MDES-ONDE-Digital-Literacy-หลักสูตรการเข้าใจดิจิทัลสำหรับพลเมืองไทย

โครงการสง่ เสรมิ และพัฒนาความรูค้ วามเขา้ ใจดิจทิ ัล (Digital Literacy)

(ฉบบั ร่าง)

หลกั สตู รการเข้าใจดิจิทัล (Digital Literacy) พ.ศ. 2561
โดย

สำนกั งานคณะกรรมการดจิ ทิ ลั เพอ่ื เศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ กระทรวง
ดจิ ิทลั เพ่ือเศรษฐกจิ และสังคม

สำนักงานคณะกรรมการดจิ ทิ ลั เพ่อื เศรษฐกจิ และสังคมแห่งชาติ กระทรวงดจิ ิทลั เพื่อเศรษฐกิจและสังคม หน้า [1]



โครงการส่งเสรมิ และพฒั นาความรคู้ วามเขา้ ใจดิจิทัล (Digital Literacy)

สารบญั

หน้า
สารบัญ.......................................................................................................................................................... ก
1. ท่มี า .......................................................................................................................................................... 1
2. คำนยิ ามความหมายการเข้าใจดิจิทลั (Digital Literacy).......................................................................... 4
3. กระบวนการออกแบบหลักสูตร.................................................................................................................. 9
4. เครอ่ื งมือทีใ่ ช้ออกแบบหลักสตู ร .............................................................................................................. 11

4.1 ทฤษฎีการจำแนกการเรยี นรูข้ องบลูม (Bloom's Revised Taxonomy)................................................ 11
4.2 รูปแบบโครงสร้างหลกั สตู ร (Template)................................................................................................. 15
5. ภาพรวมการเปรียบเทยี บหลกั สูตรกับกรอบสมรรถนะและทักษะดจิ ิทลั .................................................... 17
6. หลักสตู รการเข้าใจดิจทิ ลั (Digital Literacy) พ.ศ. 2562....................................................................... 18
6.1 จุดประสงค์หลกั สตู ร................................................................................................................................ 18
6.2 กลุม่ เปา้ หมาย ......................................................................................................................................... 18
6.3 รายวชิ า................................................................................................................................................... 19
รายวชิ า DL 1 สิทธแิ ละความรบั ผิดชอบยคุ ดจิ ทิ ัล ....................................................................................... 21
รายละเอยี ด ................................................................................................................................................... 21
โครงสรา้ งหัวเร่อื งหลัก ................................................................................................................................... 23
เนอื้ หา ........................................................................................................................................................... 24
เปรียบเทียบหลกั สูตรกับกรอบสมรรถนะและทักษะดจิ ิทัล............................................................................. 25
หวั ข้อการเรียนร้เู ปรียบเทียบกลุ่มเป้าหมาย ................................................................................................... 26
รายวชิ า DL 2 การเขา้ ถงึ ดิจิทลั ................................................................................................................... 27
รายละเอยี ด ................................................................................................................................................... 27
โครงสร้างหัวเรื่องหลกั ................................................................................................................................... 30
เน้อื หา ........................................................................................................................................................... 31
เปรยี บเทยี บหลักสตู รกบั กรอบสมรรถนะและทักษะดิจิทัล............................................................................. 34
หัวข้อการเรียนรูเ้ ปรียบเทยี บกลุ่มเป้าหมาย ................................................................................................... 35

สำนักงานคณะกรรมการดจิ ิทัลเพอื่ เศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ กระทรวงดิจทิ ลั เพ่อื เศรษฐกิจและสังคม หน้า ก

หลกั สตู รการเข้าใจดจิ ิทลั (Digital Literacy) สำหรับพลเมืองไทย

สารบัญ (ต่อ)

หนา้
รายวชิ า DL 3 การสื่อสารยุคดิจิทลั ..............................................................................................................37

รายละเอยี ด ................................................................................................................................................... 37
โครงสรา้ งหัวเรือ่ งหลัก ................................................................................................................................... 41
เนื้อหา ........................................................................................................................................................... 42
เปรยี บเทยี บหลักสตู รกับกรอบสมรรถนะและทักษะดิจิทัล............................................................................. 46
หัวขอ้ การเรยี นรู้เปรียบเทยี บกลุ่มเปา้ หมาย ................................................................................................... 47
รายวชิ า DL 4 ความปลอดภัยยคุ ดจิ ทิ ัล .......................................................................................................48
รายละเอยี ด ................................................................................................................................................... 48
โครงสรา้ งหัวเรื่องหลกั ................................................................................................................................... 51
เนอื้ หา ........................................................................................................................................................... 52
เปรยี บเทียบหลกั สูตรกบั กรอบสมรรถนะและทักษะดิจิทัล ............................................................................. 54
หัวข้อการเรียนรเู้ ปรียบเทยี บกลุ่มเปา้ หมาย ................................................................................................... 55
รายวิชา DL 5 การรูเ้ ทา่ ทันสื่อและสารสนเทศ..............................................................................................56
รายละเอียด ................................................................................................................................................... 56
โครงสรา้ งหวั เรอ่ื งหลัก ................................................................................................................................... 60
เนื้อหา ........................................................................................................................................................... 61
เปรยี บเทยี บหลกั สูตรกับกรอบสมรรถนะและทักษะดจิ ทิ ัล ............................................................................. 66
หวั ขอ้ การเรยี นรเู้ ปรียบเทียบกลุ่มเป้าหมาย ................................................................................................... 67
รายวชิ า DL 6 แนวปฏิบัตใิ นสงั คมดิจิทลั .....................................................................................................69
รายละเอียด ................................................................................................................................................... 69
โครงสรา้ งหัวเรื่องหลัก ................................................................................................................................... 72
เนือ้ หา ........................................................................................................................................................... 73
เปรียบเทยี บหลกั สตู รกับกรอบสมรรถนะและทักษะดิจทิ ัล ............................................................................. 77
หวั ขอ้ การเรยี นรเู้ ปรียบเทยี บกลุ่มเป้าหมาย ................................................................................................... 78

หน้า | ข มหาวทิ ยาลยั มหิดล

โครงการสง่ เสรมิ และพฒั นาความรูค้ วามเขา้ ใจดิจิทัล (Digital Literacy)

สารบัญ (ต่อ)

หนา้
รายวชิ า DL 7 สุขภาพดียคุ ดิจิทลั ................................................................................................................ 79

รายละเอยี ด ................................................................................................................................................... 79
โครงสรา้ งหัวเรื่องหลกั ................................................................................................................................... 83
เนอ้ื หา ........................................................................................................................................................... 84
เปรยี บเทียบหลกั สตู รกับกรอบสมรรถนะและทักษะดิจทิ ลั ............................................................................. 87
หวั ขอ้ การเรียนรูเ้ ปรยี บเทยี บกลมุ่ เปา้ หมาย ................................................................................................... 88
รายวชิ า DL8 ดจิ ิทลั คอมเมิร์ซ..................................................................................................................... 90
รายละเอยี ด ................................................................................................................................................... 90
โครงสร้างหวั เรื่องหลกั ................................................................................................................................... 94
เนอื้ หา ........................................................................................................................................................... 95
เปรียบเทยี บหลกั สูตรกับกรอบสมรรถนะและทักษะดจิ ิทัล............................................................................. 98
หัวข้อการเรียนรู้เปรยี บเทียบกลุ่มเปา้ หมาย ................................................................................................... 99
รายวชิ า DL 9 กฎหมายดิจิทลั ................................................................................................................... 101
รายละเอียด ................................................................................................................................................. 101
โครงสร้างหัวเรือ่ งหลกั ................................................................................................................................. 103
เน้อื หา ......................................................................................................................................................... 104
เปรียบเทยี บหลกั สูตรกบั กรอบสมรรถนะและทักษะดจิ ิทลั ........................................................................... 106
หัวขอ้ การเรยี นรูเ้ ปรยี บเทยี บกลมุ่ เป้าหมาย ................................................................................................. 107
6. แผนการสอน......................................................................................................................................... 108
6.1 วิธกี ารสอนท่จี ะพฒั นาการเรียนรู้ .......................................................................................................... 108
6.2 วธิ กี ารประเมนิ ผล ................................................................................................................................. 108
6.3 แผนการสอนระยะสั้น จำนวน 3 ชั่วโมง................................................................................................ 109
6.4 แผนการสอนระยะกลาง จำนวน 6 ชวั่ โมง ............................................................................................ 115
6.5 แผนการสอนระยะยาว จำนวน 18 ชัว่ โมง ............................................................................................ 122

สำนกั งานคณะกรรมการดจิ ทิ ัลเพ่อื เศรษฐกิจและสังคมแหง่ ชาติ กระทรวงดจิ ทิ ัลเพอื่ เศรษฐกิจและสงั คม หน้า ค

หลักสตู รการเขา้ ใจดจิ ทิ ลั (Digital Literacy) สำหรับพลเมอื งไทย

สารบัญ (ตอ่ )

หน้า
7. การประเมินและปรับปรงุ การดำเนนิ การของหลักสูตร............................................................................130

7.1 กลยุทธ์การประเมินประสิทธิผลของหลกั สตู รโดยผเู้ รียนรู้......................................................................130
7.2 กลยุทธ์การประเมนิ กระบวนการถ่ายทอดองคค์ วามรู้............................................................................130
7.3 การปรับปรงุ การถ่ายทอดองค์ความรู้ ....................................................................................................130
7.4 การทวนสอบมาตรฐานผลสมั ฤทธ์ขิ องผูเ้ รียนรู้ในหลักสูตร.....................................................................131
7.5 การดำเนนิ การทบทวนและการวางแผนปรับปรงุ ประสิทธผิ ลของหลกั สตู ร ............................................131
8. สดั ส่วนเน้อื หาหลกั สูตรท่ีสง่ เสริมด้านความรู้ ด้านทกั ษะ และด้านคณุ ลกั ษณะอันพงึ ประสงค์.................132
9. ความเหมาะสมของหนว่ ยการเรียนรู้ต่อระยะการเรยี นพัฒนา.................................................................136

หน้า | ง มหาวทิ ยาลยั มหิดล

โครงการสง่ เสรมิ และพัฒนาความรู้ความเขา้ ใจดิจทิ ัล (Digital Literacy)

1. ท่มี า

ทักษะหรือสมรรถนะการเข้าใจดิจิทัล (Digital Literacy) เป็นสิ่งสำคัญที่ใช้พิสูจน์การพัฒนาระดับ
นานาชาติและระดับประเทศมีหน่วยงานและกลุ่มองค์กรระดับประเทศและนานาชาติ ทั้งแสวงหาผลกำไรและไม่
แสวงหาผลกำไร ได้พัฒนาและดำเนินกรอบการเข้าใจดิจิทัล เพื่อสนับสนุนการเป็นพลเมืองในศตวรรษที่ 21
หรอื พลเมืองดจิ ทิ ัล

ปี พ.ศ. 2558 องค์การศึกษา วิทยาศาสตร์และวัฒนธรรมแห่งสหประชาชาติ (UNESCO - UN) ได้จัดทำ
เป้าหมายการพัฒนาที่ยั่งยืน (Sustainable Development Goals–SDGs) มีเป้าหมายการพัฒนาที่ยั่งยืน 17 ข้อ
โดยการเข้าใจดจิ ทิ ัลเป็นเปา้ หมายย่อยหน่ึงในการพฒั นาท่ยี ่ังยนื อยู่ในเป้าหมายท่ี 4.4.21 กลา่ วคือ ทักษะการเข้าใจ
ดิจิทัลเป็นทักษะหนึ่งที่สำคัญต่อการพัฒนาประเทศสู่ความยั่งยืน นำไปสู่การประกอบอาชีพและประกอบธุรกิจ
อย่างมีความสามารถ

อย่างไรก็ตาม หน่วยงานต่าง ๆ ได้จัดทำกรอบสมรรถนะหรือหลักสูตรการเข้าใจดิจิทัลเพื่อใช้พัฒนาคน
ของกลมุ่ ตนเองไว้จำนวนมาก โดยมีแนวปฏิบตั ิท่ดี ี (Best Practice) เปน็ กรอบในการจดั ทำหลักสตู ร ได้แก่

1) กรอบความสามารถด้านดิจิทัลสำหรับพลเมือง (Digital Competence Framework for Citizens:
DigComp 2.0) ของคณะกรรมาธิการยุโรป (European Commission) ประกอบด้วยสมรรถนะ
5 ด้าน ได้แก่ การรู้สารสนเทศและข้อมูล (Information and data literacy) การสื่อสารและการ
ทำงานร่วมกัน (Communication and collaboration) การสร้างเนื้อหาดิจิทัล (Digital content
creation) ความปลอดภยั (Safety) และการแก้ไขปญั หา (Problem solving)

2) ความเป็นอัจฉริยะทางดิจิทัล (Digital Intelligence Framework: DQ) ของสถาบันวิจัย DQ
ประกอบด้วยสมรรถนะ 8 ด้าน ได้แก่ ตัวจริงออนไลน์ (Digital Citizen Identity) ยับยั้งชั่งใจ (Screen
Time Management) ทำอย่างไรเมื่อโดนรังแก (Cyber Bullying Management) ท่องเน็ตอย่าง
ปลอดภัย (Cyber Security Management) ใจเขาใจเรา (Digital Empathy) รู้จักร้อยเท้าดิจิทัล
(Digital Footprints) คิดเปน็ (Critical Thinking) และเขา้ ใจสทิ ธิสว่ นตัว (Privacy Management)

3) กรอบการรู้เท่าสื่อและสารสนเทศ (Global Media and Information Literacy Assessment
Framework) ขององค์การศึกษา วิทยาศาสตร์และวัฒนธรรมแห่งสหประชาชาติ (UNESCO)
ประกอบดว้ ย 3 ส่วน คอื การเขา้ ถึง (Access) การประเมนิ ค่า (Evaluate) และการสร้าง (Creation)

4) หลักสูตรดิจิทัลของวุฒิบัตรมาตรฐานสากลด้านทักษะความเข้าใจและใช้เทคโนโลยีดิจิทัล
(International Computer Driving License: ICDL) ขององค์กรไม่แสวงหาผลกำไร ICDL หรือ
องค์กรไม่แสวงหาผลกำไร ECDL

1 A Global Framework of Reference on Digital Literacy Skills for Indicator 4.4.2, UNESCO. หน้า 1

สำนักงานคณะกรรมการดจิ ทิ ัลเพ่ือเศรษฐกิจและสงั คมแหง่ ชาติ กระทรวงดจิ ิทลั เพอื่ เศรษฐกจิ และสงั คม

หลกั สตู รการเขา้ ใจดิจทิ ลั (Digital Literacy) สำหรับพลเมอื งไทย

5) กรอบทักษะดิจิทัลของประกาศนียบัตรที่รับรองความรู้และทักษะคอมพิวเตอร์ขั้นพื้นฐาน (IC3
Digital Literacy Certification: IC3) ของ Certiport ประกอบด้วยทักษะ 3 ด้าน ได้แก่ ความรู้
พื้นฐานคอมพิวเตอร์ (Computing Fundamentals) การใช้ชีวิตออนไลน์ (Living Online)
และแอปพลิเคชนั ทีส่ ำคญั (Key Applications)

6) หลกั สูตรปพู ื้นฐานดา้ นการใช้เทคโนโลยี (Microsoft Digital Literacy Standard Curriculum) ของ
ไมโครซอฟต์ (Microsoft) ประกอบด้วยทักษะ 5 ด้าน ได้แก่ พื้นฐานความรู้คอมพิวเตอร์
(Computer Basics) การใช้อินเทอร์เน็ต คลาวด์ และเว็บไซต์ (The Internet - Cloud Services
and the World Wide Web) โปรแกรมทำงานพื้นฐาน (Productivity Programs) ความปลอดภัย
และความเป็นส่วนตัวในการใช้คอมพิวเตอร์ (Computer Security and Privacy) และดิจิทัลไลฟ์
สไตล์ (Digital Lifestyles)

สำหรบั ในประเทศไทยไดม้ ีการทำกรอบสมรรถนะหรือหลกั สตู รการเขา้ ใจดจิ ิทลั เช่นกัน ไดแ้ ก่
1) หลักสูตรการเข้าใจดิจิทัล ปี พ.ศ. 2559 ของกระทรวงดิจิทัลเพื่อเศรษฐกิจและสังคม ประกอบด้วย

9 ทักษะ ได้แก่ สิทธิและความรับผิดชอบ การเข้าถึงสื่อดิจิทัล การสื่อสารยุคดิจิทัล ความปลอดภัย
ยุคดิจิทัล ความเข้าใจสื่อดิจิทัล แนวปฏิบัติในสังคมดิจิทัล สุขภาพดียุคดิจิทัล ดิจิทัลคอมเมิร์ซ
และกฎหมายดจิ ทิ ัล
2) กรอบมาตรฐานสมรรถนะหลักในการทำงาน สมรรถนะหลักด้านคอมพิวเตอร์และสารสนเทศ
สมรรถนะความสามารถด้านการใช้ดิจิทัล ของสถาบันคุณวุฒวิ ชิ าชีพ (องค์กรมหาชน) ประกอบด้วย
9 สมรรถนะ2 ได้แก่ ใช้งานคอมพิวเตอร์ ใช้งานอินเทอร์เน็ต ใช้งานเพื่อความมั่นคงปลอดภัย
ใช้โปรแกรมประมวลผลคำ ใช้โปรแกรมตารางคำนวณ ทำงานร่วมกันแบบออนไลน์ ใช้โปรแกรม
นำเสนอ ใช้โปรแกรมสร้างสื่อดิจทิ ลั และใชด้ จิ ทิ ัลเพ่อื ความม่ันคงปลอดภัย
3) หลักสูตรวิทยาการคำนวณ ของสถาบันส่งเสริมการสอนวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี (สสวท.)
ประกอบด้วย 3 ด้าน ได้แก่ วิทยาการคอมพิวเตอร์ เทคโนโลยีสารสนเทศและการส่ือสาร และการรู้
ดิจิทัล
4) ทักษะและความรู้ดิจิทัล ของสำนักงานส่งเสริมกฎหมายดิจิทัล กระทรวงดิจิทัลเพื่อเศรษฐกิจ
และสังคม

