หนังสือพืชท้องถิ่นและพืชเศรษฐกิจ

1 LEMON BASIL, HOARY BASIL, HAIRY BASIL
ก้อมก้อข้าว (ภาคเหนอื ), มงั ลัก อตี ู่ (ภาคตะวนั ออกเฉยี งเหนือ)

Ocimum × africanum Lour.
LAMIACEAE

จัดพืชล้มลุกในสกุลกะเพราและโหระพา ลักษณะของลำต้นจะคล้ายกับต้นกะเพรา ต่างกันที่
กลิ่นและสีใบจะอ่อนกว่า มีลำต้นสูงประมาณ 30-80 เซนติเมตร มีกลิ่นหอมทุกส่วน ใบเป็นใบเดี่ยว ใบเรียง
ตรงขา้ มเป็นคู่ ๆ ดอกและช่อจะออกท่ปี ลายยอด อาจเป็นช่อเดย่ี วหรือแตกออกเป็นช่อย่อย ๆ ดอกจะบานจาก
ลา่ งไปบน กลบี ดอกสีขาวแบ่งเป็น 2 ปากและรว่ งง่าย เกสรตัวผู้จะยน่ื ยาวกว่ากลีบดอก ดอกย่อยออกโดยรอบ
ก้านกอ่ เปน็ ชนั้ ๆ แตล่ ะช้ันมีดอกย่อย 6 ดอก แบง่ เป็น 2 ส่วน ดอกตรงกลางจะบานก่อนและชอ่ ดอกย่อยที่อยู่
ชั้นล่างสุดของก้านช่อดอกจะบานก่อนเช่นกัน ผล 1 ดอกมีผล 4 ผล มีขนาดเล็ก เรียกว่า “เม็ดแมงลัก” ซึ่งมี
ลักษณะกลมรีและมสี ีดำ

ตลาดสดทัว่ ไปในลมุ่ แมน่ ำ้ โขง 8 จังหวัด
แมงลักอุดมไปด้วยวิตามินและแร่ธาตุ สรรพคุณ ช่วยลดระดับคอเลสเตอรอล

ช่วยเพิ่มการขับออกของกรดนำ้ ดี ช่วยสำหรับผูท้ ี่ต้องควบคมุ นำ้ หนักและความอ้วน ช่วยลดความเส่ียงจากการ
เป็นโรคหวั ใจ ชว่ ยทำใหก้ ารดดู ซึมของน้ำตาลลดลง ช่วยเรอื่ งระบบขับถา่ ย ชว่ ยแก้อาการวิงเวียนศีรษะ ช่วยขับ
เหง่อื ชว่ ยแกอ้ าการท้องอืดทอ้ งเฟ้อ และช่วยขบั ลมในลำไส้ เป็นต้น

นำมาประกอบอาหาร และรับประทานใบสด
5-10 บาท

https://medthai.com. [5 พ.ค. 2022]

124 การสรา้ งฐานขอ้ มลู ความหลากหลายทางทรัพยากรชวี ภาพด้านเกษตรลุ่มนำ้ โขง

1 PUMPKIN
ฟักเขียว มะฟักแก้ว หมักคสี้ า่ เหลืองเคสา่ หมากฟักเหลอื ง มะนำ้ แกว้ หมักอื้อ น้ำเตา้ เปน็ ตน้

Cucurbita moschata Duchesne.
CUCURBITACEAE

จัดเป็นไมเ้ ถาล้มลุก มีลำตน้ เปน็ เถาเลื้อยไปตามดนิ และต้องการหลักยึด ลำตน้ มีขนน่มุ ปกคลุม
แขง็ ปานกลาง ลกั ษณะกลมหรือเหลี่ยมมนๆ ใบเปน็ ใบเดีย่ ว ออกตามเถาเรียงตวั สลับกัน ลกั ษณะใบรูปร่างกลม
หรือรูปไต ปลายใบมน โคนใบเว้าเป็นรูปหัวใจกว้างๆ ดอกเป็นดอกเดี่ยว มีสีเหลืองหรือสีเหลืองอมส้ม
ออกตามซอกใบ ดอกเพศผูแ้ ละดอกเพศเมยี เกิดอยู่บนต้นเดยี วกนั ดอกเพศผ้จู ะมีก้านดอกยาวกว่าดอกเพศเมีย
ผลเป็นผลเดี่ยวตามซอกใบ เปลือกนอกของผลแข็ง ผลมีรูปร่างและขนาดแตกต่างกัน เนื้อในผลมีสีเหลือง
ตรงกลางผลรพู รนุ มีเมลด็ ติดอย่จู ำนวนมาก เมลด็ มลี กั ษณะแบน ขอบแขง็ เปน็ สัน

ตลาดสดทวั่ ไปในลุ่มแมน่ ้ำโขง 8 จงั หวัด
เป็นพืชทม่ี คี ณุ คา่ ทางอาหารสงู มีวิตามนิ เกลือแร่ แรธ่ าตุ สรรพคณุ มีสารตอ่ ต้าน

อนุมูลอิสระที่มีส่วนช่วยในการชะลอวัยและความแก่ชรา ช่วยฟื้นบำรุงสุขภาพผิวให้เปล่งปลั่งสดใสและช่วย
ปกป้องผิวไม่ให้เหี่ยวย่น ช่วยบำรุงและรักษาสายตา ช่วยบำรุงสุขภาพร่างกาย ช่วยเสริมสร้างระบบภูมิคุ้มกัน
ให้แก่ร่างกาย น้ำมันจากเมลด็ ฟักทองมีส่วนชว่ ยบำรงุ ประสาท ช่วยลดระดับน้ำตาลในเลือด และฟักทองมีกรด
โปรไบโอนคิ ซง่ึ มีส่วนทำให้เซลลม์ ะเรง็ ออ่ นแอลง เปน็ ต้น

นำมาประกอบอาหาร เช่น แกงอ่อม เปน็ ตน้
10-20 บาท

https://medthai.com, https://pharmacy.su.ac.th. [2 พ.ค. 2022].

125 การสรา้ งฐานขอ้ มูลความหลากหลายทางทรัพยากรชีวภาพดา้ นเกษตรลมุ่ น้ำโขง

1 BAMBOO GRASS
จ้อยนาง (เชยี งใหม่) เถาย่านาง เถาวัลย์เขียว (กลาง) ยาดนาง (สุราษฎร์ธาน)ี

Tiliacora triandra (Colebr.) Diels
MENISPERMACEAE

จดั เปน็ ไมเ้ ถาเล้ือยพัน กงิ่ ออ่ นมขี นอ่อนปกคลุม เมื่อแก่แล้วผิวค่อนข้างเรียบ รากมีขนาดใหญ่
ใบเป็นใบเดี่ยว ออกติดกับลำต้นแบบสลับ รูปร่างใบคล้ายรูปไข่หรือรูปไข่ขอบขนานปลายใบเรียว ฐานใบมน
ขนาดใบยาว 5 - 10 ซม. กว้าง 2 - 4 ซม. ขอบใบเรียบ ก้านใบยาว 1 ซม. ดอกออกตามซอกโคนก้านใบเปน็
ช่องยาว 2 - 5 ซม. ช่อหนึ่ง ๆ มีดอกขนาดเล็กสีเหลือง 3 - 5 ดอก ดอกแยกเพศอยู่คนละต้นไม่มีกลีบดอก
ผลรปู ร่างกลมรีขนาดเลก็ สเี ขียว เมอ่ื แก่กลายเป็นสเี หลอื งอมแดงและกลายเป็นสีดำ

ตลาดสดเชยี งของ อำเภอเชียงของ จังหวัดเชยี งราย
เป็นพืชทมี่ คี ุณค่าทางโภชนาการสูง มวี ติ ามินและแร่ธาตุต่างๆมากมาย สรรพคุณ

ต้น ใช้ถอนพิษผิดสำแดง รักษาพิษไข้ แก้ไข้ตัวร้อน แก้ไข้กลับ และรักษาโรคปวดข้อ ราก ใช้แก้ไข้ทุกชนิด
ขบั พิษต่างๆ แก้ท้องผกู บำรุงหวั ใจ บำรงุ ธาตุ แกโ้ รคหัวใจบวม แกก้ ำเดาไหล และแก้ลม ใบ ใช้ถอนพษิ ไข้ แก้ไข้
แก้เลือดตก แก้กำเดา แก้ผดผื่นคัน แก้อาการท้องอืดท้องเฟ้อ แก้ลม แก้ปวดหัวตัวร้อน อีสุกอีใส หัด และใช้
เป็นยากวาดคอ เถา ใช้แก้ไข้ ลดความร้อนในรา่ งกาย ตา้ นโรคมาลาเรีย และยับยั้งการหดเกรง็ ของลำไส้ เป็นตน้

นำมาประกอบอาหารโดยการนำใบมาค้ันสด เพือ่ นำนำ้ คนั้ ไปปรุงอาหาร
10-20 บาท

คณะเภสชั ศาสตร์ มหาวทิ ยาลัยอุบลราชธาน.ี (มปป.) ยา่ นาง. จาก http://www.phargarden.com.
ภาพจาก https://shopee.co.th/blog/yanang-leaves-health-benefits/ [23 มิ.ย. 2022].

