หนังสือเรียน Biology I

Biology I for M.4 students A

Biology I

Edited by

Todsapon Kositpon
Nonglak Ambos

For M.4 students
Montfort College, Chiang Mai, Thailand

B Montfort College

คำนำ

จำกกำรเรียนวิชำวทิ ยำศำสตร์ในระดับมัธยมศึกษำตอนต้น ส่กู ำรเรียนวิทยำศำสตร์ในสำขำ
ตำ่ งๆ ในระดับมัธยมศึกษำตอนปลำย นักเรียนหลำยคนอำจจะสงสัยว่ำ วิชำชีววิทยำ ซ่ึงเป็น
วชิ ำแขนงหน่งึ ของวทิ ยำศำสตร์ มกี ำรศึกษำเก่ยี วกบั อะไร?

วชิ ำชีววทิ ยำ เป็นวทิ ยำศำสตร์ท่ีศึกษำมุง่ เน้นไปในเรื่องของสงิ่ มีชีวติ ไมว่ ่ำจะเป็นรำยละเอียด
ของโครงสร้ำง ร่ำงกำย กลไกกำรทำงำนภำยในร่ำงกำยของสิง่ มีชีวิต รวมไปถึงสิง่ ท่ีเกี่ยวข้อง
กับสงิ่ มีชีวิต อำทิ พฤติกรรม ควำมสมั พันธ์กับสิง่ แวดลอ้ ม วิวฒั นำกำร เป็นต้น

ดังนัน้ กำรจะเรียนวิชำชีววิทยำ นักเรียนจึงหลีกเล่ียงไม่ได้ท่ีจะต้องมีควำมรู้พื้นฐำนที่
เกยี่ วข้องกับสงิ่ มชี ีวติ สำหรับหนังสือ Biology I เล่มนี้ จะมีเนือ้ หำที่เป็นพืน้ ฐำนของกำรเรียน
วชิ ำชีววทิ ยำ อำทิเช่น เซลลซ์ ่ึงเป็นหนว่ ยพนื้ ฐำนของสงิ่ มชี ีวิต ควำมหลำกหลำยของสิง่ มีชีวิต
ในอำณำจักรตำ่ งๆ ไมว่ ำ่ จะพืช หรอื สตั ว์ รวมทงั้ กำรเกิดปฏกิ ิรยิ ำเคมีภำยในเซลลข์ องสิง่ มีชีวิต
ท่ีมเี อนไซม์มำเกีย่ วขอ้ ง ดงั นนั้ คณะผู้จดั ทำจึงหวังเป็นอย่ำงยิง่ ว่ำ ควำมรู้ท่ีได้จำกหนังสือล่ม
นีจ้ ะช่วยให้นกั เรียนมพี นื้ ฐำนในกำรเรยี นวชิ ำชีววทิ ยำในระดบั ท่ีสงู ขึน้ ไปไม่มำกกน็ ้อย

คณะผูจ้ ดั ทำ

คำนำ Biology I for M.4 students C
สำรบัญ
Unit 1 Introduction of Biology สำรบัญ
Unit 2 Cell Biology
Unit 3 Biodiversity หนำ้
Unit 4 Kingdom Monera B
Unit 5 Kingdom Protista C
Unit 6 Kingdom Fungi 1
Unit 7 Kingdom Plantae 23
Unit 8 Kingdom Animalia 53
Unit 9 Enzyme and Energy 69
81
93

105
115
167

D Montfort College

NOTE

………………………………………………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………………………………………………

Introduction of Biology 1

Unit

1

Introduction
of Biology

MONTFORT COLLEGE

2 Biology for M.4 student Montfort College

ชีววทิ ยาคอื อะไร? จึ ง ห ม า ย ถึ ง

 ชีววิทยา (Biology) เป็นแขนงหน่งึ ของการศึกษาทางวทิ ยาศาสตร์
 หากพจิ ารณารากศพั ทจ์ ะพบว่า
 Bios หมายถงึ .........................................................................................................
 Logos หมายถงึ .....................................................................................................

 ดังนั้น หากพิจารณาความหมายร่วมกัน วิชาชี ววิทยา (Biology)
...................................................................................................................................

 การศึกษาทางชีววิทยา ประกอบด้วย 2 สว่ นคอื
 วธิ กี ารศึกษา อาศยั ...............................................และ...............................................
 ท่มี าของความรู้ แบง่ ระดบั ตัง้ แตเ่ ล็กท่สี ุดจนใหญ่ทีส่ ดุ ดังนี้

Cell ........................................................................................................
เซลล์ ........................................................................................................
........................................................................................................

Tissue ........................................................................................................
เนอ้ื เยือ่ ........................................................................................................
........................................................................................................

Organ ........................................................................................................
อวยั วะ ........................................................................................................
........................................................................................................

Organ system ........................................................................................................
ระบบอวยั วะ ........................................................................................................
........................................................................................................

A

Introduction of Biology 3

A

Organism ........................................................................................................
สงิ่ มชี วี ติ ........................................................................................................
........................................................................................................

Population ........................................................................................................
ประชากร ........................................................................................................
........................................................................................................

Community ........................................................................................................
สงั คมสงิ่ มชี วี ติ ........................................................................................................
........................................................................................................

Ecosystem ........................................................................................................
ระบบนเิ วศ ........................................................................................................
........................................................................................................

Biomes ........................................................................................................
ไบโอม ........................................................................................................
........................................................................................................

Biosphere ........................................................................................................
ชวี าลยั ........................................................................................................
........................................................................................................

4 Biology for M.4 student Montfort College

ทมี่ าของความรูท้ างชีววิทยาสิน้ สดุ แคน่ เี้ หรอ?

สงิ่ มีชีวติ คืออะไร?
 สงิ่ มีชีวิต (Organism) นอกจากจะแบง่ ได้จากระดับของการศึกษาแลว้ ยังมีคณุ สมบตั อิ ื่นๆ ที่สาคัญ
อกี 7 ประการ ได้แก่
1. Specific organization มกี ารจดั ระบบโครงสร้างทแ่ี น่นอน
 ดังท่ีได้อธิบายไว้ในหัวข้อก่อนหน้านี้ ว่าสิ่งมีชีวิตจะเกิดขึ้นได้จากองค์ประกอบจากเล็กไปใหญ่
คอื
Cell  Tissue  Organ  Organ system  Organism

Introduction of Biology 5

2. Metabolism มีปฏกิ ริ ิยาเคมใี นรา่ งกาย
 เพ่ือทาให้เกิดกระบวนการทางเคมีต่างๆ เช่น การให้ได้มาซ่ึงพลังงาน การเปลี่ยนโครงสร้าง
ของการ เป็นต้น
 ปฏกิ ิรยิ าเคมใี นเซลล์ของสงิ่ มชี ีวติ แบ่งออกเป็น
 Catabolism การสลายสารโมเลกุลใหญ่ให้เล็กลง เพ่ือคายพลังงานออกมา เช่น cellular
respiration, การย่อยสารอาหารชนดิ ตา่ งๆ
 Anabolism การสร้างสารโมเลกุลใหญ่จากสารโมเลกุลเล็ก เพื่อดูดพลังงานไปเก็บไว้ในพันธะ
เคมี เช่น photosynthesis, การสงั เคราะห์ DNA

3. Growth and development มีการเจริญและการเติบโต โดยมีขนั้ ตอนคอื
 การแบ่งเซลล์ (Cell division) ดว้ ยการแบ่งเซลล์แบบ.........................................มีวัตถุประสงค์
เพ่ือ......................................... (Cell multiplication)
 การเพมิ่ ขนาดของเซลล์ (Growth) เมอ่ื เซลล์ได้รบั สารอาหารอยา่ งเพียงพอ เซลลจ์ ะมมี วลและ
ขนาดทีเ่ พมิ่ ขนึ้
 การเปล่ียนแปลงสภาพของเซลล์ (Cell differentiation) เซลล์มีการเปลี่ยนแปลงรูปร่างและ
หน้าทีไ่ ปจากเดิมเพ่อื ทาหนา้ ที่เฉพาะอยา่ ง

 การเปลย่ี นแปลงรูปรา่ ง (Morphogenesis) เป็นกระบวนการสดุ ท้าย โดยเมอ่ื เซลล์เปลี่ยนสภาพ
ไปแล้วจะทาใหร้ ูปร่างของสิง่ มีชีวิตมีการเปลี่ยนแปลงไปด้วย ทัง้ นี้ การเปล่ียนแปลงรูปร่างของ
สิ่งมีชีวิตนัน้ มีผลมาจาก......................................... จึงทาให้สิง่ มีชีวิตต่างชนิด (Specie) จะมี
การเปล่ียนแปลงรูปร่างจนไม่เหมือนกัน แต่สิ่งมีชีวิตท่ีอยู่ในกลุ่มที่ใกล้ชิดกันมาก เช่ น อยู่ใน
วงศ์ (Family) เดียวกนั จะมีแบบแผนการเปลีย่ นแปลงรูปร่างคอ่ นข้างใกล้เคียงกัน

