คู่มือครู หลักภาษาเเละการใช้ภาษาเพื่อการสื่อสาร ม.5 เล่ม 1_TC_(BW250)

จดให้จำ� น� ำไปใช้

ผังมโนทัศน์

๑. มารยาทและคุณธรรมในการสื่อสาร
มารยาทในการสอ่ื สาร
คุณธรรมในการสอื่ สาร
การส่ือสารในบริบทตา่ ง ๆ

๒. การส่ือสารในชวี ติ ประจำ� วัน
การสื่อสารในครอบครัว
การสอ่ื สารในโรงเรียน
การสื่อสารในสังคมท่วั ไป
การใช้ภาษาปลูกฝงั คณุ ธรรม

คู่มอื ครู รายวิชาภาษาไทย

หลกั ภาษาเเละการใช้ภาษาเพ่ือการสื่อสาร ม.๕
มารยาทและคุณธรรม
ในการสื่ อสาร

มารยาทในการสื่ อสาร

มารยาทในการสอ่ื สาร หมายถงึ กริ ยิ าวาจาท่สี ภุ าพเรยี บร้อย
โดยแสดงออกมาท้งั ทางวัจนภาษาและอวจั นภาษา ซงึ่ จะเป็นไปตาม
ค่านิยมของคนในสงั คม หรอื บริบททางสงั คมที่กำ� หนดขึ้น

เช่น ในสังคมไทยถอื วา่ เทา้ เป็นของตำ่� เราจะไมย่ กเทา้ ขึ้นวาง
บนทสี่ งู เชน่ โต๊ะหรือเกา้ อ้ี หรือไมใ่ ชเ้ ทา้ ชหี้ รอื เข่ียสง่ิ ของ

ในบางสังคมไม่ไดถ้ อื ว่าเท้าเปน็ ของต่ำ� เพราะเป็นอวยั วะสว่ น
หน่ึงของรา่ งกาย ดังน้ันมารยาทในการส่อื สารหรือการแสดงออกของ
แตล่ ะสงั คม...........จ..งึ .ม...ีค..ว.า..ม..แ..ต..ก..ต...่า.ง..ก..ัน...............

100 มารยาทและคุณธรรมในการส่ือสาร

คุณธรรมในการส่ื อสาร

คุณธรรม หมายถงึ คุณงามความดที ม่ี อี ยู่ในตัวบุคคล
ซ่งึ จะกอ่ ให้เกิดประโยชนต์ อ่ ตนเองและสังคม

คุณธรรมเกดิ จากการปลกู ฝังและการอบรมสั่งสอน
คุณธรรมท่ีควรปลกู ฝัง เช่น ความมีเมตตากรุณา
เคารพสทิ ธซิ ง่ึ กนั และกนั การเหน็ ประโยชนส์ ว่ นรวม
มากกว่าสว่ นตวั

คุณธรรมท่สี �ำคัญในการส่ือสาร

มคี วามจรงิ ใจ
และไม่ละเมิดสิทธิ

ซง่ึ กนั และกัน

มีความรกั ความเคารพ
และความปรารถนาดี

มีความรับผดิ ชอบ
ในสงิ่ ที่พดู หรอื กระท�ำ

มารยาทในการสอ่ื สาร เปน็ ..พ..ฤ..ต...กิ ..ร.ร..ม..ภ..า..ย..น..อ..ก....(.ด..า้ .น...น..อ..ก..).
คุณธรรมในการสือ่ สาร เปน็ ....พ..ฤ..ต..กิ..ร..ร..ม..ภ..า..ย..ใ.น....(.ด..า้ ..น..ใ.น..).....

101มารยาทและคุณธรรมในการสื่ อสาร

คู่มือครู รายวิชาภาษาไทย

หลักภาษาเเละการใช้ภาษาเพ่ือการส่ือสาร ม.๕

การสื่อสารในบรบิ ทตา่ ง ๆ

หากพิจารณาการส่ือสารจากผสู้ ่งสารและผู้รบั สารจะสามารถจ�ำแนกการส่ือสารไดเ้ ป็น ๔ ประเภท
ดังน้ี

การสื่ อสารกับตนเอง การตดั สินใจ การวางแผน
การแกป้ ญั หา การปลอบใจตนเอง
เปน็ การคดิ โตต้ อบกบั ตนเอง ดว้ ยการคดิ ในใจ
หรอื พดู คนเดยี วกบั ตวั เอง การเตือนตนเอง

การสอ่ื สารระหวา่ งพอ่ แม่ลูก การสื่อสารระหว่างบคุ คล
พีก่ ับน้อง ครูกบั นกั เรียน หรอื
เปน็ การสอื่ สารของบคุ คลตง้ั แต่ ๒ คนขนึ้ ไป
เพอ่ื นกับเพอ่ื น แตไ่ มถ่ งึ กบั เปน็ กลมุ่

การสื่ อสารสาธารณะ การเรยี นการสอนในห้องเรียน
การบรรยายหรืออบรมในทีต่ า่ ง ๆ
เปน็ การสอื่ สารทมี่ เี ปา้ หมายไปยงั สาธารณชน
หรอื คนกลมุ่ ใหญ่ โดยเนอื้ หาของสารมกั จะให้ การส่ื อสารมวลชน
ความรทู้ เ่ี ปน็ ประโยชน์ สรา้ งความเขา้ ใจและ
เปดิ เผยได้ เปน็ การสอื่ สารทค่ี ลา้ ยกบั การสอื่ สาร
สาธารณะ แตม่ ลี กั ษณะเฉพาะคอื ตอ้ งอาศยั
ขา่ วสารหรือเหตกุ ารณ์ตา่ ง ๆ สอื่ ทสี่ ามารถกระจายสารไดอ้ ยา่ งรวดเรว็ และ
ทเ่ี กิดขน้ึ ในบ้านเมอื ง กวา้ งขวาง เชน่ ....โ.ท...ร..ท..ัศ..น...์ .ส..่ือ..ส...ัง.ค...ม..อ..อ..น...ไ.ล..น...์ ...
เรอื่ งทนี่ ำ� เสนอควรคำ� นงึ ถงึ ขอ้ เทจ็ จรงิ ทเี่ กดิ
102 มารยาทและคุณธรรมในการสื่อสาร ประโยชนแ์ กม่ วลชน

หนั งสือแบบฝึกหัด ใชห้ น้ า ๙๑

น้ องลองทำ�

ค�ำชี้แจง ใหน้ กั เรยี นเลอื กคำ� ตอบทถ่ี กู ทส่ี ดุ เพยี งขอ้ เดยี ว
๑. ขอ้ ใดกลา่ วไมถ่ ูกต้อง
๑. คณุ ธรรมเป็นพฤติกรรมดา้ นใน
๒. มารยาทเป็นพฤติกรรมดา้ นนอก
๓. คุณธรรมหมายถงึ คณุ งามความดใี นตวั บุคคล
๔. มารยาทในการสื่อสารไมส่ ามารถแสดงออกได้ทางอวัจนภาษา

เฉลยละเอยี ด
ตอบ ข้อ ๔. เพราะมารยาทในการสอ่ื สารเป็นพฤติกรรมด้านนอกทส่ี ามารถแสดงออกได้ท้งั ทาง
วจั นภาษาและอวจั นภาษา สว่ นตวั เลือกในข้ออื่น ๆ น้นั กล่าวถกู ต้องแลว้

103มารยาทและคุณธรรมในการส่ื อสาร

คู่มอื ครู รายวชิ าภาษาไทย

หลกั ภาษาเเละการใช้ภาษาเพื่อการส่ือสาร ม.๕

๒. บุคคลในข้อใดไม่มคี ุณธรรมในการส่อื สาร
๑. พรรณรายถ่ายวดิ โี อให้ความรเู้ รื่องการเอาตัวรอดจากแผ่นดินไหวลงในช่องยูทูบ
๒. พนติ ารีวิวครมี หนา้ ขาวลงในเฟซบกุ๊ สว่ นตวั เพราะได้รบั เงินโฆษณาแต่ไม่ไดใ้ ชจ้ ริง
๓. พรายดาวประชาสมั พันธโ์ ครงการรณรงคล์ ดการใชถ้ งุ พลาสตกิ ผา่ นอินสตาแกรมส่วนตัว
๔. เพลนิ พศิ เขยี นหนงั สอื ขอโทษแพรไหมลงในทวติ เตอรส์ ว่ นตวั ทกี่ ลา่ วหาวา่ เธอโกงเงนิ ผอู้ น่ื