126 การสรา้ งฐานขอ้ มูลความหลากหลายทางทรัพยากรชวี ภาพดา้ นเกษตรลมุ่ นำ้ โขง

1 TREE BASIL, CLOVE BASIL, SHRUBBY BASIL, AFRICAN BASIL, WILD BASIL, KAWAWYA,
CARAWAY FRIUT, CARAWAY SEED, KUMMEL, CARAWAY

ยห่ี รา่ กะเพราญวณ จนั ทร์หอม เนยี ม จนั ทรข์ ี้ไก่ หอมป้อม โหระพาช้าง กะเพราควาย หร่า

Ocimum gratissimum L.

LAMIACEAE

จัดเป็นไม้พุ่มเตีย้ มีความสูงประมาณ 50-80 เซนติเมตร ลำต้นมีสีนำ้ ตาลแก่แตกกิง่ กา้ นสาขา
ขนาดเล็ก กิ่งก้านไม่ใหญ่ ใบยี่หร่า เป็นใบเดี่ยวออกตรงข้ามกันเป็นคู่ ๆ ลักษณะของเป็นรูปกลมรี โคนใบสอบ
ปลายใบแหลม ขอบใบหยักเป็นฟันเลื่อย ใบสีเขียวสด ผิวใบสากมือ ใบยี่หร่ามีกลิ่นหอมเฉพาะตัว ดอกยี่หร่า
ออกดอกเป็นช่อที่บริเวณปลายยอด ช่อดอกนั้นจัดเป็นแบบ Spike-like raceme ดอกจะบานจากล่างไปหา
ปลายช่อ ผลยี่หร่า หรือ เมล็ดยี่หรา่ มีลักษณะเป็นรูปกลมรี เมื่อยังอ่อนจะเป็นสีเขียว แต่พอสุกหรือแก่แล้วจะ
กลายเป็นสดี ำหรอื สนี ำ้ ตาลอ่อน ภายในผลมีเมลด็ ขนาดเล็กจำนวนมาก

ตลาดสดทวั่ ไปในลุ่มแม่น้ำโขง 8 จงั หวดั

เป็นพืชที่มีคุณค่าทางอาหารสูง มีวิตามินซี ธาตุเหล็ก และฟอสฟอรัส สูงมาก
สรรพคุณ ช่วยยับยั้งหรือช่วยชะลอการขยายตัวของเซลล์มะเร็ง ช่วยในการบำรุงธาตุในร่างกาย ช่วยขับเหง่ือ
ช่วยแก้อาการคลื่นไส้ ช่วยแก้โรคเบื่ออาหาร ช่วยในการทำงานของระบบย่อยอาหาร ช่วยแก้อาการปวดท้อง
ช่วยแก้อาการท้องอืด ท้องเฟ้อ อาการปวดท้อง ช่วยในการขับลมในลำไส้ และช่วยลดอาการปวดประจำเดือน
ในสตรี เป็นตน้

นำมาประกอบอาหาร และรับประทานใบสด

10-20 บาท

https://medthai.com. [5 พ.ค. 2022].

127

การสร้างฐานขอ้ มลู ความหลากหลายทางทรพั ยากรชวี ภาพดา้ นเกษตรลมุ่ นำ้ โขง

1 RED OAK LEAF LETTUCE

ออสกาดส์ สลัดแดง

Lactuca sativa spp.

ASTERACEAE

จัดเป็นพืชล้มลุกขนาดเล็ก ลำต้นเป็นพืชล้มลุกขนาดเล็ก ลำต้นเดี่ยวมีลักษณะกลม ๆ
อวบอ้วน มีข้อสั้นๆ จะมีก้านใบยาวอวบนำ้ หุ้มอยู่ ออกเรยี งสลับโดยรอบๆ ปกคลุมทโ่ี คนลำต้น ไม่หอ่ หวั กา้ นใบ
มีสีเขียวอมแดง ใบเป็นใบเลี้ยงเดี่ยว ออกตรงโคนลำต้น ออกตามข้อสั้น ออกเรียงสลับรอบๆ ใบอยู่ด้านนอก
ใหญ่กว่าใบข้างในเล็กกว่า มีลักษณะทรงเรียวรี มีใบบางนุ่ม ใบหยัก ใบมีสีน้ำตาลอมแดง มีก้านใบยาวอวบน้ำ
รากเป็นระบบรากแก้ว มีลักษณะอวบกลมๆ แทงลึกลงในดิน มีรากฝอยและรากแขนงเล็กๆ ออกรอบๆบริเวณ
ลำตน้ มสี ีน้ำตาล ดอกออกเปน็ ช่อ ดอกมีลักษณะเลก็ ๆ กลีบดอกมสี ีเหลอื ง ผลมผี ลเป็นเมล็ด อย่ใู นรังไข่ มีเมลด็
จำนวนมาก มลี ักษณะทรงหอก แบนยาวรี มีเปลอื กหมุ้ เมล็ด มีสีเทานวล

ตลาดสดสนิ สมบูรณ์ อำเภอเชยี งแสน จังหวดั เชียงราย

เป็นพืชที่มีแคลเซียม เส้นใย วิตามินซี โพแทสเซียม และแร่ธาตุอื่น ๆ สรรพคุณ
ชว่ ยปอ้ งกันโรคมะเรง็ ช่วยบำรุงรา่ งกาย ช่วยป้องกันโรคเบาหวาน แก้ไอ แก้ไข้ ชว่ ยขับเสมหะ ชว่ ยรกั ษาเจ็บคอ
ช่วยขับเหงื่อ เป็นยาระบาย ช่วยรักษาริดสีดวงทวาร แก้ท้องอืด แก้ท้องเฟ้อ ช่วยลดความดันโลหิตสูง ช่วยขับ
ปัสสาวะ ช่วยขับพยาธิ ช่วยบำรุงสายตา ช่วยบำรุงเส้นผม ช่วยบำรุงประสาท ช่วยบำรุงกล้ามเนื้อ ช่วยบำรุง
ผิวพรรณ ชว่ ยรักษาปากนกกระจอก เป็นต้น

รบั ประทานใบสด

20-50 บาท

https://www.thai-thaifood.com. [23 มิ.ย. 2022].

128 การสรา้ งฐานข้อมลู ความหลากหลายทางทรพั ยากรชวี ภาพดา้ นเกษตรลุ่มน้ำโขง

1 RADISH, EASTER EGG RADISH

หัวผกั กาดฝร่ัง หัวผักกาดแดง

Raphanus raphanistrum subsp. sativus

BRASSICACEAE

เป็นพืชล้มลุกขนาดเล็ก มีอายุสั้นฤดูเดียว มีทรงพุ่ม ลำต้นเดี่ยวสั้น ๆ เชื่อมอยู่ระหว่างราก
กับใบ มีลักษณะกลมๆ เป็นข้อสั้นๆ จะมีก้านใบแทงออกจากโคนลำต้น มีสีเขียวอ่อน ใบเป็นใบเลี้ยงเด่ียว แทง
ออกบริเวณตรงโคนของลำตน้ ออกเรียงสลบั รอบๆ มีก้านใบยาว มีลักษณะทรงกลมรี ปลายใบมนใหญ่ ขอบใบ
มีรอยหยกั ใบมีสเี ขยี ว รากมรี ะบบรากแกว้ เป็นรากแกว้ ท่ีพองโต เรียกว่า หวั ไวเ้ กบ็ สะสมอาหาร หัวมีลักษณะ
ทรงกลม หรือรูปไข่ ตามสายพนั ธ์ุ มีเปลอื กบางผิวเรียบ มีสแี ดง สีขาว สชี มพู สมี ่วง สเี หลือง สดี ำ ตามสายพันธ์ุ
มีเนื้อแน่นฉ่ำน้ำ มีสีขาวนวล หรือสีชมพู มีรสชาติเผ็ดกรอบ มีกลิ่นฉุนเฉพาะตัว มีปลายรากแก้วยาวเล็ก ๆ
แทงลงในดิน ดอกออกเป็นช่อ ออกปลายยอด ก้านช่อดอกยาว มีดอกย่อยอยู่ ดอกมีลักษณะมีสี่แฉก มีขนาด
เล็กๆ กลีบดอกสีชมพูหรือสีขาว ผลเป็นฝัก มีลักษณะทรงรี โคนอวบกลม ปลายรีแหลม มีขนาดเล็กๆ มีเมล็ด
เรียงอยู่ในฝัก ฝักอ่อนสีเขียว ฝักแก่มีสีน้ำตาล เมล็ดอยู่ในฝัก มีลักษณะทรงกลมรี มีขนาดเล็กๆ เมล็ดแข็ง
มีสนี ้ำตาล

ตลาดสดเทศบาลเขมราฐ อำเภอเขมราฐ จังหวดั อุบลราชธานี

เปน็ พชื ท่ีมแี คลเซียม วิตามนิ ซี โพแทสเซียม วิตามนิ ตา่ ง ๆ เบตาแคโรทีน โปรตีน
สรรพคุณช่วยรักษาโรคดีซ่าน ช่วยรักษาโรคทางเดินหายใจ ช่วยขับปัสสาวะ เป็นยาระบาย ช่วยระบบขับถ่าย
แกท้ ้องผูก และชว่ ยลดความดันโลหติ สงู เป็นตน้

นำมาประกอบอาหาร และแปรรปู

40 บาท

https://sou-dai.com/, https://www.thai-thaifood.com/th. [25 เม.ย. 2022].

