สารานุกรมโคราช-3-E-book

สารานุกรมโคราชศึกษา ๓
Encyclopedia of Korat Study 3



ร�ยก�รของตัวเขื่อนและอ�ค�รประกอบมีดังนี้

ตัวเขื่อนลำ�ตะคองเป็นเขื่อนดิน คว�มสูงของเขื่อนตอนสูงสุด ๔๐.๓๐ เมตร สันเขื่อน
อยู่ระดับ + ๒๘๒.๓๐ (คือเหนือระดับทะเลกล�ง ๒๘๒.๓๐ เมตร) มีคว�มย�ว ๕๒๑ เมตร
้
กว้�ง ๑๐ เมตร ฐ�นตอนกว้�งที่สุด ที่ระดับ + ๒๔๒.๐๐ ซึ่งเป็นระดับท้องนำ� ๒๕๖ เมตร
้
้
้
ท่อส่งนำ�เพื่อส่งนำ�จ�กอ่�งเก็บนำ�เหนือเขื่อนลงสู่ลำ�ตะคอง ตอนท้�ยเขื่อนไปใช้
้
้
เพ�ะปลูกสำ�หรับที่ร�บสองฝั่งลำ�นำ� และใช้อุปโภค – บริโภค นอกจ�กนี้ยังใช้ระบ�ยนำ�ออก
้
้
้
้
จ�กอ่�งเก็บนำ�เพื่อลดนำ�ลงในเวล�ก่อนฤดูนำ�นองด้วย อยู่ในตัวเขื่อนท�งฝั่งขว�ของลำ�นำ�
เป็นท่อคอนกรีตเสริมเหล็ก ขน�ดเส้นผ่�ศูนย์กล�ง ๓.๕๐ เมตร ย�ว ๙๙ เมตร ระดับธรณี
ป�กท่อ +๒๖๑.๐๐ ป�กท่อมีหอควบคุมก�รปิดเปิด ตั้งสูงจ�กธรณีถึงท่อระดับสันเขื่อน
เป็นรูปหกเหลี่ยม ย�วด้�นละ ๖ เมตร ตอนบนมีสะพ�นทอดจ�กสันเขื่อน มีบ�นระบ�ยขน�ด
้
๑.๗๕ x ๑.๗๕ เมตร ท�งด้�นหน้�ของหอ ๓ บ�น เพื่อควบคุมปริม�ณนำ�ที่ส่งไปใช้ท�งด้�น
้
้
ท้�ยนำ� ซึ่งส�ม�รถส่งนำ�ได้สูงสุด ๒๐ ลูกบ�ศก์เมตรต่อวิน�ที มีร�งเทจ�กท้�ยท่อที่ระดับ
้
้
+ ๒๖๐.๓๔ เพื่อรับนำ�ลงลำ�นำ�เดิม



















ภ�พประกอบ ๗๔ : เขื่อนลำ�ตะคอง
แหล่งข้อมูลภ�พ : สำ�นักชลประท�นที่ ๘ กรมชลประท�น, ๒๕๕๗





83

สารานุกรมโคราชศึกษา ๓
Encyclopedia of Korat Study 3



้
้
้
ท�งระบ�ยนำ�เพื่อระบ�ยนำ�ในเวล�ที่มีม�เกินต้องก�รที่จะเก็บไว้ลงด้�นท้�ยนำ�
้
้
ป้องกันไม่ให้ตัวเขื่อนเป็นอันตร�ย มี ๒ ท�ง คือท�งระบ�ยนำ�ล้นอยู่ท�งฝั่งขว�ของลำ�นำ�ห่�ง
จ�กปีกขว�ของตัวเขื่อน ๒๐ เมตร ร่องระบ�ยกว้�ง ๕๐ เมตร ย�ว ๑,๔๐๐ เมตร มีอ�ค�ร
ป�กท�งระบ�ยขน�ดช่องกว้�ง ๖ เมตร ๗ ช่อง ปิดเปิดด้วยบ�นระบ�ยเหล็กโค้ง ขน�ดกว้�ง
๖ เมตร สูง ๔.๗๐ เมตร ระดับธรณีบ�นระบ�ย + ๒๗๓.๐๐ ระดับสันบ�นระบ�ย + ๒๗๗.๗๐
้
้
ส�ม�รถระบ�ยนำ�ได้สูงสุด ๑,๕๓๐ ลูกบ�ศก์เมตรต่อวิน�ที ท�งระบ�ยนำ�ล้นฉุกเฉินอยู่ถัด
้
จ�กท�งระบ�ยนำ�ล้นออกไป ร่องระบ�ยกว้�ง ๔๐ เมตร ย�ว ๘๐๐ เมตร สันฝ�ยป�กท�ง
้
ระบ�ยย�ว ๑๐๐ เมตร มีระดับ + ๒๗๘.๐๐ ส�ม�รถระบ�ยนำ�ได้สูงสุด ๖๐๐ ลูกบ�ศก์เมตร
ต่อวิน�ที
้
้
้
อ่�งเก็บนำ� พื้นที่เหนือเขื่อนซึ่งเป็นอ่�งเก็บนำ� มีคว�มย�วต�มลำ�นำ� ๑๙ กิโลเมตร
เป็นส่วนที่อยู่ในอำ�เภอสีคิ้ว เพียง ๒ กิโลเมตร นอกนั้นอยู่ในเขตท้องที่อำ�เภอป�กช่องทั้งหมด
มีส่วนกว้�งที่สุด ๗.๕๐๐ กิโลเมตร
้
ปริม�ณนำ�ที่ระดับสูงสุด + ๒๘๐.๓๐ ๔๔๕ ล้�นลูกบ�ศก์เมตร
้
ปริม�ณนำ�ที่ระดับเก็บกัก + ๒๗๗.๐๐ ๓๑๐ ล้�นลูกบ�ศก์เมตร
้
ปริม�ณนำ�ก้นอ่�งที่ระดับ + ๒๖๑.๐๐ ๒๐ ล้�นลูกบ�ศก์เมตร
้
ปริม�ณนำ�ใช้ง�น ๒๙๐ ล้�นลูกบ�ศก์เมตร
้
พื้นที่นำ�ท่วมที่ระดับสูงสุดประม�ณ ๒๗,๗๐๐ ไร่ เป็นที่ทำ�กิน ๖,๑๑๘ ไร่ ที่อยู่อ�ศัย
๔๘๖ ไร่ รวม ๖,๖๔๐ ไร่ มีบ้�นเรือน ๑,๑๕๙ หลัง วัด ๒ วัด โรงเรียน ๓ โรงเรียน อ�ค�ร
ในสถ�นที่ร�ชก�รของกองทัพบก ๑๐๒ หลัง ท�งรถไฟจ�กสถ�นีจันทึกถึงสถ�นีคลองไผ่
ย�ว ๑๗.๕๕๐ กิโลเมตร ถนนมิตรภ�พ ย�ว ๑๗.๕๑๔ กิโลเมตร พร้อมทั้งระบบโทรเลขและ
โทรคมน�คมต�มแนวถนน