เฉลยละเอยี ด
ตอบ ขอ้ ๒. เพราะ คุณธรรมในการส่อื สารทส่ี �ำคัญคือ
- มคี วามจริงใจ และไมล่ ะเมดิ สิทธิซึ่งกันและกนั
- มคี วามรัก ความเคารพ และความปรารถนาดี
- มคี วามรับผดิ ชอบในสงิ่ ทพ่ี ดู หรือกระท�ำ
ซึ่งตรงกับพฤติกรรมของบุคคลในข้อ ๑. ๓. และ ๔. แต่ในขอ้ ๒. การทีพ่ นิตาไม่ได้ใชค้ รีมจริงแตเ่ ขียน
รีวิวลงในเฟซบกุ๊ แสดงใหเ้ ห็นถงึ ความไมจ่ ริงใจในการสอื่ สาร และเป็นการหลอกลวงผูอ้ ่ืน

๓. พฤตกิ รรมในขอ้ ใดเปน็ การสื่อสารลักษณะเดียวกันกบั พฤตกิ รรมตอ่ ไปน้ี
“นาราได้เปน็ ตัวแทนนกั เรียนออกไปกล่าวสนุ ทรพจนห์ น้าเสาธงเนอื่ งในวันตอ่ ต้านยาเสพตดิ ”
๑. นิรินฝึกพูดแนะนำ� ตัวเองหน้ากระจกกอ่ นไปสมั ภาษณ์งาน
๒. นญี าตวิ หนงั สือให้เพ่ือนสนทิ สองคนท่รี ้านกาแฟกอ่ นจะถึงวนั สอบ
๓. นวกรไดร้ ับเชิญใหไ้ ปบรรยายในงานสมั มนาวิชาการเรอ่ื งการจดั การทรพั ยากรในทอ้ งถน่ิ
๔. เนตริ ายงานขา่ วปญั หาภยั แลง้ ผา่ นการถา่ ยทอดสดทางเฟซบกุ๊ ในแฟนเพจชอ่ งขา่ ว 24 NEWS

เฉลยละเอยี ด
ตอบ ข้อ ๓. เพราะพฤตกิ รรมในโจทยเ์ ป็นการสือ่ สารสาธารณะ คอื การส่อื สารกบั คนกลุ่มใหญ่ท่ี
สามารถเปดิ เผยได้ ซงึ่ ตรงกับพฤตกิ รรมของนวกรที่เป็นการสื่อสารกันคนกลมุ่ ใหญเ่ ชน่ เดียวกบั
ส่วนตัวเลอื กในขอ้ อนื่ ๆ ไมใ่ ช่การสื่อสารสาธารณะ
ขอ้ ๑. เป็นการส่ือสารกบั ตนเอง
ขอ้ ๒. เปน็ การสอ่ื สารระหว่างบุคคล
ข้อ ๔. เปน็ การสอ่ื สารมวลชน

104 มารยาทและคุณธรรมในการสื่อสาร

ทบทวน

กอ่ นจาก..

มารยาทในการส่ื อสาร

มารยาทในการส่อื สารเป็นพฤตกิ รรมภายนอกท่ี
แสดงออกมาท้ังทางวัจนภาษาและอวจั นภาษา โดยจะเป็นไป
ตามค่านยิ มของคนในสังคม หรอื บรบิ ททางสงั คมท่ีกำ� หนดขึน้

มารยาท
และคุณธรรม
ในการสื่ อสาร

คุณธรรมในการสื่ อสาร การสื่อสารในบรบิ ทต่าง ๆ

คุณธรรมในการสอ่ื สารเป็น การสื่อสารกบั ตนเอง
พฤติกรรมภายใน เปน็ คณุ งามความดี คดิ ในใจ พดู คนเดยี ว
ท่มี อี ยู่ในตวั บุคคล เกิดจากการปลูกฝัง
และการอบรมสง่ั สอน การส่อื สารระหว่างบุคคล
ส่อื สารตง้ั แต่ ๒ คนขนึ้ ไป ไมถ่ ึงกับเปน็ กลุ่ม

การสือ่ สารสาธารณะ
สือ่ สารกบั คนกลุ่มใหญ่

การสอ่ื สารมวลชน
คล้ายกบั การสอ่ื สารสาธารณะแต่มสี ่อื ที่สามารถ
กระจายสารไดอ้ ยา่ งรวดเร็วและกว้างขวาง

105มารยาทและคุณธรรมในการสื่ อสาร

จดให้จำ� น� ำไปใช้

จดให้จำ� น� ำไปใช้

คู่มอื ครู รายวิชาภาษาไทย

หลักภาษาเเละการใช้ภาษาเพ่ือการส่ือสาร ม.๕

การส่ือสารในชวี ติ ประจ�ำวัน

การสื่ อสารในครอบครวั

เปน็ การสอื่ สาร ........ข..น้ั..พ...ืน้ ..ฐ..า.น......... ของมนษุ ย์

ใช้ถ้อยค�ำท่สี ามารถสอ่ื สารได้ ทำ� ความเขา้ ใจถอ้ ยคำ� ของ
ชัดเจน มกี ารชแี้ จงและอธบิ ายเหตุผล คนตา่ งวยั เพราะคนในแตล่ ะวยั
ใชถ้ ้อยค�ำทส่ี ุภาพ จะมชี ุดคำ� พูดท่ีแตกตา่ งกนั

ข้อควรค�ำนึ ง
ของการสื่ อสาร
ในครอบครวั

ประพฤตปิ ฏบิ ัติต่อกนั มมี ารยาท รู้จกั กาลเทศะ
เป็นอย่างดี มคี วามกตัญญูรู้คุณ อยเู่ สมอเพราะจะทำ� ใหส้ งิ่ เหลา่ นตี้ ดิ ตวั
เคารพและเออ้ื อาทรต่อกัน ไปเม่ือไปส่ือสารในสถานการณอ์ น่ื ๆ

108 มารยาทและคุณธรรมในการส่ือสาร

การส่ือสารในโรงเรยี น

การส่อื สารในโรงเรยี นจะเหมอื นกับการสื่อสารในครอบครัว
แต่จะมีเน้ือหาเกี่ยวกบั วชิ าการ วิชาชพี เพื่อพัฒนาความรู้ ความสามารถ
และหลักการด�ำเนนิ ชีวติ

การส่ื อสาร การอา่ นหนงั สอื ในใจ
กบั ตนเอง การคดิ เพอ่ื ตอบคำ� ถามครู

การคุยกบั เพือ่ น การสื่ อสาร
การสนทนากับครู ระหว่างบคุ คล

การสื่ อสาร การเรียนการสอนในหอ้ งเรียน
สาธารณะ การพดู หน้าเสาธง

109มารยาทและคุณธรรมในการส่ื อสาร

คู่มอื ครู รายวชิ าภาษาไทย

หลกั ภาษาเเละการใช้ภาษาเพ่ือการสื่อสาร ม.๕

ข้อควรค�ำนึ ง ครูตอ้ งเตรยี มเน้อื หาสาระให้เหมาะสมกบั
ของ เวลาเรียน ไมใ่ ช้วาจาข่มขหู่ รือบงั คบั นกั เรยี น
นักเรียนตอ้ งมคี วามมานะ อดทน ตัง้ ใจฟงั ที่
การสื่ อสาร ครสู อน แสดงกิริยามารยาททเี่ หมาะสม
ในโรงเรยี น ใหเ้ กียรตซิ ึ่งกันและกนั

อาจมโี อกาสเกดิ การโตแ้ ย้งถกเถียงกนั
แต่ทกุ ฝ่ายต้องยอมรับฟงั ความคดิ เห็น
ซึ่งกนั และกนั พดู คยุ กนั ด้วยเหตุผล
ไม่ทะเลาะววิ าทกัน