2 อ้างอิงตามการเรียกใช้ของหน่วยงานสถาบนั คณุ วฒุ วิ ชิ าชีพ (องค์กรมหาชน) มหาวิทยาลยั มหิดล

หนา้ | 2

โครงการส่งเสริมและพฒั นาความร้คู วามเขา้ ใจดจิ ิทัล (Digital Literacy)

ในการออกแบบและพัฒนาหลักสูตรการเข้าใจดิจิทัล พ.ศ. 2562 ได้ใช้กรอบหลักสูตรการเข้าใจดิจิทัล
พ.ศ. 2559 ของกระทรวงดิจิทัลเพื่อเศรษฐกิจและสังคม เป็นแกนในการพัฒนาหลักสูตร และนำกรอบสมรรถนะ
ดจิ ิทัลหรอื หลักสูตรดิจิทลั ของในประเทศและตา่ งประเทศมาประยุกต์ ปรับปรงุ ให้ทนั สมัยยิ่งขึ้น และในส่วนหัวข้อ
การเรียนรู้ (Topic) หน่วยการเรียนรู้ (Unit) และเนื้อหาการเรียน (Content) จะใช้เนือ้ หาจากหน่วยงานต่าง ๆ ท่ี
เก่ียวขอ้ งกบั องคค์ วามรู้และทกั ษะ (Body of Knowledge and Skill) น้นั มากำหนดตามตารางด้านล่าง

ตารางที่ 1 หลักสูตรการเข้าใจดิจิทัล พ.ศ. 2559 และ พ.ศ. 2562

ลำดับ ชือ่ สมรรถนะในหลกั สตู รการเขา้ ใจดิจิทัล ชื่อสมรรถนะในหลกั สูตรการเขา้ ใจดจิ ิทลั
พ.ศ. 2559 พ.ศ. 2562

1 สทิ ธิและความรบั ผิดชอบ สิทธิและความรับผดิ ชอบ

2 การเข้าถึงสื่อดจิ ทิ ลั การเข้าถงึ ดิจิทลั

3 การสอื่ สารยุคดิจทิ ลั การสอ่ื สารยุคดิจทิ ัล

4 ความปลอดภยั ยคุ ดจิ ทิ ัล ความปลอดภยั ยคุ ดิจทิ ัล

5 ความเข้าใจสอื่ ดจิ ทิ ลั การรูเ้ ท่าทนั สื่อและสารสนเทศ*

6 แนวปฏิบตั ิในสงั คมดจิ ิทัล แนวปฏิบตั ิในสังคมดิจทิ ลั

7 สุขภาพดยี คุ ดจิ ิทลั สุขภาพดยี คุ ดิจทิ ลั

8 ดจิ ทิ ลั คอมเมิรซ์ ดจิ ทิ ลั คอมเมิรซ์

9 กฎหมายดจิ ิทัล กฎหมายดิจทิ ัล

หมายเหตุ: *เปล่ยี นชอ่ื สมรรถนะในหลกั สตู รปี พ.ศ. 2562

จากตารางที่ 1 อธิบายถึงความแตกต่างของรายวิชา ระหว่าง ปี พ.ศ. 2559 และ พ.ศ. 2561 ปรากฏว่า
รายวชิ าที่ 5 ความเขา้ ใจส่อื ดิจทิ ลั มกี ารปรับเปลี่ยนเปน็ การรู้เท่าทันสอื่ และสารสนเทศ เพราะต้องการให้มีเน้ือหา
ครอบคลุมสื่อดั้งเดิมและสื่อสมัยใหม่ เนื่องจากบริบทของประเทศไทยยังมีสื่อดั้งเดิมอยู่ เช่น ภาพยนตร์
หนงั สอื พิมพ์ เปน็ ตน้

สำนักงานคณะกรรมการดิจิทัลเพอ่ื เศรษฐกจิ และสังคมแห่งชาติ กระทรวงดิจทิ ัลเพื่อเศรษฐกิจและสงั คม หน้า 3

หลักสตู รการเข้าใจดิจิทัล (Digital Literacy) สำหรบั พลเมอื งไทย

2. คำนิยามความหมายการเข้าใจดจิ ทิ ัล (Digital Literacy)

การเข้าใจดิจิทัล (Digital Literacy) ได้มีองค์กรหรือบุคคลได้ให้นิยามหรือความหมายการเข้าใจดิจิทัลไว้
มากมาย ซึ่งแต่ละองค์กรหรือบุคคลให้ขอบเขตที่มีส่วนที่เหมือนกันและแตกต่างกัน แต่โดยรวมการเข้าใจดิจิทัล
จะกล่าวถึงในการใช้งานเครื่องมือและเทคโนโลยีทางสารสนเทศให้ถูกต้อง เพื่อเข้าถึง วิเคราะห์ ประเมิน จัดการ
สอ่ื สาร และสร้างขอ้ มูล (Data) สารสนเทศ (Information) และสาร (Content Media) ได้อย่างถูกต้อง ปลอดภัย
ไมเ่ มดิ กฎหมาย และมปี ระสิทธภิ าพ

DQ Institute3 ได้ให้คำนิยามการเข้าใจดิจิทัล (Digital Literacy) ไว้ว่า ความสามารถในการค้นหา อ่าน
ประเมิน สังเคราะห์ สร้าง ปรับแต่ง และแบ่งปันสารสนเทศ สื่อ และเทคโนโลยี มี 3 ระดับ ได้แก่ การรู้เท่าทันสอื่
และสารสนเทศ (Media and Information Literacy) การสร้างสารและการรู้เท่าทันคอมพิวเตอร์ (Content
Creation and Computational Literacy) และการร้เู ทา่ ทันข้อมลู และปัญญาประดษิ ฐ์ (Data and AI Literacy)

UNESCO4 ได้ให้คำนิยามการเข้าใจดิจิทัล (Digital Literacy) ไว้ว่า ความสามารถในการเข้าถึง จัดการ
เข้าใจ รวบรวม ประเมิน และสร้างสารสนเทศให้ปลอดภัยและเหมาะสม ตลอดจนถึงสามารถใช้เทคโนโลยีดิจิทัล
เพื่อประกอบอาชีพ ทำงาน และประกอบกิจการ การเข้าใจดิจิทัลยังร่วมถึงสมรรถนะที่หลากหลาย เช่น การรู้
คอมพิวเตอร์ (Computer literacy) การรู้เทคโนโลยีสารสนเทศ (ICT literacy) การรู้สารสนเทศ (Information
literacy) และการรสู้ ่ือ (Media literacy) เปน็ ตน้

Mike Ribble5 ได้ให้คำนิยามการเข้าใจดิจิทัล (Digital Literacy) หรือเรียกว่าความคล่องตัวทางดิจิทัล
(Digital Fluency) ไว้ว่า ความสามารถในการเข้าใจและใชเ้ ทคโนโลยี เช่น สามารถใช้เทคโนโลยีเพ่ือการศึกษาให้ดี
ยิ่งขึ้น สามารถตัดสินใจได้ดีบนโลกออนไลน์ สามารถทำให้ผู้อื่นยุติการแสดงความเห็นทางลบบนโลกออนไลน์ได้
สามารถสกัดสารสนเทศที่ดีออกมาจากข้อมลู ทั่วไปได้ เชน่ แยกแยะขา่ วปลอมออกจากขา่ วจรงิ เป็นต้น

สมาคมเทคโนโลยกี ารศึกษานานาชาติ (International Society for Technology in Education: ISTE)6
ได้ให้คำนิยามการเข้าใจดิจิทัล (Digital Literacy) ไว้ว่าความสามารถในการระบุ จำแนกประเภท ประเมิน
วิเคราะห์ และสร้างส่อื ในรูปแบบดจิ ทิ ัล

สำนักงานข้าราชการพลเรือน (ก.พ.)7 ได้ให้คำนิยามการเข้าใจดิจิทัล (Digital Literacy) หรือเรียกว่า
“ความสามารถด้านการเข้าใจและใช้เทคโนโลยี” ไว้ว่า ความสามารถในการนำประสบการณ์ดา้ นเทคโนโลยีดิจิทัล
มาปรับใช้เพื่อการพัฒนางานและพัฒนาองค์กร ด้วยการประยุกต์ใช้เทคโนโลยีดิจิทัลอย่างถูกต้อง เหมาะสม และ
มปี ระสิทธภิ าพ

3 DQ Institute. (2019). DQ Competencies. Retrieved from https://www.dqinstitute.org/dq-framework/#dq_framework
4 UNESCO. ( 2 0 1 8) . A Global Framework of Reference on Digital Literacy Skills for Indicator 4.4.2. Retrieved from http://uis.unesco.org/sites/default/files/
documents/ip51-global-framework-reference-digital-literacy-skills-2018-en.pdf
5 Mike Ribble. (2019). Digital Citizenship. Retrieved from http://www.digitalcitizenship.net/nine-elements.html
6 Ana Hale. (2019).Student Voice Via Digital Literacy. Retrieved from https://conference.iste.org/2019/program/search/detail_session.php?id=112180770
7 สำนกั งานข้าราชการพลเรอื น. (2560). ทักษะด้านดิจทิ ัลของข้าราชการและบุคลากรภาครฐั เพอ่ื การปรับเปลีย่ นภาครัฐเป็นรฐั บาลดจิ ทิ ลั . สบื ค้นจาก https://www.ocsc.go.th/
sites/default/files/attachment/circular/w6-2561-attachment_0.pdf

หนา้ | 4 มหาวทิ ยาลยั มหิดล

โครงการสง่ เสรมิ และพัฒนาความรคู้ วามเข้าใจดิจิทัล (Digital Literacy)

ประกอบด้วย 7 หน่วยความสามารถ ดังนี้
• เขา้ ถึงและตระหนักดิจิทลั
• ใช้งานเครอ่ื งมือด้านดจิ ทิ ัลหรอื แอปพลิเคชนั ข้ันต้นสำหรบั การทำงาน
• ใช้ดจิ ทิ ลั เพ่ือการทำงานร่วมกนั
• ประยุกต์ใช้เครื่องมอื ดจิ ทิ ลั เพื่อการทำงาน
• ผลติ ชุดข้อมูลเพ่อื การบรกิ ารสาธารณะ (Open Public Data)
• ใช้ข้อมลู ระหว่างหน่วยงาน
• ใช้โปรแกรมดิจิทัลเพื่อการวเิ คราะห์ข้อมลู สำหรบั งานประจำ

สถาบันคุณวุฒิวิชาชีพ (องค์การมหาชน)8 ได้จัดทำกรอบสมรรถนะหลักด้านคอมพิวเตอร์และสารสนเทศ
ความสามารถด้านการใช้ดิจิทัล ได้ให้คำนิยามการเข้าใจดิจิทัล (Digital Literacy) ไว้ว่า บุคคลมีความสามารถ
เลือกใช้งานเครื่องมือต่างๆ ด้านดิจิทัล ได้หลากหลายและประยุกต์ใช้ในงานได้มากขึ้น ได้แก่ การเข้าถึงยุคดิจิทัล
สามารถใช้งานอุปกรณ์ไอทีและติดต่อสื่อสารบนสื่ออินเทอร์เน็ตได้อย่างปลอดภัย โดยตระหนักถึงกฎหมายและ
จริยธรรม รวมถึงรู้จักและเข้าใช้บริการพื้นฐานและทำธุรกรรมออนไลน์ขั้นต้นได้ สามารถใช้งานเครื่องมือด้าน
ดิจิทัลหรือแอปพลิเคชันขั้นต้นสำหรับการทำงานได้ ซึ่งกรอบดังกล่าวมีกลุ่มเป้าหมายสำหรับกลุ่มประชาชนทั่วไป
นกั เรียน/นักศกึ ษา คนทำงาน และผู้บริหาร โดยไดแ้ บ่งออกเป็นจำนวน 3 หน้าท่หี ลกั และ 9 หน่วยสมรรถนะ ดังนี้

• หน้าท่ีหลกั เข้าถงึ และตระหนกั ดิจทิ ลั ประกอบด้วย 3 หนว่ ยสมรรถนะ
o ใชง้ านคอมพวิ เตอร์
o ใช้งานอนิ เทอร์เนต็
o ใช้งานเพ่ือความม่ันคงปลอดภยั

• หน้าที่หลกั รู้ดจิ ิทลั ขั้นพ้ืนฐาน ประกอบด้วย 3 หนว่ ยสมรรถนะ
o ใชโ้ ปรแกรมประมวลผลคำ
o ใช้โปรแกรมตารางคำนวณ
o ใช้โปรแกรมนำเสนอ

• หนา้ ที่หลักใชด้ ิจทิ ัลเพอ่ื การทำงานร่วมกัน ประกอบด้วย 3 หนว่ ยสมรรถนะ
o ทำงานรว่ มกันแบบออนไลน์
o ใชโ้ ปรแกรมสรา้ งสื่อดิจิทลั
o ใช้ดจิ ทิ ัลเพือ่ ความมนั่ คงปลอดภัย

8 สถาบนั คณุ วฒุ ิวิชาชีพ. มาตรฐานสมรรถนะหลักในการทำงาน สมรรถนะหลกั ดา้ นคอมพิวเตอร์และสารสนเทศสมรรถนะความสามารถดา้ นการใช้ดจิ ิทลั . สบื คน้ จาก http://tpqi-
net.tpqi.go.th/tpqi_sa/index.php?page=landing-page.php&stdID=24324&OCC=ITC

สำนกั งานคณะกรรมการดิจิทลั เพ่ือเศรษฐกจิ และสงั คมแห่งชาติ กระทรวงดิจทิ ัลเพื่อเศรษฐกจิ และสังคม หนา้ 5

หลักสูตรการเข้าใจดิจทิ ัล (Digital Literacy) สำหรับพลเมอื งไทย

กระทรวงดิจิทัลเพื่อเศรษฐกิจและสังคม9 ได้ให้คำนิยามการเข้าใจดิจิทัล (Digital Literacy) ไว้ว่า
การมีสมรรถนะในการใช้ขอ้ มูลเพือ่ สื่อสารในสังคมดิจิทัล ได้อย่างมีประสิทธิภาพและมีจริยธรรม ซึ่งประกอบด้วย
ความสามารถในการเข้าใจดิจิทัล ที่ทำให้เกิดความคล่องแคล่วทางเทคนิคที่จำเป็นในการใช้งานคอมพิวเตอร์
และอินเทอร์เน็ต ความเข้าใจสารสนเทศและสามารถประเมินสื่อดิจิทัล เพื่อสามารถนำไปสู่กระบวนการตัดสินใจ
ในการดำเนินกจิ กรรมต่าง ๆ รวมถงึ สามารถผลติ เนื้อหาและการส่ือสารอยา่ งมปี ระสิทธิภาพผ่านเคร่ืองมือดิจิทัลได้
ประกอบด้วย 9 รายวิชา ไดแ้ ก่

• สทิ ธิและความรบั ผิดชอบยุคดจิ ทิ ัล (Digital Right)
• การเขา้ ถึงดิจทิ ัล (Digital Access)
• การสื่อสารยคุ ดจิ ิทัล (Digital Communication)
• ความปลอดภยั ยคุ ดจิ ิทลั (Digital Safety)
• การรู้เทา่ ทันสอ่ื และสารสนเทศ (Media and Information Literacy)
• แนวปฏิบัติในสังคมดจิ ทิ ัล (Digital Etiquette)
• สุขภาพดียุคดจิ ทิ ลั (Digital Health)
• ดจิ ทิ ัลคอมเมิรซ์ (Digital Commerce)
• กฎหมายดจิ ทิ ัล (Digital Law)
จากขอ้ มลู กรอบสมรรถนะหรือกรอบทักษะการเข้าใจดิจิทัลที่กล่าวมาข้างต้น สามารถสรุปได้ว่าการเข้าใจ
ดิจิทัล คือ การใช้ข้อมูลและสารสนเทศในยุคดิจิทัลได้อย่างเหมาะสม อันประกอบด้วย 4 ด้าน คือ การเข้าถึง
(Assess) การประเมิน (Evaluation) การสร้าง (Creation) และการใช้เครื่องมือและเทคโนโลยี (Use) โดยที่
การเข้าถึง การประเมิน และการสร้างข้อมูลและสารสนเทศ จะเป็นกระบวนการทำงานหลกั และการใช้เครื่องมอื
และเทคโนโลยี จะเป็นส่วนประกอบสนับสนุนให้กระบวนการการเข้าถึง การประเมิน และการสร้างให้เกิด
สารสนเทศ (Information) และสาร (Content Media) ได้อย่างเหมาะสม ดังภาพท่ี 1

9 สำนักงานคณะกรรมการดิจิทัลเพื่อเศรษฐกิจและสงั คมแห่งชาติ. (2562). สรปุ ผลการสำรวจข้อมูลสถานภาพการรเู้ ทา่ ทันส่ือและสารสนเทศของประเทศไทย ปี พ.ศ. 2562. กรงุ เทพ:
กระทรวงดจิ ิทัลเพ่อื เศรษฐกจิ และสังคม.