ค่�ลงทุนและก�รก่อสร้�ง
ก�รก่อสร้�งเขื่อนลำ�ตะคองรวมทั้งค่�ทดแทนที่ดิน ต้นผลไม้ ค่�รื้อย้�ยโรงเรียน
ค่�ย้�ยท�งรถไฟ ถนนมิตรภ�พ ระบบโทรเลขและโทรคมน�คม สิ้นค่�ใช้จ่�ยรวม ๒๓๖ ล้�นบ�ท
ได้เริ่มเตรียมง�นเบื้องต้น และง�นย้�ยท�งรถไฟในปี พ.ศ. ๒๕๐๗ ง�นเขื่อนและอ�ค�ร
ประกอบ ในปี พ.ศ.๒๕๐๙ ง�นย้�ยถนนมิตรภ�พในปี พ.ศ. ๒๕๐๙ ง�นย้�ยท�งรถไฟเสร็จ
ในปี พ.ศ. ๒๕๑๐ ถนนมิตรภ�พเสร็จในปี ๒๕๑๑ เขื่อนและอ�ค�รประกอบเสร็จในปี พ.ศ. ๒๕๑๒


84

สารานุกรมโคราชศึกษา ๓
Encyclopedia of Korat Study 3



ประโยชน์

นำ�ที่เขื่อนลำ�ตะคองเก็บไว้จะส�ม�รถใช้ประโยชน์ในด้�นต่�ง ๆ ดังนี้
้
้
๑. ใช้ในก�รเพ�ะปลูกบนที่ร�บสองฝั่งลำ�ตะคอง จ�กตอนใต้เขื่อนลงไปถึงแม่นำ�มูล
ในฤดูฝนได้ ๑๓๘,๐๐๐ ไร่ และในฤดูแล้งได้อีก ๕๐,๐๐๐ ไร่
๒. บรรเท�อุทกภัยในทุ่งร�บสองฝั่งลำ�ตะคอง ซึ่งเป็นที่เพ�ะปลูกและที่อยู่อ�ศัย
้
ดังกล่�วม�แล้ว กับที่ร�บบ�งส่วนของลุ่มนำ�มูลให้ลดน้อยลง
้
๓. ขจัดปัญห�ก�รข�ดแคลนนำ�ดิบสำ�หรับใช้ในก�รประป�ที่จังหวัดนครร�ชสีม�
ซึ่งเคยมีอยู่เป็นประจำ�และนับวันทวีขึ้นทุกปีให้หมดไป
้
๔. อ่�งเก็บนำ�เหนือเขื่อนยังใช้เป็นแหล่งเพ�ะพันธุ์ปล�
๕. ใช้เป็นสถ�นที่พักผ่อนหย่อนใจ มีจุดชมวิวบริเวณสวนท้�วสุรน�รี ริมถนนมิตรภ�พ
















ภ�พประกอบ ๗๕














ภ�พประกอบ ๗๖

ภ�พประกอบ ๗๕-๗๖ : สวนท้�วสุรน�รี
แหล่งข้อมูลภ�พ : folktravel, ม.ป.ป.

