JURNAL STEM IPGKSM 2021

Jadual 13: Tahap Kemahiran Guru Berkaitan Pembelajaran Koperatif JURNAL STEM IPG KSM

Instrumen Min Sisihan Tahap 2021

Piawai Kemahiran

JBa5d.ualS1a3ya mahir merancang pelajaran dengan menerapkan 3.89 .781 Tinggi
TPJaaehdmaubpaelKl1aej3am:raTnhaihKraaopnpKeGreuamtriufahdBiaerlaraknmaGiPtaudnrPuPcBeemrbkaeliatajanrPaenmKboeplaejraartaifn Koperatif .S6i8si7han TTianhgagpi
Piawai Kemahiran
BIn6s.truSmaeyna melibatkan pelajar secara aktif dalam PdPC yang 3M.9in6 ..775831 TTiinnggggii
menggunakan Pembelajaran Koperatif ..862827 TTiinnggggii
.753 Tinggi
BB75.. SSayayaaserminaghirmemmbeuraantcapnegrbinpcealnagjaarnandendgeanngapnelamjaer nseerwapakkatnu 33..8997
pPreomsebselPadjaPrabnerKlaonpgesruantigf.dalam PdPc

BB86.. SSaayyaa mmeemliibnatatkamnurpidelabjearrbinseccaanrga daekntgifandiabluambapPadP/Cpeylaajnagr 33..9669
smeewnagkgtuunpaekmanbePleamjarbaenlasjeacraanraKaotapsetraaltiiafn.

B7. Saya sering membuat perbincangan dengan pelajar sewaktu 3.97
proses PdP berlangsung.

B8. Saya meminta murid berbincang dengan ibu bapa / pelajar 3.69 .822 Tinggi
sewaktu pembelajaran secara atas talian.

JJaadduuaall1144: Kesan Pembelajaran Koperatif terhadap Efikasi Kendiri dari Aspek Minat
Kesan Pembelajaran Koperatif terhadap Efikasi Kendiri dari Aspek Minat

Instrumen Min Sisihan Tahap
Piawai Minat
Tinggi
CJa1duPaella1j4a:r KmeesmaninPaetimmbaetlaajpaeralanjaKraonpeSraaitnifs terhadap Efikasi Kendiri dari4A.4s3pek M.i5n5a0t Tinggi
Tahap
C2. Murid selalu bertanya kepada guru sekiranya mempunyai 4.23 .689 Minat
mInasstarluamh ebnerkaitan Sains Min Sisihan Tinggi
Piawai Tinggi
C3. Murid ingin mempelajari Sains dengan lebih baik apabila 4.28 .559 TTiinnggggii
PCe1mPbeelalajajarrmanemKoinpaetriamtifatbaeprlealnagjasruanngSains 4.43 .550
..565839 TTiinnggggii
CC42.. MMuurriidd sseenltailausabmeretamnbyearikpeperahdaatiagnursuemsaeskairapneynagamjareamnpuSnayinasi 44..2273
ymaansgalmahenbeerrakpakitaannPSeaminbselajaran Koperatif ..555993 Tinggi

CC53.. MMuurriidd sienngtiinasammemempeilnatjaartiunSjauiknsajadrendgaalnamlepbeihrkabraaikbearpkaabitialna 44..2280 .553 Tinggi
PSaeimnsbesleamjaarsaan PKeompbeeralatijfarbaenrlKanogpseurnagtif berlangsung.
.593
C4. Murid sentiasa memberi perhatian semasa pengajaran Sains 4.27
yang menerapkan Pembelajaran Koperatif

C5. Murid sentiasa meminta tunjuk ajar dalam p1e5rk8ara berkaitan 4.20
Sains semasa Pembelajaran Koperatif berlangsung.

158

150

JURNAL STEM IPG KSM
2021

Dengan merujuk kepada jadual 14, soalan C1 merupakan soalan tentang minat pelajar terhadap mata
pelajaran Sains. Dengan sisihan piawai 0.550, hal ini menunjukkan bahawa pelajar meminati mata
pelajaran Sains apabila guru menerapkan Pembelajaran Koperatif dalam Pembelajaran dan Pemudah
Caraan (PdPc). Nilai min bagi setiap item adalah pada tahap yang tinggi. Hal ini menunjukkan bahawa
minat pelajar dapat ditingkatkan oleh guru melalui penerapan Pembelajaran Koperatif dalam
Pembelajaran dan Pemudah Caraan di sekolah mahupun secara atas talian.

Jadual 15
KJaedsuaanl P1e5m: KbeelsaajnarPaenmKboelpaejraaratinf KteorhpaedraatpifEtefirkhaasdiaKpeEnfdikiraisdi aKreinAdsipriekdaMrioAtisvpaeski Motivasi

Min Sisihan Tahap
Piawai Motivasi
D1. Pelajar berasa gelisah apabila ketinggalan dalam pelajaran 3.83 .760 Tinggi
.677 Tinggi
D2. Pelajar ingin mempunyai markah yang tinggi daripada pelajar 4.31
lain .735 Tinggi

D3. Pelajar akan merasa malu apabila tidak menunjukkan prestasi 3.97 .577 Tinggi
yang baik dalam pelajaran
.614 Tinggi
D4. Pelajar ingin melakukan tugasan yang lebih baik daripada 4.27
pelajar lain .643 Tinggi
.684 Tinggi
D5. Pelajar akan merasa gelisah apabila ketinggalan dalam kerja- 3.88
kerja akademik .651 Tinggi

D6. Pelajar ingin guru tahu bahawa pelajar adalah pelajar terbaik 4.21 .627 Tinggi

D7. Pelajar ingin guru tahu bahawa pelajar adalah seorang yang 4.27 .873 Tinggi
boleh diharap

D8. Pelajar merasa seronok bersaing dengan pelajar lain dalam hal- 4.19
hal berkaitan akademik.

D9. Pelajar ingin menunjukkan kepada guru bahawa pelajar telah 4.28
mencuba sedaya upaya dalam pelajaran

D10. Pelajar merasa bimbang apabila guru mengkritik tugasan 3.91
pelajar

159
151

JURNAL STEM IPG KSM
2021

Jadual 16
KJaedsaunalP1e6m: KbeelsaajnarPaenmKboeplaejraaratinf tKerohpaedraatpifEtefirkhaasdiaKpeEnfdikiraisdi aKrei nAdsipriekdaSriikAapspek Sikap

Instrumen Min Sisihan Tahap Sikap
Piawai
E1. Pelajar yakin boleh mempelajari Sains melalui Pembelajaran 4.21 .552 Tinggi
Koperatif
.524 Tinggi
E2. Pelajar kelihatan seronok apabila Pembelajaran Koperatif 4.43
berlangsung .569 Tinggi

E3. Pelajar berkeyakinan semasa menjawab soalan-soalan Sains. 4.12

E4. Pelajar lebih mudah mempelajari Sains menggunakan 4.07 .577 Tinggi
penerapan Pembelajaran Koperatif berbanding kaedah lain. .587 Tinggi

E5. Pelajar suka berbincang permasalahan dalam Sains bersama 4.08
rakan ketika atau selepas Pembelajaran Koperatif berlangsung.

Berdasarkan jadual 12 hingga 16, tiga soalan yang menunjukkan min tertinggi ialah item soalan C1, D2
dan D9 dengan nilai min masing-masing ialah 4.43, 4.31 dan 4.28.. Bagi soalan D2 pula menunjukkan
nilai min 4.31 dengan sisihan piawai pelajar ingin mendapatkan markah yang lebih tinggi berbanding
pelajar lain. Hal ini menggambarkan pelajar saling bersaing secara sihat dalam pembelajaran dan
mempunyai nilai motivasi yang tinggi apabila Pembelajaran Koperatif dilaksanakan.

Analisis Inferensi

Hubungan antara Kesan Pembelajaran Koperatif Terhadap Efikasi Kendiri Pelajar Dalam Aspek
Minat, Motivasi dan Sikap.

Korelasi merupakan istilah yang digunakan untuk mengukur kekuatan hubungan antara variabel. Ia juga
digunakan untuk menentukan hubungan antara dua pemboleh ubah (Mohd Yusri Ibrahim, 2010). Analisis
yang digunakan adalah ujian korelasi ‘Pearson r’ kerana taburan data didapati adalah normal kepada
semua pemboleh ubah. Analisis ini adalah untuk melihat hubungan di antara setiap pemboleh-pemboleh
ubah. Dalam ujian ini, nilai korelasi adalah di antara lingkungan -1 hingga 1. Untuk membuktikan bahawa
terdapat hubungan korelasi, skor akan bertanda sama ada ‘+’ atau ‘-‘. Dalam hal ini, nilai mutlak terhadap
korelasi bermakna adalah kukuh perhubungannya antara setiap pemboleh ubah. Nilai korelasi paling
besar adalah sentiasa 1 kerana setiap pemboleh ubah mempunyai nilai ‘positive linear’ yang kukuh
terhadap hubungannya. Sama ada signifikan atau sebaliknya pada setiap hubungan korelasi juga
dipaparkan di dalam jadual di bawah. Nilai tahap signifikan atau nilai ‘p’ kemungkinan adalah
menunjukkan keputusan yang sangat baik dalam hubungannya. Nilai ‘p’ hendaklah tidak melebihi 0.05.

Dalam kajian ini, hubungan korelasi adalah untuk melihat sama ada pemboleh ubah tidak bersandar
mempunyai hubungan yang signifikan atau sebaliknya terhadap pemboleh ubah bersandar. Terdapat 3
jenis hubungan linear yang utama di antara nilai-nilai sesuatu pemboleh ubah dengan nilai-nilai pemboleh
ubah yang lain iaitu hubungan positif, hubungan negatif dan tiada hubungan (Mohd Majid Konting,

160

152

JURNAL STEM IPG KSM
2021

2005). Pallant (2005) memetik Cohen (1988) menggambarkan nilai 0.1 hingga 0.29 menunjukkan
korelasi yang kecil, 0.30 hingga 0.49 menggambarkan korelasi yang sederhana dan nilai 0.50 hingga 1.0
menggambarkan korelasi pada aras yang besar.

JUJaajddiauunaallk11o77r:elUasjiiaPnekaorrseolnasai nPteaarrasoPnemanbtaerlaajPaeramnbKeloapjaerraantiKf toeprehraadtiafpteErhfiakdaasipKEefnikdaisrii KPeelnadjiarri Pelajar

Korelasi antara Kesan Pembelajaran Koperatif terhadap Efikasi Kendiri Pelajar

Minat Motivasi Sikap KesanPK
.752** .801**
Minat Pearson Correlation 1 .620** .000 .000
75 75
Sig. (2-tailed) .000 .636** .868**
.000 .000
N 75 75 75 75
1 .787**
Motivasi Pearson Correlation .620** 1 .000
75 75
Sig. (2-tailed) .000 .787** 1
.000
N 75 75 75 75

Sikap Pearson Correlation .752** .636**

Sig. (2-tailed) .000 .000

N 75 75

KesanPK Pearson Correlation .801** .868**

Sig. (2-tailed) .000 .000

N 75 75

**. Correlation is significant at the 0.01 level (2-tailed).

Daripada jadual 17 hasil analisis di atas, kita dapati nilai pekali Pearson, r = 0.620 dan nilai signifikan =
0 antara kesan pembelajaran koperatif terhadap minat pelajar. Oleh kerana nilai signifikan adalah lebih
rendah daripada 0.05, maka kita boleh rumuskan bahawa terdapat hubungan signifikan yang kuat antara
kesan Pembelajaran Koperatif terhadap efikasi kendiri pelajar dalam aspek minat. Signifikan hubungan
adalah 99% keyakinan.

Aspek motivasi pelajar juga turut mempunyai signifikan yang kuat dengan kesan pembelajaran koperatif.
Nilai signifikan bagi kesan Pembelajaran Koperatif terhadap motivasi menunjukkan nilai sebanyak 0.00
dan mempunyai keyakinan sebanyak 99%. Ujian korelasi Pearson bagi kesan Pembelajaran Koperatif
dan motivasi pelajar juga menunjukkan tahap yang tinggi iaitu 0.868. Nilai bagi pekali Pearson untuk
kesan pembelajaran koperatif terhadap sikap juga mempunyai 99% keyakinan iaitu 0.787 dan nilai
signifikan sebanyak 0.00. Oleh kerana nilai signifikan adalah lebih rendah daripada 0.05, maka boleh

161

153

JURNAL STEM IPG KSM
2021

dirumuskan bahawa terhadap hubungan signifikan yang kuat antara kesan Pembelajaran Koperatif
terhadap sikap pelajar. Hubungan ini menunjukkan bahawa PembelajaraJnUKRoNpeAraLtifSmTeEmMbeIriPkGanKkeSsMan

yang positif dan kuat terhadap efikasi kendiri pelajar dalam Mata Pelajaran Sains. 2021

Pdteierrrhubamdeuazsapkaasninklaobpkaahpsaeiwlsaeajakrot.elrHahhuabdteuarpnhgaahdnuabipunnipgmeanneenrusainpgjunaiknfkipkaeanmnbbayehalanawgjaarkaPuneamtkboaepnletaarjraaartaifnk.eKsaonpePraetmifbmeleamjarbaenrikKanopkeersaatinf
yUajniagnp-todsiitgiuf ndaaknaknuuant ttuekrhmadeanpguejfiikpaesribkeeznadanirimpienlabjaagr iddaulaamkuMmaptaulPaenlasjaamrapnelSkaianjisa.n (Pallant, 2011). Ujian-
Ptkuedmrigbpueunzlaaakanannalkouaknnatusmikesmemkbeomelrabihkuaatnet rngheialnadeiartaplyipsaaensngiertteianrphgaagndi.appSeemphoubpbeuullanajgsaiarnyaanintukg,odpuijekiraaanjti-.itfP.deilrabkeszaanaankabnesdaar ladmi aknatajiraandiunai
UtkuPpuenedjnimtmiauegnpkbrua-uentpmllaaadakjeninaglarinuahakdnnauaiatbKnnkpataouehmnpkrabeeugermminazkttbeauaimeafnk.rnbimkuklaoeaennktpgaagnsudeiijlaniaseiperdektaruolybialsaeaanzhsaigiaatietntteriunhrmhgaiadgpndaie.apbnpSagpgeepehitoanudhpebuuruuaaalnpankgsauianmndypapaienuntmugla,bkndueeijslmkiaaaajmanajhir-p.iatrenPadlneikKlraabokjgeipsazueanarnruaa(antPkifadablnaedllasiadnamsart,eladk2mio0ml1aaek1nhn)at.ea.jrirUAaaanpjsidpkaiueannkna-i
puJaendntuuekaral pm1a8en:liUhdajiitabnpa-ehtrabtgeeirzkhaaaandnapkloelkopakasadisaisesdekkuooalalahhiatietterurhhaadpdaeapnpgppeeteannheeurraaapnpaanndppaenemmbbkeeellmaajjaaahrriaarnnankKoopgpeuerraruatitfi.fdadliamsekomlaehn.erAapspkeakn
Pembelajaran Koperatif.
JUJaajddiauunaal-lt11t88e:rhUajdiaanp-tlotLSekeroahkksaioadslsaaeipkhololakhastiesrhekaNodlaaph pteernheaMrdaaippna,pnepneemrabsppieiasalinawhjpaaaernimanbekSloaipjgae.rraantikf.otperatif. dk

Penerapan PK DLoalkaamsi 3N6 3M.9in51, 4 s.3is6i1h3a9n .S4i6g0. .t467 7d3k
oleh Guru BSeaknodlaarh piawai

Penerapan PK LDuaalraBmandar 39 3.9103 .39834 k.4o6n0struk .l4o6k7asi se7k3olah adalah lebih
oMlehruGjuukrkuepada Bandar 36 3.9514 .36139
jadual 18, nilai
signifikan bagi ujian-t bagi semua
besar daripada 0.0L5u.arinBianbderamr aksud39varian b3a.g9i10d3ua ku.3m9p8u3l4an ini adalah sama. Maka ujian-t boleh

dilakukan. Hasil analisis ujian-t pula menunjukkan terdapat perbezaan signifikan antara lokasi sekolah

tdmtdMdmbtdte=i=eaiaidrlee44ensnsaadmmra..ekka44urkpupptt66jtaaouakeee77dhhltrrkra,,aaaaoodnprhppppkllai.eee.peprhh>>Hapbappdateaeenn00adzsnnpii..iaall00eeelaa0arrr55jii.naabaa))0ppne..dmm5yaazauMM.annaiilannniaiseelgnninnPPlls1ieesuueey8ibbummrrbag,uuiijennhhinbbttragiieemfnMMlttlliasii-aakanniitoojjgakggaashhpnnsggrridduuaaigiiafdnnlninaYYbbkitfeevaauuKKmirrnrakssbbaoorrreaaaaiiippnnmannneeuIIntddbbbirrnanaaiirrajrbnnaattuagsiiagghhffkaigliikmommuikkddakjuupiinidaa((mmesu22nlsstiapp00eee-dstuur11kkaedkll00oobnkaaau))llannopaa,,mmglahhaaaipllit..ppoohnsupaakkeKKlpdbbeaaamoeruuiinssllbnpuiimmaaeguaisszppnalnneeakauuniiikksallollaaiooaaanpn.iillnndesMaasanssthhriiilellgauggaoorknllkhakkuu>>aipaafaalsaiobssrr00kaniikom..abb00alnPessaas55aeeehinn.,,akkmddsdniiooMeaattbituullksrraaaeairohhlmkbbiiaalaaaeeajpiilarrhddttoummruuuaakalajllkaanaiaad((aakkmmsmmanKnssiluuii-aosnnbtddhbbep==akbaaeh33ttlnnooiiera..ddabdd99llwaaaetiaa55ihhhkkafrr,,

terdapat perbezaan yang signifikan antara min sampel dan min populasi. Maka boleh disimpulkan bahawa

tidak terdapat perbezaan yang signifikan antara lokasi sekolah dengan penerapan Pembelajaran Koperatif

di sekolah.

RUMUSAN

JJRaauddmuuauallsa11n99:HRiupmotuessaisn Hipotesis

Hipotesis Nul Huraian Hipotesis RUMUSAN Keputusan

Jadual 19: Rumusan Hipotesis Diterima
Ho1 Tahap penerapan Pembelajaran Koperatif oleh guru di sekolah Keputusan

Hipotesis Nul aHduarlaahiapnadHaiptaohtaepsisyang tinggi

Ho1 Tahap penerapan Pembelajaran Koperatif oleh guru di sekolah Diterima

adalah pada tahap yang tinggi 162

162

154

JURNAL STEM IPG KSM
2021

Ho2 Terdapat hubungan signifikan yang positif antara pembelajaran Diterima
koperatif terhadap efikasi kendiri pelajar dalam mata pelajaran
Sains di sekolah.

Ho3 Tidak terdapat perbezaan yang signifikan antara lokasi sekolah Tidak Diterima
dengan penerapan Pembelajaran Koperatif oleh guru dalam
mata pelajaran Sains di sekolah

Secara kesimpulan, kita dapat melihat bahawa Pembelajaran Koperatif memainkan peranan yang penting
dalam meningkatkan efikasi kendiri pelajar dalam mata pelajaran Sains di sekolah rendah. Dalam bab 4
ini mendapati tahap penerapan pembelajaran koperatif oleh guru Sains di sekitar daerah Kuala Nerus
adalah pada tahap yang tinggi. Analisis korelasi Pearson mendapati bahawa terdapat hubungan yang
signifikan yang kuat antara Pembelajaran Koperatif dengan peningkatan efikasi kendiri pelajar dalam
mata pelajaran Sains. Analisis ujian-t pula mendapati bahawa tiada perbezaan yang signifikan antara
lokasi sekolah dengan tahap penerapan Pembelajaran Koperatif oleh guru.

RUJUKAN

AAhhmmaadd Zaki Hj. Abd Latiff (2000044)).. TTeori PPeerruubbaahhaannSSiikkaappKKeeAArraahhMMeennjajannaaKKeceecmemerelralnagnagnan dalam
KdaelpaimpKineapnim. Jpuinranna.l JPuernndaildPikeannd,id4i,k7a9n-,845,.79-85.

BBaanndduurraa, AA.. ((11999955)).. SSelf-Effiiaaccy inchanging societies. New York, NY:: CCmabridge University Press
Press

Bandura, A. (1997). Self-Efficacy, he Exercise of Control. New York: W. H. Freeman Company
Bandura, A. (1997). Self-Efficacy, he Exercise of Control. New York: W. H. Freeman Company
Chong Chiew Fung (2003). Sikap dan Minat Pelajar Tingkatan Empat Terhadap Amali Sains KBSM.
ChoUngniCvheireswitiFTuenkgno(2lo0g0i3M). aSliakyaspiad:aTneMsisinSaatrPjaenlajMaruTdiangykaantgantidEamkpdaiteTrebrithkaadna.p Amali Sains

KBSM. Universiti Teknologi Malaysia: Tesis Sarjana Muda yang tidak diterbitkan.
Cresswell, J.W. 2008. Education Research: Planning, Conductiong, and Evaluating Quantitative and
CresQswuaelli,taJt.iWve. R20e0se8a.rEcdhu. cEadtisoinkRe-e2se. aBrocsht:oPn:laPnenrisnogn, ECdouncdautciotinonIngc, .and Evaluating

Quantitative and Qualitative Research. Edisi ke-2. Boston: Person Education Inc.
Dweck, C. S. (2013). Implicit Theories, in P.A Van Lange et al. (Eds.). Handbook of Theories of Social
DwePcsky,cCh.oSlo.g(y20(1V3o)l.2Im, pppl.ic4i3t -T6h1e)o. rTiehso,uinsaPn.dAOVaakns,LCaan:gSeaegteal. (Eds.). Handbook of Theories

of Social Psychology (Vol 2, pp. 43-61). Thousand Oaks, Ca: Sage
Kaskens, J., Segers, E., Goei, S. L., van Luit, J. E., & Verhoeven, L. (2020). Impact of Children’s math
Kaskselnfs-c, oJ.n,cSeepgte, rms,aEth., Gseolfe-ie,fSfic. aLc.,y,vamnaLthuiat,nJx.ieEt.y,,&anVdertehaocehvern,cLo.m(p2e0t2e0n)c.iIems poanctmoafth development.

TCehaicldhrineng’asnmdaTtheascehlfe-rcoEndcuecpatt,iomna,t9h4s,e1lf0-e3f0fi9c6a.cy, math anxiety, and teacher competencies
on math development. Teaching and Teacher Education, 94, 103096.
Kementerian Pendidikan Malaysia. (2013). Pelan Pembangunan Pendidikan Malaysia 2013-2025
Kem(ePnetnedriiadnikPaennPdirdaiskeaknoMlahalhayinsgiag.a(2L0e1p3a)s. MPeelnaennPgeamh)b.aPnugturanjaanyaP:eMndaildaiyksaina.Malaysia 2013-
2025 (Pendidikan Prasekolah hingga Lepas Menengah). Putrajaya: Malaysia.
Krejcie, R.V & Morgan, D.W. (1970). Determining sample size for research activities. Education and
KrejPcihey,cRh.oVlo&gicMalorMgaena,suDr.eWm.e(n1t,93700:).6D07et-e6r1m0i.ning sample size for research activities.
Education and Phychological Measurement, 30: 607-610.
Lay Yoon Fah & Khoo Chwee Hoon. Pengenalan kepada Pendekatan Kuantitatif dalam Penyelidikan
LayPYeonodnidFikaahn&(IKSBhoNo:C9h7w8=e9e6H7o-5o2n2.4P-9e8n-g0e)n.aUlannivkeerpsiatdi aMPaelanydseikaaStaanbaKhu. antitatif dalam
Penyelidikan Pendidikan (ISBN: 978=967-5224-98-0). Universiti Malaysia Sabah.

163

155

JURNAL STEM IPG KSM
2021

Ming-Cheng Lai & Yen-Chun Chen. (2012). Self Efficacy, effort, Job Performance, job Satisfaction,
and Turnover Intention: The Effect of Personal Characteristics on Organizations, Performance.
Intentional Juournal of Inovation. Management and Technology.Vol3(4)

Mohd Yusri Ibrahim. (2010). Bimbingan Cepat Analisis Data Penyelidikan: Untuk Pendidikan dan
Sains Sosial. Pahang: Bandar Ilmu

Mohd Majid Kontang. (2000). Kaedah Penyelidikan. Kuala Lumpur: Dewan Bahasa dan Pustaka
Mohd Majid Kontang. (2005). Kaedah Penyelidikan Pendidikan. Kuala Lumpur: Dewan Bahasa dan

Pustaka
Noraini Idris. (2010). Penyelidikan dalam Pendidikan. Malaysia: McGraw-Hill (Malaysia) Sdn.Bhd.
Palazzolo, S. (2016). The Relationship Between Mindset and Self-Efficacy in Pre-Servic Elementary

Teacher Candidates Teachng Science, and its implications on Science Teaching (Doctoral
Dissertation). Retrieved from ProQuest (10125937) on 19 Mac 2021
Robbins & Judge. (2013). Organizational: Behavior, Managing People and Organizations. South
Western: Cengage Learning.
Robson, C. (2011). Real World Research: A Resource For Social-Scientists and Practitioner-
Researchers. 3rd edition. Oxford: Blackwell Publishing
Silbaugh, K. M (2016). An Exploration of the Relationshop Between Principal Selfefficacy, mindset &
Performance Outcomes (Doctoral Dissertation). Retrieved from ProQuest. (10249534)

156

JURNAL STEM IPG KSM
2021

ISU DAN CABARAN PELAKSANAAN PENGAJARAN DAN PEMBELAJARAN STEM

Azman Omar (PhD)1 (azman @ ipgmksm.edu.my)
Zakaria Sulaiman2 (zakarias@ ipgmksm.edu.my)

Roshidah Mat3 (roshidah@ ipgmksm.edu.my)

12,3 IPG Kampus Sultan Mizan, Besut, Terengganu

ABSTRAK

Pengajaran dan Pembelajaran (PdP) STEM mula diperkenalkan melalui pelaksanaan Kurikulum
Standard Sekolah Menengah (KSSM) dan Kurikulum Sekolah Rendah (KSSR) pada tahun 2017.
KSSR dan KSSM disemak bagi mengimbangi set ilmu pengetahuan dan kemahiran seperti pemikiran
kreatif, inovasi, penyelesaian masalah dan kepimpinan dalam kalangan pelajar. Kajian ini telah
dijalankan untuk meninjau cabaran yang perlu ditempuhi oleh 150 guru sains dalam melaksanakan
PdP STEM di sekolah menengah dan rendah negeri Terengganu. Instrumen yang digunakan adalah
Soal Selidik Aspek Pelaksanaan (SSAP) yang mengandungi 14 item. Data yang dikumpul dianalisis
dengan menggunakan perisian SPSS versi 25.0. Analisis deskriptif menunjukkan 38.0% responden
bersetuju bahawa aspek kursus dan latihan merupakan cabaran utama dalam melaksanakan PdP
STEM. Selain itu, didapati bahawa aspek infrastruktur sekolah serta kekangan masa merupakan
cabaran utama dalam melaksanakan PdP STEM. Dapatan kajian juga menunjukkan cabaran
pelaksanaan PdP STEM adalah pada tahap sederhana (M = 2.83, SD = 0.778). Justeru, satu inisiatif
perlu dilaksanakan untuk mengatasi cabaran ini bagi memastikan PdP STEM dapat dilaksanakan
secara efektif.

