น ช่วยบำรุงและรักษาสายตา ช่วยบำรุงสุขภาพร่างกาย ช่วยเสริมสร้างระบบภูมิคุ้มกัน
ให้แก่ร่างกาย น้ำมันจากเมล็ดฟักทองมีส่วนชว่ ยบำรุงประสาท ช่วยลดระดับน้ำตาลในเลอื ด และฟักทองมีกรด
โปรไบโอนคิ ซ่ึงมสี ่วนทำใหเ้ ซลลม์ ะเรง็ อ่อนแอลง เป็นต้น

นำมาประกอบอาหาร เช่น แกงออ่ ม นึง่ บวด ผัด เป็นต้น
10-20 บาท

https://medthai.com, https://pharmacy.su.ac.th. [2 พ.ค. 2022].

99

การสรา้ งฐานขอ้ มูลความหลากหลายทางทรพั ยากรชีวภาพดา้ นเกษตรลมุ่ น้ำโขง

1 CHAYOTE

มะระแม้ว มะระหวาน มะเขือเครอื มะเขือฝร่ัง มะระญปี่ ุ่น ฟักญี่ปุ่น มะเขือนายก บา่ เขือเครือ
ฟักม้ง แตงกะเหรี่ยง เปน็ ต้น

Sechium edule (Jacq) Swartz.

CUCURBITACEAE

จัดเป็นเถาไม้เลื้อย ลักษณะทั่วไปจะคล้ายกับพืชที่อยู่ในตระกูลแตง คล้ายต้นแตงกวาผสม
ฟักเขียว มีระบบรากสะสมขนาดใหญ่ ลำต้นฟักแม้วมีลักษณะเป็นเหลี่ยม เจริญเป็นเถา มีเถาแขนง 3-5 เถา
มมี ือเกาะเจรญิ ที่ข้อ ใบฟักแม้ว ขอบใบมลี ักษณะเปน็ เหล่ียม 3-5 เหลี่ยม ลักษณะคล้ายใบตำลึงแตม่ ีขนาดใหญ่
กว่า ใบมีขนระคายทั้งด้านบนและด้านล่าง ดอกฟักแม้ว มีสีขาวปนเขียว ดอกจะเกิดตามข้อระหว่างต้นกับ
กา้ นใบ ออกดอกเปน็ ช่อ ดอกไมส่ มบูรณ์เพศ หรือดอกตัวผแู้ ละดอกตวั เมยี จะอยู่คนละดอก แต่อยู่ในตน้ เดยี วกัน
ผลฟักแม้ว เป็นผลเดี่ยว ลักษณะเป็นทรงกลมยาว ผลมีสีเขียวอ่อน รูปร่างคล้ายลูกแพร์ หนึ่งผลมีน้ำหนักราว
200-400 กรัม รสเย็น เนอ้ื ผลมีรสหวาน รสคลา้ ยกับฝรั่งปนแตงกวา

ตลาดสดทั่วไปในลุ่มแม่นำ้ โขง 8 จงั หวัด

เป็นพืชที่มีคุณค่าทางอาหารสูง มีวิตามิน เกลือแร่ แร่ธาตุ กากเส้นใยอาหาร
คาร์โบไฮเดรต สรรพคุณ ช่วยบำรุงหัวใจและหลอดเลือด ช่วยรักษาอาการเส้นเลือดแข็งตัวช่วยรักษาโรคความ
ดันโลหิตสูง ช่วยป้องกันและรักษาโรคเลือดออกตามไรฟัน ช่วยในการขับถ่าย ป้องกันอาการท้องผูก ช่วยขับ
ปัสสาวะ ช่วยสลายนิ่วในไต ช่วยแก้อาการอักเสบ ช่วยเสริมสร้างภูมิคุ้มกัน ช่วยลดความเสี่ยงของการเกิด
โรคมะเร็ง และช่วยชะลอการเกดิ ริ้วรอยแห่งวัย เป็นต้น

นำมาประกอบอาหาร และแปรรูป

20-30 บาท

https://medthai.com. [3 พ.ค. 2022].

100

การสรา้ งฐานข้อมลู ความหลากหลายทางทรัพยากรชวี ภาพด้านเกษตรลุ่มน้ำโขง

1 KAFFIR LIME, LEECH LIME, MAURITIUS PAPEDA
มะขู (แม่ฮ่องสอน) มะขนุ มะขูด (ภาคเหนือ) ส้มกรูด สม้ มัว่ ผี (ภาคใต้)

Citrus hystrix DC.
RUTACEAE

จัดเป็นไม้ต้นขนาดเล็ก สูง 2-8 เมตร เปลือกต้นเรียบ สีน้ำตาล ลำต้นมีหนามแหลมตามกิ่ง
ก้าน ใบ เป็นใบประกอบที่มีใบย่อยใบเดี่ยว ออกเรียงสลับ ปลายใบและโคนใบมน ขอบใบเรียบ แผ่นใบเรียบ
เปน็ มันสเี ขียวเข้ม มีตอ่ มน้ำมันอยูต่ ามผิวใบ มีกล่นิ หอมเฉพาะ กา้ นใบมปี ีกดคู ล้ายใบ ดอก ออกเปน็ ช่อตามซอก
ใบที่ปลายกิ่ง ดอกสีขาว กลีบเลี้ยงมี 5 กลีบ กลีบดอกมี 5 แฉก โคนกลีบดอกติดกัน ผลเป็นรูปทรงกลมหรือ
รูปไข่ โคนผลเรียวเป็นจุก ผิวขรุขระ มีต่อมน้ำมัน ผลอ่อนสีเขียวแก่ สุกเป็นสีเหลือง มีรสเปรี้ยว เมล็ดกลมรี
สีขาว มีหลายเมล็ด

ตลาดสดทั่วไปในลมุ่ แมน่ ำ้ โขง 8 จงั หวดั
เป็นพืชที่มีคุณค่าทางอาหารสูง มีวิตามิน แร่ธาตุ กากเส้นใยอาหาร สรรพคุณ

มะกรดู มีสารต่อต้านอนุมลู อสิ ระสูง ช่วยเสรมิ สร้างภมู คิ ุ้มกันให้รา่ งกายแขง็ แรงและตา้ นทานโรคช่วยทำให้เจริญ
อาหาร ช่วยผ่อนคลายความเครียด คลายความกังวล ทำให้จิตใจสงบนิ่ง ช่วยแก้อาการนอนไม่หลับ ใช้เป็นยา
บำรุงหวั ใจ ชว่ ยแกล้ ม หน้ามดื วิงเวยี นศีรษะ ช่วยแกอ้ าการไอ ขบั เสมหะ และใชแ้ ก้อาเจียนเปน็ เลอื ด เป็นต้น

นำมาประกอบอาหาร และใชเ้ ป็นพืชสมนุ ไพร
10-20 บาท

http://www.rspg.or.th/plants_data/herbs/herbs_08_6.htm , https://medthai.com. [3 พ.ค. 2022].

101

การสรา้ งฐานข้อมลู ความหลากหลายทางทรัพยากรชีวภาพดา้ นเกษตรล่มุ นำ้ โขง

1 HOG PLUM
กอกกุก กูก (เชียงราย) กอกเขา (นครศรธี รรมราช) กอกหมอง (ฉาน-เหนือ) ไพแซ (เชียงใหม่)

Spondias pinnata (L.f.) Kurz
ANACARDIACEAE

จดั เป็นไม้ตน้ ขนาดกลางถึงขนาดใหญ่ ลำตน้ ตรง เปลือกหนา สีเทา เรียบ มีตอ่ มระบายอากาศ
เปลือกช้ันในมีทางสชี มพูสลับขาว ใบเป็นชอ่ แบบขนนก ชอ่ ยาว ติดเรียงสลบั เวียนกนั ชอ่ หนึง่ ๆ มใี บย่อย รูปรีๆ
แกมรูปไข่กลับ ออกเป็นคู่ ๆ ตรงข้ามหรือเยื้องกันเล็กน้อย ปลายใบหยักคอดเป็นติ่งยาว เนื้อใบค่อนข้างหนา
เนียน เกลี้ยงเป็นมัน ขอบใบเรียบ ใบอ่อนสีน้ำตาลอมแดงเรื่อๆ ดอกมีขนาดเล็ก สีขาว เป็นดอกสมบูรณ์เพศ
ออกรวมกนั เปน็ ชอ่ โตๆ ผลแกอ่ อกสีเขยี วอ่อนหรือเหลืองออ่ น เมล็ดใหญแ่ ละแขง็ มาก มเี มลด็ เดยี ว ผิวเมล็ดเป็น
เสี้ยน และมีเนื้อเยื่อบางๆ หุ้ม ออกดอกระหว่างเดือนธันวาคม-มีนาคม และเป็นผลระหว่างเดือนมกราคม-
เมษายน

ตลาดสดเทศบาลตำบลบ้านด่าน อำเภอโขงเจยี ม จงั หวัดอบุ ลราชธานี
มีวติ ามนิ เอ แคลเซยี ม แรธ่ าตอุ ื่น ๆ ใยอาหาร เบตาแคโรทีน สรรพคณุ ช่วยบำรุง

ธาตุในร่างกาย ช่วยแก้ธาตุพิการ ช่วยแก้โรคขาดแคลเซียม ช่วยดับพิษ ช่วยแก้เลือดออกตามไรฟัน ช่วยแก้
อาเจียน ช่วยแก้อาการสะอึก ช่วยแก้ท้องอืด ท้องเฟ้อ ช่วยแก้อาการปวดท้อง ใบใช้เคี้ยวกินแก้อาการท้องเสีย
รากมีสรรพคุณเป็นยาขับปสั สาวะ ผลชว่ ยแก้ดพี ิการ เปน็ ต้น

นำมาประกอบอาหาร
5-10 บาท

เพญ็ นภา ทรพั ยเ์ จรญิ . (ม.ป.ป). หนงั สือสมนุ ไพรในอุทยานแหง่ ชาติภาคเหนอื . “มะกอก”.(น 146), https://medthai.com.
[3 พ.ค. 2022].