85

สารานุกรมโคราชศึกษา ๓
Encyclopedia of Korat Study 3



โรงไฟฟ้�ลำ�ตะคองชลภ�วัฒน�

เนื่องจ�กภ�คตะวันออกเฉียงเหนือเป็นภูมิภ�คที่ใหญ่ มีคว�มต้องก�รใช้ไฟฟ้�เพิ่ม
ม�กขึ้นทุก ๆ ปี ก�รไฟฟ้�ฝ่�ยผลิตแห่งประเทศไทยจึงพิจ�รณ�นำ�เทคโนโลยีที่ทันสมัยคือ
้
โรงไฟฟ้�พลังนำ�แบบสูบกลับม�สร้�งจึงเกิดเป็นโรงไฟฟ้�ลำ�ตะคองชลภ�วัฒน�ขึ้น
้
ซึ่งเป็นโรงไฟฟ้�พลังนำ�แบบสูบกลับแห่งแรกของประเทศไทย มีลักษณะเป็นโรงไฟฟ้�ใต้ดิน
แห่งแรกและแห่งเดียวของประเทศไทย โรงไฟฟ้�แห่งนี้ตั้งอยู่ที่หมู่ ๑๒ ตำ�บลหนองส�หร่�ย
อำ�เภอป�กช่อง จังหวัดนครร�ชสีม� บนท�งหลวงหม�ยเลข ๑ ต่อเนื่องท�งหลวงหม�ยเลข
๒ มุ่งสู่จังหวัดนครร�ชสีม� มีระยะท�งห่�งจ�กกรุงเทพมห�นคร ๑๘๐ กิโลเมตร โรงไฟฟ้�ลำ�ตะคอง
ชลภ�วัฒน�อยู่ท�งซ้�ยมือถัดจ�กสวนท้�วสุรน�รี
้
ก�รไฟฟ้�ฝ่�ยผลิตแห่งประเทศไทย (๒๕๖๑) ได้เสนอข้อมูลเกี่ยวกับโรงไฟฟ้�พลังนำ�
ลำ�ตะคองชลภ�วัฒน�แบบสูบกลับไว้ดังนี้ สถ�นที่ตั้งโรงไฟฟ้�แห่งนี้อยู่ใกล้กับเขื่อนลำ�ตะคอง
้
ห่�งจ�กตัวเมืองนครร�ชสีม�ประม�ณ ๗๐ กิโลเมตร ทำ�ง�นโดยก�รสูบนำ�จ�กอ่�งเก็บนำ� ้
้
เขื่อนลำ�ตะคองของกรมชลประท�นไปเก็บไว้ที่อ่�งพักนำ�บนเข�ย�ยเที่ยง ในช่วงเวล�ที่มี
คว�มต้องก�รใช้ไฟฟ้�น้อยหรือช่วงกล�งคืนถึงเช้� และเมื่อมีคว�มต้องก�รใช้ไฟฟ้�สูงในช่วง
้
่
้
กล�งวันถึงคำ�จะปล่อยนำ�เพื่อผลิตไฟฟ้�และปล่อยลงอ่�งเก็บนำ�เขื่อนลำ�ตะคองเหมือนเดิม
้
้
อ่�งพักนำ�บนเข�ย�ยเที่ยงสร้�งแบบหินถมด�ดด้วยย�งมะตอยเพื่อป้องกันนำ�ซึม
้
เก็บกักนำ�ได้ ๑๐.๓ ล้�นลูกบ�ศก์เมตร ตัวอ�ค�รโรงไฟฟ้�ถูกสร้�งไว้ใต้ระดับผิวดินลึกกว่�
้
้
๓๕๐ เมตรเพื่อเพิ่มระยะท�งจ�กอ่�งเก็บนำ�บนเข�ถึงอ�ค�รโรงไฟฟ้�ให้นำ�ที่ไหลลงม�มี
กำ�ลังแรงขึ้น ทำ�ให้โรงไฟฟ้�ลำ�ตะคองชลภ�วัฒน�เป็นโรงไฟฟ้�ใต้ดินแห่งแรกและแห่งเดียว
ในประเทศไทย ซึ่งก่อสร้�งแล้วเสร็จและนำ�ไฟฟ้�เข้�สู่ระบบเมื่อ พ.ศ. ๒๕๔๗ โรงไฟฟ้�
ลำ�ตะคองชลภ�วัฒน�ติดตั้งเครื่องกำ�เนิดไฟฟ้�ขน�ด ๒๕๐ เมกะวัตต์จำ�นวน ๒ เครื่อง
รวมกำ�ลังผลิตติดตั้ง ๕๐๐ เมกะวัตต์ ต่อม�ได้ติดตั้งเครื่องกำ�เนิดไฟฟ้�เพิ่มอีก ๒ เครื่อง ทำ�ให้มี
กำ�ลังผลิตติดตั้งรวมทั้งสิ้น ๑,๐๐๐ เมกะวัตต์
โครงก�รก่อสร้�งเริ่มดำ�เนินก�รเมื่อปี พ.ศ. ๒๕๓๗ แล้วเสร็จในปี พ.ศ. ๒๕๔๗
โดยพระบ�ทสมเด็จ พระปรมินทรมห�ภูมิพลอดุลยเดช บรมน�ถบพิตร ทรงพระกรุณ�โปรดเกล้�ฯ
้
พระร�ชท�นชื่อโรงไฟฟ้�พลังนำ�ลำ�ตะคองแบบสูบกลับว่� “โรงไฟฟ้�ลำ�ตะคองชลภ�วัฒน�”
้
มีคว�มหม�ยว่� โรงไฟฟ้�ลำ�ตะคองเป็นที่พัฒน�แสงไฟด้วยนำ� ตั้งแต่วันที่ ๑๗ กรกฎ�คม
พ.ศ. ๒๕๕๒ เป็นต้นม�


86

สารานุกรมโคราชศึกษา ๓
Encyclopedia of Korat Study 3



และทรงพระกรุณ�โปรดเกล้�ฯ ให้สมเด็จพระเทพรัตนร�ชสุด�ฯ สย�มบรมร�ชกุม�รีเสด็จ
พระร�ชดำ�เนินแทนพระองค์ไปเปิดโรงไฟฟ้�ลำ�ตะคองชลภ�วัฒน� ในวันที่ ๑๓ มิถุน�ยน
พ.ศ. ๒๕๕๖ นับเป็นโรงไฟฟ้�แห่งสุดท้�ยในรัชสมัยพระบ�ทสมเด็จพระปรมินทรมห�ภูมิพล
อดุลยเดช บรมน�ถบพิตร ที่ได้รับพระมห�กรุณ�ธิคุณโปรดเกล้�ฯ พระร�ชท�นน�มอันเป็น

สิริมงคล
้
นอกจ�กเป็นโรงไฟฟ้�ที่ผลิตกระแสไฟฟ้�จ�กพลังนำ�แล้ว ต่อม�มีก�รสร้�งกังหันลม
เพื่อผลิตกระแสไฟฟ้�เพิ่มขึ้นด้วย เนื่องจ�กบริเวณเข�ย�ยเที่ยงมีกระแสลมที่เหม�ะสม
ในก�รผลิตกระแสไฟฟ้�จ�กกังหันลมได้ กังหันลมลำ�ตะคอง เป็นโครงก�รหนึ่งที่ก�รไฟฟ้�
ฝ่�ยผลิตแห่งประเทศไทยมุ่งมั่นที่จะผลิตไฟฟ้�จ�กพลังง�นหมุนเวียน ต�มแผนพัฒน�กำ�ลังผลิต
ไฟฟ้�ของประเทศไทย พ.ศ. ๒๕๔๗-๒๕๕๕
































ภ�พประกอบ ๗๗ : โรงไฟฟ้�ลำ�ตะคองชลภ�วัฒน�
แหล่งข้อมูลภ�พ : folktravel, ม.ป.ป.