หนา้ | 6 มหาวิทยาลยั มหิดล

โครงการส่งเสริมและพฒั นาความรู้ความเขา้ ใจดิจิทัล (Digital Literacy)

ภาพที่ 1 กรอบคำนิยามการเข้าใจดิจิทัล

จากภาพที่ 1 กรอบคำนยิ ามการเข้าใจดิจิทัลจะแบ่งออกเป็น 3 คือ สว่ นที่ 1 การกระทำหรือกระบวนงาน
ที่ได้สรุปจากข้อมูลที่ศึกษามาข้างต้น และได้แบ่งออกเป็น 2 ระดับ คือ กระบวนงานหลัก ( Process) และ
กระบวนงานย่อย (Element Process) ซ่งึ แบง่ ส่วนงานย่อยตามกรอบการรู้เท่าทันส่ือและสารสนเทศขององค์การ
สหประชาชาติ (Global Media and Information Literacy Assessment Framework)10 ประกอบดว้ ย

(1) การเขา้ ถงึ (Access) ประกอบด้วย การระบุ/การนิยาม (Definition) การคน้ หา (Search/Find)
การเขา้ ถึง (Access) และการค้นคนื /การอ้างอิง (Retrieve)

(2) การประเมิน (Evaluation) ประกอบด้วย การเข้าใจ (Understanding) การวิเคราะห์ผล
(Assessment) การประเมิน (Evaluation) และการจดั การ (Organization)

(3) การสร้าง (Creation) ประกอบด้วย การสร้าง (Creation) การสื่อสาร (Communication)
การมีส่วนร่วม (Participation) และการติดตาม (Monitoring)

10 UNESCO. (2013). Global Media and Information Literacy Assessment Framework. Paris: United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization
(UNESCO).

สำนักงานคณะกรรมการดจิ ทิ ลั เพอ่ื เศรษฐกิจและสังคมแหง่ ชาติ กระทรวงดจิ ทิ ัลเพอื่ เศรษฐกจิ และสังคม หน้า 7

หลกั สตู รการเขา้ ใจดจิ ทิ ลั (Digital Literacy) สำหรับพลเมืองไทย

ส่วนที่ 2 การใช้เครื่องมือและเทคโนโลยี คือ เครื่องมือ อุปกรณ์ เทคโนโลยี กระบวนการ เทคนิคและ
นวตั กรรมใดทส่ี ามารถถกู ใช้เพอื่ การเขา้ ถึง (Access) การประเมิน (Evaluation) และการสร้าง (Creation) ข้อมูล
สารสนเทศ และเนื้อหาสื่อได้ ซึ่งไม่จำเป็นต้องเป็นดิจิทัล หรืออิเล็กทรอนิกส์ หรือเทคโนโลยีสารสนเทศเสมอไป
ซึ่งตัวเครื่องมือและเทคโนโลยีนั้นมีการเกิดขึ้นใหม่และพัฒนาตนเองตลอดเวลา ซึ่งตัวผู้ใช้ต้องมีความสามารถ
ในการใช้เครื่องมือ หรือเทคโนโลยีได้อย่างเหมาะสม และหลากหลายสำหรับเครื่องมือและเทคโนโลยีสำคัญในยคุ
ดิจิทัลตัวอย่างเช่น คอมพิวเตอร์ (Computer) สมาร์ตโฟน (Smartphone) อินเทอร์เน็ต (Internet) สื่อสังคม
ออนไลน์ (Social Media) ชุมชนออนไลน์ (Online Communication) พาณิชย์อิเล็กทรอนิกส์ (e-Commerce) ฯลฯ
ท่ีผู้คนในยคุ ดิจทิ ัลตอ้ งใช้ใหเ้ หมาะสมและมปี ระสทิ ธิภาพ

ส่วนที่ 3 ผลลัพธ์ที่คาดหวัง คือ ส่วนขยายของการกระทำที่ต้องการให้เกิดผลลัพธ์ โดยการกระทำน้ัน
สามารถกำหนดได้อยา่ งหลากหลาย รวมถึงระดับความชำนาญ (Proficiency) อยา่ งเช่น ไดอ้ ยา่ งเหมาะสม ไดอ้ ย่าง
ถูกต้อง ได้อย่างถูกกฎหมาย ได้อย่างถูกจริยธรรม ได้อย่างมีมารยาท ไม่ละเมิดสิทธิและเสรีภาพผู้อื่น เคารพผู้อื่น
ได้อย่างปลอดภัย ได้อย่างมั่นคง ได้อย่างยั่งยืน ได้อย่างหลากหลาย ได้อย่างคุ้มค่า ได้มาตรฐาน ได้อย่าง
มวี จิ ารณญาณ ได้อย่างสรา้ งสรรค์ มีสุขภาพทีด่ ี มปี ระสทิ ธิภาพ ฯลฯ ท้ังนี้ผลลพั ธท์ คี่ าดหวังทีม่ ขี อบเขตทช่ี ัดเจนใน
การตัดสินและวัดผลงานได้ ควรใช้คำเหล่านี้ได้แก่ ได้อย่างเหมาะสม ได้อย่างถูกกฎหมาย ไม่ละเมิดสิทธิและ
เสรีภาพผู้อนื่ ไดอ้ ย่างปลอดภัย เป็นต้น

ดงั นน้ั คำนิยามการเขา้ ใจดจิ ทิ ัล (Digital Literacy) สำหรบั ในกรอบสมรรถนะด้านดจิ ทิ ลั และหลกั สตู รการ
เข้าใจดิจิทัล (Digital Literacy) พ.ศ. 2562 คือ “บุคคลมีสมรรถนะในการเข้าถึง ค้นหา คัดกรอง วิเคราะห์
สังเคราะห์ ประเมิน จัดการ ประยุกต์ใช้ สื่อสาร สร้าง แบ่งปัน และติดตามข้อมูล (Data) สารสนเทศ
(Information) และสาร (Content Media) ไดอ้ ย่างเหมาะสม ปลอดภยั มคี วามรบั ผดิ ชอบ มีมารยาท เคารพสิทธิ
และกฎหมาย ด้วยเครื่องมือและเทคโนโลยที เ่ี หมาะสมและหลากหลาย”

หนา้ | 8 มหาวทิ ยาลยั มหดิ ล

โครงการสง่ เสริมและพัฒนาความรู้ความเขา้ ใจดจิ ทิ ัล (Digital Literacy)

3. กระบวนการออกแบบหลักสูตร

กระบวนการออกแบบหลักสตู รการเขา้ ใจดิจิทัลแบง่ ออกเป็น 3 ขั้นตอน คือ

องค์ความร้กู ารเขา้ ใจดจิ ิทัล หลักสตู รการเขา้ ใจดิจิทัล ประเมินคณุ ภาพ E-Leaning ผทู้ ่ีผา่ นการเรยี นรู้ หรอื อบรมมี
และความ การศกึ ษาออนไลนด์ ้วย ทักษะการเข้าใจดจิ ทิ ัล
กรอบสมรรถนะ/
หลกั สูตร เหมาะสมหลกั สตู ร ตนเอง สามารถเปนพลเมืองในยคุ
ดจิ ิทัลท่ีมคี ุณภาพ มที กั ษะ
การเขา้ ใจดิจิทลั การจาแนกกล่มุ และคาศพั ท์ ดจิ ทิ ัลพนื้ ฐานท่จี าเปนต่อการ
Taxonomy and Vocabulary
ดาเนินชีวิตเรยี นรู้ และ
การศึกษา และการอบรบ ประกอบอาชีพ

ภาพที่ 2 กระบวนการออกแบบหลักสูตรการเข้าใจดิจิทัล11

ข้ันตอนที่ 1 รวบรวมข้อมลู ที่เกย่ี วขอ้ งกับการเข้าใจดิจิทลั โดยข้อมูลจะแบ่งออกเป็น 2 ส่วน คอื
• ข้อมูลกรอบสมรรถนะการเข้าใจดิจิทัล หรือหลักสูตรการเข้าใจดิจิทัล ( Framework &
Curriculum) ข้อมูลเหล่านี้จะถูกจัดทำขึ้นได้จากองค์กรทั้งระดับประเทศหรือระดับนานาชาติ มี
การกระทำที่ซับซ้อน มีกระบวนการทางวิชาการและการรับรองคุณภาพที่น่าเชื่อถือสูง จัดทำโดย
กลุ่มผู้เชย่ี วชาญจำนวนมาก ตวั อย่างเชน่
o กรอบความสามารถด้านดิจิทัลสำหรับพลเมือง (Digital Competence Framework for
Citizens: DigComp 2.0) ของคณะกรรมาธกิ ารยุโรป (European Commission)
o ความเป็นอจั ฉริยะทางดิจิทลั (Digital Intelligence Framework: DQ) ของสถาบันวจิ ัย DQ
o หลักสูตรดิจิทัลของวุฒิบัตรมาตรฐานสากลด้านทักษะความเข้าใจและใช้เทคโนโลยีดิจิทัล
(International Computer Driving License: ICDL) ขององคก์ รไม่แสวงหาผลกำไร ICDL
o กรอบมาตรฐานสมรรถนะหลักในการทำงาน สมรรถนะหลักด้านคอมพิวเตอร์และสารสนเทศ
สมรรถนะความสามารถดา้ นการใช้ดจิ ทิ ลั ของสถาบนั คณุ วุฒิวชิ าชพี (องค์กรมหาชน)
• ข้อมูลองค์ความรู้และทักษะหลักสูตรการเข้าใจดิจิทัล (Body of Knowledge & Body of Skill)
เปน็ ข้อมูลท่มี คี วามนา่ เช่ือถือระดับหนึ่ง ส่วนใหญ่มักถูกจดั ทำเพียงกลุม่ คนจำนวนหนึ่งหรือเพียงคน
เดียว ตัวอย่างเช่น หนังสือ บทความทางวิชาการ สื่อสาธิตการทำงาน คู่มือการใช้งานเครื่องมือ
เอกสารนำเสนอ เปน็ ตน้ ข้อมูลกลุม่ น้ีมขี ้อดี คอื มคี วามสดใหม่ และทันสมยั กวา่ ข้อมูลในกล่มุ แรก

11 MC-DS-release3-v04, EDISON หน้า 9

สำนกั งานคณะกรรมการดจิ ทิ ลั เพ่อื เศรษฐกิจและสงั คมแห่งชาติ กระทรวงดิจิทลั เพ่อื เศรษฐกิจและสงั คม

หลักสูตรการเขา้ ใจดิจทิ ลั (Digital Literacy) สำหรบั พลเมอื งไทย

ขน้ั ตอนท่ี 2 นำข้อมลู จากทงั้ 2 กลุ่ม ท่ีรวบรวมไดจ้ ากข้ันตอนท่ี 1 มาวิเคราะห์ พจิ ารณา และสงั เคราะห์ เพ่ือให้ได้
หลักสูตร หัวข้อการเรียนรู้ หน่วยการเรียน เนื้อหาการเรียนรู้ และผลผลิตจากการเรียนรู้ (Learning
Outcome) เพอ่ื ใหไ้ ด้รา่ งหลักสูตร ท้ังน้ีหลกั สูตรการเข้าใจดจิ ิทลั น้ี ใช้เครอื่ งมือหลักอยู่ 2 เคร่ืองมือ คอื
• ทฤษฎีการจำแนกการเรยี นร้ขู องบลมู (Bloom's Revised Taxonomy)
• รูปแบบโครงสรา้ งหลักสตู รของ AXESS

ขั้นตอนที่ 3 ประเมินคุณภาพและความเหมาะสมหลักสูตร เมื่อจัดทำร่างหลักสูตรการเข้าใจดิจิทัลแล้วเสร็จ
จะนำร่างหลักสูตรดังกล่าวเข้าประเมินคุณภาพและความเหมาะสมเพื่อรับรองหลักสูตร
โดยผู้เชี่ยวชาญในสาขา หรือหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง เช่น ผู้แทนจากภาคการศึกษา กลุ่มจากภาค
วิชาชีพ กลุ่มจากภาคภาคแรงงาน กลุ่มจากภาคธุรกิจ กลุ่มจากภาคองค์กรท่ีไม่แสวงหาผลกำไร
เป็นตน้ ซึ่งการประเมินรับรองหลักสูตรทำได้ทั้งกลุ่มเล็ก หรือกลุม่ ใหญ่ เชน่ สัมมนาประชาพิเคราะห์
ซง่ึ ตามความเหมาะสมของเน้ือหา เวลา และงบประมาณในการจดั ทำ เปน็ ต้น

หนา้ | 10 มหาวทิ ยาลยั มหดิ ล

โครงการส่งเสรมิ และพัฒนาความรคู้ วามเข้าใจดิจิทัล (Digital Literacy)

4. เครือ่ งมอื ท่ีใช้ออกแบบหลกั สตู ร

ในการออกแบบหลักสูตรได้มีการเลือกใช้ทฤษฎีการจำแนกการเรียนรู้ของบลูม (Bloom’s Taxonomy) และ
รูปแบบโครงสร้างหลักสตู รเพอื่ ออกแบบและพัฒนาหลกั สตู ร

4.1 ทฤษฎีการจำแนกการเรยี นรู้ของบลูม (Revised Bloom’s Taxonomy)

ทฤษฎีการจำแนกการเรียนร้แู บบดงั้ เดิม สามารถแบ่งเปน็ 3 ด้าน คือ ด้านพทุ ธพิ สิ ยั ดา้ นจติ พสิ ัย และดา้ น
ทักษะพิสัย โดยในแต่ละด้านจะมีการจำแนกระดับความสามารถจากต่ำสุดไปถึงสูงสุด โดยในการออกแบบ
หลักสูตรนั้นได้มีการปรับปรุงเพิ่มเติมจากทฤษฎีการจำแนกการเรียนรู้ของบลูมแบบดั้งเดิม ( Original Bloom's
Taxonomy) เพื่อให้มีความทันสมัยมากขึ้น จึงได้มีการใช้เครื่องมือดังกล่าวในการกำหนดกริยากระทำ (Active)
เพื่อสร้างประโยคที่มีความหมายกระทำให้เกิดผลลัพธ์ (Outcome) โดยได้แบ่งระดับการเรียนรู้เป็น 6 ระดับ
และลกั ษณะจดุ มงุ่ หมายการเรยี นรเู้ ปน็ 3 ดา้ น

Original Bloom’s Taxonomy Revised Bloom’s Taxonomy

ภาพที่ 3 Bloom’s Original Taxonomy & Bloom's Taxonomy Revised12

12 Patti- Shank. ( 2556, February 14) . eLearning Guild Research: Reconsidering Bloom's Taxonomy ( Old AND New) . Retrieved from
https://www.learningsolutionsmag.com/articles/1105/elearning-guild-research-reconsidering-blooms-taxonomy-old-and-new

สำนกั งานคณะกรรมการดิจทิ ลั เพ่ือเศรษฐกจิ และสงั คมแห่งชาติ กระทรวงดิจทิ ัลเพื่อเศรษฐกิจและสังคม หน้า 11

หลกั สูตรการเขา้ ใจดจิ ิทลั (Digital Literacy) สำหรับพลเมืองไทย

1) ระดับการเรยี นรู้13 ไดแ้ ก่
1.1) การจำ (Remembering) คือบุคคลสามารถระบุได้ว่าสิ่งที่ได้เรียนรู้มามีสาระอะไรบ้าง ซึ่งการที่
สามารถตอบไดน้ ้นั ได้มาจากการจดจำเปน็ สำคญั
1.2) การเข้าใจ (Understanding) คือบุคคลสามารถเข้าใจความหมาย ความสัมพันธ์ และโครงสร้าง
ของสงิ่ ท่ีเรยี นรแู้ ละสามารถอธิบายสงิ่ ท่ีเรยี นร้นู ้ันได้ดว้ ยคำพูดของตนเอง บุคคลทีม่ คี วามเข้าใจใน
เรื่องใดเรื่องหนึ่งหลังจากได้ความรู้ในเรื่องนั้นแล้วเสร็จ จะสามารถแสดงออกได้หลายทาง เช่น
สามารถตีความได้ แปลความได้ เปรยี บเทยี บได้ บอกความแตกต่างได้ เป็นต้น
1.3) การประยุกต์นำไปใช้ (Applying) คือบุคคลสามารถนำข้อมูล ความรู้ และความเข้าใจที่ไดเ้ รียนรู้
มาไปใช้ในการหาคำตอบ และแก้ปัญหาในสถานการณ์ตา่ ง ๆ
1.4) การวิเคราะห์ (Analyzing) คือบุคคลสามารถใช้การคิดอย่างมีวิจารณญาณ และการคิดที่ลึกซึ้ง
ซึ่งเกิดจากไม่สามารถหาคำตอบได้จากข้อมลู ที่มีอยู่โดยตรง บุคคลต้องใช้ความคิดหาคำตอบจาก
การแยกแยะข้อมูลและหาความสัมพันธ์ของข้อมูลที่แยกแยะน้ัน หรืออีกนัยหนึ่งคือการเรียนรู้ใน
ระดับที่ผู้เรยี นสามารถจับได้วา่ อะไรเปน็ สาเหตุ เหตุผลหรือแรงจูงใจทีอ่ ยู่เบื้องหลังปรากฏการณ์
ใดปรากฏการณห์ นง่ึ การวเิ คราะหโ์ ดยทั่วไป มี 2 ลักษณะคือ
● การวิเคราะห์จากข้อมลู ทม่ี ีอยู่เพ่ือให้ไดข้ ้อสรุป/หลักการท่สี ามารถนำไปใช้ในสถานการณ์อน่ื ได้
● การวิเคราะห์ข้อสรุป ข้ออ้างอิง หรือหลักการต่าง ๆ เพื่อหาหลักฐานที่สามารถสนับสนุน
หรือปฏเิ สธปรากฏการณน์ ้ัน ๆ
1.5) การประเมินค่า (Evaluating) คือบุคคลสามารถตัดสินคุณค่าของส่ิงใดสิง่ หน่ึง หรือปรากฏการณ์
ใดปรากฏการณห์ น่ึง สามารถตั้งเกณฑใ์ นการประเมินหรือตัดสินคุณค่าต่าง ๆ ได้ และแสดงความ
คิดเห็นในเรอ่ื งน้นั ได้ เช่น ข้อมูล ขอ้ เท็จจริง การกระทำ ความคิดเหน็ ความถูกต้อง ความแม่นยำ
มาตรฐาน เกณฑ์ หลักการ ทฤษฎี คุณภาพ ประสิทธิภาพ ความเชื่อมั่น ความคลาดเคลื่อน อคติ
วิธีการ ประโยชน์ ค่านยิ ม เป็นต้น
1.6) การสร้าง (Creating) คือบุคคลสามารถคิด ประดิษฐ์ สิ่งใหม่ขึ้นมาได้ ซึ่งอาจอยู่ในรูปของ
สิ่งประดิษฐ์ ความคิด ทำนายสถานการณ์ที่อาจเกิดขึ้นในอนาคตได้ คิดวิธีการแก้ปัญหาได้
ซ่ึงแตกต่างจากการแก้ปัญหาในระดบั การประยุกตน์ ำไปใชท้ ่ีมเี พยี งคำตอบหนึง่ คำตอบ แต่วิธีการ
แก้ปัญหาในระดับนี้ (สร้าง) มมี ากกวา่ หนึ่งคำตอบ