102

การสรา้ งฐานขอ้ มลู ความหลากหลายทางทรพั ยากรชวี ภาพดา้ นเกษตรลุ่มนำ้ โขง

1 INDIAN GOOSEBERRY
กำทวด กันโตด

Phyllanthus emblica L.
PHYLLANTHACEAE

จัดเป็นไม้ต้น สูง 10-12 เมตร เปลือกลำต้นสีเทาอมน้ำตาล แตกเป็นร่องตามยาว กิ่งก้าน
แข็ง เหนียว ใบเป็นใบเดี่ยวออกเรียงสลับในระนาบเดียวกัน รูปขอบขนาน กว้าง 1- 5 มม. ยาว 4-15 มม.
ปลายใบเป็นติ่งแหลม โคนใบมนหรือเว้าเข้า ขอบใบเรียบ แผ่นใบเรียบ สีเขียว ดอกออกเป็นช่อ เป็นกระจุก
เล็กๆ ดอกสเี หลอื งออ่ นออกเขียว กลีบดอกมี 5-6 กลบี มีเกสรเพศผ้สู น้ั ๆ 3-5 อนั ก้านดอกสัน้ ผลรปู ทรงกลม
ขนาด 1.3-2 ซม. เป็นพูตื่นๆ 6 พู ผิวเรียบ ผลอ่อนสีเขียวอมเหลือง พอแก่เป็นสีเหลอื งออกน้ำตาล เมล็ดรูปรี
เปลอื กหมุ้ เมล็ดแขง็

ตลาดสดเทศบาลตำบลบา้ นด่าน อำเภอโขงเจยี ม จังหวดั อบุ ลราชธานี
มีแคลเซียม วติ ามนิ ซี โพแทสเซียม วติ ามินตา่ ง ๆ สรรพคณุ ช่วยให้สดชื่น ชุ่มคอ

แก้กระหาย ใช้บำรุงผิวหน้าให้ขาวสดใส รักษาฝ้า ช่วยบำรุงสุขภาพผิวพรรณ ชะลอการเกิดริ้วรอย ช่วยบำรุง
และรักษาเส้นผม ช่วยบำรุงและรักษาสายตา ช่วยในการบำรุงประสาทและสมอง มีสารต่อต้านอนุมูลอิสระ
ชว่ ยเสริมสรา้ งภูมิคุ้มกันใหแ้ ขง็ แรง ชว่ ยบำรุงอวัยวะแทบจะทกุ ส่วนของรา่ งกาย และชว่ ยบำรงุ โลหติ เป็นตน้

นำมาประกอบอาหาร และแปรรปู
10-20 บาท

http://www.rspg.or.th/plants_data/herbs/herbs_08_8.htm., https://medthai.com. [3 พ.ค. 2022].

103

การสรา้ งฐานข้อมลู ความหลากหลายทางทรัพยากรชวี ภาพดา้ นเกษตรลมุ่ น้ำโขง

1 THAI EGGPLANT, YELLOW BERRIED NIGHTSHADE
มะเขอื ขัยคำ มะเขือคางกบ มะเขือจาน มะเขือแจ้ มะเขือดำ (ภาคเหนือ) มะเขือหนื (ภาคอสี าน)
มะเขือข่นื มะเขือเสวย (ภาคกลาง) เขอื พา เขือหิน (ภาคใต้) ม่ังคอเก (กะเหร่ยี ง-แมฮ่ ่องสอน) เป็นต้น

Solanum virginianum L.
SOLANACEAE

จัดเป็นไมพ้ ุ่ม ที่มีความสูงของลำตน้ ประมาณ 2-4 ฟุต ลำต้นแข็งสีเขียว มีขนออกปกคลุมทั่ว
ลำต้น มีอายุได้หลายฤดูกาล ใบมะเขือมีขนาดใหญ่ ออกเรียงตัวแบบสลับ ขอบใบหยัก ใบหนา มีสีเขียวเข้ม
ใบหยาบ ดอกมะเขือออกดอกเดี่ยว ดอกมีขนาดใหญ่ เป็นสีม่วงหรือสีขาว ผลลักษณะของผลมีรูปร่างกลมแบน
หรือเป็นรูปไข่ ผลเป็นสีขาวอมเขียว และอาจเป็นสีขาว สีเขียว สีเหลือง หรือสีม่วง ขึ้นอยู่กับสายพันธุ์ที่ปลูก
ผลเมื่อแกแ่ ล้วจะมสี ีเหลือง สว่ นเน้ือในผลเปน็ สีเขยี วเป็นเมือก มีรสข่นื

ตลาดสดทว่ั ไปในลมุ่ แม่น้ำโขง 8 จังหวัด
เป็นพืชที่มีคุณค่าทางอาหารสูง มีวิตามิน เกลือแร่ แร่ธาตุ กากเส้นใยอาหาร

คาร์โบไฮเดรต สรรพคุณ ที่ประเทศอินเดียจะใช้น้ำต้มจากผลมะเขือเปราะเป็นยารักษาโรคเบาหวาน ผลใช้เปน็
ยาลดไข้ การแพทย์อายุรเวทของอินเดียจะใช้รากมะเขือเปราะเป็นยารักษาอาการไอ รากใช้เป็นยาแก้หอบหืด
หลอดลมอักเสบ นอกจากนี้มะเขือยังช่วยขับลม ช่วยในการย่อยอาหาร ช่วยในการขับถ่าย ช่วยแก้อาการปวด
กระเพาะอาหาร ใช้เป็นยาขับพยาธิ ช่วยขับปัสสาวะ ช่วยกระตุ้นความรู้สึกทางเพศ และช่วยแก้อัณฑะอักเสบ
เป็นตน้

นำมาประกอบอาหาร เช่น ผดั นึ่ง ลวก แกง อ่อม เป็นต้น หรือรบั ประทานผลสด
10-20 บาท

https://medthai.com. [3 พ.ค. 2022].

104

การสรา้ งฐานข้อมลู ความหลากหลายทางทรพั ยากรชวี ภาพด้านเกษตรลมุ่ นำ้ โขง

1 COCK ROACH BERRY, DUTCH EGG PLANT, INDIA NIGHT SHADE

มะเขอื ขนื่ มะเขอื เหลือง มะเขอื เพา มะเขือคำ มะเขือขนั คำ เขือหิน บา่ เขือฮนื มะเขือห่ืน เป็นตน้

Solanum xanthocarpum spp.

SOLANACEAE

เป็นพืชล้มลุกกึ่งไม้พุ่มเล็ก สูงประมาณ 1-2 เมตร ลำต้นกิ่งก้านมีหนามสั้นๆ ทรงต้นเป็น
ทรงกระบอกตั้งตรง เปลือกต้นสีม่วงหรือน้ำตาล โคนต้นแก่มีเนื้อไม้แข็ง ใบมะเขือแจ้ เป็นใบเดี่ยว รูปหัวใจ
ขอบใบหยักเว้า เป็นพูแฉกตื้นๆ ขนาดฝ่ามือผู้ใหญ่ แผ่นใบมีขน มีหนามแหลมตามเส้นกลางใบ ก้านใบอวบสน้ั
ดอกมีกลีบดอกสีม่วงเป็นรูปหอก 5 กลีบ เกสรสีเหลอื ง มีฐานรองดอกหรือกลีบเลี้ยงรูประฆังสีเขียว เป็นกรวย
ซึ่งจะติดเป็นฐานผลด้วย ผลมะเขือแจ้เป็นรูปทรงกลมผิวเรียบเป็นมัน เปลือกเหนียว ผลอ่อนสีเขียว มีลายขาว
แทรก ตั้งแต่ปลายผล สุกแก่สีเหลืองสด เนื้อผลมีสีเขียวอมเหลืองใส มีกลิ่นรสขื่นขม มีเมล็ดลักษณะกลมแบน
ขนาดเล็กสนี ้ำตาลออ่ นจำนวนมาก

ตลาดสดทว่ั ไปในลุม่ แมน่ ำ้ โขง 8 จังหวัด

เป็นพืชท่ีมีแคลเซียม แร่ธาตุ วิตามินต่าง ๆ สรรพคุณ ช่วยกระตุ้นความรู้สึก
ทางเพศ แก้กามตายด้าน บำรุงร่างกาย แก้ไอ ขับเสมหะ ขับลม แก้ปวดข้อ ไขข้ออักเสบ มือเท้าชา แก้พยาธิ
ในตา รากมะเขือแจ้ ใช้เป็นยาแกไ้ ข้สนั นบิ าต กระทงุ้ พิษไข้ แก้ไข้พิษร้อน แกน้ ้ำลายเหนียว ปวดฟนั แก้ปวดบวม
ปวดหลัง ฟกช้ำดำเขียว แก้โรคซาง ตานขโมย ใบสดใช้ตำพอกแก้พิษอักเสบแผลมีหนอง เมล็ดแก้โรคมะเร็ง
เพลงิ ได้ มสี าระสำคัญคอื “อัลคาลอยด์” ทห่ี มอยาเมืองเหนอื ใช้ประกอบยาทางรักษาโรคผิวหนัง รักษาแผลเป็น
หนอง และโรคหดื เป็นตน้

นำมาประกอบอาหาร และรับประทานผลสด

10 บาท

https://www.technologychaoban.com/agricultural-technology/article_91172. [3 พ.ค. 2022].