ต้องระมัดระวังในการน�ำข้อเทจ็ จรงิ หรอื
ขอ้ สรปุ บางอยา่ งไปเผยแพร่ให้แก่บุคคล
ภายนอก เพราะอาจกอ่ ใหเ้ กดิ ความเขา้ ใจผดิ
หรือเกดิ ความเสียหายได้

ควรแสดงกิรยิ ามารยาทใหเ้ หมาะสม
กบั กาลเทศะอย่เู สมอ

นกั เรียนควรให้ความเคารพและปฏิบัติ
อย่างเหมาะสมตอ่ ผทู้ ่ีอาวุโสกวา่

110 มารยาทและคุณธรรมในการสื่อสาร

การส่ือสารในสังคมทวั่ ไป

เป็นการส่ือสารในที่อื่น ๆ ท่ไี มใ่ ช่ครอบครวั หรอื ในโรงเรียน
เชน่ การไปติดต่อธุระในสถานท่ตี า่ ง ๆ

ข้อควรค�ำนึ งของการส่ือสารในวงสังคม

เริม่ ต้นดว้ ยการทักทาย เชน่ สวัสดี หรอื อาจ สื่อสารเพื่อแสดงความรสู้ กึ ในโอกาสตา่ ง ๆ
ใชค้ ำ� อื่นในการทักทายผู้ท่สี นิทสนมหรืออยใู่ น ควรเลอื กใช้ถอ้ ยค�ำและแสดงกริ ยิ าทา่ ทางท่ี
วยั เดยี วกนั ว่า สบายดไี หม จะไปไหน กนิ ขา้ ว เหมาะสม จรงิ ใจ ไมม่ ากหรอื น้อยจนเกินไป
หรือยัง ด้วยน�ำ้ เสียงและท่าทางทเี่ ป็นมติ ร
ในการสอื่ สารกบั ชาวตา่ งชาติ เราควรศกึ ษา
สอื่ สารกบั บุคคลท่ไี มร่ ู้จกั เช่น การตดิ ตอ่ ธรุ ะ วฒั นธรรมและมารยาทในการส่อื สารของชาติ
ต่าง ๆ การส่ือสารตอ้ งชดั เจน ตรงประเดน็ นน้ั ๆ ด้วย เพอ่ื ให้การส่ือสารมีประสทิ ธภิ าพ
สุภาพตามสมควร มากย่งิ ข้นึ และเพ่ือไมใ่ หเ้ ราแสดงพฤตกิ รรม
ท่เี ปน็ การเสียมารยาทของชาตินนั้ ๆ

111มารยาทและคุณธรรมในการสื่ อสาร

คู่มอื ครู รายวชิ าภาษาไทย

หลกั ภาษาเเละการใช้ภาษาเพื่อการส่ือสาร ม.๕

การใชภ้ าษาปลูกฝังคุณธรรม

คุณธรรมเกดิ จากการปลูกฝังด้วยภาษา โดยเครอ่ื งมือท่ใี ช้จะปรากฏทั้งในรูปแบบของวจั นภาษา
เชน่ ภาษติ นทิ าน ต�ำนาน วรรณคดี และอวัจนภาษา เชน่ การปฏิบัติให้เหน็ เป็นแบบอยา่ ง

การปลกู ฝงั คณุ ธรรมในรปู แบบวจั นภาษาจะมที งั้ การอ่าน และการฟงั
ซึ่งสามารถน�ำมาปรับใชใ้ หเ้ หมาะสมกับการด�ำเนินชีวิตได้

เป็นถอ้ ยคำ� ทก่ี ลา่ วสืบต่อกันมา

ภาษิต ยาวนาน มลี กั ษณะเป็นคำ� ส่งั สอน

เตอื นสติ และแนะนำ�

โลภมากลาภหาย

เปน็ เรอ่ื งราวทีแ่ ต่งข้ึนเพ่ือความ นิ ทาน
เพลิดเพลนิ โดยสอดแทรกขอ้ คดิ
คติเตอื นใจ

นิทานเรอ่ื ง เทพารกั ษก์ บั
คนตัดไม้ ที่ปลกู ฝงั คณุ ธรรม

ในเรอื่ งความซอื่ สัตย์

112 มารยาทและคุณธรรมในการส่ือสาร

ตำ� นาน เรื่องราวท่เี ล่ากันสบื ๆ มา มักให้
ความรู้เกย่ี วกับสถานทหี่ รอื บุคคล
ส�ำคญั และแสดงให้เหน็ คุณธรรม ต�ำนานกอ่ งขา้ วน้อยฆ่าแม่
ของบคุ คลเหล่านน้ั

เปน็ หนงั สือทไ่ี ด้รับการยกยอ่ ง วรรณคดี
ว่าแต่งดี ซึง่ ใหค้ วามเพลิดเพลิน
สามัคคีเภทคำ� ฉนั ท์ และช่วยพฒั นาสตปิ ัญญา
ทปี่ ลกู ฝงั คณุ ธรรม นอกจากน้ียงั มีการปลูกฝงั
เรือ่ งความสามัคคี คุณธรรม และสอดแทรกข้อคิด
คติสอนใจ

113มารยาทและคุณธรรมในการส่ื อสาร

คู่มอื ครู รายวชิ าภาษาไทย

หลักภาษาเเละการใช้ภาษาเพื่อการสื่อสาร ม.๕

หนั งสือแบบฝึกหัด ใชห้ น้ า ๑๐๐

น้ องลองทำ�

ค�ำชแ้ี จง ใหน้ กั เรยี นเลอื กคำ� ตอบทถ่ี กู ทสี่ ดุ เพยี งขอ้ เดยี ว

๑. ค�ำกล่าวในข้อใดเหมาะสมน้อยท่สี ดุ ทจ่ี ะกลา่ วกับเพือ่ นได้รับรางวัลชนะเลศิ จากการประกวด
รอ้ งเพลง
๑. เธอน่เี ยย่ี มจริง ๆ เลยนะ ฉันวา่ แลว้ ว่ายงั ไงเธอกช็ นะ
๒. ไมร่ มู้ ากอ่ นเลยนะวา่ เธอรอ้ งเพลงเพราะขนาดน้ี ยินดดี ว้ ยนะ
๓. ฉนั ไปดเู ธอแข่งรอบสุดท้ายด้วย ร้องเพราะมากเลย ฉนั ดใี จกบั เธอมากจรงิ ๆ
๔. เธอชนะเพราะคูแ่ ขง่ เขาตนื่ เต้นมากเกินไปหรือเปลา่ ฉนั ว่าเธอกไ็ ม่ไดร้ ้องเพลงเพราะ
ขนาดน้ัน

เฉลยละเอียด
ตอบ ขอ้ ๔. เพราะ ในการสื่อสารกับบุคคลอืน่ ไมว่ ่าเราจะสนทิ สนมกบั บคุ คลนน้ั หรือไม่ เราตอ้ งให้
เกียรติและไมด่ ูถกู ผู้ทเ่ี ราสนทนาด้วย แตต่ ัวเลือกขอ้ ๔. ผูพ้ ูดไดเ้ ลอื กใชค้ ำ� พดู ทเ่ี หมือนกับเป็นการดูถกู
ความสามารถของผู้ฟงั แมจ้ ะพูดดว้ ยนำ้� เสยี งทเ่ี ปน็ มติ ร หรือมีความสนทิ สนมกนั แตก่ ็ไมค่ วรท�ำ เพราะอาจ
จะทำ� ให้ผ้ฟู งั รู้สึกไมด่ ีได้

114 มารยาทและคุณธรรมในการสื่อสาร

๒. บคุ คลในข้อใดกลา่ วทกั ทายกับผ้ทู ่ีสนทนาดว้ ยไมเ่ หมาะสม
๑. นะโมกล่าวทักทายเพ่อื นสนิทท่อี ยคู่ นละห้องวา่ “อา้ ว จะไปไหนเหรอ”
๒. นิวเยยี รก์ ลา่ วทักทายพีช่ ายทกี่ �ำลังบวชเปน็ พระว่า “สวัสดีคะ่ หลวงพ่”ี
๓. นานะทักทายเพอื่ นโรงเรียนเกา่ ทเ่ี จอกันที่เรยี นพเิ ศษ “สวสั ดี เปน็ ยงั ไงบา้ ง ไม่เจอกนั
นานเลย”
๔. น�้ำมนตก์ ลา่ วทักทายเพื่อนของแม่ท่ีบงั เอญิ เจอกัน “สวสั ดีค่ะคณุ นา้ ชว่ งน้ไี ม่แวะไปที่
บ้านเลย คุณแมบ่ น่ คดิ ถงึ ทกุ วนั เลยคะ่ ”

