เอกสารแนบภาคผนวก

131

ใบงาน
1. ผู้เรียนวธิ ปี ระหยัดพลงั งานอย่างไร แล้วมีประสบการณ์ในการใชพ้ ลงั งานทดแทนอย่างไรบ้าง
.............................................................................................................................................................
.............................................................................................................................................................
.............................................................................................................................................................
.............................................................................................................................................................
.............................................................................................................................................................
.............................................................................................................................................................
.............................................................................................................................................................
.............................................................................................................................................................
.............................................................................................................................................................
.............................................................................................................................................................
.............................................................................................................................................................
.............................................................................................................................................................
.............................................................................................................................................................
.............................................................................................................................................................
.............................................................................................................................................................
.............................................................................................................................................................
.............................................................................................................................................................
.............................................................................................................................................................
.............................................................................................................................................................
.............................................................................................................................................................
.............................................................................................................................................................
.............................................................................................................................................................
.............................................................................................................................................................

132

แผนการจัดการเรียนรู้ รายวิชา พว21001 วิทยาศาสตร์

จำนวน 4 หน่วยกิต

แบบ พบกลุ่ม จำนวน 20 ช่วั โมง

เรือ่ ง โลก บรรยากาศ ปรากฏการณ์ทางธรรมชาติ ส่งิ แวดล้อม และทรัพยากรธรรมชาติ

ตวั ช้ีวัด

1. บอกสว่ นประกอบและวิธกี ารแบง่ ชัน้ ของโลก

2. อธิบายการเปลยี่ นแปลงของเปลอื กโลกโดยกระบวนการต่างๆ

เนือ้ หา

1.โลก

1.1โลก ส่วนประกอบและการแบ่งช้ันของโลก

1.2 ทรพั ยากรธรณใี นทอ้ งถนิ่ และประเทศ

1.3 การเปล่ยี นแปลงของเปลอื กโลก

ข้ันตอนการจดั กระบวนการเรยี นรู้
ขัน้ ที่ 1 การกำหนดสภาพ ปญั หา ความต้องการในการเรียนรู้ (O : Orientation)

1. ครูพูดคุยกับผู้เรยี นถงึ เรือ่ งบุคคลตา่ ง ๆท่เี ก่ยี วกบั นักวทิ ยาศาสตร์ ว่าผู้เรียนนึกถงึ ใครบา้ ง
และครูรูปภาพของนกั วทิ ยาศาสตรท์ ่ีช่อื กาลเิ ลโอ มาใหน้ กั ศกึ ษาวา่ รจู้ กั ไหมและ
นักวิทยาศาสตร์คนตา่ ง ๆ

ขน้ั ท่ี 2 การแสวงหาข้อมลู และจดั การเรียนร้(ู N : New ways of learning)
1. ครูใหผ้ ู้เรยี นดรู ปู ภาพและอธบิ ายพรอ้ มๆกัน
2. ครูนำใบความรเู้ ร่อื งการกำเนดิ โลกและความหมายของบรรยากาศและการแบ่งชัน้ ของ
โลกมาให้ผ้เู รียนได้ศึกษา

ข้นั ที่ 3 การปฏิบัตแิ ละนำไปประยกุ ต์ใช้ (I : Implementation)
1. ครูแบง่ กล่มุ ผู้เรียน กลุ่มละ 5 คน โดยให้ผูเ้ รียนระดมความคิด และอภิปรายกลมุ่ เรอื่ ง
ปรากฏการฝนตก
2. ครนู ำใบความรเู้ รอ่ื งการกำเนดิ โลกและความหมายของบรรยากาศและการแบง่ ชน้ั ของ
โลกมาให้ผู้เรยี นไดศ้ ึกษา
3. ครแู บ่งกลุ่มผู้เรียนชว่ ยกนั คิดและสรปุ ตามใบงานเรอื่ งสาเหตใุ ดจึงเกดิ ปรากฏการฝนตก
4. ครแู ละผ้เู รยี นชว่ ยกนั สรุปความหมายของการกำเนิดโลกและความหมายของบรรยากาศ
และการแบ่งชั้นของโลก ลงสมดุ บันทึก

133

ข้นั ที่ 4 การประเมนิ ผลการเรยี นรู้ (E : Evaluation)
1. ครแู บ่งกลุม่ ผ้เู รียนช่วยกนั คดิ และสรุปตามใบงานเรอ่ื งสาเหตใุ ดจึงเกิดปรากฏ
การฝนตก
2. ครูและผู้เรยี นชว่ ยกันสรปุ ความหมายของการกำเนดิ โลกและความหมายของบรรยากาศ
และการแบง่ ช้ันของโลก ลงสมดุ บันทกึ

ขนั้ สรุปและประเมนิ ผล
1. ครูสรปุ เนอื้ หาร่วมกบั ผเู้ รียน
2. ใหผ้ ู้เรียนประยกุ ต์ใหค้ วามรูโ้ ดยการทำโครงงานเก่ยี วกบั การกำเนิดของโลก
3. ผูเ้ รียนทำแบบทดสอบยอ่ ยและประเมนิ ผล

สื่อการเรียนรู้
1. รปู ภาพ
2. ใบงาน
3. หนังสอื หมวดวิชาวทิ ยาศาสตร์ระดับมัธยมศกึ ษาตอนตน้
4. แบบทดสอบย่อย

การวดั ผลและประเมินผล
1. แบบทดสอบ
2. แบบประเมนิ กล่มุ

134

บันทึกผลหลงั การเรียนรู้
ผลท่เี กดิ กบั ผเู้ รียน
..................................................................................................................................................
..................................................................................................................................................
.................................................................................................................................................
ปญั หา/อุปสรรค
..................................................................................................................................................
..................................................................................................................................................
.................................................................................................................................................
ข้อเสนอแนะ/แนวทางแก้ไข
..................................................................................................................................................
..................................................................................................................................................
................................................................................................................................................

.................................................
(.......................................)

กิจกรรมเสนอแนะ
…………………………………………………………………………………………….......................................
...............................................................................................................................................
ขอ้ เสนอแนะของผ้บู ริหาร
..................................................................................................................................................
...........................................................................................................................................

......................................................
(.......................................)

135

ใบความรู้
โลก

โลก เป็นดาวเคราะห์ท่อี ยูห่ า่ งจากดวงอาทติ ยเ์ ปน็ ลำดบั ทสี่ าม โดยโลกเป็นดาวเคราะหห์ นิ
ขนาดใหญท่ ีส่ ุดในระบบสุรยิ ะ และเปน็ ดาวเคราะห์เพยี งดวงเดียวท่ีวิทยาศาสตร์สมัยใหม่ยืนยนั ได้วา่ มี
สงิ่ มชี ีวิตอาศัยอยู่ ดาวเคราะห์โลกถือกำเนดิ ขนึ้ เม่ือประมาณ 4,570 ล้าน (4.57×109) ปีก่อน และ
หลงั จากน้ันไม่นานนัก ดวงจนั ทร์ซ่งึ เป็นดาวบริวารเพยี งดวงเดยี วของโลกก็ถอื กำเนดิ ตามมา สงิ่ มชี ีวิต
ทรงภมู ิปญั ญาท่คี รองโลกในปัจจบุ นั น้คี ือมนษุ ย์

โลก มลี กั ษณะเปน็ ทรงวงรี โดย ในแนวด่ิงเส้นผ่าศูนย์กลางยาว 12,711 กม. ในแนวนอน
ยาว 12,755 กม. ตา่ งกนั 44 กม. มีพื้นนำ้ 3 ส่วน หรอื 71% และมพี ื้นดนิ 1 ส่วน หรอื 29 %
แกนโลกจะเอียง 23.5 องศาสัญลักษณข์ องโลกประกอบด้วยกากบาทท่ีลอ้ มด้วยวงกลม โดยเส้นตั้ง
และเส้นนอนของกากบาทจะแทนเสน้ เมอริเดียนและเส้นศนู ย์สตู รตามลำดบั สัญลกั ษณอ์ ีกแบบของ
โลกจะวางกากบาทไว้เหนือวงกลมแทน (ยนู ิโคด: ⊕ หรือ ♁)
ประวัติ

โลกเกิดจากการรวมตวั ของอานุภาคและสิ่งแรทีเ่ กิดครงั้ แรกคอื ภูเขาไฟเมื่อภูเขาไฟเย็นตัวลง
จะกอ่ เกดิ ส่งิ มชี วี ิตอน่ื ๆกำเนิดตาม
โครงสรา้ งและองคป์ ระกอบ
รปู ร่าง

โลกมีรปู ทรงกระบอกแบนขัว้ หมายความวา่ มรี ปู ทรงกระบอกแตบ่ รเิ วณขัว้ โลกท้ังสองแบน
เล็กน้อย และโป่งออกทางเส้นศูนย์สตู ร ความยาวรอบโลกประมาณ 40,000 กโิ ลเมตร มีเสน้ ผ่าน
ศูนย์กลางประมาณ 12,700 กิโลเมตร จุดท่ีสงู ท่ีสุดบนพ้ืนโลกคือ ยอดเขาเอเวอร์เรสต์ ซ่งึ มีความสูง
8,848 เมตรจากระดบั น้ำทะเล สว่ นจดุ ท่ีลึกท่ีสดุ ในโลกคอื ร่องลกึ ก้นสมทุ รมาเรียนา ซึ่งมคี วามลึก
10,911 เมตรจากระดับน้ำทะเล เนอื่ งจากโลกมีลกั ษณะโป่งออกทางตอนกลางคอื เสน้ ศูนยส์ ูตร ทำ
ให้จดุ ทห่ี า่ งไกลจากจุดศูนยก์ ลางโลกคือยอดเขาชิมโบราโซ ในประเทศเอกวาดอร์[1]

โครงสรา้ งเปลือกโลก
เปลอื กโลก (crust) เป็นชัน้ นอกสุดของโลกทีม่ ีความหนาประมาณ 60-70 กิโลเมตร ซ่งึ ถอื

วา่ เปน็ ช้ันที่บางท่ีสุดเมอื่ เปรียบกับช้นั อ่ืนๆ เสมือนเปลอื กไข่ไก่หรอื เปลือกหัวหอม เปลอื กโลก
ประกอบไปดว้ ยแผ่นดินและแผน่ น้ำ ซ่งึ เปลอื กโลกส่วนที่บางที่สดุ คือส่วนทอ่ี ยใู่ ตม้ หาสมุทร สว่ น
เปลือกโลกท่ีหนาที่สุดคอื เปลอื กโลกสว่ นทีร่ องรับทวปี ทมี่ เี ทอื กเขาที่สงู ทีส่ ุดอยดู่ ว้ ย นอกจากน้เี ปลอื ก
โลกยงั สามารถแบง่ ออกเป็น 2 ช้นั คอื

136

ชน้ั ที่หนึ่ง: ชน้ั หนิ ไซอัล (sial) เปน็ เปลือกโลกชน้ั บนสดุ ประกอบดว้ ยแร่ซิลกิ าและอะลมู ินาซึ่งเป็น
หนิ แกรนิตชนดิ หนึ่ง สำหรบั บริเวณผวิ ของชัน้ น้ีจะเปน็ หินตะกอน ช้ันหินไซอัลนม้ี เี ฉพาะเปลอื กโลก
สว่ นท่ีเป็นทวีปเท่าน้ัน สว่ นเปลือกโลกที่อยใู่ ต้ทะเลและมหาสมทุ รจะไมม่ หี ินช้ันน้ี
ช้นั ทส่ี อง: ช้นั หินไซมา (sima) เป็นช้ันทอี่ ยู่ใต้หินชั้นไซอลั ลงไป ส่วนใหญเ่ ปน็ หินบะซอลต์
ประกอบด้วยแร่ซลิ กิ า เหลก็ ออกไซด์และแมกนเี ซยี ม ชัน้ หนิ ไซมานี้หอ่ หุ้มทัว่ ทงั้ พนื้ โลกอยู่ในทะเล
และมหาสมุทร ซ่งึ ตา่ งจากหินช้นั ไซอัลทป่ี กคลุมเฉพาะสว่ นทเ่ี ป็นทวีป และยังมคี วามหนาแน่น
มากกว่าชัน้ หินไซอลั

รปู ตัดฉาบของโลกจากบรรยากาศช้ันเอ็กโซสเฟยี ร์ลงลงมา
แมนเทิล

แมนเทลิ (mantle หรือ Earth's mantle) คือชัน้ ที่อยู่ถดั จากเปลือกโลกลงไป มีความหนา
ประมาณ 3,000 กิโลเมตร บางสว่ นของหนิ อยู่ในสถานะหลอมเหลวเรยี กวา่ หนิ หนืด (Magma) ทำ
ให้ชนั้ แมนเทลิ นี้มคี วามร้อนสงู มาก เน่อื งจากหินหนืดมีอุณหภมู ิประมาณ 800 - 4300°C ซ่งึ
ประกอบด้วยหินอคั นีเป็นสว่ นใหญ่ เช่นหินอลั ตราเบสกิ หินเพรโิ ดไลต์ แก่นโลก
ความหนาแน่นของดาวโลกโดยเฉลยี่ คือ 5,515 กก./ลบ.ม. ทำใหม้ ันเป็นดาวเคราะห์ท่ีหนาแน่นที่สุด
ในระบบสุรยิ ะ แต่ถา้ วดั เฉพาะความหนาแน่นเฉล่ียของพ้นื ผวิ โลกแลว้ วัดได้เพยี งแค่ 3,000 กก./ลบ.
ม. เทา่ น้ัน ซึ่งทำให้เกิดขอ้ สรุปวา่ ต้องมีวัตถอุ ืน่ ๆ ท่หี นาแนน่ กวา่ อยู่ในแก่นโลกแนน่ อน ระหว่างการ
เกิดขึ้นของโลก ประมาณ 4.5 พนั ล้านปมี าแลว้ การหลอมละลายอาจทำใหเ้ กิดสสารท่ีมีความ
หนาแนน่ มากกวา่ ไหลเขา้ ไปในแกนกลางของโลก ในขณะทีส่ สารที่มคี วามหนาแนน่ นอ้ ยกว่าคลุม
เปลอื กโลกอยู่ ซ่งึ ทำใหแ้ กน่ โลก (core) มอี งค์ประกอบเปน็ ธาตุเหล็กถึง 80%, รวมถึงนิกเกลิ และธาตุ
ทม่ี นี ำ้ หนักท่ีเบากวา่ อ่นื ๆ แต่ในขณะทสี่ สารทม่ี ีความหนาแนน่ สูงอ่ืนๆ เช่นตะกัว่ และยูเรเนียม มอี ยู่
นอ้ ยเกินกว่าท่จี ะผสานรวมเขา้ กบั ธาตุทีเ่ บากวา่ ได้ และทำให้สสารเหลา่ นั้นคงที่อยบู่ นเปลอื กโลก
แกน่ โลกแบ่งไดอ้ อกเปน็ 2 ช้ันไดแ้ ก่
แกน่ โลกชน้ั นอก (outer core) มคี วามหนาจากผิวโลกประมาณ 2,900 - 5,000 กิโลเมตร
ประกอบด้วยธาตุเหลก็ และนิกเกลิ ในสภาพท่ีหลอมละลาย และมีความรอ้ นสูง มอี ุณหภูมิประมาณ
6200 - 6400 มีความหนาแน่นสัมพทั ธ์ 12.0 และสว่ นนม้ี สี ถานะเปน็ ของเหลว