Kata kunci: PdP STEM, Cabaran Pelaksanaan, Kesediaan Guru, Pengetahuan dan Infrastruktur
STEM

PENGENALAN

STEM adalah elemen penting dalam kemahiran sains abad ke-21 (Ceylan & Ozdilek, 2015). STEM
merupakan pendekatan pengajaran yang menyepadukan empat disiplin ilmu secara bersamaan iaitu
sains, teknologi, kejuruteraan, dan matematik. Pembelajaran STEM di sekolah mesti di ajarkan secara
bersepadu (Bybee 2010), ini kerana STEM merupakan (i) pengetahuan saintifik, teknologi, kejuruteraan,
dan matematik, (ii) bentuk usaha manusia, (iii) bentuk dunia material, intelektual, dan kebudayaan, dan
(iv) STEM sebagai pemikiran rakyat yang sentimental dan menyumbang dalam pendidikan (Bybee,
2010). Untuk mewujudkan usaha tersebut guru mesti memiliki kemahiran dalam meningkatkan
pengalaman pembelajaran yang relevan dan praktikal dalam pengajaran STEM. Menurut Pelan
Pembangunan Pendidikan Malaysia (PPPM) 2013-2025, cabaran utama pembelajaran abad ke-21
adalah cara guru-guru menggunakan pelbagai sumber sokongan teknologi serta maklumat bagi
melaksanakan Pengajaran dan Pembelajaran yang efektif, berkualiti, dan relevan dengan perkembangan
semasa. Satu pendekatan yang boleh dikongsi kan di sekolah bagi menghadapi cabaran tersebut
adalah melalui STEM (Sains, Teknologi, Kejuruteraan, dan Matematik).

Pelaksanaan STEM dalam pengajaran dan pembelajaran (PdP) di negara kita bermula apabila
Kementerian Pendidikan Malaysia (KPM) melancarkan Pelan Pembangunan Pendidikan Malaysia

165

157

JURNAL STEM IPG KSM
2021

(PPPM 2013-2025) pada tahun 2012. Transformasi pendidikan dalam tempoh 13 tahun ini akan
dilaksanakan menerusi tiga gelombang dan melibatkan 11 anjakan. Anjakan pertama memfokuskan
kesamarataan akses kepada pendidikan berkualiti bertaraf antarabangsa. Salah satu objektif dalam
anjakan pertama yang ingin dicapai ialah meningkatkan kualiti pendidikan negara dalam STEM (Pelan
Pembangunan Pendidikan Malaysia, 2012). Pendidikan STEM dalam PPPM dilaksanakan dalam tiga
fasa (Kementerian Pendidikan Malaysia, 2016) iaitu;
(i) Gelombang 1 (2013-2015): pengukuhan kualiti pendidikan STEM dimulakan melalui peneguhan
kurikulum, pengujian dan latihan guru, dan penggunaan model pembelajaran pelbagai mod. (ii)
Gelombang 2 (2016-2020): kempen dan kerjasama dengan badan-badan berkaitan dilaksanakan untuk
menarik minat dan kesedaran masyarakat dalam STEM. (iii) Gelombang 3 (2021-2025): STEM akan
dianjak ke arah kecemerlangan melalui peningkatan keluwesan operasi.

Keperluan kepada STEM wujud apabila kehendak terhadap bidang kerja yang melibatkan STEM
adalah jauh lebih tinggi berbanding bidang lain. Kefahaman tentang perkara saintifik dan prinsip
Matematik, pengetahuan dalam pekerjaan bidang Teknologi dan Kejuruteraan serta kemahiran
menyelesaikan masalah adalah kriteria utama dalam tenaga kerja masa depan (Nur Farhana Ramli dan
Othman Talib, 2017). Menurut Majlis Kebangsaan bagi Penyelidikan dan Pembangunan Saintifik,
Malaysia memerlukan tenaga kerja 493,830 orang dalam STEM yang berkaitan industri pada 2020 untuk
menyokong kerajaan semasa inisiatif dalam Model Baru Ekonomi. Hal ini bermakna kadar peningkatan
STEM perlu kira-kira 31% setahun (Kementerian Pendidikan Malaysia, 2013).

TINJAUAN LITERATUR

Kajian mengenai isu dan cabaran banyak dijalankan di dalam dan luar negara. Kajian mengenai isu
pelaksanaan PdP STEM menggunakan reka bentuk kajian secara kuantitatif dan kualitatif.

Kajian kualitatif yang dijalankan oleh Asghar et al. (2012) mendapati cabaran utama guru dalam
melaksanakan pembelajaran berasaskan masalah dalam pengajaran STEM adalah guru tidak mempunyai
pengetahuan yang mencukupi berkaitan disiplin STEM dan kaedah mengintegrasikan disiplin STEM.
Situasi ini mewujudkan kerisauan dalam kalangan guru kerana bimbang akan menjejaskan kemenjadian
murid dalam bidang STEM serta untuk meningkatkan kualiti sekolah. Begitu juga kajian yang dijalankan
oleh Ejiwale (2013) menyatakan salah satu halangan terbesar dalam pelaksanaan pendidikan STEM
adalah kekurangan guru STEM yang berkelayakan. Dalam konteks kajian ini, guru STEM berkelayakan
merupakan seorang guru yang menguasai kemahiran dan pengetahuan berkaitan STEM. Di dapati,
kebanyakan guru sains tidak mempunyai pengetahuan asas STEM yang mencukupi. Pengetahuan asas ini
merangkumi pengetahuan kandungan dan pengetahuan pedagogi. Kesannya, tidak dapat melaksanakan
pendidikan STEM dengan berkesan. Seterusnya, Muhammad Hadi (2015) juga bersetuju bahawa cabaran
terbesar dalam pelaksanaan kurikulum STEM bersepadu adalah guru-guru kurang pengetahuan dan
kemahiran berkaitan STEM. Pengkaji telah menjalankan analisis terhadap kurikulum fizik tingkatan
empat dan mendapati elemen STEM dinyatakan secara jelas. Namun kebanyakan sub topik tidak dapat
dikaitkan secara terus dengan aspek kejuruteraan. Justeru, guru perlu meningkatkan pengetahuan dan
kemahiran sebelum melaksanakan kurikulum baharu.

Kementerian Pendidikan Malaysia (KPM) telah memberikan perhatian kepada masalah kesediaan guru
terutamanya dalam menilai kecekapan mereka dalam Pendidikan bersepadu STEM. Pelaksanaan
STEM yang lebih efisien memerlukan guru mempunyai pengetahuan mendalam tentang kandungan
Sains, Teknologi, Kejuruteraan dan Matematik yang mereka ajarkan (Eckman et al., 2016). Selain itu,
guru juga harus mempunyai pengetahuan khusus tentang bagaimana untuk mengajarkan kandungan
STEM kepada pelajar (Thibaut L. et al., 2018). Keperluan untuk menyiasat kesediaan guru dalam

166

158

JURNAL STEM IPG KSM
2021

mengintegrasikan pendidikan STEM, terutamanya mengenai pengetahuan dan kemahiran mereka
dalam pembaharuan pendidikan peringkat kebangsaan peringkat tinggi ini agar mencapai objektif.
Adalah diketahui bahawa sekolah-sekolah bandar menikmati guru yang lebih berkualiti (Ahmad Zamri
Khairani, 2017). Walaupun wujud ketidakseimbangan ini, cadangan integrasi pendidikan STEM
dijangka dapat menghasilkan hasil yang sama antara sekolah bandar dan luar bandar. Oleh itu,
jurang sedia ada adalah hipotesis sebagai pemboleh ubah penting yang menentukan keberhasilan
pendidikan bersepadu STEM.

Begitu juga kajian yang dijalankan oleh Aini Aziziah et al. (2017) ke atas 10 orang guru sains sekolah
menengah di Johor Bahru. Dapatan kajian mereka menunjukkan hanya tujuh orang guru berminat tetapi
belum bersedia untuk melaksanakan pengajaran STEM kerana kurang keyakinan, persediaan dan bahan
pengajaran. Kajian mereka mendapati cabaran utama dalam pelaksanaan PdP STEM adalah kurang
pengetahuan berkaitan PdP STEM. Shernoff et al. (2017) mendapati halangan dan cabaran utama dalam
melaksanakan pengajaran STEM adalah kekurangan masa yang diperuntukkan untuk pengajaran STEM.
Temu bual ke atas 22 orang guru turut mendapati guru berhadapan dengan kekurangan bahan atau sumber
pengajaran yang sesuai serta tahap pemahaman berkaitan integrasi STEM yang minima. Penyelidik
mencadangkan agar latihan dalam perkhidmatan berkaitan pengajaran STEM perlu diperluaskan dan
dijalankan secara konsisten. Selain itu, pihak sekolah perlu mewujudkan komuniti sokongan bagi
memastikan guru dapat berkolaboratif dan berkongsi ilmu berkaitan pedagogi pengajaran STEM.

Manakala kajian yang telah dijalankan oleh Sithole et al. (2017) pula mengenal pasti dan
membincangkan cabaran yang dihadapi dalam melaksanakan pendidikan STEM. Salah satu cabaran
yang dikenal pasti adalah faktor murid. Majoriti murid mempunyai tahap kesediaan pembelajaran dalam
bilik darjah yang rendah. Sikap negatif dalam kalangan murid dan menyebabkan murid tidak
melibatkan diri secara aktif dalam aktiviti PdP. Menurut pengkaji, tahap kesediaan murid
dipengaruhi oleh beberapa faktor seperti penerimaan, asas pengetahuan sedia ada, tabiat atau rutin
pembelajaran. Sekiranya murid mempunyai rutin pembelajaran yang baik, maka tahap kesediaan dan
penerimaan murid pada tahap yang tinggi terhadap pendidikan STEM. Titik Rahayu et al. (2018)
menyatakan terdapat tiga cabaran yang dihadapi oleh guru dalam melaksanakan pendidikan STEM iaitu
kelemahan dalam mengintegrasikan STEM, tahap pengetahuan STEM yang rendah dan kemahiran
memilih kaedah pengajaran yang berkesan. Menurut pengkaji, tiga ciri guru STEM yang berkualiti
adalah mempunyai gaya, kaedah dan strategi pengajaran yang mantap, pengetahuan STEM yang lengkap
serta sikap mesra dan terbuka ketika menjalankan PdP. Antara langkah penyelesaian yang dicadangkan
ialah meningkatkan motivasi serta program pementoran guru-guru berkaitan pendidikan STEM.

Kekangan masa juga merupakan satu cabaran kepada pelaksanaan PdP STEM. Hal ini adalah selaras
dengan kajian oleh Afian Akhbar Mustam dan Mazlini Adnan (2018) yang mendapati 57.5% responden
menyatakan cabaran utama pelaksanaan PdP STEM adalah kekangan masa. Kajian kuantitatif ini
menggunakan aplikasi Google Form dan melibatkan seramai 40 orang guru matematik sekolah rendah.
55.3% responden yang terlibat mempunyai pengalaman mengajar satu hingga tiga tahun. Selain itu,
responden juga tidak mempunyai masa merancang dan menyediakan bahan untuk PdP (min= 3.55) dan
mengakui bahawa masa yang diperuntukkan untuk menjalankan PdP STEM adalah tidak mencukupi
(min = 3.58). Selain itu, tahap persetujuan guru terhadap keyakinan dan kebolehan menjalankan PdP
STEM adalah sederhana (min = 3.3.5).

Siti Nur Diyana Mahmud et al. (2018) juga banyak membincangkan perkembangan program yang
melibatkan guru sains di Malaysia. Perbincangan ini merangkumi dasar, amalan dan isu yang timbul
dalam pengajaran sains. Antara isu semasa yang kritikal dalam dunia pendidikan sains adalah tahap
pelaksanaan STEM dalam PdP. Menurut pengkaji kebanyakan guru sains berusaha menjalankan PdP

167

159

JURNAL STEM IPG KSM
2021

STEM tetapi kefahaman berkaitan kurikulum merentasi disiplin dalam STEM bersepadu masih pada
tahap yang rendah. Hal ini disebabkan guru tidak mempunyai pengetahuan asas yang mencukupi
berkaitan kandungan dan pedagogi STEM. Menurut pengkaji, pihak Informal Science Education
Providers di Malaysia seperti Planetarium Negara dan Pusat Sains Negara serta beberapa pertubuhan
NGO-STEM seperti PGSM dapat memberi bantuan dalam meningkatkan pengetahuan asas guru sains
berkaitan STEM.

Justeru , satu kajian dijalankan berdasarkan kepada isu dan cabaran yang telah diterangkan dalam
beberapa kajian literatur.

Objektif dan Persoalan Kajian

Kajian ini bertujuan untuk mengenal pasti isu dan cabaran- cabaran yang oleh guru sains dalam
melaksanakan PdP STEM. Selain itu, kajian ini turut mengenal pasti cabaran utama yang ditempuhi
oleh guru sains sekolah rendah dan menengah dalam melaksanakan PdP STEM. Kajian ini juga dapat
memberikan tahap isu dan cabaran pelaksanaan PdP STEM di sekolah rendah dan menengah di negeri
Terengganu.

METODOLOGI

Reka bentuk kajian

Kajian ini menggunakan reka bentuk kajian kuantitatif iaitu jenis tinjauan menggunakan borang soal
selidik. Pendekatan kuantitatif sesuai digunakan untuk mengkaji fenomena yang berlaku dalam
persekitaran kehidupan manusia dan mengaitkan dengan kajian yang melibatkan hubungan sebab akibat.
Tinjauan yang dijalankan adalah untuk melihat persepsi, pandangan dan seterusnya mengukur tahap
cabaran yang dirasai oleh guru sains berkaitan pelaksanaan PdP STEM di beberapa buah sekolah rendah
dan menengah di negeri Terengganu.

Populasi dan sampel kajian

Populasi dalam kajian ini merujuk kepada semua guru yang mengajar subjek sains di sekolah rendah dan
menengah di beberapa buah sekolah menengah di Terengganu pada tahun 2021. Pemilihan sampel adalah
melalui teknik pensampelan rawak mudah. Dalam kajian ini, saiz sampel ditentukan dengan
menggunakan perisian G*Power versi 3.1. Perisian ini dapat menentukan saiz sampel dengan
mengambil kira saiz kesan (effect size), ralat pensampelan dan juga aras signifikan kajian. Penentuan
saiz sampel juga merujuk kepada Pallant (2010) serta Hair, Black, Babin dan Anderson (2006) mengenai
saiz minimum dalam sampel iaitu tiga responden dinisbahkan kepada satu item. Justeru itu, kajian ini
telah melibatkan seramai 150 orang guru sains sekolah rendah dan menengah. Tujuan pengkaji melebihkan
jumlah sampel adalah sebagai langkah keselamatan.

Instrumen kajian

Instrumen asal iaitu Soal Selidik Aspek Pelaksanaan PdP STEM (SSAP) yang terdiri daripada 18 item.
SSAP diubahsuai daripada Soal Selidik Persepsi Guru-Guru Sekolah Terhadap STEM yang dihasilkan
oleh Akademi Sains Malaysia. Instrumen soal selidik ini telah diguna pakai di seluruh Malaysia untuk
mendapatkan maklum balas daripada guru-guru berkaitan dengan pelaksanaan PdP STEM yang

168

160

JURNAL STEM IPG KSM
2021

diubahsuai menjadi 14 item (Jekri & Han, 2020). Justeru itu Pengkaji telah mengambil soal selidik yang
digunakan oleh Jekri dan Han (2020). Soal selidik ini menggunakan skala Likert lima mata iaitu Sangat
Tidak Setuju (STS), Tidak Setuju (TS), Tidak Pasti (TP), Setuju (S) dan Sangat Setuju (SS). Instrumen
kajian terdiri daripada lima komponen iaitu kesediaan guru, kekangan masa, infrastruktur sekolah,
kesediaan murid serta kursus dan latihan. Nilai pekali Cronbach’s Alpha bagi kebolehpercayaan soal
selidik ini ialah 0.88. Menurut Creswell (2012), nilai pekali yang melebihi .80 menunjukkan item dalam
soal selidik tersebut memiliki kestabilan dan ketekalan dalaman yang baik.

Kaedah dan Analisis Data

Dalam kajian ini, data dianalisis dengan menggunakan kaedah statistik deskriptif menggunakan perisian
komputer (software) The Statistical Package For The Social Science (SPSS) Versi 25.0. Statistik
deskriptif digunakan untuk mendapatkan nilai frekuensi, min dan peratus daripada data kajian.
Seterusnya, interpretasi skor min yang diperolehi adalah berdasarkan interpretasi skala likert lima mata

oleh Landell (1977) seperti dalam Jadual 1.

IJJnaadtdeuuraapllr1e1:tIanstierSpkroetrasMi Sinkor Min

Skor Min Interpretasi

1.00 – 2.33 Tahap Rendah
2.34 – 3.66 Tahap Sederhana
3.67 – 5.00
Tahap Tinggi
Sumber : Landell (1977)

DAPATAN KAJIAN

Jadual 2 menunjukkan tahap isu dan cabaran dalam melaksanakan PdP STEM mengikut bilangan dan
peratus responden. 38.0 % responden mempunyai tahap persetujuan tinggi bahawa aspek kursus dan
latihan guru merupakan cabaran utama dalam melaksanakan PdP STEM di sekolah menengah dan rendah.
Diikuti dengan aspek infrastruktur sekolah (36.7 %) dan aspek kesediaan murid (34.7 %). Dapatan juga
menunjukkan bahawa 57.3 % responden tidak merasakan aspek kesediaan guru sebagai isu atau cabaran
dalam pelaksanaan PdP STEM. Dapatan kajian adalah seperti Jadual 2 dan Jadual 3 di bawah:

JJaadduuaall 22: Tahap Persetujuan Isu dan Cabaran dalam Melaksanakan PdP STEM
Tahap Persetujuan Isu dan Cabaran dalam Melaksanakan PdP STEM

Aspek Rendah Tahap Persetujuan Tinggi
f (%) f (%)
Kesediaan Guru Sederhana 25 (16.7)
Kekangan Masa 86 (57.3) f (%)
Infrastruktur Sekolah 52 (34.7 )
Kesediaan Murid 65 (43.3) 39 (26.0)
Kursus & Latihan 55 (36.7)
46 (30.7) 33 (22.0)
30 (20.0)
69 (46.0) 49 (32.7)
57 (38.0)
44 (29.3) 51 (34.0)

49 (32.7)

169

161

JURNAL STEM IPG KSM
2021

JaJadduuaall33 : Analisis Item bagi Setiap Aspek
Analisis Item bagi Setiap Aspek

Aspek Item Pernyataan Item Min Sisihan Tahap
Piawai Persetujuan
Kesediaan Guru 1 Tidak mempunyai pengetahuan asas 2.37 1.083 Sederhana
2 berkaitan PdP STEM yang mencukupi
Kurang motivasi melaksanakan PdP STEM 2.39 1.10 Sederhana
1.026 Sederhana
Skor Aspek Kesediaan Guru 2.38 1.053 Sederhana

Kekangan Masa 1 Tidak dapat menyediakan bahan bantu 2.87 1.062 Sederhana
mengajar yang sesuai
1.060 Sederhana
2 Tidak dapat merancang satu sesi PdP STEM 2.84
dengan lengkap 1.230 Sederhana

3 Tidak dapat melaksanakan sesi PdP STEM 2.87 0.976 Sederhana
dengan berkesan 1.163 Sederhana
1.212 Sederhana
4 Tidak dapat menghabiskan sukatan yang 2.83
ditetapkan 1.264 Sederhana

Skor Aspek Kekangan Masa 2.86 1.023 Sederhana
1.141 Sederhana
Infrastruktur 1 Alat radas makmal yang tidak lengkap 3.05
Sekolah 1.001 Sederhana
2 Kemudahan teknologi maklumat seperti 2.91 1.102 Sederhana

LCD tidak disediakan oleh pihak sekolah 0.963 Sederhana
1.055 Sederhana
3 Capaian internet yang disediakan tidak 3.25
memuaskan 1.049 Sederhana

Skor Aspek Infrastruktur Sekolah 3.06 1.00 Sederhana
0.778 Sederhana
Kesediaan 1 Kurang penglibatan dalam aktiviti PdP 2.80
Murid STEM

2 Majoriti murid tidak berminat bidang STEM 2.47

3 Pencapaian akademik murid yang tidak 2.77

memberangsangkan dalam bidang STEM

Skor Aspek Kesediaan Murid 2.68

Kursus dan 1 Kurang mendapat pendedahan berkaitan PdP 3.03
Latihan STEM

2 Kurus dan Latihan pemantapan PdP STEM 3.20
jarang ditawarkan

Skor Aspek Kursus dan Latihan 3.11

Skor Keseluruhan Aspek Cabaran Pelaksanaan PdP STEM 2.83

PERBINCANGAN

Dapatan kajian menunjukkan bahawa aspek kursus dan latihan guru dalam pelaksanaan PdP STEM ( M
= 3.11, SP = 1.00) merupakan salah satu cabaran yang perlu ditangani segera oleh pihak-pihak yang
berkepentingan seperti Pusat STEM Negara. Hal ini selaras dengan kajian oleh Shernoff et al. (2017)

170

162

JURNAL STEM IPG KSM
2021

yang mencadangkan agar latihan dalam perkhidmatan berkaitan pengajaran STEM perlu diperluaskan
dan dijalankan secara konsisten. Di samping pihak sekolah perlu mewujudkan komuniti sokongan bagi
memastikan guru dapat berkolaboratif dan berkongsi ilmu berkaitan pedagogi pengajaran STEM.

Responden turut menunjukkan tahap persetujuan tinggi terhadap aspek Infrastruktur Sekolah (M= 3.06,
SP = 1.023). Aspek penyediaan infrastruktur di sekolah, responden merasakan kemudahan capaian
internet yang dibekalkan tidak mencukupi setengah aktiviti PdP STEM masih memerlukan capaian
internet bagi memudahkan proses PdP seperti pembelajaran berasaskan projek. Dalam pembelajaran ini,
capaian internet membantu murid mengakses bahan berkaitan projek yang diberikan. Namun, tidak
semua sekolah dapat menyediakan kemudahan ini dan menyebabkan PdP STEM tidak dapat
dilaksanakan secara berkesan (Jekri & Han, 2020). Salah salah kemungkinan semasa wabak covid-19
ini, capaian internet merupakan satu keperluan kepada guru dan pelajar bagi melaksanakan PdP STEM
yang berkualiti. Justeru aspek dari segi capaian internet perlu diberikan satu keutamaan dalam mencapai
PdP STEM secara maksimum. Satu masalah yang mungkin timbul dalam pelaksanaan Pendidikan
integrasi STEM adalah jurang antara bandar dan kawasan luar bandar terutamanya mengenai
kemudahan dan lain-lain sumber. Seperti banyak negara lain, sekolah bandar di Malaysia dikatakan
menikmati kemudahan dan sumber yang lebih baik berbanding sekolah luar bandar. Jurang
kemudian membawa kepada perbezaan pencapaian pelajar, peruntukan infrastruktur serta penurunan di
kalangan pelajar belajar sains dan teknologi. Ini akan berakhir mengakibatkan ketidakseimbangan
sosioekonomi di antara bandar dan bandar kawasan luar bandar (Ahmad Zamri Khairani, 2017). Dapatan
kajian ini selaras dengan kajian oleh Ahmad Zamri Khairani (2017), salah satu isu yang paling penting
mengenai integrasi ICT ialah sambungan internet yang lemah di sekolah luar bandar. Oleh itu, wujud
spekulasi bahawa kesukaran melaksanakan integrasi ICT dalam pendidikan STEM di sekolah luar
bandar. Wilma Ngian dan Mohd Jasmy Abd Rahman (2015) mengatakan dalam kajian yang telah
dijalankan mengenai kemahiran literasi ICT dalam kalangan pelajar Iban di luar bandar Sibu,
Sarawak juga menunjukkan pelajar kaum Iban di luar bandar kurang pengetahuan dalam
kemahiran literasi ICT disebabkan seperti kurangnya kemudahan ICT, persekitaran dan pengaruh rakan
sebaya. Penambahbaikan kemudahan jalur lebar di luar bandar dan dan pedalaman oleh kerajaan
dapat menyelesaikan beberapa masalah yang dihadapi pelajar kaum Iban dalam kemahiran literasi ICT.

Begitu juga Pembelajaran tanpa bahan bantu mengajar yang mencukupi menghalang guru memberi
pendidikan yang bermutu kepada pelajar luar bandar dan peningkatan dalam pelajaran tidak mungkin
akan berlaku (Wan Afiz, Shaharuddin, Noraziah, 2014). Alat bantu mengajar seperti komputer dan
projektor LCD adalah salah satu keperluan STEM. Pelajar menggunakannya untuk mencari maklumat
dan sebagai alat persembahan dalam kelas pembelajaran abad ke-21.