เฉลยละเอียด
ตอบ ขอ้ ๒. เพราะหากตอ้ งการกลา่ วทักทายพระสงฆ์ เราจะไมน่ ยิ มใช้คำ� วา่ “สวสั ดีคะ่ /สวัสดีครับ”
แตเ่ ราจะใช้ค�ำว่า “นมัสการ” สว่ นตัวเลอื กในข้ออื่น ๆ ใชค้ ำ� ทกั ทายได้ถกู ตอ้ งเหมาะสมแลว้

๓. ส�ำนวนในข้อใดปลูกฝงั คุณธรรมตรงกบั สำ� นวน “คบคนใหด้ ูหนา้ ซอ้ื ผ้าใหด้ ูเน้ือ”
๑. คบเดก็ สร้างบ้าน
๒. คนเดยี วหัวหาย สองคนเพอื่ นตาย
๓. คนรักเทา่ ผืนหนัง คนชงั เทา่ ผนื เส่อื
๔. คบศัตรูเป็นมิตร ด่ังเอาอสรพิษมาเลย้ี งไว้

เฉลยละเอยี ด
ตอบ ข้อ ๔. เพราะ คบศัตรูเปน็ มติ ร ด่ังเอาอสรพษิ มาเล้ยี งไว้ หมายถงึ คบคนทมี่ นี ิสัยไม่ดี ไม่ถูกกนั
ยอ่ มมแี ต่จะน�ำความเดอื ดร้อนมาให้ เป็นการสอนเรอ่ื งการเลือกคบคน ซงึ่ สอดคล้องกบั ส�ำนวนในโจทย์
ความว่า คบคนใหด้ หู น้า ซ้ือผ้าให้ดเู นอ้ื หมายถึง จะคบใครใหใ้ คร่ครวญให้ดเี สียก่อน พิจารณาถงึ พฤติกรรม
และนสิ ัยใจคอ ซึ่งเป็นการสอนเรื่องการคบคนเชน่ เดียวกัน
สว่ นตวั เลือกในข้ออนื่ ๆ ไมไ่ ดป้ ลูกฝังในเรอ่ื งการเลอื กคบคน และมคี วามหมาย ดงั นี้
๑. คบเดก็ สร้างบ้าน หมายถงึ ทำ� งานใหญ่รว่ มกบั เด็กมกั ไม่เป็นผล
๒. คนเดียวหัวหาย สองคนเพือ่ นตาย หมายถงึ คนเดียวทำ� อะไรก็อาจเปน็ อนั ตรายได้ ถา้ มีเพ่ือนร่วม
คิดร่วมปรึกษาก็จะดีขน้ึ
๓. คนรักเทา่ ผนื หนงั คนชงั เทา่ ผืนเสือ่ หมายถึง คนรกั มีนอ้ ย คนชังมีมาก

115มารยาทและคุณธรรมในการสื่ อสาร

คู่มือครู รายวิชาภาษาไทย

หลักภาษาเเละการใช้ภาษาเพื่อการส่ือสาร ม.๕

ทบทวน การส่ือสารในชวี ิตประจำ� วัน

กอ่ นจาก..

การสื่ อสารในครอบครวั การส่ือสารในโรงเรยี น

ขอ้ ควรค�ำนงึ ขอ้ ควรคำ� นึง
ประพฤตปิ ฏิบตั ิตอ่ กันเปน็ อย่างดี ครแู ละนกั เรยี นใหเ้ กยี รตซิ งึ่ กนั และกนั
มกี ารชีแ้ จงและอธบิ ายเหตผุ ล รับฟังความคดิ เห็นซง่ึ กันและกนั
ใช้ถอ้ ยคำ� ทีส่ ภุ าพ พูดคุยกันดว้ ยเหตผุ ล ไมท่ ะเลาะ
ท�ำความเข้าใจถอ้ ยคำ� ของคนตา่ งวยั ววิ าทกนั
ต้องระมดั ระวงั การเผยแพรข่ อ้ มลู
การส่ือสารในสังคมทวั่ ไป บางอยา่ ง

ขอ้ ควรคำ� นึง การใชภ้ าษาปลกู ฝังคุณธรรม
ทกั ทายดว้ ยนำ้� เสยี งและทา่ ทที เี่ ปน็ มติ ร
ใชถ้ อ้ ยคำ� และแสดงกิรยิ าทา่ ทาง ภาษิต
ที่จรงิ ใจ เปน็ ถอ้ ยคำ� สง่ั สอน เตอื นสติ และแนะนำ�
การสอ่ื สารตอ้ งชดั เจน ตรงประเด็น
สภุ าพตามสมควร นทิ าน
การส่อื สารกบั ชาวตา่ งชาติ เราควร แตง่ ขึ้นเพอื่ ความเพลิดเพลนิ โดยสอดแทรก
ศกึ ษามารยาทในการสื่อสารของ ข้อคิด คตเิ ตือนใจ
ชาตินั้น ๆ เพ่อื ให้การสอ่ื สารมี
ประสทิ ธภิ าพมากย่ิงขนึ้ ตำ� นาน
เร่ืองราวนมนานทเ่ี ลา่ กนั สืบ ๆ มา มักให้
116 มารยาทและคุณธรรมในการสื่อสาร ความรเู้ กย่ี วกับสถานทห่ี รือบุคคลส�ำคัญ

วรรณคดี
เปน็ หนงั สอื ท่ไี ด้รับการยกยอ่ งว่าแตง่ ดใี ห้
ความเพลิดเพลินและชว่ ยพัฒนาสตปิ ญั ญา

จดให้จำ� น� ำไปใช้

ตวั ช้วี ดั
ท ๓.๑ ม.๕/๖ มีมารยาทในการฟัง การดู และการพดู

จุดประสงค์
๑. สามารถบอกจดุ ประสงค์ของการถามและการตอบได้
๒. สามารถบอกขอ้ ควรคำ� นงึ ในการถามและการตอบได้
๓. สามารถอธิบายวธิ ีการตัง้ คำ� ถามและตอบค�ำถามได้

การถามและการตอบ

การถามและการตอบเป็นกระบวนการสื่อสารที่มนุษย์ใช้อยู่เสมอ ท้ังใน
การด�ำเนินชีวิตประจ�ำวันและในการท�ำงานหรือกิจธุระต่าง ๆ ดังนั้นเราจึงควรให้
ความส�ำคัญกับจุดประสงค์ ข้อควรค�ำนึง และวิธีการในการถามและการตอบ
เพ่ือใหก้ ารสอ่ื สารมีประสทิ ธิภาพและดำ� เนินไปไดอ้ ย่างราบรน่ื

จดให้จำ� น� ำไปใช้

ผังมโนทศั น์

๑. การถามและการตอบ
จุดประสงคใ์ นการถาม
ข้อควรค�ำนึงในการถาม
วธิ ีการต้ังค�ำถาม
จดุ ประสงค์ในการตอบ
ขอ้ ควรค�ำนึงในการตอบ
วิธกี ารตอบที่ดี

คู่มือครู รายวิชาภาษาไทย

หลกั ภาษาเเละการใช้ภาษาเพ่ือการสื่อสาร ม.๕

การถามและการตอบ

จดุ ประสงค์ เพื่อใหท้ ราบข้อเทจ็ จริง
ในการถาม หรอื ข้อคดิ เหน็

เพ่อื ทดสอบว่าผตู้ อบมีความรู้
หรือไม่ หรอื ความคดิ เห็นอย่างไร

เพอ่ื ใชเ้ ป็นสว่ นประกอบของกลวธิ ี
ใหค้ วามร้หู รอื ขอ้ คดิ แกบ่ คุ คลอ่นื

เพ่ือแสดงอัธยาศยั ไมตรี

เพ่ือแสดงความสนใจ

122 การถามและการตอบ

ข้อควรค�ำนึ งในการถาม

มีมารยาทในการถาม เป็นคำ� ถามทีส่ ภุ าพ ไม่ถามเร่ืองสว่ นตัว
ไมล่ ะลาบละลว้ ง โออ้ วด หรือยกตนขม่ ท่าน