137

แกน่ โลกช้นั ใน (inner core) เปน็ ส่วนท่ีอยู่ใจกลางโลกพอดี มีรศั มปี ระมาณ 1,000 กิโลเมตร มี
อณุ หภูมปิ ระมาณ 4,300 - 6,200 และมีความกดดันมหาศาล ทำให้สว่ นนี้จงึ มีสถานะเป็นของแข็ง
ประกอบด้วยธาตุเหลก็ และนิกเกิลทอ่ี ยูใ่ นสภาพที่เป็นของแขง็ มีความหนาแน่นสัมพัทธ์ 17.0
สภาพบรรยากาศ

สภาพอากาศของโลก คือ การถกู หอ่ หุ้มด้วยช้ันบรรยากาศ ซึง่ มที ง้ั หมด 5 ชนั้ ได้แก่
โทรโพสเฟยี ร์ เริ่มตั้งแต่ 0-10 กโิ ลเมตรจากผิวโลก บรรยากาศมไี อน้ำ เมฆ หมอกซ่งึ มคี วามหนาแนน่
มาก และมีการแปรปรวนของอากาศอยตู่ ลอดเวลา
สตราโตสเฟยี ร์ เริ่มตั้งแต่ 10-35 กิโลเมตรจากผิวโลก บรรยากาศชัน้ นี้แถบจะไมเ่ ปล่ยี นแปลงจาก
โทรโพสเฟยี รย์ กเวน้ มีผงฟุ่นเพิม่ มาเลก็ น้อย
เมโสสเฟยี ร์ เร่ิมต้ังแต่35-80 กิโลเมตร จากผวิ โลก บรรยากาศมีกา๊ ซโอโซนอยู่มากซึ่งจะช่วยสกดั
แสงอัลตรา้ ไวโอเรต (UV) จาก ดวงอาทติ ยไ์ ม่ให้มาถงึ พนื้ โลกมากเกินไป
ไอโอโนสเฟยี ร์ เริ่มต้งั แต่ 80-600 กโิ ลเมตร จากผิวโลก บรรยากาศมอี อกซเิ จน จางมากไมเ่ หมาะกับ
มนษุ ย์
เอกโซสเฟียร์ เร่มิ ตั้งแต่ 600กิโลเมตรขึ้นไปจากผิวโลก บรรยากาศมีออกซเิ จนจางมากๆ และมกี า๊ ซ
ฮีเลียมและไฮโดรเจนอยู่เปน็ สว่ นมาก โดยมชี ัน้ ติดต่อกบั อวกาศ
โลกมอี ณุ หภมู ิ 15 องศาเซลเซียส โดยเฉล่ยี
วงโคจรและการหมนุ รอบตวั เอง

โลกหมนุ รอบตัวเอง 24 ชัว่ โมงในหน่ึงวนั แต่นกั วทิ ยาศาสตร์คำนวณได้ 23.56 ช่ัวโมง แต่
จะใช้ 24 ช่ังโมงเปน็ หลัก และ 365 วนั ในหนง่ึ ปี โลกอยูห่ า่ งจากดวงอาทิตยป์ ระมาณ 150 ลา้ นไมล์
และเคลอ่ื นท่ีดว้ ยความเรว็ 30 กโิ ลเมตรตอ่ วนิ าที หรือ 108,000 ไมลต์ ่อช่ัวโมง
วงโคจรของดวงจันทร์ อยู่หา่ งจากโลก 250,000 ไมล์ ดวงจันทร์จะหันพ้ืนผิวดา้ นเดียวเข้าหาโลกอยู่
เสมอ และโคจรรอบโลกใช้เวลาประมาณหน่ึงเดอื น
โลกเป็นส่วนหน่ึงของระบบสรุ ยิ ะ และมวี งโคจรรอบดวงอาทติ ย์ร่วมกบั วัตถขุ นาดเล็กกว่าพันชิ้น และ
ดาวเคราะห์อีก 8 ดวง ดวงอาทิตยแ์ ละระบบสรุ ิยะเคลื่อนท่ีผ่านสว่ นแขนออรอิ อน ดาราจกั รทาง
ชา้ งเผือก และจะเคลือ่ นที่ครบรอบในอกี 10,000 ปีข้างหนา้
ดาวบรวิ าร
ดวงจนั ทร์
การอยูอ่ าศัย

เป็นถ่นิ ท่ีอยูเ่ ดียวในเอกภพท่คี ้นพบสง่ิ มชี วี ิต กลมุ่ ประชากรทีม่ ีมากทสี่ ุด คอื แบคทเี รยี กลมุ่
ประชากรท่มี ผี ลมากท่สี ุดถา้ หายไปจากโลก คอื พืช และกลุม่ ประชากรทม่ี ผี ลตอ่ ส่ิงแวดล้อมคอื ไพร
เมต โดยกลมุ่ น้มี ีเพียงสายพันธ์ุเดียวผลตอ่ โลกทัง้ การปรบั ปรงุ สภาพแวดล้อม และการทำลาย
สภาพแวดล้อม คอื มนษุ ย์
บรรยากาศ

138

บรรยากาศ คอื อะไร
อากาศทีอ่ ยูร่ อบ ๆ ตัวเรา และท่หี มุ้ หอ่ โลกจากตง้ั แต่พน้ื ดินขน้ึ ไป จนถงึ ระดับท่สี งู สุดในทอ้ งฟา้ เร
เรยี กวา่ บรรยากาศ อากาศ หรอื บรรยากาศ เปน็ สว่ นผสมของกา๊ ซตา่ ง ๆ รวมท้งั ไอนำ้ ซง่ึ ระเหยมา
จากพ้นื น้ำในแหลง่ ต่างๆและได้จากการคายน้ำของพืชดว้ ย อากาศท่ไี มม่ ไี อน้ำอยู่ดว้ ยเราเรยี กว่า
อากาศแหง้ สว่ นอากาศทมี่ ีไอนำ้ ปนอยดู่ ว้ ยเราเรยี กวา่ อากาศชื้น ไอน้ำในบรรยากาศมอี ยรู่ ะหวา่ งร้อย
ละ 0–4 ของอากาศทัง้ หมด แต่ไอนำ้ เป็นสว่ นผสมสำคัญย่งิ ของอากาศ เพราะไอนำ้ เปน็ สาเหตขุ อง
การเกดิ ฝน ลม พายุ ฟ้าแลบและฟ้ารอ้ ง อากาศแหง้ มีส่วนผสมของอากาศโดยประมาณ ดังน้ี
สว่ นประกอบของบรรยากาศ
อากาศแหง้ ประกอบดว้ ยแก๊สต่างๆ ดังนี้
** ไนโตรเจน 78
** ออกซเิ จน 21 %
** อารก์ อน 0.93 %
** กา๊ ซ อน่ื ๆ 0.07 %
ตามปกติในธรรมชาติจะไมม่ อี ากาศแหง้ แท้ ๆ อากาศทว่ั ไปสว่ นใหญจ่ ะเป็นอากาศชนื้ คอื มไี อน้ำอยู่
ดว้ ยตง้ั แตร่ ้อยละ 0–4 ซึ่งหมายความว่า ถา้ อากาศชื้นมีน้ำหนัก 1 กิโลกรมั จะมไี อนำ้ อยอู่ ย่างมากได้
เพียง 40 กรัม เมอ่ื อากาศมีไอนำ้ ปนอยู่ดว้ ยจำนวนสว่ นผสมของกา๊ ซอ่นื ก็จะเปลย่ี นแปลงไปบาง
เล็กน้อย
ไอน้ำ เกดิ ขนึ้ ไดจ้ ากการระเหยของนำ้ จากทะเล มหาสมุทร แหล่งนำ้ ต่างๆ ท่ีไดร้ ับ
พลงั งานความรอ้ นจากดวงอาทติ ย์ และการคายน้ำของพชื ไอนำ้ ในอากาศจะมากหรอื น้อย
ขึ้นกับอณุ หภูมิ ถา้ อุณหภูมสิ ูงปริมานไอนำ้ ในอากาศก็จะมากกว่าทอี่ ณุ หภมู ติ ำ่
ฝนุ่ ละออง เป็นของแข็งท่ีมขี นาดเล็กมากลอยปะปนในอากาศ แบง่ ออกเป็น 2 กลุ่มคอื
1. ฝนุ่ ละอองจากธรรมชาติ เชน่ ภูเขาไฟระเบดิ ไฟป่า
2. ฝ่นุ ละอองจากกิจกรรมมนุษย์ เชน่ การเผาไหม้เช้ือเพลงิ โรงงานอตุ สาหกรรม
ฝุ่นละอองทำหนา้ ท่ีเปน็ ตัวยดึ เกาะของหยดน้ำในอากาศ ทำให้หยดน้ำสามารถลอยอยู่และรวมตัวกนั
เป็นเมฆได้ แต่ถา้ มฝี ุน่ มากจะทำให้ทศั น์วิสัยในการมองเห็นลดลง เป็นอันตรายตอ่ สขุ ภาพ
สามารถแบง่ ออกได้ 3 แบบ ดังตอ่ ไปนี้
แบ่งโดยใชอ้ ุณหภูมิเป็นเกณฑ์ แบ่งได้ 4 ช้ัน
แบ่งโดยใช้กา๊ ซเปน็ เกณฑ์ แบ่งได้ 4 ช้นั
แบ่งทางอตุ ุนิยมวทิ ยา แบง่ ได้ 5 ชั้น
กา๊ ซทเ่ี กี่ยวกับช้ันบรรยากาศที่สำคัญมอี ยู่ 2 ก๊าซ คือ
โอโซน(ozone)เป็นกา๊ ซที่สำคญั มากต่อมนษุ ย์ เพราะช่วยดดู กลืนรงั สีอลุ ตราไวโอเลตที่มาจากดวง
อาทติ ย์ ไม่ให้ตกสูพ่ ื้นโลกมากเกนิ ไป
ถา้ ไม่มโี อโซนก็จะทำใหร้ ังสีอลุ ตราไวโอเลตเข้ามาสู่พ้ืนโลกมากเกินไป ทำให้ผวิ หนงั ไหม้เกรยี ม แตถ่ ้า

139

โอโซนมมี ากเกินไปก็จะทำให้รังสอี ุลตราไวโอเลต
มาสพู่ ืน้ โลกน้อยเกนิ ไปทำใหม้ นุษย์ขาดวติ ามิน D ได้ โดยโอโซนนี้เป็นก๊าซท่ปี ระกอบดว้ ย ออกซิเจน
3 อะตอมรวมกนั
ซีเอฟซี (CFC=Chlorofluorocarbon)เปน็ ก๊าซทีป่ ระกอบดว้ ย คาร์บอน ฟลอู อรนี คลอรนี ซง่ึ ได้
นำมาใช้ในอตุ สาหกรรมบางชนิด เช่น ผลติ พลาสติก โฟม ฯ โดยก๊าซCFCนม้ี นี ำหนกั เบามาก ดงั นั้น
เม่อื ปล่อยสู่บรรยากาศมากขึ้นจนกระทั่งถึงชน้ั สตราโตสเฟียร์ CFCจะกระทบกบั รังสอี ุลตราไวโอเลต
แล้วแตกตวั ออกทนั ทีเกิดอะตอมของคลอรีนอิสระท่จี ะเขา้ ทำปฏกิ ริยากับโอโซน ไดส้ ารประกอบมอน
อกไซดข์ องคลอรนี และกา๊ ซออกซิเจน จากนนั้ สารประกอบมอนอกไซด์จะรวมตัวกับอะตอน
ออกซิเจนอิสระ เพ่ือที่จะสรา้ งออกซิเจนและอะตอมของคลอรนี ปฏกิ รยิ าน้จี ะเป็นลกู โซ่ต่อเนือ่ งไม่
สิ้นสุด โดยคลอรียอสิ ระ 1 อะตอมจะทำลายโอโซนไปจากช้นั บรรยากาศได้ถงึ 100,000โมเลกุล

การจำแนกบรรยากาศโดยใชอ้ ณุ หภูมิเป็นเกณฑ์ แบง่ ได้ 4 ชนั้ ดงั น้ี
1. โทรโพรสเฟยี ร์ อยูร่ ะหวา่ ง 0-10 กม. โดยอุณหภมู ิจะคอ่ ยๆลดลงตามความสงู โดยเฉลยี่ กม.ละ
6.5 องศา c เปน็ ชัน้ ที่สำคัญมากเพราะเป็นบรเิ วณทม่ี ีไอนำ เมฆ หมอก และพายุ
2. สตราโตสเฟียร์ อยรู่ ะหวา่ งความสงู 10-50 กม. เป็นชั้นท่ไี ม่มเี มฆ มกั ใชใ้ นการเดินทางทางอากาศ
โดยอุณหภมู จิ ะคงท่ี จนถึงความสูง 50 กม. และจะเพมิ่ ข้นึ อยา่ งรวดเร็วในอตั รา 0.5 องศาc ต่อ 1
กม.
3. มีโซสเฟียร์ เปน็ ชั้นบรรยากาศระหว่าง 50-80 กม. โดยอณุ หภูมิจะลดลงตามความสงู
4. เทอรโ์ มสเฟยี ร์ ตั้งแต่ 80-500กม. อณุ หภมู จิ ะสงู ขึ้นอยา่ งรวดเรว็ ในช่วงแรกแล้วอัตราการสูงขึน้
จะลดลงอณุ หภูมิจะอยู่ระหวา่ ง 227-1727 องศา c โดยชนั้ นจี้ ะมีความหนาแน่นของอนุภาคต่างๆ
จางมาก แตก่ า๊ ซต่างๆ ในช้ันนี้จะอยใู่ นลักษณะทเ่ี ปน็ อนภุ าคที่เป็นประจุไฟฟ้าเรยี กว่า อิออน สามารถ
สะท้อนคลน่ื วทิ ยุได้ บรรยากาศในชั้นนถ้ี อื เป็นบริเวณทเี่ ปลี่ยนจากบรรยากาศของโลกมาเปน็ กา๊ ซ
ระหว่างดาวท่เี บาบาง และเป็นชัน้ นอกสุดของบรรยากาศทห่ี ่อหุม้ โลก เรยี กวา่ เอกโซสเฟียร์ โฮโมส
เฟยี ร์ คือ ชือ่ เรียกบรรยากาศช้ัน โทรโพรสเฟียร์ สตราโตสเฟยี ร์และมีโซสเฟียร์รวมกัน
แบ่งชนั้ บรรยากาศโดยใช้ก๊าซเป็นเกณฑ์ แบง่ ได้ 4 แบบ คือ
1. โทรโพสเฟียร์ เปน็ บรรยากาศทอี่ ยู่ตดิ กับพื้นโลก สูง 0-10 กม. มีก๊าซท่ีสำคญั คือ ไอนำ้
2. โอโซโนสเฟยี ร์ เปน็ ชั้นบรรยากาศสงู 10-50 กม. มีก๊าซท่ีสำคัญคอื โอโซน
3. ไอโอโนสเฟยี ร์ เป็นชน้ั บรรยากาศสงู 80-600 กม. มสี ง่ิ ทสี่ ำคัญคือ อิออน
4. เอกโซเฟียร์ เป็นชน้ั บรรยากาศซงึ่ สูงตัง้ แต่ 600 กม. ข้นึ ไป โดยความหนาแน่นของอะตอมตา่ งๆมี
ค่านอ้ ยลง
การแบง่ ชน้ั บรรยากาศทางอุตุนิยมวิทยา แบง่ ได้ 5 ชั้น ดงั น้ี
1. บริเวณที่มอี ทิ ธพิ ลความฝืด ระหวา่ ง 0-2 กม.
2. โทรโพสเฟียร์ช้นั กลางและบน อณุ หภูมิจะลดลงสม่ำเสมอ ตามความสงู