129 การสรา้ งฐานขอ้ มลู ความหลากหลายทางทรัพยากรชวี ภาพด้านเกษตรล่มุ น้ำโขง

1 PERILLA

งามน (แม่ฮ่องสอน) งาขี้ม้อน งาปุก (คนเมือง) แง (กาญจนบรุ )ี นอ (กะเหร่ียงแมฮ่ ่องสอน,
กะเหรีย่ งเชยี งใหม)่ น่อง (กะเหรีย่ ง-กาญจนบุรี) งา้ (ลวั้ ะ) งาเจียง (ลาว) งาม้อน

Perilla frutescents var. frutescents

LAMIACEAE

จัดเป็นไม้พุ่มหรือไม้ล้มลุก ลำต้นตั้งตรง แตกกิ่งก้านสาขา ลำต้นมีกลิ่นหอม เป็นสันส่ีเหลี่ยม
มน ๆ ขนยาวละเอยี ดสีขาวขึ้นปกคลุมอยหู่ นาแน่น ใบเปน็ ใบเด่ยี ว ออกเรยี งตรงข้ามกัน ลักษณะของใบเป็นรูป
ไข่ถึงรูปไข่กว้าง หรือรูปกลม ปลายใบเรียวแหลมหรือแหลมเป็นติ่งยาว ส่วนขอบใบหยักเป็นฟันเลื่อย ใบเป็น
สีเขียวอ่อน ท้องใบมีสีอ่อนกว่าหลังใบ ท้องใบมีต่อมน้ำมัน ดอกออกดอกเป็นช่อกระจะตามง่ามใบและที่ปลาย
กิ่งแต่ละช่อมีดอกย่อยจำนวนมาก ริ้วประดับดอกย่อยลักษณะเป็นรูปไข่ ผลมีลักษณะเป็นรูปไข่กลับขนาดเล็ก
มคี วามยาวประมาณ 2 มิลลเิ มตร ผลแขง็ เปน็ สนี ้ำตาลหรือสเี ทาและมลี ายเป็นรปู ตาข่าย ผลเป็นผลแห้งไม่แตก
ภายในผลมีเมลด็ ขนาดเล็กสดี ำหรอื สนี ำ้ ตาลเขม้ เมล็ดมลี ักษณะกลม

ตลาดสดพรเพชร อำเภอเมอื ง จังหวัดมุกดาหาร

เป็นพืชทม่ี คี ุณค่าทางอาหารสงู สรรพคณุ เมลด็ ใชก้ ินเปน็ ยาชูกำลัง ช่วยลดไขมัน
ในเลือด ช่วยทำให้ร่างกายอบอุ่น ใบและยอดอ่อนช่วยแก้อาการไอ แก้หวัด ช่วยแก้อาการท้องผูก ช่วยในการ
ย่อยอาหาร ใบสดช่วยแก้อาการเคล็ดขัดยอก และน้ำมันงาขี้ม้อน มีฤทธิ์ต่อต้านการเจริญเติบโตของเชื้อ
แบคทเี รียได้ดี เปน็ ต้น

นำมาประกอบอาหาร และรบั ประทานใบสด

5-10 บาท

https://medthai.com. [5 พ.ค. 2022].

130 การสรา้ งฐานขอ้ มูลความหลากหลายทางทรัพยากรชวี ภาพด้านเกษตรลุ่มนำ้ โขง

1 SOAP POD

สม้ พอดี (ภาคอีสาน) ส้มคอน สม้ ขอน

Acacia concinna Willd.

FABACEAE

จัดเป็นไม้ยืนต้นขนาดเล็กหรือไม้พุ่มรอเลื้อยทอดลำต้นเกาะเกี่ยวขึ้น เถามีเนื้อแข็ง เปลือก
ลำต้นเป็นสีน้ำตาล เถาอ่อนเป็นสีน้ำตาลแดง มีขนกำมะหยี่หรือขนสั้นหนานุ่ม ใบเป็นใบประกอบแบบขนนก
สองชั้น ออกเรียงสลับ ช่อใบย่อยมีประมาณ 5-10 คู่ ส่วนช่อย่อยมีประมาณ 10-35 คู่ ต่อช่อ ใบย่อยเรียง
ตรงข้าม ไมม่ ีก้านใบย่อย ดอกออกดอกเปน็ ช่อกระจุกรูปทรงกลม โดยจะออกท่ปี ลายกงิ่ หรืออกตามซอกใบข้าง
ลำต้น มีดอกประมาณ 35-45 ดอก กลีบดอกเป็นหลอดสีขาวนวล กลีบเลี้ยงและกลีบดอกมีอย่างละ 5 กลีบ
ผลออกผลเป็นฝัก ลักษณะของฝักเป็นรูปขอบขนาน แบนยาว ผิวฝักเป็นลอนคลื่นเป็นข้อ ๆ ตามเมล็ด เมล็ดมี
ลักษณะเป็นรูปทรงแบนรี สีดำผิวมนั ออกดอกในช่วงเดือนมกราคมถึงเดือนพฤษภาคม และติดผลในช่วงเดือน
พฤษภาคมถงึ เดือนตลุ าคม

ตลาดสดทั่วไปในลมุ่ แมน่ ำ้ โขง 8 จงั หวดั

เป็นพืชทม่ี คี ณุ ค่าทางอาหารสงู สรรพคณุ ดอกชว่ ยบำรงุ ธาตใุ นรา่ งกาย เป็นยาลด
ไขมัน ช่วยลดความอ้วนหรือลดน้ำหนัก เปลือกฝักช่วยทำให้เจริญอาหาร ช่วยแก้ซางเด็ก เปลือกต้นเป็นยาแก้
กระษัย ใบใช้เป็นยาแก้โรคตา รากช่วยรักษาโรคในลำไส้เล็กและลำไส้ใหญ่ เป็นยาแก้บิด และช่วยขับพยาธิ
ในลำไส้ เป็นต้น

รับประทานผลสด

5-10 บาท

https://medthai.com. [5 พ.ค. 2022].

131 การสรา้ งฐานข้อมูลความหลากหลายทางทรัพยากรชีวภาพดา้ นเกษตรลุม่ น้ำโขง

1 LETTUCE
ผักสลัด ผักกาดยี พงั ฉ้าย ผักกาดหอม

Lactuca sativa L.
ASTERACEAE

สลัดลำต้นมีลักษณะเป็นข้อสั้น โดยแต่ละข้อจะเป็นที่เกิดของใบ ลักษณะของลำต้นจะ
ค่อนข้างอวบอ้วนและตั้งตรงสูงชะลูดขึ้นจนสามารถมองเห็นได้ชัดเจน รากมีรากเป็นระบบรากแก้วที่แข็งแรง
และอวบอว้ น รากแก้วหยงั่ ลกึ ลงดินได้ถึง 5 ฟตุ และรากทีเ่ หลอื จะเปน็ รากแขนง โดยรากจะอยรู่ วมกันเป็นกลุ่ม
อย่างหนาแน่น ใบมีสีตั้งแต่เขียวอ่อนถึงสีเขียวแก่ ใบจะแตกออกมาจากลำต้นโดยรอบ เห็นเส้นใบได้ชัดเจน
ขอบใบมีลักษณะเป็นหยกั ดอกออกดอกเป็นช่อดอกรวม อยู่กันเป็นกระจุกตรงส่วนยอด ดอกเป็นดอกสมบูรณ์
เพศ กลีบดอกมีสีเหลือง เมล็ดสลัดเป็นชนิดเมล็ดเดียวที่เจริญมาจากรังไข่อันเดียว เมล็ดมีลักษณะแบนยาว
หัวทา้ ยแหลมคล้ายรปู หอก เมล็ดมเี ปลอื กหุม้ เมล็ดบาง

ตลาดสดท่ัวไปในลมุ่ แม่นำ้ โขง 8 จังหวัด
เป็นพืชท่ีมีคุณค่าทางอาหารสูง สรรพคุณ มีสารต้านอนุมูลอิสระหลายชนิด

จึงช่วยในการป้องกันและต่อต้านมะเร็ง ช่วยในการนอนหลับ ช่วยเสริมการสร้างเม็ดเลือดหรือฮีโมโกลบิน
(Hemoglobin) ช่วยแก้ไข้ ช่วยขับเสมหะและแก้อาการไอ ช่วยเป็นยาขับเหง่ือ ช่วยแก้อาการกระหายนำ้ ช่วย
ในการขับถ่าย ชว่ ยป้องกนั และบรรเทาอาการท้องผกู และชว่ ยขบั ลมในลำไส้ เปน็ ต้น

นำมาประกอบอาหาร และรับประทานใบสด
5-10 บาท

https://medthai.com, https://arit.kpru.ac.th. [5 พ.ค. 2022].

132

การสร้างฐานขอ้ มลู ความหลากหลายทางทรพั ยากรชวี ภาพดา้ นเกษตรลมุ่ น้ำโขง

1 BUTTERHEAD LETTUCE

ผกั กาดหอมบัตเตอร์เฮด สลดั ใบเหยยี ด

Lactuca sativa L.