รจู้ กั ฐานะของบคุ คลทถี่ กู ถามวา่ เปน็ ใคร มคี วามรหู้ รอื ความคดิ
ในเรอ่ื งนน้ั เพยี งใด สมควรถามหรอื ไม่

ดูกาลเทศะก่อนถาม คือ พจิ ารณาว่าผู้ทเ่ี รากำ� ลังถามอยใู่ น
อารมณ์อย่างไร หากถามจะกอ่ ใหเ้ กดิ ความร�ำคาญใจหรอื ไม่

เปน็ คำ� ถามทมี่ สี าระ คอื ...ม..คี..ว..า..ม..ส...ำ� .ค...ญั ....ป..ร..ะ..โ.ย...ช..น..์.. และนา่ สนใจ
ผถู้ ามตอ้ งมคี วามรคู้ วามสนใจในเรอื่ งทถี่ าม

..........ใ..ช..ภ้ ..า..ษ..า..ก..ร..ะ.ช..บั...แ..ล..ะ..ช..ดั ..เ.จ..น........... มกี ารลำ� ดบั เนอื้ ความทีด่ ี
ไมส่ ับสน ไม่ยาวจนเกนิ ไปเพอ่ื ให้ผู้อา่ นจับประเดน็ ได้

123การถามและการตอบ

คู่มอื ครู รายวิชาภาษาไทย

หลกั ภาษาเเละการใช้ภาษาเพื่อการส่ือสาร ม.๕

วิธกี ารตงั้ ค�ำถาม

ตัง้ ค�ำถามเพ่ือให้ได้ข้อเทจ็ จรงิ แหลมพรหมเทพอยู่ที่ไหน
ใครเปน็ ผ้ปู ระดิษฐ์อักษรไทย
มกั ใช้คำ� ว่า ...ใ.ค..ร...อ..ะ..ไ..ร..ท...ไ่ี .ห..น....เ.ม..อ่ื..ไ.ห...ร.่...
.......อ..ย..า่ .ง..ไ.ร...เ.ท...า่ .ไ..ห..ร..่ .ห..ร..อื ..ไ.ม..่.ท...�ำ.ไ..ม..................... ตงั้ ค�ำถามเพ่ือให้ได้ข้อคิดเห็น

คณุ มีวิธีการอย่างไรในการช่วยลด เปน็ คำ� ถามทีต่ ้องการให้ผู้ตอบแสดง
ปริมาณขยะ ............เ.ห..ต..ุผ..ล...ข..้อ..เ.ส..น...อ..แ..น..ะ...ป..ร..ะ..เ.ม..นิ...ค..่า..........
เพราะเหตใุ ดคนไทยจงึ นยิ มไปเทยี่ ว .....................ว..นิ ..จิ..ฉ..ยั...ส..ัน..น...ษิ ..ฐ..า..น....................
ทป่ี ระเทศญป่ี ุ่น
จงบรรยายสถานท่ที ่องเที่ยวทาง
ตัง้ ค�ำถามเพ่ือทดสอบ ธรรมชาติท่ีประทบั ใจมาโดยสังเขป
จงเปรียบเทียบวถิ ีชวี ิตของคน
บางคร้ังจะมกี ารออกคำ� สง่ั ก�ำกบั ในเมืองกับชนบท
เพอ่ื ใหร้ ู้ว่าควรตอบไปในทิศทางใด
ตัง้ ค�ำถามเพื่อให้ได้ค�ำตอบหลากหลาย
ฟา้ ทะลายโจรชว่ ยรกั ษาโรคอะไรบา้ ง
ท�ำอย่างไรจงึ จะทำ� ใหก้ ารท�ำงานมี เป็นค�ำถามที่จะชว่ ยให้ไดค้ วามรแู้ ละ
ประสิทธิภาพมากยงิ่ ขนึ้ ความคิดท่ีกว้างขวางข้ึน เหมาะกับการคิด
รว่ มกันเปน็ กลุ่มเพ่ือให้ได้ความคิดหรือ
ตงั้ ค�ำถามเพ่ือให้แสดงความสุภาพของผถู้ าม ขอ้ เท็จจรงิ ท่ดี ที ส่ี ดุ

ใชค้ �ำหรือกลุม่ ค�ำทีส่ ภุ าพในการถาม ขอประทานโทษนะคะ ไม่ทราบว่า
เชน่ .........ก..ร..ณุ ..า...โ..ป..ร..ด...ข..อ..ป..ร..ะ..ท..า..น..โ.ท...ษ............. หอประชุมไปทางไหนคะ
กรุณาเลา่ ให้เราฟงั หน่อยสคิ ะว่าคณุ
124 การถามและการตอบ ท้ังสองคนมาทำ� ธรุ กจิ ร่วมกนั ไดอ้ ยา่ งไร

เพือ่ ใหข้ อ้ เท็จจรงิ หรอื ข้อคิดเห็น จดุ ประสงค์
ในการตอบ
เพอื่ แสดงใหผ้ ถู้ ามทราบวา่ ผตู้ อบมี
ความรเู้ พียงใดหรือความคิดเห็นอยา่ งไร
เพื่อใชร้ ว่ มเป็นส่วนประกอบของ
กลวธิ ใี หค้ วามร้หู รอื ข้อคดิ แก่บุคคลอ่ืน

เพื่อสนองอัธยาศยั ไมตรี

เพือ่ สนองความสนใจ

125การถามและการตอบ

คู่มอื ครู รายวชิ าภาษาไทย

หลกั ภาษาเเละการใช้ภาษาเพื่อการสื่อสาร ม.๕

ข้อควรค�ำนึ งในการตอบ

จบั ประเดน็ ใหไ้ ดว้ า่ ผถู้ ามต้องการถามถงึ ส่งิ ใด และ.........ต..อ..บ...ใ.ห..ต้..ร..ง..ค..ำ� ..ถ..า.ม........

ต้องค�ำนงึ วา่ ผถู้ ามเป็นใครและเลอื กใช้ภาษาในการตอบคำ� ถามให้ชดั เจน
และเหมาะสม

มมี ารยาทในการตอบคำ� ถาม โดยเลี่ยงไม่ตอบค�ำถามทอี่ าจจะกอ่ ให้เกิด
ความเสียหายแกต่ นเองและผู้อื่น ถ้าจำ� เปน็ ตอ้ งตอบกค็ วรตอบให้สุภาพน่มุ นวล

วิธกี ารตอบท่ดี ี .........ต..อ..บ..ใ..ห..แ้ ..จ..ม่ ..แ...จ..้ง.........