140

3. โทรโพพอส เป็นเขตแบง่ วา่ มไี อนำ้ กบั ไม่มไี อนำ้
4. สตราโตสเฟยี ร์ มโี อโซนมาก
5. บรรยากาศชนั้ สงู คลา้ ยกับเอกโซสเฟียร์

รปู ถา่ ยโลก ถ่ายไว้เมอื่ ปี พ.ศ. 2515 โดยยานอะพอลโล่ 17
ปรากฏการณ์ธรรมชาติ เป็นปรากฏการณ์ที่มนุษย์ไมไ่ ดส้ ร้างข้นึ เอง และมผี ลกระทบกบั
มนษุ ย์ ตวั อยา่ งเชน่ เหตกุ ารณท์ ี่พบเห็นทั่วไป ฝนตก ฟ้ารอ้ ง ฟา้ ผ่า พายุ และเหตกุ ารณ์ทไี่ มพ่ บบอ่ ย
นัก เช่น โลกร้อน สรุ ิยปุ ราคา ฝนดาวตก
ปรากฏการณ์ คอื อะไร
ปรากฏการณ์ คือ สงิ่ ทีเ่ กิดขนึ้ และสังเกตได้
ธรรมชาติ คอื อะไร
คำว่า ธรรมชาติ ใช้สำหรบั บรรยายทุกสงิ่ บน โลก ท่ีไมไ่ ด้ถกู สรา้ งโดยมนษุ ย์ อาทิเช่น มนษุ ย์
สตั ว์ ภเู ขา แมน่ ้ำ ต้นไม้ หรือฝน เปน็ ส่วนหน่ึงของธรรมชาติ
ธรรมชาติในอีกความหมายหนงึ่ คือ ส่งิ ที่มนุษยก์ ระทำขน้ึ โดยไม่รตู้ ัวแลว้ มนษุ ย์อกี คนหนง่ึ แอบ
มองโดยไมไ่ ดต้ ่ังใจหรือต่งั ใจ เช่น ธรรมชาตขิ องคนทโี่ กรธจัดจะเป็นอีกแบบกับคนทอ่ี ารมณด์ ีซ่งึ คนที่
อารมณ์ดจี ะหนา้ ดกู วา่ คนท่ีอารมโกรธหรืออารมณ์ไม่ดี
การเกิดปรากฏการณธ์ รรมชาติ

141

ความแปรปรวนของสภาพภูมิอากาศ ถ่ายไว้เมือ่ ปี พ.ศ. 2525

ในหลายๆ ด้านแลว้ กล่าวไดว้ ่าธรรมชาติและมนุษยม์ ีหลายอยา่ งท่ขี ดั แยง้ กนั บางคนมอง
ธรรมชาติวา่ เป็นเพียงทรพั ยากรธรรมชาติท่เี อามาเปน็ ประโยชนต์ อ่ มนษุ ยเ์ ทา่ น้ัน มนุษยต์ ัดต้นไม้เพอื่
นำไมไ้ ปเปน็ เชอ้ื เพลงิ หรอื นำไปสร้างบา้ น หรอื เพื่อนำท่ีดนิ ไปทำสวน ปลกู ผัก หรอื สรา้ งรถ และ
โรงงานอุตสาหกรรม ซงึ่ ปล่อยควันเสีย โดยเฉพาะในเมือง หรอื การทม่ี นุษย์จับปลาอย่างมากมายโดย
ฆ่าทัง้ ปลาและทำอันตรายต่อสัตว์อืน่ ๆ ใต้น้ำ

ในขณะท่ีบางคนเลอื กท่ีจะไม่ทำรา้ ยธรรมชาติ เพราะพวกเขารสู้ กึ ว่าธรรมชาติมคี วามจำเป็น
ตอ่ พวกเขา พวกเขาจึงพยายามทำสง่ิ ท่ีไมม่ ผี ลกระทบต่อธรรมชาติ โดยเฉพาะในเมอื งใหญท่ ีม่ ผี ู้คน
มากมาย ปญั หาธรรมชาติจงึ เปน็ ปญั หาที่ร้ายแรง และกลายเปน็ เรือ่ งการเมืองไปเสียแลว้
มีบางคนคิดวา่ อนาคตน้มี นุษยจ์ ะไมต่ อ้ งการธรรมชาติ และฉลาดพอท่ีจะสร้างส่งิ ตา่ งๆ ทดแทน
ธรรมชาตไิ ด้ แต่อันท่ีจริงแล้ว มนษุ ยเ์ องกเ็ กิดจากธรรมชาตแิ ละธรรมชาตกิ ็สร้างมนุษย์ มนุษยเ์ ปน็ สัตว์
ชนิดเดียวทม่ี สี มองอันชาญฉลาด มีความสามารถทีจ่ ะปกป้องธรรมชาติจากอันตราย และชว่ ยเหลือ
ส่งิ มีชีวติ ชนิดอืน่ ได้ หากธรรมชาตเิ สอ่ื มโทรมลงไป มนษุ ยอ์ าจจะต้องอยู่อย่างลำบากมากขน้ึ นี่จงึ เป็น
เหตผุ ลทเ่ี ราควรจะดแู ลรกั ษาธรรมชาติ ธรรมชาติสามารถแสดงใหม้ นุษย์เหน็ ว่าจะทำสง่ิ ต่างๆ ได้
อยา่ งไร และมนุษยศ์ กึ ษาธรรมชาติ เพ่ือทจ่ี ะเขา้ ใจและแกป้ ัญหาตา่ งๆ ได้อยา่ งถูกต้อง

142

พระอาทิตย์ทรงกลด
ผลกระทบจากปรากฏการณธ์ รรมชาติ

ปรากฏการณ์ธรรมชาติ คอื การเปล่ียนแปลงของธรรมชาติ ท้งั ในระยะยาวและระยะสั้น
สภาพแวดลอ้ มของโลกเปล่ยี นแปลงไปตามเวลา ท้ังเปน็ ระบบและไม่เปน็ ระบบ เปน็ ส่งิ ที่อยูร่ อบตวั เรา
มันสง่ ผลกระทบตอ่ เรา ในธรรมชาติ การเปลีย่ นแปลงบางอยา่ ง มีผลกระทบตอ่ เรารุนแรงมาก
ยกตวั อยา่ งเรื่องสนึ ามิ การเกิดแผน่ ดนิ ไหวน้นั พยากรณ์ยากมาก เราจัดการสนึ ามิ โดยเอาระเบิด
ปรมาณูไปถล่มมันกไ็ ม่ได้ แตข่ องพวกน้ถี ้ารู้กอ่ นสบิ นาที มปี ระโยชน์เยอะเลย รู้ก่อนสองช่วั โมง รักษา
ชีวติ คนได้เป็นหมน่ื ดนิ ฟ้าอากาศก็เชน่ เดียวกนั
การป้องกนั ผลจากปรากฏการณ์ธรรมชาติ

ถ้าหากเราเฝ้าสังเกตความเปล่ียนแปลง จนทราบได้ว่าจะมกี ารเปลย่ี นแปลงทร่ี นุ แรงเกดิ ข้นึ ก็
จะสามารถป้องกันและแก้ไขได้อยา่ งทันทว่ งที อย่างเชน่ การวัดรังสีอัลตราไวโอเลต็ ทข่ี ว้ั โลกใต้ วัดอยู่
ไมก่ ปี่ กี ็พบวา่ มีรรู ัว่ ของช้ันโอโซน ทขี่ ว้ั โลกใต้ สร้างให้เกดิ ความตื่นตวั ในการลดการใช้สาร CFC มา
จนถึงทกุ วนั น้ี แต่ถา้ ไมม่ ใี ครสังเกตเหน็ กจ็ ะเกิดผลรา้ ยท่รี นุ แรงมากข้ึน

143

แบบทดสอบ

คำชีแ้ จง : ให้นกั ศึกษาใชเ้ ครอ่ื งหมาย X ทับข้อทถี่ ูกทีส่ ุดเพยี งข้อเดยี ว

1. ข้อใดคือ ความหมายของ บรรยากาศ

ก. บรเิ วณท่ไี ม่มีอากาศ ข. อากาศที่ปกคลมุ บริเวณกวา้ งใหญแ่ ละสงู

ค. บรเิ วณท่มี คี วามกดอากาศสงู อณุ หภูมิสูง ง. อากาศที่บรสิ ุทธิอ์ ยใู่ นเนอื้ ที่จำกัด

2. ข้อใดจะมคี วามดันของบรรยากาศมากท่ีสดุ

ก. ก้นเหว ข. ยอดภูเขา ค. กลางทงุ่ นา ง. ระดบั น้ำทะเล

3. ขอ้ ใดคือเครอ่ื งมอื วัดความดันอากาศ

ก. บารอมิเตอร์ ข. เทอร์โมมิเตอร์ ค. โวลต์มิเตอร์ ง. แอมมิเตอร์

4. ช้นั บรรยากาศที่อยู่ต่ำสุด คือชั้นขอ้ ใด

ก. สตราโตสเฟยี ร์ ข. ไอโอโพสเฟยี ร์ ค. โทรโพสเฟียร์ ง. เอกโซสเฟยี ร์

5. อากาศ มีคุณสมบัติ ตามขอ้ ใด

ก .แข็ง ข. เหลว ค. มนี ้ำหนัก ง. ออ่ น

6. สาเหตุที่ทำให้เกิดลมบกลมทะเล คอื อะไร

ก. ความจุความร้อนและการคลายความร้อนระหวา่ ง พืน้ ดนิ และพน้ื นำ้

ข. ความกดอากาศบนพ้ืนดนิ และพนื้ นำ้ เท่ากนั

ค. ความช้นื ระหวา่ งพืน้ ดินและพน้ื น้ำ

ง. ความสูงต่ำระหว่างพืน้ ดนิ และพนื้ น้ำ

7. พายุ มักจะเกิดบรเิ วณขอ้ ใด

ก. ความกดอากาศสูง ข. ความกดอากาศต่ำ

ค. ความชน้ื ของอากาศสูง ง. ความช่ืนของอากาศต่ำ

8. พายอุ ะไรทีด่ ูดเอานำ้ จากทะเลขน้ึ สงู เปน็ ลักษณะงวงช้างได้

ก. ไตฝ้ นุ่ ข. สลาตนั ค. ทอร์นาโด ง. ดีเปรสช่ัน

9. เครอ่ื งมอื ทใ่ี ช้วัดความเร็วของลม ชอื่ วา่ อะไร

ก. บารอมเิ ตอร์ ข. เทอรโ์ มมิเตอร์ ค. ไซโครมิเตอร์ ง. แอนนโิ มมเิ ตอร์

10. กจิ การขอ้ ใดทเ่ี กย่ี วกบั การตรวจสอบบรรยากาศมากที่สุด

ก. ชลประทาน ข. อทุ กศาสตร์ ค. อตุ ุนิยมวทิ ยา ง. พัฒนาการ

11. เวลาฝนตก อากาศชืน้ มาก เพราะเหตุข้อใด

ก. ความเย็นของพนื้ ดิน ข. ความร้อนของพื้นดิน

ค. ความกดอากาศสงู ง. ความกดอากาศตำ่

144

12. อะไรที่ไมไ่ ดเ้ กิดจากไอนำ้

ก. เมฆ ข. หมอก ค. ลูกเห็บ ง. สูญญากาศ
ง. จดุ ควบแนน่
13. อุณหภูมิ ทไ่ี อนำ้ ในอากาศเร่ิมกลนั่ ตัวเป็นหยดนำ้ เรียกว่าอะไร ง. มีน้ำนอ้ ย
ง. เหงื่อระเหยชา้
ก. จดุ คงท่ี ข. จุดน้ำค้าง ค. จุดหลอมเหลว ง. หินดนิ ดาน
ง. ของเหลว
14. อากาศแหง้ หมายถงึ อากาศท่มี ีลกั ษณะอยา่ งไร ง. หินแกรนติ
ง. หนิ ดินดาน
ก. ร้อนจัด ข. หนาวเยน็ ค. มฝี ุ่นมาก ง. หนิ ดนิ ดาน

15. คา่ ความช้นื สัมพัทธ์สูง เราจะร้สู กึ อย่างไร

ก. อดึ อัด ข. คอแห้ง ค. เยน็ สบาย

16. หินทีเกิดจากแมกมาภเู ขาไฟ คือหนิ อะไร

ก. หนิ ชนั้ ข. หินอัคนี ค. หินแปร

17. ส่ิงที่หลอมเหลวจากภูเขาไฟเรยี กวา่ อะไร

ก. ลาวา ข. แมกมา ค. แกรนติ

18. หนิ อะไรทเี่ กดิ จากการสกึ กร่อนของหินอัคนี ไปทับถมกนั เป็นช้ัน

ก. หนิ ช้ัน ข. หนิ แปร ค. หนิ ตะกอน

19. หินชนดิ ข้อใดทีม่ ีความแขง็ มากทสี่ ดุ

ก. หนิ ชั้น ข. หินอคั นี ค. หินแปร

20. หนิ ชนดิ ข้อใดได้ชื่อว่าเป็นหินด้ังเดมิ ของโลก

ก. หนิ ชน้ั ข. หินอัคนี ค. หนิ แปร

เฉลย
1.ข 2.ก 3.ก 4.ค 5.ค
6.ก 7.ก 8.ค 9.ง 10.ค
11.ง 12.ง 13.ง 14.ง 15.ก
16.ข 17.ก 18.ค 19.ข 20.ข

145

ใบงาน
ใหน้ กั ศกึ ษาอธบิ ายถงึ สาเหตุการเกดิ ปรากฏการฝนดาวตก

146

แผนการจดั การเรียนรู้ รายวิชา พว21001 วทิ ยาศาสตร์

จำนวน 4 หนว่ ยกิต

แบบ พบกลมุ่ จำนวน 6 ช่ัวโมง

เรอื่ ง อาชพี ชา่ งไฟฟา้

ตัวชว้ี ัด อธบิ าย การออกแบบ วางแผน ทดลอง ทดสอบ ปฏิบัติการเรื่องไฟฟ้าได้อย่างถกู ต้องและ