ASTERACEAE

สลดั ใบเหยยี ดเป็นพรรณพืชล้มลุกขนาดเล็ก มอี ายุเพยี งฤดูเดียว ลำตน้ มีลักษณะกลม ๆ อวบ
มีข้อสั้นๆ จะมีก้านใบหนาและอวบน้ำหุ้มอยู่ ออกเรียงสลับโดยรอบๆ กาบใบห่อซ้อนกัน ปกคลุมที่โคนลำต้น
หอ่ หัวแบบหลวม กาบใบมีสเี ขียวออ่ นหรือสเี ขยี วอมแดง ใบเป็นใบเลีย้ งเดย่ี ว ออกตรงโคนลำตน้ ออกตามข้อสั้น
ออกเรียงสลับรอบๆ กาบใบอยู่ด้านนอกใหญ่กว่ากาบใบข้างในเล็กกว่า ใบเรียงซ้อนกัน ห่อหัวแบบหลวม ใบมี
ลักษณะทรงกลม กว้างใหญ่เป็นมัน ใบอ่อนนุ่ม ดอกออกเป็นช่อ ก้านช่อดอกใหญ่ยาว มีแขนงก้านย่อยมาก
แบบเชิงหลัน่ มีดอกย่อยออกโคนไปที่ปลายยอด ดอกมีลักษณะเล็กๆ กลีบดอกมีสีเหลอื ง กลีบเลี้ยงสเี ขียวอ่อน
ผลเปน็ เมล็ด อย่ใู นรังไข่ มเี มลด็ จำนวนมาก มีลักษณะทรงหอก แบนยาวรี มีเปลอื กหมุ้ เมล็ด มสี ีเทานวล

ตลาดสดทัว่ ไปในลุ่มแมน่ ้ำโขง 8 จงั หวดั

เป็นพืชที่มีคุณค่าทางอาหารสูงอุดมไปด้วย วิตามินซี โพแทสเซียม วิตามินเอ
วิตามินอี ฟอสฟอรัส เหล็ก เบต้าแคโรทีน เป็นต้น สรรพคุณ ช่วยบำรุงร่างกาย ช่วยป้องกันโรคเบาหวาน ช่วย
บำรุงสายตา ช่วยบำรุงเส้นผม ช่วยบำรุงประสาท ช่วยบำรุงกล้ามเนื้อ ช่วยบำรุงผิวพรรณ ช่วยรักษา
ปากนกกระจอก มีสารต้านอนุมลู อิสระช่วยบรรเทาอาการหวดั ชว่ ยสรา้ งเมด็ เลือด บำรุงเลอื ด แก้ท้องเฟอ้ ชว่ ย
ลดความดนั โลหติ สูง ช่วยป้องกนั โรคโลหติ จาง ชว่ ยขบั ปัสสาวะ และช่วยขับพยาธิ เป็นต้น

นำมาประกอบอาหาร และรบั ประทานใบสด

10-20 บาท

ตน้ กลา้ ความร.ู้ com.(ผักกาดหอมบตั เตอร์เฮด). [5 พ.ค. 2022].

133

การสรา้ งฐานข้อมูลความหลากหลายทางทรัพยากรชีวภาพด้านเกษตรลุม่ นำ้ โขง

1 SALAE
แกแล ข่อยยา่ น คนั ซง ซงแดง ชง ซะแล แทแหล สะแล สาแล

Broussonetie kurzii (Hook.f.) corner
MORACEAE

จัดเป็นไม้เถาเลื้อย ใบเป็นใบเดี่ยว เรียงสลับระนาบเดียว รูปขอบขนานถึงรปู ไข่ กว้าง 2.5-6
ชม. ยาวปลายเรียวแหลม หรอื กึ่งแหลม โคนกลมหรอื คลา้ ยหวั ใจ ขอบหักมนหรือหกั ฟันเลื่อย แผ่นใบมีขนหนา
นุ่ม ก้านใบยาว 0.6-1.5 ชม. หูใบรูปไข่ยาว 3-5 มม. ดอกแยกเพศต่างต้น ช่อดอกเพศผู้แบบช่อเชิงลด
ออกเป็นกลุ่ม แต่ละช่อมีก้านยาว 0.3-2 ชม. กลีบรวมขนาดเล็กมีขน ช่อดอกเพศเมียแบบช่อกระจุกแน่น
ออกเด่ียว ๆ ตามก่ิงกลบี รวมขนาดเล็ก มี 4 พู ผลช่อผลกลม ขนาด 0.5-0.8 ซม.

ตลาดสดสินสมบรู ณ์ อำเภอเชียงแสน จังหวดั เชียงราย
เป็นพืชที่มีเยื่อใยสูง อุดมไปด้วยวิตามินซี รวมทั้งมีโปรตีน คาร์โบไฮเดรต ไขมัน

เกลือแร่ เบต้าแคโรทีน สารแอนติออกซิแดนท์ สารโพลิฟินอล เป็นผักที่ช่วยปรับระบบการย่อยอาหาร รักษา
กรดไหลยอ้ น โรคกระเพาะอาหารและลำไส้ เป็นต้น

นำมาประกอบอาหาร เชน่ แกง
20-30 บาท

https://stri.cmu.ac.th/article_detail.php?id=80 [24 ม.ิ ย. 2022].

134

การสรา้ งฐานข้อมลู ความหลากหลายทางทรัพยากรชวี ภาพดา้ นเกษตรลุ่มน้ำโขง

1 MING ARALIA, PARSLEY PANAX

ตะค้านเลก็ ตะคา้ นหยวก จะคา่ น

Piper ribesioides Wall.

PIPERACEAE

จัดเป็นไม้เถาขนาดกลาง ลักษณะเถากลมเลื้อย พาดพันต้นไม้อื่น เถาอ่อนสีเขียว เถาแก่สี
นำ้ ตาลเทา เนื้อในเถามหี น้าตดั เป็นเสน้ รัศมี สีขาว เปลอื กค่อนข้างอ่อน ใบเปน็ ใบเด่ียว ออกเรียงสลับ ลักษณะ
ใบรูปรแี กมรปู ใบหอก ปลายใบแหลม โคนใบสอบคลา้ ยใบรางจืด ผิวใบเรียบและเปน็ มนั ทง้ั สองดา้ น มีสีเขยี วสด
ใบกว้าง 2 นวิ้ ยาวประมาณ 3-5 นว้ิ ดอกมีขนาดเล็ก ออกเป็นกระจุกตามซอกใบ ผลลักษณะกลมติดเป็นพวง
10-15 ผลสีเขียว เมื่อแก่จะมีสีดำและมีเมล็ดด้วย นิเวศวิทยาพบตามที่รกร้างและป่าราบทั่วทุกภาค
ของประเทศไทย จะพบมากที่สุดทางภาคเหนือและภาคตะวันออกเฉียงเหนือ นิยมปลูกเป็นผักสวนครัวหรือ
ปลูกใหเ้ ลือ้ ยเป็นซุ้มขา้ งบ้าน

ตลาดเทศบาลตำบลหลา่ ยง่าว อำเภอเวียงแก่น จังหวัดเชียงราย

สรรพคุณ เถา ใช้ขับลมในลำไส้ แก้แนน่ แกจ้ ุกเสยี ด บำรุงธาตุ ทำใหผ้ ายเรอ และ
ใช้ปรุงยาธาตุ แก้ธาตุพิการ เป็นตัวยาประจำธาตุลม บัญชียาจากสมุนไพรตามประกาศคณะกรรมการพัฒนา
ระบบยาแห่งชาติ ในบัญชียาหลักแห่งชาติ ระบุการใช้สะค้านในตำรับ “ยาเบญจกูล” มีส่วนประกอบของเถา
สะคา้ นร่วมกับสมนุ ไพรชนิดอ่ืนๆ ในตำรับ มีสรรพคุณบรรเทาอาการทอ้ งอดื ทอ้ งเฟอ้ บำรงุ ธาตุ แก้ธาตุใหป้ กติ

รบั ประทานโดยการตม้ เป็นยาสมุนไพร

20-40 บาท

ฐานขอ้ มลู เครื่องยาสมุนไพร คณะเภสัชศาสตร์ มหาวิทยาลยั อบุ ลราชธานี และ http://www.thaicrudedrug.com.
[23 ม.ิ ย. 2022].