Selain itu dapatan kajian juga menunjukkan bahawa infrastruktur seperti makmal juga berperanan
penting dalam pelaksanaan STEM dan merupakan aspek yang perlu ditangani oleh pihak-pihak yang
tertentu. Bahan kimia dan peralatan sains yang tidak lengkap mungkin membawa kesulitan dalam
melaksanakan STEM (Nur Farhana Ramli & Othman Talib, 2017). Hal ini turut dipersetujui oleh Clyton
dan Moses (2017), menunjukkan 90% daripada responden mengatakan sekolah menengah luar bandar
tidak mempunyai keperluan yang lengkap bagi mengimplementasikan kurikulum STEM. Sekolah
menengah luar bandar tidak mampu melaksanakan kurikulum STEM kerana kekurangan makmal, guru
terlatih STEM serta kekurangan biasiswa bagi pelajar yang mengikuti mata pelajaran STEM.

Seterusnya, responden turut menunjukkan tahap persetujuan tinggi terhadap aspek kekangan masa (M=
2.86, SP = .976). Dapatan ini selari dengan kajian Shernoff et al. (2017) dan Wachira Srikoom dan
Chatree Faikhamta (2018). Secara kesimpulannya, guru memerlukan lebih banyak masa untuk

171

163

JURNAL STEM IPG KSM
2021

merancang dan menjalankan PdP STEM secara konsisten. Di samping itu, guru memerlukan lebih
banyak masa dalam menyediakan bahan bantu mengajar yang bersesuaian dengan PdP STEM. Dapatan
ini dipersetujui oleh Shernoff et al. (2017) dan Affian Akhbar Mustam dan Mazlini Adnan (2018) yang
mendapati guru seringkali menghabiskan masa dengan mencari dan menyediakan sumber atau bahan
mengajar yang sesuai. Kesannya, guru kesuntukan masa untuk menghabiskan silibus mata pelajaran
yang telah ditetapkan.

Dari aspek kesediaan guru, dapatan kajian menunjukkan bahawa ( M = 2.38, SP = 1.026). Dapatan juga
menunjukkan bahawa 57.3 % responden tidak merasakan aspek kesediaan guru sebagai isu atau cabaran
dalam pelaksanaan PdP STEM. Hal ini menunjukkan bahawa guru-guru sudah bersedia untuk
melaksanakan PdP STEM. Dapatan ini menunjukkan juga guru-guru sudah dalam menyediakan diri untuk
melaksanakan PdP STEM dengan jayakan. Namun begitu kursus dan latihan untuk pelaksanaan PdP
STEM perlu diperluaskan dan ditingkatkan kualiti semasa pendemik Covid-19 ini.

Keseluruhan aspek cabaran pelaksanaan PdP STEM adalah pada peringkat sederhana ( M= 2.83, SP =
0.778. Hal ini bermakna Kementerian Pendidikan Malaysia perlu merancang pelbagai program lagi
dalam mempertingkatkan kesedaran guru serta pelajar dalam pelaksanaan PdP STEM.

IMPLIKASI

Pendidik STEM sebagai fasilitator tidak akan hanya berpengetahuan dalam subjek tetapi juga harus
mempunyai kemahiran asas dan yang diperlukan untuk mempengaruhi pengetahuan mata pelajaran
kepada pelajar dan pelajar di semua peringkat pembelajaran (Nwanekezi et al., 2010). Apabila pengajaran
tidak berkesan, pelajar hanya memahami sedikit atau tidak dan seterusnya akan menyebabkan pelajar
kurang minat kepada Mata Pelajaran STEM. Hal ini menunjukkan bahawa pendidik STEM harus
berusaha untuk memahami kaedah dan strategi pengajaran yang ada dan memilih daripadanya mengikut
permintaan pelajaran yang ada dengan memperhatikan sifat pelajar yang pelbagai di dalam kelas, gaya
dan kemampuan belajar mereka. Adalah cukup untuk mengatakan bahawa dalam pendidikan STEM,
pendekatan ‘one size fit all’ terhadap pengajaran dan pembelajaran tidak akan berjaya. Titik Rahayu et. al
(2018) menyatakan bahawa jika kualiti guru dalam menyepadukan STEM dapat berjaya maka pengajaran
dan pembelajaran dilakukan akan berjalan lebih berkesan dan bermakna.

Lebih penting lagi, apabila pelajar terlibat dalam pendidikan STEM, mereka harus dibuat memahami
bagaimana STEM saling berkaitan dalam penerapan disiplin STEM yang berbeza untuk menyelesaikan
masalah, bagaimana kegiatan mereka berdasarkan analisis dan tafsiran bukti atau pembinaan prototaip.
Pendidikan STEM adalah meliputi pelbagai disiplin berasaskan standard. Oleh itu, kaedah menilai hasil
pembelajaran tidak hanya boleh berdasarkan domain kognitif. Ini harus merangkumi domain afektif dan
psikomotor. Dengan latihan ini, kemahiran asas pelajar akan dikembangkan dan minat mereka terhadap
mata pelajaran STEM akan dibina (Nwanekezi et al., 2010).

Seperti yang ditunjukkan oleh banyak laporan, pendidikan STEM harus membantu mempersiapkan
banyak saintis, jurutera, dan teknologi untuk masa depan, kemudahan yang tidak mencukupi dan
kekurangan guru yang terlatih dan komited akan terus melemahkan pelaksanaan pendidikan STEM di
semua tingkat pembelajaran, sekolah rendah, sekolah menengah dan institusi pengajian tinggi.

172

164

JURNAL STEM IPG KSM
2021

JURNAL STEM IPG KSM
2021

RUMUSAN

Secara keseluruhannya, kajian ini membuktikan bahawa aspek kursus dan latihan merupakan cabaran
utama dalam melaksanakan PdP STEM. Kekurangan pengetahuan dan motivasi semasa menjalankan
PdP STEM dilihat sebagai punca utama guru menjalankan PdP STEM pada tahap yang maksimum.
Justeru itu, penganjuran bengkel atau kursus yang berkaitan dengan PdP STEM dilihat sebagai usaha
yang perlu ditingkatkan demi memantapkan lagi pelaksanaan PdP STEM. Selain itu, organisasi
pendidikan perlu mencari kaedah alternatif untuk menarik minat guru sains terhadap bidang STEM
secara mendalam kerana minat dikenal pasti sebagai salah satu motivasi intrinsik yang dapat mendorong
guru melaksanakan PdP STEM dengan lebih berkesan. Justeru itu Pusat STEM Negara perlu
mempelbagaikan bentuk kursus dan latihan kepada guru-guru STEM. Begitu juga pihak IPGM juga
perlu memberikan input tentang STEM kepada bakal-bakal guru STEM dalam siri latihan perguruan.

Tidak dapat dinafikan, kejayaan pelaksanaan PdP STEM bukan hanya bergantung kepada peranan
seorang guru. Sudah semestinya, pihak pentadbir sekolah perlu lebih peka terhadap isu yang berkaitan
dengan PdP STEM. Sebagai contoh, keadaan kemudahan infrastruktur seperti makmal perlu
diselenggarakan secara berkala agar proses PdP STEM dalam subjek sains dapat dilaksanakan dengan
lebih berkesan.

Pembelajaran abad ke-21 menuntut Malaysia bergerak seiring dengan negara-negara maju yang lain iaitu
dalam menghadapi era revolusi industri 4.0. Kemajuan dalam bidang industri ini, menuntut satu
perubahan dalam sistem pendidikan dengan aplikasi STEM dalam PdP. Pelbagai cabaran yang terpaksa
dihadapi dalam mencapai matlamat ini khususnya di luar bandar yang menghadapi pelbagai kesukaran
dalam kemudahan fasiliti, sumber maklumat dan latihan serta jarak yang jauh dapat diatasi dengan
pendedahan kepada semua tentang peluang dan cabaran yang dihadapi bagi sekolah luar bandar. Usaha
ini haruslah bergerak seiring dengan sekolah di bandar bagi mengurangkan jurang pendidikan antara
pelajar sekolah bandar dan luar bandar seterusnya juga mengurangkan jurang pekerjaan dalam bidang
STEM.

Secara kesimpulannya, kajian ini diharapkan dapat dijadikan sumber rujukan para pengkaji pada masa
akan datang berkaitan STEM. Selain itu, kajian ini dapat membantu pihak Kementerian Pendidikan dan
penggubal dasar mengambil tindakan segera dan bersepadu terhadap resolusi yang diperoleh dalam
mengaplikasikan STEM dalam PdP di sekolah luar bandar. Kajian ini akan memberikan satu perspektif
baharu berkaitan cabaran yang perlu ditempuhi oleh guru semasa melaksanakan PdP STEM.
Diharapkan juga, hasil kajian ini dapat memberikan impak positif kepada amalan pengajaran khususnya
berkaitan PdP STEM. Dan seterusnya, dapat mendorong organisasi pendidikan seperti KPM, JPN serta
Pusat STEM Negara agar dapat merancang lebih banyak kursus atau bengkel yang menekankan aspek
pengetahuan serta motivasi guru dalam melaksanakan PdP STEM. Secara tidak langsung, usaha ini
dapat meningkatkan kualiti guru sains serta bidang pendidikan sains di Malaysia pada abad yang ke 21.

173

165

JURNAL STEM IPG KSM
2021

JURNAL STEM IPG KSM
2021

RUJUKAN

Ahmad Zamri Khairani (2017). Assessing Urban and Rural Teachers’ Competencies in STEM

Integrated Education in Malaysia. MATEC Web of Conferences 87. Universiti Sains Malaysia,

Malaysia: EDP Sciences.

Affian akhbar Mustam & Mazlini Adnan (2018). Perception o2fnPdrimAanrynuMaal thInemtearntiactsioTneaalchCeornsfoenrenScTeEMon-
Oriented Teaching and Learning. Proceeding of

Mathematics and Science Education. Universitas Negeri Semarang.

Aini Aziziah Ramli, Nor Hasniza Ibrahim, Johari Bin Surif, Muhammad Abd Hadi Bunyamin, Rahimah
Jamaluddin & Nurdiana Abdullah. (2017). Teachers' readiness in teaching stem education. Man in
India, 97 (13). pp. 343-350.

Asghar, A. , Ellington, R. , Rice, E. , Johnson, F. , & Prime, G. M. (2012). Supporting STEM Education
in Secondary Science Contexts. Interdisciplinary Journal of Problem-Based Learning, 6(2).

Bybee, R. ( 2010). Advancing STEM Education: A 2020 Vision. Technology and Engineering
Teacher, 70(1), 30–35.

Ceylan, S., & Ozdilek, Z. (2015). Improving a Sample Lesson Plan for Secondary Science Courses
within the STEM Education. Procedia - Social and Behavioral Sciences, 177(July 2014), 223–
228.

Clyton D & Moses K. 2017. Implementation of STEM Curriculum in Rural Secondary Schools
in Zimbabwe: Limits and Possibilities. Journal of Emerging Trends in Educational
Research and Policy Studies 8(1): 11-15

Creswell, J. W. (2012). Research Design Quantitative Approaches. Los Angeles: Sage

Eckman, Ellen & Williams, Allison & Silver-Thorn, Barbara. (2016). An Integrated Model for STEM
Teacher Preparation: The Value of a Teaching Cooperative Educational Experience. Journal of
STEM Teacher Education. 51. 10.

Ejiwale, J. (2013). Barries to Successful Implementation of STEM Education. Journal of
Education and Learning. Vol.7(2) pp.63-67

Hair, J., Black, W., Babin, B., Anderson, R., & Tatham, R. (2006). Multivariate data analysis (6th ed.).
Upper Saddle River, New Jersey: Pearson Education, Inc

Jekri, A., & Han, C. G. K. (2020). Cabaran dalam Melaksanakan Pengajaran dan Pembelajaran STEM di
Sekolah Menengah. International Journal of Education, Psychology and Counseling, 5 (34), 80-79.

174

166

JURNAL STEM IPG KSM
2021

Kementerian Pendidikan Malaysia (2012). Pelan Pembangunan Pendidikan Malaysia 2013-2025.
Putrajaya. Kementerian Pendidikan Malaysia.

Kementerian Pendidikan Malaysia (2013). Pelan Pembangunan Pendidikan Malaysia 2013-2025.
Putrajaya. Kementerian Pendidikan Malaysia.

Kementerian Pendidikan Malaysia (2016). Panduan Pelaksanaan Sains, Teknologi, Kejuruteraan dan
Matematik (STEM) dalam Pengajaran dan Pembelajaran. Putrajaya. Kementerian Pendidikan
Malaysia.

Landell, K. (1977) Management By Menu. 1. ed. London: Wiley and Sons Inc, 1997.

Muhammad Abd Hadi Bunyamin (2015). Pendidikan STEM Bersepadu: Perspektif Global,
Perkembangan Semasa di Malaysia dan Langkah ke Hadapan. Buletin Persatuan Pendidikan
Sains dan Matematik Johor. 25(1), 1-6.

Nur Farhana Ramli & Othman Talib (2017). Can Education Instituition Implement STEM? From
Malaysian Taechers’ View. International Journal of Academic Research in Business and Social
Sciences 7(3): ISSN 2222-6990.

Nwanekezi, A. U. and Nzokurum, J. C. (2010), Science teaching in Nigerian primary schools: The
way forward. African Journal of Education and developmental studies, 7(1): 68-73.

Pallant, J. (2010). SPSS Survival Manual. A Step by step guide to data analysis using SPSS. McGraw-
Hill International.

Shernoff, D.J., Sinha, S., Bressler, D.M. & Ginsburg, L. (2017). Assessing Teacher Education and
Professional Development Needs for the Implementation of Integrated Approaches to STEM
Education. International Journal of STEM Education.13(4) pp. 1-16.

Sithole, Alec & Chiyaka, Edward & McCarthy, Peter & Mupinga, Davison & Bucklein, Brian &
Kibirige, Joachim (2017). Student Attraction, Persistence and Retention in STEM Programs:
Successes and Continuing Challenges. Higher Education Studies. 7. 46.

Siti Nur Diyana Mahmud, Nurfaradilla Mohamad Nasri, Mohd Ali Samsudin & Lilia Halim.Science
teacher education in Malaysia: Challenge and way forward (2018). Asia Pacific science Education.

Thibaut L. et al. (2018). Integrated STEM Education: A Systematic Review of Instructional Practices in
Secondary Education. European Jourrnal of STEM Education 3(1): 02.

Titik Rahayu, Syafrimen Syafril, Agus Pahrudin, Ibdal Satar, Kamisah Osman, Lilia Halim & Nova
Erlina Yaumas (2018). Mini Review. Solusi untuk Mempertingkatkan Kualiti Guru dalam
Pembelajaran STEM di Sekolah Menengah: Universiti Kebangsaan Malaysia

Wachira Srikoom &ECduhcaatrteioenF: aiTkhheam1tsat (2018). In- Service Science Teachers’ Self-Efficacy and Beliefs
about STEM Year of Implementation. Department Education, Kasetsart

University, Thailand.

175

167

JURNAL STEM IPG KSM
2021

Wan Afizi Wan Hanafi, Shaharuddin Ahmad & Noraziah Ali (2014). Faktor budaya dan persekitaran
dalam prestasi pendidikan anak Orang Asli Malaysia: Kajian kes di Kelantan. Malaysian Journal
of Society and Space 10(5):107-122: Universiti Kebangsaan Malaysia.

Wilma Ngian anak belalang & Mohd Jasmy Abd Rahman (2015). Kemahiran Literasi ICT dalam
kalangan pelajar Iban di luar bandar Sibu, Sarawak: Isu dan Cabaran.Proceeding: 7th
International Seminar on Regional Education, Novemberb5-7: Fakulti Pendidikan UKM

176
168

JURNAL STEM IPG KSM
2021

PELAKSANAAN FLIPPED CLASSROOM DALAM MENINGKATKAN
PENGUASAAN KONSEP, MOTIVASI DAN KEMAHIRAN BERFIKIR

PELAJAR DALAM TOPIK BIODIVERSITI

Suzilawati binti Shamsuddin, PhD1 ([email protected])
Hazwani binti Zali2 ([email protected])

Siti Noor Aishah binti Zaharudin3 ([email protected])
Hasrina binti Hamzah4 ([email protected])

1,2,3,4Unit Biologi, Kolej Matrikulasi Perak

ABSTRAK

Kajian tindakan ini dilaksanakan bertujuan meningkatkan penguasaan konsep, motivasi dan kemahiran
berfikir pelajar dalam topik Biodiversiti melalui pelaksanaan aktiviti interaktif Flipped Classroom.
Menerusi kajian ini juga pengkaji menilai kekuatan dan kelemahan pelaksanaan aktiviti interaktif
Flipped Classroom dalam PdPc Biologi. Seramai 39 orang pelajar semester 2 subjek Biologi SB025 di
Kolej Matrikulasi Perak terlibat dalam kajian. Kajian ini bertitik tolak daripada tinjauan awal melalui
analisis ujian, refleksi RPH dan maklumbalas soal selidik pembelajaran yang mendapati walaupun 86.7%
pelajar berminat belajar Biodiversiti tetapi 81.3%, pelajar bermasalah dengan istilah baharu yang perlu dipelajari,
75% menghadapi maslah pengurusan masa yang merujuk kepada peruntukan masa mempelajari topik ini yang
singkat, 75% sukar mengingati konsep, dan 50% tidak biasa dengan organisma yang dipelajari. Justeru itu, teknik
“Flipped Classroom” telah diutarakan dengan menggabungkan penggunaan segmen video edpuzzle,
aktiviti interaktif liveworksheet dan peta minda. Pelaksanaan dua kitaran tindakan menghasilkan
pembelajaran yang berkesan. Data kajian dikumpul melalui ujian, senarai semak pemerhatian dan soal
selidik pembelajaran. Analisis dapatan menunjukkan penguasaan pelajar dengan min 95.7 dalam kitaran
1 dan meningkat kepada 97.4.0% dalam kitaran kedua. Dapatan menunjukkan 95-100% pelajar
bersetuju bahawa aktiviti interaktif “Flipped Classroom” membantu mereka memahami konsep,
mengingat, berfikir, berasa seronok serta berkeyakinan dalam pembelajaran. 100% pelajar dapat
membentuk peta minda yang tepat mengenai konsep Biodiversiti. Justeru itu, pengkaji yakin bahawa
kaedah “Flipped Classroom” ini dapat meningkatkan penguasaan konsep, motivasi dan kemahiran
berfikir pelajar dalam topik Biodiversiti.

Kata kkuunnccii::FFlliippppeeddCClalasssrroooomm,,kkoonnsseeppbbioiolologgi,i,mmootitvivaasis,i,ppeteatammininddaa, ,BBioidoidvievresristiti

PENGENALAN

Pelan Pembangunan Pendidikan Malayisa memberi penekanan utama kepada aspek kemenjadian pelajar
dalam segala aspek bukan sahaja dari segi kognitif malahan melibatkan aspek kepimpinan dan kemahiran
berfikir. Pengajaran dan pembelajaran STEM merupakan satu pendekatan yang diutarakan yang mana
ianya melibatkan pengaplikasian pengetahuan, kemahiran dan nilai STEM untuk menyelesaikan masalah
dalam konteks kehidupan harian, masyarakat dan alam sekitar. Pendekatan ini menggalakkan pelajar
menyoal dan meneroka persekitaran melalui inkuiri serta menyelesaikan masalah yang berkaitan dengan
dunia sebenar dalam usaha membudayakan amalan STEM. Proses pembentukan kemenjadian pelajar ini
menuntut warga pendidik agar sentiasa merefleksi diri dan berusaha secara berterusan dalam
meningkatkan kualiti pengajaran dan pembelajaran. Pembelajaran berkesan sudah pastinya merupakan

177

169

JURNAL STEM IPG KSM
2021

matlamat utama dalam setiap sesi pengajaran yang dilaksanakan oleh warga pendidik. Sesi pengajaran
dan pembelajaran yang berkesan mampu mendorong peningkatan motivasi pelajar, kemahiran berfikir dan
mendorong pembelajaran sepanjang hayat.

Refleksi Masalah

Mengimbau kembali aktiviti pengajaran dan pembelajaran bagi topik Biodiversiti yang telah dijalankan,
sering kali mencetuskan kerisauan pengkaji. Kerisauan ini berasaskan bahawa topik Biodiversiti ini
mempunyai litupan yang sangat luas meliputi kepelbagaian dan pengelasan organisma bagi enam
Kingdom utama dalam Biologi dimulai dengan Kingdom Archae, Eubacteria, Protista, Fungi, Plantae
dan Animalia. Pelajar bukan sahaja perlu menguasai cara pengelasan, bahkan perlu mengetahui ciri-ciri
setiap Kingdom dan seterusnya menghubungkaitkannya dengan proses evolusi bagi kemandirian sesuatu
organisma. Perbincangan dalam kalangan pensyarah seringkali mengutarakan permasalahan yang
dihadapi pelajar dalam aspek mengingat, memahami konsep abstrak dan menghubungkaitkan konsep.
Kesukaran memvisualisasi konsep abstrak dan kesukaran mengingat ini seterusnya menyebabkan
motivasi yang rendah dalam kalangan pelajar semasa mempelajarai topik ini. Masalah penguasaan dan
motivasi bagi topik Biodiversiti ini juga telah dilaporkan dalam kajian berkaitan pengajaran dan
pembelajaran Biodiversiti ini telah dilaksanakan oleh Panula, Jeonen, Lemmety dan Pauna (2018) yang
telah menjalankan analisis terhadap 317 artikel saintifik antarabangsa yang diterbitkan dari tahun 2000
sehingga 2018. Analisis terhadap pendekatan pengajaran dan pembelajaran mendapati pelbagai kaedah
pengajaran digunakan oleh pendidik bagi menyampaikan pengajaran berkaitan Biodiversti diantaranya
kajian lapangan, kuliah dan lawatan. Kajian tersebut juga menekankan pembelajaran secara hands on
diperlukan bagi meningkatkan keberkesanan pengajaran Biodiversiti.

Kaedah pembelajaran menerusi penerokaan di lapangan juga telah dijalankan di peringkat matrikulasi
bagi sebahagian subtopik contohnya Kingdom Plantae. Walau bagaimanapun kaedah pembelajaran di
dalam kuliah dan tutoran masih lagi merupakan kaedah utama yang dilaksanakan dalam kalangan
pendidik berikutan kekangan dari aspek masa dan cakupan kandungan kurikulum yang sangat luas.
Justeru itu adalah menjadi tanggung jawab pendidik untuk mencari solusi terbaik terhadap kekangan
tersebut. Pembelajaran seharusnya mampu merangsang pembelajaran aktif menerusi aktiviti-aktiviti
pembelajaran bermakna. Dunia digital merupakan rahmat kepada pendidik dalam penyampaian maklumat
berkaitan Biodiversiti. Pendidik mampu membawa penerokaan aspek Biodiversiti ini ke dalam aktiviti
pembelajaran. Tambahan pula kajian mendapati 80% pelajar tidak pernah menonton sebarang
dokumentari berkaitan Biodiversiti. Bagaimanakah segala maklumat tersebut dapat dibawa ke bilik darjah
bagi melaksanakan pengajaran dan pembelajaran berkesan merupakan satu cabaran kepada pendidik.

Fokus Kajian

Berdasarkan refleksi masalah pengajaran dan pembelajaran topik Biodiversiti, rujukan laporan prestasi
calon dan perbincangan dalam kalangan pensyarah didapati terdapat permasalahan yang perlu diatasi bagi
meningkatkan keberkesanan PdPc topik Biodiversiti ini. Bagi mengesahkan kewujudan masalah daripada
persepsi pelajar satu soal selidik telah ditadbir kepada 32 orang pelajar Biologi Program Satu Tahun di
Kolej Matrikulasi Perak. Dapatan soal selidik maklumbalas pelajar didapati pelajar 86.7% pelajar minat
mempelajari Biodiversiti berbanding 13.3% yang tidak berminat. Walaupun pelajar berminat mempelajari
Biodiversiti, masalah utama pembelajaran Biodiversiti adalah telalu banyak istilah baharu yang perlu
dipelajari yang dipersetujui oleh 81.3% pelajar, 75% mengalami masalah pengurusan masa yang merujuk
kepada peruntukan masa pendek bagi mempelajari topik ini, 75% pelajar sukar mengingat, dan 50%
berpendapat masalah berpunca daripada keadaan pelajar yang tidak biasa dengan organisma yang
dipelajari.

178

170

JURNAL STEM IPG KSM
2021

Kebanyakan pelajar juga didapati hanya menghafal fakta dan konsep baharu tanpa melibatkan
penggunaan tahap kognitif peringkat tinggi. Respons pelajar dalam maklumbalas soal selidik ini juga
selaras dengan pemerhatian penyelidik terhadap penglibatan pelajar didalam melaksanakan aktiviti dan
sesi soal jawab di dalam kelas. Pelajar didapati agak pasif dan seringkali tidak mampu menjawab soalan-
soalan yang melibatkan kemahiran berfikir aras sederhana dan tinggi. Justeru itu, penyelidik berpendapat
tindakan pembetulan sangat diperlukan bagi menangani masalah ini. Pelajar perlu diberi pendedahan
terhadap lapangan sebanyak mungkin. Aktiviti PdPc di dalam kelas perlu dipastikan berkesan dan pelajar
perlu mengaplikasi kemahiran berfikir agar segala maklumat dan konsep dikuasai secara mendalam.

Objektif dan Soalan Kajian

Berasaskan fokus kajian, objektif umum kajian adalah meningkatkan penguasaan konsep, motivasi dan
kemahiran berfikir pelajar melalui pelaksanaan Flipped Classroom.

Manakala objektif khusus yang dirangka adalah seperti berikut:
1i. Meningkatkan penguasaan konsep Biologi melalui pelaksanaan aktiviti interaktif Flipped
Classroom.
i2i.. Meningkatkan motivasi pelajar melalui pelaksanaan aktiviti interaktif Flipped Classroom
ii3i. Menerapkan kemahiran berfikir pelajar melalui pelaksanaan aktiviti interaktif Flipped Classroom
iv4. Menilai kekuatan dan kelemahan pelaksanaan aktiviti interaktif Flipped Classroom dalam
pengajaran dan pembelajaran Biologi.