.......ต..อ..บ..ใ..ห..้ต..ร..ง..ค..ำ� ..ถ..า.ม......... ผตู้ อบตอ้ งชแี้ จง หรอื แสดงความคดิ เหน็
ผู้ตอบคำ� ถามตอ้ งจบั ประเดน็ ใหไ้ ด้ ใหผ้ ู้ถามเข้าใจโดยชดั เจน ไมเ่ ย่นิ เยอ้
กอ่ นแลว้ จงึ ตอบคำ� ถาม และเมอ่ื ตอบคำ� ถาม
เสร็จ ก็ควรเปดิ โอกาสให้ผู้ถาม ถามตอ่ ไป
จนหมดข้อสงสยั

........ต...อ..บ..ใ..ห..้ค..ร..บ..ถ..้ว..น..........
ในกรณีทม่ี หี ลายคำ� ถามต่อเนอื่ งกัน
ตอ้ งตอบใหค้ รบทุกค�ำถาม

126 การถามและการตอบ

หนั งสือแบบฝึกหัด ใชห้ น้ า ๑๑๓

น้ องลองทำ�

ค�ำชี้แจง ใหน้ กั เรยี นเลอื กคำ� ตอบทถ่ี กู ทสี่ ดุ เพยี งขอ้ เดยี ว

๑. ค�ำถามในขอ้ ใดมีจดุ ประสงค์ต่างจากขอ้ อ่นื
๑. พชื เศรษฐกิจของภาคใตค้ ืออะไร
๒. เพราะเหตุใดคนในชนบทจงึ อพยพเข้ามาท�ำงานในเมือง
๓. ปัจจัยส�ำคญั ท่ีส่งผลตอ่ การขยายพนั ธข์ุ องเต่าทะเลคืออะไร
๔. ในการเรียนมหาวิทยาลยั ตลอด ๔ ปีทผี่ ่านมา สิง่ ทีค่ ณุ ประทับใจมากท่สี ดุ คืออะไร

เฉลยละเอียด
ตอบ ข้อ ๔. เพราะค�ำถามในตัวเลอื กขอ้ ๔. มจี ุดประสงค์ในการถามเพื่อจะได้ทราบถึงขอ้ คิดเหน็ ของ
ผู้ตอบ แต่ตวั เลือกในข้อ ๑. - ๓. มจี ุดประสงค์ในการถามเพื่อต้องการทดสอบความรขู้ องผตู้ อบ

๒. คำ� ตอบในขอ้ ใดเหมาะสมทีส่ ุดในการสนทนา
เมฆา : ผมชอบรบั ประทานส้มต�ำปปู ลารา้ มากเลยครับ
มาหยา : ดฉิ นั ไมช่ อบเลยค่ะ ………………….......................
๑. ทานเยอะเด๋ียวเป็นโรคไต
๒. ชอบทานต�ำไทยมากกวา่ ค่ะ
๓. หน้าตาไมค่ ่อยนา่ ทานเทา่ ไหร่
๔. กล่นิ เหมน็ ขนาดนั้นดิฉนั ทานไมล่ งคะ่

เฉลยละเอยี ด
ตอบ ขอ้ ๒. เพราะเปน็ คำ� ตอบทน่ี ุม่ นวลและก่อใหเ้ กดิ ความขดั แย้งนอ้ ยทส่ี ดุ โดยการเลีย่ งทจี่ ะกล่าว
ถึงขอ้ เสยี ของตำ� ปปู ลาร้า แตถ่ ้าตอบตวั เลอื กในขอ้ ๑. ๓. และ ๔. เป็นค�ำตอบที่คอ่ นขา้ งเสียมารยาทและ
อาจจะก่อให้เกิดการกระทบกระท่ังได้

127การถามและการตอบ

คู่มอื ครู รายวชิ าภาษาไทย

หลกั ภาษาเเละการใช้ภาษาเพื่อการส่ือสาร ม.๕

๓. ขอ้ ใดเป็นการสนทนาในลักษณะ “ไปไหนมาสามวาสองศอก”
๑. ค�ำถาม : คณุ จะมาช่วยเราท�ำโครงการนไ้ี ด้ไหม
ค�ำตอบ : ไดเ้ สมอเมื่อเธอตอ้ งการ
๒. ค�ำถาม : เมื่อไหร่ต่างจังหวดั จะมรี ถไฟฟา้ เหมือนในกรุงเทพบา้ งนะ
คำ� ตอบ : ไม่นานเกนิ รอ
๓. ค�ำถาม : เศรษฐกิจในปีนท้ี รุดหนักกว่าปที ผ่ี ่านมา ภาคธรุ กิจควรปรับตัวอยา่ งไร
ค�ำตอบ : เพิ่มชอ่ งทางในการขายสินคา้ ออนไลน์มากข้นึ
๔. ค�ำถาม : วธิ กี ารแกป้ ัญหานำ้� เนา่ เสยี ในคลองแสนแสบและสง่ กลน่ิ เหม็นท�ำได้อย่างไร
ค�ำตอบ : ชาวบา้ นแถวนน้ั เทขยะลงไปน่ะสิ

เฉลยละเอยี ด
ตอบ ขอ้ ๔. เพราะ ไปไหนมาสามวาสองศอก หมายถงึ ถามอย่างหน่งึ ตอบไปอกี อยา่ งหนงึ่ ซ่งึ ตรงกบั
ตวั เลือกในขอ้ ๔. เพราะผ้ถู ามตอ้ งการทราบวิธีการแก้ปัญหาน้ำ� เนา่ เสียในคลองแสนแสบ แตผ่ ตู้ อบกลับ
ตอบสาเหตขุ องปัญหา ซง่ึ เป็นการตอบไมต่ รงค�ำถาม

128 การถามและการตอบ

ทบทวน ข้อควรค�ำนึ งในการถาม

ก่อนจาก.. สภุ าพไมล่ ะลาบละลว้ ง
รู้จักกาลเทศะและความเหมาะสม
จุดประสงค์ในการถาม เปน็ คำ� ถามทม่ี สี าระ
ภาษากะทดั รดั และชัดเจน
ใหท้ ราบขอ้ เทจ็ จรงิ หรือข้อคิดเหน็
ทดสอบความรู้ วธิ กี ารตัง้ ค�ำถาม
เปน็ ส่วนประกอบของกลวิธใี ห้
ความรหู้ รือข้อคดิ วิธกี ารตั้งค�ำถามจะแตกตา่ งกนั ไป
แสดงอธั ยาศยั ไมตรี แล้วแต่จุดประสงคข์ องผู้ถาม แต่วิธีการ
แสดงความสนใจ ต้ังคำ� ถามทดี่ คี อื ตอ้ งถามให้ชัดเจน
ตรงประเดน็ ไม่เยิน่ เย้อ เลือกใชค้ ำ� ให้
เหมาะสมกบั จดุ ประสงค์ในการถาม

การถามและการตอบ

จดุ ประสงค์ในการตอบ ข้อควรค�ำนึ งในการตอบ

ใหข้ อ้ เทจ็ จรงิ หรอื ข้อคิดเหน็ จบั ประเด็นคำ� ถามและตอบ
แสดงใหผ้ ู้ถามทราบว่าผู้ตอบ ใหต้ รงคำ� ถาม เลอื กใชภ้ าษาใหช้ ดั เจน
มีความร้เู พียงใด และเหมาะสมถกู กาลเทศะ
ใชร้ ่วมเปน็ ส่วนประกอบของ
กลวธิ ีให้ความร้หู รือข้อคดิ วธิ กี ารตอบท่ดี ี
สนองอัธยาศัยไมตรี
สนองความสนใจ ตอบให้ตรงค�ำถาม
ตอบให้แจม่ แจง้
ตอบใหค้ รบถ้วน

129การถามและการตอบ

จดให้จำ� น� ำไปใช้

จดให้จำ� น� ำไปใช้

ตวั ช้วี ัด
ท ๓.๑ ม.๕/๓ ประเมินเรื่องทีฟ่ งั และดู แลว้ กำ� หนดแนวทางนำ� ไปประยุกตใ์ ช้
ในการดำ� เนินชวี ิต
ท ๓.๑ ม.๕/๔ มีวิจารณญาณในการเลอื กเรือ่ งท่ีฟงั และดู

จดุ ประสงค์

๑. สามารถอธบิ ายความรู้เบือ้ งต้นเกี่ยวกับการฟังและการอ่านให้เกิด
วิจารณญาณได้
๒. สามารถอธิบายหลกั การฟงั และอา่ นสารให้ความร้ไู ด้
๓. สามารถอธบิ ายหลักการฟังและอา่ นสารโน้มนา้ วใจได้
๔. สามารถอธบิ ายหลกั การฟังและอ่านสารจรรโลงใจได้
๕. สามารถอธบิ ายความแตกต่างของสารใหค้ วามรู้ สารโนม้ นา้ วใจ
และสารจรรโลงใจได้