135

การสรา้ งฐานขอ้ มลู ความหลากหลายทางทรพั ยากรชวี ภาพดา้ นเกษตรลมุ่ นำ้ โขง

1 SIAMESE NEEM TREE

สะเดา (ภาคกลาง) สะเลียม (ภาคเหนือ) จะตงั (สว่ ย) กะเดา (ภาคใต้)

Azadirachta indica A. Juss. var. siamensis Valeton

MELIACEAE

สะเดาจัดเป็นไม้ต้นขนาดกลาง เปลือกต้นสีน้ำตาลเทาหรือเทาปนดำ ลักษณะแตกเป็นร่อง
ตามยาว แตกกิ่งก้านสาขามากมาย บางต้นก็เป็นทรงพุ่ม ใบเป็นใบประกอบแบบขนนก ออกเรียงแบบสลับ
ลักษณะใบเป็นรูปใบหอกแกมรูปไข่ ขอบใบเป็นจักฟันเลื่อย ปลายใบเหลม ยอดอ่อนหรือใบที่แตกใหม่มีสี
น้ำตาลแดง แผน่ ใบสีเขียวเขม้ เป็นมัน ดอกออกดอกเป็นช่อแบบช่อแยกแขนงตามปลายก่ิงตรงซอกระหว่างก้าน
ใบกับกิ่ง ออกดอกพร้อมใบอ่อน ดอกมีขนาดเล็กแบบสมมาตรตามรศั มี รูปกรวย มีกลีบดอก 5 กลีบสีขาวนวล
ก้านชูเกสรตัวผู้รวมกับเป็นเกสร ผลลักษณะผลสดเป็นรูปทรงกลมรี ผิวเรียบสีเขียวอ่อน ผลแก่สีเหลืองส้ม
เมลด็ แขง็ และมเี มล็ดเดย่ี ว รูปรี ออกดอกชว่ งเดือน กุมภาพนั ธ์ - พฤษภาคม

ตลาดสดทั่วไปในลมุ่ แมน่ ้ำโขง 8 จงั หวัด

เป็นพืชท่ีมีคุณค่าทางอาหารสูงอุดมไปด้วย วิตามินซี แคลเซียม ฟอสฟอรัส
เบต้าแคโรทีน เป็นต้น สรรพคุณ ใบแก่ มีฤทธิ์ยับยั้งการเจริญเติบโตของเชื้อแบคทีเรีย และฆ่าแมลงศัตรูพืช
เปลอื กต้น ช่วยแก้บดิ มูกเลือด แก้ทอ้ งร่วง แกไ้ ข้ แกก้ ระษยั แกน่ แกไ้ ขจ้ บั ส่นั แกไ้ ขต้ ัวรอ้ น แกค้ ลื่นไส้ อาเจียน
บำรงุ โลหิต ดอก แกร้ ดิ สดี วง แกพ้ ิษโลหติ พษิ กำเดา ผล ช่วยบำรุงหัวใจให้เตน้ เปน็ ปกติ เปน็ ต้น

นำมาประกอบอาหาร และรับประทานดอกสด

5-20 บาท

โชตอิ นันต์ และคณะ. (2551). สมนุ ไพรไทย สำหรับงานสาธารณสุขมูลฐาน (พิมพ์คร้งั ที่ 1). หนา้ 198.
ขอ้ มูลพชื สมนุ ไพร คณะเภสชั ศาสตร์ มหาวิทยาลยั ศิลปากร (สะเดาไทย). https://pharmacy.su.ac.th. [5 พ.ค. 2022].

136

การสร้างฐานขอ้ มูลความหลากหลายทางทรัพยากรชวี ภาพดา้ นเกษตรลุ่มนำ้ โขง

1 LOTUS STEM, WATER LILY, RED INDIAN WATER LILY

บัวสายกิน บวั กนิ สาย สายบัว บัวขม, บวั ขีแ้ พะ บวั แดง บัวสายสชี มพู บวั จงกลนี จงกลนี
สตั ตบรรณ สตั ตบุษย์ ปรกิ ป้าน ปา้ นแดง รัตอบุ ล เศวตอบุ ล

Nymphaea pubescens Willd.

NYMPHAEACEAE

บวั สายจัดเป็นพืชน้ำอายุหลายปี มีเหงา้ อยู่ใตด้ นิ รากฝักอย่ใู นโคลนเลน ก้านอยูใ่ ต้นำ้ สว่ นก้าน
ดอกอ่อนมีเปลือกลอกออกได้เป็นสายใย ผิวเกลี้ยงและไม่มีหนาม ใบเป็นใบเดี่ยวเรียงสลับ แผ่นใบมีลักษณะ
กลม ขอบใบหยักและแหลม ผิวใบอ่อนวางอยู่บนผิวน้ำ แผ่นใบด้านบนเรียบเป็นมัน ผิวใบด้านล่างของใบอ่อน
เป็นสีมว่ ง ใบเมือ่ แกจ่ ะเป็นสีเขียว ดอกมกี ลีบเล้ียง 4 กลบี และมีกลบี ดอกจำนวนมากเรยี งซ้อนกันอยู่หลายชั้น
เป็นรูปหอกหลับ โดยดอกบัวสายจะบานในช่วงเวลาใกล้ค่ำถึงตอนสายของวันรุ่งขึ้นและจะหุบในเวลากลางวัน
ผลบัวสาย ผลสดเรียกว่า “โตนด” มีเนื้อและเมล็ดลักษณะกลมจำนวนมาก เมล็ดมีขนาดเล็กสีดำอยู่ในเนื้อหมุ้
มลี กั ษณะเป็นวุ้นใส ๆ

ตลาดสดทั่วไปในลุ่มแมน่ ำ้ โขง 8 จังหวัด

เป็นพืชที่อุดมไปด้วย วิตามินซี วิตามินเอ เบต้าแคโรทีน และฟอสฟอรัสสูง
สรรพคุณ ช่วยบำรุงร่างกาย ช่วยบำรุงกำลัง ช่วยบำรุงธาตุในร่างกาย ช่วยบำรุงหัวใจ ในประเทศฟิลิปปินส์
มีการใช้รักษาโกโนเรีย ช่วยบำรุงกระดูกและฟันใหแ้ ข็งแรง ช่วยแก้ไข้ตัวร้อน ช่วยบรรเทาความร้อนในรา่ งกาย
ชว่ ยปอ้ งกนั และตา้ นโรคมะเรง็ ในลำไส้ และช่วยบำรงุ ครรภ์ของสตรี เปน็ ตน้

นำมาประกอบอาหาร และรับประทานกา้ นดอกออ่ นสด (ลอกเปลอื ก)

10-20 บาท

ผักพื้นบ้าน ในประเทศไทย กรมสง่ เสริมการเกษตร. “บัวสาย“, https://sukkaphap-d.com. [5 พ.ค. 2022].

137

การสรา้ งฐานข้อมูลความหลากหลายทางทรพั ยากรชีวภาพดา้ นเกษตรลุ่มนำ้ โขง

1 KITCHEN MINT, MARSH MINT
หอมด่วน (ภาคเหนือ) ขะแยะ (ภาคอีสาน) สะระแหน่สวน (ภาคกลาง) สะแน่ (ภาคใต้)

Mentha × villosa Huds.
LAMIACEAE

จัดเป็นไม้ล้มลุกมีลักษณะเป็นลำต้นพร้อมเลื้อย มีเฉพาะรากฝอย ขนาดเล็กและสั้น ลำต้น
มีลักษณะเป็นเหลี่ยม ผิวลำต้นมีสีแดงอมม่วงจนถึงปลายยอด และลำต้นแตกกิ่งแขนงจำนวนมาก ใบออกเป็น
ใบเดี่ยวและออกเป็นคู่ ตรงข้ามกันบนกิ่ง ใบมีสีเขียว รูปทรงรี ผิวใบย่นเป็นลูกคลื่น ขอบใบหยัก ดอกออกเป็น
ช่อ แต่ละช่อมีดอกจำนวนมาก ดอกมสี ีชมพูอมมว่ ง มกี ลีบเลี้ยง 5 กลบี และกลีบดอกเป็นกรวยตนื้ 4 กลีบ ผล
มีสดี ำ ขนาดเลก็ เป็นรปู กระสวย เปลอื กผลเกล้ียงมนั ทั้งน้ี ผลสะระแหนม่ ักไม่ตดิ ผลให้เหน็ บ่อยนัก เพราะดอก
ส่วนใหญ่มักจะเปน็ หมัน

ตลาดสดท่ัวไปในลมุ่ แมน่ ำ้ โขง 8 จงั หวดั
สะระแหน่อุดมไปด้วยวิตามินและแร่ธาตุต่าง ๆ หลายชนิด เช่น เบต้าแคโรทีน

วิตามินบี 1 วิตามินบี 2 สรรพคุณ ช่วยกำจัดอนุมูลอิสระออกจากร่างกาย ช่วยบำรุงและรักษาสายตา ช่วยลด
รอยคล้ำใต้ตา ช่วยบรรเทาอาการเครียด ช่วยรักษาอาการปวดศีรษะ ไมเกรน ช่วยบรรเทาอาการและแก้หวัด
น้ำมูกไหล อาการไอ ช่วยรักษาโรคหอบหืด ช่วยรักษาโรคหลอดลมอักเสบ ช่วยห้ามเลือดกำเดาไหล และช่วย
ระงับกลนิ่ ปาก เป็นต้น

นำมาประกอบอาหาร และรบั ประทานใบสด
5-10 บาท

https://medthai.com [5 พ.ค. 2022].