Berdasarkan objektif kajian yang ditetapkan empat soalan kajian telah diutarakan seperti berikut:
1i.. Sejauh manakah penguasaan konsep Biologi dapat ditingkatkan melalui pelaksanaan aktiviti
interaktif Flipped Classroom?
i2i.. Sejauh manakah motivasi pelajar dapat ditingkatkan melalui pelaksanaan aktiviti interaktif
Flipped Classroom?
ii3i.. Sejauh manakah kemahiran berfikir pelajar dapat diterapkan melalui pelaksanaan aktiviti
interaktif Flipped Classroom?
iv4.. Apakah kekuatan dan kelemahan pelaksanaan aktiviti interaktif Flipped Classroom dalam
pengajaran dan pembelajaran Biologi?

TINJAUAN LITERATUR

Flipped classroom merupakan pendekatan yang diperkenalkan untuk mengupaya pembelajaran aktif dan
berpusatkan pelajar. Kaedah ini telah diterima pakai secara meluas di luar negara (Bergmann & Sams,
2009; Siegle, 2013; Coufal, 2014). Flipped classroom mula diperkenalkan oleh Baker seorang pensyarah
dari Universiti Cedarville, Ohio Amerika Syarikat (Baker, 2000). Pelaksanaan kaedah flipped classroom
ini diutara untuk menyediakan ruang lebih luas kepada pelajar merujuk dan memanipulasi bahan rujukan
sebelum PdPc seterusnya berlangsung. Oleh itu peruntukan masa PdPc secara bersemuka di dalam kelas
atau secara dalam talian mampu ditumpukan terhadap aktiviti interaktif yang berkesan bersama-sama
rakan dan guru yang mana ia kurang diaplikasikan dalam kaedah konvensional sedia ada. Interaksi antara
pelajar dan guru semasa sesi PdPc akan meningkat interaksi dan guru berpeluang luas bagi
memperbetulkan ketidakfahaman pelajar dengan serta merta.

Justeru pelaksanaan flipped classroom berpotensi meningkatkan pencapaian pelajar selain membawa
kepada penglibatan pelajar secara menyeluruh melalui aktiviti pembelajaran yang disediakan (Mohamed
Amin dan Ebrahim, 2014). Kajian Nouri (2016), mendapati Flipped classroom memberi kesan yang

179

171

JURNAL STEM IPG KSM
2021

positif terhadap pelajar berprestasi rendah dan bersikap positif terhadap penggunaaan video sebagai alat
pembelajaran. Berdasarkan penelitian terhadap pelaksanaannya, Flipped Classroom disarankan agar
proses PdPc yang berkesan dapatdilaksanakan.

METODOLOGI

Kajian ini merupakan kajian tindakan. Reka bentuk kajian tindakan ini dilaksana berdasarkan model
Kemmis dan McTaggart (1988). Kemmis dan Mc Taggart (1988) mengutarakan empat langkah dalam
setiap kitaran kajian yang melibatkan merefleksi, merancang, bertindak dan memerhati. Menurut model
ini, kajian tindakan bergerak dalam satu kitaran yang berterusan melibatkan empat peringkat seperti
dalam Rajah 1. Ia merupakan proses kajian tindakan yang mana sesuatu kajian / masalah yang dikaji
memerlukan tindakan susulan. Proses kajian tindakan ini bertitik tolak daripada proses refleksi yang
dilakukan oleh pengkaji terlibat. Melalui model Kemmis dan McTaggart ini, tinjauan awal dibuat setelah
timbul masalah pembelajaran di dalam bilik darjah. Seterusnya penyelidik mengenal pasti masalah yang
menjadi punca kelemahan / masalah pelajar. Setelah itu, perancangan dibuat dan tindakan dijalankan
dengan memberi intervensi kepada masalah yang timbul dan melaksanakan perancangan tersebut.
Pemerhatian untuk melihat perkembangan yang wujud dan penambahbaikan dibuat untuk menilai
kembali serta membuat refleksi untuk melihat adakah intervensi yang dibuat dapat mengatasi
kelemahan/masalah yang ada (Kemmis & McTaggart, 1988).

Merancang Tindakan Memerhati
Kitaran 1

Mereflek

Merancang Tindakan Memerhati
Kitaran 2
Mereflek

Rajah 1 : Kitar Kajian Tindakan Kemmis dan McTaggart (1988)

Pelaksanaan kajian tindakan menerusi model Kemmis dan McTaggart (1988) ini dimulai dengan
merancang tindakan. Berdasarkan permasalahn yang dihadapi seramai 39 orang pelajar daripada dua
kelas telah dipilih untuk mengikuti intervensi. Pelajar-pelajar ini dipilih berdasarkan kriteria dimana
mereka menghadapi masalah dalam mempelajari topik Biodiversiti, kekangan itu seterusnya
menyebabkan mereka kurang aktif dan bermotivasi semasa proses PdPc dijalankan.

180

172

JURNAL STEM IPG KSM
2021

Langkah-langkah Tindakan

Berfokus kepada aktiviti interaktif Flipped Classroom dimana pelaksanaan PdPc yang mengoptimumkan
sesi bersemuka bersama-sama pensyarah agar pembelajaran berkesan maka tindakan telah dilaksanakan
secara Flipped Classroom yang ditunjukkan dalam Rajah 2. Rajah 2 menunjukkan pelaksanaan aktiviti
Flipped Classroom dan perkaitannya dengan aktiviti berdasarkan aras kognitif pelajar.

Mencipt Menghasilka
a Selepas kelas n peta minda

Menilai Semasa kelas Sesi
perbincangan
Menganalis bersama rakan
is dan pensyarah

Mengaplikasi

Memaha Sebelum Meneroka
mi kelas dan
memahami
Menging konsep
at

Rajah 2: Pelaksanaan Flipped Classroom

Pelaksanaan aktiviti Flipped Classroom ini melibatkan tiga fasa iaitu aktiviti sebelum kelas, semasa kelas
dan selepas kelas. Maklumat serta perincian aktiviti pelajar ditunjukkan dalam Jadual 1.

FJJaaaddsuuaaadlla11n:aFkatsivaitdiaFnlaipkptievditCi FlalispsproeodmClassroom

Fasa Aktiviti Pelajar Pensyarah

Sebelum Menonton video Edpuzzle dan menjawab Memperkenalkan organisma Phylum
kelas soalan yang berkaitan terpilih menerusi video Edpuzzle dalam
Google Classroom. Mengesan aktiviti
Semasa Melaksanakan perbincangan konsep dan kesediaan pelajar
kelas utama menerusi latihan tutorial bersama Pensyarah membincangkan konsep
rakan dan pensyarah melalui Google utama dan membimbing pelajar
Selepas meet. berdasarkan analisis latihan Edpuzzle
kelas Melaksanakan aktiviti liveworksheet yang telah dijalankan. Memberi latihan
secara individu tutorial
Pelajar menyediakan peta pinda bagi
merumuskan konsep utama setiap Phylum Memantau penghasilan peta minda
pelajar

181

173

JURNAL STEM IPG KSM
2021

Kajian ini dilaksanakan dengan dua kitaran. Dalam kitaran pertama pensyarah mengemukakan soalan
Edpuzzle di pertengahan video manakala pada kitaran kedua soalan dikemukakan akhir video. Perubahan
pada latihan liveworsheet juga dilakukan, dimana liveworkheet dalam kitaran kedua disediakan dalam
pelbagai bentuk soalan, penyediaan latihan didalam workbook dan pelajar didaftarkan terus didalam
liveworksheet.
Kaedah Pengumpulan Data
Data dikumpul sepanjang pelaksanaan pengajaran dan pembelajaran. Kaedah pengumpulan data
dilakukan daripada markah pelajar dalam aktiviti Edpuzzle sebelum kelas, markah aktiviti Liveworksheet,
pemerhatian pensyarah, senarai semak penghasilan peta minda dan soal selidik pembelajaran pelajar.
Kaedah Analisis Data
Data-data yang dikumpul dianalisis menggunakan analisis deskriptif melibatkan min dan sisihan piawai
bagi melihat penguasaan konsep pelajar, motivasi pelajar dan kemahiran berfikir pelajar.

DAPATAN KAJIAN
Pencapaian pelajar dianalisis berdasarkan rekod markah yang dicatatkan dalam Edpuzzle dan
Liveworksheet bagi kedua-dua kitaran tindakan. Didapati 100% pelajar menunjukkan penguasaan
pencapaian yang cemerlang melebihi 95% pada akhir setiap dalam setiap kitaran seperti yang
ditunjukkan dalam Rajah 3 dan 4.

Rajah 3 : Perbandingan Pencapaian Pelajar Kitaran 1

182

174

JURNAL STEM IPG KSM
2021

Rajah 4 : Perbandingan Pencapaian Pelajar Kitaran 2

Jadual 2 menunjukkan pencapaian pelajar menerusi dua kitaran pelaksaan tindakan ini menunjukkan min
pencapaian yang lebih tinggi dalam kitaran kedua bagi aktiviti Edpuzzle. Ini membuktikan tindakan
penambahbaikan yang dilakukan terhadap aktiviti video Edpuzzle adalah berkesan. Kitaran pelaksanaan
kedua juga menunjukkan min pencapaian pelajar dalam Liveworksheet iaitu selepas perbincangan di
dalam kelas menunjukkan penguasaan pelajar yang tinggi iaitu 97.4%.

Jadual 2
JPaedrubaaln2d:inPgearbnaMndiinngdaann MSiisnihdaannPSiiaswihaainPPeinacwaapiaPiaenncPapealaiajanrPelajar

Edpuzzle Liveworksheet

Kitaran Min Sisihan Min Sisihan Perbezaan min
Piawai Piawai
18.9
Kitaran 1 76.8 11.5 95.7 5.8 18.0

Kitaran 2 79.7 10.7 97.4 4.5

Melalui pemerhatian pensyarah, pelajar lerlibat secara aktif dalam perbincangan soalan-soalan tutorial.
Pelajar mampu memberi respons secara positif terhadap soalan-soalan aras kognitif mengaplikasi dan
menganalisa yang diberikan semasa kelas. Peta minda yang dihasilkan oleh pelajar juga dianalisis dan
dapatan menunjukkan 100% pelajar berjaya menghasilkan peta minda mampu menggabungkan konsep
dengan betul. Analisis daripada soal selidik pembelajaran Jadual 3 pula menunjukkan bahawa 100%
pelajar bersetuju penggunaan aktiviti Flipped classroom menerusi penggunaan Edpuzzle dan
Liveworksheet ini memudahkan kefahaman, sesuai, meningkatkan pengetahuan serta motivasi dan
menarik. Walau bagaimanapun daripada aspek mesra pengguna terdapat pelajar yang tidak bersetuju
disebabkan faktor capaian internet.

183

175

JURNAL STEM IPG KSM
2021

JaJadduuaal l33: Maklumbalas Soal Selidik Pembelajaran Pelajar
Maklumbalas Soal Selidik Pembelajaran Pelajar

Aspek Edpuzzle Liveworksheet
Memudahkan kefahaman 100 100
Senang mengingat 97.4 100
Mesra pengguna 94.9 97.4
Ssesuai 100 100
Meningkatkan pengetahuan 100 100
Meningkatkan motivasi 100 100
Menarik 100 100

Berikut adalah petikan respons terbuka pendapat pelajar dalam pelaksanaan aktiviti interaktif Flipped
Classroom

Bila buat mind map, tengok video Edpuzzle dan jawab soalan dari video tu membuatkan
saya lagi paham, lagi mudah ingat dan x membosankan. Sebab bagi saya bila tngk video
berkaitan biodiversiti nih sngt menarik. Liveworksheet juga sngt membantu dalam
pembelajaran saya.

Sangat menarik dan mudah difaham.

Saya harap madam share madam punya mind map

Edpuzzle sangat menarik digunakan sebagai platform pembelajaran pada masa kini. Ia
boleh dilihatvberulang kali jika tidak faham.

Pendekatan yang amat menarik

Sangat menarik

Saya suka melakukan tugasan di Edpuzzle dan liveworksheet
sangat efektif dan menarik kerana pembelajaran biology perlu untuk memaparkan video
yang menarik supaya lebih mudah untuk difahami

Sangat menarik untuk pembelajaran
Penggunaan video edpuzzle, lembaran kerja interaktif (liveworksheet) ini sangat menarik
dan mudah untuk difahami
Pada pendapat saya pengunaan video edpuzzle sangat berguna tetapi tidak berkesan jikalau
capain internet tidak kuat dan lembaran kerja interactive adalah sama seperti video edpuzzle
manakala penghasilan peta minda sangat berguna bagi pelajar untuk memahami secara
effective tentang biodiversity

Ssngat bermanfaat

Respons terbuka pelajar juga menunjukkan kesepadanan dengan maklumbalas soal selidik dimana lebih
90% peratus pelajar memberikan respons yang amat positif dan masalah pelaksanaan hanyalah
disebabkan oleh capaian internet yang perlahan.

184

176

JURNAL STEM IPG KSM
2021

PERBINCANGAN

Sebelum kelas pelajar didedahkan dengan video berkenaan topik yang diajar. Langkah ini adalah bagi
memberi pengalaman kepada pelajar untuk mengenal organisma-oranisma daripada Phylum Porifera
serta Cnidaria dalam kitaran 1. Phylum ini merupakan organisma yang mempunyai habitat di dasar
lautan dan agak asing kepada pelajar. Justeru itu, menyediakan video untuk ditonton oleh pelajar,
memberi ruang kepada pelajar meneroka dan mengenalinya organisma dalam Phylum tersebut. Bagi
memastikan pelajar menonton video tersebut, video itu diintergrasi dengan aplikasi Edpuzzle dan Google
classroom. Pensyarah berpeluang memonitor aktviti pelajar menersi aplikasi Edpuzzle mahupun Google
classroom. Tindakan ini diambil agar pelajar telah bersedia dengan asas Phylum berkenaan sebelum kelas
bersemuka dijalankan. Pelaksanaan Epuzzle dalam kitaran 1 dan kitaran 2 dibezakan dimana soalan-
soalan Edpuzzle dalam kitaran pertama diletakkan pada 10 masa yang berbeza sepanjang video tersebut,
manakala di dalam kitaran ke 2 soalan-soalan hanya dikemukakan diakhir video. Didapati kitaran 1,
perletakan soalan dipertengahan video mengganggu tumpuan, kurang mampu menarik minat pelajar dan
pelajar sukar mengekstrak konsep. Oleh itu dalam kitaran ke 2 soalan-soalan diletakkan dibahagian akhir
video. Ini berkesan dalam penguasaan konsep sebelum memulakan sesi bersemuka.

Semasa kelas dijalankan, respons dan markah pelajar menerusi aktiviti Edpuzzle memandu pensyarah
dalam melaksanakan perbincangan dalam sesi bersemuka. Perbincangan banyak tertumpu kepada konsep
yang kurang dikuasai pelajar seperti pengelasan, ciri-ciri unik Phylum dan juga aspek evolusi. Dengan
pendedahan kepada konsep awal sebelum sesi bersemuka, pelajar melibatkan diri secara aktif semasa
perbincangan soalan-soalan tutorial. Pemerhatian pensyarah ini juga disokong oleh dapatan soal selidik
pembelajaran. Pencapaian pelajar yang memberangsangkan dalam pelaksanaan Liveworksheet
menggambarkan secara jelas penguasaan konsep pelajar dengan min 95.7% dalam kitaran 1 dan 97.4%
dalam kitaran 2. Penggunaan bahagian Liveworksheet kitaran 2 iaitu workbook memudahkan pelajar
menjalankan aktiviti secara bersiri yang meliputi Phylum yang berbeza. Daripada aspek pensyarah pula
ianya memudahkan proses pengesanan markah pelajar. Hal ini akan membolehkan pensyarah memberi
respons yang berseuaian bagi aktiviti pemulihan dan pengukuhan konsep.

Sesi aktiviti Flipped Classroom selepas kelas, melibatkan pelajar mencipta dan merekabentuk peta minda
didapati tiada perbezaan diantara dapatan kitaran 1 dan 2 kerana 100% telah memahami konsep yang
diperlukan semasa sesi perbincangan. Ini menunjukkan aktiviti bersekemuka telah dijalankan secara
berkesan sehingga pelajar mampu menggunakan kemahiran berfikir aras tnggi yang melibatkan
penganalisaan, penilaian dan mencipta dalam melaksanakan tugasan.

Pelaksanaan aktiviti Flipped Classroom ini memberi peluang setiap pelajar mengikuti aktiviti bersemuka
dengan berkesan, seperti saranan Bergmann & Sams (2012), meningkatkan penguasaan dan motivasi serta
dilancarkan dengan penggunaan teknologi (Reidsema, Kavanagh, Hadgraft & Smith, 2017).
Pengintegrasian teknologi juga membawa lapangan dekat kepada pelajar dan dengan itu membolehkan
semua pelajar memahami konsep penting mengikut fasa tersendiri (Arnold-Garza, 2014).

Kekuatan pelaksanaan aktiviti interaktif Flipped Classroom ini dilihat melalui keberkesanannya
mendorong pelajar untuk membuat persediaan sebelum sesi bersekemuka, membawa lapangan dekat
kepada pelajar dan membolehkan pelajar menonton serta meneroka setiap Phylum. Ianya juga
memberikan kelebihan kepada pensyarah bagi menyediakan aktiviti kognitif aras tinggi seperti
mengaplikasi dan menganalisis sewaktu sesi bersekemuka seterusnya merangsang penglibatan aktif
pelajar. Walau bagaimanapun dalam melaksanakan aktiviti ini persediaannya memakan masa yang agak
panjang dan memerlukan persediaan yang teliti. Tanpa persediaan yang teliti, aktiviti Flipped Classroom

185

177

JURNAL STEM IPG KSM
JJUURRNNAALL SSTTEEMM IIPPGG KK2SS0M2M1
akan meningkatkan tahap kerisauan pelajar. (Arnold-Garza, 2014). Justeru itu dalam pelaksanaan Fl2i2p00p22e11d
aCakklaannssmmroeeonnmiinnggpkkeaalttbkkaaagnnattiaaahhsaapppekkeehrriiassraauuusaanndippameellaabjjiaalkrr..ir((aAAtrrennrooulltdda--mGGaaarrazzsaap,,e22k0011k44es))..edJJuuiassatteenrruupeiittluuajaddraalldaaammn pppeeellnaadkkissdaainnkaaaanngaFFrlliippanppyeedda
CCdallpaaasssstrrdooioolammksappneeallkbbaanggaasiiecaaassppraeekkbehhraakrreuusssandd.iiaammbbiillkkiirraa tteerruuttaammaa aassppeekk kkeesseeddiiaaaann ppeellaajjaarr ddaann ppeennddiiddiikk aaggaarr iiaannyyaa
ddaappaatt ddiillaakkssaannaakkaann sseeccaarraa bbeerrkkeessaann..
RUMUSAN
RRUUMMUUSSAANN
Menerusi pelaksanaan aktiviti interaktif Flipped Classroom bagi topik Biodiversiti yang dilaksanakan
MdMeeennngeearrnuusspiierppseeelldaaikkassaaannnaaraannpi,aakkiattniivvyiiattii miinnettneecrraakkpttaiiiff oFFblljiieppkppteeifdd yCCallnaagsssstrreoolaoohmmdbbitaaeggtaiipttkooappniikkolBBeiihooddpiievvneegrrkssiiattjiii.yyAaannkggtivddiiitlliaakkinsstaaennraakkaatinnf
dFdeelinnpggpaaennd ppCeerrlasseesddsriiaaoaaonnmrraadppidii,,apiiaaanntiyyaammmameennpccuaappmaaeii nooibbnjjgeekkkattiitffkayynaannpggentteeglluaaahhsaddaiintteettkaaoppnkksaaennpooplleeehhlajppaeernn, ggmkkaaejjniii..nAAgkkattiitvvkiiattnii iimnnttoeetrriaavkkattsiiffi
FddFkdaaealliilllppaaaemmmppeeaddhdddaCCiiirrrniiillaadsspppasseeenrrlllooaaaoojjjmaaammrrre...laddAAAkiiddukkkaaktttppiiiavvvaaniiitttttiiiiitimmnyyydaaaaaammnnnkgggppauunttteeemmprrrssseeeuuumnnsssiiuuunnnnnlggihkkammmaantteeekkmmmaadnnabbbneeepprrreeiiipnneggrrrnuuuugaaaaunnnsskaaggguaahnnkkkaeeenkkpppooaaaknndddessaaaeefapphpppaeeeppmllleeaaallajjjaaaaanjjrrraarrs,,dddeaaatmmennnreeunnpppsiineeennnnnygggggakkkkkaamaaattkkjjjeiiiaamnnmmmbmmeeeonnnlooegggtthiieeevvksssaaaaassnnnii
kkpkpkpdkoieeeoeoullllnnnaeeaatsssamjjjmeeeaaarppparrraak---hhmmmkkkaaaoooneeennnnnnnsssogggddeeelaaaaeppppppnnhllliiipppmmkkkpeeeaaaeeennnsssnlltttiiiaaiiignnnkkkkkggguueeeammmkkjiaayyyaaannaaashhhnnneiiittrrrbgggiiaaannannngddpppaaabbbeeeikkeeerrraalllrrrsuuufffnnakkktiiiuppdddrrreeiiiaaakkkkmmrrruuuaaaauuaaaesssssllsdiiaaattthhaiiiiiinnnhaa... gggnnPPPgggyddiiiaeeenaanndddnngggeeegggnnnppbuuugggeeonnnaaannlnnnaaaeggaaahmmmuunnnkkeeeduurrraaaieeehhlkkkakkkaatttkiiiaaannvvvsccciiiaiiikktttpppniiieetttaffaaakiiiaannnappphhtttkeeeaaeeatttmmrrraaaaanaakkkmmmnntttoiiiiiiffflnnnessdddeehFFFttaaaeelllpiiirrbbbpppeuuaaapppnssgggnneeediiidddyyidmmmaaiCCCkeeemmnnnlllaaagggdeessshhhammsssluuuarrrbbbbbooomoouuuooollnnneemmmPggghhdkkkkiiiPaaaannniiinnctttiii
bddieiuurkttaaerrsaaakknaannbaoogllieethhopppikeennBggikkoaadjjiivesseersbbiaatigg.aaii ssaattuu kkaaeeddaahh yyaanngg bboolleehh ddiillaakkssaannaakkaakkaann oolleehh ppeennddiiddiikk ddaallaamm PPddPPcc
bbeerrkkeessaann bbaaggii ttooppiikk BBiiooddiivveerrssiittii..
RUJUKAN
RRUUJJUUKKAANN
Panula, E. Y, Lemety, P, & Pauna, A. (2018). Teaching Methods in Biology Promoting Biodiversity
PPaannuullaaE,, dEEu..caYYti,,oLLn,eemmSueettsyyta,, iPPna,, b&&ilitPPyaa,uu1nn0aa(,,10AA),.. 3((22800111288; ))h..ttTTpsee:aa/cc/dhhoiinni.ggorMMg/1ee0tthh.3oo3dd9ss0ii/nnsuBB10iioo1ll0oo3gg8yy12PPrroommoottiinngg BBiiooddiivveerrssiittyy
EEdduuccaattiioonn,, SSuussttaaiinnaabbiilliittyy,, 1100((1100)),, 33881122;; hhttttppss::////ddooii..oorrgg//1100..33339900//ssuu1100110033881122
Bergmann, J & Sams A. (2012) Flip Your Classroom Reach Every Student in Every Class Every Day,
BBeerrggmmIaannntnner,,nJJa&&tionSSaaalmmSssocAAie.. t((y22f00o11r22T))eFFcllhiinppoYYloooguuyrrinCCllEaadssssurrcooaootmmionRR. eeaacchh EEvveerryy SSttuuddeenntt iinn EEvveerryy CCllaassss EEvveerryy DDaayy,,
IInntteerrnnaattiioonnaall SSoocciieettyy ffoorr TTeecchhnnoollooggyy iinn EEdduuccaattiioonn..
Siegle, D. (2013). Technology:Differentiating Instruction by Flipping The Classroom. Gifted Child
SSiieeggllee,,TTToooDDddd..aaayyy((...223330077711(((33111)))))..,,, 555TT111ee–––cchh555nn555oollooggyy::DDiiffffeerreennttiiaattiinngg IInnssttrruuccttiioonn bbyy FFlliippppiinngg TThhee CCllaassssrroooomm.. GGiifftteedd CChhiilldd
Baker, W. (2000). The Classroom Flip: Using Web Course Management Tools Too Become The Guide
BBaakkeerr,,BBBJWWayyyc..kTTTs((hhho22eeen00vSSS00i00iiildddl))eee.. ,...TTFPPPhhlrrreeoooorcccCCieeedlleeeaaadddss,ssiii9nnnrr-ooggg1oosss1mmooo. fff FFttthhhlliieeepp::111111UUttthhhssiinnIIInnnggttteeeWWrrrnnneeaaabbtttiiiCCooonnnooaaauulllrrssCCCeeoooMMnnnfffeeeaarrrnneeeaannnggccceeeeemmoooeennnnnttCCCTTooooollllllooeeellgggsseeeTTTTTooeeeooaaacccBBhhheeiiinnnccgggoommaaannneedddTTLLLhheeeeeaaaGGrrrnnnuuiiinnniiddgggee...
JJaacckkssoonnvviillllee,, FFlloorriiddaa,, 99--1111..
Mohamed Amin Embi, dan Ebrahim Panah. (2014). Blended and Flipped Learning: Case Studies in
MMoohhaammMeeaddlaAAysmmiaiinn EEHmmigbbhii,,erddaannEdEEubbcrraaathhioiimmn PPInaannstaaihhtu..ti((o22n00s11.44))S.. eBBlalleennngddoeer:dd aaCnneddntFFrlleiippppfeeoddr LLTeeeaaarrnnchiinninggg:: CCaaansseed SSLttuueddaiireenssiniinng
TMMeaacllhaanyyossiilaaonngiesHH. iiUgghhKeeMrr EEdduuccaattiioonn IInnssttiittuuttiioonnss.. SSeellaannggoorr:: CCeennttrree ffoorr TTeeaacchhiinngg aanndd LLeeaarrnniinngg
Nouri,TTJee.cc(hh2nn0oo1ll6oo)ggiiTeehss..eUUflKKipMMped classroom: for active, effective and increased learning – especially for low
NNoouurrii,,hhaahaJJcccttt..ttthhhppp((iiisss22eee:::vvv00//////eee11eeerrr66dddsss))uuu,,, cccTTaaaIIIhhnnntttiiieetttoooeeennnffrrrllaaannniipplllaaatttppeeetttiiieecccoooddhhhnnnnnnaaaccooolllllllaaooossJJJgggssooorryyyoouuujjjooooorrrnnnuuummaaarrr::nnnlllaaaffoolllooo...rrsssfffpppaarrrccEEEiiittnnniidddgggvvuuueeeeecccrrr,,aaaoooeetttpppffiiieeeoooffeennnnncc...aaacccttllliiooovvmmmeeTTT///eeeaacccnnhhhddnnniiooonnlllccooorrgggeeyyyaasseeiiiddnnn lleeHHHaaiiirrgggnnhhhiinneeeggrrr ––EEEeedddssuuuppccceeaaacctttiiiiiaaooollnnnllyy,,, ff111oo333rr (((ll333oo333ww)))
Kemmis, S., & McTaggart, R. (2013). The action research planner (3rd ed.). Geelong: Deakin
KKeemmmmUUUiissnnn,, iiivvvSSeee..rrr,,sssiii&&tttyyy... MMRRReeecctttTTrrriiiaavvvggeeeggdddaafffrrrrrttooo,, mmmRRhhh.. tttttt((ppp22sss00:::///11///33www))www.. wwwTT...hhpppeedddfffdddaarrrcciiittvvviiooeeenn...cccooorrmmmeess///ttteehhhaaeeerr---ccaaahhccctttiiippooollnnnaa---nnrrreeennssseeeeerraaarrr((ccc33hhhrr---ddppplllaaaeennnddnnn..))eee..rrr---eeeGG333ee111ee000lloo999nn999gg888::000444DD...hhheetttaammmkkllliinn
Reidsema, C., Kavanagh, L Hadgraft, R. & Smith, N. (2017). The Flipped Classroom Practice and
RReeiiddsseePmmraaa,,ctCCic..e,, sKKinaavvHaainngaahggehhr,, ELLduHHcaaddtiggorrnaa.ffttS,, pRRri..n&&gerSSNmmaiitttuhhr,,eNNS..in((g22a00p11o77r))e.. PTTtehheeLtFFdlliippppeedd CCllaassssrroooomm PPrraaccttiiccee aanndd
PPrraaccttiicceess iinn HHiigghheerr EEdduuccaattiioonn.. SSpprriinnggeerr NNaattuurree SSiinnggaappoorree PPttee LLttdd
Arnold-Garza, S. (2014). The Flipped Classroom Teaching Model and its Use for Information Literacy
AArrnnoollddI--nGGstaarrruzzcaat,,ioSSn... ((C22o00m1144m))..unTTihhceeatFFiollniippsppieenddInCCflloaarssmssrraootooiommn LTTieetaaeccrahhciinnygg, 8MM(1oo)dd. eell aanndd iittss UUssee ffoorr IInnffoorrmmaattiioonn LLiitteerraaccyy
IInnssttrruuccttiioonn.. CCoommmmuunniiccaattiioonnss iinn IInnffoorrmmaattiioonn LLiitteerraaccyy,, 88((11))..
186
118866

