สารานุกรมโคราช-3-E-book

สารานุกรมโคราชศึกษา ๓
Encyclopedia of Korat Study 3
































































1

สารานุกรมโคราชศึกษา ๓
Encyclopedia of Korat Study 3
































































2

สารานุกรมโคราชศึกษา ๓
Encyclopedia of Korat Study 3


















สารานุกรมโคราชศึกษา ๓









จัดทำาโดย





มหาวิทยาลัยวงษ์ชวลิตกุล


























3

สารานุกรมโคราชศึกษา ๓
Encyclopedia of Korat Study 3














ข้อมูลท�งบรรณ�นุกรมของสำ�นักหอสมุดแห่งช�ติ
National Library of Thailand Cataloging in Publication Data



จัดทำ�โดย มห�วิทย�ลัยวงษ์ชวลิตกุล
ส�ร�นุกรมโคร�ชศึกษ� ๓


จัดทำ�โดย มห�วิทย�ลัยวงษ์ชวลิตกุล

ส�ร�นุกรมโคร�ชศึกษ� ๓ มห�วิทย�ลัยวงษ์ชวลิตกุล Vongchavalitkul University
นครร�ชสีม� : มห�วิทย�ลัยวงษ์ชวลิตกุล นครร�ชสีม�, ๒๕๖๔
๙๘ หน้�
๑. วัฒนธรรมท้องถิ่น ๒. วัฒนธรรมท้องถิ่นโคร�ช ๑. ชื่อเรื่อง
ISBN 978-974-630-193-0




พิมพ์ครั้งที่ ๑ : มีน�คม พ.ศ. ๒๕๖๔

จำ�นวนพิมพ์ ๑,๐๐๐ เล่ม
พิมพ์ที่สมบูรณ์ก�รพิมพ์
๒๕๔/๑ ซอยมิตรภ�พ ๔ ถนนมิตรภ�พ
อำ�เภอเมือง จังหวัดนครร�ชสีม� ๓๐๐๐๐
โทร. ๐ ๔๔ ๙๕๔๒๒๒-๖ แฟกซ์ ๐ ๔๔ ๙๕๔๒๒๗







4

สารานุกรมโคราชศึกษา ๓
Encyclopedia of Korat Study 3



คำ�นิยม

ของ
น�ยไชยนันท์ แสงทอง
วัฒนธรรมจังหวัดนครร�ชสีม�


วัฒนธรรมเป็นแก่นแท้ เป็นร�กเหง้�ที่บ่งบอกคว�มเจริญรุ่งเรืองจ�กอดีตม�จนถึง
ปัจจุบัน คว�มเจริญรุ่งเรืองที่บรรพบุรุษได้พัฒน� สั่งสม และถ่�ยทอดม�ถึงอนุชนรุ่นหลัง
นับเป็นคว�มซ�บซึ้ง คว�มรัก คว�มหลงใหลในคว�มง�มของศิลปะและวัฒนธรรม จนบังเกิด

คว�มพย�ย�ม คว�มมีจิตฝักใฝ่ที่จะผลิตพัฒน�ศิลปะและวัฒนธรรม สืบส�นเป็นมรดก
ตกทอดท�งภูมิปัญญ� ท�งศิลปะและวัฒนธรรมให้อนุชนรุ่นหลังได้สืบส�น สืบทอดให้มั่นคง
มั่งคั่งและยั่งยืนต่อไปนั้น นับว่�เป็นกิจกรรมที่สมควรแก่ก�รยกย่องสรรเสริญอย่�งยิ่ง
มห�วิทย�ลัยวงษ์ชวลิตกุลเป็นสถ�บันอุดมศึกษ�แห่งหน่งของจังหวัดนครร�ชสีม�
ึ
ี
้
ิ
ท่ได้ดำ�เนินก�รต�มพันธกิจอันสำ�คัญย่งของสถ�บันอุดมศึกษ�คือพันธกิจด�นก�รทำ�นุบำ�รุง
ศิลปะและวัฒนธรรม โดยเฉพ�ะก�รจัดทำ�ส�ร�นุกรมโคร�ชศึกษ�ซึ่งได้มีก�รจัดทำ�อย่�ง
็
ื
่
ั
ตอเนองม�เปนฉบบท ๓ นับได้ว่�เป็นกิจกรรมท�งวิช�ก�รด้�นศิลปะและวัฒนธรรมที่เห็น
ี
่
่
่
ประจักษ์อย่�งชัดเจนต่อส�ธ�รณชนว่�บ�งเรื่อง บ�งสง บ�งอย�ง ห�กไมไดมก�รบนทกไว ้
่
ิ
่
ั
ึ
้
ี
เป็นล�ยลักษณ์อักษร อนุชนรุ่นหลังย่อมจะไม่รู้ ไม่ทร�บและน�นวันเข้�เรื่องต่�ง ๆ
ที่เกี่ยวข้องกับจังหวัดนครร�ชสีม�ย่อมจะสูญสิ้นไป ย�กแก่ก�รถ่�ยทอด เล่�ข�นเพื่อให้มีก�ร
สืบต่อเนื่องไปยังอนุชนรุ่นหลังได้ และเมื่อกระแสแห่งวัฒนธรรมต่�งช�ติอันเป็นวัฒนธรรม
ท�งวัตถุซึ่งมีพลังม�กกว่� ม�กระทบ ม�กลบเกลื่อน ก่อให้เกิดก�รเลือนห�ยท�งวัฒนธรรม
โดยเฉพ�ะวัฒนธรรมอันเป็นมรดกภูมิปัญญ�ท�งวัฒนธรรมของจังหวัดนครร�ชสีม�อย่�ง
ที่ค�ดไม่ถึงได้ ดังนั้นมห�วิทย�ลัยวงษ์ชวลิตกุล ตระหนักถึงคว�มสำ�คัญของศิลปะและ
่
ั
วฒนธรรมดงกล�วน จึงมีปณิธ�นอย่�งแรงกล้�ที่จะบันทึกเรื่องร�วต่�ง ๆ ไว้ให้เป็นเนื้อห�
ั
ี
้
ส�ระครอบคลุม (๑) วรรณกรรมพื้นบ้�นและภ�ษ� (๒) ศิลปะก�รแสดง (๓) แนวปฏิบัติ
ท�งสังคม พิธีกรรม ประเพณีและเทศก�ล (๔) คว�มรู้และก�รปฏิบัติเกี่ยวกับธรรมช�ติและ
จักรว�ล (๕) ง�นช่�งฝีมือดั้งเดิม (๖) ก�รเล่นพื้นบ้�น กีฬ�พื้นบ้�นและศิลปะก�รต่อสู่ป้องกัน
ตว (๗) ลักษณะอื่นต�มที่กำ�หนดในกฎกระทรวงวัฒนธรรม ซึ่งเรียกว่�ส�ร�นุกรมโคร�ช
ั
ศึกษ� และได้จัดทำ�เป็นส�ร�นุกรมโคร�ชศึกษ� ๓ หรือฉบับที่ ๓ นี้ ซึ่งสมควรแก่ก�รยกย่อง
สนับสนุนอย่�งยิ่ง
5
ก

สารานุกรมโคราชศึกษา ๓
Encyclopedia of Korat Study 3



ในน�มของสำ�นักง�นวัฒนธรรมจังหวัดนครร�ชสีม� กระทรวงวัฒนธรรม ขอแสดง
คว�มชื่นชมมห�วิทย�ลัยวงษ์ชวลิตกุลที่ได้สนับสนุน ส่งเสริม อนุรักษ์วัฒนธรรมอันเป็น
ิ
มรดกภูมิปัญญ�ท�งวัฒนธรรมของท้องถ่นคือจังหวัดนครร�ชสีม�หรือโคร�ชให้มีก�รสืบส�น
รักษ�อย่�งต่อเนื่อง ยั่งยืนตลอดไป









(น�ยไชยนันท์ แสงทอง)
วัฒนธรรมจังหวัดนครร�ชสีม�









































ข 6

สารานุกรมโคราชศึกษา ๓
Encyclopedia of Korat Study 3



คำ�นิยม

ของ
น�งเอมอร ศรีกงพ�น
ประธ�นสภ�วัฒนธรรมจังหวัดนครร�ชสีม�



ก�รทำ�นุบำ�รุงศิลปะและวัฒนธรรมเป็นเรื่องที่มีคว�มละเอียดอ่อน เป็นบทบ�ท
หน้�ที่ของทุกภ�คส่วนที่จะต้องตระหนักและให้คว�มสำ�คัญ เพร�ะเป็นเรื่องที่เกี่ยวข้องกับ
วัฒนธรรมที่เป็นวัตถุส�ม�รถจับต้องได้ และเกี่ยวข้องกับน�มธรรมไม่ส�ม�รถจับต้องได้
เป็นเรื่องที่เกี่ยวข้องกับวิถีก�รดำ�เนินชีวิตตั้งแต่แรกเริ่มจนกระทั่งถึงว�ระสุดท้�ยของชีวิต
ี
ั
ดังน้นศิลปะและวัฒนธรรมท่เก่ยวข้องกับวิถีก�รดำ�เนินชีวิตจึงเป็นวัฒนธรรมท่เป็นวัตถุและ
ี
ี
วัฒนธรรมที่เป็นน�มธรรม ซึ่งจำ�เป็นต้องมีก�รทำ�นุบำ�รุงศิลปะและวัฒนธรรมอันเป็นทั้งวัตถุ
ธรรมและน�มธรรมมิให้สูญสล�ยไป ก�รทำ�นุบำ�รุงศิลปะและวัฒนธรรมจึงเป็นก�รพัฒน�
สนับสนุน ส่งเสริม รักษ� จัดเก็บ จัดพิมพ์หรือกระทำ�ด้วยวิธีก�รใด ๆ ที่จะให้ศิลปะและ
วัฒนธรรม มีคว�มคงอยู่ ดำ�รงมั่น เพื่อให้อนุชนรุ่นหลังได้ตระหนัก ได้ชื่นชมสิ่งที่มีคุณค่�
ึ
้
ุ
ุ
้
ซงบรรพบรษไดสร�ง ได้สั่งสมไว้ให้เป็นมรดกภูมิปัญญ�ท�งวัฒนธรรม โดยเฉพ�ะเปนมรดก
็
่
ภูมิปัญญ�ท�งวัฒนธรรมของช�วโคร�ชหรือจังหวัดนครร�ชสีม�อย่�งยั่งยืน ซึ่งมห�วิทย�ลัย
วงษ์ชวลิตกุลได้ดำ�เนินก�รให้เป็นประจักษ์ อ�ทิ ก�รจัดพิมพ์พจน�นุกรมภ�ษ�โคร�ช
จดพมพส�ร�นกรมโคร�ชศกษ� ที่ได้ดำ�เนินก�รม�อย่�งต่อเนื่องเป็นส�ร�นุกรมโคร�ชศึกษ� ๓
ั
ุ
ึ
ิ
์
ี
ั
ดงทปร�กฏน นับได้ว่�มห�วิทย�ลัยวงษ์ชวลิตกุล นอกจ�กจะตระหนักถึงคว�มสำ�คัญของ
่
้
ี
พันธกิจในด้�นก�รสอน ก�รวิจัย ก�รบริก�รท�งวิช�ก�รแก่สังคมแล้ว ยังได้ตระหนักถึง
พันธกิจอันสำ�คัญยิ่งคือก�รทำ�นุบำ�รุงศิลปะและวัฒนธรรมอันเป็นร�กเหง้� ตระหนักถึงคุณค่�
ของมรดกภูมิปัญญ�ท�งวัฒนธรรมของท้องถิ่นอันสำ�คัญยิ่ง
ึ
สภ�วัฒนธรรมจังหวัดนครร�ชสีม�ซ่งเป็นหน่วยง�นภ�คประช�สังคมท่มีบทบ�ท
ี
หน้�ที่เกี่ยวกับกำ�หนดนโยบ�ยและแผน แลกเปลี่ยนเรียนรู้ ระดมทรัพย�กร สนับสนุน
ส่งเสริม จัดกิจกรรม เผยแพร่ ประช�สัมพันธ์ อนุรักษ์ฟื้นฟู พัฒน�สร้�งสรรค์ สืบทอดและเฝ้�
ระวังท�งวัฒนธรรม รวมทั้งดำ�เนินก�รต่�ง ๆ ต�มที่กระทรวงวัฒนธรรมและหน่วยง�นของ
จังหวัดขอคว�มร่วมมือจึงขอแสดงคว�มชื่นชมยินดี และขอขอบพระคุณมห�วิทย�ลัย
วงษ์ชวลิตกุลซึ่งเป็นเครือข่�ยสภ�วัฒนธรรมจังหวัดนครร�ชสีม�ภ�ควิช�ก�รที่ได้จัดพิมพ์ส�ร�นุกรม
7
ค

สารานุกรมโคราชศึกษา ๓
Encyclopedia of Korat Study 3



โคร�ชศึกษ� ๓ ครั้งนี้ และขออำ�นวยพรให้มห�วิทย�ลัยวงษ์ชวลิตกุล คณะผู้จัดทำ�และผู้ที่
เกี่ยวข้องที่มีส่วนร่วมในก�รจัดพิมพ์ประสบคว�มสุขอันเกิดจ�กก�รร่วมแรงร่วมใจ
ในก�รทำ�นุบำ�รุงรักษ�สืบส�นมรดกภูมิปัญญ�ท�งวัฒนธรรมของจังหวันครร�ชสีม�
ให้มีคว�มมั่นคงและยั่งยืนตลอดไป








(น�งเอมอร ศรีกงพ�น)

ประธ�นสภ�วัฒนธรรมจังหวัดนครร�ชสีม�









































ง 8

สารานุกรมโคราชศึกษา ๓
Encyclopedia of Korat Study 3



คำ�ปร�รภ

ของ
ดร.กิตติ วงษ์ชวลิตกุล
อธิก�รบดีมห�วิทย�ลัยวงษ์ชวลิตกุล



ก�รทำ�นุบำ�รุงศิลปะและวัฒนธรรม เป็นภ�รกิจอันสำ�คัญยิ่งของประช�ชน
คนไทยทุกคนที่จะต้องอนุรักษ์ สืบส�น สนับสนุน ส่งเสริมอย่�งต่อเนื่อง สืบต่อกันม�ตั้งแต่
อดีตจวบจนถึงปัจจุบัน ควบคู่กับก�รพัฒน�ก�รศึกษ� ห�กย้อนไปสู่อดีตของก�รทำ�นุบำ�รุง
ศิลปวัฒนธรรมและพัฒน�ก�รศึกษ�ตั้งแต่กรุงสุโขทัยเป็นร�ชธ�นีเป็นต้นม� จะพบว่�มี
ก�รอนุรักษ์ สืบส�น สืบต่อมรดกภูมิปัญญ�ท�งวัฒนธรรม โดยมีพระพุทธศ�สน�เป็นพื้นฐ�น
สำ�คัญที่หล่อหลอมบ่มเพ�ะคนในสังคมให้เกิดคว�มรู้ ก่อให้เกิดคว�มเชื่อหรือคว�มศรัทธ�
ในหลักสัจธรรมอันเป็นคว�มจริงแท้ โดยเฉพ�ะในด้�นหล่อหลอมบ่มเพ�ะคว�มรู้ ประช�ชน
ทั้งหล�ย ได้รับก�รศึกษ� ได้เรียนรู้จ�กวัด มีพระเป็นครูผู้สอน ซึ่งสอนและปลูกฝังคุณธรรม
จริยธรรม ปลูกฝังศิลปวัฒนธรรม ครอบคลุมองค์ ๔ ของก�รศึกษ�ไทยได้แก่ พุทธิศึกษ�
จริยศึกษ� พลศึกษ� หัตถศึกษ� เชื่อมโยงผสมผส�นกับบ้�นที่มีบิด�ม�รด�เป็นครู และต่อม�
มีระบบโรงเรียนก็มีก�รสอนอยู่ในระบบโรงเรียนซึ่งเรียกว่�เป็นระบบบ้�น วัด โรงเรียนหรือ
บวร โดยมีครูอ�จ�รย์เป็นผู้สั่งสอน และได้มีก�รพัฒน�ก�รศึกษ�ให้สูงขึ้นในระดับปริญญ�

ตรี โท เอก โดยจัดก�รเรียนก�รสอนในสถ�บันอุดมศึกษ� ซึ่งก็ยังมีก�รจัดก�รเรียนก�รสอน
แบบบูรณ�ก�รที่มีก�รสอดแทรกศิลปะไม่ว่�จะเป็นภ�ษ� วัฒนธรรม ปรัชญ� มนุษยศ�สตร์
สังคมศ�สตร์ วิทย�ศ�สตร์ ซึ่งพัฒน�เป็นศ�สตร์ ส�ข�มนุษยศ�สตร์ สังคมศ�สตร์หรือเป็น
กลุ่มคณะวิช�มนุษยศ�สตร์ สังคมศ�สตร์หรือคณะมนุษยศ�สตร์ เป็นต้น หรือพัฒน�ก�รเป็น
ศ�สตร์ส�ยวิทย�ศ�สตร์หรือเป็นกลุ่มคณะวิทย�ศ�สตร์ คณะแพทยศ�สตร์ คณะพย�บ�ลศ�สตร ์
คณะวิศวกรรมศ�สตร์เป็นต้น
แม้ว่�ก�รจัดก�รศึกษ�ที่แยกออกไปเป็นส�ยมนุษยศ�สตร์ สังคมศ�สตร์ เช่น
คณะนิติศ�สตร์ คณะบริห�รธุรกิจ คณะศึกษ�ศ�สตร์ คณะนิเทศศ�สตร์ ของมห�วิทย�ลัย
วงษ์ชวลิตกุล หรือแยกเป็นส�ยวิทย�ศ�สตร์ เช่น คณะวิศวกรรมศ�สตร์ คณะพย�บ�ลศ�สตร์
คณะสถ�ปัตยกรรมศ�สตร์ ของมห�วิทย�ลัยวงษ์ชวลิตกุลเช่นกันก็ต�ม แต่ทั้งสองส�ย
ก็ยังไม่ละเลยมิติด้�นก�รทำ�นุบำ�รุงศิลปวัฒนธรรม ซึ่งถือว่�เป็นพันธกิจสำ�คัญของก�รบริห�ร
จัดก�รอุดมศึกษ�เป็นพันธกิจที่มห�วิทย�ลัยได้ดำ�เนินก�รอย่�งเป็นรูปธรรมได้แก่ ก�รจัดถว�ย
9 จ

สารานุกรมโคราชศึกษา ๓
Encyclopedia of Korat Study 3



ผ้�พระกฐิน หรือถว�ยผ้�กฐิน ณ พระอ�ร�มหลวงหรืออ�ร�มต่�ง ๆ ทั้งในต่�งจังหวัด
และต่�งอำ�เภอเป็นประจำ�ทุกปี เป็นต้น และพันธกิจด้�นก�รจัดทำ�ส�ร�นุกรมโคร�ชศึกษ�
ซึ่งเป็นก�รนำ�ส�ระที่ส�ธ�รณชนควรรู้ ม�จัดเป็นเนื้อห�เรียงลำ�ดับต�มตัวอักษร เพื่อให้
ส�ธ�รณชนได้ศึกษ� ได้เรียนรู้ สอดคล้องกับศ�สตร์สมัยใหม่ ที่เน้นให้เป็นสังคมแห่งก�รเรียนรู้

(Learning Community) และที่สำ�คัญคือสอดคล้องกับปรัชญ�ของมห�วิทย�ลัยที่ว่�
จริยธรรมนำ�ปัญญ� ซึ่งหม�ยถึงก�รจัดก�รศึกษ�ในระดับอุดมศึกษ�ของมห�วิทย�ลัยที่มุ่ง
ให้ตอบวัตถุประสงค์ที่เกี่ยวข้องกับก�รพัฒน� สืบส�น ต่อยอดก�รพัฒน�ศิลปวัฒนธรรม
อันเป็นพื้นฐ�นสู่ก�รพัฒน�จริยธรรม และตอบวัตถุประสงค์ที่เกี่ยวข้องกับก�รพัฒน�สติ
ปัญญ� องค์คว�มรู้ อันจะหนุนนำ�เกี่ยวเนื่องกันและกันตอบอุดมก�รณ์หรือปรัชญ�ของ
มห�วิทย�ลัยที่ว่�จริยธรรมนำ�ปัญญ�ให้ประจักษ์ชัดแก่ส�ธ�รณชน
็
มห�วิทย�ลัยหวังเป็นอย่�งยิ่งว่�ส�ร�นุกรมโคร�ชศึกษ� ๓ ฉบับนี้จะสะท้อนให้เหน
ถึงคว�มมุ่งมั่นของมห�วิทย�ลัยที่ไม่ละเลยพันธกิจสำ�คัญคือ ก�รทำ�นุบำ�รุงศิลปวัฒนธรรม
อันเป็นมรดกภูมิปัญญ�ของท้องถิ่นและของช�ติก่อให้เกิดคว�มมั่นคง มั่งคั่งและยั่งยืนสืบไป








(อ�จ�รย์ ดร.กิตติ วงษ์ชวลิตกุล)
อธิก�รบดีมห�วิทย�ลัยวงษ์ชวลิตกุล























ฉ 10

สารานุกรมโคราชศึกษา ๓
Encyclopedia of Korat Study 3



คำ�นำ�



ส�ร�นุกรมโคร�ชศึกษ� (Encyclopedia of Korat Study) เป็นเอกส�ร
ที่รวบรวมคว�มรู้ทุกแขนงหรือเฉพ�ะแขนงใดแขนงหนึ่งไว้ มักเรียงต�มตัวอักษร ส�ร�นุกรม
โคร�ชศึกษ� ๓ ก็เป็นเอกส�รหรือเป็นหนังสือที่รวบรวมคว�มรู้ไว้ทุกแขนงที่เกี่ยวกับจังหวัด
นครร�ชสีม�เช่นกัน โดยเฉพ�ะเกี่ยวข้องกับส�ระสำ�คัญที่บัญญัติไว้ในพระร�ชบัญญัติ
ก�รส่งเสริมและรักษ�มรดกภูมิปัญญ�ท�งวัฒนธรรม พ.ศ. ๒๕๕๙ ซึ่งประกอบด้วย
(๑) วรรณกรรมพื้นบ้�นและภ�ษ� ครอบคลุมส�ระสำ�คัญเกี่ยวกับนิท�นพื้นบ้�น ตำ�น�น
พื้นบ้�น บทสวด หรือบทกล่�วในพิธีกรรม บทร้องพื้นบ้�น สำ�นวน ภ�ษิตปริศน�คำ�ท�ย ตำ�ร�
ตัวอย่�งที่เกี่ยวกับโคร�ชได้แก่ นิท�นน�งอรพิม เป็นต้น และครอบคลุมภ�ษ�ไทย ภ�ษ�ท้องถิ่น
ภ�ษ�สัญลักษณ์ที่เกี่ยวกับโคร�ช ได้แก่ ภ�ษ�โคร�ช ภ�ษ�ช�วบนหรือหรือญัฮกุร เป็นต้น
(๒) ศิลปะก�รแสดง ครอบคลุมส�ระสำ�คัญเกี่ยวกับดนตรี เพลงร้อง น�ฏศิลป์และก�รละคร
ตัวอย่�งที่เกี่ยวกับโคร�ชได้แก่ เพลงโคร�ช เพลงช้�หงส์เจ้�ดงลำ�ไย เป็นต้น (๓) แนวปฏิบัติ

ท�งสังคม พิธีกรรม ประเพณีและเทศก�ล ครอบคลุมส�ระสำ�คัญเกี่ยวกับม�รย�ท ธรรมเนียม
ี
ประเพณ ประเพณีเกี่ยวกับศ�สน� ประเพณีเกี่ยวกับเทศก�ล ประเพณีเกี่ยวกับวงจรชีวิต
ประเพณีเกี่ยวกับก�รทำ�ม�ห�กิน ตัวอย่�งที่เกี่ยวกับโคร�ชได้แก่ เทศก�ลวันฉลองวันแห่ง
็
้
ี
ั
้
ุ
ชยชนะของท�วสรน�ร เปนตน (๔) คว�มรู้และก�รปฏิบัติเกี่ยวกับธรรมช�ติและจักรว�ล
ครอบคลุมส�ระสำ�คัญเกี่ยวกับอ�ห�รและโภชน�ก�ร ก�รแพทย์แผนไทยและก�รแพทย์
พื้นบ้�น โหร�ศ�สตร์และด�ร�ศ�สตร์ ก�รจัดก�รทรัพย�กรธรรมช�ติ ชัยภูมิและก�รตั้งถิ่นฐ�น
ตัวอย่�งที่เกี่ยวกับโคร�ชได้แก่ หมี่โคร�ช ขนมจีนประโดก เป็นต้น (๕) ง�นช่�งฝีมือดั้งเดิม
ครอบคลุมเนื้อห�ส�ระสำ�คัญเกี่ยวกับผ้�และผลิตภัณฑ์จ�กผ้� เครื่องจักส�น
เครื่องรัก เครื่องปั้นดินเผ� เครื่องโลหะ เครื่องไม้ เครื่องหนัง เครื่องประดับ ง�นศิลปกรรม
พื้นบ้�น ผลิตภัณฑ์อย่�งอื่น ตัวอย่�งเกี่ยวกับโคร�ชได้แก่ เครื่องปั้นดินเผ�ด่�นเกวียน เป็นต้น
(๖) ก�รเล่นพื้นบ้�น กีฬ�พื้นบ้�นและศิลปะก�รต่อสู่ป้องกันตัว ครอบคลุมส�ระสำ�คัญ
ื
้
เกยวกบก�รละเลนพนบ�น หรือกีฬ�พื้นบ้�นศิลปะก�รต่อสู้ป้องกันตัว ตัวอย่�งที่เกี่ยวกับ
้
ี
่
ั
่
โคร�ชได้แก่ มวยโคร�ช เป็นต้น (๗) ลักษณะอื่นต�มที่กำ�หนดในกฎกระทรวง
ุ
์
ุ
คณะกรรมก�รได้จัดทำ�โดยเปิดโอก�สให้ผู้บริห�ร คณ�จ�รย และบคล�กรทกคน
่
เขียนเป็นบทคว�มคว�มย�วไม่ตำ�กว่� ๕ หน้� และไม่เกิน ๑๐ หน้� และนำ�เข้�สู่ที่ประชุมเพื่อ
วิพ�กษ์วิจ�รณ์ หรือพิจ�รณ�ให้ข้อเสนอแนะ ชี้แนะ บทคว�มมีโครงสร้�งคือส่วนนำ�
11 ช

สารานุกรมโคราชศึกษา ๓
Encyclopedia of Korat Study 3



ส่วนส�ระ และส่วนสรุป ผลก�รดำ�เนินก�รจึงได้รับบททคว�มที่ค่อนข้�งสมบูรณ์ในเบื้องต้น
สำ�หรับจัดทำ�เป็นส�ร�นุกรมโคร�ชศึกษ� ๓ จำ�นวน ๗ บทคว�ม เรียงต�มตัวอักษร แม้ว่�
บทคว�มที่ผ่�นก�รพิจ�รณ�กลั่นกรองจำ�นวน ๗ บทคว�มดังกล่�วจะยังไม่ครบต�มตัว
ำ
้
็
อกษรภ�ษ�ไทยทงหมดกต�ม คณะกรรมก�รจัดทำ�ก็จะดำ�เนินก�รเก็บรวบรวมข้อมูล น�ม�
ั
ั
จัดทำ�เป็นบทคว�มในโอก�สต่อไป
ก�รจัดทำ�ส�ร�นุกรมโคร�ชศึกษ�ครั้งนี้ ได้รับคว�มร่วมมือ ได้รับแรงสนับสนุนจ�ก
มห�วิทย�ลัยโดยเฉพ�ะอ�จ�รย์ปร�ณี วงษ์ชวลิตกุล อธิก�รบดีกิตติคุณที่ได้เล็งเห็น
คว�มสำ�คัญของก�รทำ�นุบำ�รุงศิลปวัฒนธรรมและริเริ่มก่อให้เกิดโครงก�รนี้ม�ตั้งแต่ต้น
อ�จ�รย์ ดร.กิตติ วงษ์ชวลิตกุล อธิก�รบดีมห�วิทย�ลัย รองศ�สตร�จ�รย์ฉวีวรรณ โพธิ์ศรี
รองอธิก�รบดีฝ่�ยพัฒน�นักศึกษ�และผู้บริห�รมห�วิทย�ลัยทุกท่�นที่ให้ก�รสนับสนุน
่
ิ
สงเสรม นอกจ�กนั้นได้รับคว�มร่วมมือจ�กคณะวิช�ทุกคณะวิช�ที่ได้กรุณ�มอบหม�ยให้
อ�จ�รย์ในคณะเขียนบทคว�มซึ่งเป็นบทคว�มที่มีคุณค่�นำ�ไปสู่ก�รมีส่วนร่วมของคณะวิช�
่
ี
ทมีต่อมห�วิทย�ลัยซึ่งจะนำ�ไปสู่ก�รสร้�งม�ตรฐ�นเพื่อก�รประกันคุณภ�พก�รศึกษ�
จึงขอขอบพระคุณท่�นผู้บริห�รทุกท่�น และขอขอบคุณผู้ช่วยศ�สตร�จ�รย์ ดร.นัฐย� บุญกองแสน
คณบดีคณะศึกษ�ศ�สตร์ ที่ได้ให้โอก�สคณะทำ�ง�นซึ่งส่วนใหญ่เป็นบุคล�กรของคณะ

ได้ทำ�ง�นสำ�เร็จลุล่วงด้วยดี แม้ว่�เวล�จะเป็นตัวกำ�หนดให้ง�นมีเป้�หม�ยแห่งคว�มสำ�เร็จ
แต่ด้วยปัจจัยหล�ยประก�รซึ่งคณะกรรมก�รจัดทำ�ขอน้อมรับซึ่งจะนำ�ไปสู่ก�รพัฒน�
ก�รว�งแผนดำ�เนินก�รต่อไป








(รองศ�สตร�จ�รย์ ดร.จำ�เริญรัตน์ จิตต์จิรจรรย์)
ประธ�นกรรมก�ร
ในน�มคณะกรรมก�รจัดทำ�ส�ร�นุกรมโคร�ชศึกษ�









ซ 12

สารานุกรมโคราชศึกษา ๓
Encyclopedia of Korat Study 3



คำ�ชี้แจงวิธีก�รจัดทำ�



หลักก�รและเหตุผลในก�รจัดทำ�
จงหวดนครร�ชสม� เป็นจังหวัดที่ใหญ่เป็นลำ�ดับที่สอง รองจ�กกรุงเทพมห�นคร
ี
ั
ั
เป็นจังหวัดที่มีประวัติคว�มเป็นม�ย�วน�น รวมทั้งมีศิลปวัฒนธรรมอันเป็นเอกลักษณ์ของ
ตนเองหล�ยอย่�ง หรือมีมรดกภูมิปัญญ�ท�งวัฒนธรรม ซึ่งพระร�ชบัญญัติส่งเสริมและรักษ�
มรดกท�งวัฒนธรรม พ.ศ.๒๕๕๙ นิย�มคว�มหม�ยไว้ว่�เป็นคว�มรู้ ก�รแสดงออก
ก�รประพฤติปฏิบัติหรือทักษะ ท�งวัฒนธรรมที่แสดงออกผ่�นบุคคล เครื่องมือ หรือวัตถุ
ซึ่งบุคคล กลุ่มบุคคล หรือชุมชนยอมรับและรู้สึกเป็นเจ้�ของร่วมกัน และมีก�รสืบทอดกันม�
ุ
ึ
ี
ื
ุ
ึ
จ�กคนร่นหน่งไปยังคนอีกร่นหน่งโดยอ�จมีก�รปรับเปล่ยนเพ่อตอบสนองต่อสภ�พแวดล้อม
ของตน และมรดกภูมิปัญญ�ท�งวัฒนธรรมดังกล่�วครอบคลุมศิลปะก�รแสดง เช่น
เพลงโคร�ช น�ฏศิลป์อันได้แก่ ก�รเล่นลิเก แม้ว่�จะไม่ใช่ศิลปะก�รแสดงอันเป็นเอกลักษณ์
ของคนโคร�ชโดยตรง แต่เป็นศิลปะก�รแสดงที่มีคณะลิเกม�ตั้งรกร�กและทำ�ก�รแสดงที่
ั
ั
ี
จงหวดนครรร�ชสม�ม�กม�ย จังหวัดนครร�ชสีม�ยังมีเอกลักษณ์ท�งด้�นศิลปะและวัฒนธรรม
ด้�นง�นช่�งฝีมือดั้งเดิม ได้แก่ เครื่องจักส�น หรือง�นเสื้อผ้�อันเป็นเอกลักษณ์เฉพ�ะ
มีวรรณกรรมพื้นบ้�นได้แก่ตำ�น�น บทสวด เปนตน มีศิลปะและวัฒนธรรมที่เป็นกีฬ�
็
้
ภูมิปัญญ�ไทย เช่น ก�รเล่นสะบ้� มีศิลปะและวัฒนธรรมที่เป็นแนวปฏิบัติท�งสังคม อันได้แก่
พิธีกรรม ง�นเทศก�ล ขนบธรรมเนียมที่เกี่ยวข้องศ�สน� มีศิลปะและวัฒนธรรมที่เกี่ยวกับ
คว�มรู้และแนวปฏิบัติเกี่ยวกับธรรมช�ติและจักรว�ลอันได้แก่ โหร�ศ�สตร และทส�คญคอ
ำ
่
ี
ื
ั
์
้
้
่
จังหวัดนครร�ชสีม�มีเอกลักษณ์ด�นศิลปะและวัฒนธรรมท�งด�นภ�ษ�เรียกว�ภ�ษ�โคร�ช
อันเป็นภ�ษ�ถิ่นที่ช�วจังหวัดนครร�ชสีม�หรือช�วโคร�ชส่วนใหญ่ใช้พูดสื่อส�รกันซึ่งแสดง
ั
ื
ให้เห็นถึงคว�มลึกซ้งท�งด�นภ�ษ�ท่ใช้ส่อส�รเพ่อสร�งคว�มร้และคว�มเข�ใจระหว�งกันและกน
ู
้
ื
ึ
้
้
่
ี
ซึ่งส่งผลให้ช�วโคร�ชอยู่ร่วมกันอย่�งมีคว�มสุข
ศิลปะและวัฒนธรรมของจังหวัดนครร�ชสีม�หรือโคร�ชซึ่งครอบคลุมประเด็น
ี
ื
้
่
ด�นศลปะก�รแสดง ง�นช�งฝมอดงเดม วรรณกรรมพื้นบ้�น กีฬ�ภูมิปัญญ�ไทย แนวปฏิบัติท�ง
้
ิ
ั
ิ
สังคม คว�มรู้และแนวปฏิบัติเกี่ยวกับธรรมช�ติและจักรว�ล และด้�นภ�ษ� ดังที่ได้กล่�วม�นั้น
่
ื
ห�กไม่ได้มีก�รบันทึกไว้เป็นล�ยลักษณ์อักษร เพอเปนก�รอนรกษสืบทอดแลว ยอมจะกอ
็
่
์
ุ
้
่
ั
ให้เกิดคว�มสูญห�ย หรือก่อให้เกิดก�รอันตรธ�นสูญห�ยไป ซึ่งอ�จทำ�ให้อนุชนรุ่นหลัง
ข�ดคว�มรู้ ข�ดคว�มเข้�ใจในร�กเหง้�อันเป็นพื้นฐ�นของตนเอง ทั้งนี้เพร�ะกระแส คว�มรุนแรง
13 ฌ

สารานุกรมโคราชศึกษา ๓
Encyclopedia of Korat Study 3



ของวัฒนธรรมตะวันตก มีส่วนทำ�ให้เย�วชนมีจิตใจโน้มเอียงไปในท�งที่เห็นคุณค่�
ของวัฒนธรรมด้�นวัตถุม�กกว่�วัฒนธรรมท�งจิตใจ แม้ว่�ปฏิเสธไม่ได้ว่�วัตถุที่เป็น
ศ�สนสถ�น หรือเป็นโบร�ณวัตถุต่�ง ๆ ก็เป็นวัฒนธรรมท�งวัตถุ แต่เป็นวัตถุที่เกิดม�จ�ก
ก�รหล่อหลอมจ�กจิตใจที่เกิดจ�กคว�มศรัทธ�เลื่อมใส อันนำ�ไปสู่คว�มรักคว�มหวงแหน

ท�งด้�นศิลปะและวัฒนธรรมอันดี ซึ่งประช�ชนไทยทุกคนจำ�เป็นต้องปลูกฝังให้เย�วชนหรือ
ทุกคนได้มีส่วนร่วมในก�รทำ�นุบำ�รุงต่อไป นอกจ�กนั้นสถ�บันก�รศึกษ�โดยเฉพ�ะสถ�บัน
อุดมศึกษ�ยังมีบทบ�ทหน้�ที่หรือมีพันธกิจในด้�นต่�ง ๆ ซึ่งหนึ่งในพันธกิจเหล่�นั้นคือ
ก�รทำ�นุบำ�รุงศิลปะและวัฒนธรรมซึ่งถือว่�เป็นกิจกรรมสำ�คัญ เพร�ะว่�บทบ�ทหน้�ที่ของ
สถ�บันอุดมศึกษ�โดยเฉพ�ะมห�วิทย�ลัยวงษ์ชวลิตกุล มีบทบ�ทหน้�ที่ในก�รสอนในด้�น
คว�มรู้ สติปัญญ� และปลูกฝังในด้�นคุณธรรมจริยธรรมซึ่งครอบคลุมถึงภูมิปัญญ� ครอบคลุม
หรือเกี่ยวข้องกับก�รปลูกฝังให้รักและหวงแหนในศิลปะและวัฒนธรรมของตนเอง และของ
ช�ติอีกด้วย ดังนั้นมห�วิทย�ลัยซึ่งได้ตระหนักถึงคว�มสำ�คัญนี้ จึงได้จัดทำ�ส�ร�นุกรมโคร�ช
ศึกษ� (Encyclopedia of Korat Study) ซึ่งหม�ยถึงก�รศึกษ�เกี่ยวกับจังหวัดนครร�ชสีม�
หรือโคร�ช โดยเน้นท�งด้�นศิลปะและวัฒนธรรมครอบคลุมแขนงท�งด้�น (๑) ศิลปะก�รแสดง
(๒) ง�นช่�งฝีมือดั้งเดิม (๓) วรรณกรรมพื้นบ้�น (๔) ภูมิปัญญ�ไทย (๕) แนวปฏิบัติท�ง

ั
สังคม (๖) คว�มรู้และแนวปฏิบัติเกี่ยวกับธรรมช�ติและจักรว�ล และ (๗) ภ�ษ� ก�รจดท� ำ
ส�ร�นุกรมโคร�ชศึกษ�จึงเป็นก�รเก็บรวบรวมคว�มรู้ทุกแขนงดังกล่�ว หรือแขนงใดแขนงหนึ่ง
ที่เกี่ยวข้องกับโคร�ชอันเป็นก�รศึกษ�เกี่ยวกับโคร�ชหรือโคร�ชศึกษ� ส�ร�นุกรมโคร�ช
ศึกษ�ดังกล่�วจึงสอดคล้องกับคว�มหม�ยของคำ�ว่�ส�ร�นุกรมที่ร�ชบัณฑิตยสถ�น (๒๕๕๖
: ๑๒๒๔) ได้ให้คว�มหม�ยไว้ว่�เป็นหนังสือที่รวบรวมคว�มรู้ทุกแขนงหรือเฉพ�ะแขนงใด
แขนงหนึ่งมักเรียงต�มลำ�ดับตัวอักษร
ี
ั
ี
ก�รจัดทำ�ส�ร�นุกรมโคร�ชศึกษ�คร้งน้จึงเป็นก�รจัดทำ�เอกส�รท่จะส�ม�รถเอ้อ
ื
อำ�นวยให้เย�วชน ครูอ�จ�รย์ ผู้บริห�ร นักวิช�ก�รหรือผู้ที่มีคว�มสนใจโดยทั่วไป ได้ใช้เป็น
เอกส�รสำ�หรับก�รศึกษ�ห�คว�มรู้ ใช้เป็นเอกส�รสำ�หรับก�รอ้�งอิง และที่สำ�คัญอย่�งยิ่ง
จะเป็นเอกส�รสำ�หรับก�รอนุรักษ์ สืบส�น ปรับปรุง เปลี่ยนแปลงท�งด้�นศิลปะและ
วัฒนธรรมให้มั่นคง มั่งคั่ง และยั่งยืนสืบไป






ญ 14

สารานุกรมโคราชศึกษา ๓
Encyclopedia of Korat Study 3



วัตถุประสงค์ :
ื
๑.เพ่อจัดทำ�ส�ร�นุกรมโคร�ชศึกษ�ครอบคลุมส�ระสำ�คัญด�นศิลปะก�รแสดง
้
ง�นช่�งฝีมือดั้งเดิม วรรณกรรมพื้นบ้�น กีฬ�ภูมิปัญญ�ไทย แนวปฏิบัติท�งสังคม คว�มรู้และ
แนวปฏิบัติเกี่ยวกับธรรมช�ติและจักรว�ล และด้�นภ�ษ� โดยก�รบันทึกเป็นข้อมูลในรูปแบบ

เอกส�ร ข้อเขียนหรือรูปแบบต่�ง ๆ
ื
๒.เพ่อประเมินผลก�รจัดทำ�ส�ร�นุกรมโคร�ชศึกษ�และนำ�ผลก�รประเมินไปใช ้
เป็นแนวท�งในก�รพัฒน�ก�รจัดทำ�ส�ร�นุกรมในครั้งต่อไป


ขอบเขตของส�ร�นุกรมโคร�ชศึกษ� :
ขอบเขตเนื้อห�
ก�รจัดทำ�ส�ร�นุกรม มีขอบเขตของก�รจัดทำ�ครอบคลุมเนื้อห�ท�งด้�นศิลปะและ
วัฒนธรรม สอดคล้องกับลักษณะหรือส�ระสำ�คัญที่ปร�กฏต�มพระร�ชบัญญัติก�รส่งเสริม
และรักษ�มรดกภูมิปัญญ�ท�งวัฒนธรรมพ.ศ. ๒๕๕๙ ดังนี้
๑.ศิลปะก�รแสดง ครอบคลุมส�ระสำ�คัญเกี่ยวกับดนตรี เพลงร้อง น�ฏศิลป์และ
ก�รละคร

๒.ง�นช่�งฝีมือดั้งเดิม ครอบคลุมเนื้อห�ส�ระสำ�คัญเกี่ยวกับผ้�และผลิตภัณฑ์จ�ก
ผ้� เครื่องจักส�น เครื่องรัก เครื่องปั้นดินเผ� เครื่องโลหะ เครื่องไม้ เครื่องหนัง เครื่องประดับ
ง�นศิลปกรรมพื้นบ้�น ผลิตภัณฑ์อย่�งอื่น
๓.วรรณกรรมพื้นบ้�น ครอบคลุมส�ระสำ�คัญเกี่ยวกับนิท�นพื้นบ้�น ตำ�น�นพื้นบ้�น
บทสวดหรือบทกล่�วในพิธีกรรม บทร้องพื้นบ้�น สำ�นวน สุภ�ษิต ปริศน�คำ�ท�ย ตำ�ร�
๔.ภูมิปัญญ�ไทย ครอบคลุมส�ระสำ�คัญเกี่ยวกับก�รละเล่นพื้นบ้�น หรือกีฬ�พื้นบ้�น
ศิลปะก�รต่อสู้ป้องกันตัว
๕.แนวปฏิบัติท�งสังคม พิธีกรรมและง�นเทศก�ลครอบคลุมส�ระสำ�คัญเกี่ยวกับ
ม�รย�ท ธรรมเนียมประเพณี ประเพณีเกี่ยวกับศ�สน� ประเพณีเกี่ยวกับเทศก�ล ประเพณี

เกี่ยวกับวงจรชีวิต ประเพณีเกี่ยวกับก�รทำ�ม�ห�กิน
๖.คว�มรู้และแนวปฏิบัติเกี่ยวกับธรรมช�ติและจักรว�ล ครอบคลุมส�ระสำ�คัญ
เกี่ยวกับอ�ห�รและโภชน�ก�ร ก�รแพทย์แผนไทยและก�รแพทย์พื้นบ้�น โหร�ศ�สตร์และ
ด�ร�ศ�สตร์ ก�รจัดก�รทรัพย�กรธรรมช�ติ ชัยภูมิและก�รตั้งถิ่นฐ�น


15 ฎ

สารานุกรมโคราชศึกษา ๓
Encyclopedia of Korat Study 3



๗. ภ�ษ� ครอบคลุมส�ระสำ�คัญเกี่ยวกับภ�ษ�ไทย ภ�ษ�ท้องถิ่น ภ�ษ�สัญลักษณ์
ขอบเขตพื้นที่เป้�หม�ย
ขอบเขตพื้นที่เป้�หม�ย ครอบคลุมพื้นที่เป้�หม�ย ๓๒ อำ�เภอของจังหวัดนครร�ชสีม�
อันเป็นพื้นที่ของโคร�ชศึกษ� (Korat Study) ที่มีลักษณะคว�มเป็นโคร�ชซึ่งมีเอกลักษณ์ท�งด้�น

วัฒนธรรมครอบคลุมศิลปะก�รแสดง ง�นช่�งฝีมือดั้งเดิม วรรณกรรมพื้นบ้�น กีฬ�ภูมิปัญญ�ไทย
แนวปฏิบัติท�งสังคม คว�มรู้และแนวปฏิบัติเกี่ยวกับธรรมช�ติและจักรว�ล และด้�นภ�ษ�


ขั้นตอนก�รจัดทำ�หรือดำ�เนินก�ร
๑. ก�รว�งแผนก�รจัดทำ�
๑.๑.ก�รกำ�หนดคุณสมบัติผู้ทรงคุณวุฒิ
ี
๑.๒.ก�รกำ�หนดองค์ประกอบของคณะกรรมก�รประกอบด้วยท่ปรึกษ�ประธ�น
กรรมก�ร คณบดีหรือผู้แทนทุกคณะเป็นกรรมก�ร กรรมก�รผู้ทรงคุณวุฒิ กรรมก�รและ
เลข�นุก�ร ทั้งนี้ต้องกำ�หนดผู้รับผิดชอบทำ�หน้�ที่ประธ�นกรรมก�รอย่�งชัดเจน
๑.๓.ก�รจัดทำ�กำ�หนดก�ร ปฏิทินก�รปฏิบัติง�น หรือ Grant Chart
๑.๔.กำ�หนดองค์ประกอบของบทคว�มอันเป็นส่วนของส�ร�นุกรม เช่น ส่วนสำ�คัญ

ส่วนส�ระและ ส่วนสรุป
๒. ก�รดำ�เนินก�รจัดทำ�
๒.๑.แต่งตั้งคณะกรรมก�รหรือคณะทำ�ง�น
๒.๒.ก�รประชุมคณะกรรมก�ร ก�รมอบหม�ยง�น
๒.๓.ก�รดำ�เนินก�รต�มกรอบส�ระของเนื้อห�ที่กำ�หนดร่วมกัน
๒.๔.สรุปผลนำ�เสนออธิก�รบดี พร้อมก�รจัดทำ�ต้นฉบับสมบูรณ์ประกอบด้วย
ก�รออกแบบปกและภ�พประกอบ ก�รเขียนปร�รภ ก�รเขียนคำ�นำ� เขียนคำ�ชี้แจงในก�รจัดทำ�ส�รบัญ
๒.๕.ส่งต้นฉบับสมบูรณ์เข้�โรงพิมพ์จัดพิมพ์เผยแพร่
๓.ก�รตรวจสอบประเมินคว�มถูกต้อง

๓.๑. ตรวจสอบก�รทำ� Art Work และพิสูจน์อักษร
๓.๒. ก�รประเมินผลก�รจัดทำ�ส�ร�นุกรมโคร�ชศึกษ�โดยภ�พรวม
๔.ก�รจัดพิมพ์และก�รนำ�ผลก�รตรวจสอบประเมินม�พัฒน�ก�รจัดทำ�ส�ร�นุกรม
โคร�ชศึกษ�ฉบับต่อไป


ฏ 16

สารานุกรมโคราชศึกษา ๓
Encyclopedia of Korat Study 3



ส�รบัญ



คำ�นิยม ๑ ................................................................................................................ก
คำ�นิยม ๒ ................................................................................................................ค
คำ�ปร�รภ .................................................................................................................จ
คำ�นำ� .......................................................................................................................ช
คำ�ชี้แจงวิธีก�รจัดทำ� ...............................................................................................ฌ
ก�รสร้�งอนุส�วรีย์ท่�นท้�วสุรน�รี ………….………………….…....................................๑
ถนนมิตรภ�พ …………………………………………………………..........................................๘
ในหลวงรัชก�ลที่ ๙ เสด็จโคร�ชครั้งแรก …….…….…………………………...................๑๘