6 Biology for M.4 student Montfort College

4. Reproduction and heredity มีการสืบพันธุแ์ ละถา่ ยทอดพนั ธุกรรม
 เพอ่ื ให้เผา่ พนั ธุ์ของตนเองยังคงดารงอยูต่ ่อไปได้
 เนน้ ทก่ี ารสง่ ตอ่ สารพนั ธุกรรม (DNA หรือ RNA ในสงิ่ มีชีวติ บางชนิด) จากรุ่นหน่ึงไปสู่อีกรุ่น
หน่งึ โดยมีรูปแบบการส่งต่อ 2 รูปแบบคอื
 Asexual reproduction ไม่ต้องอาศยั เซลลส์ บื พันธุ์ แตจ่ ะสรา้ งสงิ่ มีชีวิตตวั ใหม่ขึน้ มาจากเซลล์
รา่ งกาย (somatic cell) ด้วยการแบ่งเซลล์แบบ.........................................ส่งผลใหส้ ิง่ มชี ีวติ ใหม่
มีลักษณะทางพันธุกรรมเหมอื นสิง่ มีชีวิตตน้ แบบทุกประการ
 Sexual reproduction อาศัยเซลล์สืบพันธุ์ (gamete) ท่ีเกิดจากการแบ่งเซลล์แบบ
.........................................เมื่อเซลล์สืบพันธุ์ 2 เซลล์เกิดการรวมกัน (ปฏิสนธิ: fertilization)
จึงจะเกดิ สงิ่ มีชีวติ ตัวใหม่ ซ่ึงมีลกั ษณะทางพนั ธุกรรมเหมอื นสงิ่ มีชีวติ ตน้ แบบ 50%

5. Irritability มกี ารตอบสนองต่อสิง่ แวดล้อม
 เพื่อทาให้สามารถดารงชีวิตอยู่ในสิ่งแวดล้อมที่มีปัจจัยต่างๆ เปลี่ยนแปลงตลอดเวลาได้โดย
ไมไ่ ด้รบั อนั ตราย
 ในพืชหรือสัตว์เซลล์เดียว รูปแบบการตอบสนองจะเกิดอย่างง่ายแต่ช้า ส่วนในสัตว์จะมีการ
ตอนสนองอยา่ งรวดเรว็ และมีประสทิ ธภิ าพเน่ืองจาก.........................................

6. Adaptation มกี ารปรบั ตัวใหเ้ ข้ากับสิง่ แวดลอ้ ม
 เพอ่ื ความอยู่รอดในสงิ่ แวดลอ้ มและทาใหเ้ กิดววิ ัฒนาการ (Evolution)
 เช่นการเปลย่ี นสีผวิ ของจงิ้ จกในสภาพพืน้ ผวิ ทมี่ ีสีตา่ งๆ เป็นต้น

Introduction of Biology 7

7. Homeostasis มกี ารรกั ษาสมดุลของสงิ่ แวดลอ้ มภายในร่างกาย
 เพื่อให้สภาวะแวดล้อมภายในเซลล์หรือในร่างกายอยู่ในภาวะท่ีสมดุล ส่งผลให้กระบวนการ
ตา่ งๆ ภายในร่างกายเกดิ ขนึ้ และเป็นไปอย่างมปี ระสิทธภิ าพ
 การรกั ษาสมดลุ ของนา้ , pH, อุ ณหภมู ิ, ion ของสารตา่ งๆ เป็นต้น

การศึกษาชีววิทยา
 การได้มาซ่ึงความรู้ทางชีววิทยา แม้ว่านักชีววิทยาสนใจท่ีจะศึกษาชีววิทยา ในสาขาที่แตกต่างกัน
แต่การศึกษาของนักชีววิทยา ย่อมมีวิธีการศึกษาหาความรู้คล้ายคลึงกัน และก็เหมือน
นกั วทิ ยาศาสตรส์ าขาอื่น นัน่ คือ การใช้วธิ กี ารทางวทิ ยาศาสตร์ (Scientific Method)
วิธีการทางวทิ ยาศาสตร์ (Scientific Method)
1. การสงั เกต (Observation)
 คือการใช้ประสาทสัมผัสทัง้ 5 ได้แก่ ......................................................................ในการเก็บข้อมูล
อยา่ งตรงไปตรงมา  คอื ไม่นาเอาความคดิ อารมณ์ ความรูส้ กึ เขา้ มาเกี่ยวขอ้ ง
 เป็นทักษะการเริม่ ต้นท่ีสาคัญทจ่ี ะทาให้เกดิ .........................................

อนั ไหนคอื การสงั เกต?

ฉนั เหน็ นก 2 ตวั รอ้ งเพลงอยา่ งมคี วามสขุ

ฉันเห็นนกสีเดียวกัน 2 ตัวร้องเสียงดังเป็ น
จงั หวะ

ฉนั ไดก้ ลนิ่ ไข่เจียวหอมมากน่ากนิ มากๆ ทีเดยี ว

ฉันไดก้ ลิน่ ไขเ่ จยี วลอยมาจากหอ้ งครัว

8 Biology for M.4 student Montfort College

2. การตงั้ คาถาม (Ask the question)
 จากการสังเกต จะทาใหม้ หี ลากหลายคาถามเกิดขึน้
 บางคาถามหาคาตอบง่าย บางคาถามหาคาตอบยากเกินไป  เป็นที่มาของการค้นหาคาตอบ
ด้วยวิธีการต่างๆ
 การสังเกต เป็ นจุ ดเร่ิมต้นทาให้เกิดปัญหาหรือคาถาม และนามาซ่ึงการค้นหาคาตอบทาง
วิทยาศาสตร์

จากการสงั เกตและตงั้ คาถามของ
นวิ ตนั นามาซง่ึ การคน้ ควา้ หา
ขอ้ มลู จนเกดิ ทฤษฎเี รอื่ ง “แรง” ขน้ึ

3. การตงั้ สมมตฐิ าน (Construct a hypothesis)
 เป็นการตอบคาถามหรือข้อสงสัยโดยคาดเดาหรือพยากรณ์ล่วงหนา้ จากข้อมูลหรือประสบการณ์
เดิมท่ีเรามอี ยู่
 สมมตฐิ าน อาจมีมากกวา่ 1 กไ็ ด้
 การตัง้ สมมติฐาน ยังไม่ใช่คาตอบของปัญหาทีถ่ ูกตอ้ ง เน่อื งจากยังขาดการพิสจู น์ว่าจรงิ หรอื ไม่
 นาไปสู่ การสารวจ ตรวจสอบ การทดลอง และการเก็บขอ้ มูล

ปลาในจานนา่ จะเปน็
ปลาทะเล?

4. การตรวจสอบสมมติฐาน (Testing the hypothesis)
 เมื่อตัง้ สมมติฐานแล้ว การที่จะยืนยันได้ว่าสมมติฐานท่ีเราตัง้ ถูกต้องหรือไม่ จาเป็นต้องมีการ
ตรวจสอบเสยี ก่อน
 มกี ารออกแบบวธิ ีการตรวจสอบให้เหมาะสมกับสมมตฐิ านท่ตี งั้ ไว้
 การออกแบบวิธตี รวจสอบสมมตฐิ านท่เี ป็นการสารวจหรือการเก็บข้อมูล จะเหมาะกับสมมติฐาน
ที่.........................................
 การสารวจ เป็นการหาข้อมูลจากสิง่ ท่ีต้องการศึกษาแบบผิวเผิน (เชิงปริมาณ)

Introduction of Biology 9

 การเก็บขอ้ มูล เป็นการหาข้อมูลจากสงิ่ ทตี่ ้องการศึกษาแบบเจาะลกึ (เชิงคณุ ภาพ)
 การออกแบบวิ ธีตรวจสอบส ม มติฐ านที่เป็ น การ ท ดล อง จะเห มาะกับส มมติ ฐาน ที่

.........................................