87

สารานุกรมโคราชศึกษา ๓
Encyclopedia of Korat Study 3



จ�กก�รเก็บสถิติคว�มเร็วลมของก�รไฟฟ้�ฝ่�ยผลิตแห่งประเทศ เพื่อตรวจวัด
ศักยภ�พพลังง�นลมสำ�หรับผลิตไฟฟ้�ทั่วประเทศม�ตั้งแต่ปี พ.ศ. ๒๕๔๗ พบว่�บริเวณ
้
อ่�งพักนำ�ตอนบนของโรงไฟฟ้�ลำ�ตะคองชลภ�วัฒน�มีศักยภ�พดีที่สุดแห่งหนึ่ง มีลมพัดถึง
๒ ช่วง คือช่วงฤดูลมมรสุมตะวันออกเฉียงเหนือ (ระหว่�งเดือนพฤศจิก�ยนถึงปล�ยเดือน

มีน�คม) และลมมรสุมตะวันตกเฉียงใต้ (ระหว่�งเดือนพฤษภ�คมถึงกล�งเดือนตุล�คม)
มีคว�มเร็วลมเฉลี่ยทั้งปีประม�ณ ๕-๖ เมตรต่อวิน�ที เหม�ะสมที่จะพัฒน�สร้�งกังหันลม
เพื่อใช้ผลิตไฟฟ้� ก�รไฟฟ้�ฝ่�ยผลิตแห่งประเทศจึงได้ดำ�เนินโครงก�รติดตั้งกังหันลมจำ�นวน
๒ ชุด ขน�ดกำ�ลังผลิตชุดละ ๑,๒๕๐ กิโลวัตต์ รวมกำ�ลังผลิต ๒,๕๐๐ กิโลวัตต์ และดำ�เนิน
ก�รติดตั้งกังหันลมเพิ่มอีก ๑๒ ต้น ต้นละ ๒,๐๐๐ กิโลวัตต์ ทำ�ให้มีกำ�ลังผลิตติดตั้งรวมทั้งสิ้น
๒๖,๕๐๐ กิโลวัตต์
















ภ�พประกอบ ๗๘ : ท�งเข้�อุโมงค์โรงไฟฟ้�ใต้ดิน โรงไฟฟ้�ลำ�ตะคองชลภ�วัฒน�
แหล่งข้อมูลภ�พ : สำ�นักข่�วกรมประช�สัมพันธ์,๒๕๖๓















้
ภ�พประกอบ ๗๙ : อ่�งพักนำ�บนเข�ย�ยเที่ยง
แหล่งข้อมูลภ�พ : ก�รไฟฟ้�ฝ่�ยผลิตแห่งประเทศไทย โรงไฟฟ้�ลำ�ตะคองชลภ�วัฒน�, ๒๕๖๓


88

สารานุกรมโคราชศึกษา ๓
Encyclopedia of Korat Study 3



้
สภ�พทั่วไปของชุมชนลุ่มนำ�ลำ�ตะคอง
ลุ่มนำ�ลำ�ตะคองเป็นลุ่มนำ�ย่อยของลุ่มนำ�มูล ลำ�ตะคองไหลผ่�น ๖ อำ�เภอในจังหวัด
้
้
้
นครร�ชสีม� ตลอดเส้นท�งที่ลำ�ตะคองไหลผ่�นนั้นผู้คนในชุมชนต่�ง ๆ ได้ใช้ประโยชน์จ�ก
้
ลำ�ตะคองอย่�งม�กม�ย ส่วนใหญ่จะใช้ในก�รเกษตรและก�รนำ�ไปใช้ผลิตนำ�ประป� ชุมชนที่
้
อยู่บริเวณลุ่มนำ�ลำ�ตะคองเป็นชุมนที่อยู่ม�แต่ดั้งเดิม นับตั้งแต่พื้นที่อำ�เภอป�กช่อง
อำ�เภอสีคิ้ว อำ�เภอสูงเนิน อำ�เภอข�มทะเลสอ อำ�เภอเมืองนครร�ชสีม� และอำ�เภอ
เฉลิมพระเกียรติ ประช�ชนในพื้นที่ดังกล่�วมีอ�ชีพหลักคือเกษตรกร มีทั้งทำ�น� ทำ�ไร่
ทำ�สวน เลี้ยงสัตว์ นอกจ�กนี้ก็ประกอบอ�ชีพค้�ข�ย รับจ้�งและอื่น ๆ ในพื้นที่อำ�เภอเมือง
นครร�ชสีม�มีคว�มเจริญ ก้�วหน้�ด้�นเศรษฐกิจอย่�งรวดเร็ว ทำ�ให้เกิดปัญห�ก�รจร�จร
้
ติดขัด ก�รขย�ยตัวของเมือง ในบ�งปีเมื่อฝนตกหนักทำ�ให้เกิดนำ�ท่วม ส่วนในฤดูแล้งบ�งปี
้
้
มีปัญห�ก�รข�ดแคลนนำ� อย่�งไรก็ต�มก�รบริห�รจัดก�รนำ�จ�กลำ�ตะคองเพื่อให้เกิด
ประโยชน์สูงสุดต่อประช�ชนนั้น กรมชลประท�นและหน่วยง�นต่�ง ๆ ที่เกี่ยวข้องในจังหวัด
นครร�ชสีม�ได้บริห�รจัดก�รแก้ไขบรรเท�ปัญห�ต่�ง ๆ ให้ผ่�นไปด้วยดี
้
ผลผลิตท�งก�รเกษตรของเกษตรกรในลุ่มนำ�ลำ�ตะคองสร้�งชื่อเสียงและร�ยได้
ม�กพอสมควร ทั้งที่เป็นผลิตภัณฑ์จ�กก�รทำ�น� ก�รทำ�สวน เช่นน้อยหน่� ส้มโอ มะละกอ
มะม่วง กล้วย อีกทั้งยังมีผลิตภัณฑ์ OTOP เช่น ผ้�ยวน ก�รทำ�กระดิ่งทองลงหิน และก�รแกะ
สลักหินทร�ยของอำ�เภอสีคิ้ว ก�รแปรรูปผลิตภัณฑ์ท�งก�รเกษตร ผัดหมี่โคร�ช นอกจ�กนี้
ยังมีแหล่งท่องเที่ยวที่นักท่องเทียวให้คว�มสนใจอีกม�กม�ย ทั้งก�รเที่ยวชมธรรมช�ติ
โบร�ญสถ�น วิถีชีวิตชุมชน
้
ชุมชนในบริเวณลุ่มนำ�ลำ�ตะคองเป็นชุมชนเก่�แก่ มีก�รตั้งถิ่นฐ�นในพื้นที่นี้ม�เป็น
้
เวล�น�น มีก�รพบหลักฐ�นท�งโบร�ณคดีในพื้นที่ลุ่มนำ�ลำ�ตะคอง เป็นจำ�นวนม�ก เช่น
วัดเข�จันทร์ง�ม บ้�นเลิศสวัสดิ์ ตำ�บลล�ดบัวข�ว อำ�เภอสีคิ้วพบหลักฐ�นประเภท
้
ภ�พเขียนสีบนผนังถำ� นักโบร�ณคดีตีคว�มว่�จ�กเนื้อห�ของภ�พสะท้อนสภ�พท�งสังคม
ของผู้สร้�งสรรค์ภ�พว่�คงเป็นหมู่บ้�นเกษตรกรรมเมื่อร�ว ๓,๐๐๐-๔,๐๐๐ ปีม�แล้ว
ภ�พเขียนแสดงถึงก�รแต่งก�ย และก�รล่�สัตว์ของคนในสมัยนั้น และที่วัดธรรมจักรเสม�ร�ม
บ้�นคลองขว�ง ตำ�บลเสม� อำ�เภอสูงเนิน มีพระพุทธไสย�สน์หรือพระนอนหินทร�ย
เป็นพระพุทธรูปป�งเสด็จปรินพพ�น มีพุทธลักษณะแบบทว�รวดี เป็นพระนอนเก่�แก่
และมีขน�ดใหญ่ที่สุดในประเทศไทย คือมีคว�มย�ว ๑๓.๓๐ เมตร สูง ๒.๘๐ เมตร