105

การสรา้ งฐานข้อมูลความหลากหลายทางทรพั ยากรชีวภาพดา้ นเกษตรลมุ่ นำ้ โขง

1 TOMATO

มะเขือเทศ (ท่ัวไป) บะเขอื สม้ (ภาคเหนอื /ภาคอสี าน) เขอื ส้ม/เขือเทศ (ภาคใต้)

Lycopersicon esculentum Mill.

SOLANACEAE

เป็นพืชล้มลุกอายุเพียง 1 ปี ลำต้นตั้งตรง มีลักษณะเป็นพุ่ม มีขนอ่อน ๆ ปกคลุม ใบเป็นใบ
ประกอบ ออกสลับกัน ใบย่อยมีขนาดไม่เท่ากัน บางใบเล็กรียาว บางใบกลมใหญ่ ปลายใบแหลม ขอบใบเป็น
หยักลึกคล้ายฟันเลื่อยมีขนอ่อน ๆ ดอกออกดอกเป็นช่อหรือดอกเดี่ยว บริเวณซอกใบ ดอกมีสีเหลือง มีกลีบ
เลี้ยงสีเขียวประมาณ 5-6 กลีบ ผลเป็นผลเดี่ยว มีขนาดรูปร่างและสีต่างกัน ซึ่งมีขนาดเล็กประมาณ
3 เซนติเมตร จนถึงใหญ่ประมาณ 10 เซนติเมตร รูปร่างมีทั้งกลม กลมแบน หรือกลมรี ผิวนอกกลีบเป็นมัน
ผลดิบมีสีเขียว หรือเขียวอมเทา เมื่อสุกจะมีสีเหลือง สีส้ม หรือสีแดง เนื้อภายในฉ่ำด้วยน้ำมีรสเปรี้ยว มีเมล็ด
เปน็ จำนวนมาก มะเขอื เทศมหี ลายพันธ์ุ เช่น พันธุ์สีดา พนั ธโุ์ รมาเรดเพยี ร์ เป็นต้น

ตลาดสดท่วั ไปในล่มุ แม่นำ้ โขง 8 จังหวดั

เป็นพชื ท่ีมีคุณค่าทางอาหารสูง มีวติ ามนิ เกลอื แร่ และแรธ่ าตุมากมาย สรรพคุณ
ช่วยป้องกันโรคสมองเสื่อมหรืออัลไซเมอร์ ช่วยรักษาโรคลักปิดลักเปิด เลือดออกตามไรฟัน ช่วยป้องกันการ
แข็งตัวของหลอดเลือด ช่วยขับปัสสาวะ ช่วยรักษาโรคความดันโลหิตสูง ช่วยลดความเสี่ยงในการเกิดโรคหวั ใจ
ช่วยลดความเสี่ยงจากการเกิดภาวะเส้นเลือดตีบ ช่วยลดความเสี่ยงจากการเกิดโรคมะเร็งลำไส้ ช่วยลดความ
เสีย่ งจากโรคมะเร็งต่อมลูกหมากในเพศชาย ชว่ ยลดความเสี่ยงในการเกิดโรคมะเรง็ รงั ไข่ในเพศหญิง เป็นต้น

นำมาประกอบอาหาร และแปรรูป

10-20 บาท

https://th.wikipedia.org/wiki., https://medthai.com. [3 พ.ค. 2022]

106

การสร้างฐานข้อมูลความหลากหลายทางทรัพยากรชีวภาพด้านเกษตรลุ่มนำ้ โขง

1 SCARLET EGG-PLANT

มะเขือขม มะเขือเอธโิ อเปยี

Solanum aethiopicum L.

SOLANACEAE

เป็นไม้พุ่มชนาดเล็ก สูง 0.3-2 ม. ลำต้น กิ่งก้านและทุกส่วน เกลี้ยง ใบเดี่ยว เรียงสลับ
ก้านใบยาวประมาณ 1-2 ชม. แผ่นใบกว้าง 2-3 ชม. ยาว 5-12 ชม. รูปรี โคนใบเบี้ยว ขอบหยัก 4-5 แฉก
ปลายใบแหลม ผิวใบเป็นคลื่น ดอกช่อกระจุกช่อดอกยาว 1-3 ชม. ก้านช่อยาว 0.5-0.8 ชม. ดอกย่อยสีขาว
ก้านดอกย่อย ยาว 0.2-1 ชม. วงกลีบเลี้ยงเชื่อมกันลักษณะคล้ายรูปถ้วย ปลายแยก 5 แฉก แต่ละแฉก
รูปหอก ลึกประมาณ 0.4 ชม. วงกลีบดอกเชื่อมกัน ปลายแยก 5-7 แฉก แต่ละแฉกรูปคล้ายสามเหลี่ยม
มีความลึกเช่นเดียวกับวงกลีบเลี้ยง ปลายแฉกแหลม เกสรเพศผู้ 5-7 อัน เกสรเพศเมีย 1 อัน อยู่เหนือวงกลีบ
ผลกลมแบน ผิวผลเป็นรอยหยกั ตนื้ รอบผล หรอื ไม่พบรอยหยัก ผลแก่สีส้มแดง ผิวเปน็ มัน

ตลาดสดทา่ บ่อ อำเภอท่าบอ่ จังหวดั หนองคาย

เป็นพืชที่มีคุณค่าทางอาหารสูง มีวิตามิน ไลโคปีน เบต้าแคโรทีน และแร่ธาตุ
มากมาย สรรพคุณ ช่วยป้องกันโรคสมองเสือ่ มหรอื อัลไซเมอร์ ช่วยรักษาโรคลักปิดลักเปิด เลือดออกตามไรฟนั
ช่วยป้องกันการแข็งตัวของหลอดเลือด ช่วยขับปัสสาวะ ช่วยรักษาโรคความดันโลหิตสูง ช่วยลดความเสี่ยงใน
การเกิดโรคหัวใจช่วยลดความเส่ียงจากการเกดิ ภาวะเส้นเลือดตีบ และช่วยลดความเสี่ยงจากการเกิดโรคมะเรง็
ลำไส้ เป็นตน้

นำมาประกอบอาหาร

10-20 บาท

ขวญั ฤทยั คำฝาเชอ้ื . (2551). พฤกษศาสตรพ์ ื้นบ้านของชาวกะเหร่ียง ที่ตำบลบ้านจันทร์และแจม่ หลวง อำเภอแม่แจม่ จังหวัด
เชยี งใหม่. วิทยานพิ นธ์ (วทิ ยาศาสตรมหาบัณฑติ ) มหาวิทยาลัยเชยี งใหม่. (น.271). และ https://medthai.com. [3 พ.ค. 2022]

107

การสรา้ งฐานขอ้ มูลความหลากหลายทางทรพั ยากรชีวภาพด้านเกษตรลุ่มน้ำโขง

1 EGGPLANT
มะเขือเปราะพันธ์ุขาวกรอบแมโ่ จ้ (ผู้พัฒนาพันธ์ุ ผศ.ดร.ฉันทนา วชิ รัตน์)

Solanum melongena L.
SOLANACEAE

จัดเป็นมะเขือเปราะที่มีทรงพุ่มขนาดเล็กโดยมีความสูงเมื่อออกดอกแรกประมาณ
20 เซนติเมตร ความกวา้ งของทรงพมุ่ ประมาณ 25 – 30 เซนตเิ มตร ลำต้นตง้ั ตรง มีลกั ษณะเปน็ พมุ่ มีขนออ่ น
ๆ ปกคลุม ใบเป็นใบประกอบ ออกสลับกัน อายุการออกดอกประมาณ 30 วันหลังย้ายปลกู ลักษณะดอกเป็น
สีขาว เป็นช่อที่ซอกใบ สามารถเก็บเกี่ยวผลผลิตครั้งแรกเมื่ออายุประมาณ 40 – 45 วัน หลังย้ายปลูก ผลมี
ลักษณะกลมสีขาวทั้งผล ขนาดเล็กพอคำ มีขนาดเส้นผ่าศูนย์กลางของผลประมาณ 1.5 – 2 เซนติเมตร
สามารถทยอยเกบ็ เกีย่ วผลผลติ ได้เป็นระยะเวลานานไมต่ ำ่ กว่า 3 เดือน

ตลาดสดโพธิ์ชยั อำเภอเมือง จังหวัดหนองคาย
มีเป็นพืชที่มีคุณค่าทางอาหารสูง มีวิตามิน เกลือแร่ แร่ธาตุ กากเส้นใยอาหาร