ช�วบน …………………………….……………..................................................................๓๙
เมืองเสม� …………..................................................................................................๔๖
บ้�นโนนวัด : แหล่งโบร�ณคดี ๔,๐๐๐ ปี …………….…………………….…......……......๖๐
ลำ�ตะคอง …………..….…………………….....................................................................๗๖
ดัชนีค้นเรื่อง ชื่อผู้เขียนบทคว�ม ในส�ร�นุกรมโคร�ชศึกษ� ………........................๙๔
คำ�สั่งมห�วิทย�ลัยวงษ์ชวลิตกุล..............................................................................๙๖


























17

สารานุกรมโคราชศึกษา ๓
Encyclopedia of Korat Study 3
































































18

สารานุกรมโคราชศึกษา ๓
Encyclopedia of Korat Study 3



ก�รสร้�งอนุส�วรีย์ท่�นท้�วสุรน�รี

อ�จ�รย์นิตย� นิยมไร่ อ�จ�รย์อุษ� ไขขุนทด
E-mail : [email protected]
E-mail : [email protected]



บทนำ�

อนุส�วรีย์เป็นสิ่งที่ถูกสร้�งไว้โดยมีคว�มมุ่งหม�ยเพื่อเป็นที่รำ�ลึกประวัติศ�สตร์
หรือกล่�วอีกนัยหนึ่งว่� ประวัติศ�สตร์จะฝ�กเรื่องร�วไว้ที่อนุส�วรีย์ ในก�รสร้�งอนุส�วรีย์
มักเป็นรูปปั้นบุคคลหรือวัตถุใดเพื่อเป็นสัญลักษณ์ให้ผู้พบเห็นได้น้อมนำ�ให้ระลึกถึงวีรกรรม
คุณง�มคว�มดีของบุคคลที่ได้ประกอบกรณียกิจที่เป็นคุณประโยชน์อันยิ่งใหญ่ไว้แก่ช�ติบ้�นเมือง
เฉกเช่นเดียวกับอนุส�วรีย์ท้�วสุรน�รีได้ถูกสร้�งขึ้นเพื่อเป็นศูนย์รวมคว�มศรัทธ�พลังใจของ
ช�วนครร�ชสีม� และประช�ชนทั่วไป โดยเฉพ�ะตำ�น�นคว�มกล้�ห�ญและวีรกรรมของ
้
ท้�วสุรน�รี หรือย่�โมที่เล่�ข�นสืบต่อกันม� เป็นสิ่งที่ช่วยยำ�เตือนให้อนุชนรุ่นหลังได้ตระหนัก
และมีคว�มภ�คภูมิใจในคว�มเป็นลูกหล�นย่�โม วีรสตรีแห่งนครร�ชสีม� กว่�ที่อนุส�วรีย์
ท้�วสุรน�รีจะได้ตั้งตระหง่�นอยู่เบื้องหน้�ประตูชุมพลในปัจจุบันนี้ ปร�กฏข้อมูลของ
ก�รก่อสร้�งอนุส�วรีย์ท้�วสุรน�รี ซึ่งจะได้นำ�เสนอในหัวข้อต่อไปนี้


ก�รสร้�งอนุส�วรีย์ครั้งแรกที่วัดศ�ล�ลอย
คุณหญิงโมเป็นยอดวีรสตรีไทยที่ได้รับก�รยกย่องสรรเสริญจ�กปวงชนช�วไทย
ทั้งประเทศ เนื่องจ�กได้ประกอบก�รอันเป็นคุณประโยชน์แก่ประเทศช�ติบ้�นเมือง
และประช�ชนช�วไทย โดยได้รวบรวมและนำ�ประช�ชนช�ย หญิง ในก�รต่อสู้กับกองทัพ
ของเจ้�อนุวงศ์ผู้ครองนครเวียงจันทน์ที่ยกเข้�ม�ตีเมืองนครร�ชสีม� เมื่อปี พ.ศ. ๒๓๖๙
ด้วยคว�มกล้�ห�ญเด็ดเดี่ยวและเสียสละอย่�งยอดเยี่ยม จนมีชัยชนะแก่ร�ชศัตรู
ส�ม�รถกอบกู้คว�มเป็นไทยให้แก่ช�วจังหวัดนครร�ชสีม� และยังเป็นเหตุให้กองทัพ
ี
ี
้
้
ั
ประเทศล�วระงับก�รยกเข้�ไปตีกรุงเทพมห�นครในครั้งนั้นลงได้ วรกรรมในครงนทร�บถง ึ
ใต้ฝ่�ละอองธุลีพระบ�ท พระบ�ทสมเด็จพระนั่งเกล้�เจ้�อยู่หัว รัชก�ลที่ ๓ จึงได้ทรง
พระกรุณ�โปรดเกล้�ฯ สถ�ปน�คุณหญิงโมให้ดำ�รงฐ�นันดรศักดิ์เป็น “ท้�วสุรน�รี” และได้
พระร�ชท�นเครื่องยศทองคำ�เป็นบำ�เหน็จ และได้ทรงพระกรุณ�โปรดเกล้�ให้พระสุริยเดช
วิเศษฤทธิ์ทิศวิชัย ปลัดเมืองนครร�ชสีม�ผู้เป็นสว�มีท้�วสุรน�รี เป็น “เจ้�พระย�มหิศร�ธิ
บดี” ดังปร�กฏในพงศ�วด�รม�จนทุกวันนี้
1

สารานุกรมโคราชศึกษา ๓
Encyclopedia of Korat Study 3



ุ
ั
ั
ท้�วสุรน�รีได้ถึงแก่อสัญกรรมด้วยโรคชร�เมื่อเดือนห้� ปชวด จตว�ศก จลศกร�ช ๑๒๑๔
ี
ิ
ี
ุ
ิ
(พ.ศ.๒๓๙๖) สรรวมอ�ย ๘๑ ป เจ้�พระย�มหิศร�ธิบดีผู้เป็นส�มีได้ฌ�ปนกิจศพ และสร�ง
้
เจดีย์บรรจุอัฐิไว้ ณ วัดศ�ล�ลอย เพื่อระลึกถึงคุณง�มคว�มดีและเป็นที่สักก�ระแก่ประช�ชน
ช�วไทย ต่อม�เมื่อเจดีย์ชำ�รุดทรุดโทรมลงก็ได้มีก�รสร้�งกู่บรรจุอัฐิท้�วสุรน�รีไว้เป็นที่สักก�ระ
ณ วัดพระน�ร�ยณ์มห�ร�ช
















เจดีย์บรรจุอัฐิย่�โม (เดิม) ณ วัดศ�ล�ลอย เจดีย์บรรจุอัฐิย่�โม (ปัจจุบัน) ณ วัดศ�ล�ลอย


ภ�พประกอบ ๑-๒ : เจดีย์บรรจุอัฐิย่�โมเดิม และปัจจุบัน
แหล่งข้อมูลภ�พ : https://www.facebook.com/korat.in.the.past/ photos/a.
10968988463712251/1245315862203843/?type=3




















2

สารานุกรมโคราชศึกษา ๓
Encyclopedia of Korat Study 3



ก�รบูรณะจ�กวัดพระน�ร�ยณ์มห�ร�ช
ครั้นถึง พ.ศ. ๒๔๗๗ พันเอก พระเริงรุกปัจจ�มิตร (ทอง รักสงบ) ผู้บังคับก�รมณฑล

ทห�รบกที่ ๕ กับพระย�กำ�ธรพ�ยัพทิศ (ดิส อินทรโสพส) ข้�หลวงประจำ�นครร�ชสีม�
พร้อมด้วยข้�ร�ชก�รและประช�ชนช�วนครร�ชสีม�เห็นพ้องกันว่�กู่ที่ประดิษฐ�นอัฐิของ
้
ุ
ี
ท�วสรน�ร ที่พลตรีพระย�สิงหเสนีได้สร้�งไว้ที่วัดพระน�ร�ยณ์มห�ร�ชชำ�รุดทรุดโทรมลง
และอยู่ในบริเวณที่ไม่กว้�งขว�ง ไม่สง่�พอที่จะประกอบพิธีสักก�ระบูช�ให้สมเกียรติคุณ
จึงได้ย้�ยม�สร้�งอนุส�วรีย์ม�ประดิษฐ�นใหม่ที่ประตูชุมพล หล่อรูปประติม�กรรมท้�วสุรน�รี
ื
ุ
ื
้
แต่งก�ยโบร�ณในท่�ยืน มอขว�กมด�บ ปล�ยด�บจรดพน มือซ้�ยท้�วเอวอยู่เหนือแท่น
ี
ุ
ั
้
ู
ภ�ยในแท่นนั้นบรรจุอัฐิธ�ตุของท่�นไว้ ดงปร�กฏอยทกวนน และได้จัดให้มีง�นสักก�ระ
ั
่
ประจำ�ปีในวันที่ ๒๓ มีน�คม เป็นต้นไปเป็นประจำ�ทุกปี





















ภ�พประกอบ ๒ : อนุส�วรีย์ท้�วสุรน�รี (บนฐ�นอนุส�วรีย์เดิม) และประตูชุมพล
ร�วช่วงปี พ.ศ.๒๕๐๐ – ๒๕๐๘.
แหล่งข้อมูลภ�พ : https://mapio.net/pic/p-43828679/




3

สารานุกรมโคราชศึกษา ๓
Encyclopedia of Korat Study 3



ก�รบูรณะแท่นฐ�นอนุส�วรีย์ท้�วสุรน�รี
ครั้น พ.ศ. ๒๕๑๐ อนุส�วรีย์ชำ�รุด ข้�ร�ชก�รและประช�ชนช�วนครร�ชสีม�

มีน�ยสวัสดิ์วงศ์ ปฏิทัศน์ ผู้ว่�ร�ชก�รจังหวังนครร�ชสีม�เป็นประธ�น (คว�มจริงคว�มดำ�ริ
ในก�รสร้�งฐ�นแท่นอนุส�วรีย์ท้�วสุรน�รีได้มีม�ตั้งแต่สมัยน�ยเจริญ ภมรบุตรเป็นผู้ว่�
ร�ชก�รจังหวัดนครร�ชสีม�ก่อนแล้ว แต่ยังห�ข้อสรุปและข�ดงบประม�ณในก�รเสริมสร้�ง
แท่นฐ�นเดิมให้สูงขึ้น) โดยแท่นและฐ�นเป็นหินล้�ง พื้นและบันไดเป็นหินขัด สร้�งเสร็จ
เมื่อวันที่ ๒๗ พฤศจิก�ยน พ.ศ.๒๕๑๐
































ภ�พประกอบ ๓ : อนุส�วรีย์ท้�วสุรน�รี(ย่�โม) บนแท่นฐ�นใหม่ หลังสร้�งเสร็จใหม่ ๆ โคร�ชในอดีต
หลังปี พ.ศ.๒๕๑๐.
แหล่งข้อมูลภ�พ : https://www.facebook.com/korat.in.the.past/photos/a.
1193898007345629/1193898034012293/?type=3&theater






4

สารานุกรมโคราชศึกษา ๓
Encyclopedia of Korat Study 3



ก�รประชุมบูรณะภูมิทัศน์โดยรอบอนุส�วรีย์ พ.ศ.๒๕๕๑
โดย น�ยสุธี ม�กบุญ ผู้ว่�ร�ชก�รจังหวัดนครร�ชสีม� ได้ประชุม (คณะกรรมก�ร)

ดำ�เนินก�รบูรณะอนุส�วรีย์ท้�วสุรน�รี (ย่�โม) เพื่อปรับภูมิทัศน์รอบ ๆ อนุส�วรีย์ คูเมืองและ
้
ห้องนำ�ในพื้นที่ด้�นข้�งพร้อมบูรณะพระบรมร�ช�นุส�วรีย์ ร.๕ ในวันที่ ๑๗ มิถุน�ยน
พ.ศ. ๒๕๕๑ โดยทำ�ก�รปรับพื้นรอบ ๆ ให้เป็นพื้นหินอ่อน ปรับบริเวณรอบ ๆ คูเมืองและ
สวนรักด้�นข้�ง ๆ ให้เชื่อมติดต่อกันโดยไม่มีถนนตัดข้�งรอบ ๆ อนุส�วรีย์ และได้ฤกษ์บวงสรวง
ในวันที่ ๒ กรกฎ�คม พ.ศ.๒๕๕๑
























ภ�พประกอบ ๔ : ภ�พมุมสูงบริเวณล�นอนุส�วรีย์ท้�วสุรน�รี(ย่�โม) ในปี พ.ศ ๒๕๖๐
แหล่งข้อมูลภ�พ : โคร�ชในอดี https://www.facebook.com/korat.in.the.past/photos
/a.968772323191533/1548475425221217/?type=3&theater,
โดยวิระ กองแก้ว
คำ�ขวัญประจำ�จังหวัดนครร�ชสีม�ว่� เมืองหญิงกล้� ผ้�ไหมดี หมี่โคร�ช ปร�ส�ทหิน
ดินด่�นเกวียน ” “หญิงกล้�” ในที่นี้หม�ยถึงท้�วสุรน�รี ที่คนโคร�ชพร้อมใจกันเรียกข�น

่
ี
ี
็
่
ึ
ว� “ย�โม” ผู้สร้�งวีรกรรมกู้ช�ติไว้ในหน้�ประวัติศ�สตร์เมืองโคร�ช เปนวรสตรคนหนงของ
่
ึ
ั
สย�มประเทศ ซงช�วโคร�ช (ประช�ชนจังหวัดนครร�ชสีม�ใช้เรียกข�นตนเอง) มกกล�วว� ่
่
่
เกิดม�เป็นลูกหล�นย่�โม จะเห็นได้ว่�ช�วจังหวัดนครร�ชสีม�ทุกคน รักและเค�รพศรัทธ�
ย่�โมกันม�ก ดูจ�กเมื่อมีเหตุก�รณ์ คว�มคิดเห็นไม่ตรงกันขัดแย้งกันอย่�งรุนแรงหล�ย ๆ ครั้ง
5

สารานุกรมโคราชศึกษา ๓
Encyclopedia of Korat Study 3



เช่นแบ่งกลุ่มแบ่งสีหล�ยๆ จังหวัดมีคว�มรุนแรงทำ�ล�ยสถ�นที่ร�ชก�รกันเป็นจำ�นวนม�ก
แต่คนโคร�ชแม้จะมีคว�มคิดเห็นไม่ตรงกันก็ไม่มีคว�มรุนแรงเกิดขึ้น เพร�ะศูนย์กล�งจังหวัด
ู
้
้
่
นครร�ชสีม�อย่หน�อนุส�วรีย์ท�วสุรน�รีเคยมีคนดำ�ริว�จะม�ทำ�พิธีไม่ดีเพ่อทำ�ล�ยอีกฝ�ย
ื
่
หรือมีก�รนำ�เสนอง�นวิช�ก�รอะไรที่เป็นก�รหมิ่นเกียรติย่�โม ช�วจังหวัดนครร�ชสีม�
ทุกคนพร้อมใจกันส�มัคคี ออกม�ต่อต้�นบุคคลเหล่�นั้น