89

สารานุกรมโคราชศึกษา ๓
Encyclopedia of Korat Study 3



สร้�งขึ้นในสมัยทว�รวดีอ�ยุร�ว พ.ศ. ๑๒๐๐ นอกจ�กนี้ในอำ�เภอสูงเนินยังพบโบร�ณสถ�น
ที่เป็นปร�ส�ทหินได้แก่ ปร�ส�ทหินเมืองเก่� ปร�ส�ทหินเมืองแขก, ปร�ส�ทหินโนนกู ่
ซึ่งเชื่อว่�เป็นเทวสถ�นของศ�สน�พร�หมณ์คือโรคย�ศ�สตร์ที่พระเจ้�ชัยวรมันที่ ๗ มห�ร�ช
องค์สุดท้�ยแห่งร�ชอ�ณ�จักรเขมรทรงสร้�งขึ้นระหว่�งปี พ.ศ. ๑๗๒๘-๑๗๖๓ สร้�งด้วยศิล�แลง

ตั้งอยู่ที่วัดเมืองเก่� ตำ�บลโคร�ช (สำ�นักง�นประช�สัมพันธ์จังหวัดนครร�ชสีม�, ม.ป.ป.)


สรุป
้
ลำ�ตะคองเป็นลำ�นำ�ส�ยสำ�คัญส�ยหนึ่งของจังหวัดนครร�ชสีม� ช�วจังหวัด
นครร�ชสีม�ใช้ประโยชน์จ�กลำ�ตะคองหล�กหล�ยรูปแบบ เช่น ใช้ในก�รเกษตร ก�รอุปโภค
้
บริโภค ก�รอุตส�หกรรม นอกจ�กนี้มีคว�มเชื่อว่�ต้นนำ�ลำ�ตะคองที่อยู่ในเขตอุทย�น
้
แห่งช�ติเข�ใหญ่เป็นแหล่งนำ�ศักดิ์สิทธิ์ ลำ�ตะคองไหลผ่�นพื้นที่ต่�ง ๆ ๖ อำ�เภอ ได้แก่
อำ�เภอป�กช่อง ลักษณะของพื้นที่เป็นหุบเข� ช�ยเข�และที่สูงมีคว�มล�ดชัน มีที่ร�บแคบ ๆ
้
ริมลำ�นำ�ผ่�นอำ�เภอสีคิ้ว ผ่�นอำ�เภอสูงเนิน อำ�เภอข�มทะเลสอ อำ�เภอเมืองนครร�ชสีม�
้
และไหลลงแม่นำ�มูลที่อำ�เภอเฉลิมพระเกียรติ
้
ในพื้นที่ลุ่มนำ�ลำ�ตะคอง ล้วนมีสถ�นสำ�คัญและก่อเกิดวิถีชีวิตของชุมชน
มีก�รสร้�งเขื่อนลำ�ตะคองเพื่อเป็นแหล่งเก็บกักน้ำ�ที่สำ�คัญ และยังโรงไฟฟ้�ลำ�ตะคองชลภ�วัฒน�
สร้�งประโยชน์ให้กับประช�ชน ก�รเกษตรก็ส�ม�รถผลิตผลผลิตที่ดีมีคุณภ�พสร้�งชื่อเสียง
ให้กับจังหวัด นอกจ�กนี้ยังมีแหล่งโบร�ญสถ�น และแหล่งท่องเที่ยวที่สำ�คัญ รวมทั้งมี

ก�รรักษ�วัฒนธรรม วิถีชีวิตและมีคว�มโดดเด่นประจำ�อำ�เภอแตกต่�งกันไปบ้�งซึ่งมี
คว�มน่�สนใจและควรสืบส�นอนุรักษ์ไว้ต่อไป

















90

สารานุกรมโคราชศึกษา ๓
Encyclopedia of Korat Study 3























ภ�พประกอบ ๘๐ : ทิวทัศน์ลำ�ตะคอง
แหล่งข้อมูลภ�พ : www.google.com

































ภ�พประกอบ ๘๑ : ภ�พมุมสูงเขื่อนลำ�ตะคอง
แหล่งข้อมูลภ�พ : www.dailynews.co.th/politics/758238


91

สารานุกรมโคราชศึกษา ๓
Encyclopedia of Korat Study 3



ร�ยก�รอ้�งอิง
ก�รไฟฟ้�ฝ่�ยผลิตแห่งประเทศไทย. (๒๕๖๑). โรงไฟฟ้าลำาตะคองชลภาวัฒนา. ออนไลน์.