สรรพคุณ ใช้เป็นยารักษาโรคเบาหวาน ใช้เป็นยาลดไข้ ใช้เป็นยารักษาอาการไอ ใช้เป็นยาแก้หอบหดื หลอดลม
อักเสบ นอกจากนี้ยังช่วยขับลม ช่วยในการย่อยอาหาร ช่วยในการขับถ่าย ช่วยแก้อาการปวดกระเพาะอาหาร
ใช้เป็นยาขับพยาธิ ชว่ ยขับปัสสาวะ และชว่ ยแกอ้ ณั ฑะอกั เสบ เป็นต้น

นำมาประกอบอาหาร
10-20 บาท

https://researchex.mju.ac.th/dbplant/index.php/horticulture/vegetable/item/eggplant. [3 พ.ค. 2022]

108

การสรา้ งฐานข้อมูลความหลากหลายทางทรัพยากรชีวภาพดา้ นเกษตรลมุ่ น้ำโขง

1 ABLONG EGGPLANT
มะเขือลายตอปิโด

Solanum virginianum L.
SOLANACEAE

มะเขือเปราะตอปิโด เป็นพืชล้มลุกทรงพุ่มขนาดเล็ก ลำต้นตั้งตรง สีเขียว ผิวเรียบ ไม่มียาง
มรี ากเปน็ รากแก้ว ทรงกลม สีนำ้ ตาล แทงลงดนิ ส่วนใบเปน็ ใบเดย่ี ว สเี ขียว ทรงหวั ลกู ศร ปลายแหลม โคนโค้ง
มนคล้ายติ่งหู กว้างประมาณ 4 เซนติเมตร ยาวประมาณ 13 เซนติเมตร มีดอกออกตามซอกใบ ดอกมีสีม่วง
หรือสขี าว โดยกลีบดอกจะเช่ือมตดิ กัน แต่ปลายดอกจะแยกออกเป็น 5 แฉก รปู กงล้อ ไมม่ กี ล่นิ ผลของมะเขือ
เปราะตอปิโดจะมีลักษณะมน รูปรี ผลเรียบ มีลายตามยาวสีขาว เนื้อแน่นกรอบฉ่ำน้ำ โดยผลอ่อนจะมีสีเขียว
ออ่ น ผลแก่จะมีสีเขียวลายขาว เนอื้ ในผลมีลักษณะเปน็ เมอื ก และมีเมล็ดสเี ขยี วขา้ งในกว่า 60 เมล็ด

ตลาดสดโพธชิ์ ัย อำเภอเมอื ง จงั หวัดหนองคาย
เป็นพืชที่มีคุณค่าทางอาหารสูง มีวิตามิน เกลือแร่ แร่ธาตุ กากเส้นใยอาหาร

สรรพคุณ ใช้เป็นยารักษาโรคเบาหวาน ใช้เป็นยาลดไข้ ใช้เป็นยารักษาอาการไอ ใช้เป็นยาแก้หอบหดื หลอดลม
อักเสบ นอกจากนี้ยังช่วยขับลม ช่วยในการย่อยอาหาร ช่วยในการขับถ่าย ช่วยแก้อาการปวดกระเพาะอาหาร
ใชเ้ ปน็ ยาขบั พยาธิ ชว่ ยขับปัสสาวะ และชว่ ยแกอ้ ณั ฑะอักเสบ เปน็ ตน้

นำมาประกอบอาหาร และแปรรูป
40 บาท

https://oer.learn.in.th/search_detail/result/131262. [3 พ.ค. 2022]

109

การสรา้ งฐานขอ้ มูลความหลากหลายทางทรพั ยากรชีวภาพดา้ นเกษตรลุ่มนำ้ โขง

1 TURKEY BERRY, DEVIL'S FIG, WILD EGGPLANT, PEA EGGPLANT, PEA AUBERGINE
มะเขือละคร (นครราชสมี า), มะแวง้ ช้าง (สงขลา), มะแคว้งกุลา (ภาคเหนือ), หมากแขง้
(ภาคอสี าน), เขือน้อย เขอื พวง เขือเทศ ลูกแวง้ (ภาคใต้)

Solanum torvum Sw.
SOLANACEAE

เป็นไม้ลม้ ลุกทรงพุ่มรูปร่ม สงู 0.3 เมตร กว้าง 0.25 เมตร เป็นพืชบก ลำต้นเหนือดิน ตง้ั ตรง
เองได้ สีเขยี ว เรียบมีขน มียางสีขาวใส ใบเป็นใบประกอบขนนกชั้นเดยี ว สีเขยี ว ด้านท้องใบมีขนอ่อนสีขาวนวล
ปกคลุม เรียงตัวแบบตรงข้ามสลับตั้งฉาก แผ่นใบรูปหอกกลับ ปลายใบติ่งหนาม โคนใบรูปลิ่ม ขอบใบจักฟัน
เลอ่ื ยถี่ ดอกเป็นดอกเด่ียว ปลายยอด แยกจากกัน 4 กลบี สเี ขียว กลีบดอกโคนเช่อื มติดกัน เกสรเพศผู้ 20 อัน
เกสรเพศเมยี 1 อนั กลิน่ เหม็น ผลเป็นผลเดีย่ ว แห้ง มฝี กั แบบถ่ัว

ตลาดสดทว่ั ไปในล่มุ แมน่ ำ้ โขง 8 จังหวัด
เป็นพืชที่มีคุณค่าทางอาหารสูง มีวิตามิน เกลือแร่ แร่ธาตุ กากเส้นใยอาหาร

สรรพคุณ พบสารโซลาโซดีน (Solasodine) ในมะเขือพวงช่วยต่อต้านโรคมะเร็งได้ พบสารเพกติน (Pectin)
ที่ช่วยควบคุมระดับน้ำตาลในผู้ป่วยโรคเบาหวานและช่วยดูดซับไขมันสว่ นเกิน ช่วยรักษาโรคซิฟิลิส (Syphilis)
ช่วยลดระดบั คอเลสเตอรอล ช่วยรักษาโรคความดนั โลหิตสูง และช่วยยับยง้ั การแขง็ ตัวของเลอื ด เป็นต้น

นำมาประกอบอาหาร
10 บาท

http://www.nwk.ac.th/botanical/showdetail.php. [3 พ.ค. 2022]

110

การสรา้ งฐานขอ้ มูลความหลากหลายทางทรพั ยากรชีวภาพด้านเกษตรลุม่ น้ำโขง

1 EGGPLANT
มะเขือกะโกแพง มะเขือจาน มะเขือจาวมะพร้าว มะเขอื หำม้า มะแขว้งคม

Solanum melongena L.
SOLANACEAE

จัดเป็นพืชล้มลุกหรือไม้พุ่ม ลำต้นมีขนนุ่มปกคลุมอยู่ทั่วไปและอาจมีหนามเล็กแต่ไม่มากนัก
สามารถออกดอกและผลได้ตลอดทั้งปี ใบเป็นใบเดี่ยวขนาดใหญ่ ออกสลับข้างกัน ลักษณะของใบเป็นรูป
ค่อนข้างกลม ปลายใบแหลม โคนใบเบี้ยว ส่วนขอบใบหยักหรือเป็นคลื่น ท้องใบมีขนหนาสีเทา ดอกออกดอก
เดี่ยวหรือออกเป็นช่อตามซอกใบ ดอกเป็นดอกแบบสมบูรณ์เพศ ดอกมีกลีบเลี้ยงหนาแข็ง กลีบดอกเป็นสีม่วง
มีลักษณะเป็นรูปดาว และดอกจะบานประมาณ 2-3 วัน ผลมีลักษณะกลมรียาวทรงหยดน้ำ ผิวผลเรียบเป็น
สีม่วง ขนาดของผลขึ้นอยู่กับสายพันธุ์ ลักษณะของผลอาจจะกลมเป็นรูปไข่หรือกลมยาว สีผลอาจจะมีสีเดียว
หรือหลายสี สว่ นภายในผลจะมีเมลด็ จำนวนมาก เมลด็ มีขนาดเลก็ และเปน็ สีน้ำตาล

ตลาดสดทัว่ ไปในลุม่ แม่น้ำโขง 8 จังหวัด
ดอกสดหรือดอกแห้ง นำมาเผาให้เป็นเถ้า แล้วบดให้ละเอียด ใช้เป็นยาแก้ปวด

ฟัน ผลแห้งมีสรรพคุณเป็นยาขับเสมหะ ลำต้นหรือรากใช้ต้มกินเป็นยาแก้บิด ผลแห้งช่วยแก้อาการตกเลือด
ในลำไส้ ใบแห้งใช้เป็นยาแก้ปัสสาวะขัด ใบแห้งช่วยรักษาโรคหนองใน ผลสดใช้เป็นยาพอกบริเวณที่เป็นแผล
อักเสบ ฝีหนอง หรือโรคผิวหนังเรื้อรงั และผดผ่ืนคนั ลำต้นหรอื รากนำมาคั้นเอาน้ำใช้ล้างแผลเท้าเป่ือย ผลแหง้
ใช้ทำเปน็ ยาเม็ดแก้ปวด เปน็ ตน้

นำมาประกอบอาหาร
20-50 บาท

https://medthai.com. [3 พ.ค. 2022]

111

การสรา้ งฐานขอ้ มูลความหลากหลายทางทรพั ยากรชวี ภาพดา้ นเกษตรลุม่ นำ้ โขง

1 EGGPLANT

มะเขอื จาน มะเขอื จาวมะพรา้ ว มะเขือหำม้า

Solanum melongena L.