13 Tawee Sranamkam. ( 2557) . Revised Bloom’ s Taxonomy for Designing Online Achievement Test. [ cited 2561 Sep 15] . Retrieved from: URL:
https://www.academia.edu/11602643/Designing_Acheivement_Test_using_Revised_Blooms_Taxonomy_for_Online_Learning

หนา้ | 12 มหาวิทยาลยั มหิดล

โครงการส่งเสริมและพัฒนาความรคู้ วามเข้าใจดจิ ิทัล (Digital Literacy)

2) ลกั ษณะจุดมงุ่ หมายการเรียนรู้14 ได้แก่
2.1) พุทธพิ ิสยั (Cognitive Domain) คอื การกระทำทเี่ ก่ยี วกับกระบวนการทางสมอง ได้แก่ สตปิ ัญญา
(Intellectual) การเรียนรู้ (Learning) และการแกป้ ัญหา (Problem Solving)
2.2) จิตพิสัย (Affective Domain) คือคุณลักษณะภายในของคน แล้วแสดงพฤติกรรมหรือ การ
กระทำออกมา ตามอารมณ์ ความรู้สึก ไม่ว่าจะเป็นด้านความสนใจ เจตคติ ความชื่นชมค่านิยม
จนพัฒนาเปน็ คุณลกั ษณะของตนเอง
2.3) ทักษะพิสัย (Psychomotor Domain) คือพฤติกรรมที่เกี่ยวกับทักษะความชำนาญ ได้แก่
การเลียนแบบ (Imitation) การปฏิบัตไิ ด้โดยลำพัง (Manipulation) การปฏบิ ตั ไิ ดถ้ ูกต้องแม่นยำ
(Precision) การปฏิบัติอย่างต่อเนื่องและผสมผสาน (Articulation) การปฏิบัติโดยอัตโนมัติเปน็
ธรรมชาติ (Naturalization)

3) มิตดิ ้านการเรยี นรู้ ได้แก่
3.1) ความรู้เชิงข้อเท็จจริง (Factual Knowledge) หมายถึง ความรู้ในสิ่งที่เป็นอยู่จริง เช่น ความรู้
เก่ยี วกบั คำศพั ท์ ความรู้ในสงิ่ เฉพาะตา่ งๆ เปน็ ต้น
3.2) ความรู้เชิงมโนทัศน์ (Conceptual Knowledge) หมายถึง ความรู้ที่มีความซับซ้อน มีการจัด
หมวดหมู่เป็นกลุ่มของความรแู้ ละโครงสร้างของความรู้
3.3) ความรู้เชิงวิธีดำเนินการ (Procedural Knowledge) หมายถึง ความรู้ว่าสิ่งนั้นๆ ทำได้อย่างไร
ซง่ึ รวมถงึ ความรูท้ ี่เป็นทักษะเทคนคิ และวิธีการ
3.4) ความรู้เชิงอภิปัญญา (Metacognitive Knowledge) หมายถึง ความรู้เกี่ยวกับเรื่องทางปัญญา
ของผู้เรียนเอง คือความรู้ที่ผู้เรียนจะทำความเข้าใจเกี่ยวกับการวางแผนและการแก้ปัญหาไป
จนถึงการประเมนิ

14 ดร.ขจรศักดิ์ บัวระพันธ์. (2561) หลักการออกข้อสอบ. สถาบันนวัตกรรมการเรียนรู้ มหาวิทยาลัยมหิดล. เข้าถึงเมื่อ 15 ก.ย. 2561. URL: http://fda.sut.ac.th/doc-
training/61/exam.pdf

สำนกั งานคณะกรรมการดจิ ิทัลเพ่อื เศรษฐกิจและสังคมแหง่ ชาติ กระทรวงดจิ ิทัลเพื่อเศรษฐกิจและสงั คม หน้า 13

หลกั สูตรการเข้าใจดจิ ทิ ัล (Digital Literacy) สำหรับพลเมืองไทย

ภาพที่ 4 Bloom’s Taxonomy 15

15 CC BY-SA 3.0 K. Aainsqatsi มหาวทิ ยาลยั มหดิ ล

หนา้ | 14

โครงการส่งเสรมิ และพฒั นาความรคู้ วามเขา้ ใจดจิ ทิ ัล (Digital Literacy)

4.2 รปู แบบโครงสรา้ งหลักสูตร (Template)
รูปแบบโครงสร้างหลักสูตรจาก AXESS ซึ่งเป็นโครงการที่ได้รับทุนสนับสนุนโดยคณะกรรมาธิการยุโรป

ท่ีมีจุดประสงค์พฒั นาสมรรถนะเพ่ือเศรษฐกจิ และสังคมอยา่ งยง่ั ยืน เพือ่ ก่อใหเ้ กดิ การจา้ งงานและใหพ้ ลเมืองมีส่วน
รว่ มทางสังคมเชิงรกุ ดัวยทกั ษะดิจทิ ลั โดยมีกล่มุ เปา้ หมายหลกั เป็นผใู้ หญ่เพศหญงิ

หนว่ ยงานไดส้ ร้างแพลตฟอร์มการเรียนรู้ออนไลน์ดว้ ยตนเอง โดยเรยี กวา่ AXESS Platform โดยมีเนื้อหา
ครอบคลุม กรอบความสามารถด้านดิจิทัลสำหรับพลเมือง (Digital Competence Framework for Citizens:
DigComp 2.0) ของคณะกรรมาธกิ ารยุโรป (European Commission) ท้ัง 5 ด้าน

ท้งั น้หี ลักสตู รทักษะดจิ ิทัลไดร้ ว่ มจัดทำกับหลายหน่วยงานทเ่ี กยี่ วขอ้ งท้ังทางดา้ นวิชาการและเทคนคิ ไดแ้ ก่
Academia Istropolitana Nova, Únia materských center, Institut de Haute Formation aux Politiques
Communautaires, IDP European Consultants, Community Development Institute, EEO GROUP,
Internet Web Solutions และ Kleinon และได้รับการรับรองจากโครงการ Erasmus+ ของคณะกรรมาธิการ
ยุโรปเพื่อการศึกษาในการฝึกอบรมเยาวชนและกีฬา และจัดทำโปรแกรมการเรียนรู้ตลอดชีพอย่างบูรณาการ
(Lifelong Learning Programme)

ภาพที่ 5 หน่วยงานท่ีเก่ียวข้องทั้งทางด้านวิชาการและเทคนิค
ท่ีร่วมทำหลักสูตรทักษะดิจิทัลของ AXESS16

ในส่วนประกอบของรูปแบบโครงสร้างหลักสูตรประกอบดว้ ย 13 ส่วนไดแ้ ก่

1) ชอื่ เรอ่ื ง/รายวชิ า 7) วสั ดุทเ่ี กย่ี วข้อง

2) คำสำคญั 8) วดิ โี อทเ่ี กี่ยวข้อง

3) ผลลพั ธก์ ารเรียนรู้ 9) เอกสารนำเสนอท่เี ก่ียวขอ้ ง

4) คำอธบิ าย 10) อา้ งอิงเว็บไซต์

5) หนว่ ยการเรยี นรู้ หัวข้อการเรียนรู้ 11) จัดทำโดย

และเนอ้ื หาการเรยี นรู้ 12) ขอบเขตของสมรรถนะหรอื ทักษะ

6) บรรณานุกรม 13) อภิธานศพั ท์/นยิ ามคำศพั ท์

16 http://www.axesslearning.eu/ หนา้ 15

สำนกั งานคณะกรรมการดิจิทลั เพื่อเศรษฐกจิ และสงั คมแห่งชาติ กระทรวงดิจิทลั เพือ่ เศรษฐกิจและสงั คม

หลักสูตรการเขา้ ใจดจิ ิทัล (Digital Literacy) สำหรบั พลเมืองไทย

ตารางท่ี 2 รูปแบบโครงสร้างหลักสูตร (Template)17

ชอื่ เรื่อง/รายวิชา ช่ือของรายวิชา

คำสำคัญ คำทีก่ ำหนดข้ึนมาเพือ่ ใช้แทนเนอ้ื หาของบทความวารสาร ซงึ่ ต้องเปน็ คำท่สี ้ันกะทัดรัด
ได้ใจความ มีความหมาย เป็นคำนามหรอื เป็นศพั ท์เฉพาะ

ผลลัพธก์ ารเรียนรู้

หลงั จากผเู้ รียนไดร้ ับการเรยี นรรู้ ายวชิ าน้ีจะสามารถทำสิง่ ใดได้ หรอื มสี งิ่ ใด หรือได้รบั สิง่ ใด

คำอธบิ าย

ประโยคขยายความเนือ้ หาการเรยี นรู้ของหลกั สูตรหรือรายวชิ า

หนว่ ยการเรียนรู้ หวั ขอ้ การเรียนรู้ และเนือ้ หาการเรยี นรู้

หนว่ ยการเรียนรู้ หมายถึง ประเดน็ หลักในการเรียนรู้
หวั ขอ้ การเรยี นรู้ หมายถึง ประเดน็ ยอ่ ยในการเรยี นรู้
เนื้อหาการเรยี นรู้ หมายถึง รายละเอยี ดเนอ้ื ความในการเรียนรู้

บรรณานกุ รม

รายการอ้างองิ ขอ้ มูลตามหลักวชิ าการประกอบดว้ ยอยา่ งน้อย ได้แก่ ช่ือผู้แต่งหรอื หนว่ ยงานทจี่ ดั ทำ ชือ่ หนังส่ือ
บทความ หรอื เอกสาร ปีทผี่ ลติ และเผยแพร่ การเข้าถงึ ลงิ กเ์ ว็บไซตเ์ ปน็ ตน้

วัสดุที่เกีย่ วขอ้ ง (ถ้ามี) รายการเครอ่ื งมอื อุปกรณ์ และวสั ดุท่ีจำเป็นในการเรยี นรู้

วดิ โี อทีเ่ กี่ยวขอ้ ง (ถ้ามี) สอื่ ภาพเคล่อื นไหวเพือ่ ประกอบการเรยี นรู้วางในรปู แบบลิงกเ์ วบ็ ไซต์ (URL)

เอกสารนำเสนอทเ่ี ก่ียวข้อง เอกสารเพื่อประกอบการเรยี นรู้วางในรปู แบบลิงกเ์ วบ็ ไซต์ (URL)

แหล่งข้อมลู เพมิ่ เตมิ (ถา้ ม)ี เว็บไซตท์ มี่ ีเน้อื หาทีเ่ ก่ยี วขอ้ งกบั รายวชิ าวางในรูปแบบลงิ กเ์ ว็บไซต์ (URL) มี
จดั ทำโดย ประโยชนเ์ พอ่ื ใชเ้ ปน็ แหล่งคน้ คว้าเพิ่มเติม
ขอบเขตของสมรรถนะหรือทักษะ
อภธิ านศัพท์/นิยามคำศพั ท์ หน่วยงานท่ีจัดทำ และหน่วยงานทใี่ ห้การสนบั สนุน

หลกั สตู รหรอื รายวชิ านีอ้ ยู่ขอบเขตของสมรรถนะใด ได้แก่ Digital literacy,
Digital Skill, Problem-Solving with Digital Tools

คำศพั ทท์ ขี่ ยายความหรือกำหนดความหมายใหเ้ ข้าใจตรงกัน

17 AXESS. Course Model Structure Template. เขา้ ถงึ URL: http://www.axesslearning.eu/ มหาวิทยาลยั มหดิ ล

หนา้ | 16

หลกั สตู รการเขา้ ใจดิจทิ ลั (Digital Literacy) พ.ศ. 2562

5. ภาพรวมการเปรียบเทียบหลักสตู รกับกรอบสมรรถนะและทักษะดิจทิ ลั

กรอบสมรรถนะ/วิชาเรียน 1 ิสทธิและความ ัรบ ิผดชอบ
2. การเ ้ขา ึถง ิดจิทัล
3. การ ื่สอสาร ุยค ิดจิทัล
4. ความปลอด ัภย ุยค ิดจิทัล
5. การ ู้รเท่าทันสื่อและสารสนเทศ
6. แนวป ิฏ ับ ิตในสังคม ิด ิจทัล
7. ุสขภาพ ีดยุค ิดจิทัล
8. ิดจิทัลคอมเมิ ์รซ
9. กฎหมาย ิดจิทัล

กรอบวชิ าวิทยาศาสตรค์ ำนวณ (การศึกษาภาคบงั คับ)

• วิทยาการคอมพิวเตอร์

• เทคโนโลยสี ารสนเทศและการส่อื สาร ✓✓✓✓ ✓✓

• การรู้ดิจทิ ัล ✓✓✓✓✓✓✓✓ ✓
✓
ทกั ษะดา้ นดจิ ทิ ัลของข้าราชการและบุคลากรภาครฐั เพื่อการปรบั เปลี่ยนเปนรัฐบาลดจิ ทิ ัล ตาม (ว6/2561) (DLIT)

• DLIT100 เข้าถึงและตระหนักดิจิทลั ✓✓✓✓✓✓✓✓

• DLIT200 ใชง้ านเครอื่ งมอื ดา้ นดิจิทัลหรือแอป ✓✓✓✓ ✓✓
พลเิ คชนั ขั้นต้นสำหรบั การทำงาน

• DLIT300 ใชด้ จิ ิทลั เพ่อื การทำงานรว่ มกนั ✓ ✓ ✓ ✓ ✓ ✓

• DLIT400 ประยุกตใ์ ช้เครื่องมอื ดิจิทัลเพื่อการ ✓✓ ✓
ทำงาน

• DLIT500 ผลิตชุดข้อมูลเพื่อการบริการ
สาธารณะ (Open Public Data)

• DLIT600 ใชข้ ้อมลู ระหว่างหนว่ ยงาน

• DLIT700 ใช้โปรแกรมดิจิทลั เพือ่ การวเิ คราะห์
ขอ้ มลู สำหรับงานประจำ

สำนักงานคณะกรรมการดิจทิ ลั เพือ่ เศรษฐกจิ และสังคมแหง่ ชาติ กระทรวงดจิ ทิ ัลเพื่อเศรษฐกจิ และสงั คม หน้า 17

หลักสูตรการเข้าใจดิจิทลั (Digital Literacy) สำหรบั พลเมืองไทย

6. หลกั สูตรการเข้าใจดจิ ทิ ลั (Digital Literacy) พ.ศ. 2562

ภาพท่ี 6 หลักสูตรการเข้าใจดิจิทลั (Digital Literacy) พ.ศ. 2562

หลักสูตรการเข้าใจดิจิทัล (Digital Literacy) พ.ศ. 2562 หมายถึง หลักสูตรที่ใช้สำหรับพัฒนาให้บุคคล
มีสมรรถนะในการเข้าถึง ค้นหา คัดกรอง วิเคราะห์ สังเคราะห์ ประเมิน จัดการ ประยุกต์ใช้ สื่อสาร สร้าง แบ่งปัน
และติดตามข้อมูล (Data) สารสนเทศ (Information) และสาร (Content Media) ได้อย่างเหมาะสม ปลอดภัย
มีความรับผิดชอบ มีมารยาท เคารพสิทธิและกฎหมาย ด้วยเครื่องมือและเทคโนโลยีที่เหมาะสมและหลากหลาย
ประกอบด้วย 9 รายวิชา ได้แก่ สิทธิและความรับผิดชอบยุคดิจิทัล การเข้าถึงดิจิทัล การสื่อสารยุคดิจิทัล
ความปลอดภัยยุคดิจิทัล การรู้เท่าทันสื่อและสารสนเทศ แนวปฏิบัติในสังคมดิจิทัล สุขภาพดียุคดิจิทัล ดิจิทัล
คอมเมริ ์ซ และกฎหมายดจิ ิทัล