สืบค้นเมื่อ ๕ เมษ�ยน ๒๕๖๓, จ�ก https://www.egat.co.th/index.php?op
tion=com_ content&view =article&id=2449&Itemid=117
ก�รไฟฟ้�ฝ่�ยผลิตแห่งประเทศไทย โรงไฟฟ้�ลำ�ตะคองชลภ�วัฒน�. (๒๕๖๓). รูปโปรไฟล์.
ออนไลน์. สืบค้นเมื่อ ๕ เมษ�ยน ๒๕๖๓, จ�ก https://www.facebook.com
/EGATLamtakong/
้
โครงก�รส่งนำ�และบำ�รุงรักษ�ลำ�ตะคอง.(๒๕๖๐). ประวัติโครงการ. สืบค้นเมื่อ ๕ เมษ�ยน
๒๕๖๓, จ�ก http://www.lamtakong.com/ index.php/2015-10-20-14-51-11
สมุนไพร.ไทย. (ม.ป.ป.). ต้นตะครอง. ออนไลน์. สืบค้นเมื่อ ๑ เมษ�ยน ๒๕๖๓,
จ�ก https://herb.in.th/ต้นตะครอง/
้
สย�มรัฐออนไลน์ . (๖ เมษ�ยน ๒๕๖๒). โคราช ประกอบพลีกรรมตักนำาศักดิ์สิทธิ์จาก
้
ต้นนำาลำาตะคอง กลางผืนป่าเขาใหญ่. สืบค้นเมื่อ ๒ เมษ�ยน ๒๕๖๓,
จ�ก https://siamrath.co.th/n/73428
สำ�นักข่�วกรมประช�สัมพันธ์. (๒๕๖๓). โรงไฟฟ้าลำาตะคองชลภาวัฒนา พลังงาน
้
หมุนเวียนสะอาด แจงผลิตไฟฟ้าไม่กระทบนำาในเขื่อน พร้อมเป็นแบตเตอรี่
พลังงานทดแทนที่ใหญ่ที่สุดในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้. สืบค้นเมื่อ ๑
เมษ�ยน ๒๕๖๓, จ�ก http://thainews.prd.go.th/th/news/detail/
TCATG21082036914
สำ�นักง�นประช�สัมพันธ์จังหวัดนครร�ชสีม�. (ม.ป.ป.). พระนอนโบราณ ชมเมืองเสมา
อ.สูงเนิน. สืบค้นเมื่อ ๖ เมษ�ยน ๒๕๖๓, จ�ก https://pr.prd.go.th/nakhon
ratchasima/ewtnews.php?nid=172&filename=index
้
้
ำ
ำ
สำ�นักชลประท�นที่ ๘ กรมชลประท�น. (๒๕๕๗). การบริหารจัดการนาในเขตลุ่มนาลำา
ตะคองอย่างมีประสิทธิภาพและประสิทธิผล. นครร�ชสีม�: สำ�นักง�นชลประท�นที่ ๘.
้
หนังสือพิมพ์โฟกัสโคร�ช. (๒๕๖๒). โคราช กำาหนดพิธีพลีกรรมตักนำาศักดิ์สิทธิ์
๖ เมษายน. ออนไลน์. สืบค้นเมื่อ ๕ เมษ�ยน ๒๕๖๓, จ�ก http://www.fo
cuskorat.com/archives/8865




92

สารานุกรมโคราชศึกษา ๓
Encyclopedia of Korat Study 3



องค์ก�รกระจ�ยเสียงและแพร่ภ�พส�ธ�รณะแห่งประเทศไทย. (๖ เมษ�ยน ๒๕๖๒).
้
้
“พลีกรรม” ตักนำาจากแหล่งนำาศักดิ์สิทธิ์. ออนไลน์. สืบค้นเมื่อ ๕ เมษ�ยน
๒๕๖๓, จ�ก https://news.thaipbs.or.th/content/279067
อุทย�นแห่งช�ติเข�ใหญ่. (๒๕๖๐). ตะกอง. เอกลักษณ์แห่งลำาตะคอง. ออนไลน์.

สืบค้นเมื่อ ๑ เมษ�ยน ๒๕๖๓, จ�ก http://www.khaoyainationalpark.
com/4124/
้
้
อุทย�นแห่งช�ติเข�ใหญ่. (๒๕๖๒). พิธีพลีกรรมตักนำาจากแหล่งนำาศักดิ์สิทธิ์ ของจังหวัด
้
นครราชสีมา ณ ต้นนำาลำาตะคอง อุทยานแห่งชาติเขาใหญ่. ออนไลน์.
สืบค้นเมื่อ ๑ เมษ�ยน ๒๕๖๓, จ�ก http://www. khaoyainationalpark
.com/6388/
folktravel. (ม.ป.ป.). ชมวิวเขื่อนลำาตะคอง สวนท้าวสุรนารี ศูนย์สารสนเทศลิปพัลลภ.
ออนไลน์. สืบค้น เมื่อ ๖ เมษ�ยน ๒๕๖๓, จ�ก http://www.folktravel.com/
archive/lamtakhong-dam.html


































93

สารานุกรมโคราชศึกษา ๓
Encyclopedia of Korat Study 3



ดัชนีค้นเรื่อง ชื่อผู้เขียนบทคว�ม ในส�ร�นุกรมโคร�ชศึกษ�

เล่ม หน้�
เล่ม ๑
ก�รตั้งถิ่นฐ�นของคนโคร�ช จำ�เริญรัตน์ จิตต์จิรจรรย์ ๑ ๑-๒๗
เครื่องจักส�นโคร�ช นิตย� นิยมไร่ ๑ ๒๘-๓๙
เครื่องปั้นดินเผ�ด่�นเกวียน สุวรรณ� อภัยบัณฑิตกุล ๑ ๔๐-๕๕
นิท�นพื้นบ้�นโคร�ช :