การฟังและการอ่าน
ให้เกดิ วิจารณญาณ

การฟังและการอา่ นอยา่ งมีวิจารณญาณเป็นทกั ษะสำ� คัญทมี่ ีความจำ� เปน็ ต่อ
การด�ำเนินชวี ิตเปน็ อยา่ งมาก โดยเฉพาะอยา่ งย่งิ ในชว่ งเวลาปจั จุบันที่เรามโี อกาส
ได้รบั สื่อหรอื ขา่ วสารที่มคี วามหลากหลายทัง้ ดา้ นเนื้อหาสาระ และแหล่งท่ีมา ดงั น้นั
เราจึงควรคิดพิจารณาใหถ้ ีถ่ ว้ นและรอบคอบเสียก่อนทจ่ี ะตดั สินใจเช่ือ

จดให้จำ� น� ำไปใช้

ผงั มโนทัศน์

๑. การฟังและการอ่านอย่างมวี จิ ารณญาณ
การฟงั และการอา่ นอยา่ งมวี จิ ารณญาณ
จุดมงุ่ หมายของการฟงั และการอ่านอย่างมวี จิ ารณญาณ
กระบวนการฟังและการอ่านอยา่ งมีวจิ ารณญาณ
การพฒั นาวิจารณญาณโดยการฟังและอ่านสารประเภทตา่ ง ๆ

คู่มือครู รายวิชาภาษาไทย

หลักภาษาเเละการใช้ภาษาเพ่ือการสื่อสาร ม.๕

การฟังและการอ่าน
อย่างมีวิจารณญาณ

การฟังและการอ่านอย่างมีวจิ ารณญาณ

หมายถงึ การฟงั และการอา่ นโดยใชส้ ตปิ ญั ญา วเิ คราะหไ์ ตรต่ รอง
สารทไ่ี ดร้ บั อยา่ งรอบคอบ มเี หตผุ ลกอ่ นนำ� ไปใช้

การฟังและการอา่ นอยา่ งมีวจิ ารณญาณ จะตอ้ งฟังและอา่ นให้สมั ฤทธิผลกอ่ นแลว้
จงึ พฒั นาตอ่ ไปในเรอื่ งต่าง ๆ ดงั นี้

พิจารณาวา่ ผพู้ ูดหรอื ผเู้ ขียนมีจุดประสงค์ในการส่งสารอย่างไรบ้าง
วิเคราะห์วา่ เรอื่ งท่ฟี ังหรอื อ่านมีความเป็นไปได้มากน้ อยเพียงใด
วิเคราะห์ว่าเรอื่ งท่ฟี ังหรอื อ่านน่ าเชอื่ ถือมากน้ อยเพียงใด
ประเมนิ ไดว้ า่ เรอ่ื งทฟ่ี ังหรอื อ่านมปี ระโยชน์ และให้แงค่ ิดอยา่ งไร
วินิ จฉัยวา่ ผสู้ ่งสารมีความเข้าใจอย่างไร เพียงไร
พิจารณาวา่ ผสู้ ่งสารใชก้ ลวธิ กี ารถ่ายทอดอย่างไร

136 การฟังและการอ่านให้เกดิ วจิ ารณญาณ

จดุ มุง่ หมายของการฟังและการอ่านอย่างมีวจิ ารณญาณ

.....เ.พ..ือ่...เ.พ..ิ่ม..พ...นู ..ค..ว..า.ม...ร.ู้...
ฟังบรรยายในห้องเรียน ฟังหรอื อา่ นขา่ วสาร

......เ.พ...ื่อ..ค..ว..า.ม..บ...ัน..เ.ท..งิ......
ฟงั เพลง ชมละครหรือภาพยนตร์

.....เ.พ..อ่ื ..ป..ร..ะ..ก..อ..บ..อ...า.ช..พี .....
มหี ลากหลายอาชพี ท่ีตอ้ งใชท้ กั ษะการฟังหรอื

อา่ นเปน็ พิเศษเพ่ือให้การทำ� งานมปี ระสทิ ธภิ าพ
มากข้นึ

......เ.พ..ื่อ..พ...ฒั ...น..า.ต...น..เ.อ..ง.....
ท�ำใหม้ ีมุมมองและความรทู้ ี่กวา้ งไกลขึน้ และ

สามารถพฒั นาศักยภาพของตนเองได้

137การฟังและการอ่านให้เกิดวจิ ารณญาณ

คู่มือครู รายวิชาภาษาไทย

หลักภาษาเเละการใช้ภาษาเพ่ือการส่ือสาร ม.๕

กระบวนการฟังและการอ่านอย่างมีวิจารณญาณ

ไดย้ นิ ไดอ้ า่ น รบั รู้ เขา้ ใจ

วเิ คราะห์ ใครค่ รวญ วินจิ ฉยั ประเมนิ คา่ ใชป้ ระโยชน์

เกดิ การฟังและอา่ นอยา่ งมวี ิจารณญาณ

กระบวนการฟังและการอา่ นอยา่ งมีวิจารณญาณจะเกิดประสิทธิภาพมากทสี่ ดุ กต็ ่อเม่อื ผู้ฟัง
หรือผอู้ ่านรูจ้ กั เลือกรับสารไดอ้ ยา่ งเหมาะสม และควบคุมไม่ให้ .....อ..ค..ต..ิ... มาสกัดกัน้ การคิดอยา่ ง
มวี จิ ารณญาณได้

การพัฒนาวิจารณญาณโดยการฟังและอ่านสารประเภทตา่ ง ๆ

ในการพัฒนาวจิ ารณญาณโดยการฟังและอ่านสาร
ประเภทตา่ ง ๆ จะตอ้ งสามารถจำ� แนกสารตามลกั ษณะ
ของเนอื้ หาใหไ้ ดก้ อ่ น

ลักษณะของเน้ือหามี ๓ ประเภท คอื
...................ส..า..ร.ใ..ห..้ค..ว..า.ม...ร.ู้......................
...................ส..า..ร.โ..น..้ม..น..้า..ว..ใ.จ......................
...................ส..า..ร.จ..ร..ร..โ.ล..ง..ใ.จ.......................

138 การฟังและการอ่านให้เกิดวจิ ารณญาณ

สารให้ความรู ้

ข้อมูลทใ่ี หค้ วามรู้ ข้อเท็จจรงิ หลกั การ เช่น ขา่ วสาร ขอ้ มูลทางวชิ าการ

หลักในการฟังและการอ่านสารให้ความรู ้

พิจารณาคณุ คา่ วา่ มีประโยชน์ควรคา่ ตัง้ ใจฟงั หรอื อ่านให้จบ และจับประเด็น
แกก่ ารฟังและการอา่ นหรอื ไม่ หรือใจความสำ� คัญของเรื่องใหไ้ ด้

ฝึกแยกแยะ ..ข..อ้ ..เ.ท..็จ..จ..ร..งิ..แ..ล..ะ..ข..้อ..ค..ิด..เ.ห..็น... บนั ทึกประเด็นส�ำคญั หรอื ประเด็น
และพจิ ารณาความน่าเช่ือถือของสาร ค�ำถามที่ควรแกก่ ารอภปิ ราย

ประเมินคณุ คา่ ของสารวา่ มีความสำ� คัญ พิจารณากลวิธใี นการใช้ภาษาว่ามีความ
หรอื ประโยชน์มากน้อยเพียงใด นา่ สนใจ และถูกต้องตามระดับการสอื่ สาร
หรือไม่

139การฟังและการอ่านให้เกิดวิจารณญาณ

คู่มือครู รายวิชาภาษาไทย

หลกั ภาษาเเละการใช้ภาษาเพื่อการสื่อสาร ม.๕

สารโน้ มน้ าวใจ

ชักจงู ใจให้คลอ้ ยตาม เชน่ การโฆษณา การโตว้ าที

หลักในการฟังและการอ่านสารโน้ มน้ าวใจ

สารมคี วามดงึ ดดู ใจหรอื มีความนา่ เชอื่ ถือเพยี งใด

พิจารณาวา่ สารท่นี �ำเสนอน้ันมคี วามจ�ำเปน็
ตอ่ ความต้องการพ้ืนฐานมากนอ้ ยเพยี งใด

พิจารณาวา่ สารที่น�ำเสนอมปี ระโยชนม์ ากนอ้ ย
เพยี งใด
สารนั้นเร่งเรา้ ให้เช่ือเกี่ยวกบั สิ่งใด และตอ้ งการ
ให้ปฏิบัติตามอยา่ งไร
ภาษาทใี่ ช้ในการโนม้ น้าว มลี ักษณะ ..เ.ร..้า.อ..า..ร..ม..ณ...์ .
อยา่ งไร