ปลอดภัยคิด วเิ คราะห์ เปรยี บเทียบขอ้ ดี ข้อเสยี ของการต่อวงจรไฟฟา้ แบบอนุกรม แบบขนาน แบบ

ผสม ประยกุ ต์ และเลือกใช้ความรู้ และอาชพี ช่างไฟฟา้ ให้เหมาะสม กบั ดา้ นบริหารจดั การ

เน้ือหา 1.วัสดอุ ปุ กรณ์เครอื่ งมอื ช่างไฟฟา้

2. วสั ดอุ ปุ กรณ์ที่ใช้ในวงจรไฟฟ้า

3.การตอ่ วงจรไฟฟา้ อย่างง่าย

4.กฎของโอห์ม

5. การเดินสายไฟฟ้าอย่างงา่ ย

6. ความปลอดภัยและอบุ ัติเหตจุ ากอาชีพช่างไฟฟา้

7. การบริหารจดั การและการบริการ

8. โครงงานวิทยาศาสตร์สอู่ าชีพ

9. คำศพั ท์ไฟฟ้า

ขน้ั ตอนการจัดกระบวนการเรียนรู้

ขั้นท่ี 1 การกำหนดสภาพ ปญั หา ความตอ้ งการในการเรยี นรู้ (O : Orientation)

ครสู นทนากบั ผูเ้ รียนเก่ยี วการการดำเนินชีวติ ท่ีอยู่ปัจจบุ ันและประเทศเพอื่ นบ้าน ถ้าไมม่ ี

ไฟฟา้ จะเป็นอย่างไร ครสู นทนาเพิ่มเติมวา่ ผู้เรียนมีความรเู้ กีย่ วกบั ความปลอดภยั ขอ้ ดี ข้อเสีย ของ

การใช้วัสดเุ ครื่องมอื ไฟฟา้ และการเลอื กใชว้ สั ดุให้เหมาะสมกับตนเองหรือครอบครัวอย่างไรของแตล่ ะ

ประเทศในประเทศสมาคมอาเซียน

ข้นั ที่ 2 การแสวงหาข้อมูล และจัดการเรียนรู้ (N : New ways of learning)

1. ครใู หค้ วามรูเ้ ก่ยี ววัสดุเครอ่ื งมอื ชา่ งไฟฟ้าและขอ้ ควรระวงั ในวิธีการเลือกใชว้ สั ดุอุปกรณ์

เครือ่ งมือช่างไฟฟ้าได้อยา่ งถกู ตอ้ ง และปลอดภยั

2. ให้ผ้เู รยี นแบ่งกลุ่มออกเปน็ 4 กลมุ่ เพอื่ สืบคน้ ข้อมูลจากใบความร้แู ละแหลง่ เรียนรู้

อภิปรายและอธบิ ายเกย่ี วกับเครือ่ งมอื ชา่ งไฟฟ้า และหลักการตอ่ วงจรไฟฟ้าบา้ น และ

สร้างแบบจำลองติดตั้งวงจรไฟฟ้าในบ้านอย่างถูกตอ้ งปลอดภัยและประหยัด จากใบงาน

และแหลง่ เรยี นรู้

3. ให้ผ้เู รียนแบง่ กลุม่ จากการเรยี นรู้จากเน้ือหาท่เี กยี่ วกบั โครงงาน ใหผ้ เู้ รียนจดั ทำโครงงาน

เกยี่ วไฟฟ้าท่ีใชใ้ นชวี ติ ประจำวัน และให้นำเสนอในการพบกลุม่ ครงั้ ตอ่ ไป

4. ครูให้ความร้เู พิ่มเตมิ ในเร่ืองกฎของโอหม์ และใหผ้ ู้เรยี นศึกษาจากใบความรู้เรือ่ งกฎของ

โอหม์

147

5. ครสู ุม่ ตัวแทนแต่ละกล่มุ ออกมาอภิปรายผลการจัดกจิ กรรม
6. ครูอธบิ ายอธิบายเพิม่ เตมิ เกี่ยวกับการใชเ้ ครอ่ื งใช้ไฟฟ้าอย่างงา่ ย
ข้ันท่ี 3 การปฏบิ ตั แิ ละนำไปประยุกตใ์ ช้ (I : Implementation)
1. นกั ศกึ ษาได้นำความร้จู ากการเรยี นร้ไู ปปรบั ใชใ้ นการดำเนนิ ชวี ติ ประจำวนั และความ

ปลอดภัยในการใช้ไฟฟ้า
2. นักศกึ ษาเลอื กใชว้ ัสดุเคร่อื งมอื ช่างไฟฟ้าไดอ้ ยา่ งเหมาะสม
สื่ออปุ กรณ์และแหลง่ เรยี นรู้
1.ใบความรเู้ รื่อง เครอื่ งมือวสั ดุอุปกรณ์ การบำรุงรักษาเคร่ืองมอื ชา่ งไฟฟา้
ความรกู้ ารตอ่ วงจรไฟฟา้ กฎของโอหม์ คำศพั ท์ทางไฟฟ้า
2. cd , vcd วดี ทิ ัศน์เกี่ยวกับช่างไฟฟ้า
3.หนังสือเรียนวชิ าวทิ ยาศาสตร์ ระดับมธั ยมศกึ ษาตอนต้น
ข้นั ที่ 4 การประเมนิ ผล (E : Evaluation)
1.ใบงาน
2. การมีสว่ นร่วม
3. โครงงาน
4.การเข้ารว่ มกิจกรรม

148

บนั ทกึ ผลหลังการเรียนรู้
ผลทเี่ กิดกบั ผ้เู รียน
..................................................................................................................................................
..................................................................................................................................................
.................................................................................................................................................
ปญั หา/อปุ สรรค
..................................................................................................................................................
..................................................................................................................................................
.................................................................................................................................................
ขอ้ เสนอแนะ/แนวทางแกไ้ ข
..................................................................................................................................................
..................................................................................................................................................
................................................................................................................................................

.................................................
(.......................................)

กิจกรรมเสนอแนะ
…………………………………………………………………………………………….......................................
...............................................................................................................................................
ขอ้ เสนอแนะของผูบ้ ริหาร
..................................................................................................................................................
...........................................................................................................................................

......................................................
(.......................................)

149

ใบความรู้
เครื่องมอื วัสดุ อุปกรณ์ การบำรุงรักษา

เคร่ืองมอื ท่ีใช้ในงานไฟฟา้

เครอื่ งมือเป็นส่ิงจำเปน็ และสำคัญของช่างไฟฟ้า ช่างไฟฟ้าท่ีดีจะตอ้ งรูจ้ กั การใชเ้ ครื่องมอื ให้
ถกู ต้องตลอดจนการระวงั รกั ษาเคร่ืองมือ เครอื่ งมือชา่ งไฟฟา้ มีมาก ทจ่ี ำเปน็ สำหรับนักเรยี นใช้ในการ
ปฏิบตั ิงานไฟฟ้าเบอ้ื งตน้ มีดงั นี้ คือ

1. คมี เปน็ เครื่องมือทจ่ี ำเป็นมากสำหรับช่างไฟฟ้า คีมใชส้ ำหรบั ตดั ดัด งอ โค้ง และปอก
สายไฟฟา้ คมี ทีด่ ีนัน้ จะตอ้ งปลอดภยั ในการปฏบิ ตั ิงาน คือดา้ มเป็นชนวนหุม้ อยา่ งดี อาจจะใชย้ างหรือ
พลาสติกกไ็ ด้ คีมท่ีใชใ้ นการปฏิบัตงิ าน
ไฟฟา้ พอจะแยกออกได้ 4 อยา่ งคอื

ก. คมี ปอกสาย
ข. คมี จับ
ค. คีมปากจงิ้ จก
ง. คีมตดั

กข ค ง

ข้อควรระวังในการใชค้ ีม

150

1.ใช้แลว้ ต้องทำความสะอาดเสมอ
2. กอ่ นเก็บใช้น้ำมันชโลมเสียก่อน
3. อยา่ เก็บไว้ในท่ชี น้ื จะทำใหเ้ กิดสนมิ ไดง้ า่ ย
4. ถ้าด้ามทห่ี ้มุ ฉนวนชำรุดตอ้ งรบี ซ่อมทนั ที เพราะอาจจะไมป่ ลอดภัยในการปฏิบตั ิงาน
2. ไขควง ไขควงหรอื บางทีเรยี กวา่ “สกรูไร” เปน็ เครอ่ื งมอื ของช่างไฟฟา้ ที่ขาดไม่ได้
โดยเฉพาะอุปกรณ์เล็กๆ นอ้ ย ๆ ภายในบา้ น เช่น ตอ่ ฟิวส์ สวทิ ช์ ดวงโคม ฯลฯ ไขควงใช้สำหรับขัน
ตะปเู กลยี วหรอื สกรใู ห้แนน่ หรอื ใช้ถอนตะปู เกลียวใหห้ ลุดออกจากทย่ี ดึ ไขควงส่วนมากทำด้วยเหล็ก
เหนยี วปลายแบนด้ามใช้ไมห้ รือพลาสติก ไขควงมีหลายชนิดตามลกั ษณะทใ่ี ชง้ านคอื
ก. แบบท่ีใช้กันทว่ั ไป (standard type) คอื เป็นแบบธรรมดามหี ลายขนาดต้ังแตข่ นาดเล็กถงึ
ขนาดใหญส่ ั้นยาวแตกต่างกนั ใช้ตามลกั ษณะของงาน
ข. แบบออฟเซต (offset type) มลี กั ษณะงอเป็นมุมฉากมีทีจ่ บั ยดื ตรงกลางเหมาะในการใช้
งานทอ่ี ยใู่ นทจี่ ำกัดซ่ึงไขควงธรรมดาใชไ้ ม่ได้
ค. แบบฟิลปิ ส์ (phillips type) ปลายเปน็ แฉก ๆ 4 แฉกใช้สำหรบั ขันหรอื คลายสกรูที่มีหัว
เปน็ กากบาดหรอื มีหวั เปน็ รูปสแี่ ฉก นอกจากน้ียังมีไขควงทีส่ ามารถใชง้ านไดเ้ อนกประสงค์คือ ไขควง
เชค็ ไฟ โดยบางชนดิ สามารถเปลีย่ นปลายไดห้ ลายแบบ คอื ปลายแบน ปลายแฉก ปลายหกเหล่ยี ม
และใช้เช็คจุดที่มไี ฟฟ้าไดด้ ว้ ย

ข้อควรระวงั ในการใช้ไขควง
1. อย่าใช้ไขควงแทนส่ิวหรอื สกดั
2. อย่าใช้ไขควงงดั อาจจะทำใหง้ อไดง้ ่าย
3. อย่าใช้ดา้ มไขควงแทนค้อน
4. เม่อื ชำรดุ รีบซ่อมทนั ที

151

ใบความรู้
การตอ่ วงจรไฟฟ้า

วงจรไฟฟ้า (Electrical Circuit)
ในวงจรไฟฟา้ ทว่ั ๆ ไปจะมีสง่ิ ท่มี าเกี่ยวข้อง 3 อย่าง คือ กระแสไฟฟา้ แรงดนั ไฟฟา้ และความ

ต้านทานไฟฟา้ กระแสไฟฟา้ จะไหลไปได้หรือเคลอ่ื นทไ่ี ปไดจ้ ะตอ้ งมีตวั นำหรอื สายไฟฟ้า และจะต้องมี
กำลังดันหรือแรงเคล่อื นไฟฟา้ (V)ดันใหก้ ระแสไฟฟา้ ไหลไป จะมากหรอื น้อยข้ึนอยู่กับเครื่องกำเนิด
ไฟฟ้า ตัวนำ และความตา้ นทานประกอบกนั วงจรไฟฟา้ คอื ทางเดนิ ของไฟฟ้าเป็นวง ไฟฟา้ จะไหลไป
ตามตัวนำหรือสายไฟจนกระทั่งไหลกลับตามสายมายังเคร่อื งกำเนดิ ไฟฟา้ เปน็ วงครบรอบ คอื ออก
จากเคร่อื งกำเนิดแลว้ กลบั มายงั เครอ่ื งกำเนิดอกี ครั้งหนึง่ จนครบ 1 เท่ียวเรียกว่า 1 วงจร หรือ 1
Cycle

วงจรไฟฟา้ แบ่งออกเป็น 2 ประเภท คอื
1. วงจรปิด (Closed Circuit) จากรูปจะเห็น กระแสไฟฟ้าไหลออกจากแหล่งกำเนิด ผา่ นไปตาม
สายไฟ แล้วผ่านสวิทช์ไฟซีง่ แตะกันอยู่ (ภาษาพดู วา่ เปดิ ไฟ) แล้วกระแสไฟฟ้าไหลต่อไปผ่านดวงไฟ
แลว้ ไหลกลับมาที่แหลง่ กำเนิดอกี จะเห็นไดว้ ่ากระแสไฟฟา้ สามารถไหลผา่ นได้ครบวงจร หลอดไฟจงึ
ติด

2. วงจรเปิด (Open Circuit) ถ้าดูตามรปู วงจรเปดิ ไฟจะไมต่ ิดเพราะว่า ไฟออกจาก
แหล่งกำเนิดกจ็ ะไหลไปตาม สายพอไปถงึ สวิทชซ์ ึ่งเปดิ ห่างออกจากกนั (ภาษาพดู วา่ ปิดสวิทช์) ไฟฟา้ ก็
จะผา่ นไปไม่ได้ กระแสไฟฟา้ ไม่สามารถจะไหลผา่ นให้ครบวงจรได้

152

การท่ีกระแสไฟฟา้ จะไหลครบวงจรไดน้ ั้น ตอ้ งประกอบด้วย
1. แหล่งกำเนดิ ไฟฟ้า ได้แก่ แบตเตอร่ี หรอื เยนเนอเรเตอร์
2. ตัวนำไฟฟา้ ได้แก่ สายไฟฟ้า
3. ความตา้ นทาน ไดแ้ ก่ อุปกรณ์ทีใ่ ชก้ บั ไฟฟ้าทกุ ชนดิ
4. สะพานไฟ (Cut out) หรอื สวทิ ช์ (Switch) เปน็ ตวั ตดั และต่อกระแสไฟฟ้า

ดังนั้นวงจรไฟฟ้ากค็ อื " การไหล หรอื ทางเดินของไฟฟ้าน่ันเอง "
ไฟฟา้ เกิดขึ้นได้อย่างไร