178

JURNAL STEM IPG KSM
2021

CABARAN PENERIMAAN KUMPULAN MURID B40 DI BANDAR TERHADAP ELEMEN
STEM SEWAKTU PDPR

MOHD AKMAL ARIF BIN MD YUSOP ([email protected])
Sekolah Kebangsaan Lembah Jaya

ABSTRAK

Taraf pendidikan yang rendah sering dikaitkan dengan komuniti masyarakat miskin bandar. Ini
disebabkan masyarakat miskin bandar bukan sekadar miskin dengan harta dan wang ringgit, tetapi
mereka berhadapan dengan kemiskinan multidimensional. Kemiskinan multidimensional menyebabkan
keluarga-keluarga yang hadir dari kumpulan Bottom 40 (B40) berhadapan dengan kekangan akses
terhadap ilmu pendidikan anak-anak sewaktu Pengajaran dan Pembelajaran di Rumah (PdPR)
berlangsung. Perkara ini telah menyebabkan anak-anak terhalang untuk mendapatkan akses pendidikan
secara menyeluruh. Ini secara tidak langsung telah menyebabkan elemen Sains, Teknologi, Kejuruteraan
dan Matematik (STEM) yang sepatutunya dipelajari dan dihayati seluruh murid di Malaysia tidak dapat
dipraktikan seperti kehendak Kementerian Pendidikan Malaysia (KPM). Justeru, penyelidikan
bertemakan kajian kes ini telah dijalankan oleh pengkaji untuk melihat 21 orang responden dari kelas
yang diajarnya tentang cabaran yang penerimaan kumpulan murid B40 di bandar terhadap elemen
STEM sewaktu PdPR berlangsung. Pengkaji telah menggumpul data dengan cara menganalisis Analisa
Pangkalan Data Murid (APDM) bagi mendapatkan butir peribadi murid berserta temu bual berstruktur
secara bertujuan yang telah dijalankan menggunakan perbualan telefon bimbit ke atas 21 orang
responden.

Kata kkuunnccii::SSTTEEMM,,PPddPPRR,,BBoottotomm4400, ,KKPPMM

PENGENALAN

Pendidikan STEM merupakan suatu pendidikan yang berintegrasikan empat elemen iaitu Sains,
Teknologi, Kejuruteraan dan Matematik. Ini sejajar dengan pendapat Sneideman (2013) yang mengatakan
bahawa STEM adalah falsafah atau satu cara berfikir yang melibatkan beberapa mata pelajaran iaitu
Sains, Matematik, Kejuruteraan dan Teknologi dan diintegrasikan menjadi satu bidang pendidikan yang
dianggap lebih sesuai dan relevan untuk diajar di sekolah kerana ianya menekankan konsep praktikaliti
dan realiti. Ini secara tidak langsung membaca satu imej baharu terhadap pembelajaran subjek Matematik
dan Sains yang lebih seronok kerana membawa kepada kontek yang sebenar, realistik dan selari dengan
arus teknologi baharu dan revolusi industri (4.0) yang kian berkembang era ini.

Teknologi yang kian berkembang ini sedikit terhalang disebabkan faktor latar belakang murid yang
datang dari sosioekonomi yang berada di kumpulan Bottom 40 (B40) atau miskin. Kemiskinan
didefinisikan sebagai kegagalan dalam perolehan pendapatan yang stabil mengikut spesifikasi piawaian
yang telah digariskan dalam indeks kemiskinan negara (Wang, 2004). Kemiskinan juga merujuk kepada
suatu keadaan kekurangan yang dihadapi oleh seseorang individu atau keluarga bagi mendepani
kelangsungan kehidupan seharian. Hal ini telah diperincikan oleh beberapa orang pengkaji dengan
menyatakan bahawa ianya berbeza dengan kemiskinan bandar. Miskin bandar bukan hanya merujuk

187

179

JURNAL STEM IPG KSM
2021

kepada keadaan kekurangan aspek kewangan dan harta benda, tetapi ianya adalah suatu keadaan yang
dikenali sebagai miskin multidimensional (Suryawati,2005)

Tamparan terhadap halangan pengintegrasian STEM ke dalam pengajaran dan pemudahcaraan di sekolah
kian hebat apabila pandemik covid-19 melanda dunia hingga menyebabkan semua sektor terkesan di
dunia termasuk bidang pendidikan yang tidak terkecuali. Ini menyebabkan suatu tindakan drastik telah
diambil oleh Kementerian Pendidikan Malaysia (KPM) hingga mewujudkan manual pengajaran dan
pembelajaran di rumah (PdPR) yang melibatkan semua murid di Malaysia (Kementerian Pendidikan
Malaysia, 2020). Namun PdPR yang berobjektifkan murid untuk akses kepada pendidikan untuk
mencapai potensi diri bagi menghadapi kehidupan masa hadapan tetap tidak dapat dicapai secara
keseluruhan atas faktor kemiskinan murid yang menghalang proses PdPR berjalan dengan baik. Ini secara
tidak langsung bahan pendidikan yang dikongsi oleh guru tidak boleh diakses secara keseluruhan murid-
murid.

TINJAUAN LITERATUR

Katz, (2010) pendidikan STEM harus bermula dari peringkat umur yang lebih awal. Banyak dapatan
kajian yang telah dijalankan sebelum ini menunjukkan bahawa pendedahan elemen STEM dalam
pendidikan awal kanak-kanak dapat: (a) membina asas pembelajaran dan perkembangan intelektual
kanak-kanak pada masa hadapan; (b) membantu dalam perkembangan pemikiran kritis, kreatif dan
pengamalan terhadap konsep penaakulan; (c) meningkatkan minat kanak-kanak terhadap pembelajaran
Sains dan Matematik dan minat terhadap kerjaya berkaitan STEM; (d) mengembangkan sifat inkuiri, suka
bertanya dan suka menyiasat dan (e) memberi pengalaman luas kepada kanak-kanak mengenai dunia
semula di sekeliling mereka. (Katz, 2010; Hoachlander & Yanofsky, 2011; National Research Council
(NRC), 2011; Bybee, 2013)

Dalam dunia siber masa kini, pelbagai maklumat diperoleh melalui hujung jari sahaja. Setiap maklumat
cepat dan mudah diperoleh melalui internet. Oleh yang demikian, konsep PdPR yang telah diwujudkan
oleh KPM adalah salah satu strategi dan saluran yang inovatif kepada murid untuk mendapatkan
maklumat dan terus belajar dari rumah. Menurut Saadon Awang (2006), pengajaran berelektronik (e-
pembelajaran) merupakan satu kaedah yang baru dalam arena pendidikan. Perkembangan e-pembelajaran
menjadi semakin meluas sekitar penghujung tahun 1990an.

Dapatan kajian terdahulu juga mendapati pengajaran menggunakan secara atas talian meningkatkan minat
dan perhatian murid, menggalakkan maklum balas, memberikan pengalaman pembelajaran intektual,
membantu perkembangan literasi serta kemahiran pemikiran tahap tinggi dalam kalangan murid.
(Jamalluddin Harun & Zaidatun Tasir, 2000). Menurut Kamaluddin Salam@ Nor (2010), perubahan-
perubahan pedagogi menggunakan perisian atas talian adalah perlu dalam usaha menghasilkan proses
pengajaran menjadi lebih menarik lagi berkesan.

Menurut Jabatan Perangkaan Malaysia (2017), sebanyak 39.6% rakyat Malaysia yang tinggal di kawasan
bandar hanya memiliki pendidikan sehingga peringkat sijil SPM berbanding 11% dan 37% bagi mereka
yang memiliki sijil peringkat Diploma dan Ijazah. Ini menunjukkan bahawa pendidikan masyarakat
bandar berada di Malaysia masih berada di Malaysia masih berada di tahap yang rendah akibat rentetan
faktor persekitaran seperti kemiskinan yang telah menyebabkan mereka mengorbankan hasrat untuk
menyambung pelajaran ke tahap yang lebih tinggi. Isu desakan kos sara hidup yang makin tinggi
menjadikan pendidikan bukan lagi keutamaan dalam kehidupan selain daripada keperluan makanan dan
tempat tinggal. Oleh kerana itu, maka lahirlah murid-murid kumpulan B40 yang terpaksa dikorbankan
pendidikan dan masa depan mereka.

188

180

JURNAL STEM IPG KSM
2021

Menurut Dr Jamal Othman melalui temu bual yang dilaporkan dalam Berita Harian (2021), satu gigabait
data internet biasanya akan habis apabila berterusan dalam talian selama 20 hingga 25 minit dan paling
lama 30 minit. Ini memerlukan tiga gigabait untuk kelas di dalam talian selama satu jam. Beliau turut
meninggalkan persoalan bagaimana jika keluarga itu mempunyai anak yang ramai? Maksudnya
pembelajaran dalam talian sebagai alat utama PdPR yang nampak seperti hebat namun sebenarnya tidak
praktikal dan di luar kemampuan sebahagian besar rakyat terutamanya rakyat dari kelompok B40.
Dapatan yang telah saya temui melalui penyelidikan ini selari dengan kupasan ilmiah yang telah
dikongsikan oleh Dr Jamal dalam temu bualnya itu. Murid-murid yang datang dari keluarga B40
menjurus kepada permasalahan dan cabaran kepada internet yang menyebabkan mereka tidak boleh
mengakses PdPR yang dijalankan oleh guru-guru mereka. Jika perkara ini berterusan tanpa ada
pemurnian dari mana-mana pihak, kadar bilangan masalah ponteng murid sewaktu PdPR akan semakin
meningkat terutamanya golongan murid yang datang dari kelompok B40.

METODOLOGI

Kajian ini merupakan penyelidikan yang berbentuk penerokaan dan tidak melibatkan pengujian hipotesis.
Ini disebabkan penyelidikan yang berbentuk penerokaan berupaya mengenal pasti ciri-ciri sebenar sesuatu
aspek yang dikaji dan mampu menghasilkan sebuah kajian yang berkualiti (Robinson, 1998).

Kajian penyelidikan ini telah menetapkan bahawa responden telah dipilih daripada senarai keluarga
bottom 40 (B40) daripada kumpulan sebuah kelas tahun 4 dari Sekolah Kebangsaan Lembah Jaya.
Seramai 21 orang responden telah dipilih daripada kajian ini. Kesemua mereka mempunyai pendapatan
kurang daripada Pendapatan Garis Kemiskinan (PGK) pada tahun ini. Dalam senarai B40 ini, responden
terdiri daripada warganegara Malaysia dan merupakan penduduk kawasan bandar. Data primer telah
diperoleh daripada penelitian analisa latar belakang setiap keluarga responden menerusi Aplikasi
Pangkalan Data Murid (APDM) Kementerian Pendidikan Malaysia. Analisa semakan penghantaran
tugasan sewaktu PdPR juga telah dilaksanakan berserta temu bual berstruktur secara bertujuan yang telah
dilaksanakan oleh pengkaji melalui panggilan telefon.

DAPATAN KAJIAN

(i) Latar Belakang Responden melalui analisis Aplikasi Pangkalan Data Murid (APDM)
Secara terperinci jadual 1 menunjukkan latar belakang responden

JLJaaaddtuauarablle11l:aLkaantagrbReelaspkoanngdeRneKspaojinadnen Kajian

Latar belakang Kategori Bilangan Peratus
Umur (tahun)
26 hingga 30 1 4.76
31 hingga 35 7 33.33
36 hingga 40 8 38.10
40 hingga 45 2 9.52
46 hingga 50 0
51 hingga 55 1 0
56 hingga 60 0 4.76
61 hingga 65 2
0
9.52

189

181

Jenis pekerjaan Buruh kasar JURNAL STEM IPG KSM
Jumlah pendapatan Tukang cuci 2021
Tukang kebun
Nelayan 9 42.86
Lain-lain pekerjaan 2 9.52
3 14.29
Kurang RM1000 00
RM1001 – RM1200 7 33.33
RM1201 – RM1400
RM1401 – RM1600 00
RM1601 – RM1800 00
RM1801 – RM2000 2 9.52
RM2001 – RM2200 3 14.29
RM2201 – RM2400 6 28.57
4 19.05
3 14.29
3 14.29

Pendapatan Per kapita Kurang RM100 0 0
(purata bulanan) RM 101 – RM200 2 9.52
RM201 – RM300 15 71.4
RM301 – RM400 4 19.05

Sumber : Analisa Aplikasi Pangkalan Data Murid (APDM)

Kesemua responden yang terlibat dalam kajian penyelidikan ini melibatkan lingkungan umur antara 26
hingga 65 tahun. Majoriti terdiri dalam lingkungan umur 36 hingga 40 tahun iaitu 8 orang. Kesemua
responden berhadapan dengan masalah taraf pendidikan yang rendah. Ini kerana mereka bekerja dalam
sektor berkemahiran rendah. Ini dapat dikaitkan dengan teori modal manusia yang melibatkan hubungan
antara upah yang diterima dengan tingkat pendidikan seseorang (Rahmah Ismail, 2003).

Kajian juga telah menemukan kebanyakkan responden bekerja sebagai buruh kasar iaitu 42.89 peratus (9
orang). 9.52 peratus (2 orang) melibatkan pekerjaan tukang cuci manakala 14.29 peratus (3 orang) terlibat
dalam pekerjaan tukang kebun. Sektor lain-lain pekerjaan yang membawa kepada 33.33 peratus (7 orang)
mewakili responden yang bekerja sebagai pengasuh, pemandu kereta sewa, tukang masak, penjual kuih,
pembuat kuih dan peniaga gerai. Penemuan analisa ini menunjukkan bahawa penglibatan responden
langsung tidak terlibat dalam kategori pekerjaan yang melibatkan kategori professional, pentadbiran dan
pengurusan. Keadaan sekeliling dan faktor pendidikan yang rendah menjadi penyebab utama kesemua
responden tertumpu dalam sektor buruh, pembinaan dan sektor yang tidak professional.

Berdasarkan kepada jumlah pendapatan bulanan responden (ukuran berdasarkan PGK 2020), kesemua
responden berada dalam kumpulan di bawah paras kemiskinan. Ini disebabkan pekerjaan yang diceburi
mereka berada dalam kategori pendapatan rendah. Menurut Todaro (2003), mereka yang gagal untuk
keluar dari lingkaran kemiskinan kerana pendapatan mereka yang rendah dari sektor pekerjaan yang
diceburi seterusnya menyumbang kepada peningkatan kadar kemiskinan yang tinggi di kawasan bandar.

Berdasarkan analisis dokumen rasmi melalui APDM ini, saya sebagai pengkaji dapat simpulkan bahawa
pendapatan yang diterima oleh responden sangat rendah dan mereka tergolongan dengan kumpulan B40
atau di bawah paras kemiskinan. Dapatan ini seperti mana penemuan kajian dari negara-negara maju dan
membangun yang lain (Agesa, 2004).

i. Temu bual berstruktur secara bertujuan
Penemuan hasil kajian ke atas kumpulan keluarga B40 daripada sebuah kelas tahun 4 dari Sekolah
Kebangsaan Lembah Jaya juga mempunyai mirip dengan kajian yang telah dijalankan oleh (Embong, A.R

190

182

JURNAL STEM IPG KSM
2021

2011). Dinyatakan masalah kemiskinan di bandar menjadi salah satu faktor yang menyumbang kepada
pencapaian dan penerimaan murid terhadap akses pendidikan. Kedua-dua dapatan kajian ini telah
mengesahkan adanya hubungan yang erat antara latar belakang sosio-ekonomi murid-murid dan prestasi
akademik mereka di sekolah. Pelajar-pelajar miskin yang kekurangan sumber kewangan mungkin
terpaksa membantu ibu bapa dalam mencari rezeki bagi menambah pendapatan keluarga mereka dan ini
menyebabkan masa mereka untuk mengulang kaji pelajaran makin berkurang (Embong, A.R 2011).

Temu bual berstruktur yang telah dijalankan juga terhadap beberapa respoden telah menemukan beberapa
faktor. Antaranya kemiskinan yang datang dari ibu-ibu tunggal yang membesarkan anak-anak di bawah
jagaan mereka. Dapatan ini bertepatan dengan penemuan kajian yang telah dijalankan oleh Jayasooria
(2016) yang menyatakan bahawa kemiskinan yang dihadapi oleh ibu tunggal akan memberi kesan kepada
anak-anak di bawah penjagaannya. Menurut beliau, anak-anak yang dibesarkan oleh ibu tunggal yang
berhadapan dengan kemiskinan akan cenderung untuk berhenti sekolah lebih awal berbanding anak-anak
dari ibu bapa yang lain. Justeru, dapatan menunjukkan kemiskinan yang dialami oleh ibu-ibu tunggal
sedikit sebanyak mempengaruhi tahap penerimaan murid terhadap pendidikan terutamanya sewaktu PdPR
dijalankan.

Temu bual berstruktur secara mendalam ke atas ibu tunggal yang juga merupakan salah seorang daripada
responden berpendapat bahawa :

“Maslaaslah kewangan yang dihadapinya disebabkan dia diberhentikan kerja sebagai penjual
pmeankjaunaal nmdaikkaannatnindsiekoalnathineksoekraonlaphaenkdoermaink Cpaonvdide-m1i9kmCeonvyiedb-a1b9kamnendyiaebtaidbakkanmadmiapu untuk
tmideankdampaamtkpaun utnetluekfomn ebnidmabpiattkkaenpatedlaefoannabkimnybait dkei ptaadhaunan4a.knTyealedfiontahbuimn b4i.tTekleepfuonyaannya
bdimgubnitakaepnuonlyeahananayakndyiagudniatkinagnkoalteahna5naykannygabdaiktainl gmkaentadnud5uykainpgepbearkiaklsamaenndSuijdilukPielajaran
pMeaplearyiksisaaa(SnPSMiji)ltPaheulanjainrai.n Malaysia (SPM) tahun ini.

(Responden A, perempuan, 38 tahun)

Di samping isu kewangan yang menjadi cabaran terhadap penerimaan murid kepada akses pendidikan
sewaktu PdPR dijalankan, faktor saiz keluarga yang besar turut mempengaruhi keluarga B40 di bandar.
Temu bual berstruktur yang telah dijalankan juga telah menunjukkan dapatan purata setiap keluarga yang
ditemu bual mempunyai anak atau tanggungan di rumah antara tiga hingga 11 orang iaitu seramai 14
keluarga (52.39 peratus). Faktor lain seperti penceraian dan perpecahan keluarga turut menjadi cabaran
kepada anak-anak di dalam keluarga berkenaan yang membawa kepada halangan kepada mereka untuk
mendapat akses pendidikan yang sempurna kerana mereka sering kali berhadapan dengan ibu bapa yang
bermasalah di rumah.

Temu bual terhadap seorang responden yang juga ibu tunggal kepada 5 orang anak juga berpendapat:

“Co“viCdov1i9d i1n9i itneilathelamhemngeunbgauhbashelsuerluuhruhhidhuidpunpynay. aI.nIinkiekrearnaanadidaiatetlealahhddibibeerrhheenntitkikaannkerja di
sebukaehrjkaildainsge.bSuealhamkialaingi,.iStuellaahmwa ainig, iytaunlaghmweannjagdyiapnugncmaenpjeanddiappuantacna dpieandmaepmabtaensadrikaan anak-
anakmneyma bsesnadrirkiasnealenpaaks-abnearpkinsyaahsdeenndgirainsesuleapmaisnbyear3pitsaahhudnelnaglua”n suaminya 3 tahun lalu”

(Responden B, perempuan 36 tahun)

Reponden ketiga yang juga ibu tunggal tidak terlepas daripada meluah perkara yang sama tatkala elaun
lebihan masa di tempat dia bekerja telah dipotong sejak tahun lalu :

“Du“itDyuaint gyaandga apdaadapasdaayasasyeakasreaknagrainnigsianyiasaleybaihlembiehnummenpuukmapnukkaepnakdeapakedpaekrleupaenrluaasans seperti
pemabsaaysarsaenpesretwi aperummbaahya, rmaankasnewana draunmmahin,ummaakna.nIanni kdearannamienlauumnalne.bIihnai nkemraasnaa deilateumnpat saya

ltaebhiuhnalnalmua. sInaidmi etenmyepbaatbskaaynasbaeykaesrejakasd1ua9dr1abhedrigtaanritkunsgemseuplaenoulhehnykailkaenpgasdeajagkajbiuploakno4k
kerja sebanyak RM1300”

(Responden C, perempuan 42 tahun)

183

2021

bekerja sudah ditarik semula oleh kilang sejak bulan 4 tahun lalu. Ini menyebabkan saya sekadar
bergantung sepenuhnya kepada gaji pokok kerja sebanyak RM130J0U”RNAL STEM IPG KSM

(Responden C, perempuan 42 t2a0hu2n1)

Seorang lagi reponden berpendapat,

“Sebagai ibu yyaanngg mmeemmbbeessaarrkkaann aannaakksseeoorraannggddiriiriinini,i,sasyaayatidtiadkakmmamampupuunutnutkukmenyediakan
mkeelnenygedkaiapkaannykaenlgensgekmappuarnnayaknepgasdeamapnuarkn-aankaekpasadyaaaunnatuk-kabnealkajsaarysaecuanrtaukatbaeslatajlairan di rumah.
sJeacdainrayaaktaesrjata-kliearnjadyiarnugmdaihb.erJiakadninyoalehkegrujar-uketirdjakyabnoglehdidbiearkiskeasn doalnehdigjauwruabtidoalekh anak-anak
bsaoyleah”diakses dan dijawab oleh anak-anak saya”

(Responden D, perempuan 38 tahun)

Faktor penceraian antara ibu bapa dalam sesebuah keluarga mencetuskan kewujudan ibu tunggal dan bapa
tunggal. Isu ini bertambah parah apabila tanggungjawab ibu tunggal dan bapa tunggal terpaksa
menanggung jumlah bilangan anak yang ramai dengan kadar pendapatan yang rendah dan mereka
dikategorikan sebagai masyarakat miskin bandar (Suryawati, C. (2005). Ini memberi kesan yang negatif
kepada anak-anak terutamanya dalam perkembangan pendidikan mereka. Dorongan dan sokongan ibu
bapa sangat memberi kesan agar pendidikan anak-anak tidak terabai. Menurut kajian yang telah
dijalankan oleh Universiti Sains Malaysia (2000), masalah rumah tangga juga mempengaruhi emosi anak-
anak hingga menyebabkan pembelajaran mereka terganggu.

Seorang respoden yang juga seorang datuk kepada seorang murid juga telah meluah perkara ini sewaktu
temu bual dijalankan,

““SSaayyaatetlealhahpepliehlaihrarcaucucsuaysaaiynai sienjiaksedjaiak ladhiairllaahgiiralkaigbiataikbiubadtanibbuapdanyababpearpniysaah 10 tahun
lableur.pJisaadhin1y0a tsaahyuantelalaluh. gJaaldaisnyaamsaanyaah tienliahwaglaaluashiadmuapnsaahyaininwi abluakuanhliadhupsesnaaynaginsai ngat. Saya
hbaunkyansleaohrsaennganpgemsangdaut.loSraiysaahanjay.aSseepoarnajnagngpeCmoavnidduinliorjui gsahsaajyaa. StiedpaaknbjaonleghCboavwida lori untuk
hiannitajurgbaasraynag atikdiabkatbkoulerahnbgapwearmloinritauanntudkarhiapnetalarnbgagraann.”g akibat kurang permintaan
dari pelanggan.”