เรื่องเล่�ที่มีชีวิตจ�กอดีตสู่ปัจจุบัน ชูเกียรติ วิเศษเสน� ๑ ๕๖-๖๘
ประเพณีก�รละเล่นว่�ว รักษ์พงษ์ ขันธวิธิ ๑ ๖๙-๗๔
ผ้�ห�งกระรอก วันเกษม สัตย�นุชิต
ศศิธร พิม�นสกุลรัตน์ ๑ ๗๕-๘๔
พระเทพวิทย�คม (หลวงพ่อคูณ ปริสุทฺโธ) จำ�เริญรัตน์ จิตต์จิรจรรย์ ๑ ๘๕-๑๐๕
พระพุทธวงษ์ชวลิตกุลธรรโมภ�สศ�สด� จำ�เริญรัตน์ จิตต์จิรจรรย์ ๑ ๑๐๖-๑๑๔
ภ�ษ�โคร�ช : มิติท�งวัฒนธรรม จำ�เริญรัตน์ จิตต์จิรจรรย์ ๑ ๑๑๕-๑๓๘
เรือนโคร�ช ศุภชัย ถนอมพันธ์ ๑ ๑๓๙-๑๔๘
อ�ห�รพื้นบ้�นจังหวัดนครร�ชสีม� จิร�ยุทธ์ เชื้อต�น�ม

อัญชลี คัตรมี ๑ ๑๔๙-๑๕๙
อุทย�นแห่งช�ติเข�ใหญ่ ม�นะ สินธุวงษ�นนท์ ๑ ๑๖๐-๑๗๓






















94

สารานุกรมโคราชศึกษา ๓
Encyclopedia of Korat Study 3



ดัชนีค้นเรื่อง ชื่อผู้เขียนบทคว�ม ในส�ร�นุกรมโคร�ชศึกษ�

เล่ม หน้�
เล่ม ๒
ก�รผลิตเกลือสินเธ�ว์โคร�ช ม�นะ สินธุวงษ�นนท์ ๒ ๑-๑๐
ก�รผลิตขนมจีนประโดก จิร�ภรณ์ ประธรรมโย ๒ ๑๑-๒๑
ชื่อเมืองโคร�ช จำ�เริญรัตน์ จิตต์จิรจรรย์ ๒ ๒๒-๓๓
ไทรง�มอำ�เภอพิม�ย ชวลิต เกตุกระทุ่ม ๒ ๓๔-๔๔

น�มสกุลของคนโคร�ช ม�รวย ปณะร�ช ๒ ๔๕-๕๘
ประตูเมืองโคร�ช (เมืองนครร�ชสีม�) อำ�น�จ อยู่คำ� ๒ ๕๙-๖๗
เพลงโคร�ช รัตน์ด� เลิศวิชัย
บุญสม สังข์สุข ๒ ๖๘-๘๑
มวยโคร�ช :
ศิลปะก�รต่อสู้ที่ศรัตรูครั่นคร้�ม ชูเกียรติ วิเศษเสน� ๒ ๘๒-๙๓
วีรกรรมทุ่งสัมฤทธิ์ :
วีรกรรมกอบกู้อิสรภ�พ จำ�เริญรัตน์ จิตต์จิรจรรย์ ๒ ๙๔-๑๐๘



เล่ม ๓
ก�รสร้�งอนุส�วรีย์ท่�นท้�วสุรน�รี นิตย� นิยมไร่
อุษ� ไขขุนทด ๓ ๑-๗
ถนนมิตรภ�พ จำ�เริญรัตน์ จิตต์จิรจรรย์ ๓ ๘-๑๗
ในหลวงรัชก�ลที่ ๙ เสด็จโคร�ชครั้งแรก จำ�เริญรัตน์ จิตต์จิรจรรย์ ๓ ๑๘-๓๘
ช�วบน ม�นะ สินธุวงษ�นนท์ ๓ ๓๙-๔๕
เมืองเสม� อำ�น�จ อยู่คำ� ๓ ๔๖-๕๙
โนนวัด : แหล่งโบร�ณคดี ๔,๐๐๐ ปี ชูเกียรติ วิเศษเสน� ๓ ๖๐-๗๕

ลำ�ตะคอง รัตน์ด� เลิศวิชัย ๓ ๗๖-๙๓







95

สารานุกรมโคราชศึกษา ๓
Encyclopedia of Korat Study 3



คำ�สั่งมห�วิทย�ลัยวงษ์ชวลิตกุล

ที่๔๖๙/๒๕๖๓
เรื่อง แต่งตั้งคณะกรรมก�รจัดทำ�ส�ร�นุกรมโคร�ชศึกษ� 3




เพื่อให้ก�รจัดทำ�ส�ร�นุกรมโคร�ชศึกษ� 3 ของมห�วิทย�ลัยวงษ์ชวลิตกุล ดำ�เนิน
ไปด้วยคว�มเรียบร้อย และบรรลุคว�มมุ่งหม�ยและหลักก�รของก�รจัดก�รศึกษ�ที่มุ่งปลูก

ฝังจิตสำ�นัก ส่งเสริมศ�สน� ศิลปวัฒนธรรมของช�ติ ตลอดจนภูมิปัญญ�ท้องถิ่น ภูมิปัญญ�
ไทย อ�ศัยอำ�น�จต�มคว�มในม�ตร� ๔๓ แห่งพระร�ชบัญญัติสถ�บันอุดมศึกษ�เอกชน พ.ศ.
๒๕๔๖ แก้ไขเพิ่มเติม (ฉบับที่ ๒) พ.ศ. ๒๕๕๐ มห�วิทย�ลัยจึงพิจ�รณ�แต่งตั้งคณะกรรมก�ร
ดังต่อไปนี้
๑. คณะกรรมก�รที่ปรึกษ�
๑.๑ ผู้รับใบอนุญ�ตจัดตั้งมห�วิทย�ลัย
๑.๒ อธิก�รบดีกิตติคุณมห�วิทย�ลัยวงษ์ชวลิตกุล
๑.๓ อธิก�รบดีมห�วิทย�ลัยวงษ์ชวลิตกุล
๑.๔ รองอธิก�รบดีฝ่�ยวิช�ก�ร