138

การสร้างฐานขอ้ มลู ความหลากหลายทางทรพั ยากรชวี ภาพดา้ นเกษตรลมุ่ นำ้ โขง

1 JAPANESE MINT, CORN MINT, FIELD MINT
สะระแหนญ่ วน สะระแหนญ่ ี่ปุ่น ตน้ น้ำมนั หมอ่ ง

Mentha canadensis L.
LAMIACEAE

จัดเป็นไม้ล้มลุกอายุหลายปี มีความสูงของต้นได้ถึง 60 เซนติเมตร ลำต้นมีลักษณะเหลี่ยม
มีขนข้นึ ประปราย เลอื้ ยแผไ่ ปตามพ้ืนดนิ ทกุ ส่วนของต้นมกี ลิ่นเฉพาะ ใบเปน็ ใบเด่ยี วออกเรียงตรงข้าม ลักษณะ
ของใบเป็นรูปไข่ รปู ไขค่ ่อนข้างแคบ สว่ นขอบใบเป็นหยกั ฟันเลือ่ ยแบบหา่ ง ผวิ ใบทัง้ สองด้านมขี น ดอกออกดอก
เปน็ ชอ่ กระจกุ กลมตามซอกใบใกลป้ ลายยอด กา้ นชอ่ ดอกสน้ั กลบี เลี้ยงเช่อื มติดกันเป็นรูประฆัง ปลายแยกเป็น
แฉก 5 แฉก กลีบดอกเป็นสีม่วง สีขาว หรือสีชมพู โคนเชื่อมติดกันเป็นรูประฆัง ผลมีลักษณะเป็นรูปวงรีแบน
เลก็ น้อย ผลแหง้ มี 4 ผลยอ่ ย ขนาดเลก็

ตลาดสดทว่ั ไปในลมุ่ แมน่ ำ้ โขง 8 จังหวัด
เป็นพืชทมี่ คี ุณค่าทางอาหารสูงอดุ มไปด้วย วิตามนิ และแรธ่ าตทุ ี่สำคัญต่อร่างกาย

สรรพคุณ ช่วยลดระดับน้ำตาลในเลือด ช่วยแก้อาการปวดศีรษะ ใช้เป็นยาแก้ลม ช่วยแก้อาการจุกเสียด แน่น
ปวดทอ้ ง ชว่ ยบำรงุ ไต ช่วยแก้อาการฟกบวม และชว่ ยทำใหก้ ลา้ มเนือ้ คลายตัว เป็นตน้

นำมาประกอบอาหาร และรับประทานใบสด
5-10 บาท

สมนุ ไพรสวนสิรีรกุ ขชาติ (คณะเภสชั ศาสตร์ มหาวิทยาลยั มหดิ ล). “สะระแหนญ่ ป่ี ุ่น Japanese Mint”. หนา้ 138. และ
https://medthai.com [5 พ.ค. 2022].

139

การสร้างฐานขอ้ มูลความหลากหลายทางทรัพยากรชวี ภาพดา้ นเกษตรลมุ่ นำ้ โขง

1 ORCHID TREE, PURPLE ORCHID TREE, BUTTERFLY TREE, PURPLE BAUHINIA
ดอกตีนววั เสี้ยว เส้ียวดอกแดง เสยี้ วเลื่อย

Bauhinia purpurea L.
FABACEAE

จัดเป็นไมต้ น้ สูงได้ถึง 10 ม. ใบรูปเกือบกลม กว้างและยาวประมาณ 12 ซม. ปลายแฉกลึก
เกือบกึ่งหนึ่ง แผ่นใบด้านล่างมีขนประปราย เส้นโคนใบข้างละ 4–6 เส้น ก้านใบยาว 2–3 ซม. ช่อดอก
มี 6–10 ดอก กา้ นดอกหนา ยาว 1–1.5 ซม. ใบประดับย่อยติดประมาณกง่ึ กลางกา้ นดอก ตาดอกรูปกระบอง
มีสันนูน 4–5 สัน ยาว 3–4 ซม. มีขนกำมะหยี่หนาแน่น ฐานดอกยาว 0.7–1.2 ซม. ดอกสีชมพูหรือม่วง
กลีบรูปใบหอก ยาว 3–5 ซม. ก้านกลีบยาว 0.5–1 ซม. เกสรเพศผู้ 3 อัน ก้านชูอับเรณูยาวเท่า ๆ กลีบดอก
โคนเชื่อมติดกัน 3–4 มม. เกสรเพศผู้ที่เป็นหมัน 5–6 อัน รูปเส้นด้าย ยาว 0.6–1 ซม. รังไข่มีขนกำมะหยี่
หนาแน่น ก้านเกสรเพศเมียโค้งงอ ยาวเท่า ๆ เกสรเพศผู้ ฝักรูปแถบ ยาว 20–30 ซม. มี 10–15 เมล็ด

ตลาดสดประตชู ัย อำเภอเชยี งของ จังหวัดเชยี งราย
เป็นพืชที่มีคุณค่าทางอาหารสูง สรรพคุณ ใบชงโคนำไปต้มช่วยรักษาอาการไอ

ช่วยแกพ้ ิษไข้รอ้ นจากเลือดและน้ำดี ใชเ้ ปน็ ยาระบาย ชว่ ยแก้อาการท้องเสยี ช่วยแก้อาการท้องร่วง ช่วยแก้บิด
ชว่ ยขับลมในกระเพาะ ช่วยขบั ปสั สาวะ และใบใช้พอกฝแี ละแผลได้

นำมาประกอบอาหาร เชน่ แกง
10-20 บาท

https://medthai.com [23 ม.ิ ย. 2022].

140

การสร้างฐานข้อมูลความหลากหลายทางทรพั ยากรชวี ภาพดา้ นเกษตรลุ่มนำ้ โขง

1 YELLOW BAMBOO
ไผ่เหลือง ไผซ่ างคำ

Bambusa vulgaris Schrad.
GRAMINEAE

ลำต้นไผ่สีเหลือง มีลำต้นเพลาตรง ลำต้นแตกกิ่งตั้งแต่ระดับล่าง แต่แตกกิ่งน้อย และไม่มี
หนาม กงิ่ ออกเป็น 3 กิง่ บริเวณข้อ กิ่งตรงกลางมีขนาดใหญก่ ว่ากิ่ง 2 อันด้านขา้ ง ผิวลำตน้ มีสเี หลืองสด และมี
แถบสเี ขยี วพาด 1-4 แถบ ตามความยาวของปล้อง ใบออกเป็นใบเดีย่ วเรยี งสลับที่ปลายกิ่ง ขนาดใบกวา้ ง 1-2
เซนติเมตร ยาวประมาณ 5-15 เซนติเมตร ก้านใบสั้น แผ่นใบและขอบใบเรียบ โคนใบเป็นรูปลิ่ม ปลายใบ
แหลม ดอกออกเป็นช่อที่ปลายก่ิง แต่ละชอ่ มีช่อแขนงสน้ั ๆออกตามข้อของก้านช่อ บนช่อแขนงมีดอกขนาดเล็ก
และมขี นาดชอ่ ที่ใหญ่

ตลาดสดเชียงแสน อำเภอเชยี งแสน จงั หวดั เชียงราย
จดั เป็นพชื ที่มีคุณคา่ ทางอาหารสูง สรรพคณุ ชว่ ยลดไข้ ช่วยละลายเสมหะ รักษา

โรคบิด แกอ้ าการท้องเสยี ชว่ ยขับระดู ชว่ ยขบั ลม ช่วยขับปสั สาวะ เปน็ ตน้
นำมาประกอบอาหาร

20-40 บาท

https://puechkaset.com (ไผ่เหลอื ง). [5 พ.ค. 2022].

141

การสรา้ งฐานข้อมลู ความหลากหลายทางทรพั ยากรชีวภาพดา้ นเกษตรลุ่มน้ำโขง

1 RATTAN
หวายดง หวายใหญ่ หวายนั่ง เสอื ครอง หวายขม

Calamus viminalis Willd.
ARECACEAE

ลำต้นมีขนาดปานกลาง ลำต้นสีเขียวแตกกอ ลำต้นและกาบใบมีหนาม กาบหุ้มลำต้นสีเขียว
เข้ม เคลือบด้วยไขสีขาวบาง และมีหนามโดยรอบ ใบเป็นประกอบแบบขนนก ก้านใบมีหนาม ระบบรากแบบ
รากแขนง มีอวัยวะที่ใช้เลื้อยเกาะเป็นก้านยาว ๆ ดอกเป็นชนิด pleonanthic คือจะสร้างช่อดอกออกมาจาก
ลำต้น ตรงส่วนที่มีกาบใบหุ้ม โดยทยอยสร้างไม่พร้อมกัน ผลค่อนข้างกลม มีลักษณะเป็นเกล็ดซ้อนทับกันเป็น
ชั้นๆ ผลอ่อนสีเขียวเมื่อแก่แล้วจะมีสีเหลืองขาว เนื้อในมีรสฝาด เมล็ดแข็งผิวขรุขระ หนึ่งผล มี 1-2 เมล็ด
เมอ่ื อายไุ ด้ 2-3 ปี จะเรมิ่ ตดิ ดอก และให้ผลทีส่ ามารถนำไปขยายพนั ธไุ์ ด้ ติดผลราวเดอื นมนี าคมถึงเมษายน

ตลาดสดท่ัวไปในลุ่มแม่น้ำโขง 8 จงั หวัด
หัวหรือรากและยอดหวาย ช่วยดับพิษร้อน พิษไข้ แก้เซื่องซึม แก้พิษ ตับปอด

พิการ แก้ไอ บำรุงน้ำดี แก้ร้อนในกระหายน้ำ หน่อหวาย มีธาตุสังกะสี ในปริมาณสูง ใช้เสริมธาตุสังกะสี
ช่วยเจรญิ อาหาร ลดภาวะเครียด ชว่ ยสง่ เสรมิ สมรรถภาพทางเพศชาย เปน็ ตน้

นำมาประกอบอาหาร
20-40 บาท

ราชันย์ ภู่มา และ สมราน สุดดี. (บรรณาธิการ). (2557). ชอื่ พรรณไม้แห่งประเทศไทย เต็ม สมติ นิ ันท์ ฉบับแกไ้ ขเพิ่มเตมิ
พ.ศ. 2557. กรุงเทพฯ: สำนกั งานหอพรรณไม้ สำนักวจิ ัยการอนุรักษ์ป่าไม้และพันธพุ์ ืช. กรมอุทยานแห่งชาติ สตั ว์ปา่ และพันธพุ์ ชื .