นักเรียนเคยเหน็ ฟ้าแลบและฟา้ ผ่าหรือไม่ ปรากฏการณ์ฟา้ แลบและฟา้ ผา่ เกิดจากกระแสไฟฟา้
เคลื่อนท่ีผ่านก้อนเมฆและอากาศ ซึง่ เป็นปรากฏการณ์ทเ่ี กดิ ข้ึนเองตามธรรมชาติ แต่กระแสไฟฟา้
ไมไ่ ดเ้ กิดขึ้นเฉพาะในธรรมชาติเทา่ น้นั มนุษยส์ ามารถผลิตกระแสไฟฟา้ ข้ึนมาเพ่ือใช้ประโยชนไ์ ด้

เบนจามิน แฟรงคลิน คน้ พบไฟฟ้าขณะทดลองชกั วา่ วเวลาฟ้าผ่า
ไฟฟา้ เปน็ พลังงานรูปหนึ่งทสี่ ามารถทำงานได้ เราใช้ประโยชนจ์ ากกระแสไฟฟ้าที่ผลติ ขนึ้ ผา่ น
เคร่อื งใชไ้ ฟฟ้า โดยต่อสายไฟระหวา่ งเคร่ืองกำเนดิ ไฟฟ้าไปยังเครือ่ งใชไ้ ฟฟ้า เชน่ พัดลม โทรทัศน์
วทิ ยุ เตารดี เมอ่ื เปิดสวิทชแ์ ลว้ เครื่องใชไ้ ฟฟา้ จะทำงานโดยเปลีย่ นพลงั งานไฟฟา้ เป็นพลงั งานรูปอื่น
เช่น พลังงานแสง พลังงานเสยี ง พลงั งานกล
วงจรไฟฟ้า
หมายถงึ ทางเดินของกระแสไฟฟา้ ซงึ่ ไหลมาจากแหลง่ กำเนดิ ผ่านตัวนำ และเครอ่ื งใช้ไฟฟา้ หรือ

153

โหลด แลว้ ไหลกลบั ไปยงั แหล่งกำเนิดเดิม

จากปรากฏการณ์ทางไฟฟา้ ต่างๆ ทีเ่ กิดขึ้น จะพบว่ามีสาเหตุมาจากการไหลของไฟฟา้ สายไฟ
ท่วั ไปทำดว้ ยลวดตวั นำ คือ โลหะทองแดงและอะลมู ิเนียม อะตอมของโลหะมอี เิ ลก็ ตรอนอิสระ ไม่
ยดึ แนน่ กบั อะตอม จงึ เคลื่อนไหวได้อย่างอิสระ ถา้ มปี ระจลุ บเพิ่มข้ึนในสายไฟ อเิ ล็กตรอนอสิ ระ 1 ตัว
จะถกู ดงึ เขา้ หาประจุไฟฟ้าบวก แล้วรวมตวั กับประจุไฟฟ้าบวกเพ่อื เปน็ กลาง ดังน้ัน อเิ ลก็ ตรอนจะ
เคล่ือนที่ เมอ่ื เกิดสภาพขาดอิเลก็ ตรอนจึงจ่ายประจไุ ฟฟ้าลบออกไปแทนท่ี ทำใหเ้ กดิ การไหลของ
อิเลก็ ตรอนในสายไฟจนกว่าประจุไฟฟา้ บวกจะถกู ทำใหเ้ ปน็ กลางหมด การเคลอื่ นที่ของอเิ ล็กตรอน
หรอื การไหลของอเิ ล็กตรอนในสายไฟนี้เรียกวา่ กระแสไฟฟา้ (Electric Current)

สำหรบั ในตวั นำท่เี ปน็ ของแข็ง กระแสไฟฟา้ เกดิ จากการไหลของอิเล็กตรอน โดยอเิ ล็กตรอน
จะไหลจากขัว้ ลบไปหาขั้วบวกเสมอ ในตวั นำทเ่ี ป็นของเหลวและก๊าซ กระแสไฟฟ้าเกดิ จากการ
เคลอ่ื นทข่ี องอเิ ล็กตรอนกับโปรตอน โดยจะเคลอ่ื นทเ่ี ข้าหาข้วั ไฟฟ้าท่มี ีประจุตรงข้าม ถ้าจะเรียกว่า
กระแสไฟฟ้าคอื การไหลของอิเล็กตรอนก็ได้ แต่ทิศทางของกระแสไฟฟ้าจะตรงขา้ มกับการไหลของ
อเิ ล็กตรอน

154

วงจรไฟฟา้ ประกอบด้วยสว่ นทีส่ ำคญั 3 ส่วน คือ
1. แหล่งกำเนดิ ไฟฟา้ หมายถึง แหล่งจ่ายแรงดันไฟฟา้ ไปยงั วงจรไฟฟ้า เชน่ แบตเตอรี่
2. ตวั นำไฟฟ้า หมายถงึ สายไฟฟา้ หรอื สอ่ื ท่ีจะเปน็ ตัวนำให้กระแสไฟฟา้ ไหลผา่ นไปยงั

เครอ่ื งใชไ้ ฟฟา้ ซึง่ ตอ่ ระหวา่ งแหล่งกำเนิดกบั เคร่อื งใชไ้ ฟฟา้
3. เครือ่ งใช้ไฟฟ้า หมายถึง เครือ่ งใช้ท่สี ามารถเปล่ยี นพลงั งานไฟฟา้ ใหเ้ ปน็ พลงั งานรูปอน่ื ซึง่ จะ

เรยี กอีกอย่างหน่ึงว่า โหลด
สำหรบั สวติ ซ์ไฟฟ้านั้นเป็นส่วนหนงึ่ ของวงจรไฟฟ้า มหี นา้ ทใ่ี นการควบคมุ การทำงานใหม้ ีความ

สะดวกและปลอดภัยมากยิ่งขน้ึ ถา้ ไมม่ สี วิตซ์ไฟฟา้ ก็จะไม่มีผลต่อการทำงานวงจรไฟฟา้ ใดๆ เลย

155

ใบความรู้
กฎของโอหม์
เม่อื อณุ หภมู คิ งที่ อัตราสว่ นระหวา่ งความต่างศักย์กับกระแสไฟฟา้ ของตวั นำอันหนงึ่ ยอ่ มคงท่ีเสมอ"
ซงึ่ เขียนเป็นความสัมพันธไ์ ดว้ ่า

ข้อควรรู้
วธิ กี ารจำสูตรง่ายๆ ให้ใชร้ ูปตอ่ ไปนี้

เมื่อ V คอื ความต่างศกั ยไ์ ฟฟ้า (โวลต์)
I คอื กระแสไฟฟ้า (แอมแปร)์
R คือ ความตา้ นทานไฟฟา้ (โอหม์ )

ความสัมพนั ธ์ตามสมการน้เี รยี กวา่ กฎของโอห์ม นั่นคอื เราจะสามารถให้คำจำกัดความของ
ความต้านทาน 1 โอหม์ คือ ความต้านทานทีท่ ำให้เกิดกระแสไฟฟ้า 1 แอมแปร์ ในระหวา่ งขั้วไฟฟา้ ที่
มีความตา่ งศักย์ 1 โวลต์
ข้อควรรู้

จอรจ์ ไซมอน โอหม์ (George Simon Ohm) นกั ฟสิ ิกสช์ าวเยอรมัน เปน็ ผคู้ น้ พบกฎของ
โอหม์ ใน ปี พ.ศ. 2369 ชือ่ ของเขาได้รบั เกยี รติต้ังเป็นคำเรียกหน่วยของความต้านทานทางไฟฟ้า คอื
โอห์ม หรือเขยี นย่อด้วยสัญลกั ษณ์ V

156

การต่อวงจรไฟฟ้า
วงจรไฟฟา้ (electric circuit) หมายถึง เส้นทางทกี่ ระแสไฟฟ้าไหลผา่ นไดค้ รบรอบ เมอ่ื

กระแสไฟฟ้าไหลผ่านอุปกรณต์ ่างๆ ก็จะมคี วามตา้ นทานเฉพาะตัวทยี่ อมให้กระแสไฟฟา้ ไหลผ่านมาก
หรือน้อยแตกตา่ งกัน

- วงจรปิด (close circuit) คือ วงจรไฟฟา้ ทมี่ ีกระแสไฟฟ้าไหลครบรอบ
- วงจรเปดิ (open circuit) คือ วงจรไฟฟ้าทไ่ี มม่ ีกระแสไฟฟา้ ไหลผา่ น เน่ืองจากส่วนใด
สว่ นหนงึ่ ของวงจรขาดหรอื ไมเ่ ชื่อมตอ่ กันมีผลทำให้เครื่องใชไ้ ฟฟ้าไมท่ ำงานเพระาไมม่ ีกระแสไฟฟา้
ไหลผ่านเขา้ ไป
องค์ประกอบที่สำคญั ของวงจรไฟฟ้าทจ่ี ะทำใหเ้ ครือ่ งใช้ไฟฟา้ ทำงานได้ คือ แหล่งกำเนิด
ไฟฟ้า สายไฟ อุปกรณไ์ ฟฟ้า และเครื่องใชไ้ ฟฟ้า

ตารางแสดงสญั ลักษณท์ ใี่ ชใ้ นการตอ่ วงจรไฟฟา้

157

การตอ่ วงจรไฟฟ้าโดยท่ัวไปมี 3 แบบ ดังน้ี
1. การต่อวงจรไฟฟ้าแบบอนุกรม (series circuit) เป็นการต่อเรียงกนั เป็นสายเดียว เช่น
การต่อหลอดไฟฟา้ โดยการต่อปลายหลอดไฟฟา้ หลอดที่ 1 กับปลายหลอดไฟฟา้ หลอดที่ 2 และตอ่
ปลายหลอดไฟฟ้าหลอดที่ 2 อกี อนั หน่ึงกับหลอดไฟฟา้ หลอดอน่ื ไปเรอื่ ยๆ จนครบวงจร กระแสไฟฟ้า
จะไหลในทิศทางเดยี วกันตลอด โดยไม่แยกเป็นหลายสาย ดังรปู

รูปแสดงการต่อวงจรไฟฟ้าแบบอนกุ รม
2. การต่อวงจรไฟฟ้าแบบขนาน (parallel circuit) เป็นการตอ่ โดยท่ีกระแสไฟฟา้ มกี าร
แยกไหลออกได้หลายทางและชว่ งสดุ ท้ายจะไหลมารวมกัน เชน่ ต่อหลอดไฟฟา้ แตล่ ะหลอดเข้า
ด้วยกัน และรวมปลายอีกดา้ นหนึง่ ของหลอดไฟฟ้าทกุ หลอดเข้าด้วยกัน

158

รปู แสดงการต่อวงจรไฟฟ้าแบบขนาน
3. การต่อวงจรไฟฟา้ แบบผสม (hybrid circuit) เป็นการต่อวงจรที่มที ้ังแบบอนุกรมและ
แบบขนานในวงจรเดยี วกัน

รูปแสดงการตอ่ วงจรไฟฟ้าแบบผสม

ตารางแสดงการเปรียบเทียบผลการตอ่ หลอดไฟฟา้ แบบอนกุ รมและแบบขนาน

แบบอนกุ รม แบบขนาน

1. กระแสไฟฟา้ ท่ีไหลผ่านหลอดไฟฟา้ แต่ละ

1. กระแสไฟฟ้าที่ไหลผา่ นหลอดไฟฟ้าแต่ละ หลอดจะไมเ่ ทา่ กนั แต่ถ้าหลอดมีความ

หลอดมีค่าเท่ากัน และเทา่ กับกระแสไฟฟา้ ต้านทานไม่เท่ากนั แต่กระแสไฟฟ้ารวมจะ

ทง้ั หมดที่ไหลในวงจร ดงั เทา่ กับผลบวกของกระแสไฟฟ้าท่ผี า่ นแตล่ ะ

สมการ หลอด ดงั สมการ

2. ความต้านทานรวม จะเพิ่มขน้ึ ตาม 2. ความตา้ นทานรวมจะนอ้ ยลง และนอ้ ย
จำนวนหลอดไฟฟ้าท่นี ำมาตอ่ กนั จึงทำให้ กวา่ ความต้านทานที่นอ้ ยท่ีสดุ ในวงจร ความ
ความต้านทานมคี ่ามาก ดงั ตา้ นทานรวมจะมีคา่ ดังสมการ

สมการ

3. ความตา่ งศกั ย์รวม มคี ่าเท่ากบั ผลบวก 3. ความตา่ งศกั ย์รวม จะมคี ่าเทา่ กับความ

159

ของความตา่ งศักย์ของ หลอดไฟแต่ละหลอด ต่างศักย์ของหลอดไฟฟา้ แตล่ ะหลอด ดัง

ดังสมการ สมการ

4. หลอดไฟทุกหลอดจะทำงานและหยดุ 4. หลอดไฟแตล่ ะหลอดจะทำงานและหยุด

ทำงานพรอ้ มกัน ไมส่ ามารถเลอื กเปดิ -ปิด ทำงานแยกกนั ดังนัน้ จึงสามารถเลือกเปดิ -

หลอดใดหลอดหนึง่ ตามตอ้ งการได้ ปิด หลอดใดหลอดหนึ่งไดต้ ามต้องการ

ขอ้ ควรรู้
1. การตอ่ หลอดไฟฟ้าแบบอนุกรม หลอดไฟฟ้าจะสวา่ งนอ้ ยกว่าการต่อแบบขนาน เพราะ

การต่อแบบอนุกรมจะทำให้ความตา้ นทานรวมในวงจรมีค่ามากกระแสไฟฟา้ ผา่ นได้นอ้ ย
2. เครื่องใชไ้ ฟฟ้าแต่ละชนิดในบ้านจะต่อกันแบบขนานท้งั น้เี พื่อ
2.1 ให้ความตา้ นทานรวมมีค่านอ้ ยลง ทำให้กระแสไฟฟา้ ผ่านได้มากพอทจี่ ะให้

เครื่องใช้ไฟฟา้ สามารถทำได้ดี
2.2 ให้เคร่อื งใช้ไฟฟ้าแตล่ ะอยา่ งได้รับความตา่ งศักย์เท่ากนั ทัง้ หมดตรงตามทกี่ ำหนดไว้

ทเี่ ครื่องใชไ้ ฟฟา้ น้ัน
2.2 สามารถเลอื กเปิด-ปดิ เคร่ืองใช้ไฟฟา้ แตล่ ะอย่างไดต้ ามต้องการ