(Responden E , lelaki 65 tahun)

Faktor rumah tangga dan perpecahan keluarga turut memberi cabaran kepada anak-anak. Rumah tangga
yang mengalami konflik rumah tangga menyebabkan masalah sosial dalam kalangan murid dan ibu bapa
cenderung untuk menyerahkan anak-anak kepada datuk atau nenek mereka (Malaysia, 2001). Dapatan
kajian penyelidikan ini juga telah menemui beberapa kes di mana murid-murid berkenaan dipelihara oleh
datuk dan nenek mereka. Ini menyebabkan anak-anak yang dibesarkan oleh datuk nenek yang kurang
pendapatan berhadapan dengan pengabaian terhadap pendidikan.

PERBINCANGAN

Menerusi kajian penyelidikan yang dijalankan secara kualitatif ini mendatangkan dapatan-dapatan yang
mempunyai kesahan yang tinggi terhadap tajuk kajian yang dikaji. Ini bertepatan dengan kajian Merriam
(1998), kajian kualitatif merupakan suatu kaedah kajian yang sesuai digunakan kerana ianya akan
membantu pengkaji untuk mendapatkan ketepatan data yang diperlukan melalui beberapa proses seperti
temu bual secara individu, keluarga dan masyarakat.

Kajian penyelidikan ini juga telah membawa satu dapatan bahawa pendapatan seisi rumah merupakan
faktor utama yang menyumbang kepada isu pendidikan. Menurut Dunn et al. (2004), keluarga yang
datang dari sosioekonomi miskin menjadikan anak-anak mereka tidak mendapat pendidikan yang
sempurna serta menjadikan mereka kurang berminat kepada pendidikan. Pendapat ini juga disokong Wan

192

184

JURNAL STEM IPG KSM
2021

Nor Azriayati et al. (2011) yang mengatakan wujudnya hubungan positif antara kemiskinan dengan
peningkatan taraf pendidikan dalam institusi kekeluargaan yang mana 86% kumpulan miskin bandar,
pendidikan tertinggi yang dimiliki adalah Sijil Pendidikan Malaysia (SPM). Khalid et al. (2018) juga
bersetuju dan mengatakan status ekonomi dan taraf pendidikan ibu ayah antara faktor terpenting dalam
membentuk pembangunan pendidikan anak-anak. Sosioekonomi keluarga yang miskin mendatangkan
masalah kepada murid-murid lebih-lebih lagi terhadap elemen STEM sewaktu PdPR berlangsung ekoran
virus pandemik covid-19 yang menular ke seluruh dunia. Keluarga murid-murid miskin lebih memberi
fokus kepada perbelanjaan harian demi kelangsungan hidup berbanding pendidikan anak-anak mereka.

Di samping itu, menurut Yahaya (1998), keadaan fizikal tempat tinggal yang serba kekurangan dan jauh
daripada keperluan asas seperti perkhidmatan pengangkutan awam, elektrik, air dan sebagainya adalah
keadaan yang akan memberi kesukaran kepada mereka. Dalam isu penularan covid-19 ini, kemudahan
internet dan peranti teknologi seperti komputer dan telefon pintar merupakan antara kemudahan asas bagi
menjayakan PdPR. Melalui kenyataan ini, pengkaji telah menemui dapatan melalui temu bual bahawa 18
orang respoden (80.95%) berhadapan dengan kemudahan asas PdPR seperti kekurangan peranti teknologi
atau capaian internet atau kedua-duanya sekaligus. Maka, melihat kepada aspek elemen STEM yang
membawa satu cabang teknologi mendatangkan cabaran yang besar akibat kekurangan kemudahan asas
seperti peranti teknologi dan capaian internet yang mana proses PdPR tidak dapat dijalankan dengan
jayanya. Maka elemen STEM yang dirancang untuk dijalankan dalam PdPR terpaksa dikorbankan akibat
daripada keperluan lain menjadi lebih keutamaan kepada mereka demi meneruskan kehidupan seharian.

Secara keseluruhannya, pengkaji dapat menyimpulkan bahawa masalah kemiskinan bandar atau golongan
B40 di bandar merupakan golongan yang bersifat kekurangan terhadap multidimensional menjadikan
keadaan miskin bandar itu menjadi sesuatu yang kompleks kepada pembangunan pendidikan anak-anak.
Ini secara tidak langsung mendatangkan cabaran yang besar kepada penerimaan akses pendidikan melalui
PdPR yang mengandungi elemen STEM.

RUMUSAN

Sebagai rumusan, pengkaji dapat membuat kesimpulan bahawa golongan B40 di bandar merupakan
golongan yang paling tersakiti kerana mereka berhadapan dengan kekurangan yang pelbagai. Justeru
semua pihak perlu berganding bahu untuk memberi peluang pendidikan yang lebih meluas kepada
golongan miskin bandar dengan mengikuti skala kemampuan dan kemudahan yang mereka hadapi.
Sebagai contoh, PdPR yang dilaksanakan oleh pihak sekolah hari ini boleh diakses oleh murid-murid B40
dengan pihak kerajaan atau mana-mana pihak boleh menyediakan dewan yang mempunyai kemudahan
komputer serta capaian internet supaya mereka dapat belajar secara atas talian. Dengan cara ini, elemen
STEM yang dijalankan oleh guru sewaktu PdPR dapat diakses oleh keseluruhan murid tanpa mengira
sosioekonomi anak-anak murid. Ini secara tidak langsung mampu menyedarkan kepada murid-murid
tentang pentingnya dunia pendidikan walau apa berlaku sekali pun. Ini juga selari dengan dapatan
Nasrudin, Mohd Suhaimi, Junaenah, Manisah dan Noor Rahamah (2016) yang mennyatakan bahawa
pendidikan adalah agen terbaik dalam usaha mengubah status ekonomi keluarga. Justeru, pembangunan
pendidikan adalah jalan penyelesaian terbaik bagi mengatasi masalah isu kemiskinan di mana-mana.

RUJUKAN

Sneideman JM (2013) Engaging Children in STEM Education EARLY! Feature Story. Natural Start
Alliance and NAAEE. Available from: http://naturalstart.org/feature-stories/engaging-children-
stemeducation-early

Wang, Y. P. (2004). Urban poverty, housing and social change in China. New York: Routledge.

193

185

JURNAL STEM IPG KSM
2021

Suryawati, C. (2005). Memahami kemiskinan secara multidimensional. Jurnal Manajemen Pelayanan
Kesehatan, 8(3), 121-129.

Kementerian Pendidikan Malaysia. (2020). Manual Pengajaran dan Pembelajaran di Rumah. Diakses

daripada https://www.moe.gov.my/muat-turun/lain-lain/manual-pdp-di-rumah/3727-manual-

pdpdr/file

Katz LG (2010) STEM in the early years. Paper presented at the STEM in Early Education and
Development Conference, Cedar Falls, IA. Available from: http://ecrp.uiuc.edu/beyond/seed/
katz.html.

Saadon Awang (2006). Panduan Cemerlang Melalui Pendidikan Jarak Jauh. Excellent through Distance
Education. Petaling Jaya: Pearson Hall.

Jamalluddin Harun & Zaidatun Tasir. (2000). Pengenalan kepada multimedia. Kuala Lumpur: Venton
Publishing.

Kamaluddin Salam@ Nor, (2010). Penggunaan Teknologi Maklumat dan Komunikasi (TMK) Dalam
Kalangan Guru-guru Pendidikan Islam. Tesis Ijazah Sarjana Muda Pendidikan Teknik dan
Vokasional, Fakulti Pendidikan Teknikal Universiti Tun Hussein Onn Malaysia.

Jabatan Perangkaan Malaysia. (2017). Laporan penyiasatan pendapatan isi rumah dan kemudahan asas
mengikut negeri dan daerah pentadbiran. Putrajaya: Jabatan Perangkaan Malaysia

Berita Harian. (2021, Januari 24). Tiada capaian internet, gajet seperti belajar di sekolah daif

Rahmah Ismail (2003). Pendidikan dan Pembangunan. Ekonomi Pembangunan: Isu-isu Sumber Manusia.
Malaysia: Penerbit Universiti Kebangsaan Malaysia. 92 – 118.

Todaro. M. P. (2003). Economic Development. (Eight Edition). England: Addison Wesley Longman, Inc.
Edinburgh Gate, Harlow. 17-388.

Agesa, R.U. (2004). One family, Two Households: Rural To Urban Migration In Kenya. Review of
Economics of the Household, 2, 161-178.

Kementerian Pendidikan Malaysia. (2020). Manual Pengajaran dan Pembelajaran di Rumah.
https://www.moe.gov.my/muat-turun/lain-lain/manual-pdp-di-rumah/3727-manual-pdpdr/file

Embong, A. R. (2011). Pembandaran dan kehidupan bandar di Semenanjung Malaysia. Akademika,
81(2), 23-39.

Jayasooria, D. (2016). Inclusive development for urban poor and Bottom 40% communities in Malaysia.
Bangi: Institut Kajian Etnik (KITA).

Universiti Sains Malaysia (USM) (2000). Kajian pengawan dan petempatan semula setinggan. Kertas
kerja bagi Persidangan Pengawalan dan penempatan semula setinggan di Malaysia. Kuala
Lumpur.

Bybee RW (2013) The Case for STEM Education: Challenges and Opportunities. NSTA Press.

Hoachlander G, Yanofsky D (2011) Making STEM Real. Educational Leadership 68(6).

194

186

JURNAL STEM IPG KSM
2021

Robinson, Guy M. (1998). Methods and Techniques in Human Geography. Chichester: John Wiley &
Sons. 13-14.

Berita harian. (2020, Julai 10). Kumpulan isi rumah B40, M40, T20 terbahagi pada 10 kategori.
Malaysia. (2001). Laporan kajian Memperkasa Pencapaian Akademik Pelajar Melayu. Malaysia:

Kementerian Pendidikan Malaysia, Bahagian Perancangan dan Penyelidikan Dasar Pendidikan.
Merriam, S. (1998). Qualitative research and case study applications in education. San Francisco:

JosseyBass.
Dunn, C., Dale, C., & Karen, R. (2004). Variables affecting students' decision to drop out of school.

Remedial And Special Education, 25(5), 314-323.
Wan Nor Azriyati, Faizah Ahmad, Noor Rosly Hanif, & Wang Hong Kok. (2011). Pembasmian

kemiskinan bandar ke arah bandar insklusif dan sejahtera: Cabaran Kuala Lumpur. Journal of
Surveying and Property, 2(1), 107-124.
Khalid, M. A., Siti Nur Fatimahtul Maryam , A., Zouhair, R., & Endie Shazlie, A. (2018). Children
without: A study or urban child poverty and deprivation in low-cost flats in Kuala Lumpur.
Malaysia: United Nations Childrens' Fund.
Yahaya, N. (1998). Kualiti perumahan dan kualiti hidup. Analisis, 5(1&2), 133- 149.

195

187

JURNAL STEM IPG KSM
2021

ANALISIS FAKTOR PENYEBAB TIDAK MEMILIH BIDANG STEM: APLIKASI
TEKNIK FUZZY DELPHI

Hazram bin Ismail1 ([email protected])
Mohd Zaid bin Mamat2 ([email protected])

1,2IPG Kampus Sultan Mizan

ABSTRAK

Negara Malaysia menyasarkan satu juta tenaga kerja dalam bidang sains, teknologi dan inovasi (STI)
pada tahun 2020. Bagi memastikan sasaran satu juta tenaga kerja dengan asas STI dicapai, nisbah
bilangan pelajar aliran sains perlu berada tahap 60 peratus.Walau bagaimanapun peratusan ini masih
tidak dicapai sehingga kini. Pelbagai faktor dikatakan penyebabnya seperti faktor ramai pelajar
beranggapan subjek-subjek dalam aliran sains itu sesuatu yang sukar. Hingga sampai tahap ada
kalangan mereka mengelakkan diri masuk ke kelas aliran sains kerana menganggap diri akan terbeban
disebabkan subjek-subjek dalam aliran sains yang dikatakan sukar dikuasai. Justeru, kajian ini bertujuan
mengenal pasti faktor penyebab ramai pelajar tidak memilih bidang STEM semasa melanjutkan
pelajaran di peringkat yang lebih tinggi. Kajian ini melibatkan 13 orang pakar yang terdiri daripada
guru-guru kaunselor di sekolah menengah. Instrumen kajian yang digunakan adalah borang soal selidik
berskala 7 poin. Bagi mendapatkan kesepakatan pakar tentang faktor-faktor penyebab ramai pelajar
tidak memilih bidang STEM, kaedah Fuzzy Delphi digunakan dalam menganalisis data. Dapatan kajian
menunjukkan terdapat tujuh faktor penyebab yang mendapat kesepakatan pakar(86.8%). Faktor-faktor
penyebab disusun mengikut keutamaan berdasarkan tahap persetujuan yang diberikan oleh pakar.

Kaattaa kkuunncci:i:SSTTEEMM,,FFuuzzzyyDDeepplhlhi,i,kkeeseseppaakakatatannppaakakra,r,ppeelalajajarr

PENGENALAN

Malaysia sama seperti negara-negara lain telah mengorak langkah untuk bergerak seiring dengan
kemajuan teknologi dan pemikiran komputasional. Terdapat pelbagai program yang berasaskan Sains,
Teknologi, Kejuruteraan dan Matematik (STEM) telah direalisasikan. Usaha ini dikenali sebagai gerakan
STEM atau Maker Movement. Negara-negara Barat mempunyai gerakan STEM seperti hackerspaces,
techshops, fablabs, classrooms makerspaces, libraries makerspaces dan juga program robotik (González
González & Arias, 2018). Tidak ketinggalan juga negara-negara Asia seperti China yang berjaya
mengurangkan kos belanjawan terhadap peralatan-peralatan makmal komputer, namun masih menyokong
pergerakan STEM dengan program seperti Scratch Tools yang mempunyai open-source seperti perisian
Arduino. Perisian seperti ini mampu menggalakkan minat dan kemahiran inovasi serta kreativiti pelajar
dengan lebih berkesan (Li, 2016).

Kementerian Pendidikan Malaysia disokong kuat oleh Malaysia Digital Economy Corporation (MDEC)
juga melaksanakan Digital Maker Movement melalui aktiviti seperti Pertandingan Young Innovate, Lego
Robotics, Young Inventors Challenge, International Computing Olympiad, INTEL ISEF dan Liga Remaja
Kreatif (Malaysia Digital Economy Corporation MDEC, 2017). Usaha murni yang dijalankan ini memberi
aspirasi kepada sistem pendidikan Malaysia yang berhasrat menghasilkan pelajar dengan kemahiran dan

196

188

JURNAL STEM IPG KSM
2021

minda yang sesuai, bersama dengan peluang yang mencukupi untuk pendedahan dan pengalaman dalam
bidang STEM. Para pelajar ini akan menjadi agen penggerak perubahan masa depan. Walau
bagaimanapun, seperti kebanyakan program pendidikan yang berhasrat untuk menarik minat pelajar,
sejauh mana ia berkesan atau tidak, tidak begitu jelas dalam gerakan STEM ini yang bersifat lebih kepada
“di luar bilik darjah”.

Kaedah pembelajaran STEM perlu dikendalikan secara menarik bagi memastikan lebih ramai pelajar
meminati serta memilih bidang itu sebagai aliran ke universiti. Pengerusi National STEM Movement,
Prof Datuk Dr Noraini Idris, berkata pendekatan itu penting bagi meningkatkan jumlah pelajar yang
mengikuti STEM memandangkan berdasarkan statistik, hanya 19 peratus daripada kira-kira 447,000 calon
yang menduduki Pentaksiran Tingkatan Tiga (PT3) memasuki aliran sains apabila menjejakkan kaki ke
Tingkatan Empat. Disebabkan keadaan itu, katanya, banyak kuota pengajian membabitkan STEM di
universiti tidak dapat dipenuhi kerana kekurangan calon dari aliran terbabit, sekali gus tidak mampu
menghasilkan lebih ramai tenaga pakar bidang.

PERNYATAAN MASALAH

Dalam matlamat untuk mencapai status negara maju, Kementerian Pendidikan menetapkan sasaran
untuk mencapai nisbah 60:40 pelajar sains berbanding sastera atau sains sosial pada peringkat sekolah dan
institusi pengajian tinggi. Terbaharu, sasaran itu bukan sahaja jauh daripada mencapai matlamatnya,
malah jumlah pelajar yang mengambil mata pelajaran sains, teknologi, kejuruteraan dan matematik
(STEM) semakin berkurangan dari tahun ke tahun. Jumlah pelajar dalam aliran STEM yang sangat sedikit
ini memberi implikasi kepada universiti dan politeknik atau institusi latihan kemahiran yang bertujuan
menghasilkan sumber manusia mahir dan separa mahir seperti jurutera, juruteknik, arkitek, saintis atau
penyelidik.

Latihan pelajar STEM sangat berkait rapat dengan pekerjaan yang baru muncul dan industri digital yang
berkembang pesat pada abad ini. Namun, penawaran bakat dalam bidang itu yang terlalu sedikit
mengecewakan pembuat dasar. Akibatnya, penawaran sumber manusia melebihi permintaan dalam
bidang sastera dan sains sosial akan menyumbang kepada kadar pengangguran yang tinggi. Kementerian
Pendidikan mengesahkan trend penurunan jumlah pelajar yang mengambil subjek STEM, iaitu 49 peratus
pada 2012 kepada 44 peratus tahun lalu. Ini menunjukkan 68 sekolah sains di seluruh negara belum
mencukupi untuk menyediakan jumlah pelajar STEM bagi mencapai sasaran 60 peratus, berbanding
pelajar aliran sastera dan sains sosial.

Selain itu, pencapaian akademik pelajar juga dikaitkan dengan persekitaran pembelajaran. Dalam bidang
STEM, terutamanya di Malaysia, perkaitan antara persekitaran pembelajaran STEM dan pencapaian
pelajar dalam bidang STEM kurang diberi perhatian. Kajian bidang STEM banyak di jalankan tentang
pencapaian pelajar dan minat dalam kerjaya STEM. Pelajar yang mempunyai prestasi akademik yang baik
diramalkan lebih minat dan mempunyai ketekunan dalam STEM terutamanya untuk pelajar yang minoriti
dalam STEM seperti pelajar perempuan dan mempunyai status sosioekonomi yang rendah (Macphee,
Farro, & Canetto, 2013). Justeru itu, kajian ini bertujuan mengkaji faktor-faktor pelajar tidak berminat
mengikuti bidang STEM.

197

189

JURNAL STEM IPG KSM
2021

TINJAUAN LITERATUR

Sehingga kini, pendidikan STEM masih menghadapi masalah yang sama apabila dilihat melalui
perspektif pendidikan STEM dalam sekolah atau bilik darjah. Kesukaran untuk menarik minat dan
penglibatan pelajar dalam bidang STEM bermula daripada kaedah penyampaian yang kurang efektif
(Ejiwale, 2013) dan hal ini mempengaruhi pilihan kerjaya pelajar di masa depan. Dalam pendidikan
STEM, pendekatan 'satu saiz sesuai, maka semua saiz sesuai' untuk pengajaran dan pembelajaran tidak
akan berguna dan tidak memberi kesan. Jika cara pelaksanaan pendekatan STEM di dalam bilik darjah
sudah tidak menarik minat pelajar, maka, kehilangan minat pelajar untuk meneruskan kerjaya dalam
bidang STEM akan berlaku (Popa & Ciascai, 2017). Zaki, Barada dan Al-hammadi (2012) juga
menjelaskan perkara yang sama iaitu, salah satu sebab yang sering disuarakan untuk memberi inspirasi
kepada pelajar meminati subjek STEM adalah pengajaran yang baik. Hal ini melibatkan guru yang
berdaya saing dalam bidang pendidikan STEM. Persekitaran pembelajaran atau hubungan antara pelajar
dan guru, menentukan kualiti pendekatan STEM sama ada kepada pelajar yang minat STEM dan kurang
minat terhadap STEM (Faber, Unfried, Corn, & Townsend, 2013).

Teori Konstruktivisme Sosial

Teori pembelajaran konstruktivisme sosial tercetus daripada kajian Vygotsky (1978) yang mengkaji
pengetahuan dan pemahaman dunia yang dikembangkan bersama oleh individu. Hal ini bermakna, teori
ini menjelaskan bahawa pemahaman dan makna pengetahuan yang dibangunkan adalah dengan bersama
dengan individu lain. Vygotsky (1978) juga menekankan bahawa kanak-kanak dan orang dewasa adalah
agen aktif dalam proses pembangunan kanak- kanak. Apabila perkara ini diaplikasikan dalam
pembelajaran, ia bermakna bahawa kedua-dua guru dan pelajar dilihat sebagai agen aktif dalam
pembelajaran pelajar. Oleh itu, interaksi guru dan pelajar amat penting dalam teori sosial kontruktivisme
ini. Selain itu, “pembelajaran juga tidak timbul melalui interaksi, tetapi dalam interaksi” (Vygotsky,
1978). Pelajar perlu melakukan tugas baru dengan bantuan dahulu dan kemudiannya mengintegrasikan
tugas ini supaya mereka boleh melakukannya dengan sendirinya. Dengan cara ini, interaksi sosial penting
dalam pembelajaran konstruktivis yang mengetengahkan aplikasi dan analisis pengetahuan.

Minat Dalam Kerjaya STEM

Bagi minat dalam kerjaya STEM yang merujuk kepada tingkah laku pelajar, terdapat banyak faktor yang
mempengaruhi aspirasi kerjaya sains berdasarkan kajian-kajian lepas seperti jantina, lokasi sekolah, dan
pencapaian (Tay et al., 2018). Kesemua faktor ini adalah ciri-ciri yang mempengaruhi minat dalam
kerjaya dari aspek individual dan struktural (Wang & Staver, 2001). Bagi persekitaran pembelajaran,
ianya termasuk dalam aspek faktor ramalan (Mau & Li, 2018) yang boleh mempengaruhi minat dalam
kerjaya STEM. Model teori yang digunakan adalah berdasarkan social cognitive career theory (SCCT)
yang menjelaskan tentang aspirasi kerjaya dalam sains. Teori ini menjelaskan bahawa pemilihan kerjaya
bergantung dengan minat dan matlamat individu. Teori SCCT ini berdasarkan perkembangan Teori
Bandura dalam perkaitan antara peranan individu, persekitaran dan tingkah laku (Lent et al., 1994). Oleh
itu, terdapat pelbagai faktor yang mempengaruhi minat dalam kerjaya STEM dan salah satu faktor
penting itu ialah persekitaran pembelajaran.

198
190

Input Individu JURNAL STEM IPG KSM
- Jantina 2021
- Bangsa
- Etnik Pengaruh konstektual
yang terdekat dengan
Pengalaman pilihan individu yang
Pembelajaran mempengaruhi pilhan

individu)

Keberkesanan Diri Matlamat Tindakan
(Persepsi individu tt
terhadap kebolehan diri

sendiri)

Minat

Latar belakang/Konteks Jangkaan Hasil
-Status sosioekonomi (Hasil tindakan)
- Kemampua

kontekstual
- Bahasa
- Lokasi

Rajah 1: Model Social Cognitive Theory of Career Development (SCCT)
Sumber: (Lent, Brown & Hackett, 1994)

METODOLOGI

Kajian ini menggunakan dua fasa pembentukan elemen soal selidik kajian iaitu melalui sorotan literatur
dan temu bual tidak berstruktur. Bagi fasa pertama pengkaji telah membuat analisis literatur dalam
mengenal pasti faktor-faktor yang mempengaruhi keputusan pelajar untuk tidak memilih jurusan STEM.
Fasa kedua pengkaji menjalankan temu bual pakar dalam mengenal pasti faktor-faktor yang mendorong
keputusan pelajar untuk tidak memilih jurusan STEM. Setelah kesemua faktor diperoleh, pengkaji
membentuk satu soal selidik pakar berskala 7 poin dan seterusnya diagihkan kepada 13 orang pakar iaitu
guru-guru kaunselor di sekolah menengah. Kemudian, data yang diperolehi dianalisis menggunakan
teknik Fuzzy Delphi (FDM).