142

การสร้างฐานขอ้ มูลความหลากหลายทางทรัพยากรชวี ภาพดา้ นเกษตรลุ่มน้ำโขง

1 DAIKON, DAIKON RADISH, RADISH, WHITE RADISH
ไช่เทา้ ไช่โป๊ หวั ไชเทา้ หวั ไชเ้ ท้า หัวผักกาด หวั ผกั กาดขาว ผักกาดจนี ผกั ข้หี ูด ผักเป๊กิ หวั

Raphanus sativus L.
BRASSICACEAE

จัดเป็นพืชจำพวกผัก มีรากสะสมอาหารลักษณะทรงกระบอกใหญ่ยาว มีสีขาว ลำต้นสูง
ประมาณ 1 เมตร แตกกิ่งก้านสาขามาก ใบแตกออกจากโคนต้น ใบใหญ่ปลายใบมน ขอบใบมีรอยเว้าลึก
ขอบใบมีรอยหยักคล้ายฟัน ก้านใบลักษณะสามเหลี่ยม ดอกออกเป็นช่อจากปลายก้านดอกย่อยมีกลีบเลี้ยง
4 กลบี ฝกั ของหัวไชเท้า เป็นฝกั ยาว มีสีเขยี วเข้ม เมือ่ ฝักแกจ่ ะมีสนี ้ำตาลเทา เนอ้ื ฝักค่อนข้างแข็ง ไม่มีรอยแตก
ตามรอยตะเขบ็ ภายในมีเมลด็ ประมาณ 1-10 เมล็ด เมลด็ มีลกั ษณะกลม สนี ำ้ ตาลถึงสีน้ำตาลแดง

ตลาดสดทัว่ ไปในลุม่ แมน่ ้ำโขง 8 จังหวัด
เป็นพืชท่ีมีคุณคา่ ทางอาหารสูงอุดมไปดว้ ย วติ ามนิ ซี โซเดียม และโพแทสเซียมสูง

สรรพคณุ ช่วยในการขบั และละลายเสมหะ แก้อาการไอหอบ มเี สมหะมาก ช่วยเรียกน้ำลาย แก้อาการอาเจียน
เป็นเลือด ช่วยรักษาอาการต่อมน้ำนมบวม ช่วยในการกระตุ้นน้ำย่อย ช่วยในการย่อยอาหาร ช่วยแก้อาการ
ท้องอืด ช่วยรักษาอาการท้องร่วง บิด ช่วยบรรเทาอาการท้องผูก ช่วยชำระล้างผนังกระเพาะอาหารและลำไส้
ชว่ ยสมานลำไส้ และช่วยบำรุงมา้ ม เปน็ ต้น

นำมาประกอบอาหาร
10-20 บาท

https://medthai.com [5 พ.ค. 2022].

143

การสรา้ งฐานข้อมลู ความหลากหลายทางทรัพยากรชีวภาพด้านเกษตรลมุ่ น้ำโขง

1 BANANA BLOSSOM , BANANA FLOWER

หัวปลี

Musa paradisiaca L. var. sapientum O. Ktze.

MUSACEAE

จัดเป็นพืชล้มลุก มีลำต้นใต้ดิน (rhizome) เรียกว่าเหงา้ และแตกหน่อออกด้านข้าง มีอายุได้
หลายปี ลำต้นบนดิน ใบเป็นใบเดี่ยวขนาดใหญ่ ออกเรียงเวียนสลับกัน ลักษณะใบรูปขอบขนานแกมรูปไข่
แผ่นใบยาวสีเขียว ท้องใบหรือใต้ใบสีขาวนวล ดอกเป็นช่อห้อยลง เรียกหัวปลี ก้านดอกช่อแข็ง ดอกย่อยแยก
เปน็ ดอกเพศผู้ และเพศเมยี ดอกเพศเมียมักอยูต่ อนล่างของช่อ ดอกยอ่ ยเป็นกลุ่มๆ เปน็ ช่อดอกยอ่ ย แต่ละกลุ่ม
รองรับด้วยใบประดับขนาดใหญ่สีม่วงแดง ผลมีลักษณะรูปรี ผิวเรียบ ปลายเป็นจุก ออกผลเป็นแผงเรียกว่าหวี
และเรียงซ้อนกันหลายหวี เรียกว่า เครือ ผลดิบมสี ีเขียว เมื่อสุกมีสีเหลอื ง เนื้อในสีขาวหรือขาวอมเหลอื ง เมลด็
ไมม่ ี หรอื มีแต่นอ้ ย คอ่ นข้างกลม และมีสีดำ

ตลาดสดทว่ั ไปในลมุ่ แม่นำ้ โขง 8 จงั หวัด

เปน็ พชื ที่อดุ มไปด้วยเส้นใยและกากอาหาร และยงั มวี ติ ามินและแรธ่ าตุนานาชนิด
ที่มีประโยชน์ต่อร่างกาย เช่น ธาตุเหล็ก ธาตุฟอสฟอรัส ธาตุโพแทสเซียม ธาตุแมกนีเซียม คาร์โบไฮเดรต
โปรตีน วิตามินเอ วิตามินบี 6 วิตามินบี 12 และวิตามินซี เป็นต้น สรรพคุณ หัวปลีมีธาตุเหล็กสูง ช่วยบำรุง
เลือด ป้องกันโลหิตจาง โดยเฉพาะในหญิงตั้งครรภ์ ช่วยลดระดับน้ำตาลในเลือด เป็นสารต้านอนุมูลอิสระที่มี
ประสิทธภิ าพในการป้องกันเซลลถ์ กู ทำลาย ป้องกนั การอกั เสบในร่างกายได้ เป็นตน้

นำมาประกอบอาหาร เช่น แกง น่งึ ต้ม ผดั

20-40 บาท

https://medthai.com./กลว้ ย. [23 มิ.ย. 2022].

144

การสร้างฐานข้อมูลความหลากหลายทางทรัพยากรชีวภาพดา้ นเกษตรลมุ่ น้ำโขง

1 SWEET BASIL, THAI BASIL
หอ่ กวยซวย ห่อวอซุ อ่ิมคิมขาว

Ocimum basilicum L.
LAMIACEAE

จัดเป็นพืชล้มลุก ลำต้นมีขนาดเล็ก เป็นพืชที่มีอายุได้หลายฤดู มีลักษณะลำต้นเป็นสี่เหลี่ยม
และเปน็ พมุ่ ลำตน้ จะแตกแขนงไดม้ ากมาย ก่งิ กา้ นมสี ีมว่ งแดง มขี นออ่ นๆ ทผี่ วิ ลำต้น ใบมรี ปู รา่ งแบบรปู ไข่ปกติ
ใบจะเรียงตัวแบบตรงกันข้าม ขอบใบหยักแบบฟันเลื่อย ใบมีสีเขียวอมม่วงและมีก้านใบยาว ดอกมีขนาดเล็ก
สีขาวหรือม่วงจะออกเป็นช่อคล้ายฉัตรที่ยอด ดอกมีทั้งสีม่วง แดงอ่อน และสีขาว ในแต่ละดอกจะมีเกสรตัวผู้
๔ อัน รงั ไขแ่ ต่ละอนั จะมีสมี ว่ ง เมล็ดมีสีดำมีกล่ินหอมท้ังตน้

ตลาดสดท่ัวไปในลมุ่ แมน่ ้ำโขง 8 จงั หวดั
จัดเป็นพืชที่มีคุณค่าทางอาหารสูง เช่น ฟอสฟอรัส โพแทสเซียม แคลเซียม

วติ ามนิ เอ และวิตามินซี เปน็ ตน้ สรรพคุณ ชว่ ยปอ้ งกนั ความเสียหายในร่างกาย ชว่ ยกระตนุ้ การสร้างภูมิคุ้มกัน
ให้แก่ร่างกาย มีส่วนในการช่วยป้องกันโรคหัวใจขาดเลือด ช่วยลดคอเลสเตอรอลในกระแสเลือด มีส่วนช่วย
ป้องกันการเกิดโรคมะเรง็ ช่วยในการเจริญอาหาร ช่วยเพิ่มปริมาณน้ำนมสำหรับมารดาทีใ่ ห้นมบุตร ช่วยรักษา
อาการปวดศีรษะ ช่วยแกอ้ าการวิงเวียนศีรษะ และชว่ ยรักษาโรคตาแดง เปน็ ตน้

นำมาประกอบอาหาร และรบั ประทานใบสด
5-10 บาท

https://medthai.com [5 พ.ค. 2022].