160

ใบความรู้
คำศัพท์ทางไฟฟ้า
ช่างไฟฟ้าทุกคนจะต้องเข้าใจคำจำกัดความท่ัวไปของคำศัพท์ท่ีใช้ในทางช่างไฟฟ้า เพื่อให้
การส่ังวัสดุอปุ กรณ์ และการอ่านรายละเอียดของวัสดุอุปกรณข์ องบรษิ ทั ผูผ้ ลิตอย่างมีประสิทธภิ าพ ผู้
ส่งั และผู้อา่ นจะตอ้ งมีความคุ้นเคยกับภาษาทีใ่ ช้ในทางช่างไฟฟา้ ด้วย ดงั นนั้ จึงควรอ่านคำจำกดั ความ
แต่ละคำอย่างระเอียดให้เข้าใจ และควรพลิกดูคำเหล่าน้ีทุกคร่ังเม่ือมีความจำเป็น นอกจากนี้ยังมี
รายละเอียดเกย่ี วกบั คำนิยามของคำศัพทเ์ หล่านเี้ พมิ่ เตมิ ในทา้ ยเลม่ ของหนังสอื เลม่ นี้ดว้ ย
พลงั งาน (energy) : ความสามารถในการทำงาน
กำลังม้า (horsepower) : หน่วยวัดการทำงานของเคร่ืองจักรกลพวกมอเตอร์และ
เคร่ืองยนต์ เราจะใช้อักษรย่อ HP หรือ hp แทน โดยท่ัวไปกำลังม้านี้จะใช้บ่งบอกเอาท์พุทของ
มอเตอร์ไฟฟ้า
ไฟฟ้า (electricity) : การเคล่ือนทข่ี องอเิ ล็กตรอนผ่านตัวนำไฟฟ้า
ตวั นำไฟฟา้ (conductor) : สสารทีย่ อมใหก้ ระแสไฟฟ้าไหลผา่ นตัวมันเองไดง้ า่ ย
ความนำไฟฟ้าหรอื ความเป็นสือ่ ไฟฟา้ (conductance) : ความสะดวกสบายตอ่ การไหลผา่ น
ของกระแสไฟฟ้าในวงจร
ฉนวนไฟฟา้ (insulator) : วัตถุที่มคี ุณสมบตั ิด้านต้านทานการไหลของกระแสไฟฟ้า อาจจะ
กล่าวไดว้ ่าสสารน้ัน ขัดขวางการเคลื่อนทขี่ องอิเล็กตรอน
อำนาจแมเ่ หล็ก (magnetism) : คุณสมบัติอย่างหนง่ึ ของสสารท่แี สดงอำนาจดงึ ดูดเหล็กได้
ข้วั ไฟฟ้า (polarity) : คณุ สมบัติของประจุไฟฟ้าทีแ่ สดงออกมา ซ่ึงจะมีคา่ เป็นบวกหรือเป็น
ลบ
แม่เหล็กไฟฟ้า (electromagnet) : ขดลวดตัวนำไฟฟ้าท่ีแสดงอำนาจหรือคุณสมบัติทาง
แมเ่ หล็กเมอื่ มกี ระแสไฟฟา้ ไหลผ่านขดลวดน้นั
ขดปฐมภูมิ (primary) : ขดลวดของหม้อแปลงไฟฟ้า ซึ่งต่ออยู่กับแหล่งจ่ายไฟฟ้าและรับ
พลงั งาน น้นั กค็ ือดา้ นรับไฟฟา้ เข้าของหมอ้ แปลงไฟฟ้า
ขดทุติยภูมิ (secondary) : ขดลวดของหมอ้ แปลงไฟฟ้าท่ีติดอยู่กับโหลด (ภาระทางไฟฟ้า)
โดยจะรบั พลังงานด้วยหลักการเหนีย่ วนำทางอำนาจแม่เหล็กไฟฟ้าจากขดลวดปฐมภมู ิไปสูโ่ หลดน้นั ก็
คือดา้ นจ่ายไฟออกของหมอ้ แปลงไฟฟา้
กำลังไฟฟา้ (electric power) : อัตราการผลิตหรือใชพ้ ลงั งานทางทาวงไฟฟ้าในหน่ึงหน่วย
เวลา
วตั ต์ (watt) : หน่วยวัดกำลังไฟฟ้า เราเรียนอกั ษรย่อตัวพิมพ์ใหญ่ W แทน กำลังไฟฟ้ามีจะ
เป็นอักษรบอกพลังงานไฟฟ้าที่มีอุปกรณ์ไฟฟ้าแต่ละตัวในการทำงาน อย่างเช่น หลอดไฟ 1,000
วัตต์ เครอื่ งปิง้ ขนมปงั 1,000 วตั ต์
กิโลวัตต์ (kilowatt) : หน่วยกำลังไฟฟ้าท่ีมีค่าเท่ากับ 1,000 วัตต์ เราใช้ตัวย่อว่า KW

161

เพราะเหตวุ ่าในทางปฏิบัติน้ันโหลด หรือภาระทางไฟฟา้ มีจำนวนมากๆ จึงมคี ่าวตั ตส์ ูงๆ หนว่ ยวัตต์ซึ่ง
ทำให้การเรียกหรือบันทึกค่ายุ่งยากและเสียเวลา เราจึงนิยมใช้กิโลวัตต์ซ่ึงเป็นหน่วยท่ีใหญ่ขึ้นน้ีแทน
และยังมีหน่วยใหญ่กว่ากิโลวัตต์อีกก็คือ เมกกะวัตต์ (megawatt) ซึ่งเท่ากับ 1,000 กิโลวัตต์ หรือ
เขยี นย่อๆ ว่า 1 MW

กโิ ลวตั ต์ – ชัว่ โมง (kilowatt – hour) : หน่วยวัดการใชก้ ำลงั ไฟฟ้าในเวลา 1 ช่ัวโมง เราจำ
ใชอ้ ักษรย่อพมิ พต์ ัวใหญ่ KWH แทน ปกติแล้วการใชพ้ ลังงานไฟฟา้ ตามบ้านจะวัดคา่ ออกจากเคร่อื งวัด
พลังงาน (หรือที่เราเรียกกันว่า หม้อมิเตอร์) มีหน่วยเป็นกิโลวัตต์ – ชั่วโมง หรือที่เรียกกันว่า ยูนิต
(unit) แล้วคดิ ราคาไฟฟ้าท่เี ราต้องจ่ายเท่ากับ จำนวนยนู ติ ท่ีเราต้องใชค้ ูณดว้ ยราคาไฟฟา้ ต่อหนง่ึ ยนู ติ

ไฟฟ้ากระแสสลับ (alternating current) : ระบบไฟฟ้าท่ีทิศทางการว่ิงของอิเล็กตรอนมี
การสลับไปมาตลอดเวลา เราใช้สัญลักษณ์แทนด้วยอักษรตัวพิมพ์ใหญ่ AC และมักนิยมใช้เป็นระบบ
ไฟฟา้ ตามบา้ น อาคาร โรงงานท่วั ๆ ไป

ไฟฟ้ากระแสตรง (direct current) : ระบบไฟฟ้าที่อิเล็กตรอนมีการวิ่งไปทางเดียวกัน
ตลอดเวลา และต่อเนื่องกัน มักจะพบว่าใช้กันอยู่ท่ัวๆ ไป ก็คือ เคร่ืองชาร์จแบตเตอรี่ ถ่านไฟฉาย
แบตเตอรร่ี ถยนตเ์ ป็นต้น ใช้อกั ษรตัวพมิ พใ์ หญ่ DC เป็นสญั ลักษณแ์ ทน

วงจรไฟฟา้ (circuit) : ทางเดนิ ไฟฟา้ ท่ตี ่อถึงกนั และไฟฟ้าไหลผา่ นได้ดี
วงจรอนุกรมหรือวงจรอันดับ (series circuit) : วงจรไฟฟ้าท่ีมีทางเดินไฟฟ้าได้เพียงทาง
เดียว จากแหล่งจ่ายไฟฟ้าผ่านวงจรไฟฟ้าไปครบวงจรอีกขั้วของแหล่งจ่ายไฟ และในวงจรนี้อาจจะมี
อุปกรณ์พวกฟิวส์ สวิตซ์ เซอรก์ ิต – เบรกเกอร์ โดยต่อเป็นวงจรอนั ดับเข้าไปเพอื่ ป้องกัน และควบคุม
วงจรดงั รูปที่ 1

วงจรขนาน(parallel circuit) : วงจรไฟฟ้าที่มีทางเดินไฟฟ้าของกระแสไฟฟ้าผ่านได้
มากกว่า 1 ทางเดนิ ข้ึนไป และจะมีอุปกรณ์เชน่ พวกเต้าเสียบหลอดไฟตอ่ ขนานกัน และข้อดีของวงจร
ก็คือ ถ้าอุปกรณ์ตัวหน่ึงตัวใดไม่ทำงาน ขัดข้องหรือเสียข้ึนมา วงจรทางเดินไฟฟ้าจะไม่ขนาน ซ่ึง
ตรงกนั ข้ามกบั วงจรอนุกรม อปุ กรณ์ในวงจรขนานตัวอืน่ ๆ ยังคงทำงานได้ตอ่ ไปดงั รปู ท่ี 2

รปู ท่ี 2 วงจรขนาน

วงจรเปิด (open circuit) : สภาวการณ์ท่ีทางเดินไฟฟ้าเกิดขาดวงจรหรือไม่ต่อวงจรทำให้
กระแสไฟฟ้าไหลไม่ได้

162

วงจรลัด (short circuit) : สภาวการณ์ท่ีเกิดมีการลัดวงจรทางเดินของกระแสไฟฟ้า อัน
เนอ่ื งมาจากรอยต่อของสายต่างๆ พลาดถึงกัน มกี ระแสไฟฟา้ รั่วตอ่ ถึงกนั เปน็ ต้น

แอมแปร์ (ampere) : หน่วยการวัดค่าอัตราการไหลของไฟฟ้าท่ีผ่านตัวนำ เราจะใช้อักษร
ยอ่ ตัวพิมพ์ใหญ่ A หรือ amp แทน ปกติแล้วหน่วยแอมแปร์นน้ี ยิ มใช้ระบุขอบของการใช้กระแสไฟฟ้า
ด้านสูงสุดในการทำงานของอุปกรณ์เคร่ืองใช้ไฟฟ้าน้ันอย่างปลอดภัย อย่างเช่น เต้าเสียบ 15
แอมแปร์ ฟิวส์ 30 แอมแปร์

เฮิรตซ์ (hertz) : หน่วยความถ่ีมคี ่าเป็นรอบต่อวนิ าที การท่ีอิเล็กตรอนวิ่งไปในทิศทางหนึ่ง
แล้ววกกลับมาสู่แหล่งจ่ายไฟฟ้าจากน้ันก็มีอิเล็กตรอนวิ่งออกมาจากแหล่งจ่ายไฟไปในทิศทางหน่ึง
วกกลบั มา โดยทศิ ทางการว่ิงของอเิ ล็กตรอนทัง้ 2 คร้ังว่งิ สวนทางกัน (หรอื พูดอกี นบั หน่ึงกค็ ือ ว่ิงสลับ
ไปสลับมาน้ันเอง) เราเรียกว่า 1 รอบ ความถ่ีของระบบไฟฟ้าบ้านเราใช้ความถี่ 50 เฮิรตซ์ ใช้
สญั ลักษณ์ HZ แสดงแทน

โอห์ม (ohm) : หน่วยความต้านทานทางไฟฟ้าใช้สัญลักษณ์แทนด้วยตัวโอเมกา (Ω) ความ
ต้านทานจะพยายามต่อต้านการไหลของกระแสไฟฟ้า ความต้านทานเป็นได้ท้ังผู้ทำงานให้หรือ
ขัดขวางการทำงานให้ผู้ใช้ไฟ มันทำงานให้ในขณะทใี่ ชม้ ันเป็นฉนวนหรอื ใช้ควบคุมวงจร ตัวอย่างเช่น
เทปพันสายไฟ เต้าเสียบท่ีทำจากพลาสติก จะป้องกันอันตรายให้กับผู้ใช้ไฟได้ และใช้ความต้านทาน
แบบปรับค่าได้ (rheostat) ปรับความสว่างของหลอดไฟฟ้า แต่มันจะขัดขวางการทำงานเม่ือผู้ใช้ไฟ
ใช้สายไฟเส้นเลก็ และยาวมากๆ หรือมีสนิมตามจุดสัมผัสต่างๆ ของตัวนำ จะเป็นสาเหตขุ องการเพิ่ม
ค่าความต้านทาน ทำให้เกิดความรอ้ นมากเกนิ ไป พร้อมท้ังเกดิ การสญู เสียกำลังไฟฟ้าไปในสายตัวนำ
ดว้ ย

กฎของโอห์ม (Ohm’s law) : กฎท่ีว่าดว้ ยความสัมพันธ์ระหว่างแรงดัน กระแส และความ
ตา้ นทานในวงจรไฟฟ้า กฎน้ีกลา่ ววา่ คา่ กระแสไฟฟ้า (I) จะเปน็ สัดสว่ นโดยตรงกบั คา่ แรงดันไฟฟา้ (E)
และเป็นสัดส่วนผกผันกับค่าความต้านทาน (R)I = E / R

โวลต์ (volt) : หน่วยวัดแรงดันไฟฟ้า แรงดันไฟฟา้ หรอื แรงดันท่ีทำให้เกดิ มกี ารเคล่ือนท่ีของ
อิเล็กตรอนภายในตัวนำไฟฟ้า เราใช้ตัวย่อแทนแรงดันไฟฟ้าด้วย V, E หรือ EMF ปกติจะใช้ E และ
EMF แทนแรงดนั ทเี่ กิดจากการเคลื่อนที่ของประจุไฟฟา้ หรือ electromotive force (ซงึ่ เปน็ อกี นิยาม
หน่ึงของคำว่า โวลต์) เชน่ เดยี วกับคำว่า แอมแปร์แรงดันซึ่งระบุไวท้ ี่ตัวอุปกรณ์เครื่องใช้ไฟฟ้าจะเป็น
ตัวกำหนดขอบเขตการใช้แรงดันไฟฟ้าขณะทำงานได้โดยปลอดภัย เช่น มอเตอร์ 220 โวลต์ เคร่ือง
เป่าผม 110 โวลต์ เราจะต้องใช้อุปกรณไ์ ฟฟ้ากับแรงดนั ไฟฟา้ ตามทรี่ ะบไุ ว้เท่านั้น

แอมมิเตอร์ (ammeter) : เป็นเคร่ืองวัดทางไฟฟ้าชนิดหน่ึง ใช้วัดค่ากระแสไฟฟ้าที่ไหลใน
วงจรทีเ่ ราต้องการวัด โดยปกตเิ ราจะใช้เคร่ืองมือนี้ต่ออนุกรมกับวงจรที่เราต้องการวัดค่ากระแส แต่ก็
มเี คร่ืองมือวดั ชนดิ พเิ ศษที่ไม่ต้องต่อวงจรอันดับเข้ากับวงจรไฟฟา้ นน้ั จะได้กล่าวถึงในบทต่อ ๆ ไป

โอห์มมิเตอร์ (ohm meter) : เป็นเครื่องวัดทางไฟฟ้าชนิดหน่ึง ใช้วัดค่าความต้านทาน
ไฟฟา้ เวลาใช้จะตอ้ งไมม่ ีการจ่ายไฟจากแหล่งจ่ายไฟใดในวงจรไฟฟา้ น้นั