Responden kajian dan pensampelan kajian

Kajian ini menggunakan pensampelan bertujuan (purposive sampling). Kaedah ini adalah paling sesuai
memandangkan pengkaji ingin mendapatkan pandangan dan konsensus pakar terhadap sesuatu perkara.
Menurut Hasson, Keeney & McKenna (2000) kaedah yang paling sesuai dalam FDM adalah pensampelan
bertujuan. Sementara itu, seramai 13 orang pakar terlibat dalam kajian ini. Pemilihan pakar ini dibuat
berdasarkan pengalaman dan kepakaran mereka dalam bidang kaunseling. Pakar yang terlibat adalah
guru-guru kaunselor yang berkhidmat selama lebih 10 tahun sebagai kaunselor di sekolah menengah.
Sementara itu, seramai 3 orang pakar terlibat dalam temu bual tidak berstruktur (open ended question.
Soalan berbentuk terbuka (open-ended) dibina membolehkan pengkaji mencungkil pelbagai maklumat
daripada sampel yang berkemungkinan tidak dapat diperoleh melalui soal selidik (Creswell, 2003). Selain
itu, penggunaan open-ended question memudahkan pengkaji untuk memperoleh dan menganalisis
maklumat yang diperoleh (Richie & Klein, 2007). Menurut Merriam (2009) penggunaan soalan terbuka
dan tertutup adalah lebih fleksibel, lebih bersifat eksplorasi dan ia sesuai jika pengkaji tidak mengetahui
isu atau fenomena yang sebenar dan ingin diteroka. Dalam kajian ini jumlah pemilihan pakar yang

199

191

JURNAL STEM IPG KSM
JURNAL STEM IPG K220S0J22UM11RNAL STEM I
digunakan oleh pengkaji berdasarkan saranan Clayton (1997) yang menyatakan jika pakar yang terlibat
bdiegrusinfaatkahnomoloeghenpoeunsgkmajaikbaedjruidgmauslnaaarhkkapannaksoaalrreahynaapnnegnCgdlkiapayejtirolbunekr(ad1na9sm9a7re)kmayanadnsagairmsaeneraannmyaCatialak5ya-t1no0nj.ik(A1ad9pl9ea7rk)a&yrZayniagnligmo te(en1ry9lia9bt6aa)tkan jika pakar ya
bbielrasnifgaatnhpoamkoagreynaonugssmesaukaai bjdueamrlsalimafahtkphaaeokdmaaorhgyDeanenolgpuhsdiimpaedaraklluaakhjaundmimlaanehmtapraaadka1ai0rsyheairnamggadaiip15e5-r1lo0ur.kaaAnngdlmjeikream&taZedridagialipsoaetr(a1tma9h9aa6ip)5-10. Adler &Zi
kbeilsaenrgaagnampaakna(rhyoamnoggseensouuasi)bd. iaMllaanemgnauknruapet daCkaahvrDaylelailnp&ghisOeasrdutaoallaiahdnaodlia(1ma9n8tka4ar)eadm1a0henhDyianetlgapgkhaain1a5dbaaolharaahwndgaijsaiaknmataptreaerld1ba0paghatintFgaDghaaMp15 orang jika terd
akdeaselarhagdaimaannta(rhao8mhoignegngoaus1)2k. eMjsikeearnasugaramumtpaCenla(vbhaeolrlmsiifo&agteOhnrotmuosloa)g.neoMn(oe1un9su8rd4ua)tnmCaaedvnaayllaalhita&mkaeOnnrcbtuoakhlauanwpoiab(1sea9gm8it4pu)ejlmubgeaangydiaeFtnaDgkaMann bahawa sampel
padenaldaahpadti Panhtialirpa 8(2h0i0n0g)gma 1en2aydjaiktlaakhsaadnmi sapanemtlapbreaelr8spihafakintagrhgodami 1oa2gnetjanikroaus7sadmhainpnegalgdabael1ars2hi.fmaOtelhneohcmuykoaugnpeginbodeuegsmitdiukainjaunagdapaedlanehgnkgmaajenincukupi begitu ju
mpeenndgagpuant aPkhainlisper(a2m00a0i )13moernpayenangtdapakapakanat rsPadhmailpaipeml(kp2aa0jk0iaa0rn) dimniie.annytaatraak7anhisnagmgpael12p.akOalrehdiyaanntgardae7mihkiinagngape1n2g.kOajlieh yang demikia
menggunakan seramai 13 ormanegngpgauknaarkdaanlasmerkamajiaain1i3noi.rang pakar dalam kajian ini.
Instrumen kajian
Instrumen kajian
Instrumen kajian
Instrumen kajian bagi Fuzzy Delphi dibentuk oleh pengkaji berdasarkan sorotan kajian. Berdasarkan
SInksutrlmumowenskki,ajHiaanrtbmaagni sF&&ourKKozzSIrrtnaaayknhhsutDnnrlmulei((mtl22oep0er0whan00ist77ukdk))rii,abppjHiekeeanammantjruibbtabkmeenannagottnruuiliekknFh&aatiunnKspzzereedaynllaheegnDmmkaee(pjlnn2ipe--0hneeb0iglleee7ardmm)dliaabeepmsenneanamrntsskuoob.akaaenMllnotsssauloeenkrllhaiioddkntpiiaakkenleanlooegkllmkaeejahheijaninpp-ueb.eerluenneBrtggmdekkaRreaadsnjjiaaiidrshskbbaowarooaknllaleeanhhnss,oerliodtiakn
dSikbuelnmtuokwsbkei,rdHasaarrtkmaann kajian. B
oleh peng
Sdiabeednathu,kZbaehradraasha,rNkaunrusloRroadtbaiinbheanlhittue&kratAbuehr,rmdkasadajirAaknarinfriinnsot(ir2so0t1dan4an) ldiptaeelranamgtuarlma, mekmaanjbi.aenMturakinnatsikosaalldaaannmbeapngeuinrgtueatklanRmikidanhF.wuzaMznya, nakala menurut
DSaeelpdhahi ,bZeradhaasraarhk,aNn usrourloRtaanSbaikheaadjhaiahn&,, ZtAaehmhamuraahbd,uAaNlruipfriuankl a(Rr2a0db1ai4hn)ahjduag&laamAmhmemleaamludbi Aetnertkiufnikniks(o2fao0lc1au4ns) bgdaragoliaumtpe.kmnSiekmlaFibneunziztuyk soalan bagi te
mDeelnpuhriutbeOrkdaosliardkaann PsaowroltoawnDsekkliapj(hia2in0,b0e4tre)d,mapuseamrbkubaaenlntspuoakrkaoantranidteakmnajijdauangn,a temelmeemluaelnbuuikatalenkpdnauikknagrfaondcausnsesjguuragotauupmk.aeSjliaellnuaiipneterikltuunik focus group.
dmibenuuatrumt Oelkaloulii dtiannjaPuaanwlloiwtemsrkaetinuu(rr2u0yt0a4On)gk, opbleiemrdkabaneitnaPtnuakwdalenonwgitaseknmi s(dk2ao0np04ek)l,eamjpiaeenmn.bkOeanlnetduhuknayngaaningtesmdeesdumaaintkuieaklnea,mjipaeennnpgkekaranljudiungan sesuatu k
mdiebnugatgumnaeklaalnui sotirnojtaaunanlitleitredartiaubtruuardt aymnanetlgeamlubuiertkbiaunijatalaunapnadkelanirtgeardanatluasrmkoypamnekgmajbpiaeenrrk.oalOeithalenhfadkyetaonngrgaynadnesmgkoimpkieakmna,pjiepanegn. agOrkualhejiih yang demikian
kmeepnugtugsuannakpaenlajsaorroutnatnuklittiedramakteumnr gedgmauninliahtkeabmniduasnobgruoaStlaTnpEaMlkita.errSaedtutaerllaamdhaenmletememmepnuedrboaunleahflakpfataokkrtaoyrradnyagalnatemglamhmedemimkpepenenargloalperauhshtiifaktor yang mem
mkeeplualtuuisalniteprealtaujrardaunnttuekmtuidbakukeapmlupetuamksialnrih, psbeailtdauajasnregtuSsnoTtuaEklaMnti.dpSaakektaemrlaedhmibeilelienhmtubekinddadenangngSafaTnkEmtMoern.ygSagenutgenlataekhlaaenhlesdmkikaelenanad7lapnpoafisantki. tor yang telah di
pFyPPmFypaaaaeeuueknnkmmzzlgagazaziiyryrllludidimmsshhiiieeppaaleeppnnieennteerrejjrroossaarttkkllaiiwweeaatyyhhullaaaaaarbbnn((dRR77ggssaooiippddnddaaooiihhlltttiiuuuuennssnnaameennjjddlluuuii,,iiddkkppSSbiikkiiPmFpykkullaaaaaaii,,eueeaehhnnnkmzddppllagazddeeaaaapiyrllnnaahhdduadillmggs,,aahkiaaiellkkpaaZZmmlaaepnaaierhhnaate,jjrehhJJijirossarkkataaklaattiwddeeerreattyaarrhuuuulllaaaaahhaaaarbnnhhsn(,,lldRe7aags11NNmmtaoisspdnduubbsaeeeeoiohrraalllmmttuuieeauuggensllttlaanamiierraaakknjaassdlkknuuiiikk,bbikkdnnkpaaiipSbaiahhkillkattnnulaaaaaaiiik,eannhhnllanndpliiggrnniideaaddggpllggnahdaadaaiiauuliig,ainnkabbbiilkassZmssaiieAAakkrlltthanaaii,jaahhkkhJitnnsllukammaaggat77dkeretaaaaar11uulppnnadaddhaoonheshh,lssiiAAeaniinnkk1Nmnntgrraasggbbubiiaslleeffggoeeaanralmiiurreaaanngiissmltlaikkraaee7722kasuukenmm00ikbttnbbkn::11aaaipgaaah4l4kkatggngaai))iikiiunhnn..lannigmmBBrnijjdagliigeeadaakattiuuunniggiabbiggiinssddieAggkltmmnaasaiaaahkknntnnneelumaagmmtt7kttliiaeeaakk1uupnppddaaddo7aaehnnsaaittAninkphhnnngddraokkgbiiaalillfaageannttaainnaaranii.ismke72uem0tnb:1aga4kgg)iiun. nmBjaieaktungagindgmasaknne
JJaduaall11: Aras persetujuan dan skala fuzzy 7 poin
AJardausapl 1er:sAetruajsupaenrsdetaunjusaknadlaanJfausdkzuazalyal71fup:zoAzyirna7sppoeirnsetujuan dan skala fuzzy 7 poin
Pemboleh ubah linguistik Skala Fuzzy
SPeanmgbaot-lesahnugbaathtidliankgusiesttuikju Pemboleh ubah liS(n0kg.a0ul,ias0tF.i0ku,z0z.y1)
Skala Fuzzy

SSaannggaatt-tsiadnagkastettiudjauk setuju Sangat-sangat tid((a00k..00s,,e00t.u1.0j,u0, 0.3.)1) (0.0, 0.0, 0.1)

TSaidnagkatsetitduajku setuju Sangat tidak setuj((u00..01,,00..31,,00..53)) (0.0,0.1,0.3)

TTiiddaakk pseatsutjiu Tidak setuju ((00..31,,00..53,,00..75)) (0.1,0.3,0.5)

STeidtuajkupasti Tidak pasti ((00..53,,00..75,,00..97)) (0.3,0.5,0.7)

SSaetnugjaut setuju Setuju ((00..75,,00..97,,10..09)) (0.5,0.7,0.9)

SSaannggaatt-sseatnugjuat setuju Sangat setuju ((00..79,,01..90,,11..00)) (0.7,0.9,1.0)

SSuanmgbaet-rs:a(nRgiadthsueatnujeut al, 2014; SCahnagnagt,-sHansuga&t sCeth(u0ajn.u9g,,12.001,11.)0) (0.9,1.0,1.0)

Sumber: (Ridhuan et al, 2014; SCuhmanbge,r:H(sRuid&huCahnaentga,2l,021011)4; Chang, Hsu & Chang,2011)

Proses pengumpulan dan analisis data
Proses pengumpulan dan aPnraolsiesisspdeantgaumpulan dan analisis data

Langkah pelaksanaan FDM
Langkah pelaksanaan FDMLangkah pelaksanaan FDM

1. Pemilihan pakar: Dalam kajian ini seramai 13 orang pakar telah digunakan. Pakar-pakar yang
m1.erPuepmakilainhagnurpua-gkuarru: kDaaulna1sm.eloPkreamjbieailrnipheiannngi asplaeamrkaamanra:idDi1je3amlaopmruatnkguanjiptauankkaimrnietneseleanrhatumkdaiginu1nk3aekpoaernna.tninPggaakpnaarkb-aparagkiteaklrarhiyteadrniigagunakan. Pakar-p
pmeenriulapiaaknatnerghuardua-pgupreumkbaoulenhmseuelbrouarphbayekarapnnegngagukaraluan-mgduaiurnukudkrijadeumennspgeualtonrumnbeteunrkgpegmnugneanlkeaanmntuapkneamndibjkeoemlpephenuuttibnuagnhatlnuiknbgamugiesintikekrn.ittuekriaan kepentingan b
penilaian terhadap pembolehpeunbialahiaynantegrhaakdaanpdpiuekmubrodleenhguabnamh eynagngguankaaknandipuekmurbdoelenhgaunbamhelninggguuinsatikka.n pemboleh ubah ling

200
200 200

192

JURNAL STEM IPG KJUSMRNAL STEM IP
2021

2.Langkah 2: penentua2n.Lapnegmkbaohleh2: upbeanhenltiunagnuisptiecmb(doeletehrmuinbianhg lliinngguuiissttiicc (sdceatleer)m. inPirnogsesliningiuistic scale). P

melibatkan proses penukamraenlibsaetmkauna ppreomsebsolpeehnuukbaarhanlinsegmuiusatikpekme bdoalleahmubpaehnolminbgouriasntiksekgei dtiaglaamfuzpzeynomboran segi ti

(triangular fuzzy numbers(t)r.iaLnagnuglkaarhfuinzziyjunguammbeerlsib).atLkangpkeanhuiknairajnugpaemebloibleahtkuabnaphelniunkgauriastnikpedmenbgoalneh ubah linguisti

penambahan nombor fuzzpyen(Hamsibeahh, aLnundoamnbTozrefnugz,zy20(0H4s)i.eTh,riLanugdualanrTFzueznzgy, N20u0m4b)e. rTrmiaenwgauklialri nFiulazizymN1,umber mewakili

m2 dan m3 dan ia ditulis mse2pedratininmi3(mda1n, mia2d, imtu3li)s. sNeiplaeirtmi i1nim(mew1a, kmil2i ,nmila3i).mNiniliami umm1, mnielawiamki2limnielwaiamkiilni imum, nilai m2

nilai munasabah manakalnailaniilamiumna3sambaehwamkailniankiallaai nmilaakisimm3umm.ewMaaknialikanlialaTi rmiaankgsuimlaurmF.uMzzyanNakuamlabeTrriangular Fuzzy

digunakan untuk menghadsiiglkuannakasknaluantFuukzzmyenbgahgai sitlukjaunanskmaelanteFrujezmzyahbkaagni ptuejmuabnolemhenutbearhjemlianhgkuaisntikpemboleh ubah

kepada nombor fuzzy. Bilkaenpgaadnatanhoampbboargfiuszkzayl.aBFiulaznzgyaandtaalhaahpdbaalagmi sbkiallaangFaunzzgyanajdial.laIha daplaamt dbijielalansgkaannganjil. Ia dapat d

dalam Rajah 2. dalam Rajah 2.

Rajah 2 : Triangular fuzzyRajah 2 : Triangular fuzzy

Rajah 2 triangular fuzzy Rnuajmahbe2r (trMia1ng=ulnairlafiuzmziyninmuummb;erM(2M=1n=ilaniilsaeidmerihnainmau; mM;3M= 2n=ilaniilmaiaskesdimeruhman.)a; M3= nilai ma
Dalam kajian ini, proses pDeanlgaummkpaujliaann dinatia, pdraonseasnpaleinsigsumepnuglagnundaaktandatenkannikalFisuiszzmy eDneglgpuhniadkialanktseaknnaikkaFn uzzy Delphi dila
setelah pakar diberikan sosaelteslaehlidpikakdaarndisbeetiraikpaninstoraulmseenliddiikwdakainlisoetlieahpsiknasltarulmikeenrt dsiewrtaakirluiaonlgeahnsuknaltauklikert serta ruang
komen serta cadangan pakkoamr.enDasteartaskcaaladalnikgearnt pyaknagr.dDipaetraoleskhalaakalnikedritanyaalnisgisddipeenrgoalenhmaeknagngudinaankaalnisis dengan meng
program Microsoft Excelp. rSoegmrauma MdaitcarodsiotuftkaErxkcaenl. kSeemdaulamdabtaendtuitkukTarkiaanngukleardaFlaumzzybeNnutmukbeTr.riSankgalualar Fuzzy Numb
Fuzzytujuh poin digunakanFudzazlyatmujukahjipaoninindi.igSuknaalkaaynandgaldamiguknaajikaannisnei.pSerktai ldaaylaamngjaddiguuanl a2kbaenriskeupte:rti dalam jadual 2 berikut

JSJaakddauulaaallF22u: zSzkyal7a pFouiznzy 7 poinJadual 2 : Skala Fuzzy 7 poin

Aras persetujuan pakar Aras persSektauljauaFnuzpzaykar Skala Fuzzy
Sangat-sangat tidak setuju Sangat-sa(0n.g0a.t0t.i0d,a0k.1se) tuju (0.0. 0.0, 0.1)
Sangat tidak setuju Sangat ti(d0a.k0,s0e.t1u,ju0.3) (0.0, 0.1, 0.3)
Tidak setuju Tidak set(u0j.u0,0.3, 0.5) (0.0,0.3, 0.5)
Tidak pasti Tidak pa(s0ti.3, 0.5, 0.7) (0.3, 0.5, 0.7)
Setuju Setuju (0.5, 0.7, 0.9) (0.5, 0.7, 0.9)
Sangat setuju Sangat se(0tu.7ju, 0.9, 1.0) (0.7, 0.9, 1.0)
Sangat-sangat setuju Sangat-sa(0n.g9a,t1s.e0t,u1ju.0) (0.9, 1.0, 1.0)

Langkah 3: Setelah peLnagnkgakjiahme3m: peSreotleelhah repsepnognkadjiarimpaedmapeproalkeahr ryeasnpgondidpailrihp,adpaenpgakkaajri ypaenrlgu dipilih, pengk

menukarkan semua skalamleikneurktakrkeapnadsaemskuaalaskFaulzazyli.kePrrtoskeespaidnai jsukgaaladFikueznzayl.i Pserboasegsaiinmi ejnuggeanadlikpeansatlii sebagai menge

everage responses setiap neovmerbaogrefruezszpyon(Bseesnsiteetzia, pMnaormtinbo&r fRuozmzyan(B, 2en0i0t7ez)., PMroasrteisni&ni Rbeormlaaknu, b2e0r0d7a)s.aPrkroasnes ini berlaku ber

formula: formula:

201 201

193

JURNAL STEM IPG KSM
2021

Langkah 4: Proses mengenal pasti nilai Treshold “d”. Nilai threshold amat penting dalam proses
mengenal pasti tingkat kesepakatan di antara pakar (Thomaidis, Nikitakos & Dounias, 2006). Jarak bagi
setiap nombor fuzzy m = (m1, m2, m3) dan n=(m1, m2, m3) dikira dengan menggunakan rumus:

Nilai threshold amat penting dalam penentuan kesepakatan antara pakar. Menurut Cheng & Lin (2002),
jika nilai threshold kurang atau menyamai 0.2, maka ianya dikira kesepakatan pakar telah dicapai.
Sementara keseluruhan kesepakatan (group consensus) haruslah melebihi 75% kesepakatan untuk setiap
item, jika tidak pusingan kedua perlu dilaksanakan.

Langkah 5: Mengenal pasti tahap alpha agregat penilaian fuzzy. Setelah kesepakatan pakar diperoleh
dengan menambah nombor fuzzy bagi setiap item (Ridhuan, 2013). Pengiraan dan penentuan nilai fuzzy
adalah dengan menggunakan rumus: Amax = ( 1) ⁄4 (m1+2m2 + m3).

Langkah 6: Langkah seterusnya adalah fasa difuzzication process. Proses ini menggunakan rumus
Amax =( 1)⁄4 (a1+2am + a3). Sekiranya pengkaji menggunakan Average Fuzzy Numbers atau average
response, nombor skor yang terhasil adalah nombor yang berada pada julat 0 hingga 1 (Ridhuan et
al.2014).Dalam proses ini, terdapat tiga rumus iaitu :
i. A = 1/3 * (m1 + m2 + m3) , atau ;
ii. A = 1/4* (m1 + 2m2 + m3) , atau ;
iii. A = 1/6 * (m1 + 4m2 + m3).
Nilai α-cut = nilai median bagi ‘0’ dan ‘1’, dimana α-cut = (0+1)/2 = 0.5. Sekiranya nilai A terhasil
kurang dari nilai α-cut = 0.5, item akan ditolak kerana ia tidak menunjukkan kesepakatan pakar. Menurut
Bojdanova (2006) nilai alpha cut hendaklah melebihi 0.5. Ianya disokong oleh Tang & Wu (2010) yang
menyatakan nilai α-cut hendaklah melebihi 0.5.

Langkah 7: proses penentuan kedudukan (ranking). Proses penentuan kedudukan adalah dengan cara
memilih elemen berdasarkan nilai defuzzication berdasarkan kesepakatan pakar yang mana elemen yang
mempunyai nilai tertinggi ditentukan kedudukan yang paling utama (Fortemps & Roubens, 1996).

DAPATAN KAJIAN
Berdasarkan kepada analisis literatur dan respon pakar disenaraikan faktor-faktor yang mempengaruhi
keputusan pelajar untuk tidak memilih bidang STEM:
JFJaaaddkuutaaollr3-3:faFkatkotrorm-feakmtopremngeamrpuehnigkaeruphuitkuespauntupsealnapjaerlatjiadr2at0ikd2amkemmeimlihilibhibdiadnagngSSTTEEMM

194

JURNAL STTEJEUMMRINPAGLKSSTMMEM IPG KSM

22002211 2021

Faktor - faktor Faktor - faktor

F1 Subjek STEFM1 suSkuabrjdekanSmTEemMbseubkaanrkdanan. membebankan.
F2 Subjek STEFM2 tidSaukbjmekenSaTriEkMdatnidmakemmbeonsaarnikkadna.n membosankan.
F3 Tidak bermFin3at dTeindgaaknbpeirlmihiannatmdaetnagpaenlapjialirhaanndmalatma paelilraajnarsaanindsa.lam aliran sains.
F4 Ibu bapa tiFd4ak nIbaumpbaakpaaktiadnakpontaemnspiabkidaaknagn SpTotEeMnsisbebidaagnagi kSeTrEjaMya sebagai kerjaya

masa depan anakm. asa depan anak.
F5 Ibu bapa tidFa5k yaIbkuinbdaepnagtaidnakkeymaakminpdueangaannak.emampuan anak.
F6 Peluang peFng6ajiaPnelduiapnegripnegnkgaatjtiearntidairipleerbinihgkaetctiel.rtiari lebih kecil.
F7 Kurang penFd7edaKhaunradnagnppeenndgeedtahuanandtaenntpaennggektearhjauyaangterandtaunagn kSeTrjEaMya. graduan STEM.

Konsensus pakKaorntseernhsaudsappafkaakrtoterr-fhaakdtaopr yfaakntgorm-feamkptoernyganrughmi kemeppuetunsgaanrpuehliajkaerptuidtuaskanmpemelailjiahrbtidankgmemilih bidang

STEM. STEM.

JJNaadidluauaialtl4h4:rNesihlaoiltdhJra(eddsu)h,aolpl4de:r(Nadt)iu,lapsiaetrnhartkueoshannoslekdno(sndus)se, nppseaurksatapuras,kadnaerk,fuodznezsfuiecznazsitucisaotpnioadknaadrn,andraerfnaunkzkiznicngagtion dan ranking

PAKAR PAKAR ITEM ITEM
43 54
1 21 32 0.105.1120 65 76 7
0.007.1084 0.102.0071 0.206.6235 0.102.4151 0.102.4124 0.124
1 10.004 0.008.4004 0.108.7200 0.203.5187 0.105.1120 0.102.4266 0.10.7124 0.107
0.106.0147 0.102.0160 0.109.5226 0.10.7151 0.204.0107 0.240
2 20.111 0.20.0111 0.007.1147 0.202.6071 0.008.0111 0.10.7195 0.10.7107 0.107
0.007.1084 0.101.1071 0.008.0284 0.202.2080 0.10.7222 0.107
3 30.120 0.104.7120 0.004.4031 0.208.4044 0.008.0111 0.202.2080 0.202.2222 0.222
0.106.0031 0.101.1160 0.003.6120 0.00.9080 0.00.9009 0.009
4 40.004 0.104.7004 0.106.0147 0.102.0160 0.008.0120 0.00.9036 0.204.0009 0.240
0.106.0147 0.102.0160 0.008.0120 0.204.0080 0.10.7240 0.107
5 50.004 0.008.4004 0.007.1031 0.102.0071 0.003.6004 0.102.4080 0.00.9124 0.009
0.007.1258 0.00.4071 0.003.6004 0.00.9036 0.00.9009 0.009
6 60.004 0.003.1004 0.007.1031 0.00.4071 0.008.0111 0.102.4036 0.102.4124 0.124
0.007.1084 0.101.1071 0.10.4130 0.10.7080 0.10.7107 0.107
7 70.120 0.003.1120 0.10.5109 0.103.0105 0.108 0.101.8104 0.101.6118 0.116
0.108
8 80.004 0.104.7004 1009%2.3% 92.736%.9% 76.92%.3% 76.796%.9% 76.9%
76.91%00%
9 90.235 0.104.7235 0.507.7554 86.8% 0.501.5562 0.501.5515 0.515
86.8%
10 100.004 0.003.1004 24 0.506.2508 53 65 6
0.50.8577
11 110.169 0.205.8169 37
72
12 120.111 0.003.1111

13 130.111 0.008.4111

Nilai d setiap iteNmilai d setia0p.0it7e7m 0.10.9077

Nilai threshold (Ndi)lai threshold (d)

konstruk konstruk

Peratusan Peratusan 92.3% 92.932%.3%

kesepakatan pakkeasrepakatan pakar

bagi setiap itembagi setiap item

Purata kesepakPatuarnata kesepakatan

pakar pakar

Defuzzication Defuzzicatio0n.708 0.505.4708

(Average of fuzz(yAverage of fuzzy

response) (Alphare-cspuot)nse) (Alpha-cut)

Kedudukan (ranKkeidnugd) ukan (r1anking) 4 1

1) Nilai Thresho1ld) N(di)la≤i 0T.h2re(sChhoeldn (&d)L≤in0,.20(0C2h)en & Lin, 2002)
2) Peratus Kesep2a)kPatearnatKusuKmepsuelpaankPaataknarK≥um75p%ula(TnaPnagka&r ≥W7u5, %20(1T0a)ng & Wu, 2010)
3) Semua nilai a3lp)hSae–mCuuatnbialagii asleptihaap–itCeumt bmaegliesbeihtiiaαp=ite0m.5 m(Beolejdbaihnioαva= ,02.500(B6)ojdanova , 2006)