145

การสร้างฐานขอ้ มูลความหลากหลายทางทรพั ยากรชวี ภาพดา้ นเกษตรลมุ่ น้ำโขง

การรักษาโรค การใชย้ า สมนุ ไพร. จาก http://Medthai.com
ขอ้ มูลพชื สมุนไพร คณะเภสัชศาสตร์ มหาวิทยาลัยศลิ ปากร. จาก https://pharmacy.su.ac.th
ฉนั ทนา เวชโอสถศกั ดา. (2556). การรวบรวมสารสนเทศช่ือผกั พ้ืนบ้านในชมุ ชนบ้านดอนดู่ ต.คันธารราษฎร์ อ.กนั ทรวิชยั

จ.มหาสารคาม. สาขาวิชาสารสนเทศศาสตร์ คณะวทิ ยาการสารสนเทศ มหาวทิ ยาลยั มหาสารคาม.
โชติอนันต์ และคณะ. (2551). สมุนไพรไทยสาหรบั งานสาธารณสขุ มลู ฐาน. หนา้ 57-60.
ฐานข้อมลู พชื ผกั บทความเกษตร. จาก https://vegetweb.com
เตอื นใจ นุชดารง และ ธรี ยุทธ สมตน. (2548). พฤกษศาสตรพ์ นื้ บา้ น : พืชอาหาร ปา่ วชาวลซี ู. ม.ป.ท.: กลมุ่ งาน

นเิ วศวทิ ยาและส่งิ แวดลอ้ มปา่ ไม้ สานักวิจยั การอนรุ ักษ์ป่าไม้และพันธุ์พชื กรมอทุ ยานแห่งชาติสตั วป์ ่าและพันธุ์พชื
เต็ม สมิตินนั ทน.์ (2557). ชอ่ื พรรณไม้แหง่ ประเทศไทย ฉบับแกไ้ ขเพ่ิมเติม พ.ศ. 2557.สานกั งานหอพรรณไม้. สานักวจิ ยั

การอนรุ ักษ์ปา่ ไมแ้ ละพนั ธ์ุพชื กรมอุทยานแห่งชาติ สัตว์ป่า และพันธพ์ุ ืช: กรุงเทพฯ.
ทรรศนยี ์ พฒั นเสรี และชูจติ ร อนันตโ์ ชค. (2551). พืชพื้นเมอื ง: ปา่ ชุมชนบ้านคุ้ม จงั หวัดพะเยา. สานกั วจิ ัยการป่าไม้

กรมป่าไม้: กรงุ เทพฯ.
เทศบาลเมอื งทุง่ สง. (2564). พชื ผักพ้นื บา้ น นครศรีธรรมราช 103 ชนดิ . จาก

https://www.tungsong.com/NakhonSri/vegetable/vegetable.html.
นจิ ศริ ิ เรืองรังษี และธวัชชยั มงั คละคุปต์. (2547). สมุนไพรไทย เลม่ 1. หน้า 20.
บัญญัติ ตะนาวศรี และคนอื่นๆ. (2551). รายงานวิจยั ฉบับสมบรู ณโ์ ครงการ ผกั พื้นบ้านอาหารพ้ืนเมอื งส่กู ระบวนการ

เรียนรตู้ าบลต้นธง อาเภอ เมอื งจงั หวดั ลาพูน. ม.ป.ท.: ม.ป.พ.
บญุ สง่ เอกพงษ์, นพมาศนามแดง และทวศี กั ดิ์วิยะชัย. (2552). รายงานทานบุ ารุงศิลปวฒั นธรรมฉบับสมบรู ณ์โครงการ

การสารวจวฒั นธรรมการปลกู ผักพ้ืนบ้านเชิงเศรษฐกิจในจงั หวดั อุบลราชธานี. อบุ ลราชธานี: มหาวิทยาลยั
อุบลราชธานี.
พนม สทุ ธศิ กั ดโ์ิ สภณ และจักรพงษ์รัตตะมณี. (2562). ความหลากชนิดของพชื พน้ื ลา่ งของปา่ เตง็ รังในพ้นื ที่ปา่ ชุมชน
บ้านพร้าว อาเภอวัฒนานคร จงั หวัดสระแก้ว. วารสารมหาวทิ ยาลัยศรีนครินทรวโิ รฒ สาขาวทิ ยาศาสตร์และ
เทคโนโลยี. 11(2): 104-108.
พาณพี นั ธุ์ ฉตั รอาไพวงศ์, สธุ ดิ า รตั นวาณชิ ย์พนั ธ์ และมาลี ทวีวุฒิอมร. (2544). รายงานการวจิ ัยเร่อื งการศกึ ษาภมู ิปัญญา
พื้นบ้าน : กรณีศกึ ษา อาหารพ้นื บา้ นไทยภาคกลาง : บ้านคลองน้าใสหมู่ 1 และหมู่ 10 ตาบลท่าชา้ ง อาเภอเมือง
จังหวัดจันทบุรีและบ้านทา่ ควายหมู่ 3 ตาบลสายทอง อาเภอป่าโมก จงั หวัดอ่างทอง (พิมพ์ครั้งท่ี 2). กรุงเทพฯ :
พี. เพรส.
เพ็ญนภา ทรัพยเ์ จรญิ (บรรณาธกิ าร). (2548). ผักพนื้ บา้ นกบั สงั คมไทย. นนทบรุ ี: ศนู ย์พฒั นาตาราการแพทยแ์ ผนไทย
มูลนิธกิ ารแพทย์แผนไทยพฒั นา.

มหาวทิ ยาลยั เทคโนโลยรี าชมงคลธญั บุรี. (2563). ฐานข้อมลู พืชพ้ืนเมอื งของไทย. จาก http://inptw-tipdatabase.com.
ลลติ า ธรี ะสิร.ิ (2552). ผกั พื้นบ้านตา้ นโรค. กรงุ เทพฯ : รวมทรรศน์.
วันดี กฤษณพันธ์. (2539). สมุนไพรน่ารู้. หน้า 67-68.
วทิ ย์ เทยี่ งบูรณธรรม. (ม.ป.ป) หนงั สอื พจนานกุ รมสมนุ ไพรไทย, ฉบับพิมพค์ รงั้ ท่ี 5.
ววิ รณ์ วงศอ์ รุณ และคณะ. (2557). โครงการความหลากหลายของพชื สมุนไพรในทุ่งสามร้อยยอด. รายงานวิจัยฉบบั

สมบรู ณ์ประจาป.ี สถาบนั วจิ ัยและพัฒนา มหาวิทยาลัยเทคโนโลยรี าชมงคลรัตนโกสนิ ทร์.
วฒุ ิ วฒุ ิธรรมเวช. (2552). เครอ่ื งยาไทย 1. หน้า 35.
ศรายทุ ธ รักอาชา, สุรพล แสนสุข และปยิ ะพร แสนสุข. (2563). ความหลากชนิดของไม้พ้นื ล่างในป่าโคกหนองขวาง

อาเภอกันทรวชิ ัย จงั หวัดมหาสารคาม. วารสารวิทยาศาสตร์ มข. 48(3): 364-376.
ศนู ย์พัฒนาตาราการแพทย์แผนไทย มูลนิธิการแพทยแ์ ผนไทยพัฒนา. (2549). พฤกษชาติสมุนไพร. หนา้ 32.
สถาบนั การแพทยแ์ ผนไทย. (มปป.) คุณค่าของผักพืน้ บา้ นเวบ็ ไซตว์ ิชาการดอทคอม. จาก http://www.vcharkarn.com
สมชญา ศรธี รรม บรรณวิชญ์ ศริ โิ ชติ และยสนิ ทร จงเทพ. (2564). ความหลากชนิดของพชื ระดับกลางและพชื ระดับลา่ ง

ในป่าชุมชนกับการใช้ประโยชน์ในท้องถิ่นของชุมชนชาวไทยเขมร จังหวัดสุรินทร์. วารสารเกษตรศาสตร์และ
เทคโนโลยี ปีที่2 ฉบบั ท่ี2 พฤษภาคม - สงิ หาคม 2564.
สมชญา ศรีธรรม. (2559). ความหลากชนิดของไมต้ น้ และการใชป้ ระโยชนใ์ นท้องถิ่น ป่าระหาร อาเภอเมืองสรุ ินทร์

จังหวดั สรุ นิ ทร์. วารสารเกษตรพระจอมเกลา้ . 34(3): 96-105.
สรรพคุณพชื สมุนไพร 200 ชนิด. จาก http://www.rspg.or.th/plants_data
สานักงานข้อมูลสมนุ ไพร คณะเภสชั ศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหดิ ล. จาก http://www.medplant.mahidol.ac.th
สุทธิรา ขุมกระโทก และคนอ่ืนๆ. (2548). รายงานวจิ ัยฉบบั สมบรู ณ์เรือ่ งการ พฒั นาพืชผกั พ้นื บา้ นอีสานเพอื่ เศรษฐกิจ

ชมุ ชน. มหาสารคาม: มหาวทิ ยาลยั มหาสารคาม
สวุ ทิ ย์ วรรณศรี และประจกั ษ์ บัวพนั ธ์. (2556). ความหลากหลายทางชีวภาพและการใชป้ ระโยชนจ์ ากสมุนไพรบรเิ วณ

พนื้ ทภี่ แู ผงม้า อาเภอหล่มเก่า จังหวัดเพชรบรู ณ์. สานักงานคณะกรรมการการอุดมศกึ ษา: กรุงเทพฯ.
เสรี ศรีธเิ ลศิ , เสถียร ฉันทะ และสุนทรี กรโอชาเลศิ . (2564). ความหลากชนดิ และการใชป้ ระโยชนข์ องพชื ป่าของชุมชน

บา้ นปางขอน อาเภอเมือง จังหวดั เชียงราย. วารสารวชิ าการมหาวิทยาลยั ราชภฏั อุตรดิตถ์. 16(1): 129-149.
องคก์ ารสวนพฤกษศาสตร์. (ม.ป.ป.). ฐานขอ้ มลู พรรณไม้ พฤกษศาสตร์พ้นื บา้ น. จาก http://www.qsbg.org.