6.1 จดุ ประสงค์หลักสูตร

(1) เพื่อพัฒนาประชาชนทุกคนให้มีความตระหนัก มีความรู้ ความเข้าใจทักษะการใช้เทคโนโลยีดิจิทัลให้เกิด
ประโยชน์และสร้างสรรค1์ 8

(2) เพอื่ พฒั นาประชาชนทุกคนให้มที ักษะการเขา้ ดิจิทัล สามารถนำความรู้ ทกั ษะ คณุ ลกั ษณะ เพือ่ ใชเ้ คร่ืองมือ
และเทคโนโลยดี ิจิทัลในการเรยี นรู้ ดำเนินชวี ติ ประจำวัน และประกอบอาชีพได้อย่างเหมาะสม ยง่ั ยืน19

(3) เพ่อื พฒั นาประชาชนทุกคนให้มที ักษะสู่การเป็นพลเมืองแหง่ ศตวรรษที่ 21 หรอื พลเมืองยุคดจิ ิทัล

6.2 กลุ่มเป้าหมาย

ประชาชนของประเทศไทย นกั เรียน นกั ศกึ ษา ผูใ้ ช้แรงงาน พนักงานภาครฐั และพนักงานภาคเอกชน

18 ตามนโยบายและแผนระดับชาตวิ า่ ด้วยการพฒั นาดจิ ทิ ลั เพอ่ื เศรษฐกจิ และสังคม (พ.ศ. 2561 – 2580) เปา้ หมายท่ี 3 พัฒนาทนุ มนุษย์สยู่ ุคดจิ ทิ ัล
19 เป้าหมายการพฒั นาท่ีย่ังยนื (Sustainable Development Goals–SDGs) ตัวชีวดั ท่ี 4.4 (SDG 4.4) ขององคก์ ารสหประชาชาติ (UNESCO)

หน้า | 18 มหาวทิ ยาลยั มหิดล

หลกั สูตรการเขา้ ใจดิจทิ ลั (Digital Literacy) พ.ศ. 2562

6.3 รายวิชา
มคี ำอธิบายรายวิชาดงั นี้
สิทธิและความรับผิดชอบยคุ ดิจิทลั (Digital Right)
เรียนรู้สทิ ธิของพลเมืองดิจิทลั และเข้าใจความรับผิดชอบในโลกออนไลน์ในยุคศตวรรษที่
21 ได้แก่ สิทธิในการเข้าถึงและไม่ถูกเลือกปฏิบัติ สิทธิในการชุมนุมและการสมาคม
ออนไลน์ สิทธิในความเป็นส่วนตัวและในการคุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคล เสรีภาพในการ
แสดงความเห็นและการเข้าถึงข้อมูล จริยธรรมคอมพิวเตอร์ ความรับผิดชอบในการ
สื่อสารและแลกเปลี่ยนข้อมูลอย่างมีมารยาท ความรับผิดชอบในการใช้และอ้างอิง
ผลงานของผู้อื่น ความรับผิดชอบในการปฏิบัติตามกฎหมาย ความรับผิดชอบในการ
รักษาความปลอดภัยออนไลน์ ความรับผิดชอบต่อสุขภาพของตนเอง และความ
รบั ผิดชอบในการใชพ้ าณิชย์อเิ ล็กทรอนิกส์

การเขา้ ถึงดจิ ิทลั (Digital Access)
เรียนรู้พื้นฐานหลักการของข้อมูล และสารสนเทศ รู้ระบบอินเทอร์เน็ต สามารถใช้
เครื่องมือเชื่อมต่ออินเทอร์เน็ต สามารถค้นหาข้อมูลในอินเทอร์เน็ตได้ สามารถใช้
โปรแกรมค้นหา (Search Engine) ในการค้นหาข้อมูลได้อย่างรวดเร็ว แม่นยำและตรง
ตามความต้องการ สามารถนำข้อมูลและสารสนเทศไปใช้ได้อย่างถูกต้องตามจริยธรรม
สามารถบันทกึ จัดเกบ็ และคน้ คืนขอ้ มลู และสารสนเทศได้

การส่อื สารยุคดจิ ทิ ลั (Digital Communication)
เรียนรู้หลักการสำคัญของการสื่อสาร การส่ือสารยุคดิจิทัลหรือการสื่อสารผ่านสังคม
ออนไลน์ เพ่อื สามารถแยกแยะพื้นทสี่ ว่ นตวั และพน้ื ท่สี าธารณะ ใช้วิจารณ์การสื่อสารยุค
ดิจิทัล รวมถึงเรียนรู้การรับมือปัญหาการสื่อสารยุคดิจิทัล ได้แก่ การจัดการสารที่ผิด
กฎหมายและผิดจริยธรรมในยุคดิจิทัล การพูดคุยกับคนแปลกหน้าบนโลกออนไลน์ การ
รบั มือกบั เหตกุ ารณท์ ่ีมีความอคตทิ างโลกออนไลน์ ผูป้ ระทษุ วาจา และผใู้ ช้ตรรกะวบิ ัติ

ความปลอดภัยยุคดิจิทลั (Digital Safety)
เรยี นรคู้ วามรพู้ นื้ ฐานท่ัวไปของความปลอดภัยที่มาจากผู้ไมป่ ระสงค์ดใี นโลกอินเทอร์เน็ต
เครอื ข่ายสังคมออนไลน์ ได้อย่างถูกต้องและปลอดภัย เพอ่ื การหลกี เลีย่ งภยั คุกคาม และ
รบั มอื กับภยั อันตรายในยคุ ดจิ ิทัล

สำนักงานคณะกรรมการดจิ ิทลั เพ่ือเศรษฐกจิ และสังคมแหง่ ชาติ กระทรวงดจิ ิทลั เพอื่ เศรษฐกจิ และสงั คม หนา้ 19

หนา้ | 20 หลักสูตรการเข้าใจดิจทิ ัล (Digital Literacy) สำหรบั พลเมอื งไทย

การรู้เท่าทนั สื่อและสารสนเทศ (Media and Information Literacy)
เรยี นรู้หลกั การพ้นื ฐานของสื่อและผู้ให้บริการสื่อ แนวคดิ การรูเ้ ท่าทนั สอ่ื และสารสนเทศ
การวิเคราะห์ วิพากษ์ ตีความหมาย ประเมินผล สรุปผล แยกข้อเท็จจริง ข้อคิดเห็น
ประเมินคุณค่าของสื่อและสารสนเทศ การรู้เท่าทันข่าวปลอม (Fake News) และรู้เท่าทัน
โฆษณาชวนเชื่อ (Propaganda) รวมถึงการจัดการสื่อและสารสนเทศเบื้องต้น ได้แก่
เอกสาร เสียงบนั ทึก ภาพนงิ่ และภาพเคลือ่ นไหวได้

แนวปฏิบัตใิ นสงั คมดิจทิ ลั (Digital Etiquette)
เรียนรู้มารยาทการใช้อินเทอร์เน็ต มารยาทการใช้โทรศัพท์ในพื้นที่สาธารณะ และการ
เอาใจใส่ผู้อื่น เพื่อสามารถใช้งานอินเทอร์เน็ต โทรศัพท์เคลื่อนที่ได้อย่างถูกต้อง
เหมาะสมตามกาลเทศะ รวมถึงเข้าใจอารมณ์ความอ่อนไหวของบุคคลหรือสังคมบนโลก
ออนไลน์ได้

สุขภาพดียุคดิจิทลั (Digital Health)
เรียนรู้อันตรายและผลกระทบด้านสุขภาพในแง่มุมต่าง ๆ ไม่ว่าจะเป็นด้านสุขภาพกาย
สุขภาพจิต โรคที่เกิดขึ้น รวมถึงความสัมพันธ์และผลกระทบต่อเยาวชน การใช้
อินเทอร์เน็ตและสื่อดิจิทัล เพื่อป้องกัน หลีกเลี่ยง ลดผลกระทบ จนถึงวิธีการรักษา
เบอื้ งต้น ทั้งต่อตนเอง และคนใกล้ตัว เพอื่ ให้สามารถใชช้ ีวติ อย่างมีความสุขในยุคดิจิทัลได้

ดิจิทัลคอมเมริ ์ซ (Digital Commerce)
เรียนรู้ความรู้พื้นฐานทั่วไปของดิจิทัลคอมเมิร์ซ ได้แก่ นิยามความหมาย องค์ประกอบ
ความสำคัญ ลักษณะ กระบวนการ และรูปแบบการซื้อ-ขายสินค้าในดิจิทัลคอมเมิร์ซ
สามารถซื้อขายสินค้าในดิจิทัลคอมเมิร์ซได้อย่างถูกต้องและปลอดภัย จัดการแก้ปัญหา
จากการซื้อขายสินค้าได้ และสามารถสร้างร้านค้าขายสินค้า และขายสินค้าในดิจิทัล
คอมเมิร์ซไดเ้ บอ้ื งตน้ รวมถงึ เข้าใจกฎหมายทีเ่ กย่ี วกบั ดิจิทลั คอมเมริ ์ซเบื้องตน้

กฎหมายดจิ ิทลั (Digital Law)
เรียนรกู้ ฎหมายทีเ่ กีย่ วข้องกบั ทรัพย์สนิ ทางปัญญา และกฎหมายทเ่ี กี่ยวขอ้ งกับเศรษฐกิจ
ดิจิทัล เพื่อให้ระบุได้ว่าการกระทำใดเป็นความผิดที่เกี่ยวกับกฎหมายดิจิทัล ทราบถึง
โทษของการกระทำความผิด มีแนวทางป้องกันการกระทำความผิดที่เกี่ยวกับกฎหมาย
ดิจทิ ลั

มหาวิทยาลยั มหิดล

หลกั สตู รการเขา้ ใจดจิ ิทลั (Digital Literacy) พ.ศ. 2562

รายวิชา DL 1 สทิ ธิและความรับผดิ ชอบยคุ ดจิ ทิ ลั

รายละเอียด

ชอ่ื เรอ่ื ง/รายวชิ า สิทธแิ ละความรับผดิ ชอบยคุ ดิจิทลั

คำสำคญั สิทธขิ องพลเมอื งดิจทิ ัล ความรับผดิ ชอบในโลกออนไลน์

ผลลัพธก์ ารเรียนรู้

หลังจากผู้เรยี นไดร้ ับการเรียนรรู้ ายวิชานจ้ี ะสามารถ:
1. สามารถใชส้ ทิ ธิ เสรภี าพ ไดอ้ ยา่ งถูกตอ้ งตามหลักสากล ภายใต้กรอบท่ีกฎหมายกำหนดไว้
2. สามารถแสดงความรับผิดชอบในการอยูร่ ว่ มกนั ในสังคมทีเ่ หมาะสมตามหลกั สากลได้
3. สามารถบอกความแตกต่างในการกำหนดความเปน็ ส่วนตวั ได้
4. สามารถแยกแยะได้ว่าขอ้ ความและการกระทำชนดิ ไหน เปน็ การละเมดิ สทิ ธิผอู้ นื่ หรือ หมนิ่ ประมาท
5. สามารถเข้าใจเนือ้ หาทอ่ี ยใู่ นนโยบายการใชท้ ย่ี อมรบั ได้ หรอื ใกลเ้ คยี ง และสามารถปฏิบัตติ ามนโยบายที่ยอมรบั นน้ั ได้
6. สามารถอธิบายความรบั ผิดชอบในระดับนานาชาติต่อสงั คมดจิ ทิ ัลในฐานะประชากรดิจทิ ลั ได้

คำอธิบาย

เรยี นรสู้ ิทธิของพลเมอื งดิจทิ ัลและเข้าใจความรบั ผิดชอบในโลกออนไลน์ในยุคศตวรรษท่ี 21 ไดแ้ ก่ สิทธิในการเข้าถึงและไม่
ถูกเลือกปฏิบัติ สิทธิในการชุมนุมและการสมาคมออนไลน์ สิทธิในความเป็นส่วนตัวและในการคุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคล
เสรภี าพในการแสดงความเหน็ และการเขา้ ถงึ ข้อมลู จรยิ ธรรมคอมพวิ เตอร์ ความรบั ผดิ ชอบในการสอื่ สารและแลกเปลี่ยนข้อมูล
อย่างมีมารยาท ความรับผิดชอบในการใช้และอ้างอิงผลงานของผู้อื่น ความรับผิดชอบในการปฏิบัติตามกฎหมา ย ความ
รับผิดชอบในการรักษาความปลอดภัยออนไลน์ ความรับผิดชอบต่อสุขภาพของตนเอง และความรับผิดชอบในการใช้พาณิชย์
อเิ ลก็ ทรอนกิ ส์

หน่วยการเรยี นรู้ หัวขอ้ การเรียนรู้ และเนอ้ื หาการเรยี นรู้

• หนว่ ยการเรียนรู้ 1: เขา้ ใจสทิ ธิของพลเมอื งดจิ ิทัล
o สทิ ธใิ นการเข้าถงึ และไมถ่ ูกเลือกปฏิบตั ิ
o เสรภี าพในการแสดงความเหน็ และการเขา้ ถงึ ขอ้ มูล
o สทิ ธิในการชุมนุมและการสมาคมออนไลน์
o สิทธใิ นความเป็นส่วนตวั และในการค้มุ ครองข้อมลู ส่วนบุคคล

• หน่วยการเรยี นรู้ 2: เข้าใจความรบั ผดิ ชอบในโลกออนไลน์
o จรยิ ธรรมคอมพวิ เตอร์
o ความรบั ผดิ ชอบในการสื่อสารและแลกเปลยี่ นขอ้ มลู อยา่ งมีมารยาท
o ความรับผิดชอบในการใชแ้ ละอา้ งองิ ผลงานของผู้อื่น
o ความรับผดิ ชอบในการปฏบิ ตั ิตามกฎหมาย
o ความรบั ผดิ ชอบในการรักษาความปลอดภัยออนไลน์

สำนักงานคณะกรรมการดิจทิ ัลเพอื่ เศรษฐกจิ และสงั คมแห่งชาติ กระทรวงดจิ ทิ ัลเพอ่ื เศรษฐกิจและสังคม หนา้ 21

หลกั สตู รการเขา้ ใจดจิ ิทัล (Digital Literacy) สำหรบั พลเมืองไทย

หน่วยการเรียนรู้ หวั ขอ้ การเรียนรู้ และเน้ือหาการเรยี นรู้

o ความรบั ผดิ ชอบต่อสขุ ภาพของตนเอง
o ความรับผดิ ชอบในการใช้พาณชิ ยอ์ เิ ล็กทรอนิกส์

บรรณานุกรม

• สำนักงานคณะกรรมการดจิ ทิ ัลเพอ่ื เศรษฐกิจและสงั คมแห่งชาติ. (2559). หลกั สูตรการเข้าใจดิจิทลั . กระทรวงดิจิทัล
เพ่ือเศรษฐกิจและสงั คม. เขา้ ถงึ URL: http://www.dlthailand.org/dl-curriculum/curriculum/

• วรพจน์ วงศ์กิจรุ่งเรือง. (2561). คู่มือพลเมืองดิจิทัล. กรุงเทพฯ: สำนักงานส่งเสริมเศรษฐกิจดิจิทัลกระทรวงดิจิทัล
เพื่อเศรษฐกิจและสังคม. เข้าถึง URL: https://thaidigizen.com/wp-content/uploads/2018/06/
DigitalCitizenship-Book-ok.pdf

• Internet Rights and Principles Coalition. (2014). The Charter of Human Rights and Principles for the
Internet: UN Internet Governance Forum, 4th edition. เข้าถึง URL: http://www.ohchr.org/Documents/
Issues/Opinion/Communications/InternetPrinciplesAndRightsCoalition.pdf.

• Council of Europe. (2019).Digital Citizenship Education Handbook. เข้าถึง URL: https://www.renate-
europe.net/wp-content/uploads/2019/03/CoE-DIGITAL-CITIZENSHIP-EDUCATION-HANDBOOK-1.pdf

• Council of Europe. (2014). Guide to Human Rights for Internet Users. เขา้ ถึง URL: https://rm.coe.int/
16804d5b31.