SOLANACEAE

จัดเป็นพืชล้มลุกหรือไม้พุ่ม ลำต้นมีขนนุ่มปกคลุมอยู่ทั่วไปและอาจมีหนามเล็กแต่ไม่มากนัก
สามารถออกดอกและผลได้ตลอดทั้งปี ใบเป็นใบเดี่ยวขนาดใหญ่ ออกสลับข้างกัน ลักษณะของใบเป็นรูป
ค่อนข้างกลม ปลายใบแหลม โคนใบเบี้ยว ส่วนขอบใบหยักหรือเป็นคลื่น ท้องใบมีขนหนาสีเทา ดอกออกดอก
เดี่ยวหรือออกเป็นช่อตามซอกใบ ดอกเป็นดอกแบบสมบูรณ์เพศ ดอกมีกลีบเลี้ยงหนาแข็ง กลีบดอกเป็นสีม่วง
มีลักษณะเป็นรูปดาว และดอกจะบานประมาณ 2-3 วัน ผลมีลักษณะกลมรียาวทรงหยดน้ำ ผิวผลเรียบเป็น
สีเขียวอ่อนถึงแก่ ขนาดของผลขึ้นอยู่กับสายพันธุ์ ลักษณะของผลอาจจะกลมเป็นรูปไข่หรือกลมยาว สีผล
อาจจะมสี เี ดียวหรือหลายสี ส่วนภายในผลจะมีเมลด็ จำนวนมาก เมลด็ มีขนาดเลก็ และเป็นสนี ำ้ ตาล

ตลาดสดทว่ั ไปในลุ่มแมน่ ำ้ โขง 8 จังหวดั

มะเขือยาวอุดมไปด้วยวิตามินและแร่ธาตุที่จำเป็นสำหรับร่างกาย อย่างเช่น
วิตามินเอ วิตามินบี 1 วิตามินบี 2 และแร่ธาตุต่างๆ สรรพคุณมีสารช่วยต่อต้านอนุมูลอิสระ ช่วยยับยั้งการ
ดูดซึมของคอเลสเตอรอลผ่านหนังลำไส้ได้ มีส่วนช่วยรกั ษาหลอดเลือดโลหิตและหัวใจให้เป็นปกติ ช่วยป้องกนั
การเกิดโรคความดันโลหิตสูงแคลเซียมจากมะเขือยาวช่วยบำรุงกระดูกและฟัน ช่วยป้องกันและรักษาโรค
เลอื ดออกตามไรฟนั มสี ่วนช่วยเสรมิ สร้างการทำงานของระบบประสาทและสมอง พัฒนาด้านความจำ เปน็ ต้น

นำมาประกอบอาหาร

20-40 บาท

https://medthai.com., https://morkeaw.net/thai-eggplant. [3 พ.ค. 2022]

112

การสรา้ งฐานข้อมูลความหลากหลายทางทรพั ยากรชวี ภาพดา้ นเกษตรลุ่มนำ้ โขง

1 FIG, COMMON FIG
มะเดอ่ื ฝร่ัง มะเด่ือญ่ีปนุ่ ลกู ฟิก

Ficus carica L.
MORACEAE

จัดเปน็ พรรณไม้ยืนตน้ ขนาดกลาง ลำต้นจะเป็นปุ่มแตกกิ่งก้านออก ลำต้นมียางสขี าว ลกั ษณะ
ของใบเปน็ ใบเดี่ยวหนาคอ่ นขา้ งแขง็ ด้านหนึง่ มขี นออ่ น ส่วนผวิ ดา้ นบนจะหยาบ ขอบใบหยักลึก 3-5 หยัก สว่ น
ผลมะเดื่อจะออกเป็นกระจุก ผลกลมแป้นหรือรูปไข่ มีเปลือกบาง โดยผลอ่อนจะสีเขียว แต่เมื่อสุกแล้วจะ
เปลีย่ นเปน็ สเี หลอื ง สแี ดง หรอื สีชมพู ท้ังนขี้ ้ึนอย่กู บั แตล่ ะสายพันธ์ุ ด้านในมเี นอ้ื สแี ดงเข้ม เมอื่ สุกแล้วจะมีกลิ่น
หอม นอกจากนี้มะเดื่อยังจัดเป็นผลไมศ้ กั ด์ิสิทธิ์ของประเทศอียปิ ต์ อติ าลี และกรซี อีกดว้ ย

ตลาดสดประตูชยั อำเภอเชยี งของ จังหวดั เชียงราย
เป็นพืชที่มีคุณค่าทางอาหารสูง สรรพคุณ ช่วยบำรุงร่างกายและต่อต้านอนุมูล

อิสระ ช่วยยับยั้งเซลล์มะเร็งและลดความเสี่ยงของการเกิดโรคมะเร็งต่าง ๆ ช่วยลดความเสี่ยงของการเกิด
โรคหัวใจและหลอดเลือด ช่วยทำให้หัวใจทำงานได้อย่างเป็นปกติ ช่วยป้องกันการเกิดโรคความดันโลหิตสูง
ช่วยป้องกันโรคโลหิตจาง เนื่องจากมีธาตุเหลก็ และโฟเลตสูง ช่วยบำรุงและรักษาสายตา ช่วยบำรุงกระดูกและ
ฟันให้แข็งแรง ป้องกันโรคกระดูกพรุน ช่วยปรับสมดุลของกรดด่างในร่างกาย ช่วยบรรเทาอาการเจ็บคอ และ
ชว่ ยสมานแผลในช่องปาก

รับประทานผลสด
20-50 บาท

https://medthai.com [23 มิ.ย. 2022].

113

การสรา้ งฐานขอ้ มูลความหลากหลายทางทรพั ยากรชีวภาพดา้ นเกษตรล่มุ น้ำโขง

1 COMMON LIME
สม้ มะนาว มะลวิ (ภาคเหนือ)

Citrus aurantifolia Swing.
RUTACEAE

จัดเป็นไม้พุ่ม ลำต้นสูง 2-4 เมตร กิ่งอ่อนมีหนามแหลม เปลือกต้นเรียบ สีน้ำตาลปนเทา
ใบเป็นใบประกอบ ออกเรียงสลับ มีใบย่อยใบเดียว รูปไข่หรือรูปรียาว กว้าง 3-5 ซม. ยาว4-8 ซม.ปลายใบ
แหลม โคนใบมนมีปีกแคบ ๆ ขอบใบหยัก แผ่นใบมีต่อมน้ำมันกระจายอยู่ตามผิวใบ ดอกออกเป็นช่อสั้น
5-7 ดอก หรือออกดอกเดี่ยวตามซอกใบ ที่ปลายกิ่ง ดอกสีขาว กลีบดอกมี 4-5 กลีบ หลุดร่วงง่าย ผลเป็น
รูปทรงกลม ผิวเรียบเกลี้ยง ผลอ่อนสีเขียวเข้ม พอแก่เป็นสีเหลือง ข้างในแบ่งเป็นห้องแบบรัศมี มีรสเปรี้ยว
เมล็ดกลมรี สขี าว มี 10-15 เมล็ด

ตลาดสดทั่วไปในลุ่มแมน่ ้ำโขง 8 จงั หวัด
มะนาวอุดมไปด้วยวิตามินซี และแร่ธาตุที่จำเป็นสำหรับร่างกาย อย่างเช่น

แคลเซยี ม ฟอสฟอรสั และโพแทสเซยี มทม่ี ีอยสู่ งู มาก สรรพคณุ ชว่ ยบรรเทาอาการปวดศีรษะ ช่วยแก้อาเจยี น
ช่วยรักษาโรคความดันโลหิตสูงและต่ำ แก้โรคตาแดง แก้ไข้ทับระดู ช่วยรักษาโรคลักปิดลักเปิดหรือเลือดออก
ตามไรฟัน ช่วยในการขับเสมหะ ช่วยแก้ไอหรืออาการไอที่มีเลือดปนออกมา ช่วยบรรเทาอาการต่อมทอนซิล
อักเสบ ช่วยบรรเทาอาการเสยี งแหบแห้ง และช่วยลดอาการเหงอื กบวม เป็นต้น

นำมาประกอบอาหาร และแปรรูป
10-20 บาท

https://medthai.com. [3 พ.ค. 2022]

114

การสรา้ งฐานขอ้ มลู ความหลากหลายทางทรัพยากรชีวภาพดา้ นเกษตรลุ่มน้ำโขง

MANGO TREE

(ราชบรุ )ี มะมว่ งกะลอ่ น (ภาคกลาง) มะม่วงเทยี น (ประจวบครี ีขนั ธ์) มะม่วงข้ีใต้ (ภาคใต)้ มะมว่ งเทพรส
Mangifera pentandra Hook.f.