 การออกแบบการทดลอง จะมีปัจจัยบางอย่างท่ีมีผลต่อการทดลอง  ตัวแปร (variable)
ได้แก่
 ตัวแปรตน้ ( independent variable) หรือตัวแปรอิสระ หมายถึง สิ่งท่ีเราต้องการ
ศึกษา
 ตัวแปรตาม (dependent variable) หมายถึง สิ่งท่ีจะเกิดขึน้ เม่ือทดลองกับตัวแปรต้น (ผล
การทดลอง)
 ตัวแปรควบคมุ (controlled variable) หมายถงึ ปัจจัยอนื่ ๆ ทีม่ ีผลตอ่ การทดลอง เช่น อาจ
ทาให้การทดลองคลาดเคลอื่ นเม่อื ปริมาณไมเ่ ท่ากนั ดงั นนั้ จึงต้องควบคุมให้มีปริมาณท่ีคงท่ีใน
ทุกๆ กลมุ่ การทดลอง

 ถ้าไมม่ ีควบคุมตัวแปรตา่ งๆ จะทาให้.........................................

10 Biology for M.4 student Montfort College

5. การรวบรวมข้อมูลและวเิ คราะห์ขอ้ มูล (collecting and analysis data)
 จากการตรวจสอบสมมติฐานด้วยวิธีต่างๆ จะได้.........................................  จะต้องมีการ
อธิบายขอ้ มูลทไี่ ด้มาว่าเกิดขนึ้ ได้อย่างไร
 ตอ้ งอาศยั การค้นควา้ ขอ้ มูลเพิ่มเติมจากแหล่งอื่นๆ เพ่ือนามาอธิบายและวิเคราะห์ถึงสาเหตุที่ได้
ขอ้ มูลดงั กล่าว  นาไปส่กู ระบวนการทางวิทยาศาสตร์ขัน้ สดุ ท้าย

6. การสรุปผล (Conclusion)
 เป็นการสรุปถึงสงิ่ ท่เี ราตรวจสอบจากสมมตฐิ านและอธิบายข้อมูลท่ีเกิดขึน้ อีกครัง้
 เป็นการยืนยันวา่ สมมติฐานทีเ่ ราตงั้ ขนึ้ ถูกหรอื ผดิ
 หากพิสจู นว์ ่าสมมตฐิ านท่ตี งั้ ขนึ้ ผดิ จะนาไปสู่การตงั้ สมมตฐิ านใหมเ่ พอ่ื หาคาตอบที่ถกู ต้อง
 หากพิสูจน์ว่าสมมติฐานท่ีตั้งขึ้นถูก ควรมีการตรวจสอบสมมติฐานซ้ าหลายๆ ครั้งเพ่ือ
ตรวจสอบความถกู ต้องของข้อมูลที่เกดิ ขนึ้  นาไปสกู่ ารเกดิ ความรู้

สงั เกต

ตงั้ คาถาม

ตงั้ สมมตฐิ าน

ตรวจสอบสมมตฐิ าน
ทาการตรวจสอบซา้ หลายๆ
ครงั้

ตง้ั สมมตฐิ านใหมอ่ กี ครงั้
รวบรวมขอ้ มลู และวเิ คราะหข์ อ้ มลู

สรปุ ผล

สมมตฐิ านผดิ สมมตฐิ านถกู

เกดิ ความรู้

Introduction of Biology 11

ความรู้ (Knowledge)

 เป็นผลที่ได้จากการศึกษาค้นควา้ ด้วยกระบวนการทางวิทยาศาสตร์ แบ่งระดับออกเป็น
1. ขอ้ เทจ็ จริง (Fact)

 เป็นความรู้พื้นฐานเบื้องต้นที่เกิดจากการสังเกตปรากฏการณ์ธรรมชาติและสิ่งต่างๆ โดยตรง
โดยใช้ประสาทสัมผัสทงั้ หา้ หรอื จากการตรวจวัดโดยวิธีการอยา่ งงา่ ยๆ

 สามารถตรวจสอบเชิงปริมาณได้โดยการ ชงั่ ตวง วดั ได้
 ข้อเทจ็ จริงอาจเปลีย่ นแปลงไดไ้ ปตามปัจจยั ตา่ งๆ

ตัวอยา่ งของขอ้ เทจ็ จรงิ

- นา้ แข็งลอยนา้ ได้ - สนุ ัขมี 4 ขา

- น้าไหลจากทส่ี ูงไปส่ทู ่ตี า่ - เกลือมรี สเค็ม

- ผลสตรอเบอร์ร่ีมีสแี ดง

- นา้ เดอื ดทีอ่ ณุ หภมู ิ 1000เซลเซียส ทร่ี ะดับน้าทะเล

- พระอาทิตย์ข้นึ ทิศตะวันออกและตกทางทศิ ตะวนั ตก

2. ทฤษฎี (Theory)
 คือ ความเห็น ลักษณะที่คิด คาดเอาตามหลักวิชาการเพื่อเสริมเหตุผล และรากฐานให้แก่

ปรากฏการณ์หรอื ขอ้ มูลในภาคปฏบิ ัติ ซ่ึงเกิดขึน้ มาอยา่ งมรี ะเบียบ
 เกดิ ขึน้ จากการทดสอบสมมติฐานซ้าๆ จนไดข้ อ้ มูลทม่ี ีความแมน่ ยา
 ทฤษฎีจะมีลักษณะเป็นการอธิบายสงิ่ ท่ีเกดิ ขึน้ ว่าเกดิ ขึน้ ได้อย่างไร มสี าเหตุหรือปัจจัยใดที่ทาให้เป็น

เช่นนัน้  แตห่ ากมีขอ้ มูลใหม่ท่ีถกู ต้องมากกว่าก็สามารถล้มลา้ งทฤษฎนี นั้ ได้

ตวั อยา่ งของทฤษฎี
ทฤษฎีเซลล์ เป็นทฤษฎีท่ีมีเน้ือหาใช้อธิบายว่าเซลล์ต้องมีลักษณะอย่างไรบ้างจึงจะ
ระบุว่าส่ิงน้ันคอื เซลล์ หรอื สิง่ นั้นไม่ใช่เซลล์ เป็นต้น

3. กฎ (Law)
 เป็นความรู้ทางวทิ ยาศาสตรท์ ่ไี ด้รบั การพิสูจนแ์ ล้วว่าถูกตอ้ ง ทดสอบแล้วได้ผลตรงกันทุกครัง้ มี

ลักษณะท่ีเป็นจรงิ เสมอ
 เนน้ ในเรือ่ งของความสัมพันธ์ระหวา่ งเหตุและผล ซ่ึงอาจเขียนสมการแทนได้

ตัวอยา่ งของกฎ
กฎของเมนเดล ใชบ้ อกวา่ การถ่ายทอดลกั ษณะทางพนั ธกุ รรมจากรุ่นพอ่ แมไ่ ปสูร่ ุ่นลูก
เกิดขึ้นได้อย่างไร แต่ไม่สามารถอธิบายได้ว่าเกิดการแลกเปล่ียนหรือสลับกันของยีนได้
อย่างไร ตอ้ งใช้ทฤษฎกี ารแบ่งเซลล์แบบ meiosis ในการอธิบาย เปน็ ตน้

12 Biology for M.4 student Montfort College

 กฎนัน้ อธิบายโดยใช้ความสัมพันธร์ ะหว่างเหตกุ ับผลเป็นหลกั คอื บอกได้แตเ่ พยี งวา่ ผลที่ปรากฏใหเ้ ห็น
นมี้ สี าเหตุอะไร หรือเหตกุ ับผลสมั พันธ์กนั อยา่ งไร แตไ่ ม่สามารถอธบิ ายได้วา่ ทาไมจงึ เป็นเช่นนัน้ ส่วน
ทฤษฎนี นั้ สามารถอธบิ ายความสมั พนั ธ์ในกฎได้

แขนงของวิชาชีววทิ ยา
 วิชาชีววทิ ยานัน้ สามารถแบง่ ความรู้ออกเป็นแขนงต่างๆ ไดด้ งั นี้

Biology

ชนดิ ของสงิ่ มชี วี ติ เกยี่ วข้องกบั สง่ิ มชี วี ติ
Zoology สัตววทิ ยา Morphology สัณฐานวิทยา
Anatomy กายวิภาค
Entomology กีฏวทิ ยา Histology มญิ ชวทิ ยา
Ichthyology มีนวทิ ยา Physiology สรีรวิทยา
Ornithology ปกั ษีวทิ ยา Cell biology ชีววทิ ยาของเซลล์
Microbiology จุลชวี วทิ ยา Genetic พันธศุ าสตร์
Botany พฤกษศาสตร์ Evolution วิวฒั นาการ
Mycology กิณวทิ ยา Ecology นิเวศวิทยา
Phycology สาหรา่ ยวิทยา Ethology พฤติกรรมศาสตร์
Virology ไวรสั วทิ ยา

Introduction of Biology 13

ชีวจรยิ ธรรม (Bioethics)