๑.๕ รองอธิก�รบดีฝ่�ยพัฒน�นักศึกษ�
๑.๖ รองอธิก�รบดีฝ่�ยบริห�ร
๑.๗ รองอธิก�รบดีฝ่�ยวิจัยและบริก�รวิช�ก�ร
๑.๘ รองอธิก�รบดีฝ่�ยแผนและพัฒน�
๑.๙ วัฒนธรรมจังหวัดนครร�ชสีม�
๑.๑๐ ประธ�นสภ�วัฒนธรรมจังหวัดนครร�ชสีม�
๑.๑๑ น�ยกสม�คมเพลงโคร�ช นครร�ชสีม�


๒. คณะกรรมก�รดำ�เนินก�ร
๒.๑ รองศ�สตร�จ�รย์ ดร.จำ�เริญรัตน์ จิตต์จิรจรรย์ ประธ�นคณกรรมก�ร
๒.๒ ผู้ช่วยศ�สตร�จ�รย์ ดร.ชวลิต เกตุกระทุ่ม รองประธ�นกรรมก�ร

๒.๓ คณบดีนิติศ�สตร์ กรรมก�ร
๒.๔ คณบดีคณะบริห�รธุรกิจ กรรมก�ร
96

สารานุกรมโคราชศึกษา ๓
Encyclopedia of Korat Study 3



๒.๕ คณบดีคณะวิศวกรรมศ�สตร์ กรรมก�ร
๒.๖ คณบดีคณะสถ�ปัตยกรรมศ�สตร์ กรรมก�ร
๒.๗ คณบดีคณะนิเทศศ�สตร์ กรรมก�ร
๒.๘ คณบดีคณะศึกษ�ศ�สตร์ กรรมก�ร

๒.๙ คณบดีคณะส�ธ�รณสุขศ�สตร์ กรรมก�ร
๒.๑๐ คณบดีคณะพย�บ�ลศ�สตร์ กรรมก�ร
๒.๑๑ อ�จ�รย์ ดร.ชูเกียรติ วิเศษเสน� กรรมก�ร
๒.๑๒ อ�จ�รย์ ดร.ม�นะ สินธุวงษ�นนท์ กรรมก�ร
๒.๑๓ อ�จ�รย์ ดร.อำ�น�จ อยู่คำ� กรรมก�ร
๒.๑๔ อ�จ�รย์ ดร.รัตน์ด� เลิศวิชัย กรรมก�ร
๒.๑๕ อ�จ�รย์ ดร.ม�รวย ปณะร�ช กรรมก�ร
๒.๑๖ น�งส�วน�ตย� ใกล้จันอัด กรรมก�รและเลข�นุก�ร
๒.๑๗ อ�จ�รย์อ�รีย์ลักษณ์ ประก�รแก้ว กรรมก�รและผู้ช่วยเลข�นุก�ร
๒.๑๘ น�งส�วกชกร พงษ์ทับ กรรมก�รและผู้ช่วยเลข�นุก�ร
๒.๑๙ น�งส�วเพ็ญนภ� น้อมสูงเนิน กรรมก�รและผู้ช่วยเลข�นุก�ร



หน้�ที่
๑) ว�งแผนดำ�เนินก�รจัดทำ�ส�ร�นุกรมโคร�ชศึกษ� 3
๒) พิจ�รณ�เชิญผู้เขียนส�ร�นุกรมโคร�ชศึกษ� 3
๓) พิจ�รณ�เชิญผู้ทรงคุณวุฒิอ่�นผลง�นของผู้เขียน
๔) ตรวจสอบคว�มถูกต้องของต้นฉบับ ก่อนส่งให้ฝ่�ยจัดทำ�หนังสือ
๕) ร�ยง�นผลง�นจัดทำ�หนังสือ


๓. คณะกรรมก�รฝ่�ยจัดทำ�ส�ร�นุกรมโคร�ชศึกษ� 3

๓.๑ อ�จ�รย์บุษบ�บรรณ ไชยศิริ ประธ�นกรรมก�ร
๓.๒ อ�จ�รย์พรทิพย์ นิพพ�นนท์ รองประธ�นกรรมก�ร
๓.๓ ผู้ช่วยศ�สตร�จ�รย์เมตต� ดีเจริญ กรรมก�ร
๓.๔ อ�จ�รย์จิณณพัต ตั้งดวงม�นิตย์ กรรมก�ร
๓.๕ อ�จ�รย์วิสิฐศักดิ์ รักพร กรรมก�ร
97

สารานุกรมโคราชศึกษา ๓
Encyclopedia of Korat Study 3



๓.๖ น�ยปรเมศวร์ มะละส�ร กรรมก�รและเลข�นุก�ร
๓.๗ น�ยเช�ว์ฤทธิ์ ศิล�ดำ� กรรมก�รและผู้ช่วยเลข�นุก�ร


หน้�ที่

๑) จัดทำ�ต้นฉบับ
๒) ประส�นง�นเพื่อจัดพิมพ์ส�ร�นุกรมโคร�ชศึกษ� 3 ให้เสร็จต�มกำ�หนดเวล�


ทั้งนี้ตั้งแต่บัดนี้เป็นต้นไป


สั่ง ณ วันที่ 14 สิงห�คม พ.ศ. ๒๕๖3






(อ�จ�รย์ ดร.กิตติ วงษ์ชวลิตกุล)
อธิก�รบดีมห�วิทย�ลัยวงษ์ชวลิตกุล






























98

สารานุกรมโคราชศึกษา ๓
Encyclopedia of Korat Study 3
































































99