Hasil analisis dHataas,il(raunjaulkisjiasdduaatla,4()r,unjiulkaijtahdrueaslh4o)ld, nyialanigthdrihesithaomldkaynanmgedleihbithaimnkilaani tmhreeleshboihldi n0i.l2ai(t>hr0e.s2h).old 0.2 (> 0.2).
Ini bermaksudInteirdbaeprmatakpseunddatpeartdappaaktapr eynadnagpattidpaakkasreiyriannggattiaduakseskeaitraingdaantatuidaskekmataendcanpatiidkaoknsmenesnucsapai konsensus
terhadap item-tieterhmadtaeprteintetum.-iNteammutenrtdeenmtui.kiNanamnuinlaidepmuriaktiaankensielmaiupauritaetma kfeasketmoru-faakiteomr tifdaakktorm-feamktiolirh tidak memilih
bidang STEM bmidenanugnjSukTkEaMn nmileani uthnrjueskhkoalndn(idl)ai<th0r.e2sihaoitlud 0(d.1)0<8.0J.2ikiaaintuila0i.1p0u8ra.tJaiktharneislhaoi lpdu(rda)tadtihpreersohleohld (d) diperoleh

203 203

195

JURNAL STEM IJIPPUGGRNKK22AS0S02ML2M11STEM IPG KS
JURNAL STEM 20

ktd0kjn2k2ndiikt0jttaiaiui.uuu00ii.ieedddd55slslmmrrr00raaaaeeuu..aaaakkii22ppaaMMnnnn;;ii88aallggggnnkk66CCmmee88iiaadd..nn..dd..hh88eettaauuSSaaaaiim%%mrrrrrreennssiiuuiiiippllggeeppllaattkkaaiicc,,aaiieehh((ddaannddHHTTssrraaaaeeaaiiaassbbttpp00nnuuuuii00kkaa..ddgg,,55..ookk&&aa22kkinj2kkt0d,,nn&&aannati,,eeiu0ui.edmmssttd5ggCClsaassmmeemrr0aaeWWu.eeaannaanhhnki2pammMaannkkSSssaa;i8aiiuulkkggaauunnnaaTTuuk6Cm,,e8aassiiiggiiEEaaad.n.tt22d.haa8e,,uupptaiiu00SMMannai%mtt22aarhhr1ee1remmniisikku00ieellmmipl00gepaalaaatknn11eeatt;;ic,iiairrlleeehdd11(danBBeedHttTddllsaadd))eerabbaaae..eeooaikkaiisrrbhhiitpssff0ssjjSSnullhhuiuu0kdduuaaeea.dgeeii,5zz.ohhaassbbk&mma2mmzzk((uu,nnn&uuan>>ii,ddeeennmoosccteettgCaiinnsmeaannvv77Wggmmenattddnhttttaaee55uumakiiaaSaasa,,elleooiu%%ggkarrupaapnaTnnu22nn,aauuahhsiaagi))ggEa00t2rrattAA,iiupkiik00ibb0Mnnmmnkkt2allhaa66eee1iikkmippuuk0nneeel))rrm0eepphhtta))mmannn1e..tss;ieeaakkrleccd1nnDDeeBaarre--tdeelaappad)iiaaeCCkkbaaalluu.eppokaaittraahssippsuuuufttsaajSkklhiiuuuaaduaaaessttiiaaeimmaaddztthasaabm((ttmaazllkk(unnnaaaauppaamm>inndeeenonncevvtahahkkinssanveeeeaa7nngaameeteedmmrtrnntaepp5uppissaaaa(c(c,aaleoaa%geeaarrreeapuugglln2nkkallaaukknniihatteeuu)g0ssaannraauutAihhiirrik0rrbttoonkkmsshhuuk--eaaela6eiiffikppiiphhunnnniinnne)rnneffaaphaatssdd)mggn.uusiikkyynneappkaa))czznDeaaarmmaa-aakkezzapissakkCkrrrrakklyyullpeeataaeeaeeaaspaauutappkttnnrirssuhyyhaarrstieeeeeeauukkmadaatarrssmm(pptayynnlknneenattapppamaaniiaassjjeggneevooauhukkeennksyylleeannnkakaappeeeggeaamrnbbpssttkkbbpaasnna(caaaeeaaakkeaaaiibbreugggnnlhiih))klannkaaniaakkteuiisammddttnaiippu..hiaariikkr00toiiksttaahunn-eeaettee..ifIIkkuupih55lnlnin((mmtteenppfaannaCCeeasdgubbddrrikaayjjmmnpa)hhzuuffaaiikkamabbakaazhheekks--nnkraarkykkeeliiiinneaekkerrattarrttsspggeeααtnrsaayhooaareettmmeeennu--eekddarrkkccr&&smprry--nneaatiipdduuhhffairrasjgeaaoaatyytuaaaakppenyLLlkkllnnnddaaka==paaegaaattbiinnyysaatddkbaoommnnnaea>>ppggaakaaaibrr,,gnih)naakimdtip.aik0itanete.Iku5l(mtepanCebdrajmhufaikbahek-nakeiinkrtrtsgeαaoaetmn-edrkc&r-aiduhfraaytaapLklnd

PPEERRBBIINNCCAANNGGAANNPERBINCANGAN

amKpKpmannaaeeeedaadppmmllaauuiissppttttiiuuaaeesshhnnssaaaaggnnppaammrraayyeeuunnnnhhaaaannuuiillggnnkkiissjjeeuubbiippsskkaauuiikkampKttttkkneeaauuae..errnnadsspmhhOOaalauiaannsplltddtieettuaeppseeaahhhnseerrppaddagllyynaapaaamkkaajjppraaeennayeuaarrssggnnhatteettanuiiippddddlgnkaaieekkaasjekkmmubeekkipaaskssaiiuttmmeekkikaattkppiiennaueeaa.aarnsmmnnhkkOadd,,aaaiinaallldttkkenniitaapehhaaahnnerpjjkkbbdiilyaaaooiiakaddnnjnnpppaenaassaaarsiignneenntkketngngiiipaaddssrraSSebbuukakmeeTTssekarrsEEddijjtmppekaaaaaMMpaaiyynlleakkaaaaam..nmmkaad,mmrraialtknieeammhannnmmjkeebjjiaaanneeoiwwdnnnuunpaggnnsaaaineggjjnbbkuungaaiakksmmpprSbukkeeeTbbsaarrrssaannEdjooprraaMkkaaaynnlaallkaaiiaa.nnllmaaannmrii kkemffkkaanaameejjekkjiissaneaatteewoonunnpprrgnaaa--ddgjbffkkuiiaaaaakkkmpmmttkaatteoobaaannrrrsannnoraabbkaneeayyhhlirranlaaaaaaannnssddiiiggaakllfkaaejkisateonpra-dfkiaakmtatoanrnabeyhr
FJJJaaaadddkuuutaaaolllr555m:: FFeaamkkpttooerrnmmgaeemmruppJhaeeidnnuggkaaaelrrpuu5uhh:tiiuFkksaeeakppntuuottrpuumesslaaeannmjapppreeellntaaigjjdaaaarrrkuttiihddmiaakkkeemmmpiueeltimmuhsiillbaiinhhidpbbaeiinddlaaagjnnaSggrTtSSiEdTTMaEEkMMmemilih bidang STEM

Faktor - faktor Faktor - faktor Kedudukan Kedudukan
Faktor - faktor K(Redaundkuinkga)n (Ranking)

F1 SIsSKaSIsIPTaIgKgPTbbbbeellrruueeuiiuuiibbuauuauddrrllbbbrruuddaaaaajajjabbnnggaabbuukkeeennaannkkkaaaaaggppssbbppnniiggaaaaSSSeeaakkppiiSSppTTTrrnntteeeemmeeiiTTttssEEErrnnddiinn..jjEEddiiddaaMMMaggnnaakkeeMMyyaaaakkddaajjsstttyy..iiaaiiuuaammaddnndhhFFFFFFFkknnkkaaaaeeaa1247653aaaaiikkmmnnnnddssnnrrggaaiimmppddddddaappddPISgITSsKaaaaaaaeenneebbeeelkkeernnnnuuenninnuirrbauudpplrppbbggaaiirudmmaappaaannaiiajjrrbaangabullkeeeekknniiggnnneeiiakknkkannaaaahhkkmmgpsaabpnignnggkkaaaaaddaSSnneakbbeeeennpttiaaSpaaTTrnpptttmmeeeennttmekkiaaTtsmmeeEEroobbndinhh..aa.jrrmmEdttaaidaMMagaattuummeenanniikeMytteeannaaaakaakkdppammjnnrrssstty.iaaaiuuiiiiuappmadndnnhbbttaallknkeeeeabbaee..ooannaallinnkmbbniindssaasnrddttaaiiaagajjimaaphhaadnndaadnnapnndnnarraaaaenkkekkeggaakeggnnkknnaaeernnpp..gnnaikkccmpaanSSira..iieeddleknigllTTneirraak..nahkjjmEEallaangkaaaadnyyMMbeenmmtaaaaptmentkameobh.armtaatumenitena(aakpRmnrsauiipanbtalneebe.on37615344622175lknbisaditaiajnahananngnrakkga)gkaen.nkcS.iedlTra.jElaayMma 1
F12 4
F23 2
F3
F4 7
F4
F5 3
F56 5
F76 6
F7

MsmmmnbnanmsMbsmbsabBBnmaauutteaaieaaieeaaeaeddaeeiiobobgmhghmrrnnuuttnnnnaahjhjaaaaddeesseeyynyynuuddrwwrbbmmaakkaaeaaeggnnssiiddaabtbtAAddaaaaaaSSaaiiSSmmttaaaarrnnwwkkzziinnTTkkbbTTnnkkiihheeaaaaaakkEEgg..EErrnnaannyylmlmaaeeMMKKrraaMMyyaannkkbbuuaajjaaYYnneeaaaaeettppnnnngssgkkddeebbaarruugguummyymmdedeuueehhnnkkmmssaarraaaassaaeeaauuddaattsusullyyrrrreeaattrrkkaaaaaakknMmamsbsmBnbaaiiaa44nnaakkssrrmamaautssaaeaaiddnnggekkaaaaeed..kkrriaaobddrrhmgaarnaarraaaaaautnnaeehjiiKKaadnnkkeddmmIIinninnsrreyynuppdwrnnbmaiiaaaaaakeeppaaegnaassmmbbsiiinnttnnkkduuttaaabtddAdeeaaaaiiuuaSaaanniSuueemlllltassaaaiirbbkkaanwkzaaijjaanTmmk,,ttbTnkeeiieejjiuuhjjeaBBjjauuaSSkEffgaammrrss.EiirbbnkkassaankkykkmlrreerreeaeeeMKreeaeeMykkuueeaaaararppnkttmmbullbbmmajnnaiittnnssYiineiiaaaaaaoottetpaaaaddnmmaajjnsgkkeekdebeeuuaaarrrnnnnummiigumymmmaaedunnrrehkkssddeekknyykmaattsaaaraaccnnsaaaiisseaaaappaaappudathhuslaaddyaaddrrnnaanneatuunnrssaakaaappaakaiiiiiaaa4llna..eennknnggsjjttramaasaaadddppnaagkmmaKKyyDD.sskrassiidraaallaaddaddaara..aaaaeaaiKeennnppttkaadmInniookkeernniipnnMMmmnppeeiaaannmmeeepppakksssppmbinnuunaatnkutppggeeaeediieeeaaaaaiuttiiaattkkanuuunnaaelnnlaasnnannaannibnnkaajaaannm,tttccnnttmmMMaauueiddejuuujeeppBjaauSnnAAfarrmrsaaibrrkssaasiiappuukkaareppreeiinnddaanneekkkuyyaaejjaattaarpeetttnnggaaiimlllbnnmaaniiitnnnsiiaainniiiaddannaaoaatayyddassdmssannjkeiieunnyynnaaarnSSeenaaeellmiggmammPPnraakkksdeaall,,kmmaayatppaaaiiyyceenannismmaaiipiiaaapmmrrrrhaaanniinndaaanndggnanaaunniinsakkpaeenniuussiaaaleett.SSenngjtadd,,mmaaaaaggttdttpaccmmmKyaaDsmmuusirree--TTaleeadyyd.iipparrappannrriienpmmtannaaaaaaeeoaakellnieeeenMggmiipessddttttkknnnKKmepnnnnhhkeeaasaapaanuaaannggpgeggddeirreannMMaaatiatlljjklloounanrraaaaannanaauunrrppaappaaallntcnnhhrrntmFFMhhauaarrdnneeoouooepmmuuauuiinAllraallaggggrsvssvaaahhiddpuppaaasspttinaadaniiiikyyaaiiyiiaaajjjaaateettetiingnnddaiaalnlliiassinddnnnniarrnikkffdnarraaaiiydsssbbsnCCaaiaaaaeeeenynssllaeeSettaelkkeenngaann,,ppttmPeeaarrakppal,marreemmeerrpauuiiiyenaaaasshhIImissinnahhaamrrattninnniissannnllguuaaaniuussttaa..aakenusooaigignnmkmkppet..Sssddvviid,maa((gttvvggcyymnneeaaaaaaamu22iire-aaTaaeaallrrnnaayttssppiprp00nrttaaiyyaassmnppaaaeaaaleejj11giinnppi22sdaattssknyyaaKnnaaheaa22aeeaa((nna00rrngaappnngdrppMMnMa))iillljnnloeeaarnnaddaayyureepasspppaylylggljjnhrFsshOOannaarnaaaaeoaaoeemuSSaauilnniiaggjjlgrrgrrddvsSSahnnnndccpaaakkstggaaauuiiyaaaiiiirrTTggttajssaeteettinaadeeiiaaannlisduunnrttddmmkIIfssnnranniaasaammb))Cassaaaaeaaemmslccedd,,tttkeeenankk,ptaaeareeeepssaappnnrDDemeaannruinn44ssaaaashllIeesggnmmhatteeaatnisaaiiyynuuleeuallaaustkkann.hhhhaaattoaaigeemmnmkp.nnuusdssoovi22jjii(ttmmvgyneaaaannggkkaaaii2nniaa00aaalllrnarrtsggddpkkggiitt0ssmmta11yasplliiDDaggaaaaaaeej1iiikk66nddp2asyannhhuunnppppaaarr2,,ii,,ea(n0rapnpM)ilneandyespylgjsOnaaaaeSanigjrrdSnncakgauairTgtsetaeianutdmIsnnaam)saamcd,tekaeesapnDann4salegmteaaiyuelaknhhataemnuso2jitmangkaina0lrgd

FKkpFpKkeeeeaaeelsslkkttaaeeuuttjjppooaaaarararrkkPPkkddaaeeeeiittnnddbbaaggnnuueennaaaaddrraaaaaaddrrhnhnkkooaammppAAnnaaiinnggnnpkFKuuaaededeennannennaalsktttasnsnuueutyyiijggpokkaaaaaaraAArnnnnmmkPkggnndaeppeeeggitmmndbmmaaakkgkknueaaeeiinaaaallssmmdiirrraaahhaadrppaahnkoeeddNNmmamnnpaaAneeaaggllaiggaattngnaaaauhaharraedrrnuunnttaaapptiihhsnueeddyiii((gllkaaaaaAAkkakkAjjnnmeeaanngbbnpprrggpeeeaaguukkmmarrnnkttaammkuuaeissayysslsmiiaaiaarnnaaah))nnpnnaaa,, tteggdNmppDDnddaeeeammglrreegllatannaaahaeeNNrjjggrrraautaaapeeoorrihnnkkedooitt(laaarriippaAkddddkjiimmeiiaaallnnnbiipkkrghhaaeaukaahhAArnmmtnnamuuuhhseeysmmiammmmppana)neeaana,aaiilltttllgddaaaaiipDdhhjjeaappmrebblrrbebenaeeiieNlliijgrraaddrakkddaeojjaaraaaaaankonnttrrnntaraaggaaipddnnibbmialSSbbniuuddkaahTTakkaahhahAEEmaallaanuaannMMhwwemmnnmmmpaayyeabbaaaaailtlleelssdaaiiieerrrrmmhjddppaaapbaanneeraabeeissmmttlirssuuaaadkdaaaarrjttaaannaikikkknnntrnyyaassagassnnaaaa..nbSbudaTkahEalaanMwmnaybaalesierrmdpaaneasmtsuaaartn

204 204
204

196

JURNAL STEM IPG KSM
2021

mereka untuk mengikuti bidang seni atau sains. Beliau berkata, pelajar mungkin tidak berminat dengan
pilihan mata pelajaran dalam aliran sains (GPS Bestari, 2016)

Selain itu, faktor ibu bapa yang tidak yakin dengan kemampuan anak juga merupakan faktor utama yang
mempengaruhi keputusan pelajar tidak memilih bidang STEM. Fatin et al. (2012) menjelaskan bahawa
kurangnya galakan ibu bapa kepada pelajar untuk memasuki aliran sains menyebabkan pelajar menjadi
tidak minat untuk mengambil bidang STEM. Ini disebabkan oleh kesedaran ibu bapa yang kurang tentang
kepentingan STEM serta tahap pendidikan ibu bapa yang rendah.

Faktor yang tidak kurang penting yang mempengaruhi keputusan pelajar tidak memilih bidang STEM
adalah subjek STEM yang tidak menarik dan membosankan. Ini selari dengan dapatan Kubat & Guray
(2018) yang menyatakan bahawa subjek STEM tidak diminati disebabkan subjek STEM diajar dengan
tidak menarik iaitu berfokus kepada pengajaran guru dan bukannya kepada pelajar. Begitu juga subjek
STEM diajar dengan menumpukan kepada untuk lulus peperiksaan dan bukannya menumpu kepada
pengaplikasian ilmu yang dipelajari (Kubat & Guray, 2018).

RUMUSAN

Sebagai seorang yang beragama islam, kita percaya kejadian alam semester ini dikaitkan dengan
kekuasaan ILAHI. Semua ciptaannya ini memang berhubung rapat dengan sains. Sudah tentu wajiblah
kita mendalaminya untuk mengagungkan kebesaran-Nya. Justeru, menjadi tanggungjawab kita memupuk
minat generasi muda terhadap bidang ini dan sudah pastinya bermula dari rumah. Mungkin masa terbaik
menerap minat terhadap sains kepada anak kita adalah ketika mereka berasa ingin tahu mengenai
persekitaran mereka. Kita perlu perbanyakkan komunikasi dan penerangan menggunakan deria rasa,
sentuh, lihat, dengar dan hidu. Kanak-kanak biasanya belajar daripada pemerhatian dan rasa ingin tahu.

Bagi mempertingkatkan penyertaan pelajar dalam bdang STEM di peringkat sekolah menengah dan
pendidikan tertiary, kursus, seminar, taklimat, pendedahan, kempen dan ceramah melibatkan agensi
kerajaan dan bukan kerajaan perlu diadakan di sekolah kepada semua pelajar menengah rendah dan ibu
bapa supaya dapat menarik minat mereka untuk menyertai bidang STEM dan mempertimbangkan bidang
kerjaya yang luas dalam bidang STEM.

Proses pengajaran dan pembelajaran bagi subjek berkaitan STEM di peringkat sekolah rendah mahupun
sekolah menengah perlu diperkasakan bagi memastikan ia berjaya menarik minat murid dan pelajar.
Kolokium dan seminar perlu kerap dianjurkan oleh Kementerian Pendidikan bagi bertujuan
meningkatkan kompetensi, pengetahuan dan kemahiran guru bagi memantapkan proses pengajaran dan
pembelajaran berkaitan mata pelajaran STEM selain dapat memperoleh maklumat terkini berkaitan
kerjaya STEM supaya golongan pendidik dapat menyebarluaskan kepada pelajar.

Dengan adanya graduan yang berjaya dalam bidang sains, mereka pastinya mampu menghasilkan
teknologi tinggi seterusnya memacu pembangunan Malaysia ke arah negara maju, Peranan ibu bapa juga
penting dalam menerapkan minat anak mereka dalam bidang sains memandangkan sektor pekerjaan
dalam industri itu menawarkan peluang pendapatan yang tinggi.

RUJUKAN

Adler, M., &Ziglio, E. (1996). Gazing into the Oracle: The Delphi method and its application to social policy and
public health: Jessica Kingsley Publisher.

205

197

kerjaya STEM supaya golongan pendidik dapat menyebarluaskan kepada pelajar.

Dengan adanya graduan yang berjaya dalam bidang sains, mereka pastinya mampu menghasilkan
teknologi tinggi seterusnya memacu pembangunan Malaysia ke arah negaJraUmRaNjuA, LPeSraTnEanMibIuPbGapKa jSuMga
penting dalam menerapkan minat anak mereka dalam bidang sains memandangkan sektor peke2r0ja2a1n
dalam industri itu menawarkan peluang pendapatan yang tinggi.

RUJUKAN

Adler, M., &Ziglio, E. (1996). Gazing into the Oracle: The Delphi method and iJtsUaRppNlicAatLionSTtoEsoMciaIlPpGolicKy SanMd
public health: Jessica Kingsley Publisher. 2021

205
Benítez, J. M., Martín, J. C., &Román, C. (2007). Using fuzzy number for measuring quality of service in the hotel

industry. Tourism Management, 28(2), 544–555. http://doi.org/10.1016/j.tourman.2006.04.018

Cavalli-Sforza, V., Ortolano, L., Cavalli‐Sforza, V., &Ortolano, L. (1984). Delphi Forecasts of Land Use:
Transportation Interactions. Journal of Transportation Engineering, 110(3), 324–339.
doi:10.1061/(ASCE)0733-947X(1984)110:3(324)

Chang, P.-L., Hsu, C.-W., & Chang, P.-C. (2011). Fuzzy Delphi method for evaluating hydrogen production
technologies. International Journal of Hydrogen Energy, 36(21), 14172–14179.
doi:10.1016/j.ijhydene.2011.05.045.

Che Nidzam Che Ahmad, & Asmayati Yahaya. (2016). Kesesuaian Persekitaran Pembelajaran, Interaksi Guru-
Pelajar, Komitmen Belajar dan Keselesaan Pembelajaran Dalam Kalangan Pelajar Biologi. Jurnal
Pendidikan Sains & Matematik Malaysia, 6(1), 101– 120.

Clayton, M.J. (1997). Delphi: A technique to harness expert opinion for critical decision-making task in education.
Educational psychology, 17(4), 373-384.

Ejiwale, J. A. (2013). Barriers to Successful Implementation of STEM Education. Journal of Education and
Learning, 7(2), 63–74.

Faber, M., Unfried, A., Corn, J., & Townsend, L. W. (2013). Student Attitudes toward STEM: The Development of
Upper Elementary School and Middle/High School Student Surveys. In 120th ASEE Annual Conference &
Exposition (pp. 23–30).

Fatin Aliah Phang, Mohd Salleh Abu, Mohammad Bilal Ali & Salmiza Salleh (2012). Faktor penyumbang kepada
kemerosotan penyertaan pelajar dalam aliran sains: satu analisis sorotan tesis. In: Seminar Majlis Dekan
Pendidikan IPTA 2012, 7 - 9 October 2012, The Zon Regency, Johor Bahru, Johor.

Fortemps, P., &Reubens, M. (1996). Ranking and defuzzications methods based area compensation. Fuzzy sets and
system, 82(3), 319-330.

González González, C. S., & Arias, L. G. A. (2018). Maker Movement In Education : Maker Mindset and
Makerspaces. In IV Jornadas de HCI (pp. 1–4). Popayam, Colombia.

Hasson, F., Keeney, S.K. & McKenna, H. (2000). Research Guidelines for the Delphi survey technique. Journal of
Advanced Nursing, 32(4), 1008-1015.

Hsieh, T.Y., Lu, S.T., Tzeng, G.H. (2004). Fuzzy MCDM approach for planning and design tenders selection in
public office building. International journal of project management, 22(7), 573-584.

Kubat, U. & Guray, E. (2018). To STEM or not to STEM? That is not the question. Cypriot Journal of Educational
Science. 13(3), 388-399.

Lent, R. W., Brown, S. D., & Hackett, G. (1994). Toward a Unifying Social Cognitive Theory of Career and
Academic Interest, Choice, and Performance. Journal of Vocational Behavior, 45(1), 79–122.
https://doi.org/10.1006/jvbe.1994.1027

Li, C. (2016). Maker-based STEAM education with Scratch tools. World Transactions on Engineering and
Technology Education, 14(1), 151–156.

Macphee, D., Farro, S., & Canetto, S. S. (2013). Academic Self-Efficacy and Performance of Underrepresented
STEM Majors : Gender , Ethnic , and Social Class Patterns. Analyses OfSocial Issues and Public Policy,
13(1), 347–370. https://doi.org/10.1111/asap.12033

129086

JURNAL STEM IPG KSM
2021

Malaysia Digital Economy Corporation MDEC. (2017). Digital Maker Playbook. Malaysia: Kementerian
Pendidikan Malaysia.

Mau, W. C. J., & Li, J. (2018). Factors Influencing STEM Career Aspirations of Underrepresented High School
Students. Career Development Quarterly, 66(3), 246– 258. https://doi.org/10.1002/cdq.12146

Okoli,C. &Pawlowski.S.D (2004).The Delphi method as a research tool: an example,design considerations and
applications, Information & Management 42 (2004) 15–29

Philip, R.(2000). New Application for Delphi Technique, Annual “San Diego” Pfeifer & Company, Vol 2, 191-196
Popa, R., & Ciascai, L. (2017). Students’ Attitude Towards STEM Education. Acta Didactica Napocensia, 10(4),

55–62.
Thomaidis, N. S., Nikitakos, N., & Dounias, G. D. (2006). The Evaluation of Information Technology Projects: a

Fuzzy Multicriteria Decision-Making Approach. International Journal of Information Technology &
Decision Making, 5(1), 89–122. http://doi.org/10.1142/S0219622006001897
Vygotsky, L. (1978). Basic Theory and Data. In Mind and Society (p. 16). New York City: Harvard University
Press.
William, C. (2007). Research methods. Journal of Business & Economic Research, 5(3), 65– 72.
https://doi.org/10.1007/978-3-319-10906-0_5
Yİgİt, N., & Alpaslan, M. M. (2017). Examine middle school students ’ constructivist environment perceptions in
Turkey : School location and class size, 14(1), 23–35. https://doi.org/10.12973/tused.10188a
Zaki, R., Barada, H., & Al-hammadi, Y. (2012). Students’ Interest in STEM Education. Conference (pp. 1–6).
https://doi.org/10.1109/EDUCON.2012.6201144

207

199