ั
้
ดงนน อนุส�วรีย์ท้�วสุรน�รีจึงเป็นศูนย์รวมแห่งคว�มรักและส�มัคคีของช�ว
ั
จังหวัดนครร�ชสีม� ท้�วสุรน�รี หรือคุณหญิงโม เกิดเมื่อปีพุทธศักร�ช ๒๓๑๔ ในแผ่นดิน
กรุงธนบุรี เมื่ออ�ยุได้ ๒๕ ปีได้สมรสกับเจ้�พระย�หิศร�ธิบดี (ทองคำ�) ที่ปรึกษ�ร�ชก�รเมือง
นครร�ชสีม� แต่ครั้งยังดำ�รงตำ�แหน่งปลัดเมืองนครร�ชสีม� ซึ่งช�วเมืองเรียกสั้นๆ
ว่�พระย�ปลัด มีนิว�สสถ�นอยู่บริเวณตรงข้�มวัดพระน�ร�ยณ์มห�ร�ช (วัดกล�งนคร)
ั
ุ
ท้�วสุรน�รีถึงแก่อสัญกรรมเมื่อเดือน ๕ ปชวด จตว�ศก จลศกร�ช ๑๒๑๔ พุทธศักร�ช
ี
ั
๒๓๙๕ รวมอ�ยุได้ ๘๑ ปี หลังจ�กกระทำ�พิธีฌ�ปนกิจแล้ว เจ้�คุณส�มีได้สร้�งเจดีย์บรรจุอัฐิไว้
ณ วัดศ�ล�ลอย ต่อม�เจดีย์ชำ�รุดลงจึงได้ย้�ยอัฐิม�บรรจุไว้ที่กู่ที่วัดพระน�ร�ยณ์มห�ร�ช
จนกระทั่งเมื่อท�งก�รและประช�ชนช�วนครร�ชสีม� ได้พร้อมใจกันสร้�งอนุส�วรีย์ของท่�นไว้
ณ หน้�ประตูชุมพล เมื่อพุทธศักร�ช ๒๔๗๗ จึงได้นำ�อัฐิของท้�วสุรน�รีม�ประดิษฐ�น
ในฐ�นอนุส�วรีย์แห่งนี้ ที่หน้�ประตูชุมพล ประตูเมืองเก่�ด้�นทิศตะวันตกของเมืองโคร�ช
หรือเมืองนครร�ชสีม� ทุกวันนี้ยังปร�กฏอนุส�วรีย์ของวีรสตรีท่�นนี้ประดิษฐ�นในอ�ก�รที่
พร้อมจะเข้�ต่อสู้ เพื่อปกป้องคุ้มครองช�วเมืองให้อยู่รอดปลอดภัย
อนุส�วรีย์รูปท้�วสุรน�รีดังกล่�วนี้ สร้�งเป็นรูปปั้นสุภ�พสตรีมีเครื่องแต่งก�ย
อย่�งหญิงมีบรรด�ศักดิ์สมัยรัตนโกสินทร์ตอนต้น คือนุ่งผ้�จีบ ห่มสไบคลุมมีอย่�งน้อย ไว้ผมทรง
ดอกกระทุ่ม ในมือถือด�บ ในลักษณะเตรียมพร้อมที่จะปกปักรักษ�บ้�นเมือง นอกจ�กนี้
่
่
้
เพ่อให้อนุส�วรีย์น้มีคว�มหม�ยในฐ�นะเป็นท่เค�รพสักก�ระรำ�ลึกถึงท�นท�วสุรน�รีอย�ง
ี
ี
ื
แท้จริง ท�งก�รจึงได้เชิญอัฐิของท่�นม�ประดิษฐ�นไว้ ณ ฐ�นของอนุส�วรีย์ด้วย






6

สารานุกรมโคราชศึกษา ๓
Encyclopedia of Korat Study 3



ร�ยก�รอ้�งอิง



ง�นฉลองแห่งชัยชนะท้�วสุรน�รี. (๓ มีน�คม ๒๕๖๑). สืบค้นจ�ก http:// chechad
news. blogspot.com/2018/03/blog-post_96.html
จิตติม� ผลเสวก. (ม.ป.ป.). นายรอบรู้ นักเดินทาง : นครร�ชสีม�. กรุงเทพฯ: ส�รคดี.
ที่ระลึก สร้างฐานแท่น อนุสาวรีย์ ท้าวสุรนารีใหม่ พ.ศ. ๒๕๑๐. (๒๕๑๐.). สืบค้น
จ�ก http://www.finearts.go.th/nltkorat/index.php/หนังสืออิเล็กทรอนิกส์/
book/11.html?page= 1
เนตรนิมิต. (๒๕๓๖). ตำานานอีสาน ๑,๕๐๐ ปี และวีรกรรมทุ่งสัมฤทธิ์ (พิมพ์ครั้งที่ ๒).
นครร�ชสีม� : ชมรมครูสูงอ�ยุและศิษย�นุศิษย์ นครร�ชสีม� (คศน).
ปรีด� ศรีชล�ลัย. (๒๕๒๑). จดหมายเหตุเมืองนครราชสีมา (พิมพ์ครั้งที่ ๒). ใน อนุสรณ์
ในง�นฌ�ปนกิจศพ น�งประจักษ์ศุภอรรถ (เนื่อง อินทรนุชิตร์ ณ ร�ชสีม�)
อินทะกนก ๒๑ มกร�คม. กรุงเทพ ฯ : โรงพิมพ์สุวรรณภูมิ.

พระมงคลรัตนสุธี. (๒๕๖๒, ๒๗ ธันว�คม). ผู้ช่วยเจ้าอาวาสวัดศาลาลอย [บทสัมภาษณ์].
พลเชษฐ์ พันธ์พิทักษ์. (บรรณ�ธิก�ร). (๒๕๖๐, ๙ กรกฎ�คม). “ย่�โมเรืองไกร สุน�รี” สืบ
เท้าความมอร์มูฟ. สืบค้นจ�ก http://moremove.com/mmV1/?p=15725
รังสิม� กุลพัฒน์, จิตรมณี ดีอุดมจันทร์, และม�ริส� หิรัญตียะกุล. (๒๕๖๒, มกร�คม-มิถุน�ยน).
“เมืองนครร�ชสีม�: ก�รศึกษ�เมืองเก่�ผ่�นประวัติศ�สตร์ก�รตั้งถิ่นฐ�นและมรดก
ท�งสถ�ปัตยกรรม,” หน้าจั่ว. ๑๖(๑), ๖๒-๑๐๑.
สำ�นักง�นเทศบ�ลนครนครร�ชสีม�. (๒๕๔๘). บันทึกเจ็ดสิบปีที่โคราช. นครร�ชสีม� :
สำ�นักง�นเทศบ�ลนครนครร�ชสีม�
โสภณ ศุกรินทร์. (ม.ป.ป.). ตำานานเมืองนครราชสีมา. จ�ก http://www.koratmuse

um.com/download/tamnan-korat.pdf











7

สารานุกรมโคราชศึกษา ๓
Encyclopedia of Korat Study 3



ถนนมิตรภ�พ : ถนนเชื่อมโยงคว�มเป็นมิตรไมตรีระหว่�งไทยและสหรัฐอเมริก�

รองศ�สตร�จ�รย์ ดร.จำ�เริญรัตน์ จิตต์จิรจรรย์
E-mail : [email protected]


บทนำ�

ก�รสร้�งและพัฒน�คว�มผูกพันกันและกันเป็นกิจกรรมท�งสังคมของมนุษย์
่
่
้
็
รวมทั้งสรรพสัตว์ต่�ง ๆ ดวย โดยเฉพ�ะคว�มผูกพันระหว่�งมนุษย์กับมนุษย์ ไมว�จะเปน
ื
ั
ู
คว�มผกพนท�งเครอญ�ต คว�มผูกพันกันในระดับท้องถิ่น ระดับภูมิภ�คหรือแม้แต่ระดับ
ิ
ประเทศ แม้ว่�จะมีเชื้อช�ติ ช�ติพันธุ์ ศ�สน� คว�มเชื่อ คว�มศรัทธ� หรือมีถิ่นพำ�นักอยู่
ในภูมิภ�คใด ๆ ของโลกก็ต�มก็ส�ม�รถสร้�งคว�มผูกพันกันได้ คว�มผูกพันกันและกัน
นอกจ�กจะเป็นคว�มผูกพันเป็นเครือญ�ติดังกล่�วแล้ว ยังมีคว�มผูกพันที่กล�ยม�เป็น
คว�มคุ้นเคยก่อให้เกิดคว�มรักใคร่นับถือกันและกัน มีคว�มเอื้อเฟื้อเผื่อแผ่กันและกัน กจะเรยก
ี
็
คว�มผูกพันนี้ว่�คว�มเป็นกัลย�ณมิตร หรือมีคว�มเป็นเพื่อนที่รักใคร่สนิทสนมกัน เพร�ะได้
้
สร้�งคว�มคุ้นเคย สร้�งคว�มเป็นมิตร หรือคว�มเป็นมิตรภ�พ มีคว�มไว้ว�งใจกันและกัน มีนำ�ใจ
เอื้อเฟื้อเสมือนเพื่อนรัก คว�มรักใคร่ ประนีประนอมฐ�นเพื่อนรัก มีคว�มเป็นมิตรจิตมิตรใจ
คือคว�มถ้อยทีถ้อยอ�ศัยกันและกัน ปัจจัยที่จะเกื้อกูลหรือสร้�งคว�มเป็นมิตรภ�พ
มีหล�กหล�ยส่งหล�ยอย�งท่คนซ่งเป็นมิตรต่อกันก็จะเอ้อเฟ้อเผ่อแผ่ช่วยเหลือกันและกันได้
ึ
ี
ื
ื
ื
่
ิ
ดังเช่นประเทศสหรัฐอเมริก�และประเทศไทย ที่มีคว�มเป็นมิตรไมตรีกันและกันม�ช้�น�น
ก�รเริ่มต้นสร้�งสัมพันธ์มิตรภ�พระหว่�งไทยสหรัฐอเมริก�
รัชสมัยของพระบ�ทสมเด็จพระนั่งเกล้�เจ้�อยู่หัว ซึ่งเป็นพระมห�กษัตริย์ไทย
รัชก�ลที่ ๓ แห่งร�ชวงศ์จักรี พระองค์ทรงเป็นพระร�ชโอรสพระองค์ใหญ่ในพระบ�ทสมเด็จ
พระพุทธเลิศหล้�นภ�ลัย และเป็นพระองค์แรกที่ประสูติแต่เจ้�จอมม�รด�เรียม ซึ่งต่อม�
ได้รับก�รสถ�ปน�เป็นสมเด็จพระศรีสุล�ลัย พระองค์เสด็จพระร�ชสมภพเมื่อ วันที่ ๓๑ มีน�คม
พุทธศักร�ช ๒๓๓๐ เสด็จขึ้นครองร�ชย์เมื่อวันที่ ๒๑ กรกฎ�คม พ.ศ. ๒๓๖๗ และเสด็จ
สวรรคตเมื่อวันที่ ๒ เมษ�ยน พ.ศ. ๒๓๙๔ สิริพระชนมพรรษ� ๖๔ พรรษ� พระองค์มี
พระร�ชกรณียกิจซึ่งมีคุณูปก�รต่อประเทศช�ติอย่�งม�กม�ย โดยเฉพ�ะก�รเริ่มต้นเชื่อม

คว�มสัมพันธ์ท�งพระร�ชไมตรีกับน�น�อ�รยประเทศน�นัปก�ร
8

สารานุกรมโคราชศึกษา ๓
Encyclopedia of Korat Study 3


























ภ�พประกอบ ๕ : พระบรมฉ�ย�ลักษณ์พระบ�ทสมเด็จพระนั่งเกล้�เจ้�อยู่หัว
แหล่งข้อมูลภ�พ : วิกิพีเดีย ส�ร�นุกรมเสรี

ในรัชสมัยของพระองค์ซึ่งหลังจ�กเสด็จขึ้นครองร�ชย์แล้ว ได้ทรงทำ�สนธิสัญญ�
มิตรไมตรีท�งก�รค้�กับประเทศสหรัฐอเมริก�ในสมัยประธ�น�ธิบดีแอนดรูว์ แจ็คสัน
(Andrew Jackson) ซึ่งเป็นประธ�น�ธิบดีคนที่ ๗ แห่งสหรัฐอเมริก� ซึ่งได้ส่งน�ยเอ็ดมันด์
โรเบิร์ต (Edmund Robert,๑๗๘๔-๑๘๓๖) เป็นทูตคนแรก (First Envoy) ม�ยังประเทศไทย
หรือกรุงรัตนโกสินทร์เพื่อเจริญสัมพันธ์ท�งพระร�ชไมตรี อันเป็นก�รเดินท�งเข้�ม�โดยใช้
เรือรบพีคอก (USS Peacock, A Sloop-of- War) ซึ่งเป็นประเภทเรือใบขน�ดใหญ่ที่ใช้

ในก�รรบ ก�รเข้�ม�ของทูตเอ็ดมันด์ โรเบิร์ตในครั้งนี้ ได้มีก�รทำ�สนธิสัญญ�พระร�ชไมตรีท�งก�รค้�
(Treaty of Amity and Commerce Between Siam and The United States,1833)
และมักเรียกสนธิสัญญ�นี้ว่�สัญญ�โรเบิร์ต (Robert’s Treaty) โดยเมื่อเดือนกุมภ�พันธ์
พุทธศักร�ช ๒๓๗๖ ได้มีก�รสถ�ปน�คว�มสัมพันธ์ท�งก�รทูตอย่�งเป็นท�งก�รเมื่อวันที่ ๑๘
มีน�คม ๒๓๗๖ ห�กนับเนื่องม�จนถึงปัจจุบันในปีพุทธศักร�ช ๒๕๖๔ ก็เป็นเวล� ๑๘๘ ปี
ศูนย์ข้อมูลเพื่อธุรกิจไทยสหรัฐ (๒๕๖๓) ได้ร�ยง�นว่�ประเทศไทยและประเทศ
สหรัฐอเมริก� ได้สร้�งคว�มเป็นมิตรกันและกันม�อย่�งย�วน�นที่สุดในทวีปเอเชีย
้
ี
โดยประเทศสหรัฐอเมริก�ได้ลงน�มสนธิสัญญ�ไมตรีเก่ยวกับก�รค�กับประเทศไทยในยุคของ
ประธ�น�ธิบดีแอนดรู แจ็คสัน (Andrew Jackson) เป็นประธ�น�ธิบดีสหรัฐอเมริก�ลำ�ดับที่ ๗

9

สารานุกรมโคราชศึกษา ๓
Encyclopedia of Korat Study 3



ดังกล่�วซึ่งเกิดเมื่อ ๑๕ มีน�คม ๒๓๑๐ และอสัญกรรมเมื่อวันที่ ๘ มิถุน�ยน ๒๓๘๘ ซึ่งอยู่
ในรัชสมัยของพระบ�ทสมเด็จพระนั่งเกล้�เจ้�อยู่หัว รัชก�ลที่ ๓ แห่งร�ชวงศ์จักรี
ก�รลงน�มครั้งนี้เป็นก�รลงน�มเพื่อที่จะสร้�งสันติภ�พอันถ�วรต่อกันตลอดไป



























ภ�พประกอบ ๖ : ภ�พประธ�น�ธิบดีแอนดรูว์ แจ็คสัน ประธ�น�ธิบดีคนที่ ๗ แห่งสหรัฐอเมริก�
แหล่งข้อมูลภ�พ : วิกิพีเดีย ส�ร�นุกรมเสรี
ก�รม�เจริญพระร�ชไมตรีของเอ็ดมันด์ โรเบิร์ต ซึ่งเป็นก�รเดินท�งม�เป็น

ครั้งแรก ซึ่งหอมรดกไทย (๒๕๖๓) ได้มีก�รบันทึกไว้ว่�ทูตประเทศสหรัฐอเมริก�คือเอ็ดมันด์
โรเบิร์ต พร้อมด้วยคณะจำ�นวน ๑๕ คน ซึ่งท�งฝ่�ยไทยได้ให้ก�รต้อนรับเป็นอย่�งดี โดยได้จัด
ให้พำ�นักที่ตึกรับรองบริเวณหน้�วัดประยูรวงศ�ว�ส กรุงเทพมห�นคร เอ็ดมันด์ โรเบิร์ต ได้ทูลเกล้�
ถว�ยของเช่น กระเช้�เงิน น�ฬิก�พกทองคำ� และแพร และที่สำ�คัญคือพระแสงกระบี่ฝัก
และด้�มทองมีรูปช้�งและนกอินทรีย์ ส่วนเครื่องร�ชบรรณ�ก�รตอบแทนของไทย
เป็นสิ่งของพื้นเมือง ได้แก่ ง�ช้�ง ดีบุก เนื้อไม้กำ�ย�น พริกไทย และฝ�ง เป็นต้น เอ็ดมันด์
โรเบิร์ตได้เป็นทูตทำ�สนธิสัญญ�ไมตรีและพ�ณิชย์ ค.ศ. ๑๘๓๓ หรือตรงกับพุทธศักร�ช
๒๓๗๖ หรือมักจะเรียกกันว่�สนธิสัญญ�โรเบิร์ตดังกล่�ว นับเป็นสนธิสัญญ�ฉบับแรกที่
์
ิ
ั
ั
กรงรตนโกสนทรลงน�มกบสหรฐ และเป็นฉบับแรกที่ประเทศในทวีปเอเชียลงน�มกับสหรัฐ
ุ
ั
โดยได้ลงน�มร่วมกันเมื่อวันท ี่ ๒๐ มีน�คม พุทธศักร�ช ๒๓๗๖ สัญญ�นี้ได้ทำ�ขึ้น เป็น ๔ ภ�ษ�ได้แก่ ไทย อังกฤษ
10