 การศึกษาทางชีววิทยาเป็นการศึกษาเก่ียวกับสิง่ มีชีวิต ดังนัน้ การนาความรู้ทางชีววิทยาไปใช้ย่อม
ส่งผลต่อสิ่งมีชีวิตโดยตรง จึงต้องคานึงถึงจริยธรรม และตระหนักถึงคุณค่าของสัตว์ว่าสัตว์เป็น
สิง่ มีชีวิตเช่นเดยี วกับมนษุ ย์

 ชีวจริยธรรม (bioethics) มาจากภาษากรีก 2 คา คือ bios หมายถึง ชีวิต (life) และ ethicos

หมายถึง ดี (good) หรอื เลว (bad) ถกู (right) หรือ ผดิ (wrong) ดังนัน้ อาจกล่าวไดว้ ่า ชีวจริย
ธรรมเก่ยี วข้องกับคณุ คา่ ของชีวติ หรอื การมชี ีวิตนัน่ เอง
 ในปัจจุ บันมนุษย์เป็นผู้คิดค้นสิ่งต่างๆ ขึ้นมาก็เพื่อสนองตอบต่อปัจจัยต่างๆ ในการดารงชีวิตของ
มนุษย์ในทุกๆ ด้าน ความก้าวหน้าในด้านต่างๆ เหล่านี้จะทาให้เกิดเป็นนวัตกรรมของโลกท่ีช่ วยให้
ประชากรโลกนับล้านล้านคนได้รับผลประโยชน์ แต่ในขณะเดียวกันก็จะนาความเสี่ยงที่อาจจะเป็น
อันตรายต่อมนุษย์ควบคูม่ าด้วย
 ดงั นนั้ การมชี ีวจริยธรรมจะช่วยให้คนในสังคมทุกภาคส่วนท่ีเก่ียวข้องได้มีการวิเคราะห์ และตัดสินใจ
อย่างรอบคอบในประเด็นคาถามต่างๆ ท่ีรัฐ องค์กร หรอื ชุมชนตอ้ งเผชิญรว่ มกนั
 ปัจจุ บนั พบว่ายิง่ มีความก้าวหนา้ ทางด้านชีววิทยามากขึน้ เพยี งใดก็จะมปี ระเดน็ ทีว่ ิพากษ์วิจารณ์ ใน
ด้านชีวจริยธรรมมากขึน้ ตามไปด้วย เช่น
 ความปลอดภัยทางด้านอาหาร พบว่าอาหารประเภทเนื้อสัตว์ท่ีนา มาบริโภค มักมีการใช้

ฮอรโ์ มนฉดี ให้แก่สตั วเ์ ลยี้ ง เช่น ไก่ สกุ ร เพ่อื เรง่ การเจรญิ เตบิ โต ทาให้มีสารพวกฮอร์โมนตกค้าง
ใน เนือ้ สัตว์ที่นา มาเป็นอาหาร เม่ือคนบริโภคเข้าไปอาจก่อให้เกิดโรคมะเร็งได้ซ่ึงเป็นผลร้ายต่อ
รา่ งกาย
 การใช้สารเคมพี วกทเ่ี ป็นสารพิษ เช่น ฟอรม์ าลนิ เพอื่ รักษาพชื ผกั และเนอื้ สัตว์ให้มคี วามสด และ
ไมเ่ นา่ เสยี รวมทัง้ การใช้สารบอแรก็ ซผ์ สมในอาหารทาให้อาหารกรอบ หรือการใช้สีย้อมผ้า ผสม
อาหาร ซ่ึงกระทรวงสาธารณสุขได้ประกาศเตือนถึงโทษภัยให้ประชาชนทราบแล้ว แต่
ผู ้ประกอบการค้า บางรายยังคงกระทาอยู่ จึงเป็นสิ่งท่ีควรทาความเข้าใจให้ผู ้ประกอบการค้า
ตระหนักถึงความรับผิดชอบ ต่อผู้บริโภค และได้รับการลงโทษตามกฎหมายถ้าฝ่ าฝื น ส่วน
ประชาชนก็พึงหลกี เล่ียงการบรโิ ภคอาหาร เหล่านี้
 ทางการแพทย์ มีประเดน็ ทวี่ พิ ากษ์วจิ ารณ์กันอย่างมากด้านชีวจริยธรรม เช่น การโคลนมนุษย์
อาจจะโคลนในระดับเอ็มบริโอเพื่อจะนา อวัยวะของเอ็มบริโอมาปลูกถ่ายให้แก่ผู ้ป่ วยหรือเพ่ือการ
วจิ ยั หรอื การโคลนมนุษย์ทัง้ ตัวเป็นสิ่งที่ต้องพิจารณากันเป็นอย่างมาก เพราะว่าเอ็มบริโอก็คือ
เอ็มบรโิ อของมนุษย์ และถา้ มมี นษุ ย์ท่ีไดจ้ ากการโคลนจะมีปัญหาต่อสถาบนั ครอบครัวอย่างไร และ
สิง่ ที่ต้องพิจารณา อีกประการหน่ึงก็คือมีความเส่ียงเพียงใดที่จะเกิดมนุษย์ท่ีมียีนผิดปกติจาก
กระบวนการโคลนที่ขาดประสทิ ธิภาพ

14 Biology for M.4 student Montfort College

 การนาความรู้ทางด้านชีววิทยามาใช้ในการทาลายลา้ ง เช่น การใช้ สิ่งมีชีวิตที่ทา ให้เกิดโรคต่อ
มนุษย์ สัตว์ และพืช หรือสารพิษที่ได้จากสิ่งมีชีวิตมาทา ลายล้างสิ่งมีชีวิต ซ่ึงเรียกว่า อาวุ ธ
ชีวภาพ ถือวา่ เป็นเรอื่ งท่ีผดิ ชีวจรยิ ธรรม

 จรรยาบรรณการใช้สัตว์เพ่ืองานทางวิทยาศาสตร์ เน่ืองจากในปัจจุ บันมีงานหลายด้านที่
เก่ยี วขอ้ งกับการใช้สัตว์ เช่น งานวจิ ยั งานทดสอบ งานสอน และงานผลิตชีววัตถุทางสภาวิจัย
แห่งชาติ จึงได้มีการกาหนด “จรรยาบรรณการใช้สัตว์ เพื่องานทางวิทยาศาสตร์” ขึน้ เพ่ือให้
นักวจิ ัยและนักวิชาการไดใ้ ช้เป็นแนวทางปฏบิ ตั ิ ในการใช้สัตวอ์ ยา่ งถูกตอ้ งเหมาะสม

ยงั มแี งม่ ุมอนื่ ๆ ทยี่ งั ถกเถยี งในเรอ่ื งชีวจริยธรรมอกี หรอื ไม่?

Introduction of Biology 15

กลอ้ งจุ ลทรรศน์
 เป็นอุ ปกรณท์ ม่ี ีความสาคัญในวิชาชีววทิ ยา คอื ..............................................................
 แบ่งชนดิ ดงั ต่อไปนี้

Microscope

Light microscope Electron microscope
กลอ้ งจลุ ทรรศนแ์ บบใชแ้ สง กลอ้ งจลุ ทรรศนอ์ เิ ลก็ ตรอน

Stereomicroscope Compound Transmission Scanning electron
กลอ้ งจลุ ทรรศน์ microscope electron microscope
สเตอรโิ อ กลอ้ งจลุ ทรรศนแ์ บบ แบบสอ่ งกราด
เลนสป์ ระกอบ microscope
แบบสอ่ งผา่ น

 ใ ช้ ส า ห รั บ ก า ร  นิ ย ม ใ ช้ อ ย่ า ง  ใช้ศึกษาโครงสร้าง  ใ ช้ ศึ ก ษ า พ้ื น ผิ ว
ผ่าตัดใต้กล้องหรือ แพรห่ ลาย ภายในเซลล์อย่าง เซลล์อยา่ งละเอยี ด
ขย าย โค รงสร้าง ละเอยี ด
ของวตั ถุท่ตี อ้ งการ  ใช้ศึกษาโครงสร้าง  ภาพ 3D
ของเซลล์ เน้ือเย่ือ  ตั ว อ ย่ า ง ที่ จ ะ ใ ช้  กาลังขยายสูงสุด
 ภาพ 3D ตรงตามท่ี หรือสิ่งมีชีวิตเซลล์ ศึ ก ษ า ต้ อ ง ผ่ า น
ตามองทุกประการ เดียว กระบวนการทาให้ อยู่ที่ 10 nm.
บางกอ่ น
 กาลังขยายต่าเพียง  ภาพจ ริงหัวกลับ
4 - 60 เทา่ (กลบั ซา้ ย-ขวา และ  ภาพ 2D
กลับบน-ล่าง)  กาลังขยายสูงสุด