ANACARDIACEAE

เป็นไม้ต้น ลำต้นเปลาตรง เปลือกสีเทาแกมสีน้ำตาล แตกเป็นร่อง ทรงพุ่มกลมแผ่กว้าง เนื้อ

ไมส้ ีน้ำตาลออ่ น มกี ล่ินขไี้ ต้ มนี ้ำยางสเี หลืองอ่อน ใบเป็นใบเด่ียว เรยี งสลับ รปู ใบหอกถึงรูปใบหอกแกมรูปขอบ
ขนาน ปลายแหลม โคนรูปลิ่ม มน หรือกลม ดอกออกเป็นช่อแบบช่อแยกแขนง ออกตามปลายกิ่ง กลีบดอก
สีขาวแกมสีเหลอง 5 กลีบ ผลเป็นแบบผลเมล็ดเดียวแข็ง ผลอ่อนมีกลิ่นชันและรสเปรี้ยว ผลสุกเปลือกสีเขียว
เนื้อสีเหลือง เมล็ดขนาดใหญ่และแข็ง มีเส้นใยมาก ช่วงเวลาการออกดอก : เดือนธันวาคม – เดือนกุมภาพันธ์
ติดผลหลังออกดอก

ตลาดสดเทศบาลตำบลบ้านดา่ น อำเภอโขงเจยี ม จงั หวัดอุบลราชธานี

มะม่วงป่าผลอ่อน จะมีวิตามินซี ป้องกันโรค ผลสุก พบสารต้านอนุมูลอิสระ
ป้องกันมะเร็ง และต้านความชรา ใบอ่อน ใช้เป็นผักสด เนื้อไม้ ใช้ทำฟืน ทำโครงสร้างส่วนต่างๆ ของบ้าน เชน่
ฝาบ้าน เปลอื ก เปลือกดา้ นในใช้เป็นสยี ้อมผ้า เปน็ ต้น

นำมาประกอบอาหาร และรับประทานผลสด

20 บาท

ปาจรีย์ อินทะชบุ . (2555). การศกึ ษาลักษณะทางพฤกษศาสตร์ เพอ่ื บันทกึ ลกั ษณะเพ่ือประโยชน์ในการค้มุ ครองพันธพ์ุ ืชตาม
กฎหมายคุ้มครองพันธ์ุพืช. สำนกั คุ้มครองพันธพ์ุ ชื กรมวิชาการเกษตร.และ https://www.youtube.com/watch?v=WH3CWn2I--w

1115 การสรา้ งฐานข้อมูลความหลากหลายทางทรพั ยากรชวี ภาพดา้ นเกษตรลมุ่ นำ้ โขง

1 BITTER CUCUMBER, BALSUM PEAR
ผกั ไห่ มะไห่ มะนอย มะหว่ ย ผักไซ (เหนอื ) สุพะซู สพุ ะเด (กะเหร่ียง-แม่ฮอ่ งสอน) มะร้อยรู
(กลาง) ผักเหย (สงขลา) ผกั ไห (นครศรธี รรมราช) ระ (ใต)้ ผักสะไล ผักไส่ (อีสาน) มะระเลก็ มะระขี้นก (ท่ัวไป)

Momordica charantia L.
CUCURBITACEAE

จดั เป็นไมเ้ ลือ้ ยพันตน้ ไม้อื่น มมี อื เกาะ ลำตน้ เปน็ เหล่ยี มมขี นปกคลมุ ใบเป็นใบเดี่ยว ออกสลับ
ลักษณะคล้ายใบแตงโมแต่เล็กกว่า มีสีเขียวทั้งใบ ขอบใบหยัก เว้าลึก มี 5-7 หยัก ปลายใบแหลม ดอกออก
ดอกเดี่ยวตามง่ามใบ สีเหลืองอ่อน มี 5 กลีบ เกสรมีสีเหลืองแก่ถึงส้ม กลีบดอกบาง ช้ำง่าย ผลเป็นผลเดี่ยว
รูปกระสวย ผิวขรุขระ มีปุ่มยื่นออกมา ผลอ่อนมีสีเขียว ผลสุกมีสีเหลืองถึงส้ม ผลแก่แตกอ้าออก เมล็ดสุก
มีสแี ดงสด รูปร่างกลมแบน

ตลาดสดทัว่ ไปในลมุ่ แม่น้ำโขง 8 จังหวัด
มะระขี้นกมวี ิตามิน และแร่ธาตมุ ากมาย สรรพคุณ ผลแห้ง ใช้รกั ษาโรคหิด ใช้แก้

รอ้ นใน แก้กระหายนำ้ แกบ้ ิด ตาบวมแดง แผลบวมเป็นหนอง ฝอี ักเสบ เมล็ด เปน็ ยากระตุน้ ความรู้สึกทางเพศ
เพิ่มพูนลมปราณ บำรุงธาตุ บำรุงกำลงั ใบ แก้โรคกระเพาะบิด แผลฝีบวมอักเสบ ขับพยาธิ ดอกและเถา ใช้แก้
บิด ราก ใช้แก้พษิ บิดถ่ายเป็นเลอื ด แผลฝบี วมอักเสบ แก้ปวดฟัน เปน็ ต้น

นำมาประกอบอาหาร และรับประทานผลสด
10 บาท

http://www.rspg.or.th/plants_data/herbs/herbs_22_3.htm. [5 พ.ค. 2022]

116 การสรา้ งฐานข้อมูลความหลากหลายทางทรัพยากรชีวภาพด้านเกษตรลมุ่ นำ้ โขง

1 BITTER MELON, BALSAM PEAR, BITTER CUCUMBER, BITTER GOURD

มะระ มะระจีน มะนอย

Momordica charantia Linn. var. maxima Williums & Ng.

CUCURBITACEAE

จัดเป็นไม้เถา มีมือเกาะ ใบเป็นใบเดี่ยว รูปฝ่ามือ ขอบใบหยักเป็นซี่ห่างๆ ใบเว้าเป็นแฉกลึก
5-7 แฉก ใบและลำต้นมีขนสากอยู่ทั่วไป ดอกมีสีเหลือง ออกดอกเดี่ยวตามซอกใบ ดอกแยกเพศอยู่บนต้น
เดียวกัน รูปแตร ปลายกลีบดอกแยกเป็น 5 แฉก มะระมี 2 ชนิด คือ มะระไทยหรือมะระขี้นก และมะระจีน
ซึ่งต่างกันที่ลักษณะและขนาดของผล ผลมะระขี้นก มีขนาดเล็กกว่า ยาว 3-5 เซนติเมตร ผลรูปกระสวย
ผิวขรุขระ สีเขียวเข้ม เมื่อสุกมีสีเหลือง ส่วนมะระจีนมีขนาดใหญ่กว่า เส้นผ่าศูนย์กลาง 4-5 เซนติเมตร
ยาว 12-30 เซนติเมตร รปู ทรงกระบอก สเี ขยี วออ่ น ผิวขรุขระ ผลมะระทั้งสองชนิดมรี สขม

ตลาดสดทั่วไปในลุ่มแมน่ ำ้ โขง 8 จังหวัด

มะระจีนจะมีวติ ามนิ และแรธ่ าตสุ งู เชน่ วิตามินซี วติ ามินเอ เบต้าแคโรทนี สงั กะสี
เป็นต้น สรรพคุณ ช่วยเสริมสร้างภูมิคุ้มกันโรค ช่วยปกป้องเซลล์จากการทำลายของสารก่อมะเร็ง ช่วยทำให้
เจริญอาหารมากยิ่งขึ้น เนื่องจากมีสาร Momodicine ที่ช่วยทำให้น้ำย่อยหลั่งออกมามาก ช่วยทำให้ดวงตา
สดใส ช่วยเสริมสร้างกระดูกและฟันให้แข็งแรง ช่วยแก้กระหายน้ำ ช่วยบำบัดและรักษาโรคเบาหวาน ช่วยลด
ระดับน้ำตาลในเลือด ชว่ ยฟอกเลือด ชว่ ยขัดขวางการเจริญเติบโตของมะเร็งเต้านม และช่วยดับพิษร้อนภายใน
รา่ งกาย เป็นต้น

นำมาประกอบอาหาร และรบั ประทานผลสด

10-40 บาท

www.bittermelon.org, www.thaihealth.or.th, https://medthai.com. [5 พ.ค. 2022]

117 การสรา้ งฐานข้อมูลความหลากหลายทางทรัพยากรชวี ภาพด้านเกษตรลมุ่ น้ำโขง

1 MORINGA

บะค้อนก้อม (ภาคเหนือ) ผกั อฮี ุม บกั ฮ้มุ (ภาคอสี าน)

Moringa oleifera Lam.