สารานุกรมโคราชศึกษา ๓
Encyclopedia of Korat Study 3



จีน และโปรตุเกสซึ่งนับว่�เป็นสนธิสัญญ�ที่มีคว�มสำ�คัญม�ก



ก�รเข้�ม�สู่ประเทศไทยของสหรัฐอเมริก�และพัฒน�สู่ก�รสร้�งถนนมิตรภ�พ
ห�กนับจ�กวันที่ ๒๐ มีน�คม พุทธศักร�ช ๒๓๗๖ เป็นต้นม�ถึงปัจจุบันพุทธศักร�ช
็
ั
๒๕๖๔ ประเทศไทยและประเทศสหรัฐอเมริก�มีคว�มสัมพันธ์มิตรไมตรีต่อกัน นบเปนเวล�
๑๘๘ ปี ซึ่งได้มีก�รช่วยเหลือเกื้อกูลกันและกัน ไม่ว่�จะเป็นด้�นเศรษฐกิจ สังคม ก�รคมน�คม
ก�รศึกษ� หรือแม้แต่ด้�นก�รทห�ร และจวบกับในช่วงปีพุทธศักร�ช ๒๔๙๓ คณะรัฐมนตรี
ในสมัยของรัฐบ�ล จอมพล ป.พิบูลสงคร�มได้มีก�รอนุมัติให้ก่อสร้�งถนนช่วงจังหวัดสระบุรี
ึ
ำ
่
ี
ั
ั
ผ�นอ�เภอป�กชองถงจงหวดนครร�ชสม� และช่วงจังหวัดนครร�ชสีม�ถึงจังหวัดขอนแก่น
่
จังหวัดอุดรธ�นี และสิ้นสุดที่จังหวัดหนองค�ย โดยตั้งชื่อถนนนี้ว่� ถนนเจนจบทิศ เมอวนท่ ี
่
ั
ื
๑๐ ธันว�คม พุทธศักร�ช ๒๔๙๓ ซึ่งต่อม�ประเทศสหรัฐอเมริก�ก็ได้ให้คว�มช่วยเหลือ
ก�รสร้�งถนนส�ยนี้ โดยเริ่มสร้�งในปีพุทธศักร�ช ๒๔๙๘ ช่วงระยะท�งจ�กจังหวัด
สระบุรี

















ภ�พประกอบ ๗ : เส้นท�งถนนมิตรภ�พเริ่มต้นที่จังหวัดสระบุรี ผ่�นนครร�ชสีม�และสิ้นสุด
ที่หนองค�ย
แหล่งข้อมูลภ�พ : https://www.autodeft.com/deftanswer/what-are-start-and-end-point-
of-4-thailand-main-road


11

สารานุกรมโคราชศึกษา ๓
Encyclopedia of Korat Study 3



คว�มสัมพันธ์ระหว่�งประเทศไทยและประเทศสหรัฐอเมริก�ได้พัฒน�กระชับ
คว�มสัมพันธ์ม�กยิ่งขึ้น โดยเฉพ�ะเมื่อเกิดสงคร�มเวียดน�มซึ่งมักเรียกกันว่�สงคร�มอินโดจีน
ั
่
ึ
้
ิ
่
ี
ครงทสอง ส่วนในเวียดน�มมักเรียกว่�สงคร�มต่อต้�นอเมริก�หรือสงคร�มอเมริก� ซงเกด
จ�กคว�มขัดแย้งระหว่�งเวียดน�ม ล�ว และกัมพูช� เริ่มตั้งแต่ ๑ พฤศจิก�ยน พุทธศักร�ช
๒๔๙๘ จนกระทั่งกรุงไซ่งอนถูดยึดเมื่อวันที่ ๓๐ เมษ�ยน พุทธศักร�ช ๒๕๑๘ สงคร�มครั้งนี้
ึ
้
เกิดจ�กก�รต่อด�นลัทธิคอมมิวนิสต์โดยมีประเทศเวียดน�มเหนือซ่งได้รับก�รสนับสนุนจ�ก
ประเทศสหภ�พโซเวียต ประเทศจีนและประเทศที่ปกครองด้วยลัทธิคอมมิวนิสต์อื่น ๆ
ส่วนประเทศเวียดน�มใต้ได้รับก�รสนับสนุนจ�กประเทศสหรัฐอเมริก� เก�หลีใต้ ฟิลิปปินส์
ออสเตรเลีย ไทย และประเทศพันธมิตรที่ต่อต้�นลัทธิคอมมิวนิสต์อื่น ๆ สงคร�มสิ้นสุดลงเมื่อ
กรุงไซ่งอน ถูกยึดเมื่อวันที่ ๓๐ เมษ�ยน พุทธศักร�ช ๒๕๑๘ ดังกล่�ว ซึ่งกินเวล� ๑๙ ปี
เพื่อพัฒน�สร้�งคว�มสัมพันธ์ต่อกันและกันในช่วงสงคร�มเวียดน�มอย่�งกระชับ
ิ
่
ม�กยงขน ประเทศไทยและสหรัฐอเมริก�เมื่อเป็นพันธมิตรต่อกัน รวมทั้งประเทศพันธมิตร
ึ
้
่
ื
อน ๆ โดยเฉพ�ะประเทศสหรัฐอเมริก� ซึ่งวิกิพีเดีย ส�ร�นุกรมเสรี (๒๕๖๓ ง) ไดร�ยง�น
้
้
ั
่
ว�ประเทศสหรัฐอเมริก�ได้รับอนุญ�ตจ�กรัฐบ�ลไทยให้เข�ม�ต้งฐ�นทัพในประเทศไทย
ระหว่�งพุทธศักร�ช ๒๕๐๔-๒๕๑๘ ในช่วงสงคร�มเวียดน�มเพื่อใช้เป็นฐ�นปฏิบัติก�ร
ส่งเครื่องบินไปทิ้งระเบิดที่ประเทศเวียดน�มเหนือ โดยใช้จำ�นวนทห�รอ�ก�ศสูงสุดเมื่อปี
พุทธศักร�ช ๒๕๑๒ จำ�นวน ๓๓,๕๐๐ น�ย และใช้เครื่องบินรบประม�ณ ๖๐๐ เครื่อง
โดยมีฐ�นทัพอ�ก�ศสหรัฐอเมริก�จำ�นวน ๗ ฐ�นได้แก่ ฐ�นทัพอ�ก�ศดอนเมือง
ฐ�นทัพอ�ก�ศโคร�ช ฐ�นทัพอ�ก�ศอุดร ฐ�นทัพอ�ก�ศอุบล ฐ�นทัพอ�ก�ศนครพนม
ี
ุ
ี
ั
ั
ั
ฐ�นทพอ�ก�ศต�คล จังหวัดนครสวรรค์ และฐ�นทัพอ�ก�ศอู่ตะเภ� จงหวดชลบร และใน
่
ชวงปล�ยสงคร�มเวียดน�ม ประม�ณเดือนพฤษภ�คม พุทธศักร�ช ๒๕๑๘ กรุงไซ่งอน
ของเวียดน�มใต้ถูกยึดแล้ว ประเทศสหรัฐอเมริก�จึงประก�ศถอนทห�รจำ�นวน ๒๘,๐๐๐ น�ย
และอ�ก�ศย�น ๓๐๐ เครื่องออกจ�กประเทศไทย
เมื่อวันที่ ๒๐ กุมภ�พันธ์ พุทธศักร�ช ๒๕๐๐ ซึ่งเป็นวันที่มีคว�มสำ�คัญ
่
ึ
เพร�ะว�ประไทยและประเทศสหรัฐอเมริก�ได้แสดงคว�มเป็นกัลย�ณมิตรสนิทสนมกันม�กข้น
จึงได้ช่วยเหลือประเทศไทยสร้�งถนนส�ยหนึ่งขึ้นม�และได้รับก�รขน�นน�มถนนส�ยนี้
ใหม่ว่� ถนนมิตรภ�พ โดยมีจอมพล ป.พิบูลสงคร�ม น�ยกรัฐมนตรี ได้รับมอบถนนมิตรภ�พ
เมื่อวันที่ ๒๐ กุมภ�พันธ์ พุทธศักร�ช ๒๕๐๐

12

สารานุกรมโคราชศึกษา ๓
Encyclopedia of Korat Study 3
























ภ�พประกอบ ๘ : จอมพล ป. พิบูลสงคร�ม น�ยกรัฐมนตรี จับมือเอกอัครร�ชทูตอเมริกันประจำ�
ประเทศไทยขณะทำ�พิธีรับมอบถนนมิตรภ�พ วันพุธที่ ๒๐ กุมภ�พันธ์ พ.ศ.๒๕๐๐
แหล่งข้อมูลภ�พ : Matichon Online https://www.matichon.co.th/region/news 849769
วันที่ 28 ธันว�คม 2562


ต่อม�ได้สร้�งช่วงต่อจ�กนครร�ชสีม�จนถึงหนองค�ยในปีพุทธศักร�ช ๒๕๐๔
เป็นระยะท�ง ๓๖๐ กิโลเมตร ถนนส�ยที่สร้�งช่วงต่อกันไปนี้ รัฐบ�ลไทยได้รับคว�มช่วยเหลือจ�ก
ประเทศสหรัฐอเมริก�อีกเช่นกัน โดยเฉพ�ะจ�กองค์ก�รบริห�รวิเทศกิจแห่งสหรัฐอเมริก�
(United States Operation Mission หรือที่เรียกย่อว่� USOM) พร้อมทั้งได้จ้�งผู้เชี่ยวช�ญ
ช�วอเมริกันม�ช่วยให้คำ�แนะนำ�ในก�รออกแบบก่อสร้�ง ถนนมิตรภ�พที่มุ่งหน้�ไปยังจังหวัด
นครร�ชสีม�และภ�คตะวันออกเฉียงเหนือจึงเป็นท�งหลวงแผ่นดินหม�ยเลข ๒ เป็นถนน
่
่
้
ิ
ิ
่
ู
ส�ยประธ�นส�ยเดียวที่ไม่ได้มีจุดเริ่มต้นจ�กกรุงเทพมห�นคร แตเรมตนกโลเมตร ๐ อยท ่ ี
อำ�เภอเมืองจังหวัดสระบุรี เป็นถนนที่ได้รับเงินทุนสนับสนุนในก�รสร้�งจ�กสหรัฐอเมริก�
ซึ่งในสมัยจอมพล ป.พิบูลสงคร�ม จึงได้มีก�รตั้งชื่อว่� “ถนนมิตรภ�พ” เพื่อแสดง
คว�มสัมพันธ์ที่ดีต่อกันดังกล่�ว ถนนส�ยนี้เริ่มต้นจ�กก�รแยกออกจ�กถนนพหลโยธิน กิโลเมตร
้
ุ
่
ู
่
ั
่
ท ๑๐๖+๖๑๕ หรือตรงสะพ�นข้�มแยกตรงอำ�เภอเมืองสระบุรี เลี้ยวขว� มงหน�สจงหวด
ั
ี
นครร�ชสีม� ก่อนจะเบี่ยงชึ้นท�งเหนือสู่จังหวัดขอนแก่น อุดรธ�นี และไปสิ้นสุดที่
อำ�เภอเมือง จังหวัดหนองค�ย รวมระยะท�งได้ ๕๐๙ กิโลเมตร และนับเป็นท�งหลวง
ส�ยเอเชียส�ย ๑๒ ถนนส�ยที่สร้�งต่อจ�กเดิมนี้ ได้เริ่มเปิดใช้เมื่อ ๒๘ มกร�คม พุทธศักร�ช
๒๕๐๘ โดยมีจอมพลถนอม กิตติขจร น�ยกรัฐมนตรีเป็นประธ�นในพิธีเปิด
13

สารานุกรมโคราชศึกษา ๓
Encyclopedia of Korat Study 3
























ภ�พประกอบ ๙ : จอมพลถนอม กิตติขจร น�ยกรัฐมนตรี ตัดริบบิ้นเปิดท�งหลวง
ส�ยโคร�ช - หนองค�ย
แหล่งข้อมูลภ�พ : Matichon Online https://www.matichon.co.th/
region/news 849769 วันที่ 28 ธันว�คม 2562

ถนนมิตรภ�พซึ่งในอดีตนั้นมีก�รนับเริ่มต้นกิโลเมตร ๐ ที่เดียวกันกับถนนพหลโยธิน
ตรงจุดอนุส�วรีย์ชัยสมรภูมิ ซึ่งถ้�ห�กนับดังนั้น จะมีระยะท�งตั้งแต่เริ่มต้นถึงหนองค�ยรวม
๖๑๕ แต่เพื่อป้องกันก�รสับสน รัฐบ�ลจึงได้เปลี่ยนม�นับกิโลเมตร ๐ ที่จังหวัดสระบุรีในภ�ยหลัง
ปัจจุบันถนนมิตรภ�พ ได้มีก�รเชื่อมโยงเป็นถนนเครือข่�ยท�งหลวงแห่งเอเชีย
ประเภทส�ยประธ�น โดยถือเป็นท�งหลวงเอเชียส�ย ๑๒ หรือเป็น Asian Highway 12
ซึ่งเร�มักจะเห็นป้�ยสีฟ้� มีตร�ครุฑ เขียนว่� AH 12 ซึ่งวิกิพีเดีย ส�ร�นุกรมเสรี (๒๕๖๓ ค)

ร�ยง�นว่�ถนนส�ย AH 12 มีระยะท�งรวม ๑,๑๙๕ กิโลเมตร เริ่มต้นจ�กท�งหลวงเอเชีย
ส�ย ๓ ในบ้�นน�เตย ประเทศล�ว ผ่�นเมืองไช หลวงพระบ�ง วังเวียง เวียงจันทน์ หนองค�ย
อุดรธ�นี ขอนแก่น นครร�ชสีม� และสระบุรี สิ้นสุดที่ท�งหลวงหม�ยเลข ๑ ในเทศบ�ล
ตำ�บลหินกอง อำ�เภอหนองแค จังหวัดสระบุรี และถนนมิตรภ�พซึ่งถือว่�เป็นถนนเครือข่�ย
ี
ำ
ท�งหลวงเอเชยส�ย ๑๒ ในประเทศไทยเริ่มต้นที่ท�งแยกต่�งระดับหินกอง ต�บลโคกแย ้
อำ�เภอหนองแค จังหวัดสระบุรี ซึ่งเป็นส่วนหนึ่งของท�งหลวงหม�ยเลข ๑ ห�กเดินท�ง หรือ
ขับรถไปต�มท�งหลวงหม�ยเลข ๑ หรือถนนพหลโยธินถึงท�งแยกต่�งระดับมิตรภ�พ
หรือแยกป�กเพรียว ตำ�บลป�กเพรียว อำ�เภอเมือง จังหวัดสระบุรีแยกขว�ไปต�มท�งหลวง



14

สารานุกรมโคราชศึกษา ๓
Encyclopedia of Korat Study 3



แผ่นดินหม�ยเลข ๒ ซึ่งก็คือถนนมิตรภ�พ ผ่�นจังหวัดนครร�ชสีม� ขอนแก่น อุดรธ�นี
สิ้นสุดที่สะพ�นมิตรภ�พไทย-ล�ว อำ�เภอเมือง จังหวัดหนองค�ย ระยะท�ง ๕๒๐ กิโลเมตร
นั่นเอง





















ภ�พประกอบ ๑๐ : ถนนมิตรภ�พ ในอดีตเมื่อเป็นถนนแบบ ๒ ช่องจร�จร ช่วงอำ�เภอป�กช่อง
จังหวัดนครร�ชสีม�
แหล่งข้อมูลภ�พ : Wikipedia, the Free Encyclopediacom/
search?q=ถนนมิตรภ�พ&rlz=1C5CHFA_en TH898TH899&o
q=ถนนมิตรภ�พ&aqs=chrome





















ภ�พประกอบ ๑๑ : ซุ้มจ�รึกถนนมิตรภ�พ
แหล่งข้อมูลภ�พ : https://pantip.com/topic/31183646
15

สารานุกรมโคราชศึกษา ๓
Encyclopedia of Korat Study 3



ถนนมิตรภ�พเดิมเป็นถนนสองช่องจร�จร รถวิ่งสวนกัน และนับเป็นถนนที่ดีที่สุด
้
้
ในสมัยนั้น ถึงขั้นได้รับก�รกล่�วข�นกันว่� เมื่อนำ�นำ�ใส่แก้วและว�งใส่ไปในรถ เมื่อรถวิ่ง นำ�ใน
แก้วจะไม่หก ซึ่งแสดงให้เห็นว่�ถนนมิตรภ�พ มีคว�มเรียบที่สุด เพร�ะเป็นถนนที่ร�ดด้วย
ย�งแอสฟอลต์ (asphalt) แต่ปัจจุบันได้รับก�รสร้�ง พัฒน�เป็นถนนแบบ ๔-๑๐ ช่องจร�จร