 กาลังขยาย 40 - อยูท่ ี่ 0.1 nm.
1,000 เทา่

16 Biology for M.4 student Montfort College

กลอ้ งจุ ลทรรศนแ์ บบเลนสป์ ระกอบ (ซ้าย) และกลอ้ งจุ ลทรรศนแ์ บบสเตอรโิ อ (ขวา)
กลอ้ งจุ ลทรรศนอ์ เิ ลก็ ตรอน

Introduction of Biology 17

หลกั การทางานและแปลสญั ญาณภาพของกลอ้ งจุ ลทรรศนอ์ เิ ลก็ ตรอน
ภาพจากกลอ้ งจุ ลทรรศนแ์ บบสเตอรโิ อ (ซ้าย) และภาพจากกลอ้ งจุ ลทรรศนแ์ บบเลนสป์ ระกอบ (ซ้าย)

ภาพจาก TEM (ซ้าย) และภาพจาก SEM (ขวา)

18 Biology for M.4 student Montfort College

กลอ้ งจุลทรรศนแ์ บบเลนสป์ ระกอบ (Compound microscope)
 ประดิษฐข์ ึน้ ครงั้ แรกโดย.........................................
 มอี งค์ประกอบต่างๆ ดังนี้

ขอ้ ควรรู้เกย่ี วกบั สว่ นประกอบของกล้องจุ ลทรรศน์แบบเลนส์ประกอบ
1. เลนสใ์ กล้ตา (Eye piece/Ocular lens)
 สว่ นใหญ่มกี าลงั ขยาย 10x
 การมองตอ้ งลืมตาทงั้ 2 ขา้ ง
2. ลากลอ้ ง (Body tube)
 เช่ือมระหว่างเลนสต์ ากับเลนสว์ ตั ถุ
 ป้องกนั การรบกวนจากแสงธรรมชาติ

Introduction of Biology 19

3. เลนสใ์ กล้วตั ถุ (Objective lens)
 มกี าลงั ขยาย 4 แบบ และมกั มแี ถบสีคาดดังนี้
 กาลังขยาย 4x แถบสแี ดง
 กาลงั ขยาย 10x แถบสีเหลอื ง
 กาลังขยาย 40x แถบสฟี ้ า/นา้ เงิน
 กาลังขยาย 100x แถบสีดา/ขาว
 เฉพาะเลนส์ใกลว้ ตั ถุกาลงั ขยาย.........................................จะมรี ะยะชิดกับวัตถุมาก ทาให้ลาแสง
กระจายออกไมร่ วมเขา้ สู่เลนส์ ดังนัน้ จึงเป็นกาลังขยายเดียวที่ต้องใช้.........................................
ช่ วยในการรวมแสง

 กาลังขยายของภาพที่เหน็ หาได้จาก

กาลงั ขยายของภาพ = กาลงั ขยายของเลนส์ใกลต้ า x กาลังขยายของเลนส์ใกล้วตั ถุ

4. จานหมุน (Revolving nose piece)
 เป็นสว่ นที่ยึดเลนสใ์ กลว้ ตั ถุกบั ลากล้อง สามารถหมุนเปลย่ี นกาลังขยายได้
 ข้อควรระวงั คือ ไม่ควรหมุนเปลยี่ นกาลังขยายไปมาระหวา่ ง 4x  100x เนื่องจากอาจทาให้
เลนสข์ ูดหรอื กระแทกกบั สไลดไ์ ด้
 ดงั นนั้ การหมุนจานหมุนเพื่อเปล่ยี นกาลงั ขยายของเลนส์ใกลว้ ัตถุจงึ ตอ้ งหมุนดังนี้
4x  10x  40x  100x

5. แท่นวางสไลด์ (Mechanical stage)
 ปัจจุบันแทน่ วางสไลด์จะมที ่ลี อ็ กสไลดเ์ พ่ือไม่ให้สไลดเ์ ล่ือนหรือหลุดจากแท่นวางสไลด์
 นอกจากนีย้ งั สามารถหมุนปรบั เลื่อนสไลดไ์ ปมาเพอ่ื เล่ือนภาพท่ีเหน็ ได้
 เนื่องจากภาพที่เห็นเป็นภาพจริงหัวกลับ ดังนัน้ การเลื่อนสไลด์ไปทางใดทางหน่ึง ภาพที่เห็น
เลือ่ นไปในทศิ ทางตรงกันขา้ ม

20 Biology for M.4 student Montfort College

6. รูรับแสง (Iris diaphragm)
 อยู่ใตแ้ ท่นวางสไลด์ สามารถหมุนเพ่อื ปรบั ขนาดของรูรบั แสงให้มากหรอื น้อยได้
 มีผลต่อภาพในเรื่องของความคมชดั (contrast)  เหมาะกับการปรับภาพให้คมชดั เพื่อดู
องคป์ ระกอบภายในเซลล์ หรือการหาองค์ประกอบทีเ่ ป็นเสน้ เช่น cilia, flagellum
 รูรับแสงยิง่ นอ้ ย ความคมชดั ของภาพจะ.........................................

ขนาดรูรบั แสง มาก นอ้ ย

7. แขนกลอ้ ง (Arm) และ ฐานกลอ้ ง (Base)
 ใช้สาหรับการยกกลอ้ ง โดยใช้มอื ข้างที่ถนัดจบั แขนกลอ้ ง ส่วนมืออีกข้างให้ช้อนรองฐานกล้อง
ไว้

8. ปุ่มปรับภาพหยาบ (Coarse adjustment knob)
 ใช้สาหรบั การปรับโฟกสั (เลอื่ นแท่งวางสไลดข์ ึน้ - ลง) เพอื่ หาภาพเท่านนั้
 การหาภาพจะทาทก่ี าลงั ขยายของเลนสใ์ กล้วัตถุ.........................................เท่านัน้ เมื่อเจอภาพ
แลว้ (ซ่ึงสว่ นใหญ่ภาพจะยงั เบลออยู่) จะไมใ่ ช้ปุ่ มปรบั ภาพหยาบอีกจนกว่าจะเก็บกล้อง ถึงจะ
ใช้ปุ่มปรับภาพหยาบเพอ่ื เล่ือนแทน่ วางสไลด์ลง

9. ปุ่มปรบั ภาพละเอียด (Fine adjustment knob)
 ใช้สาหรับการปรับโฟกัสเพอ่ื ใหภ้ าพชดั เจนชดั เจนมากขึน้
 ใช้เมื่อหาภาพเจอแลว้ และหลังจากการเปลี่ยนกาลังขยายของเลนส์ใกลว้ ัตถุ

ภาพทเี่ กดิ จากการหาภาพโดยใช้ปุ่มปรบั ภาพทเ่ี กดิ จากการหาภาพโดยใช้ปุ่ม
ภาพหยาบ จะยงั มคี วามเบลออยู่ ปรบั ภาพละเอยี ด จะความชดั เจนมาก

ขึน้

Introduction of Biology 21

10. แหล่งกาเนดิ แสง (Light source)
 ปัจจุบนั ใช้หลอดไฟท่ีสามารถปรับความสวา่ งได้
 นอกจากนยี้ งั มเี ลนสร์ วมแสงเพอื่ ใหล้ าแสงพุ ่งตรงเข้าสวู่ ตั ถแุ ละเลนส์ใกลว้ ัตถุ

11. ปุ่มปรับแสง (Light adjustment)
 ใช้สาหรับปรับความสว่างของแหล่งกาเนิดแสง ซ่ึงจะมีผลต่อความสว่างของภาพ
(Brightness)  นอกจากเพ่ือความสว่างของภาพแล้ว ยังมีผลทาให้เห็นความชดั เจนของสี
ในภาพมากขึน้ จึงเหมาะกับการศึกษาองค์ประกอบท่ีมีสี เช่น chloroplast, red blood cell
หรือเนอื้ เย่ือทีต่ ้องย้อมสี เป็นตน้

ความสว่าง นอ้ ย มาก

การหาเสน้ ผา่ นศนู ยก์ ลางของภาพ
 โดยปกตแิ ล้ว ท่ีกาลังขยายของเลนส์ใกล้วัตถุ 4x สามารถหาเส้นผ่านศูนย์กลางของภาพได้ง่าย
ทส่ี ดุ โดยใช้ไม้บรรทดั แบบใสใส่แทนสไลด์ หรือใช้ micrometer อยา่ งใดอย่างหน่งึ
 แต่กาลงั ขยายของเลนส์ใกลว้ ตั ถทุ ีส่ งู ขนึ้ จะยิง่ หาเส้นผา่ นศูนย์กลางของภาพได้ยากขึน้ เน่ืองจาก
ภาพมีขนาดเลก็ มาก
 ดังนัน้ หากทราบเส้นผ่านศูนย์กลางของภาพที่กาลังขยายที่ต่ากว่า จะสามารถหาเส้นผ่าน
ศนู ย์กลางของภาพท่กี าลังขยายที่สงู กว่าได้จากสตู ร