• Common Sense. Creative Commons3.0. [Online] .เขา้ ถงึ URL: https://www.commonsense.org

วสั ดุท่เี ก่ยี วข้อง (ถา้ มี) -

วิดีโอทเี่ กี่ยวขอ้ ง (ถา้ มี) “1 สทิ ธแิ ละความรับผดิ ชอบ”
URL: https://www.youtube.com/watch?v=N7GxteTF25s

“การเปน็ พลเมืองดจิ ิทลั : I'm สมร 4.0”
URL: https://www.youtube.com/watch?v=yL_DZgVpe3s

เอกสารนำเสนอท่ีเกยี่ วขอ้ ง (ถ้ามี) “Digital Citizenship and Safety”
แหลง่ ข้อมลู เพม่ิ เติม (ถ้าม)ี URL: https://www.youtube.com/playlist?list=PLP7Bvyb3ap47y21xQ4Kbe6VeUaT15Y-fC
-
จัดทำโดย
ขอบเขตของสมรรถนะหรือทักษะ • https://thaidigizen.com
• https://thainetizen.org/
• https://www.etda.or.th/documents-for-download.html
สำนักงานคณะกรรมการดจิ ิทัลเพอื่ เศรษฐกิจและสงั คมแห่งชาติ
การเขา้ ใจดจิ ิทลั (Digital Literacy)

หนา้ | 22 มหาวทิ ยาลยั มหดิ ล

หลกั สตู รการเขา้ ใจดิจิทลั (Digital Literacy) พ.ศ. 2562

บรรณานุกรม พลเมืองดิจิทัล (digital citizenship) พลเมืองผู้มีความรู้และทักษะในการใช้ประโยชน์
อภิธานศพั ท/์ นยิ ามคำศพั ท์ จากเทคโนโลยีดจิ ิทลั และปกปอ้ งตนเองจากความเสีย่ งตา่ ง ๆ อยา่ งไร รวมถึงรจู้ กั เคารพ
สิทธขิ องตนเองและมคี วามรบั ผดิ ชอบตอ่ สงั คมในโลกสมยั ใหม่ ไปจนถึงเข้าใจผลกระทบ
โครงสรา้ งหัวเร่อื งหลกั ของเทคโนโลยีดจิ ทิ ัลที่มตี ่อสงั คม และใช้เทคโนโลยดี ิจิทัลเพอื่ สร้างการเปลย่ี นแปลงทาง
สังคมในเชิงบวก

ิท ิ น า ขา้ ง า น า ดง ทิ ิ น า มนม ทิ ิ น วาม น
ล ม ล ิัิ วาม หน ล า ล า มา ม วน ัว ล น า
้ม งข้ มล วน
ข้า งข้ มล น ลน
ล

ั ั ิ 10 า วาม ั ิด วาม ั ิด วาม ั ดิ
วาดว้ ย ยิ ม นา า น า ้ ล ้าง ิง น า ิ ั ิ าม
ล ล ลยนข้ มล
ม ิว ลงานข ง ้ น หมาย
วาม ั ดิ
วาม ั ดิ ขาขงน ง วาม ั ดิ
น า ั า วาม นา ้า ิย
ล ด ยั น ลน ิ ล ท นิ

สำนักงานคณะกรรมการดิจิทลั เพื่อเศรษฐกิจและสงั คมแหง่ ชาติ กระทรวงดิจิทัลเพ่ือเศรษฐกิจและสังคม หน้า 23

หลกั สูตรการเขา้ ใจดจิ ิทลั (Digital Literacy) สำหรับพลเมอื งไทย

เน้อื หา

• หน่วยการเรยี นรู้ 1: เข้าใจสิทธขิ องพลเมอื งดจิ ทิ ลั
o สิทธิในการเขา้ ถึงและไม่ถูกเลือกปฏบิ ตั ิ
▪ ดจิ ทิ ัลเพือ่ คนทง้ั มวล
▪ คุณภาพบริการ
▪ เสรภี าพในการเลือกใชซ้ อฟต์แวร์ แอปพลิเคชนั และระบบปฏิบตั กิ าร
▪ ความเปน็ กลางของเครือข่าย
o เสรภี าพในการแสดงความเห็นและการเข้าถงึ ข้อมลู
▪ เสรภี าพจากการคดั กรองฉากที่ไม่เหมาะสม (Censor)
▪ สทิ ธใิ นขอ้ มลู
▪ หลกั การใช้อยา่ งเปน็ ธรรม
▪ ครเี อทีฟคอมมอนส์
o สิทธิในการชมุ นุมและการสมาคมออนไลน์
o สิทธิในความเปน็ สว่ นตัวและในการคมุ้ ครองข้อมลู ส่วนบุคคล
▪ การออกกฎหมายความเป็นส่วนตวั
▪ นโยบายและการต้งั ค่าความเปน็ สว่ นตัว
▪ การค้มุ ครองตวั ตนออนไลน์
▪ สิทธิในการไม่เปิดเผยตัวตนและใชก้ ารเข้ารหัส
▪ เสรภี าพจากการสอดแนม
▪ ความเป็นส่วนตัวในทท่ี ำงาน

• หน่วยการเรียนรู้ 2: เขา้ ใจความรบั ผิดชอบในโลกออนไลน์
o บญั ญตั ิ 10 ประการว่าด้วยจริยธรรมคอมพิวเตอร์ (Ten Commandments of Computer Ethics)
o ความรบั ผดิ ชอบในการส่ือสารและแลกเปลย่ี นข้อมลู อยา่ งมีมารยาท
▪ สร้างสังคมอินเทอรเ์ น็ตท่ีอ่อนโยน
▪ คิดก่อนโพสต์ เชค็ ก่อนแชร์
o ความรับผิดชอบในการใช้และอา้ งอิงผลงานของผอู้ ่ืน
o ความรบั ผิดชอบในการปฏบิ ตั ิตามกฎหมาย
o ความรบั ผดิ ชอบในการรักษาความปลอดภัยออนไลน์
o ความรบั ผดิ ชอบต่อสขุ ภาพของตนเอง
o ความรบั ผดิ ชอบในการใชพ้ าณิชยอ์ เิ ลก็ ทรอนิกส์

หน้า | 24 มหาวทิ ยาลยั มหดิ ล

หลักสูตรการเขา้ ใจดจิ ทิ ลั (Digital Literacy) พ.ศ. 2562

เปรียบเทียบหลกั สูตรกบั กรอบสมรรถนะและทกั ษะดจิ ทิ ลั

กรอบสมรรถนะ/หนว่ ยการเรยี นรู้ หนว่ ยการเรยี นรู้ 1 หน่วยการเรียนรู้ 2

กรอบวิชาวิทยาศาสตรค์ ำนวณ (การศึกษาภาคบงั คับ)

• วิทยาการคอมพวิ เตอร์

• เทคโนโลยีสารสนเทศและการสอื่ สาร

• การรดู้ จิ ิทลั ✓✓

ทักษะด้านดิจทิ ลั ของขา้ ราชการและบคุ ลากรภาครฐั เพือ่ การปรับเปลีย่ นเปนรัฐบาลดิจิทัล ตาม (ว6/2561) (DLIT)

• DLIT100 เข้าถึงและตระหนักดิจทิ ลั ✓ ✓

• DLIT200 ใช้งานเคร่อื งมือด้านดจิ ทิ ัลหรือ
แอปพลิเคชนั ขน้ั ต้นสำหรบั การทำงาน

• DLIT300 ใช้ดิจิทลั เพือ่ การทำงานร่วมกัน ✓

• DLIT400 ประยกุ ตใ์ ช้เคร่ืองมือดจิ ทิ ัลเพือ่
การทำงาน

• DLIT500 ผลติ ชุดข้อมลู เพ่อื การบริการ
สาธารณะ (Open Public Data)

• DLIT600 ใชข้ ้อมลู ระหวา่ งหนว่ ยงาน

• DLIT700 ใชโ้ ปรแกรมดิจิทัลเพอ่ื การ
วิเคราะหข์ อ้ มูลสำหรบั งานประจำ

สำนักงานคณะกรรมการดจิ ทิ ลั เพ่ือเศรษฐกิจและสังคมแหง่ ชาติ กระทรวงดจิ ิทัลเพ่ือเศรษฐกจิ และสงั คม หนา้ 25

หลักสตู รการเขา้ ใจดจิ ิทัล (Digital Literacy) สำหรับพลเมอื งไทย

หัวข้อการเรียนรู้เปรียบเทียบกลมุ่ เปา้ หมาย

กรอบสมรรถนะ/หนว่ ยการเรยี นรู้ นักเรยี น นักเรยี น นกั ศึกษา ผู้ใช้ พนกั งาน พนกั งาน
6-12 ปี 13-18 ปี 19-22 ปี แรงงาน ภาครฐั ภาคเอกชน

หนว่ ยการเรียนรู้ 1: เขา้ ใจสทิ ธขิ องพลเมอื งดจิ ทิ ัล ✓ ✓ ✓ ✓
✓ ✓ ✓ ✓
• สิทธิในการเขา้ ถึงและไมถ่ กู เลอื ก ✓ ✓ ✓ ✓ ✓ ✓
ปฏิบตั ิ ✓ ✓ ✓ ✓

• เสรภี าพในการแสดงความเหน็ และ ✓ ✓ ✓ ✓ ✓ ✓
การเข้าถงึ ข้อมูล ✓ ✓ ✓ ✓
✓ ✓ ✓ ✓
• สิทธใิ นการชุมนุมและการสมาคม ✓ ✓ ✓ ✓ ✓
ออนไลน์ ✓ ✓ ✓ ✓
✓ ✓ ✓ ✓
• สิทธใิ นความเป็นส่วนตัวและในการ ✓ ✓ ✓ ✓
คุ้มครองขอ้ มูลสว่ นบุคคล

หนว่ ยการเรยี นรู้ 2: เข้าใจความรบั ผดิ ชอบในโลกออนไลน์

• จริยธรรมคอมพวิ เตอร์

• ความรบั ผดิ ชอบในการสอ่ื สารและ ✓ ✓
แลกเปลยี่ นข้อมูลอยา่ งมีมารยาท

• ความรับผดิ ชอบในการใชแ้ ละ ✓
อา้ งองิ ผลงานของผ้อู นื่

• ความรับผดิ ชอบในการปฏิบตั ติ าม
กฎหมาย

• ความรับผดิ ชอบในการรักษาความ ✓
ปลอดภัยออนไลน์

• ความรับผดิ ชอบตอ่ สขุ ภาพของ ✓
ตนเอง

• ความรับผดิ ชอบในการใช้พาณชิ ย์
อเิ ลก็ ทรอนกิ ส์

หนา้ | 26 มหาวิทยาลยั มหิดล

หลักสูตรการเข้าใจดจิ ิทลั (Digital Literacy) พ.ศ. 2562

รายวชิ า DL 2 การเข้าถงึ ดิจิทลั

รายละเอียด

ชื่อเร่ือง/รายวิชา การเข้าถึงดิจิทัล

คำสำคัญ ข้อมลู สอ่ื สารสนเทศ ความรู้ การค้นหาข้อมลู Search Engine

ผลลพั ธ์การเรยี นรู้

หลังจากผเู้ รยี นไดร้ ับการเรียนรรู้ ายวิชานี้จะสามารถ:
1. สามารถนยิ ามและอธบิ ายความตอ้ งการข้อมลู และสารสนเทศได้
2. สามารถค้นหาและระบุตำแหนง่ ของเน้อื หาข้อมลู และสารสนเทศที่ตอ้ งการได้
3. สามารถปฏิบัตติ ามระเบยี บการนำขอ้ มลู ที่ค้นหาไปใช้ได้อย่างมีจรยิ ธรรม
4. สามารถจัดการ เก็บรักษา และคน้ คนื ขอ้ มูลและสารสนเทศได้

คำอธิบาย

เรียนรู้พื้นฐานหลักการของข้อมูล และสารสนเทศ รู้ระบบอนิ เทอรเ์ น็ต สามารถใช้เครื่องมือเชื่อมต่ออนิ เทอร์เน็ต สามารถ
คน้ หาขอ้ มลู ในอินเทอรเ์ น็ตได้ สามารถใช้โปรแกรมคน้ หา (Search Engine) ในการค้นหาขอ้ มูลไดอ้ ย่างรวดเรว็ แมน่ ยำและตรง
ตามความต้องการ สามารถนำขอ้ มูลและสารสนเทศไปใชไ้ ดอ้ ย่างถูกต้องตามจริยธรรม สามารถบนั ทึก จดั เกบ็ และค้นคืนข้อมูล
และสารสนเทศได้

หนว่ ยการเรยี นรู้ หวั ขอ้ การเรียนรู้ และเนอื้ หาการเรียนรู้

• หนว่ ยการเรยี นรู้ 1: รพู้ ืน้ ฐานของข้อมูล และสารสนเทศ
o นิยามและความหมายข้อมลู และสารสนเทศ
o ประเภทของขอ้ มูล และสารสนเทศ และความแตกต่าง
o แหลง่ ที่มาขอ้ มูล และสารสนเทศ
o ความสำคญั และบทบาทของข้อมูล และสารสนเทศ

• หนว่ ยการเรียนรู้ 2: รรู้ ะบบเครอื ขา่ ยอินเทอร์เน็ต
o หลักการทำงานของระบบเครอื ขา่ ยอินเทอร์เน็ต
o รูปแบบระบบเครอื ข่ายอินเทอรเ์ นต็
o ระบบเครือขา่ ยสอ่ื สารในรูปแบบอนื่

• หน่วยการเรียนรู้ 3: การค้นหาข้อมลู ในอินเทอร์เนต็
o ประเภทการค้นหา
o ข้อดีและขอ้ จำกดั ของการคน้ หาขอ้ มลู ในอินเทอร์เนต็
o การคน้ หาข้อมลู ดว้ ยโปรแกรมค้นหา (Search Engine)
o เทคนิคการคน้ หาข้อมลู ขน้ั สูง (Advanced Search)

• หน่วยการเรยี นรู้ 4: รจู้ กั คำอธบิ ายชดุ ขอ้ มลู (Metadata)

สำนกั งานคณะกรรมการดจิ ิทัลเพ่อื เศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ กระทรวงดจิ ทิ ัลเพื่อเศรษฐกิจและสังคม หน้า 27

หลกั สตู รการเข้าใจดจิ ิทัล (Digital Literacy) สำหรบั พลเมืองไทย

หนว่ ยการเรียนรู้ หวั ขอ้ การเรียนรู้ และเน้ือหาการเรยี นรู้

o นิยามและความหมายของคำอธบิ ายชุดขอ้ มูล (Metadata)
o ประเภทของคำอธิบายชุดขอ้ มลู (Metadata) และหัวข้อในแตล่ ะประเภท
o การใชป้ ระโยชน์ของคำอธิบายชดุ ขอ้ มูล (Metadata)
• หนว่ ยการเรียนรู้ 5: การนำขอ้ มลู และสารสนเทศไปใช้
o การอา้ งอิงแหล่งที่มาตามหลกั วชิ าการ
o การใช้งานลิขสิทธิท์ เ่ี ปน็ ธรรม (Fair Use)
o การไมล่ ะเมิดลิขสิทธ์ิ
• หนว่ ยการเรยี นรู้ 6: การจดั การข้อมลู และสารสนเทศ
o การบนั ทึกขอ้ มลู ลงในอุปกรณ์จดั เก็บ
o ระบบการจัดเก็บท่ีค่ันของขอ้ มลู และสารสนเทศ (Bookmarking)
o การเกบ็ เน้อื หาขอ้ มลู ออนไลน์
o วิธกี ารค้นคนื ของข้อมลู

บรรณานุกรม

• สำนักงานคณะกรรมการดิจิทัลเพือ่ เศรษฐกจิ และสงั คมแหง่ ชาติ. (2559). หลักสูตรการเข้าใจดจิ ิทลั . กระทรวงดจิ ิทัล
เพอ่ื เศรษฐกจิ และสงั คม. เชา้ ถึง URL: http://www.dlthailand.org/dl-curriculum/curriculum/

• วรพจน์ วงศ์กิจรุ่งเรือง. (2561). คู่มือพลเมืองดิจิทัล. กรุงเทพฯ: สำนักงานส่งเสริมเศรษฐกิจดิจิทัลกระทรวงดิจิทัล
เพ่อื เศรษฐกิจและสังคม. เข้าถงึ URL: https://thaidigizen.com/wp-content/uploads/2018/06/DigitalCitizen
ship-Book-ok.pdf

• มูลนิธิส่งเสริมสื่อเด็กและเยาวชน, สถาบันสื่อเด็กและเยาวชน. (2561). เท่าทันสื่อ: อำนาจในมือพลเมืองดิจิทัล.
เข้าถงึ URL: http://cclickthailand.com/contents/research/PDF-for-Print-New-2.pdf

• สำนักงานพัฒนาธุรกรรมทางอิเล็กทรอนิกส์. (2561). Creative Commons สำหรับ บุคคลทั่วไป. เข้าถึง URL:
https://www.etda.or.th/publishing-detail/creative-commons-adults.html

• มูลนิธิอินเทอร์เน็ตร่วมพัฒนาไทย. (2555). รู้เท่าทันสื่อ ICT. เข้าถึง URL: http://resource.thai
health.or.th/library/hot/13843

• Jenn Riley. (2017). Understanding Metadata. National Information Standards Organization, USA. เข้าถึง
URL: https://groups.niso.org/apps/group_public/download.php/17443/understanding-metadata

• Joint Research Centre. (2016). DigComp 2.0: The Digital Competence Framework for Citizens. The
European Commission. เ ข ้ า ถ ึ ง URL: http: / / publications. jrc. ec. europa. eu/ repository/ bitstream/
JRC101254/jrc101254_digcomp%202.0%20the%20digital%20competence%20framework%20for%20
citizens.%20update%20phase%201.pdf

• UNESCO. (2013). Global Media and Information Literacy Assessment Framework. เขา้ ถึง URL:
https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000224655

หนา้ | 28 มหาวิทยาลยั มหิดล

หลักสูตรการเขา้ ใจดจิ ิทัล (Digital Literacy) พ.ศ. 2562

บรรณานกุ รม

• Michael Miller. (2011). USING Google Advanced Search. เข้าถึง URL: http://ptgmedia.pearsoncmg
.com/images/9780789743657/samplepages/0789743655.pdf

วสั ดุทเ่ี กีย่ วข้อง (ถา้ มี) -

วิดีโอท่ีเกีย่ วข้อง (ถา้ ม)ี “2 การเข้าถึงส่ือดิจิทัล”
URL: https://www.youtube.com/watch?v=8aEdnGsr3qM

“การรู้สารสนเทศ (Information Literacy)”
URL: https://mux.mahidol.ac.th/courses/course-v1:MU-LI+IL101+2018

“การรสู้ ารสนเทศ (Information Literacy)”
URL: https://thaimooc.org/courses/course-v1:NRRUMOOC+nrru001+2018_T2/about

“การรสู้ ารสนเทศ (Information Literacy)”
URL: https://thaimooc.org/courses/course-v1:CMU-MOOC+cmu009+2019_T2/about