โดยได้เริ่มมีก�รขย�ยเป็นถนนแบบ ๔-๑๐ ช่องจร�จร ในสมัยรัฐบ�ลพลเอก ช�ติช�ย ชุณหะวัณ
ี
ี
ื
ุ
ซ่งนับว�เป็นถนนส�ยสำ�คัญท่เอ้อต่อก�รคมน�คมของประช�ชนท่เดินท�งจ�กกรงเทพมห�นคร
ึ
่
สู่ภ�คตะวันออกเฉียงเหนือเป็นถนนที่เกิดจ�กคว�มร่วมมือที่แสดงถึงคว�มเป็นมิตรไมตรี
ต่อกันระหว่�งประเทศไทยและประเทศสหรัฐอเมริก�
ก�รสร้�งถนนมิตรภ�พเป็นก�รสร้�งถ�วรวัตถุ แม้ว่�จะเป็นก�รสร้�งที่ย�ก
ิ
่
แต่ก็เสร็จส้นลงได้ด้วยแรงวิริยะอุตส�หะของมวลมนุษย์อันเกิดจ�กคว�มร่วมมือกันระหว�ง
ประเทศไทย และประเทศสหรัฐอเมริก�ซึ่งให้คว�มช่วยเหลือ ทำ�ให้ก�รเดินท�ง ก�รคมน�คม
ระหว่�งกรุงเทพมห�นคร จังหวัดนครร�ชสีม� และจังหวัดต่�ง ๆ ในภ�คตะวันออกเฉียงเหนือ
มีคว�มสะดวกและรวดเร็วม�กยิ่งขึ้น ก�รสร้�งถนนมิตรภ�พ จึงถือว่�เป็นก�รสร้�งถนนเชื่อมโยง
ื
คว�มเป็นมิตรไมตรีระหว่�งไทยและสหรัฐอเมริก�อันเกิดจ�กก�รสร้�งสัมพันธไมตรี หรอ
สร้�งสัมพันธมิตรที่ดีต่อกันอย่�งแน่นแฟ้น แต่ก�รสร้�งคว�มเป็นกัลย�ณมิตรหรือคว�มเป็น

มิตรภ�พต่อกันอย่�งแท้จริง ย่อมจะย�กยิ่งกว่� และห�กสร้�งได้ย่อมจะคงทนถ�วร อยู่อย่�ง
ยั่งยืนน�น ตลอดก�ล ตลอดไป

























16

สารานุกรมโคราชศึกษา ๓
Encyclopedia of Korat Study 3



ร�ยก�รอ้�งอิง
ศูนย์ข้อมูลเพื่อธุรกิจไทยในสหรัฐ (Thai Business Information Center in USA) (๒๕๖๓).

คว�มสัมพันธ์ไทยสหรัฐ. สืบค้นจ�ก www.thaibicusa.com
วิกิพีเดีย ส�ร�นุกรมเสรี. (๒๕๖๓ ก). สนธิสัญญาไมตรีและพาณิชย์ ค.ศ.๑๘๓๓. สืบค้นจ�ก
https://th.wikipedia.org/wiki/
_______. (๒๕๖๓ ข). แอนดรูว์ แจ็คสัน.สืบค้นจ�ก https://th.wikipedia.org/wiki/
_______. (๒๕๖๓ ค).ทางหลวงเอเชียหมายเลข ๑๒. สืบค้นจ�ก https://th.wikipedia.
org/wikiA2_12
_______. (๒๕๖๓ ง). สงครามเวียดนาม. สืบค้นจ�ก https://th.wikipedia.org/wikiA1
หอมรดกไทย. (๒๕๖๓). ความสัมพันธ์ระหว่างไทย-อเมริกา. กรุงเทพ ฯ : หอมรดกไทย
สืบค้นจ�ก http://thaiheritage.net/ เมื่อวันที่ ๑ ธันว�คม ๒๕๖๓
Matichon Online. (๒๕๖๓). ที่ม�ของ “มิตรภ�พ”. สืบค้นจ�https://www.matichon.
co.th/region/news 849769 วันที่ ๒๘ ธันว�คม ๒๕๖๒


































17

สารานุกรมโคราชศึกษา ๓
Encyclopedia of Korat Study 3



ในหลวงรัชก�ลที่ ๙ เสด็จโคร�ชครั้งแรก

รองศ�สตร�จ�รย์ ดร.จำ�เริญรัตน์ จิตต์จิรจรรย์
E-mail : [email protected]


บทนำ�

สถ�บันพระมห�กษัตริย์ หรือระบบก�รปกครองที่มีพระมห�กษัตริย์ (Monarch)
เป็นประมุข ซึ่งร�ชบัณฑิตยสถ�นให้คว�มหม�ยว่�เป็นพระเจ้�แผ่นดินใช้คำ�เต็มว่�พระมห�กษัตริย์
ตรงกับคำ�ภ�ษ�สันสกฤตว่� กฺษตฺริย และตรงกับคำ�ภ�ษ�บ�ลีว่� ขตฺติย หม�ยถึง
ผู้ป้องกันภัย ช�ตินักรบ และบ�งรัฐหรือบ�งประเทศอ�จเรียกพระมห�กษัตริย์หรือพระเจ้�
แผ่นดินว่� พระร�ช�ธิบดี พระจักรพรรดิ์ พระร�ช� เจ้�มห�ชีวิต (ร�ชบัณฑิตยสถ�น,๒๕๕๖ )
ื
ผู้ป้องกันภัยหรือช�ตินักรบที่มีคว�มกล้�ห�ญ เป็นวีรบุรุษ หรือแม้แต่เป็นวีรสตรีที่ช่วยเหลอ
วีรบุรุษ กอบกู้เอกร�ช รวบรวมเผ่�ไทยให้เป็นฝึกแผ่น และได้รับก�รสถ�ปน� ปร�บด�ภิเษก
หรือร�ช�ภิเษกเป็นพระมห�กษัตริย์ เป็นสถ�บันที่สำ�คัญซึ่งอยู่คู่กับสังคมไทย
ตั้งแต่โบร�ณก�ลเป็นต้นม�จวบจนถึงปัจจุบัน ห�กนับจำ�นวนพระมห�กษัตริย์ตั้งแต่
เริ่มอ�ณ�จักรสุโขทัยม�จนถึงสมัยรัตนโกสินทร์หรือปัจจุบันคือสมัยกรุงเทพมห�นคร

ประเทศสย�ม หรือประเทศไทยมีสถ�บันพระมห�กษัตริย์ปกครองบ้�นเมืองจำ�นวน
๘ ร�ชวงศ์ มีจำ�นวนพระมห�กษัตริย์ทั้งสิ้นจำ�นวน ๕๓ พระองค์ โดยแยกเป็นสมัยกรุงสุโขทัย
มี ๑ ร�ชวงศ์ มีจำ�นวนพระมห�กษัตริย์ ๙ พระองค์ สมัยกรุงศรีอยุธย�มี ๕ ร�ชวงศ์ แต่ผลัด
เปลี่ยนกันขึ้นครองร�ชย์เป็นว�ระ เช่น ร�ชวงศ์อู่ทองปกครองกรุงศรีอยุธย�ครั้งที่ ๑ เป็น
เวล� ๒๐ ปี มีสมเด็จพระร�ม�ธิบดีที่ ๑ หรือพระเจ้�อู่ทองเป็นปฐมกษัตริย์ ต่อม�มีร�ชวงศ์
่
สุพรรณภูมิปกครองกรุงศรีอยุธย�มีสมเด็จพระบรมร�ช�ธิร�ชที ๑ หรือพระงั่ว เป็นปฐม
กษัตริย์ปกครองเป็นเวล� ๑๘ ปี ต่อม�ร�ชวงศ์อู่ทองได้ปกครองกรุงศรีอยุธย� เป็นครั้งที่ ๒
มีสมเด็จพระร�เมศวรเป็นพระมห�กษัตริย์ ทรงปกครองเป็นเวล� ๔๑ ปี กรุงศรีอยุธย�
จึงมีร�ชวงศ์ปกครอง ๕ ร�ชวงศ์ แต่ผลัดเปลี่ยนร�ชวงศ์ปกครอง ๗ ครั้ง มีร�ชวงศ์สุดท้�ย
ที่ปกครองกรุงศรีอยุธย�คือร�ชวงศ์บ้�นพลูหลวง รวมมีร�ชวงศ์ปกครอง ๕ ร�ชวงศ์ ปกครอง ๗ ครั้ง
ี
ุ
ี
รวมระยะเวล�ที่ร�ชวงศ์ต่�ง ๆ ปกครองกรงศรอยธย� ๔๑๗ ป มีจำ�นวนพระมห�กษัตริย์
ุ
จำ�นวน ๓๓ พระองค์ ส่วนสมัยกรุงธนบุรี มี ๑ ร�ชวงศ์ มีพระมห�กษัตริย์ จำ�นวน ๑ พระองค์
และสมัยกรุงรัตนโกสินทร์หรือกรุงเทพมห�นคร มี ๑ ร�ชวงศ์ มีจำ�นวนพระมห�กษัตริย์จนถึง
ปัจจุบัน ๑๐ พระองค์
18

สารานุกรมโคราชศึกษา ๓
Encyclopedia of Korat Study 3



แต่ละพระองค์ก็มีคว�มสำ�คัญ มีคุณูปก�รต่อประเทศช�ติไทยของเร�เป็นอเนกอนันต์ สำ�หรับ
บทคว�มนี้จะขอยกพระร�ชกรณียกิจของพระบ�ทสมเด็จพระบรมชนก�ธิเบศร มห�ภมพล
ู
ิ
อดุลยเดชมห�ร�ช บรมน�ถบพตร หรือพระบ�ทสมเด็จพระปรมินทรมห�ภูมิพลอดุลยเดช
ิ
(๕ ธันว�คม ๒๔๗๐-๑๓ ตุล�คม ๒๕๕๙) ซึ่งทรงครองร�ชย์เมื่อวันที่ ๙ มิถุน�ยน ๒๔๘๙
หลังจ�กเสด็จขึ้นครองร�ชย์แล้ว ได้เสด็จพระร�ชดำ�เนินทรงเยี่ยมร�ษฎร ในภ�คตะวันออกเฉียงเหนือ
ระหว่�งวันที่ ๒-๒๐ พฤศจิก�ยน พุทธศักร�ช ๒๔๙๘ โดยเฉพ�ะเสด็จทรงเยี่ยมร�ษฎร
ิ
ณ จังหวัดนครร�ชสีม�เป็นครั้งแรก ระหว่�งวันที่ ๒-๔ พฤศจก�ยน ๒๔๙๘

ก�รเสด็จพระร�ชดำ�เนินจังหวัดนครร�ชสีม�ทรงเยี่ยมร�ษฎรเป็นครั้งแรก
ก่อนเสด็จทรงเยี่ยมร�ษฎรภ�คตะวันออกเฉียงเหนือ ระหว่�งวันที่ ๒-๒๐
พฤศจิก�ยน พุทธศักร�ช ๒๔๙๘ และทรงเยี่ยมร�ษฎร ณ จังหวัดนครร�ชสีม�ระหว่�งวันที่
๒-๔ พฤศจิก�ยน พุทธศักร�ช ๒๔๙๘ นับเป็นปีที่ ๙ หลังเสด็จขึ้นครองร�ชย์เมื่อวันที่ ๙
มิถุน�ยน พุทธศักร�ช ๒๔๘๙ พระบ�ทสมเด็จพระเจ้�อยู่หัวและสมเด็จพระน�งเจ้�สิริกิติ์
พระบรมร�ชินีน�ถ หรือพระบ�ทสมเด็จพระบรมชนก�ธิเบศร มห�ภูมิพลอดุลยเดชมห�ร�ช

บรมน�ถบพิตรและสมเด็จพระน�งเจ้�สิริกิติ์ พระบรมร�ชินีน�ถ พระบรมร�ชชนนี
พันปีหลวงมีพระร�ชกรณียกิจดังนี้
วันอังค�รที่ ๑ พฤศจิก�ยน พุทธศักร�ช ๒๔๙๘ พระบ�ทสมเด็จพระเจ้�อยู่หัว
และสมเด็จพระน�งเจ้�สิริกิติ์พระบรมร�ชินีน�ถได้เสด็จพระร�ชดำ�เนินไปยังวัดพระศรี
รัตนศ�สด�ร�มเพื่อกร�บนมัสก�รพระพุทธมห�มณีรัตนปฏิม�กร หรือพระแก้วมรกต
วันพุธที่ ๒ พฤศจิก�ยน พุทธศักร�ช ๒๔๘๙ เวล� ๐๗.๐๐ น. พระบ�ทสมเด็จพระเจ้�อยู่หัว
และสมเด็จพระน�งเจ้�สิริกิติ์พระบรมร�ชินีน�ถ หรือพระบ�ทสมเด็จพระบรมชนก�ธิเบศร

มห�ภูมิพลอดุลยเดชมห�ร�ช บรมน�ถบพิตรและสมเด็จพระน�งเจ้�สิริกิติ์ พระบรม
ร�ชินีน�ถ พระบรมร�ชชนนีพันปีหลวง (วันเสด็จซึ่งนับถึงวันที่เขียนส�ร�นุกรมโคร�ชศึกษ� ๓
และสืบค้นข้อมูลเกี่ยวกับเรื่องนี้นับได้เป็นเวล� ๖๕ ปี) ได้เสด็จพระร�ชดำ�เนินโดยขบวนรถไฟ
พระที่นั่งจ�กสถ�นีรถไปจิตรลด� กรุงเทพมห�นคร โดยมีจอมพล ป.พิบูลสงคร�ม
น�ยกรัฐมนตรี พร้อมด้วยทห�รกองเกียรติยศ ๓ เหล่�ทัพและพสกนิกรเฝ้�ส่งเสด็จจ�กก�ร
ที่ได้ชมจ�กภ�พยนตร์ส่วนพระองค์ สมเด็จพระน�งเจ้�สิริกิติ์ พระบรมร�ชินีน�ถ พระบรมร�ช
ชนนีพันปีหลวงทรงมีพระร�ชปฏิสันถ�รและทรงรับไหว้ผู้ที่ม�เฝ้�ส่งเสด็จซึ่งเป็นพระจริย�วัตรที่งดง�มม�ก


19

สารานุกรมโคราชศึกษา ๓
Encyclopedia of Korat Study 3



หลังจ�กนั้นได้เสด็จโดยขบวนรถไฟพระที่นั่งออกจ�กสถ�นีรถไฟจิตรลด�ซึ่งขบวนรถไฟ
พระที่นั่งผ่�นสถ�นีต่�ง ๆ อ�ทิ สถ�นีภ�ชี สถ�นีสระบุรี สถ�นีแก่งคอย สถ�นีป�กช่อง
สถ�นีสีคิ้ว สถ�นีสูงเนิน
ณ สถ�นีรถไฟป�กช่องมีพสกนิกรม�เฝ้�รับเสด็จจำ�นวนม�กโดยมีปลัดกระทรวง

มห�ดไทยในสมัยนั้นได้กร�บบังคมทูลเบิกตัวข้�ร�ชก�รเข้�เฝ้�ซึ่งจ�กก�รสืบค้นจ�กวิกิพีเดีย
ปลัดกระทรวงมห�ดไทยในสมัยช่วงระหว่�งพุทธศักร�ช ๒๔๙๑-๒๕๐๐ ชื่อพระย�ร�ม (สวัสดิ ์
อิศร�งกูร ณ อยุธย�) ได้กร�บบังคมทูลเบิกตัวบุคคลต�มที่ปร�กฏเป็นข่�วในภ�พยนตร์
ส่วนพระองค์ (ฝ่�ยภ�พยนตร์ส่วนพระองค์ สำ�นักพระร�ชวัง,๒๔๙๘) ร�ยง�นว่� มีชื่อบุคคลดังนี้
๑. พลโทขุนครวญใคร่รบ (พลเอกครวญ สุทธ�นินท์) แม่ทัพภ�คที่ ๒ (ซึ่งต่อม�มียศ
เป็นพลเอก และเป็นรัฐมนตรีว่�ก�รกระทรวงกล�โหม สมัยน�ยสัญญ� ธรรมศักดิ์ เป็นน�ยก
รัฐมนตรี)
๒. พลตรีแส น้อยเศรษฐ ผู้ว่�ร�ชก�รภ�ค ๓
๓. พันตำ�รวจเอกสม สมบูรทรัพย์ ผู้บังคับก�รตำ�รวจภูธรภ�ค ๓

