MORINGACEAE

จัดเป็นไม้ยืนต้น ลำต้นสูง 3-6 เมตรหรือใหญ่กว่า เปลือกสีขาว รากหนาแน่น ใบสลับแบบ
ขนนก 2 หรือ 3 ช้นั ยาว 20-60 ซนติเมตร ใบชน้ั หน่งึ มีใบย่อย 8-10 คู่ ใบแบบรปู ไข่รูปไข่หวั กลับรปู คู่ขนาน
ใต้ใบสีเขียวอ่อน ใบอ่อนมีขนสีเทาขนาดใบยาว 1-3 เซนติเมตร ช่อดอกแบบช่อแยกแขนง ออกตามซอกใบ
กลบี ดอก 5 กลบี สีขาวหรือขาวอมเหลืองแต้มสีแดงเข้าท่ีใกลฐ้ านดา้ นนอกยาว 1.4-1.9 เซนตเิ มตรกว้าง 0.4
เซนติเมตร ปลายกลีบดอกกว้างกว่าโคน 4 กลีบ ตั้งตรง เกสรตัวผูแ้ ยกจากกันสมบรู ณ์ 5 อันไม่สมบูรณ์ 5 อัน
เรียงสลับกันมีขนสีขาว ที่โคนอับเกสรสีเหลืองเกสรตัวเมีย 1 อัน ผลยาวเป็นฝัก 3 เหลี่ยม เมล็ดมีขนาด
เสน้ ผา่ ศนู ยก์ ลาง 1 เซนตเิ มตร มี 3 ปกี

ตลาดสดท่ัวไปในลุ่มแม่น้ำโขง 8 จงั หวัด

มะรุมอุดมไปด้วยวิตามินและแรธ่ าตรุ วมหลายชนิด ซงึ่ จุดเด่นของมะรุมก็คือจะมี
วิตามินเอ ซี แคลเซียม โพแทสเซียม และธาตุเหล็กในปริมาณที่สูงมาก สรรพคุณ ช่วยบำรุงผิวพรรณให้ชุ่มชน้ื
อ่อนนุ่ม มสี ารตอ่ ตา้ นอนมุ ูลอิสระชว่ ยในการชะลอวัย ช่วยเสริมสร้างภูมิคุ้มกนั ให้แก่ร่างกาย ช่วยรักษาโรคขาด
สารอาหารในเด็ก ช่วยลดไขมันและคอเลสเตอรอลในร่างกาย ช่วยป้องกันโรคมะเร็ง ช่วยรักษาโรคมะเร็ง
ในกระดูก ช่วยเพิ่มการไหลเวียนของโลหิตในร่างกาย ช่วยรักษาโรคโลหิตจาง ช่วยรักษาโรคความดันโลหิตสูง
ช่วยรกั ษาโรคหัวใจ ช่วยรกั ษาโรคเบาหวาน ช่วยรกั ษาโรคหอบหืด (Asthma) และชว่ ยรักษาโรคภมู ิแพ้ เปน็ ต้น

นำมาประกอบอาหาร

20 บาท

https://medthai.com. [5 พ.ค. 2022]

118 การสรา้ งฐานขอ้ มูลความหลากหลายทางทรพั ยากรชวี ภาพด้านเกษตรลุ่มน้ำโขง

1 PAPAYA, PAWPAW, TREE MELON

มะก้วยเทศ (ภาคเหนือ) หมกั หงุ่ (ภาคอีสาน) ลอกอ (ภาคใต้) กล้วยลา (ยะลา) แตงต้น (สตูล)

Carica papaya L.

CARICACEAE

จัดเป็นไม้ล้มลุก อายุหลายปี ลำต้นสูง 3-6 เมตร เปลือกต้นเรียบ สีน้ำตาลออกขาว ลำต้น
ตรง ไม่มแี กน่ แตกก่ิงกา้ นน้อย มีรอยแผลใบชัดเจน มยี างขาวขน้ ใบเปน็ ใบเดยี่ ว ออกเรียงสลบั รอบตน้ หนาแน่น
ทปี่ ลายยอด ใบรูปฝ่ามอื ขอบใบเวา้ เป็นแฉกลึกถงึ แกนก้าน ก้านใบเปน็ หลอด กลมกลวง ดอกเปน็ ดอกแยกเพศ
อยู่คนละต้น ดอกเพศผู้ออกเป็นช่อยาวห้อยลง ดอกสีขาว กลีบดอกมี 5 กลีบ มีกลิ่นหอม ดอกเพศเมียสีขาว
ออกเปน็ ช่อกระจุกตามซอกใบ ดอกเพศเมียมีขนาดใหญ่กว่าดอกเพศผู้ ผลเป็นรปู กระสวย ผวิ เรียบ เปลือกบาง
มยี างสีขาว ผลสดสเี ขียวเข้ม พอสกุ เปลย่ี นเป็นสีสม้ มเี มลด็ มาก เมลด็ กลม สดี ำ มเี ยือ่ หุม้ เมลด็ สีขาวใส

ตลาดสดท่ัวไปในลมุ่ แมน่ ำ้ โขง 8 จังหวดั

ประโยชน์ของมะละกอนั้นมีค่อนข้างมาก และยังมีวิตามินและแร่ธาตุที่มี
ประโยชน์ต่อร่างกาย เช่น วิตามินซี วิตามินเอ ธาตุแคลเซียม ธาตุโซเดียม ธาตุฟอสฟอรัส โปรตีน เป็นต้น
สรรพคุณ มีส่วนช่วยกระตุ้นให้มารดามีน้ำนมมากขึ้น ช่วยในการบำรุงประสาทและสมอง มีเอนไซม์ที่เป็นยา
ช่วยยอ่ ยอาหาร ชว่ ยปอ้ งกนั ลักปิดลักเปิดหรอื เลือดออกตามไรฟนั ช่วยรักษาอาการขัดเบา เป็นยาระบายอ่อนๆ
แกอ้ าการท้องผูก ช่วยในการยอ่ ยอาหาร ใช้ฆ่าพยาธิ ชว่ ยย่อยโปรตนี ใช้เปน็ ยาขบั ปัสสาวะ แก้ขัดเบา และช่วย
ปอ้ งกนั การเกดิ โรคน่วิ ในระบบทางเดนิ ปัสสาวะ เป็นต้น

นำมาประกอบอาหาร และรับประทานทัง้ ผลดบิ และผลสุก

10-20 บาท

https://medthai.com. [5 พ.ค. 2022]

119 การสรา้ งฐานข้อมลู ความหลากหลายทางทรัพยากรชีวภาพด้านเกษตรลมุ่ น้ำโขง

1 BRINJAL

แว้งคม (สรุ าษฎรธ์ านี, สงขลา), มะแควง้ มะแควง้ ขม มะแควง้ คม มะแควง้ ดำ (ภาคเหนือ),
หมากแขง้ หมากแขง้ ขม (ภาคอีสาน), มะแว้ง มะแวง้ ตน้ (ทั่วไป)

Solanum indicum L.

SOLANACEAE

จัดเป็นไม้พมุ่ ขนาดเลก็ มีอายุประมาณ 2-5 ปี ลำตน้ มีขนาดเล็กและกลม เนอ้ื แขง็ เปน็ สเี ขยี ว
อมเทา แตกกิง่ กา้ น ท้ังตน้ มขี นน่มุ สีเทาขน้ึ ปกคลุม และมหี นามแหลมขนึ้ กระจายอยู่ท่วั ตน้ ส่วนเปลือกต้นเรียบ
เป็นสนี ้ำตาล ใบเป็นใบเดี่ยวออกเรยี งสลบั ลกั ษณะของใบเปน็ รูปรี ปลายใบแหลมเล็กนอ้ ย โคนใบมน สว่ นขอบ
ใบหยักเวา้ มนเข้าหาเสน้ กลางใบและมีคลนื่ เล็กน้อย และมกี า้ นใบยาว ดอกออกดอกเปน็ กระจุกตามง่ามใบหรือ
ปลายก่ิง ดอกเป็นสีมว่ งอ่อน ใจกลางของดอกมีเกสรเพศผสู้ ีเหลือง คล้ายรปู ดาว ผลมะแว้งมลี กั ษณะเปน็ รูปทรง
กลม ผิวผลเรียบเกลี้ยงและมนั ผลอ่อนเป็นสีเขยี วไม่มีลาย ส่วนผลสุกเป็นสีแดงส้มหรือเป็นสีเหลืองอมส้ม โดย
ภายในผลมะแวง้ จะมีเมลด็ ขนาดเล็ก ลักษณะเป็นรูปกลมแบน สีนำ้ ตาลอ่อนอยเู่ ปน็ จำนวนมาก

ตลาดสดโพธิช์ ัย อำเภอเมอื ง จังหวดั หนองคาย

ประโยชน์ของมะแวง้ น้ันมีค่อนข้างมาก และยังมีวติ ามินและแร่ธาตุท่ีมีประโยชน์
ต่อร่างกาย สรรพคุณ รากและผล เป็นยาเย็น มีพิษเล็กน้อย ช่วยทำให้เจริญอาหาร ใบ ใช้เป็นยาบำรุงธาตุใน
ร่างกาย ผลสุกและผลดิบ ช่วยแก้โรคเบาหวาน ช่วยลดระดับน้ำตาลในเลือด รากและใบ ช่วยแก้อาการปวด
ศีรษะ แก้ปวดฟัน ช่วยแก้ไซนัส ช่วยแก้วัณโรค ช่วยแก้ไข้สารพัดพิษ แก้ไข้เพื่อลดเสมหะในคอ และช่วยแก้
ไข้สันนิบาต เป็นต้น

นำมาประกอบอาหาร และรับประทานผลสด

10 บาท

https://medthai.com. [5 พ.ค. 2022]