เอกสารนำเสนอที่เกีย่ วข้อง (ถ้าม)ี “Google Advanced Search Tutorial”
แหลง่ ข้อมลู เพมิ่ เติม (ถ้าม)ี URL: https://www.youtube.com/watch?v=K9SbVLTGwPI

จัดทำโดย -
ขอบเขตของสมรรถนะหรือทกั ษะ
อภธิ านศัพท์/นิยามคำศัพท์ • http://inetfoundation.or.th
• www.qlf.or.th/
• www.thaihealth.or.th/
• https://support.google.com/websearch/answer/35890?hl=en
• http://cclickthailand.com/
• https://thainetizen.org/
• https://www.etda.or.th/documents-for-download.html

สำนักงานคณะกรรมการดิจิทัลเพื่อเศรษฐกิจและสงั คมแหง่ ชาติ

การเข้าใจดิจิทลั (Digital Literacy)

1. ขอ้ มูล หมายถงึ ข้อมูลดิบ หรอื ขอ้ มลู ท่ยี งั ไม่ประมวลผล
2. สารสนเทศ หมายถึง ขอ้ มูลที่ถูกประมวลผล ถูกจัดการด้วยวิธีใดวธิ หี นง่ึ เพอื่

สอ่ื ความหมายใหร้ เู้ ร่อื งราวขอ้ เทจ็ จรงิ ขอ้ มูล หรอื ส่ิงใด ๆ
3. โปรแกรมค้นหา (Search Engine) คือ โปรแกรมที่ออกแบบมาเป็นเคร่ืองมอื

สำหรับใช้ คน้ หาขอ้ มลู บนอินเทอร์เน็ตหรอื บนเว็บไซต.์

สำนกั งานคณะกรรมการดจิ ิทลั เพือ่ เศรษฐกจิ และสังคมแห่งชาติ กระทรวงดจิ ิทลั เพอื่ เศรษฐกจิ และสงั คม หน้า 29

หลกั สตู รการเขา้ ใจดิจทิ ลั (Digital Literacy) สำหรับพลเมอื งไทย

โครงสร้างหัวเรื่องหลัก

นิยาม ล วามหมาย ท หลงทมา วาม า ั
ล ท าท

หลั า ทางาน า าน น

ท า ้นหา ข้ ด ล ข้ า ดั า ้นหาข้ มล ท นิ า ้นหา
ด้วย ม น้ หา ข้ มลขนั ง
(Search Engine)
(Advanced Search)

(Metadata)

นยิ าม ล วามหมาย ท า ้ ยน

า า้ ง งิ หลงทมา า ้งานลขิ ิท ิ า มล มิดลิข ิท ิ
ท น ม (Fair Use)

า นั ท า ดั ท นั า น หา วิ า ้น น
(Bookmarking) น ลน ข งข้ มล

หน้า | 30 มหาวทิ ยาลยั มหิดล

หลกั สูตรการเขา้ ใจดจิ ทิ ัล (Digital Literacy) พ.ศ. 2562

เนื้อหา หนา้ 31

• หน่วยการเรียนรู้ 1: รูพ้ ื้นฐานของข้อมูล และสารสนเทศ
o นยิ ามและความหมายขอ้ มูล และสารสนเทศ
o ประเภทของข้อมลู และสารสนเทศ และความแตกตา่ ง
▪ ปฐมภมู ิ
▪ ทตุ ยิ ภูมิ
▪ ตตยิ ภูมิ
o แหลง่ ทมี่ าสารสนเทศ
▪ แหล่งสารสนเทศบุคคล
▪ แหล่งสารสนเทศสถาบัน
▪ แหล่งสารสนเทศสถานท่ี
▪ แหลง่ สารสนเทศส่อื มวลชน
▪ แหล่งสารสนเทศอนิ เทอร์เนต็
o ความสำคัญและบทบาทของข้อมลู และสารสนเทศ
▪ ความสำคญั
▪ บทบาท

• หนว่ ยการเรยี นรู้ 2: รู้ระบบการส่อื สารอินเทอรเ์ น็ต
o หลกั การทำงานของระบบสื่อสารอินเทอรเ์ น็ต
o รูปแบบของอนิ เทอรเ์ นต็
▪ แบบมสี าย เช่น ADSL, VDSL, DOCSIS, Fiber Optics เปน็ ตน้
▪ แบบไรส้ าย เช่น Wi-Fi, 3G, 4G, 5G เปน็ ตน้
▪ เปรียบเทียบข้อดี – ขอ้ เสีย ของแต่ละประเภท
▪ วธิ ีการเช่อื มตอ่ อินเทอรเ์ น็ต
o ระบบการส่ือสารในรปู แบบอื่น เชน่ Bluetooth, GPRs, IoT เปน็ ต้น

• หน่วยการเรียนรู้ 3: การค้นหาขอ้ มูลในอินเทอร์เนต็
o ประเภทการค้นหา
▪ การค้นหาทั่วไป (Web Search)
▪ บริการการคน้ หาตามประเภทของเร่ือง (Directory Search)
▪ บรกิ ารการคน้ หาหนังสอื (Book Search)
▪ บรกิ ารการค้นหาแผนทีโ่ ลก (Earth Search)
▪ บรกิ ารการคน้ หาข่าวที่เกดิ ขนึ้ ทั่วโลก (New Search)

สำนักงานคณะกรรมการดจิ ิทัลเพื่อเศรษฐกิจและสงั คมแห่งชาติ กระทรวงดจิ ิทลั เพอื่ เศรษฐกิจและสงั คม

หลกั สูตรการเข้าใจดิจทิ ัล (Digital Literacy) สำหรบั พลเมอื งไทย

o ขอ้ ดีและข้อจำกัดของการค้นหาขอ้ มลู ในอินเทอร์เน็ต
o การค้นหาข้อมลู ดว้ ยโปรแกรมคน้ หา (Search Engine)

▪ เวบ็ ไซต์ในการค้นหาข้อมูล เช่น Google Yahoo Bing Ask AOL เปน็ ต้น
▪ การกำหนดคำสำคญั (Keyword)
o เทคนคิ การคน้ หาข้อมลู ข้นั สูง (Advanced Search)
▪ การใช้ตรรกะบลู นี (Boolean logic)
▪ การกำหนดขอบเขตเน้ือหา เช่น ชว่ งเวลา ภาษาทีใ่ ช้ ขนาด ระบุเจาะจงเฉพาะเว็บทีส่ นใจ เปน็ ตน้
▪ การคน้ หาด้วยรูปภาพ
▪ การค้นหาดว้ ยแผนที่
• หน่วยการเรยี นรู้ 4: รูจ้ กั คำอธบิ ายชุดขอ้ มูล (Metadata)
o นิยามและความหมายของคำอธิบายชุดข้อมูล (Metadata)
o ประเภทของคำอธบิ ายชดุ ข้อมลู (Metadata) และหัวขอ้ ในแต่ละประเภท
▪ คำอธิบายชุดข้อมูลเพื่อการบรรยายทรัพยากรสารสนเทศ (Descriptive metadata) เช่น ชื่อเรื่อง

ผแู้ ต่ง/ผู้ผลิต จดุ ประสงค์ วนั ทีเ่ ผยแพร่ เป็นตน้
▪ คำอธิบายชุดข้อมูลเพื่อการแสดงข้อมูลเชิงเทคนิค (Technical metadata) เช่น ชนิด ขนาด วันที่

สรา้ ง การบบี อัด เปน็ ต้น
▪ คำอธิบายชุดข้อมูลเพื่อการแสดงข้อมูลด้านการสงวนรักษา (Preservation metadata) เช่น

การตรวจสอบ การซ่อมบำรงุ เปน็ ต้น
▪ คำอธิบายชุดข้อมูลเพื่อการแสดงข้อมูลด้านสิทธิ (Rights metadata) เช่น ข้อตกลงการใช้งาน

ลิขสทิ ธิ์ ผู้ถือสทิ ธิ์ เปน็ ต้น
▪ คำอธิบายชุดข้อมูลเพื่อการแสดงโครงสร้างของทรัพยากรสารสนเทศ (Structural metadata) เช่น

การเรียงลำดับ ลำดบั ชัน้ เปน็ ต้น
▪ คำอธิบายชุดข้อมูลเพื่อการแสดงโครงสร้างหรือการแสดงผลด้วยภาษาคอมพิวเตอร์ (Markup

languages) เช่น โครงสร้างXML โครงสรา้ งAPI เปน็ ต้น
o การใช้ประโยชนข์ องคำอธิบายชดุ ขอ้ มูล (Metadata)
• หนว่ ยการเรยี นรู้ 5: การนำข้อมูล และสารสนเทศไปใช้
o การอ้างอิงแหล่งท่มี าตามหลกั วชิ าการ
o การใช้งานลขิ สทิ ธิท์ ่เี ปน็ ธรรม (Fair Use)
o การไม่ละเมดิ ลิขสิทธ์ิ

หน้า | 32 มหาวทิ ยาลยั มหดิ ล

หลักสตู รการเข้าใจดจิ ทิ ลั (Digital Literacy) พ.ศ. 2562

• หนว่ ยการเรียนรู้ 6: การจัดการขอ้ มลู และสารสนเทศ
o การบันทกึ ข้อมลู ลงในอุปกรณ์จดั เก็บ
▪ อุปกรณ์จัดเกบ็ เชน่ CD, DVD, Flash Drive, internal harddisk, External harddisk เป็นต้น
▪ การเช่ือมต่อและการถา่ ยโอนข้อมูล
o ระบบการจัดเกบ็ ท่ีคัน่ ของข้อมลู และสารสนเทศ (Bookmarking)
▪ ภายในอุปกรณ์ เชน่ คอมพวิ เตอร์ โทรศัพท์มือถือ เป็นต้น
▪ ออนไลน์ เชน่ Website, Pocket, Instapaper, Facebook, Twitter, Youtube, Bookmarking,
Tag, Hashtag, Playlist, Saved, Subscribe, Follow เป็นตน้
o การเก็บเน้ือหาออนไลน์
▪ ิ า ดั ข้ มลทวั น ลน น OneDrive, Google Drive, Dropbox น น้
▪ ิ า ัด ข้ มล ฉ า ด้าน น ลน น OneNote, Google Keep, Google Photos, Flickr
น ้น
o วิธกี ารค้นคนื ของข้อมลู
▪ การตรวจสอบผู้แตง่ ผเู้ ผยแพร่ ผ้ผู ลติ วันท่ีผลติ สถานที่ แหลง่ ที่มา การอ้างองิ
▪ การตรวจสอบเนอื้ ความ เช่น คำผิด คำคลา้ ย การตัดต่อ การปลอมแปลง เปน็ ต้น
▪ การเปรียบเทียบขอ้ มลู จากแหลง่ ทม่ี าอื่น เชน่ สำนักขา่ วอืน่ สถาบนั อ่ืน ข้อมูลตา่ งประเทศ เปน็ ตน้
▪ การตดิ ต่อสอบถามและยนื ยันข้อเทจ็ จากผู้แต่ง ผเู้ ผยแพร่ ผผู้ ลิต หนว่ ยงาน หรอื ผูเ้ ชี่ยวชาญ

สำนักงานคณะกรรมการดิจทิ ลั เพอ่ื เศรษฐกิจและสงั คมแห่งชาติ กระทรวงดิจิทลั เพื่อเศรษฐกิจและสงั คม หนา้ 33

หลกั สูตรการเข้าใจดจิ ทิ ลั (Digital Literacy) สำหรบั พลเมืองไทย

เปรยี บเทียบหลกั สูตรกับกรอบสมรรถนะและทักษะดจิ ิทลั

กรอบสมรรถนะ/หนว่ ยการเรียนรู้ หน่วยการ หน่วยการ หนว่ ยการ หน่วยการ หนว่ ยการ หน่วยการ
เรียนรู้ 1 เรียนรู้ 2 เรียนรู้ 3 เรยี นรู้ 4 เรยี นรู้ 5 เรียนรู้ 6

กรอบวชิ าวิทยาศาสตรค์ ำนวณ (การศึกษาภาคบงั คับ)

• วทิ ยาการคอมพวิ เตอร์

• เทคโนโลยีสารสนเทศและการสื่อสาร ✓✓✓✓✓

• การร้ดู ิจทิ ัล ✓

ทกั ษะด้านดจิ ทิ ลั ของข้าราชการและบคุ ลากรภาครฐั เพื่อการปรบั เปลี่ยนเปนรฐั บาลดจิ ทิ ัล ตาม (ว6/2561) (DLIT)

• DLIT100 เขา้ ถงึ และตระหนักดจิ ทิ ลั ✓ ✓ ✓✓

• DLIT200 ใช้งานเครื่องมือด้านดจิ ทิ ัล ✓ ✓✓
หรือแอปพลิเคชนั ขัน้ ต้นสำหรบั การ
ทำงาน

• DLIT300 ใช้ดิจิทลั เพอ่ื การทำงาน ✓ ✓✓
ร่วมกนั

• DLIT400 ประยกุ ต์ใชเ้ คร่อื งมือดิจทิ ลั
เพื่อการทำงาน

• DLIT500 ผลติ ชดุ ขอ้ มูลเพอ่ื การบรกิ าร
สาธารณะ (Open Public Data)

• DLIT600 ใชข้ ้อมูลระหวา่ งหน่วยงาน

• DLIT700 ใชโ้ ปรแกรมดจิ ทิ ัลเพื่อการ
วเิ คราะหข์ อ้ มูลสำหรบั งานประจำ

หนา้ | 34 มหาวทิ ยาลยั มหิดล

หลักสูตรการเขา้ ใจดจิ ิทัล (Digital Literacy) พ.ศ. 2562

หัวข้อการเรียนรู้เปรยี บเทียบกลมุ่ เปา้ หมาย

กรอบสมรรถนะ/หน่วยการเรยี นรู้ นักเรยี น นกั เรยี น นักศึกษา ผใู้ ช้ พนักงาน พนกั งาน
6-12 ปี 13-18 ปี 19-22 ปี แรงงาน ภาครฐั ภาคเอกชน

หนว่ ยการเรยี นรู้ 1: รูพ้ ืน้ ฐานของขอ้ มูล และสารสนเทศ ✓ ✓ ✓ ✓
✓ ✓ ✓ ✓
• นิยามและความหมายขอ้ มลู และ ✓ ✓ ✓ ✓ ✓ ✓
สารสนเทศ ✓ ✓ ✓ ✓

• ประเภทของ และสารสนเทศ ✓✓ ✓ ✓ ✓ ✓
และความแตกต่าง ✓ ✓ ✓ ✓
✓ ✓ ✓ ✓
• แหลง่ ทมี่ าข้อมลู และสารสนเทศ ✓ ✓
✓ ✓ ✓ ✓
• ความสำคญั และบทบาทของ ✓ ✓ ✓ ✓ ✓ ✓
ข้อมลู และสารสนเทศ
✓ ✓ ✓ ✓
หนว่ ยการเรียนรู้ 2: รรู้ ะบบเครอื ขา่ ยอินเทอรเ์ นต็
✓ ✓ ✓ ✓
• หลักการทำงานของระบบ ✓
เครือข่ายอนิ เทอรเ์ นต็ ✓ ✓ ✓ ✓

• รปู แบบระบบเครอื ขา่ ย ✓ ✓ ✓ ✓ ✓
อนิ เทอรเ์ นต็

• ระบบเครือข่ายสื่อสารในรปู แบบ ✓
อ่ืน

หน่วยการเรยี นรู้ 3: การคน้ หาขอ้ มูลในอนิ เทอรเ์ น็ต

• ประเภทการคน้ หา ✓✓

• ขอ้ ดีและข้อจำกดั ของการคน้ หา ✓ ✓
ขอ้ มลู ในอินเทอรเ์ นต็

• การค้นหาข้อมลู ด้วย โปรแกรม ✓ ✓
ค้นหา
(Search Engine)

• เทคนคิ การคน้ หาขอ้ มลู ขน้ั สูง ✓
(Advanced Search)

หนว่ ยการเรียนรู้ 4: รจู้ ักคำอธิบายชดุ ขอ้ มลู (Metadata)

• นิยามและความหมายของ ✓
คำอธิบายชุดข้อมลู (Metadata)

• ประเภทของคำอธบิ ายชุดข้อมูล ✓
(Metadata) และหวั ข้อ
ในแต่ละประเภท

สำนกั งานคณะกรรมการดจิ ิทัลเพือ่ เศรษฐกิจและสังคมแหง่ ชาติ กระทรวงดิจทิ ัลเพอ่ื เศรษฐกิจและสงั คม หนา้ 35

หลกั สูตรการเข้าใจดิจทิ ลั (Digital Literacy) สำหรับพลเมอื งไทย

กรอบสมรรถนะ/หน่วยการเรียนรู้ นกั เรียน นกั เรยี น นกั ศึกษา ผ้ใู ช้ พนักงาน พนกั งาน
6-12 ปี 13-18 ปี 19-22 ปี แรงงาน ภาครัฐ ภาคเอกชน

• การใชป้ ระโยชน์ของคำอธิบายชดุ ✓ ✓ ✓ ✓ ✓
ขอ้ มลู (Metadata)
✓ ✓ ✓ ✓
หนว่ ยการเรียนรู้ 5: การนำขอ้ มูล และสารสนเทศไปใช้ ✓
✓ ✓ ✓
• การอ้างอิงแหล่งท่มี าตามหลกั ✓ ✓ ✓ ✓
วชิ าการ ✓
✓ ✓ ✓ ✓
• การใช้งานลขิ สทิ ธท์ิ ี่เป็นธรรม ✓ ✓ ✓
(Fair Use) ✓ ✓ ✓
✓ ✓ ✓
• การไมล่ ะเมิดลขิ สทิ ธ์ิ ✓ ✓ ✓ ✓