140 การฟังและการอ่านให้เกดิ วจิ ารณญาณ

สารจรรโลงใจ

ใหค้ วามเพลดิ เพลนิ หรอื ใหแ้ งค่ ดิ คตสิ อนใจ
เช่น บทเพลง สุนทรพจน์ โอวาท

พจิ ารณาว่าสารให้ การใช้ภาษาเหมาะสม
ความจรรโลงใจในดา้ นใด กับรปู แบบ เน้อื หา
และผรู้ ับสารหรือไม่
มีความสมเหตสุ มผล
หรอื ไม่

ฟงั หรืออา่ น หลักในการฟังและ ทำ� ความเขา้ ใจ
ด้วยความตั้งใจ การอ่านสารจรรโลงใจ เนอื้ หาสำ� คัญและใช้
และทำ� ใจใหส้ บาย จนิ ตนาการตามอยา่ ง

เหมาะสม

141การฟังและการอา่ นให้เกิดวิจารณญาณ

คู่มือครู รายวิชาภาษาไทย

หลกั ภาษาเเละการใช้ภาษาเพ่ือการสื่อสาร ม.๕

หนั งสือแบบฝึกหัด ใชห้ น้ า ๑๒๖

น้ องลองทำ�

คำ� ชี้แจง ใหน้ กั เรยี นเลอื กคำ� ตอบทถ่ี กู ทส่ี ดุ เพยี งขอ้ เดยี ว

๑. “ดอกไมแ้ ตล่ ะชนิดผลบิ านในฤดูของมนั เอง
ตอนนอี้ าจจะยงั ไมถ่ งึ ชว่ งเวลาของคุณ
อาจสายไปหน่อยเมือ่ เทยี บกบั คนอื่น
แต่ถ้าฤดนู น้ั มาถงึ คณุ จะงดงามไมแ่ พ้ดอกไมช้ นดิ อ่นื ”
(เพราะเปน็ วยั รนุ่ จงึ เจบ็ ปวด)
จากขอ้ ความข้างต้น ขอ้ ใดไม่ใชจ่ ดุ ประสงคข์ องผเู้ ขยี น
๑. ให้ก�ำลงั ใจ
๒. ปลอบประโลมใจ
๓. ต้องการใหร้ จู้ ักอดทน
๔. สอนใหม้ คี วามพยายาม

เฉลยละเอยี ด
ตอบ ข้อ ๔. เพราะจากข้อความข้างต้นผเู้ ขียนต้องการให้ขอ้ คิดแกผ่ ู้อ่านว่าแตล่ ะคนมีช่วงเวลาแห่ง
ความส�ำเร็จทีแ่ ตกต่างกัน การทีเ่ ราไมป่ ระสบความส�ำเร็จเหมือนคนอื่น ๆ อาจจะเป็นเพราะวา่ มันยังไมถ่ งึ
เวลาของเรา ตอ้ งอดทนรออกี สกั นดิ ซงึ่ เปน็ การใหก้ ำ� ลงั ใจและปลอบประโลมผทู้ ย่ี งั ไมป่ ระสบความสำ� เรจ็
แตไ่ ม่ได้มขี อ้ ความท่ีสอนให้มีความพยายามแต่อยา่ งใด

142 การฟังและการอา่ นให้เกิดวจิ ารณญาณ

๒. ขอ้ ใดมจี ุดมุง่ หมายในการฟังหรอื การอา่ นตา่ งจากข้ออน่ื
๑. กอไหมฟังเพลงใหม่ของศิลปินท่เี ธอชื่นชอบ
๒. กอบวั ฟงั ละครวิทยเุ พราะคณุ ย่าชอบพดู ถงึ บอ่ ย ๆ
๓. กอไกอ่ ่านสารานกุ รมเกีย่ วกบั การละเล่นพืน้ บา้ นของไทย
๔. กอหญ้าอ่านนวนิยายเรื่องตราบฟา้ มีตะวันทีเ่ พื่อนแนะนำ� วา่ สนุก

เฉลยละเอยี ด
ตอบ ขอ้ ๓. เพราะมจี ุดมงุ่ หมายในการฟงั หรือการอ่านเพอ่ื เพิม่ พูนความรู้ แตต่ วั เลอื กในขอ้ อ่นื ๆ คือ
การฟังเพลง การฟงั ละครวทิ ยุ หรอื การอา่ นนวนิยาย มีจดุ ประสงคใ์ นการฟังหรอื การอ่านเพอื่ ความบนั เทงิ

๓. การอา่ นในข้อใดควรใช้วิจารณญาณมากท่สี ุด
๑. การอา่ นนวนยิ าย
๒. การอา่ นสารานกุ รม
๓. การอา่ นบทความวชิ าการ
๔. การอ่านแผ่นพับโฆษณาหาเสียง

เฉลยละเอียด
ตอบ ข้อ ๔. เพราะแผ่นพับโฆษณาหาเสียงเป็นสารโน้มน้าวใจทใ่ี ชภ้ าษาเร้าอารมณท์ ำ� ให้คล้อยตาม
ไดง้ า่ ย จึงจำ� เป็นตอ้ งใชว้ จิ ารณญาณในการอ่านมากกวา่ ข้ออ่ืน ๆ เพ่อื ทผ่ี ้อู ่านจะได้วเิ คราะห์วา่ สารท่รี บั มา
น้นั มีความนา่ เชอื่ ถอื มากนอ้ ยเพยี งใด สมเหตสุ มผลหรอื ไม่ และให้ประโยชน์อย่างไร

143การฟังและการอา่ นให้เกิดวจิ ารณญาณ

คู่มือครู รายวชิ าภาษาไทย

หลักภาษาเเละการใช้ภาษาเพื่อการส่ือสาร ม.๕

ทบทวน

ก่อนจาก..

การฟังและการอ่าน จดุ มุ่งหมายของการฟัง
อย่างมวี จิ ารณญาณ และการอ่านอย่างมวี จิ ารณญาณ

การฟงั และการอา่ นโดยวเิ คราะห์ เพอื่ เพมิ่ พนู ความรู้
ไตรต่ รองสารทไี่ ดร้ บั อยา่ งรอบคอบ เพอ่ื ความบนั เทงิ
พจิ ารณาไดว้ า่ ผู้เขยี นมจี ดุ มุง่ หมายใน เพอื่ ประกอบอาชพี
การเขียนอยา่ งไร มคี วามนา่ เชื่อถือหรือไม่ เพอื่ พฒั นาตนเอง
และมีประโยชนอ์ ยา่ งไร ตลอดจนสามารถ
วิเคราะห์วา่ ผเู้ ขียนใช้วิธีการถา่ ยทอดความ
รูส้ กึ นกึ คิดอย่างไร

การฟังและ
การอ่านอย่างมี

วจิ ารณญาณ

ไดย้ นิ ไดอ้ า่ น รบั รู้ เขา้ ใจ การฟงั หรอื การอา่ นสารประเภท
วเิ คราะห์ ใครค่ รวญ ประเมนิ คา่ ใชป้ ระโยชน์ ตา่ ง ๆ มหี ลกั ในการพจิ ารณาท่ี
แตกตา่ งกนั แตใ่ นการพจิ ารณาสารนน้ั
เกดิ การฟงั และอา่ นอยา่ งมวี จิ ารณญาณ มหี ลกั เกณฑร์ ว่ มกนั คอื
เขา้ ใจจดุ ประสงคข์ องผสู้ ง่ สาร
พจิ ารณาความนา่ เชอื่ ถอื ประโยชน์
แงค่ ดิ และวธิ กี ารใชภ้ าษาในการถา่ ยทอดสาร

กระบวนการฟังและการอ่าน การพัฒนาวจิ ารณญาณโดยการฟัง
อย่างมวี จิ ารณญาณ และอ่านสารประเภทต่าง ๆ

144 การฟังและการอา่ นให้เกิดวิจารณญาณ

จดให้จำ� น� ำไปใช้



สรุ ปความรู ้หลักภาษาไทย
ม.๕ เทอม ๑