163

โวลต์มเิ ตอร์ (volt meter) : เป็นเคร่อื งมือวัดทางไฟฟ้าชนิดหน่ึง ใชว้ ัดค่าแรงดันไฟฟ้า
มัลติมิเตอร์ (multimeter) : เป็นเคร่ืองมือวัดทางไฟฟ้าชนิดหน่ึงท่ีสามารถวัดค่าแรงดัน
กระแสและความต้านทานไดใ้ นเครอื่ งวัดตวั เดียวกัน
National Electric Code : เป็นหนังสือคู่มือรวบรวมข้อแนะนำและกฎข้อบังคับในการ
ติดต้ังอุปกรณ์ไฟฟ้าให้มีความปลอดภัย แม้ว่าจะมีเน้ือหามากมายแต่หนังสือคู่มือนี้ก็ไม่มีจุดมุ่งหมาย
สำหรับการสอน หรอื ใช้แก่บคุ คลทไ่ี ม่เคยผา่ นการอบรมมาก่อน สว่ นของไทยเรากม็ ีคู่มือพวกนห้ี ลาย
แห่งด้วยกัน เช่น คู่มือของการไฟฟ้านครหลวง การพลังงานแห่งชาติ การไฟฟ้าส่วน ภูมิภาค ซ่ึง
หลักการและกฎข้อบังคับส่วนใหญ่ก็คล้ายๆ กับของ NEC (National Electric Code) ของ
ตา่ งประเทศน่ันเอง
สวิตซ์อัตโนมัติหรือเซอร์กิตเบรกเกอร์ (circuit breaker) : เป็นอุปกรณ์ป้องกันที่ใช้จำกัด
กระแสไฟฟ้าสงู สุดในวงจร เมื่อกระแสเกินค่าจำกัดเซอร์กิตเบรกเกอร์จะเปิดวงจรไม่ให้กระแสไฟฟ้า
ไหลสวู่ งจรอีก จนกวา่ จะกดปมุ่ ทำงานใหม่ ปัจจบุ ันใชแ้ ทนสวติ ซฟ์ วิ ส์กันมาก
เน่ืองจากสามารถต่อวงจรเข้าไปใหม่ได้ทันที ในขณะท่ีฟิวส์ต้องสลับเปล่ียนตัวใหม่เข้าไป
แทน และยิ่งในระบบไฟฟ้า 3 เฟสด้วยแล้วถ้าเกิดขาดที่ฟิวส์เพียงเส้นเดียวเหลือไฟฟ้ามาแค่ 2 เฟส
เท่าน้ัน อาจเกิดการเสียหายไหม้ขึ้นที่มอเตอร์ 3 เฟสได้ หลักการทำงานของเซอร์กิตเบรกเกอร์จะ
ทำงานโดยอาศัยอำนาจแม่เหล็ก เม่ือมีกระแสไฟฟ้าในวงจรไหลเข้ามามากๆ สนามแม่เหล็กจะดึง
สวิตซ์ให้ตัดวงจรออก และบางแบบจะมีตัวป้องกันกระแสเกินขนาดด้วยความรอ้ นตอ่ ร่วมมาด้วยโดย
อาศัยการที่มีกระแสไหลผ่านความต้านทานของตัว ไบเมตอลลิก (bimetallic) (ไบเมตอลลิก เป็น
โลหะท่ีขยายตัวเมื่ออุณหภูมิสูงข้ึนและหดตัวเมื่ออุณภูมิต่ำลง) เมื่อกระแสไหลผ่านมากจะเกิคความ
ร้อนมาก ตัวไบเมตอลลิกจะขยายตัวดึงให้สวิตซ์ตัดวงจรออก เราใช้ตัวอักษรย่อแทนเซอร์กิตเบรก
เกอรด์ ว้ ย CB
ฟิวส์ (fuse) เป็นอุปกรณ์ป้องกันที่ใช้จำกัดกระแสไฟฟ้าสูงสุดในวงจร เม่ือกระแสเกินค่า
จำกัดฟิวส์จะเกิดความร้อนมากข้ึนจนกระทั่งหลอมละลายขาดจากกัน วงจรก็จะเปิด ฟิวส์จะต้อง
อย่างอนุกรมกับวงจรหม้อแปลง (transformer) : เป็นอุปกรณ์ที่ใช้เปลี่ยนแรงดันไฟฟ้าให้สูงขึ้นหรือ
ต่ำลง เพื่อให้ตรงกับแรงดันที่ใช้กับอุปกรณ์ไฟฟ้าต่างๆ เช่น มีเคร่ืองซักผ้าแรงดัน 110 โวลต์ แต่มี
ไฟฟ้าแรงดัน 220 โวลต์ เราก็ต้องใช้หม้อแปลงแรงดัน 220 โวลต์ ใหเ้ ป็นแรงดัน 110 โวลต์ จึงจะ
ใช้เคร่ืองซกั ผ้าได้ นอกจากนี้เรายังนิยมใช้หม้อแปลงกับเครื่องติดต่อภายใน และระบบเสียงกร่งิ เรียก
เปน็ ต้น
เฟส (phase) : หมายถึงชนิดของระบบไฟฟ้าที่ใช้มีท้ังระบบ 1 เฟส 2 สาย แล 3 เฟส 4
สาย อุปกรณ์ไฟฟ้า 1 เฟส 2 สาย จะใช้ตามบ้านทอ่ี ยู่อาศัย ส่วนระบบไฟฟ้า 3 เฟส 4 สาย นยิ มใช้
กับธุรกิจใหญ่กับโรงงานอุตสาหกรรม

164

ใบงาน
ให้ผูเ้ รยี นอธิบายใหเ้ ข้าใจ

1. เครื่องมือทจี่ ำเป็นของชา่ งไฟฟา้ มอี ะไรบ้างและบอกประโยชนข์ องเครอ่ื งมอื นนั้ ๆ
..................................................................................................................................................
..................................................................................................................................................
..................................................................................................................................................
..................................................................................................................................................
..................................................................................................................................................
................................................................................................................................................
...............................................................................................................................................

2. การตอ่ วงจรไฟฟ้าแบ่งออกเปน็ กีป่ ระเภทอะไรบ้าง
..................................................................................................................................................
..................................................................................................................................................
.................................................................................................................................................
..................................................................................................................................................
..................................................................................................................................................
.................................................................................................................................................
..................................................................................................................................................
..................................................................................................................................................

3. ใหผ้ ้เู รยี นอธบิ ายกฎของโอห์ม
..................................................................................................................................................
..................................................................................................................................................
..................................................................................................................................................
..................................................................................................................................................
..................................................................................................................................................
..................................................................................................................................................
..................................................................................................................................................
..................................................................................................................................................
..................................................................................................................................................
...............................................................................................................................................

165

4. ข้อควรระวังในการออกแบบระบบวงจรไฟฟ้า
..................................................................................................................................................
..................................................................................................................................................
.................................................................................................................................................
..................................................................................................................................................
..................................................................................................................................................
................................................................................................................................................
...............................................................................................................................................

5. ใหผ้ เู้ รียนอธบิ ายการใช้เครอ่ื งใช้ไฟฟา้ อย่างงา่ ยภายในบา้ นมา 10 อย่าง
..................................................................................................................................................
..................................................................................................................................................
.........................................................................................................................................
..................................................................................................................................................
..................................................................................................................................................
.........................................................................................................................................
..................................................................................................................................................
..................................................................................................................................................
.........................................................................................................................................
...............................................................................................................................................

6. ข้อควรระวังในการทำงานเกีย่ วกับไฟฟ้าทัว่ ๆไป
..................................................................................................................................................
..................................................................................................................................................
.........................................................................................................................................
..................................................................................................................................................
..................................................................................................................................................
.........................................................................................................................................
..................................................................................................................................................
..................................................................................................................................................
.........................................................................................................................................
...............................................................................................................................................

166

7. อธบิ ายการบรกิ ารที่ดี
..................................................................................................................................................
..................................................................................................................................................
..................................................................................................................................................
..................................................................................................................................................
..................................................................................................................................................
..................................................................................................................................................
..................................................................................................................................................
..................................................................................................................................................
.................................................................................................................................................
...............................................................................................................................................

8. ให้ผู้เรยี นอธบิ ายความจำกดั ความของคำศัพทท์ ่ใี ช้ในชา่ งไฟฟ้าใหล้ ะเอียด
..................................................................................................................................................
..................................................................................................................................................
..................................................................................................................................................
..................................................................................................................................................
..................................................................................................................................................
.................................................................................................................................................
..................................................................................................................................................
..................................................................................................................................................
.................................................................................................................................................
...............................................................................................................................................

167

แผนการจัดการเรยี นรู้
รายวชิ า วิทยาศาสตร์ รหัส พว21001
ระดับมธั ยมศกึ ษาตอนต้น จำนวน 4 หน่วยกิต
แบบ การเรียนร้ดู ว้ ยตนเอง
เร่ือง บรรยากาศ (จำนวน 4 ช่วั โมง)
ตัวชีว้ ัด 1. สามารถบอกองคป์ ระกอบและการแบ่งชนั้ บรรยากาศได้
2. บอกความหมายและความสำคัญของอุณหภมู ิ ความชนื้ และความกดอากาศได้
เนือ้ หา 1. บรรยากาศ
ขนั้ ตอนการจัดกระบวนการเรียนรู้
ข้ันที่ 1 การกำหนดสภาพ ปัญหา ความต้องการในการเรยี นรู้ (O : Orientation)
1. ครูให้ผูเ้ รียนบอกปรากฏการทางธรรมชาตทิ ีพ่ บในปจั จุบันจากข่าวหรือสง่ิ ตัวเอง
พบเหน็ ว่าเปน็ อยา่ งไรมผี ลกับเราอย่างไร
2. ครูทักทายกลา่ วนำและอธบิ ายการกำหนดเป้าหมายและการวางแผนการเรยี นรู้
เกี่ยวกับเรอ่ื งบรรยากาศ
3. ครเู ปดิ โอกาสให้ผู้เรยี นซกั ถามขอ้ สงสยั ก่อนเข้าสู่บทเรยี นข้นั ต่อไป
ขน้ั ที่ 2 การแสวงหาข้อมลู และการจดั การเรียนรู้ (N : New Way of learning)
1. ครูและผูเ้ รยี นวางแผนวธิ ีการเรียนรเู้ นือ้ หาที่กำหนด
2. ครูกำหนดให้ผู้เรยี นไปศึกษาเรียนรูด้ ว้ ยตนเองในเรื่องของบรรยากาศ ในเรื่อง
ตอ่ ไปน้ี
2.1 ความหมายบรรยากาศ ให้สรปุ ใจความสำคัญลงในสมดุ บันทึกการเรียนรู้
2.2 ชั้นบรรยากาศและการแบง่ ชัน้ บรรยากาศ ทำเป็นรายงานสง่ ครู
2.3 อุณหภูมคิ วามช้ืนและความกดอากาศในทอ้ งถน่ิ สรุปใจความสำคัญลงใน
สมดุ บันทกึ การเรียนรู้
2.4 ความสัมพนั ธ์ของอุณหภมู ิความช้นื และความกดอากาศท่มี ีผลกระทบต่อ
ชวี ติ ความเปน็ อยู่
3. นำผลที่ไดจ้ ากการศกึ ษามาบนั ทกึ ลงในแฟ้มสะสมงาน
4. ครใู ห้ผ้เู รยี นนำผลงานท่ีไดจ้ ากการศึกษาค้นคว้ามานำเสนอในการพบกลุ่มครั้ง
ต่อไป

168

ขน้ั ท่ี 3 การปฏบิ ตั แิ ละการนำไปประยุกต์ใช้ (I : Implementation)
ครูและผเู้ รียนสรปุ องค์ความรรู้ ่วมกนั

ขัน้ ที่ 4 การประเมนิ ผล (E : Evaluation)
1. ครปู ระเมินชิ้นงานจากแฟ้มสะสมงานของผู้เรียน
2. ครูสังเกตจากการนำเสนอผลงานของผูเ้ รียน
3.

สื่อการเรยี นรู้
1. อินเทอรเ์ นต็
2. หนงั สือเรียนวทิ ยาศาสตร์ ระดบั มัธยมศึกษาตอนต้น หลกั สูตรการศกึ ษานอกระบบ
ระดับการศกึ ษาขั้นพืน้ ฐาน พทุ ธศักราช 2551
3. ภมู ิปัญญาท้องถิ่น

การวัดและประเมนิ ผล
1. แฟม้ สะสมงาน
2. การสังเกต
3. การซักถาม
4. การนำเสนอ
5. การมีสว่ นรว่ มของผู้เรยี น

169

ใบงานท่.ี ......
ใหผ้ เู้ รียนศึกษาเร่ืองต่อไปนี้แลว้ สรุปสาระสำคัญลงสมดุ บันทึกการเรียนรู้
1. ความหมายบรรยากาศ
2. อุณหภมู ิความชน้ื และความกดอากาศในทอ้ งถ่ิน
3. ความสมั พันธ์ของอุณหภูมิความชน้ื และความกดอากาศที่มีผลกระทบตอ่ ชีวติ ความ

เปน็ อยู่

170

ใบงานท่ี.......
ให้ผูเ้ รยี นศึกษาเรอื่ งตอ่ ไปน้ีแล้วทำเปน็ รายงานสง่ ครู
1.ชนั้ บรรยากาศและการแบ่งช้นั บรรยากาศ

171

การวัดและประเมินผล
แบบสังเกตพฤตกิ รรมกำรทำงำนรำยบคุ คล

รายการพฤติกรรม คุณภาพการปฏบิ ตั ิ
4321
1. มกี ารวางแผนก่อนการทำงาน
2. ปฏบิ ัตงิ านด้วยความตั้งใจ
3. มีการปฏบิ ตั ิงานตามขัน้ ตอน
4. มีการให้ความชว่ ยเหลือเพอื่ น
5. ใหค้ ำแนะนำเพือ่ นคนอ่นื ได้

รวม

เกณฑ์การใหค้ ะแนน

ปฏิบัตหิ รือแสดงพฤติกรรมอย่างสมำ่ เสมอ ให้ 4 คะแนน

ปฏิบัติหรอื แสดงพฤติกรรมบ่อยคร้ัง ให้ 3 คะแนน

ปฏิบตั หิ รือแสดงพฤติกรรมบางคร้ัง ให้ 2 คะแนน

ปฏบิ ตั หิ รอื แสดงพฤตกิ รรมน้อยครงั้ หรือไม่เคยปฏิบตั เิ ลย ให้ 1 คะแนน

เกณฑ์การตัดสินคุณภาพ

ช่วงคะแนน 4 หมายถึง ระดบั คณุ ภาพ
17-20 3 หมายถงึ ดมี าก
13-16 2 หมายถงึ ดี
9-12 1 หมายถึง พอใช้
5-8 ปรับปรุง