กาลังขยายเลนสใ์ กลว้ ัตถุตา่ x เส้นผ่านศูนยก์ ลางของภาพท่ีกาลังขยายที่ต่า
กาลงั ขยายเลนสใ์ กลว้ ัตถสุ งู

22 Biology for M.4 student Montfort College

การเตรียมสไลด์สด (Wet mount)
 วางวัตถุท่ีต้องการศึกษาลงบนแผ่นสไลด์ (slide) ท่ีสะอาด แล้วหยดนา้ ลงไปบนวัตถุที่ต้องการ
ศึกษา 1 - 2 หยด
 นาแผน่ ปิ ดสไลด์ (cover slide) วางใหด้ า้ นหน่ึงแตะกับหยดนา้ และเอยี งทามุม 45o
 เม่ือหยดนา้ แผ่ออกตามขอบสไลด์ ค่อยๆ วางแผ่นปิ ดสไลด์อีกด้านลงช้าๆ (อาจใช้เข็มเข่ียช่วย
วาง) เพ่อื ไมใ่ ห้เกดิ ฟองอากาศ
 ใช้กระดาษซบั นา้ ท่ีเกินออกมานอกขอบแผ่นปิ ดสไลด์ จากนัน้ จึงนาไปวางบนแท่นวางสไลด์เพ่ือ
ทาการศึกษาตอ่ ไป

Cell Biology 23

Unit

2

Cell Biology

MONTFORT COLLEGE

24 Biology for M.4 student Montfort College

Cell Biology

Introduction
 เซลล์ (Cell) = โครงสร้างและหน่วยทางานที่เล็กที่สุดของสงิ่ มชี ีวิต
 Unicellular คือ ............................................................................................................................. ........
 Multicellular คอื ..................................................................................................................................
 Robert Hooke เป็นผู้ค้นพบและตัง้ ชื่อ “เซลล”์ ซ่ึงแปลว่า ...............................................................

Cell theory
 นาเสนอโดย Schwann and Schleiden และได้ถูกพัฒนาโดยนักวิทยาศาสตร์หลายท่าน เช่น
Rudolf Virchow
 ทฤษฎเี ซลล์ มีดังนี้
1. All living organisms are composed of one or more cells สิง่ มีชีวิตทุกชนิด
ประกอบด้วยเซลลห์ น่งึ เซลล์หรอื มากกว่า
2. The cell is the basic unit of structure and organization in organisms เซลล์เป็น
หน่วยโครงสร้าง การทาหนา้ ทีแ่ ละการจดั ระเบยี บพนื้ ฐานในสิง่ มีชีวิตทกุ ชนดิ
3. Cells arise from pre-existing cells ทุกเซลล์มาจากเซลลท์ ีม่ ีชีวติ อยูก่ ่อน

นกั วทิ ยาศาสตร์ทม่ี สี ว่ นสาคญั ในการศึกษาเรอ่ื งเซลล์

Virus จดั เป็นเซลล์หรอื ไม่?

Cell Biology 25

รูปร่างและขนาดของเซลล์
 เซลล์ของสิ่งมีชีวิตอาจจะมีรูปร่างและโครงสร้างท่ี
แตกต่างกัน ทั้งนี้ขึ้นอยู่กับหน้าที่ ตาแหน่ง หรือ
รูปแบบการดารงชีวิตของเซลล์
 ในส่วนของขนาดของเซลล์นั้นมีมีได้หลากหลาย
ขนาด ตัง้ แต่เล็กกว่าที่มนุษย์จะมองเห็น จนไปถึงมี
ขนาดใหญ่ เช่น เซลล์ไข่นกกระจอกเทศ
 หากพิจารณารูปร่างของเซลล์เป็นทรงกลม จะ รูปรา่ งของเซลลแ์ บบตา่ งๆ ทพี่ บในมนุษย์
พบว่า มีปรมิ าตรของเซลล์และพืน้ ท่ีผิวในปริมาณหน่ึง แต่หากเพิ่มขนาดของเซลล์ให้ใหญ่ขึ้น จะ
พบว่า ทั้งปริมาตรของเซลล์และพื้นที่ผิวจะเพิ่มขึ้น แต่สัดส่วนท่ีเพิ่มขึ้นของปริมาตรเซลล์จะ
มากกวา่ สดั สว่ นท่ีเพมิ่ ขนึ้ ของพนื้ ทผ่ี วิ ของเซลล์
 ดงั นัน้ เมื่อพจิ ารณาอตั ราส่วนของพืน้ ทผ่ี ิวของเซลล์ต่อปริมาตรของเซลล์ (Surface area - to
- volume ratio) จะพบวา่ เซลลท์ ม่ี ขี นาดใหญข่ ึน้ จะมีอัตราสว่ นดงั กลา่ วลดลง ส่งผลให้มีพืน้ ที่
ผิวในการแลกเปลีย่ นสารตา่ งๆ น้อยลงดว้ ย

 อย่างไรก็ตาม เซลล์บางชนิดก็จาเป็นต้องมีขนาดใหญ่ เพื่อเสริมหน้าท่ีบางอย่าง เช่ น ความ
แขง็ แรง หรอื ความยดื หยุ่น เช่น เซลลก์ ล้ามเนอื้ เป็นต้น

เปรยี บเทยี บขนาดของเซลลช์ นดิ ตา่ งๆ

26 Biology for M.4 student Montfort College

การแบง่ ชนดิ ของเซลล์

 แบ่งออกเป็น 2 ชนิด คือ Prokaryotic cells และ Eukaryotic cells โดยมีรายละเอียดต่างๆ
ดงั นี้

ลกั ษณะ Prokaryotic cells Eukaryotic cells

กลมุ่ สงิ่ มชี ีวติ ทพี่ บ

ขนาด

Nuclear membrane

Chromosome และ DNA

Cytoskeleton

การเกดิ Cyclosis

Mesosome

Ribosome

Organelles ทม่ี เี ยอื่ หมุ้

Cell wall

อวยั วะในการเคลอื่ นท่ี

Cell Biology 27

Prokaryotic cell
Eukaryotic cell

28 Biology for M.4 student Montfort College

Cell structure

 โครงสรา้ งของเซลล์ โดยพนื้ ฐานแล้วประกอบดว้ ยสว่ นต่างๆ ดังตอ่ ไปนี้

1. ส่วนท่หี ่อหุ้มเซลล์ ประกอบไปด้วย

Cell membrane หรือ Plasma membrane

 มีความหนาประมาณ 7 - 11 nm. มีหน้าที่.....................................................................

..................................................................................................................................................................

 ประกอบด้วย Phospholipid และ Protein

 Phospholipid มี 2 ส่วนคอื ส่วนหัว เป็นส่วนของ.......................................................มีคุณสมบัติ

คือ.......................................................และสว่ นหาง เป็นส่วนของ.......................................................

มี คุ ณ ส ม บั ติ คื อ .......................................................เ รี ย ง ตั ว 2 ชั้น โ ด ย หั น ส่ ว น

.......................................................เข้าหากัน

 Protein กระจายตัวแทรกอยูต่ ามสว่ นตา่ งๆ ของโมเลกุล phospholipid และมีสารอื่นๆ แทรกตัว

อยู่ เช่น................................................ เรียกการเรยี งตัวแบบนวี้ ่า..........................................

 มีคุณสมบัติยอมให้สารบางชนิดผ่านได้ บางชนิดผ่านไม่ได้ เรียกคุณสมบัตินี้ว่าเป็ น
..................................................................................................................................................................

Cell Biology 29

สารเคลอื บเซลล์ (Cell coat) ประกอบไปดว้ ย
Cell wall ผนังเซลล์
 เป็นส่วนที่ไมม่ ชี ีวิตของเซลล์ ไม่พบในเซลลส์ ตั ว์
 มที าหนา้ ท่ี.................................................................................................................................................
 ใน พื ช มี ส า รอ ง ค์ ป ร ะ ก อบ ห ลั ก คื อ .........................................แ ละ อ า จ มี ส า ร อื่ น ๆ ไ ด้ แ ก่
..................................................................................................................................................................
 ผนงั เซลลข์ องพืชแบ่งออกเป็น 2 ชนั้ ไดแ้ ก่.........................................และ.........................................
 บางบริเวณมชี ่องทีเ่ ช่ือมตอ่ ระหว่างเซลล์ 2 เซลล์ เรียกว่า.........................................
 ใน Diatom มีสารองคป์ ระกอบหลกั คอื .........................................
 ใน Fungi มสี ารองค์ประกอบหลกั คือ.........................................
 ใน Bacteria มีสารองคป์ ระกอบหลักคอื .........................................