ภ�พประกอบ ๑๒ : ประช�ชนช�วอำ�เภอป�กช่อง เฝ้�รับเสด็จ ณ สถ�นีรถไฟป�กช่อง
แหล่งข้อมูลภ�พ : https://www.facebook.com/korat.in.the.past/posts/
1509247139144046/


20

สารานุกรมโคราชศึกษา ๓
Encyclopedia of Korat Study 3




























ภ�พประกอบ ๑๓ : ขบวนรถไฟพระที่นั่งถึงสถ�นีรถไฟป�กช่องพสกนิกรทูลเกล้�ถว�ยของที่
ระลึกจำ�นวนม�ก
แหล่งข้อมูลภ�พ : https://www.facebook.com/korat.in.the.past/
posts/1509247139144046/


ซึ่งมีข้�ร�ชก�รพสกนิกรเฝ้�รับเสด็จ ณ สถ�นีต่�ง ๆ อย่�งเนืองแน่น ขบวนรถไฟพระที่นั่ง
ใช้เวล�เดินท�งประม�ณ ๘ ชั่วโมงกว่�จนถึงเวล� ๑๔.๔๘ น. ขบวนรถไฟพระที่นั่งถึงสถ�นี
นครร�ชสีม� โดยมีทห�ร ตำ�รวจ ข้�ร�ชก�ร พสกนิกร เรียงร�ยกันเฝ้�รับเสด็จไม่น้อยกว่�
๕๐,๐๐๐ คน หลังจ�กเสด็จถึงจังหวัดนครร�ชสีม�เรียบร้อยแล้ว ได้เสด็จไปทรงว�งพวงม�ล�
ุ
้
์
ี
่
ุ
ทอนส�วรยท�วสรน�ร แล้วได้เสด็จไปประทับ ณ พลับพล�รับเสด็จหน้�ศ�ล�กล�งจังหวัด
ี
ี
นครร�ชสีม� โดยมีน�ยสุวรรณ รื่นยศ ผู้ว่�ร�ชก�รจังหวัดนครร�ชสีม� กร�บบังคมทูล
ถว�ยร�ยง�น มีข้อคว�มตอนหนึ่งว่�พสกนิกรรู้สึกชื่นชมโสมนัสอย่�งสุดซึ้งที่ได้มีโอก�สเฝ้�ชม
บุญบ�รมีโดยใกล้ชิดในครั้งนี้ จังหวัดนครร�ชสีม� แบ่งก�รปกครองออกเป็น ๑๓ อำ�เภอ และ
๑ กิ่งอำ�เภอ มีพลเมือง ๘๐๐,๐๐๐ คน





21

สารานุกรมโคราชศึกษา ๓
Encyclopedia of Korat Study 3

























ภ�พประกอบ ๑๔ : ขบวนรถพระที่นั่งเสด็จผ่�นซุ้มประตู ณ ถนนโพธิ์กล�ง ที่มีป้�ย
“ขอจงทรงพระเจริญ”
แหล่งข้อมูลภ�พ : https://www.facebook.com/korat.in.the.past/
posts/1509247139144046/
























ภ�พประกอบ ๑๕ : เสด็จลงจ�กรถไฟพระที่นั่ง ณ สถ�นีนครร�ชสีม�
แหล่งข้อมูลภ�พ : https://www.facebook.com/korat.in.the.past/posts/
1509247139144046


22

สารานุกรมโคราชศึกษา ๓
Encyclopedia of Korat Study 3























ภ�พประกอบ ๑๖ : ทรงว�งพวงม�ล� ณ อนุส�วรีย์ท่�นท้�วสุรน�รี
แหล่งข้อมูลภ�พ : https://www.facebook.com/korat.in.the.past/posts/
1509247139144046/




























ภ�พประกอบ ๑๗ : พระบ�ทสมเด็จพระเจ้�อยู่หัว และสมเด็จพระน�งเจ้�สิริกิติ์ ทรงว�งพวงม�ล�
ณ อนุส�วรีย์ท้�วสุรน�รี
แหล่งข้อมูลภ�พ : ส�ร�นุกรมเมืองด่�นนอก dan-nok. Com


23

สารานุกรมโคราชศึกษา ๓
Encyclopedia of Korat Study 3

























ภ�พประกอบ ๑๘ : เสด็จประทับ ณ พลับพล�ที่จังหวัดนครร�ชสีม�จัดถว�ย
แหล่งข้อมูลภ�พ : https://www.facebook.com/korat.in.the.past

























ภ�พประกอบ ๑๙ : พสกนิกรจำ�นวนม�กเฝ้�รับเสด็จบริเวณศ�ล�กล�งจังหวัดนครร�ชสีม�
แหล่งข้อมูลภ�พ : https://www.facebook.com/korat.in.the.past






24

สารานุกรมโคราชศึกษา ๓
Encyclopedia of Korat Study 3



ธีระพงษ์ โสด�ศรี (๒๕๔๙) ได้เขียนเล่�ไว้ในว�รส�รกรมประช�สัมพันธ์ ฉบับเดือน
เมษ�ยน-มิถุน�ยน ๒๕๔๙ ว่�ในวันที่ ๒ พฤศจิก�ยน ๒๔๙๘ ซึ่งเป็นเดือนที่อยู่ในช่วงฤดูหน�ว
มีอ�ก�ศหน�ว แห้งแล้ง ไม่มีฝนตกเลย แต่ปร�กฏว่�มีฝนตกลงม�ปรอย ๆ ท่�มกล�งแสงแดด
อ่อน ๆ ขณะเดียวกันก็ทรงทักท�ยร�ษฎรที่ม�รับเสด็จ โดยไม่ทรงถือพระองค์ และในคืนวันที่

๒ พฤศจิก�ยน ๒๔๙๘ ฝนยังคงตกไม่หยุด จนกระทั่งถึงรุ่งเช้�เวล� ๐๙.๐๐ น. ฝนจึงหยุด
คนเฒ่�คนแก่ในสมัยนั้นจึงยกมือขึ้นเหนือศีรษะและกล่�วว่� “พระบ�รมีในหลวงองค์นี้
ล้นเหลือนักเหมือนฟ้�ม�โปรด แต่นี้ต่อไปคว�มแห้งแล้งจะหมดไปจ�กอีส�นล่ะ” ในคืน
ดังกล่�วล้นเกล้�ทั้งสองพระองค์ได้ทรงประทับแรม ณ ค่�ยสุรน�รี จังหวัดนครร�ชสีม�นั่นเอง
สมัยนั้นก�รสื่อส�รยังไม่รวดเร็วเหมือนปัจจุบัน แต่มีเครื่องมือสื่อส�รที่สำ�คัญคือ
วิทยุกระจ�ยเสียงของกรมประช�สัมพันธ์ และหนังสือพิมพ์ โดยเฉพ�ะวิทยุกระจ�ยเสียงที่มี
ข้อคว�มประช�สัมพันธ์ที่เป็นข่�ว และหนังสือพิมพ์ส�รเสรี ปีที่ ๓ ฉบับที่ ๓๕๗ ฉบับวันที่ ๓
พฤศจิก�ยน ๒๔๙๘ ได้พ�ดหัวข่�วและมีร�ยละเอียดว่�
ข่�ว : เสด็จประพ�สอีส�นโดยรถไฟขบวนพิเศษจ�กสถ�นีจิตรลด�ถึงสถ�นี
นครร�ชสีม� เวล� ๑๔.๔๕ น. ของวันที่ ๒ พฤศจิก�ยน ประช�ชนนับแสนเฝ้�รับเสด็จ
เดินท�งโดยรถยนต์พระที่นั่งจ�กสถ�นีรถไฟเข้�ตัวเมือง สักก�ระอนุส�วรีย์ท้�วสุรน�รี

และเสด็จไปที่ศ�ล�กล�งจังหวัด มีฝนตกหนักทั้งที่ฟ้�ยังสว่�ง ประช�ชนจ�กอำ�เภอปักธงชัย
โชคชัย โนนสูง โนนไทย ด่�นขุนทด ครบุรี ต่�งม�รับเสด็จ โรงแรมทุกแห่งเต็มจนหมด ต้องพัก
ต�มศ�ล�วัดในตัวเมือง มีก�รจัดซุ้มรับเสด็จประดับประด�สวยง�มกว่� ๕๐ ซุ้ม คืนวันที่ ๒
พฤศจิก�ยน ประทับแรมที่ค่�ยสุรน�รี
ต่อม�ในวันพฤหัสบดีที่ ๓ พฤศจิก�ยน ๒๔๙๘ ล้นเกล้�ทั้งสองพระองค์ ได้เสด็จ
โดยรถยนต์พระที่นั่งจ�กค่�ยสุรน�รี ไปทรงเยี่ยมกองบัญช�ก�รกองทัพภ�คที่ ๒ โดยมีพลโท
ครวญ สุทธ�นินท์ แม่ทัพภ�คที่ ๒ และคณะรอรับเสด็จ หลังจ�กนั้นทั้งสองพระองค์ได้เสด็จ
โดยรถยนต์พระที่นั่งไปยังอำ�เภอพิม�ยผ่�นตัวเมืองนครร�ชสีม� ที่อำ�เภอพิม�ย ทั้งสองพระองค์
ได้ประทับพักผ่อนพระอิริย�บถทรงเสวยพระกระย�ห�รกล�งวัน ณ ภ�ยใต้คว�มร่มรื่น

ของไทรง�ม หรือต้นไทรง�ม ณ ที่ไทรง�ม สมเด็จพระน�งเจ้�สิริกิติ์ พระบรมร�ชินีน�ถ
้
ิ
ไดทรงชงช� ในขณะนั้นมีเสียงเพลงจ�กแคนอันเป็นเครื่องดนตรีที่มีประช�ชนได้เป่�แคนถว�ย
้
ต่อม�ได้เสด็จโดยรถยนต์พระที่นั่งไปยังที่ว่�ก�รอำ�เภอพิม�ย เพื่อเสด็จต่อไปยังปร�ส�ท
หินพิม�ย ท่�มกล�งพสกนิกรได้ม�เข้�เฝ้�รับเสด็จจำ�นวนม�ก ก�รเสด็จทอดพระเนตร
ปร�ส�ทหินพิม�ยนั้น ทรงสนพระร�ชหฤทัยเกี่ยวกับปร�ส�ทหินพิม�ยได้ทรงซักถ�มเจ้�หน้�ที่
25

สารานุกรมโคราชศึกษา ๓
Encyclopedia of Korat Study 3



กรมศิลป�กร และทรงถ่�ยภ�พปร�ส�ทหินพิม�ยไว้จำ�นวนม�ก ระหว่�งท�งเสด็จกลับได้แวะ
ทอดพระเนตรโรงง�นทอกระสอบของบริษัทอีส�นจำ�กัด ที่ตั้งอยู่ที่ตำ�บลจอหอ
อำ�เภอเมืองนครร�ชสีม� ซึ่งเฟซบุ๊ก (Facebook) ชื่อโคร�ชในอดีต ได้ให้ร�ยละเอียดว่�
เป็นบริษัทรัฐวิส�หกิจ สังกัดกระทรวงอุตส�หกรรม ซึ่งก่อตั้งขึ้นโดยกลุ่มของจอมพลผิน

ชุณหะวัณ ผู้เป็นบิด�ของพลเอกช�ติช�ย ชุณหะวัณ อดีตน�ยกรัฐมนตรี ด้วยทุนจดทะเบียน
๑๐ ล้�นบ�ท ก่อตั้งเมื่อพุทธศักร�ช ๒๔๙๖ บริษัทแห่งนี้ก่อตั้งขึ้นม�ก่อนแล้ว ๒ ปี
ก่อนที่ทั้งสองพระองค์จะเสด็จเยี่ยม ในวันที่ ๓ พฤศจิก�ยน ๒๔๙๘ หลังจ�กนั้นจึงเสด็จกลับ
ยังที่ประทับค้�งคืน ณ ค่�ยสุรน�รี


































ภ�พประกอบ ๒๐ : ทรงมีพระร�ชปฏิสันถ�รกับพสกนิกรที่ม�เฝ้�รับเสด็จ
แหล่งข้อมูลภ�พ : https://www.facebook.com/korat.in.the.past/
posts/1509247139144046/




26

สารานุกรมโคราชศึกษา ๓
Encyclopedia of Korat Study 3

























ภ�พประกอบ ๒๑ : เสด็จ ณ ไทรง�ม อำ�เภอพิม�ย
แหล่งข้อมูลภ�พ : https://www.facebook.com/korat.in.the.past/
posts/1509247139144046/





















ภ�พประกอบ ๒๒ : พสกนิกรทูลเกล้�ถว�ยของที่ระลึก ณ ไทรง�ม อำ�เภอพิม�ย
แหล่งข้อมูลภ�พ : https://www.facebook.com/korat.in.the.past/
posts/1509247139144046/






27

สารานุกรมโคราชศึกษา ๓
Encyclopedia of Korat Study 3



























ภ�พประกอบ ๒๓ : ทรงพักผ่อนพระอิริย�บถ ณ ไทรง�ม อำ�เภอพิม�ย
แหล่งข้อมูลภ�พ : https://www.facebook.com/korat.in.the.past/
posts/1509247139144046/

























ภ�พประกอบ ๒๔ : ทรงพักผ่อนพระอิริย�บถอีกมุมหนึ่ง ณ ไทรง�ม อำ�เภอพิม�ย
แหล่งข้อมูลภ�พ : https://www.facebook.com/korat.in.the.past/
posts/1509247139144046/
28

สารานุกรมโคราชศึกษา ๓
Encyclopedia of Korat Study 3





























ภ�พประกอบ ๒๕ : สมเด็จพระบรมร�ชินีน�ถทรงโล้ชิงช้�
่
้
ู
แหลงขอมลภ�พ : https://www.facebook.com/korat.in.the.past/
posts/1509247139144046/





















ภ�พประกอบ ๒๖ : สมเด็จพระบรมร�ชินีน�ถทรงโล้ชิงช้�
แหล่งข้อมูลภ�พ : https://www.facebook.com/korat.in.the.past/
posts/1509247139144046/
29

สารานุกรมโคราชศึกษา ๓
Encyclopedia of Korat Study 3



























ภ�พประกอบ ๒๗ : สมเด็จพระบรมร�ชินีน�ถทรงโล้ชิงช้�
แหล่งข้อมูลภ�พ : https://www.facebook.com/korat.in.the.past/
posts/1509247139144046/

























ภ�พประกอบ ๒๘ : คุณย�ยเกิด ชินสุข ชี้ภ�พถ่�ยตนเอง เมื่อครั้งได้เข้�เฝ้�ในหลวง รัชก�ลที่ ๙ ครั้งเสด็จไทรง�ม
แหล่งข้อมูลภ�พ : ไทยรัฐออนไลน์ วันที่ ๒๔ ตุล�คม ๒๕๕๙


30

สารานุกรมโคราชศึกษา ๓
Encyclopedia of Korat Study 3






















ภ�พประกอบ ๒๙ : เสด็จทรงเยี่ยมชมปร�ส�ทหินพิม�ย
แหล่งข้อมูลภ�พ : https://www.facebook.com/korat.in.the.past/
posts/1509247139144046/


























ภ�พประกอบ ๓๐ : เสด็จทรงเยี่ยมชมปร�ส�ทหินพิม�ย
แหล่งข้อมูลภ�พ : https://www.facebook.com/korat.in.the.past/
posts/1509247139144046/





31

สารานุกรมโคราชศึกษา ๓
Encyclopedia of Korat Study 3



























ภ�พประกอบ ๓๑ : เสด็จทรงเยี่ยมชมปร�ส�ทหินพิม�ย
แหล่งข้อมูลภ�พ : https://www.facebook.com/korat.in.the.past/posts
/1509247139144046/

























ภ�พประกอบ ๓๒ : เสด็จทรงเยี่ยมร�ษฎรที่ม�เฝ้�รับเสด็จ ณ ที่ว่�ก�รอำ�เภอพิม�ย
แหล่งข้อมูลภ�พ : https://www.facebook.com/korat.in.the.past/
posts/1509247139144046/
32