172

แผนการจดั การเรยี นรู้
รายวชิ า วทิ ยาศาสตร์ รหัส พว21001
ระดับมธั ยมศึกษาตอนต้น จำนวน 4 หนว่ ยกติ
แบบ เรยี นรูด้ ว้ ยตนเอง (กรต.) จำนวน 3 ช่ัวโมง
เรอื่ ง ปรากฏการณท์ างธรรมชาติ
ตัวชว้ี ัด 1. สามารถบอกองค์ประกอบและการแบง่ ชน้ั บรรยากาศได้
2. บอกความหมายและความสำคัญของอุณหภูมิ ความช้ืนและความกดอากาศได้
เนอ้ื หา 1. ชนดิ ของลม
2. ลมมรสมุ
3. ลมพายุหมนุ
4. อิทธพิ ลของลมต่อมนษุ ย์และส่งิ แวดล้อม
5. การป้องกนั ภยั ทเ่ี กดิ จากปรากฏการณท์ างธรรมชาติ
6. ความสำคญั และประโยชนข์ องการพยากรณ์อากาศ
ขนั้ ตอนการจดั กระบวนการเรียนรู้
ขน้ั ท่ี 1 การกำหนดสภาพ ปญั หา ความตอ้ งการในการเรยี นรู้ (O : Orientation)
1. ครูใหผ้ ู้เรียนบอกปรากฏการทางธรรมชาตทิ ่ีพบในปจั จุบนั จากข่าวหรือสิ่งตวั เองพบเหน็ ว่า
เป็นอย่างไรมีผลกับเราอย่างไร
2. ครูทักทายกล่าวนำและอธิบายการกำหนดเป้าหมายและการวางแผนการเรียนรู้เกี่ยวกับ
เร่ืองบรรยากาศ
3. ครเู ปิดโอกาสให้ผูเ้ รียนซักถามข้อสงสัยก่อนเข้าสู่บทเรยี นขนั้ ตอ่ ไป
ขน้ั ที่ 2 การแสวงหาขอ้ มูล และการจัดการเรยี นรู้ (N : New Way of learning)
1. ครูและผู้เรยี นวางแผนวิธีการเรียนร้เู นื้อหาทกี่ ำหนด
ครูกำหนดใหผ้ ู้เรียนไปศกึ ษาเรียนรดู้ ้วยตนเองในเรอื่ งของบรรยากาศ ในเรื่องต่อไปนแี้ ล้ว
ทำเปน็ รายงานส่งครู
1.1 ชนดิ ของลม
1.2. ลมมรสุม
1.3. ลมพายุหมุนเขตร้อน
2. นำผลที่ได้จากการศึกษามาบนั ทึกลงในแฟม้ สะสมงาน
3. ครใู ห้ผู้เรยี นนำผลงานทไ่ี ด้จากการศึกษาคน้ ควา้ มานำเสนอในการพบกล่มุ คร้งั ต่อไป

173

ขนั้ ท่ี 3 การปฏบิ ตั ิและการนำไปประยกุ ตใ์ ช้ (I : Implementation)
ครแู ละผเู้ รยี นสรุปองคค์ วามรู้ร่วมกนั

ขั้นที่ 4 การประเมนิ ผล (E : Evaluation)
1. ครูประเมินชิน้ งานจากแฟม้ สะสมงานของผู้เรียน
2. ครสู ังเกตจากการนำเสนอผลงานของผู้เรียน

ส่ือการเรยี นรู้
1. อนิ เทอรเ์ นต็
2. หนงั สอื เรียนวิทยาศาสตร์ ระดบั มธั ยมศกึ ษาตอนตน้ หลกั สูตรการศกึ ษานอกระบบ
ระดับการศกึ ษาขน้ั พนื้ ฐาน พทุ ธศักราช 2551
3. ภมู ปิ ญั ญาท้องถ่นิ

การวดั และประเมินผล
1 .แฟ้มสะสมงาน
2. การสงั เกต
3. การซักถาม
4. การนำเสนอ
5. การมีส่วนร่วมของผู้เรียน

174

ใบงานที่.......
1.ใหผ้ ูเ้ รียนศึกษาเร่ืองตอ่ ไปนี้แล้วทำเป็นรายงาน

1 . ชนิดของลม
2.ลมมรสุม
3. ลมพายหุ มนุ เขตร้อน
4.อิทธิพลของลมตอ่ มนุษยแ์ ละสิง่ แวดล้อม

175

ใบงานที่.......
1. ให้ผู้เรยี นยกกรณีตวั อย่างปรากฏการทางธรรมชาติที่เกดิ ขนึ้ ในท้องถิ่น ประเทศ มาอย่างละ

ตวั อย่างพร้อมท้งั อธิบายสาเหตุ ผลกระทบท่ีเกดิ ขึ้นจากปรากฏการทางธรรมชาตแิ ละบอกแนว
ทางแก้ไข

176

การวดั และประเมนิ ผล
แบบสงั เกตพฤตกิ รรมกำรทำงำนรำยบคุ คล

รายการพฤติกรรม คุณภาพการปฏบิ ตั ิ
4321
1. มกี ารวางแผนก่อนการทำงาน
2. ปฏิบตั งิ านด้วยความตง้ั ใจ
3. มีการปฏบิ ตั ิงานตามข้ันตอน
4. มีการให้ความช่วยเหลือเพอ่ื น
5. ใหค้ ำแนะนำเพ่ือนคนอน่ื ได้

รวม

เกณฑก์ ารให้คะแนน

ปฏิบตั ิหรอื แสดงพฤตกิ รรมอย่างสม่ำเสมอ ให้ 4 คะแนน
3 คะแนน
ปฏิบตั หิ รอื แสดงพฤติกรรมบอ่ ยครง้ั ให้ 2 คะแนน
1 คะแนน
ปฏิบตั ิหรอื แสดงพฤตกิ รรมบางครง้ั ให้

ปฏิบัตหิ รอื แสดงพฤติกรรมนอ้ ยคร้ังหรือไม่เคยปฏบิ ตั ิเลย ให้

เกณฑก์ ารตดั สินคณุ ภาพ

ช่วงคะแนน ระดับคุณภาพ

17-20 4 หมายถึง ดีมาก

13-16 3 หมายถงึ ดี

9-12 2 หมายถงึ พอใช้

5-8 1 หมายถึง ปรบั ปรงุ

๑๗๗

ขนั้ ท่ี 4 การประเมินผล
1. ประเมนิ ผลงาน /การนำเสนอรายงาน
2. ความคิดเหน็ ของครู / ผู้รู้
3. รปู เลม่ รายงาน

สือ่
1. หนังสอื เรียน/ส่อื สิ่งพิมพ์
2. อินเตอร์เนต็
3. ใบงาน เร่อื งงานและพลงั งาน

๑๗๘

คณะผจู้ ดั ทำ

ทปี่ รกึ ษา อ่อนละออ ผอ.กศน.อำเภอพบิ ลู มงั สาหาร
นายเฉลิมพล โมทอง ครูชำนาญการ
นางญาณิศา

คณะทำงาน ยง่ิ ยืน ครผู ู้ช่วย
นายนริ ันดร โพธิ์งาม ครอู าสาสมัครฯ
นายชาครติ รอดพรอ้ ม ครอู าสาสมัครฯ
นางสาวฐิตมิ าส จันทรเ์ ตม็ ครูกศน.ตำบล
นายภาณุศร

ผรู้ บั ผดิ ชอบ/เรียบเรยี ง

นายนิรันดร ยง่ิ ยนื ครูผู้ช่วย

แผนการปฏิบตั งิ านประจำเดอื น เมษายน พ.ศ. 2564
ของ นายนิรนั ดร ยิ่งยืน ครูผชู วย
ศูนย กศน.อำเภอพบิ ลู มงั สาหาร

วนั /เดอื น/ป กจิ กรรม สถานที่ปฏบิ ตั ิงาน
กศน.อำเภอพิบูลมังสาหาร
1 เมษายน 2564 - ตดิ ตอ ประสานงานภาคีเครอื ขายในการจัดการศึกษานอกระบบและ
2 เมษายน 2564 การศึกษาตามอธั ยาศัยอำเภอพบิ ูลมงั สาหาร กศน.อำเภอพิบลู มงั สาหาร
3 เมษายน 2564 - ปฏบิ ัตงิ านกลมุ งานอำนวยการ
- ปฏิบตั งิ านอน่ื ๆ ตามที่ไดร ับมอบหมาย รร.พบิ ลู มงั สาหาร
- ติดตอ ประสานงานภาคีเครอื ขายในการจัดการศึกษานอกระบบและ รร.พบิ ลู มงั สาหาร
การศกึ ษาตามอัธยาศยั อำเภอพิบูลมังสาหาร กศน.อำเภอพิบลู มงั สาหาร
- ปฏิบตั ิงานกลมุ งานอำนวยการ
- ปฏบิ ัตงิ านอน่ื ๆ ตามทไี่ ดรบั มอบหมาย กศน.อำเภอพบิ ลู มงั สาหาร
สอบปลายภาค
กศน.อำเภอพบิ ลู มังสาหาร
4 เมษายน 2564 สอบปลายภาค
กศน.อำเภอพิบูลมงั สาหาร
5 เมษายน 2564 - ติดตอประสานงานภาคเี ครอื ขายในการจัดการศึกษานอกระบบและ
6 เมษายน 2564 การศึกษาตามอัธยาศัยอำเภอพบิ ูลมงั สาหาร
- ดำเนนิ การสอบประเมินคุณภาพการศึกษานอกระบบระดบั ชาติ
ดว ยระบบอิเล็กทรอนิกสใหกบั นกั ศกึ ษาทีพ่ ลาดการสอบ N–NET
ของสถาบัน ทดสอบทางการศกึ ษาแหง ชาติ
- ปฏบิ ัตงิ านอื่นๆ ตามทไี่ ดร บั มอบหมาย
หยุดเนอื่ งในวนั จกั รี

7 เมษายน 2564 - ตดิ ตอประสานงานภาคีเครอื ขายในการจัดการศึกษานอกระบบและ
การศึกษาตามอธั ยาศัยอำเภอพบิ ูลมงั สาหาร
- ปฏิบตั งิ านกลุมงานอำนวยการ
- ปฏิบตั งิ านอน่ื ๆ ตามที่ไดร ับมอบหมาย

8 เมษายน 2564 - ติดตอ ประสานงานภาคเี ครือขายในการจัดการศึกษานอกระบบและ
การศกึ ษาตามอัธยาศัยอำเภอพิบูลมงั สาหาร
- ปฏิบัตงิ านกลมุ งานอำนวยการ
- กิจกรรม big cleaning day

9 เมษายน 2564 - ตดิ ตอประสานงานภาคีเครือขายในการจดั การศึกษานอกระบบและ
การศกึ ษาตามอัธยาศยั อำเภอพบิ ูลมงั สาหาร
- ปฏิบัติงานกลุมงานอำนวยการ
- ปฏบิ ตั ิงานอ่ืนๆ ตามท่ไี ดร บั มอบหมาย

10 เมษายน 2564 หยดุ เนื่องในวนั เสาร

11 เมษายน 2564 หยดุ เนอ่ื งในวันอาทติ ย
12 เมษายน 2564 วันหยุดราชการเพม่ิ เปน กรณพี เิ ศษ

13 เมษายน 2564 หยดุ เนือ่ งในวันสงกรานต

วัน/เดอื น/ป กิจกรรม สถานที่ปฏิบตั ิงาน
กศน.อำเภอพบิ ูลมงั สาหาร
14 เมษายน 2564 หยุดเนื่องในวนั สงกรานต
15 เมษายน 2564 หยดุ เนื่องในวนั สงกรานต กศน.อำเภอพบิ ลู มังสาหาร
16 เมษายน 2564 - ตดิ ตอประสานงานภาคีเครอื ขายในการจัดการศึกษานอกระบบและ กศน.อำเภอพิบูลมังสาหาร
การศึกษาตามอัธยาศัยอำเภอพิบูลมังสาหาร กศน.อำเภอพิบลู มงั สาหาร
- ปฏบิ ัตงิ านอนื่ ๆ ตามทไ่ี ดรับมอบหมาย กศน.อำเภอพบิ ลู มังสาหาร
17 เมษายน 2564 หยุดเนอ่ื งในวนั เสาร กศน.อำเภอพิบูลมังสาหาร
18 เมษายน 2564 หยดุ เนื่องในวนั อาทิตย
19 เมษายน 2564 - ตดิ ตอประสานงานภาคีเครอื ขายในการจัดการศึกษานอกระบบและ กศน.อำเภอพบิ ูลมังสาหาร
การศึกษาตามอธั ยาศัยอำเภอพิบูลมังสาหาร
- ปฏิบตั งิ านอนื่ ๆ ตามทีไ่ ดร บั มอบหมาย กศน.อำเภอพิบลู มงั สาหาร
20 เมษายน 2564 - ตดิ ตอ ประสานงานภาคเี ครือขายในการจัดการศึกษานอกระบบและ กศน.อำเภอพิบลู มงั สาหาร
การศึกษาตามอธั ยาศยั อำเภอพบิ ูลมงั สาหาร
- ปฏบิ ัตงิ านอน่ื ๆ ตามทไ่ี ดร บั มอบหมาย
21 เมษายน 2564 - ติดตอประสานงานภาคีเครือขายในการจัดการศึกษานอกระบบและ
การศกึ ษาตามอัธยาศัยอำเภอพบิ ูลมงั สาหาร
- ปฏบิ ัตงิ านอน่ื ๆ ตามทไ่ี ดร บั มอบหมาย
22 เมษายน 2564 - ติดตอประสานงานภาคีเครือขายในการจัดการศึกษานอกระบบและ
การศึกษาตามอัธยาศัยอำเภอพิบูลมังสาหาร
- ปฏิบัตงิ านอื่นๆ ตามทไ่ี ดร ับมอบหมาย
23 เมษายน 2564 -รับการนิเทศจากสำนกั งาน กศน.จงั หวดั อบุ ลราชานี
- ปฏบิ ตั ิงานอื่นๆ ตามทไ่ี ดร บั มอบหมาย
24 เมษายน 2564 หยุดเนื่องในวันเสาร
25 เมษายน 2564 หยดุ เน่ืองในวนั อาทิตย
26 เมษายน 2564 - ตดิ ตอ ประสานงานภาคเี ครอื ขายในการจัดการศึกษานอกระบบและ
การศึกษาตามอธั ยาศยั อำเภอพิบูลมังสาหาร
- ปฏิบตั ิงานกลมุ งานอำนวยการ
- ปฏิบตั งิ านอ่ืนๆ ตามทไี่ ดร ับมอบหมาย

27 เมษายน 2564 - ตดิ ตอประสานงานภาคีเครือขายในการจดั การศึกษานอกระบบและ
การศกึ ษาตามอธั ยาศยั อำเภอพบิ ูลมงั สาหาร
- ปฏิบัตงิ านกลมุ งานอำนวยการ
- ปฏิบตั ิงานอน่ื ๆ ตามทไี่ ดร บั มอบหมาย

28 เมษายน 2564 - ตดิ ตอประสานงานภาคีเครอื ขายในการจัดการศึกษานอกระบบและ
การศกึ ษาตามอธั ยาศัยอำเภอพิบูลมงั สาหาร
- ปฏบิ ัติงานกลุมงานอำนวยการ
- ปฏิบตั ิงานอน่ื ๆ ตามที่ไดรบั มอบหมาย