30 Biology for M.4 student Montfort College

ไกลโคคาลกิ ซ์ (Glycocalyx)
 พบในเซลล์สัตว์ ทาหน้าทร่ี บั รูร้ ะหวา่ งเซลล์ข้างเคยี ง
 ถ้าสูญเสียการรับรู้จะทาให้เซลล์แบ่งตัวอย่างไม่หยุดยัง้ ทาให้เกิดเนื้องอกและกลายเป็นมะเร็งใน

ทสี่ ดุ
 ไกลโคคาลกิ ซเ์ ป็นได้ทงั้ .........................................และ.........................................

2. Protoplasm
 หมายถึงส่วนทอ่ี ยูถ่ ดั จากเยื่อหุม้ เซลล์เขา้ ไป
 ทาหน้าที่เก่ียวกับการเจรญิ เตบิ โตและการดารงชีวิตของเซลล์
 มีลักษณะเป็น Colloid ใส คลา้ ยวุน้
 ประกอบไปดว้ ย Cytoplasm และ Nucleus

Cell Biology 31

Cytoplasm ไซโตพลาสซึม
 หมายถงึ Protoplasm ท่ีอยู่นอกนวิ เคลยี ส แบง่ เป็น 2 ชนั้ คือ Ectoplasm และ Endoplasm
 หรืออาจแบ่งเป็น Inclusion คือ ส่วนท่ีเป็นของเหลว ไม่มีชีวิต และ Organelle คือ ส่วนที่เป็น
ของแขง็ มีชีวิต

Organelle
 เป็นส่วนทีม่ ชี ีวิต ทาหน้าทีค่ ล้ายกับเป็นอวัยวะของเซลล์
 มีหลากหลายชนิด แบ่งประเภทโดยใช้เกณฑ์คือ.........................................ไดด้ งั นี้
1) Non-membrane bounded organelle ออร์แกเนลลท์ ี่ไม่มีเยื่อหุ้ม แบง่ เป็น
1.1) Ribosome ไรโบโซม
 มีทาหน้าที่...................................................................
 พบทั้งในเซลล์ยู คาริโอตและเซลล์โปรคาริโอต นอกจากนี้ยังพบในออร์แกเนลล์สาคัญคือ

.........................................และ.........................................
 ประกอบด้วย...................และโปรตนี โดยแยกออกเป็น หน่วยใหญแ่ ละหนว่ ยเลก็
 ไรโบโซมมีหน่วยวดั คอื ...................โดย
 ไรโบโซมของเซลล์โปรคารโิ อตมีขนาด........โดยหนว่ ยใหญเ่ ทา่ กบั ........หน่วยเลก็ เท่ากับ........
 ไรโบโซมของเซลลย์ ูคารโิ อตมขี นาด........โดยหนว่ ยใหญเ่ ท่ากบั ........หน่วยเล็กเทา่ กับ........

32 Biology for M.4 student Montfort College

1.2) Centriole เซนทริโอล
 รูปทรงกระบอก ไมพ่ บในเซลล์พืช
 ประกอบดว้ ย Microtubule เรยี งเป็นกลุม่ 9 กลมุ่ แตล่ ะกลมุ่ มีไมโครทวิ บูล 3 อัน ตรงกลาง ไม่มี

จงึ เขยี นสตู รโครงสรา้ งได้ว่า...................
 มหี น้าท่ี
 สร้าง.........................................ควบคุมการเคล่อื นท่ขี องโครโมโซมขณะเซลล์แบ่งตวั
 เป็น.........................................หรือส่วนฐานของซีเลียและแฟลกเจลลัม ทาหน้าที่ควบคุมการ

เคล่อื นไหว

1.3) Cytoskeleton ไซโทสเกเลตอน
 โครงสรา้ งคา้ จุนเซลล์หรือโครงกระดูกของเซลล์
 เป็นเสน้ ใยโปรตีนที่เช่ือมเป็นรา่ งแหเพ่ือคา้ จุ นรูปร่างของเซลล์และเป็นท่ียึดเกาะของออรแ์ กเนลล์
 ป ร ะ ก อ บ ไ ป ด้ ว ย ......................................... , ......................................... แ ล ะ

.........................................

Cell Biology 33

34 Biology for M.4 student Montfort College

2) Membrane bounded organelle ออร์แกเนลล์ทม่ี ีเย่อื หุม้ แบง่ ออกเป็น
2.1) Single unit membrane ออรแ์ กเนลลท์ ี่มีเยอ่ื หุ้ม 1 ชนั้ ได้แก่
2.1.1) Endoplasmic reticulum (ER) ร่างแหเอนโดพลาสมิก
 มีลักษณะเป็นท่อขดพับไปมา ส่วนของท่อติดต่อกับ

เยอ่ื หมุ้ เซลล์ เย่อื หุม้ นิวเคลียส และกอลจิบอดี
 แบง่ ออกเป็น 2 ชนดิ คอื
 แบบผิวขรุขระ Rough endoplasmic reticulum

(RER) เป็นท่อลกั ษณะแบนขดไปมา มีไรโบโซมเกาะท่ี
เ ยื่ อ หุ้ ม ท า ห น้ า ที่ ..........................................
....................................................................................
....................................................................................
 แบบเรยี บ Smooth endoplasmic reticulum (SER) เป็นทอ่ ลักษณะกลมขดไปมาไม่มีไรโบโซม
เกาะ พบมากในเซลล์ทม่ี หี นา้ ทีก่ าจดั สารพิษ และนอกจากนีย้ ังมีหน้าที่.........................................
...............................................................................................................................................................

2.1.2) Golgi body กอลจบิ อดี
 อาจเรยี กได้หลายชื่อ เช่น Golgi complex, Golgi apparatus หรือ Dictyosome
 รูปร่างคล้ายชามเรียกวา่ Cisterna โครงสร้างคลา้ ย SER แต่ไม่อยูต่ ิด Nucleus
 มีหน้าท่ีรับสารท่ี.........................................สร้าง แล้วนามาจัดเรียงตัวใหม่ให้ active ก่อนปล่อย

ออกนอกเซลล์ ส่วนใหญ่ เป็นสารจาพวก.........................................

Cell Biology 35

 มหี น้าท่ีพิเศษอ่นื ๆ ไดแ้ ก่
 การสร้าง.........................................ซ่ึงอยูท่ ี่สว่ นหัวของสเปิรม์
 การสร้าง.........................................ของไฮดร้าและกะพรุน
 การสร้าง.........................................ในพืชและสัตว์

36 Biology for M.4 student Montfort College

2.1.3) Lysosome ไลโซโซม
 มีลักษณะเป็นถุง รูปร่างกลมรี เส้นผ่านศูนย์กลาง 0.15-0.8 μm ภายในมีเอนไซม์หลายชนิด

บรรจุ อยู่ พบเฉพาะเซลลส์ ตั ว์
 มหี น้าที่
 ยอ่ ยสลาย.........................................ภายในเซลล์
 ยอ่ ยหรือทาลายเชื้อโรค และสงิ่ แปลกปลอมตา่ งๆ ทเ่ี ข้าสรู่ ่างกายหรือเซลล์
 ทาลายเซลล์ที่ได้รับบาดเจ็บหรือมีการสลายตัวเอง เช่น เซลล์ส่วนหางของลูกอ๊อด  ถุงฆ่า

ตวั ตาย
 ย่อยสลายโครงสรา้ งตา่ งๆ ของเซลล์ เช่น .........................................

Cell Biology 37

2.1.4) Peroxisome เพอรอกซิโซม
 เรยี กอกี ชื่อว่า Microbodies
 คลา้ ยไลโซโซม แตส่ ามารถแบง่ ตวั ไดเ้ อง ภายในประกอบด้วยเอนไซม์หลายชนิด พบมากในตับและ

ไต
 หน้าที่สาคัญ คือสร้างเอนไซม์.........................................มาย่อย.........................................ให้

กลายเป็นนา้ และออกซิเจน

2.1.5) Vacuole แวคิวโอล
 ในพืชจะมขี นาดใหญก่ วา่ เซลลส์ ัตว์ แบ่งออกเป็น 3 ชนดิ คือ
 Contractile Vacuole ทาหน้าที.่ ........................................พบใน.........................................
 Food Vacuole ทาหนา้ ท่ี.........................................พบใน.........................................
 Central Vacuole หรอื ทาหน้าท่ี.........................................พบใน.........................................