120 การสรา้ งฐานขอ้ มูลความหลากหลายทางทรัพยากรชีวภาพดา้ นเกษตรลมุ่ นำ้ โขง

1 MALHOD
สลอดเถา หมากหลอด บะหลอด บ่าหลอด (ภาษาคำเมือง) ควยรอก ส้มหลอด (ภาคใต้)

Elaeagnus latifolia L.
ELAEAGNACEAE

จัดเป็นไม้เถาเนื้อแข็ง ลำต้น และกิ่งมีเกล็ดสีเทาหรือสีเงิน ใบเป็นใบเดี่ยวเรียงสลับกัน
ลักษณะของใบเป็นรูปรีหรือรูปรีแกมหอก ปลายใบแหลม โคนใบสอบ ขอบใบเรียบ แผ่นใบด้านบนมีสีเขียว
อมน้ำเงินเกลี้ยง ส่วนด้านล้างมีเกล็ดเล็ก ๆ สีน้ำตาลทั่วไป ดอกจะออกดอกเป็นกระจุกตามง่ามใบ ดอกเป็น
ดอกแบบสมบรู ณเ์ พศหรือมดี อกเพศเมียปะปนรวมอยู่ด้วย ลกั ษณะของกลีบดอกจะเชื่อมตดิ กนั เปน็ หลอดคล้าย
สันเหลี่ยม ผลมีลักษณะมีหลายรูปทรง เช่น ผลรูปรี รูปไข่ รูปกรวย หรือรูปลูกแพร์ ผิวเปลือกจะสากเล็กน้อย
มีจุดสีขาวสีเงินบนผล ผลอ่อนมีสีเขียว เมื่อผลสุกแล้วจะมีสีแดงเข้มหรือส้มแดง ในผลมีเมล็ดสีน้ำตาลเหลือง
ลักษณะเมล็ดหวั ท้ายแหลมยาวรี ตวั เมลด็ เปน็ พู โดยเมลด็ หน่ึงจะมี 8 พู

ตลาดสดโพธิ์ชัย อำเภอเมอื ง จงั หวัดหนองคาย
มะหลอดอุดมไปด้วยวติ ามิน และแรธ่ าตุที่สำคัญต่อรา่ งกาย เชน่ วิตามนิ ซี วิตามิน

เอ เบต้าแคโรทนี สรรพคุณ ช่วยบำรุงหัวใจ ช่วยบำรุงเน้ือหนังให้สมบูรณ์ ช่วยคุมธาตุในร่างกาย ช่วยแก้โรคตา
ช่วยแก้อาการคลื่นเหียนอาเจียน ช่วยแก้ไข้พิษ ช่วยขับเสมหะ ใช้เป็นยาระบายอ่อน ๆ ช่วยแก้อาการบิดและ
อาการทอ้ งผกู ในเด็ก ช่วยแก้โรคนิ่ว และช่วยแก้รดิ สดี วงจมกู เปน็ ตน้

นำมาประกอบอาหาร และรับประทานผลสด
10 บาท

https://medthai.com. [5 พ.ค. 2022]

121 การสรา้ งฐานขอ้ มลู ความหลากหลายทางทรัพยากรชีวภาพดา้ นเกษตรลุ่มนำ้ โขง

1 SOLANUM, BOLO MAKA

มะเขือปู่ มะปู่ มะเขือขน หมากขน (ภาคเหนือ), หมากอึก หมักอึก บักเอิก (ภาคอสี าน), อึก ลูก
อกึ (ภาคใต)้ , มะอึก (ภาคกลาง), ยัง่ คุยดี (กะเหรย่ี ง) เป็นต้น

Solanum stramoniifolium Jacq.

SOLANACEAE

จัดเป็นพรรณไม้พุ่มขนาดกลาง ทุกส่วนของลำต้นจะมีขนละเอียดสีน้ำตาลอ่อนปกคลุมอยู่
ลำต้นและใบจะคล้ายคลึงกับมะเขือพวง ต่างกันท่ีลำต้นและใบของมะอึกนั้นจะมีหนามและมีขนอ่อนปกคลุม
ใบเป็นใบเดี่ยว ออกเรียงสลับกนั ลกั ษณะของใบเปน็ รปู ไข่กว้าง โคนใบเวา้ หรือตัด ขอบใบหยกั เวา้ เป็นพู แผ่นใบ
สเี ขียว มีขนอ่อนปกคลุมผวิ ใบท้ังด้านบนและด้านล่าง ดอกออกดอกเป็นชอ่ กระจุกที่ซอกใบ ดอกมสี ขี าว มีกลีบ
ดอก 5 กลีบ ปลายแหลม มีเกสรตัวผู้สีเหลือง ผลมะอึกมีลักษณะเป็นรูปทรงกลม ที่ผิวมีขนยาวหนาแน่น
ผลอ่อนมีสีเขียว ส่วนผลสุกมีสีเหลืองแกมน้ำตาล ในผลมีเมล็ดแบนจำนวนมากเรียงเป็นแถวอยู่ภายใน และ
จะออกผลในชว่ งปลายฤดูฝน

ตลาดสดปากชม อำเภอปากชม จงั หวัดเลย

มะอึกอุดมไปด้วยวิตามินและแร่ธาตุ เช่น วิตามินบี3 วิตามินซี แคลเซียม
ฟอสฟอรัส เส้นใย เป็นต้น สรรพคุณ ช่วยดับพิษร้อนในร่างกาย ช่วยกัดเสมหะ ขับฟอกเสมหะในลำคอ
ช่วยลดไข้ แก้ไข้สันนิบาต ช่วยแก้อาการไอ ช่วยแก้น้ำลายเหนียว ช่วยแก้ปอดบวม ช่วยแก้อาการปว ดฟัน ขน
มะอึกชว่ ยขับพยาธิได้ รากช่วยแกป้ วด ช่วยแกด้ ีพิการ และช่วยแก้ดฝี อ่ ดีกระตุก หรืออาการนอนสะดุง้ เปน็ ต้น

นำมาประกอบอาหาร และรบั ประทานผลสด

10 บาท

https://medthai.com. [5 พ.ค. 2022]

122 การสรา้ งฐานข้อมูลความหลากหลายทางทรพั ยากรชวี ภาพด้านเกษตรลมุ่ น้ำโขง

1 SWEET POTATO

มันแกว (ตาก), ยอดมันแกว (น่าน), ยอดมนั เทศ (มุกดาหาร), มนั หลา (ปตั ตาน)ี , ยอดมันหลอง
(ภเู กต็ ), มันแกว มันแกว๋ แดง (ภาคเหนือ), มันเทศ (ภาคกลาง), หมกั อ้อย (ละว้า-เชียงใหม่) เป็นต้น

Ipomoea batatas (L.) Lam.

CONVOLVULACEAE

จัดเป็นไม้ล้มลุกเลื้อยพันมีอายุหลายปี มีน้ำยางสีขาว ลำต้นทอดเลื้อย มีรากสะสมอาหาร
ลักษณะเป็นรูปทรงกระบอก รากมันเทศมีระบบรากเป็นแบบรากฝอย เกิดจากลำต้นที่ทอดเลื้อยไปตามพื้นดนิ
รากมันเทศจะเป็นที่สะสมอาหาร หัวมันเทศเกิดจากการขยายตัวของรากซึ่งเป็นส่วนที่สะสมแป้ง ลักษณะของ
หวั จะมีลักษณะเป็นรปู ทรงกระบอก หัวเรยี ว ท้ายเรียว ส่วนตรงกลางปอ่ งออก และสีผิวของหวั และสีของเนื้อใน
หัวจะแตกต่างกันไปตามสายพันธุ์ ใบมนั เทศเปน็ ใบเดี่ยวออกเรียงสลับบนขอ้ ของลำต้น ลกั ษณะของใบเป็นรูปไข่
กวา้ งแกมรูปโล่ บางใบอาจเปน็ รปู หวั ใจ ดอกออกดอกเปน็ ชอ่ โดยดอกจะออกตามซอกใบ มีดอกย่อยหลายดอก
มีลักษณะคล้ายกับดอกผักบุ้ง ผลมันเทศ ผลมีเปลือกแข็งหุ้ม ลักษณะของผลเป็นแบบแคปซูล ภายในเปลือก
แขง็ จะมเี มล็ดขนาดเล็กสีดำ ลกั ษณะของเมลด็ ค่อนข้างแบน

ตลาดสดทั่วไปในลุม่ แม่นำ้ โขง 8 จังหวดั

มันเทศอุดมไปด้วยเบต้าแคโรทีนและวิตามินเอที่สูงมาก มันเทศมีสรรพคุณ
ช่วยลดไขมันในเลือด ชว่ ยแกก้ ระหายนำ้ ช่วยแก้เมาคล่นื ใช้เป็นยาระบาย ช่วยบำรงุ ม้ามไต ใช้พอกแผล รักษา
เรมิ และงูสวัด มีฤทธฆ์ิ า่ เช้อื แบคทเี รยี และเช้ือรา ช่วยเรง่ การสมานแผล และชว่ ยแกพ้ ษิ แมลงกดั ตอ่ ย เปน็ ต้น

นำมาประกอบอาหาร และรับประทานผลสด

20 บาท

https://medthai.com. [5 พ.ค. 2022]

123 การสรา้ งฐานขอ้ มลู ความหลากหลายทางทรพั ยากรชีวภาพดา้ นเกษตรลมุ่ นำ้ โขง