38 Biology for M.4 student Montfort College

2.2) Double unit membrane ออรแ์ กเนลล์ทีม่ ีเยื่อหุ้ม 2 ชนั้ ได้แก่
2.2.1) Mitochondria ไมโทคอนเดรยี
 มหี นา้ ท่ีเป็น.........................................ของเซลล์ มโี ครงสร้างทซ่ี บั ซ้อนดังนี้

Outer membrane
………………………………………………
………………………………………………
………………………………………………
………………………………………………

Inner membrane
………………………………………………
………………………………………………
………………………………………………
………………………………………………

Matrix
………………………………………………
………………………………………………
………………………………………………
………………………………………………

 พบในยูคารีโอตเกือบทุกชนิด ยกเว้น.........................................เซลล์แต่ละเซลล์มีจานวนไมโตคอน
เดรียไม่เทา่ กัน โดยพบมากในเซลล์ทมี่ อี ัตราเมตาโบลซิ ึมสูง เช่น .........................................

 สร้างสารใหพ้ ลงั งานสูง คือ.........................................

Cell Biology 39

2.2.2) Plastid พลาสติด
 พบเฉพาะในพืช แบ่งตามสมี ที งั้ หมด 3 ชนิดหลัก
Leucoplast ส.ี ........................................พบใน

.........................................
Chromoplast ส.ี ........................................พบใน

.........................................
Chloroplast ส.ี ........................................พบใน

.........................................
 Chloroplast มีหน้าท่ีหลักคือ.........................................ภายในมีรงควัตถุสีเขียวเรียกว่า

.........................................
 โครงสร้างของ Chloroplast ประกอบไปด้วย Outer membrane มีหน้าท่ี

......................................... ส่วน Inner membrane มลี กั ษณะยน่ื เข้าไปภายในและพับซ้อนกันหลาย
ชนั้ เรียกว่า Lamella ชัน้ ที่ซ้อนกันทัง้ หมด เรียกว่า.........................................แต่ละชนั้ เรียกว่า
.........................................เป็นส่วนทีม่ หี น้าท่ีสาคญั ในการสังเคราะหด์ ้วยแสง
 ของเหลวทอี่ ยูภ่ ายใน chloroplast เรียกว่า.........................................เป็นส่วนทม่ี ีเอนไซมท์ ีส่ าคัญใน
การสงั เคราะห์ดว้ ยแสง นอกจากนีย้ ังมี.........................................และ.........................................อีก
ดว้ ย

40 Biology for M.4 student Montfort College

NOTE: จากลักษณะของไมโทคอนเดรียและคลอโรพลาสต์ท่ีเป็นออร์แกเนลล์ก่ึงอิสระ มี DNA เป็นของ
ตนเอง มี Ribosome ขนาด 70s และโครงสร้างของคริสตีและลาเมลลาที่คล้ายคลึงกับ
Mesosome ของเซลลโ์ พรคาริโอต จงึ สนั นิษฐานวา่ ไมโทคอนเดรียและคลอโรพลาสต์อาจเปลี่ยน
มาจากสิง่ มีชีวติ ขนาดเลก็ ที่สรา้ งอาหารเองได้ (Autotrophic microorganism) ที่เข้าไปอาศยั อยู่
ในเซลลเ์ ป็นเวลานานแลว้ แลว้ มวี วิ ฒั นาการเปลีย่ นแปลงมาจนเป็นออรแ์ กเนลล์หน่ึง

Nucleus นิวเคลียส
 มีลักษณะเป็นก้อนทึบแสงเด่นชัน อยู่บริเวณกลางเซลล์หรือ

คอ่ นไปข้างใดข้างหน่ึงของเซลล์
 มีความสาคัญ เนอ่ื งจากเป็นทีอ่ ยู่ของ.........................................

จึงมีหน้าท่คี วบคุมการทางานของเซลล์
 เซลล์โดยทวั่ ไป จะมี 1 นิวเคลียส
 เซลลพ์ ารามีเซียม มี 2 นวิ เคลยี ส
 เซลลพ์ วกกล้ามเนือ้ ลาย เซลล์เวลเซล (Vessel) ในพืชชนั้ สูง และเซลล์ของราท่ีเส้นใยไม่มีผนังกัน้

จะมหี ลายนิวเคลียส
 เซลล์เม็ดเลือดแดงของสัตว์เลีย้ งลูกด้วยนา้ นม และเซลล์ซีฟทิวบ์ของโฟลเอม ที่แก่เต็มที่จะไม่มี

นวิ เคลยี ส
 มหี น้าที่.....................................................................................................................................................

..................................................................................................................................................................

Cell Biology 41

 โครงสร้างของนวิ เคลยี ส แบง่ ออกได้เป็นดังนี้

Nuclear membrane หรอื Nuclear envelop
เป็นเย่ือหุ้ม 2 ชนั้ (Double unit membrane) มีคุณสมบัติเป็นเย่ือเลือกผ่านเช่นเดียวกับเย่ือ

ห้มุ เซลล์
Outer membrane เช่ือมรวมกับ......................................... ส่วน Inner membrane ติดกับ

ของเหลวภายในนิวเคลียส
มีรูเรียกว่า Nuclear pore หรือ Annulus จานวนมาก ประกอบไปด้วยโปรตีน 8 หน่วยเรียง

ตัวคล้ายรูปตะกร้า ทาหนา้ ท่เี ป็นทางผา่ นของสารตา่ ง ๆ ระหวา่ งไซโทพลาสซึมและนวิ เคลยี ส

42 Biology for M.4 student Montfort College

 Chromatin
เป็นส่วนของนิวเคลียสที่ย้อมติดสี เป็นเส้นใย

เลก็ ๆ พันกนั เป็นร่างแห
 ประกอบไปด้วย......................................... และ

.........................................
ในขณะที่เซลล์กาลังแบ่งตัว ส่วนของโครโมติน

จะ ห ด สั้น เ ข้า แ ล ะ มี ลั กษ ณ ะ เ ป็ น แท่ ง เ รี ย ก ว่ า
Chromosome แต่ละแท่งของโครโมโซม
เรียกวา่ Chromatid
มีหน้าท่ีควบคุมกิจกรรมต่างๆ ของเซลล์และ
ควบคุมการถ่ายทอดลักษณะทางพันธุ กรรม
ของสิ่งมีชีวิตทั่วไป เช่น หมู่เลือด สีตา สีผิว
ความสูง และการเกิดรูปร่าง ของสิ่งมีชีวิต
เป็นต้น

 Nucleolus
เป็นสว่ นของนวิ เคลยี สทมี่ ลี ักษณะเป็นกอ้ นอนุภาคหนาทบึ และยอ้ มติดสเี ขม้ ทสี่ ุดของนวิ เคลยี ส
ประกอบด้วยสารประเภท DNA RNA และโปรตีนชนิด Phosphoprotein ไม่พบโปรตีนฮีสโตน
ในเซลล์ท่ีมีกิจกกรรมสูง จะมีนวิ คลีโอลัสขนาดใหญ่ ส่วนเซลล์ท่ีมีกิจกรรมตา่ จะมีนิวคลีโอลัส

ขนาดเลก็
มหี นา้ ท่ีในการสงั เคราะห์ RNA ชนิดต่างๆ และถูกนาออกทางรูของเยอ่ื ห้มุ นิวเคลียส เพื่อสร้าง

เป็นไรโบโซมตอ่ ไป

Cell Biology 43

ใหน้ กั เรยี นสรุปองคป์ ระกอบของเซลลล์ งในแผนผงั ใหถ้ กู ตอ้ ง

สว่ นหอ่ หมุ้ เซลล์

Cell

Protoplasm

44 Biology for M.4 student Montfort College

การสอื่ สารระหวา่ งเซลล์
 มี 3 ขัน้ ตอน คอื การส่งสญั ญาณ (Signal transduction) การรับสญั ญาณ (Reception) และ
การตอบสนอง (Response)
 เซลลท์ ่ีอยูใ่ กลก้ นั สามารถส่อื สารกันไดโ้ ดยการหลั่งสารผ่านช่องว่างระหว่างเซลล์ท่ีอยู่ติดกัน เช่น
.........................................ในเซลล์สตั ว์ และ .........................................ในเซลล์พืช)
 สว่ นเซลลท์ ีอ่ ยูอ่ ยูห่ า่ งกันสามารถส่ือสารโดยระบบประสาท ใช้ Neurotransmitter และระบบต่อม
ไร้ทอ่ ใช้ Hormone