หน่วยการเรยี นรู้ 6: การจัดการขอ้ มลู และสารสนเทศ

• การบนั ทึกขอ้ มูลลงในอุปกรณ์ ✓ ✓
จัดเก็บ

• ระบบการจัดเกบ็ ทคี่ ่นั ของขอ้ มลู ✓ ✓
และสารสนเทศ (Bookmarking)

• การเกบ็ เนือ้ หาข้อมลู ออนไลน์ ✓

• วธิ กี ารคน้ คนื ของขอ้ มลู ✓

หน้า | 36 มหาวิทยาลยั มหิดล

หลักสูตรการเขา้ ใจดจิ ทิ ัล (Digital Literacy) พ.ศ. 2562

รายวิชา DL 3 การส่ือสารยุคดิจทิ ัล

รายละเอียด

ชอ่ื เรื่อง/รายวชิ า การสื่อสารยคุ ดิจิทลั

คำสำคัญ การสื่อสาร การสอื่ สารยุคดจิ ิทัล การส่ือสารผา่ นสังคมออนไลน์ การสรา้ งสอ่ื และ
สารสนเทศ

ผลลัพธ์การเรียนรู้

หลงั จากผเู้ รียนไดร้ ับการเรียนรู้รายวชิ านีจ้ ะสามารถ:
1. สามารถสรา้ งสารและแสดงออกอย่างสร้างสรรค์
2. สามารถส่อื สาร ความรู้ อย่างมปี ระสิทธผิ ลและจรยิ ธรรม
3. สามารถมสี ่วนรว่ มใน กจิ กรรมสังคมสาธารณะ
4. สามารถเฝ้าสงั เกต ทิศทางของสอ่ื และสารสนเทศ รวมถึงกระแสสงั คม

คำอธบิ าย

เรียนรู้หลักการสำคัญของการสื่อสาร การสื่อสารยุคดิจิทัลหรือการสื่อสารผ่านสังคมออนไลน์ เพื่อสามารถแยกแยะพื้นท่ี
ส่วนตวั และพื้นทีส่ าธารณะ ใชว้ ิจารณก์ ารส่ือสารยุคดิจทิ ลั รวมถงึ เรยี นรูก้ ารรบั มอื ปญั หาการสือ่ สารยุคดิจทิ ัล ได้แก่ การจัดการ
สารที่ผิดกฎหมายและผิดจริยธรรมในยุคดิจิทัล การพูดคุยกับคนแปลกหน้าบนโลกออนไลน์ การรับมือกับทางออนไลน์
ผู้ประทุษวาจา และผูใ้ ชต้ รรกะวิบตั ิ

หนว่ ยการเรยี นรู้ หวั ขอ้ การเรยี นรู้ และเน้ือหาการเรยี นรู้

• หนว่ ยการเรยี นรู้ 1: เข้าใจพนื้ ฐานการสอ่ื สาร
o ความหมายของการสื่อสาร
o องคป์ ระกอบการสอ่ื สาร
o การสอื่ สารที่ดี

• หนว่ ยการเรยี นรู้ 2: การสื่อสารยคุ ดิจิทัล การสอ่ื สารผา่ นสังคมออนไลน์
o ความหมายของการส่อื สารยคุ ดิจทิ ัล
o รปู แบบการส่ือสารยุคดจิ ิทลั
o พนื้ ที่สว่ นตัว และพ้ืนทส่ี าธารณะ
o ประโยชนก์ ารสือ่ สารยคุ ดจิ ิทัล การสอื่ สารผา่ นสังคมออนไลน์
o การใชว้ ิจารณญาณการสอ่ื สารยคุ ดิจิทลั

• หนว่ ยการเรียนรู้ 3: การจดั การปญั หาการส่อื สารยคุ ดจิ ทิ ลั
o การจดั การส่ือท่ไี ม่เหมาะสมผดิ กฎหมาย ผดิ จรยิ ธรรมในยคุ ดจิ ิทลั
o การพดู คยุ กับบุคคลแปลกหนา้ บนโลกออนไลน์
o การรับมือกับสถานการณท์ ี่ไม่เปน็ จริง (Drama) ทางออนไลน์

สำนกั งานคณะกรรมการดิจิทลั เพ่ือเศรษฐกิจและสังคมแหง่ ชาติ กระทรวงดิจิทลั เพื่อเศรษฐกจิ และสังคม หนา้ 37

หลักสตู รการเข้าใจดจิ ทิ ลั (Digital Literacy) สำหรับพลเมอื งไทย

หน่วยการเรียนรู้ หัวขอ้ การเรียนรู้ และเนื้อหาการเรยี นรู้
o การรับมือกบั ผู้ประทษุ วาจา (Hate speech) และการข่มขู่
o การรับมือกับผู้ใช้ตรรกะวิบตั ิ (Fallacy)

• หนว่ ยการเรียนรู้ 4: เครอื่ งมือส่อื สารยคุ ดจิ ิทัล
o ใชเ้ คร่ืองมอื ส่อื สารยคุ ดจิ ิทัล
o เทคโนโลยีการสอ่ื สารในอนาคต
o การสอื่ สารกับระบบอัตโนมัตแิ ละห่นุ ยนต์อจั ฉรยิ ะ (Automation System and Smart Robotics)

บรรณานกุ รม

• สำนกั งานคณะกรรมการดิจทิ ัลเพอ่ื เศรษฐกจิ และสงั คมแหง่ ชาต.ิ (2559). หลกั สูตรการเขา้ ใจดจิ ิทัล. กระทรวงดิจิทัล
เพ่อื เศรษฐกิจและสงั คม. เช้าถงึ URL: http://www.dlthailand.org/dl-curriculum/curriculum/

• มูลนิธิส่งเสริมสื่อเด็กและเยาวชน, สถาบันสื่อเด็กและเยาวชน. (2561). เท่าทันสื่อ: อำนาจในมือพลเมืองดิจิทัล.
เข้าถงึ URL: http://cclickthailand.com/contents/research/PDF-for-Print-New-2.pdf

• สำนักงานพัฒนาธุรกรรมทางอิเล็กทรอนิกส์. ( 2561). วัยใส วัยเก๋า ฉลาดรู้เน็ต. เข้าถึง URL:
https://www.etda.or.th/publishing-detail/internet-for-better-life-handbook.html

• ชตุ ิสันต์ เกดิ วบิ ูลยเ์ วช. (2560). ส่ือดิจิทลั ใหม่...สื่อแห่งอนาคต (ฉบบั ปรบั ปรงุ ). กรุงเทพฯ; สถาบันบัณฑิตพัฒนบริ
หารศาสตร์.

• ศูนย์ชัวร์ก่อนแชร์. (2560). สังคมไทย#ชัวร์ก่อนแชร์. สำนักงานข่าวไทย. เข้าถึง URL: http://imgs.mcot.net/
images/2018/05/1525684457247.pdf

• สำนักการคุ้มครองผู้บริโภคในกิจการกระจายเสียงและกิจการโทรทัศน์. (2558). การรู้เท่าทันสื่อและสารสนเทศ
(MIL) ในยคุ ดจิ ทิ ลั . รายงานสรุปการสัมมนาวา่ ด้วยการรเู้ ท่าทันส่ือและสารสนเทศในยคุ ดิจทิ ลั : กรงุ เทพมหานคร

• สำนกั งานค้มุ ครองผ้บู ริโภค ในกิจการกระจายเสียงและโทรทศั น์. (2557). ร้เู ทา่ ทันส่ือ. มหาวิทยาลัยสวนดสุ ติ . เข้าถึง
URL: http: / / bcp. nbtc. go. th/ uploads/ items/ attachments/ b7bb35b9c6ca2aee2df08cf09d7016c2/
_651dab51d77cc9cc0b46de8a418db8e7.pdf

• สรียา ทับทัน. (2557). บทความปริทัศน์การรู้เท่าทันสื่อและสารสนเทศ Media and Information Literacy.
วารสารครุศาสตร์อตุ สาหกรรม ปีที่ 13 ฉบับที่ 2 เดือนพฤษภาคม - สิงหาคม 2557

• นพิ ัทธ ผึง้ ไผ่งาม. (2557). การใช้เหตุวบิ ตั ิในการโต้แย่งบนเวบ็ บอร์ด. มหาวิทยาลัยศรนี ครินทรวิโรฒ.
• มูลนิธิอินเทอร์เน็ตร่วมพัฒนาไทย. (2555). รู้เท่าทันสื่อ ICT. เข้าถึง URL: http://resource.thaihealth

.or.th/library/hot/13843
• UNESCO. (2013). Global Media and Information Literacy Assessment Framework. เข้าถึง URL:

https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000224655
• UNESCO. (2011). Media and Information Literacy Curriculum for Teachers. เขา้ ถงึ URL:

https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000192971

หน้า | 38 มหาวทิ ยาลยั มหิดล

หลักสตู รการเข้าใจดจิ ิทัล (Digital Literacy) พ.ศ. 2562

บรรณานุกรม

• Bo Bennett. (2017). Logically Fallacious: The Ultimate Collection of Over 300 Logical Fallacies
(Academic Edition). eBookIt.com: Paperback

วัสดุทีเ่ กย่ี วขอ้ ง (ถ้ามี) -

วดิ โี อท่เี กี่ยวข้อง (ถ้ามี) “3 การสื่อสารยุคดิจทิ ลั ”
URL: https://www.youtube.com/watch?v=F9XpG-77j-Y

“การรสู้ ารสนเทศ (Information Literacy)”
URL: https://mux.mahidol.ac.th/courses/course-v1:MU-LI+IL101+2018

“การรสู้ ารสนเทศ (Information Literacy)”
URL: https://thaimooc.org/courses/course-v1:NRRUMOOC+nrru001+2018_T2/about

“การรู้สารสนเทศ (Information Literacy)”
URL: https://thaimooc.org/courses/course-v1:CMUMOOC+cmu009+2019_T2/about

“รวมพลังสื่อสรา้ งสรรคส์ งั คมไทย”
URL: https://www.youtube.com/playlist?list=PL3Kl-525YbHRb-9HL8x1_YbnVy8N2Aeao

“The Knowledge รูเ้ ท่าทันสอ่ื ”
URL: https://www.facebook.com/pg/theknowledgeth/videos/

https://www.youtube.com/playlist?list=PL-GesbDOxBcj7HeiNTdeF1wZrUbjXdOPq

“ชวั ร์ก่อนแชร:์ ขา่ วค่ำ สำนักขา่ วไทย อสมท | MCOT HD 30”
URL: https://www.youtube.com/playlist?list=PLA7f2dLuNuJvIrLLLdQfSOuJ7G643FFED

“การสอ่ื สารผา่ นสงั คมอย่างชาญฉลาด_12_01”
URL: https://www.youtube.com/watch?v=aUoiBmbVY_U

“จบั วบิ ตั ิ Fallacies Thailand”
URL: https://www.youtube.com/channel/UC2veX6qGFlhzQY0C2Zl17WA/videos

เอกสารนำเสนอท่เี กี่ยวข้อง (ถ้าม)ี - หน้า 39
สำนักงานคณะกรรมการดจิ ทิ ัลเพ่อื เศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ กระทรวงดิจทิ ัลเพ่อื เศรษฐกิจและสงั คม

หลกั สูตรการเขา้ ใจดจิ ิทลั (Digital Literacy) สำหรบั พลเมอื งไทย

บรรณานุกรม • http://inetfoundation.or.th
แหล่งขอ้ มลู เพ่ิมเติม (ถา้ ม)ี
• http://www.qlf.or.th/
จัดทำโดย
ขอบเขตของสมรรถนะหรือทกั ษะ • http://cclickthailand.com/
อภธิ านศัพท์/นิยามคำศพั ท์
• http://www.sonp.or.th/sureandshare.asp

• www.mcot.net/sureandshare

• http://www.thaimediafund.or.th

• https://www.facebook.com/pg/theknowledgeth

• https://www.facebook.com/antifallacy/

• https://www.facebook.com/fallaciesthailand/

• https://www.etda.or.th/documents-for-download.html

สำนกั งานคณะกรรมการดิจิทลั เพอ่ื เศรษฐกจิ และสังคมแห่งชาติ

การเข้าใจดิจิทลั (Digital Literacy)

1. การส่ือสาร คือ กระบวนการสำหรับแลกเปล่ียนสาร รูปแบบอย่างง่ายของสาร
คือ จะต้องส่งจากผู้ส่งสารหรืออุปกรณ์เข้ารหัส ไปยังผู้รับสารหรืออุปกรณ์
ถอดรหัส อาจอยู่ในรูปแบบของท่าทางสัญลกั ษณ์ บางอย่างอยู่ในรูปแบบของ
ภาษา การสื่อสารเกิดจากความต้องการที่คนจะส่งข้อมูลหากัน การศึกษา
เก่ียวกับการสอื่ สารอาจจำแนกได้หลายหมวดหมู่

2. การส่ือสารยุคดิจิทัล คือ กระบวนการแลกเปลีย่ นสาร โดยสารท่ีถกู ส่ือออกไป
สามารถแสดงผลได้หลายอย่างรว่ มกัน ไดแ้ ก่ ภาพ เสยี ง และขอ้ ความไปพร้อม
กนั โดยรวมเอาระบบเทคโนโลยีของสือ่ ดั้งเดมิ เขา้ กบั ความกา้ วหนา้ ของระบบ
เทคโนโลยแี บบประสม (multimedia) และได้ออกผลผลิตเปน็ การสอ่ื สารทาง
อินเทอร์เน็ต การสื่อสารทางโทรศัพท์เคลื่อนที่ การสื่อสารทางสื่อสังคม
ออนไลน์ การสือ่ สารทางโทรทัศน์แบบปฏสิ ัมพันธ์

3. ตรรกะวบิ ัติ (Fallacy) หรือ เหตุผลวบิ ัติ คอื การให้เหตผุ ลทมี่ ีขอ้ บกพร่อง โดย
มีการอ้างเหตุและการสรุปผลที่ไม่สมเหตุสมผลตามหลักของตรรกวิทยา ผู้
โต้แย้งที่ใช้การให้เหตุผลวิบัติเป็นข้ออ้างนั้นมีจุดประสงค์เพื่อจูงใจให้ผู้ฟังให้
คลอ้ ยตาม

หน้า | 40 มหาวิทยาลยั มหิดล

หลักสตู รการเข้าใจดิจทิ ลั (Digital Literacy) พ.ศ. 2562

โครงสรา้ งหวั เร่ืองหลกั

วามหมาย ง า า ทด
าา

วามหมาย นท วน ัว ยนา า
ล นท า า ย ดิ ิทัล
า ว้ ิ า
า า ย ดิ ิทลั

า ัด า ท ม หมา ม า ดยั ล า ัม ั ห า า ัม ั ้ ท
ดิ หมาย ิด ิย ม ล หน้า น ล ทม วาม ทิ าง น ลน วา า (Hate speech)
น ลน
นย ดิ ิทัล ล า ขมข

า ั ม ั ้ ้ วิ ั ิ
(Fallacy)

้ งม า ท น ลย า า า า ั ั นมั ิ
ย ดิ ิทลั น นา ล หนยน ั ฉ ิย

สำนกั งานคณะกรรมการดิจิทัลเพือ่ เศรษฐกิจและสังคมแหง่ ชาติ กระทรวงดจิ ิทัลเพ่ือเศรษฐกิจและสงั คม หน้า 41

หลักสูตรการเขา้ ใจดิจทิ ัล (Digital Literacy) สำหรับพลเมอื งไทย

เนอ้ื หา มหาวิทยาลยั มหดิ ล

• หนว่ ยการเรียนรู้ 1: เข้าใจพื้นฐานการสือ่ สาร
o ความหมายของการสื่อสาร
o องคป์ ระกอบการส่อื สาร
o การสือ่ สารทด่ี ี
▪ สื่อความหมายชดั เจน ลำดบั เน้ือเรอ่ื งเป็นข้นั ตอน

- ใครทำอะไร ท่ไี หน เมอื่ ไร กับใคร เพราะอะไร ส่งผลอย่างไร
- สาเหตุ/ที่มา เนื้อหา/ขัน้ ตอน บทสรปุ /ขอ้ สรุป
- ประเดน็ หลัก ประเดน็ รอง

▪ แสดงข้อเทจ็ จรงิ และข้อคิดเหน็ ชัดเจน
▪ ใชภ้ าษาทสี่ ภุ าพ หรอื เหมาะสมกบั ผ้รู ับสาร
▪ สือ่ สารด้วยความเข้าใจผอู้ นื่

- คาดการณ์ผลกระทบการส่ือสารทอ่ี อกไป
- รบั ฟงั ความคิดเห็นผู้อื่น
- ทำความเข้าใจและเชือ่ มโยงความรู้พ้นื ฐานของผู้รบั สาร
- การใชเ้ หตุผล ไมใ่ ชอ้ ารมณ์

• หนว่ ยการเรยี นรู้ 2: การสอื่ สารยคุ ดิจทิ ัล/การส่ือสารผา่ นสงั คมออนไลน์
o ความหมายของการส่ือสารยุคดิจิทัล
o รปู แบบการสอื่ สารยุคดจิ ทิ ัล
▪ สือ่ สงั คมออนไลน์
▪ เว็บบอรด์
▪ โปรแกรมแชท (Chat)
▪ วิดีโอสตรีมมง่ิ (Video streaming) วิดโี อถา่ ยทอดสด (Lives video)
o พื้นทสี่ ่วนตวั และพน้ื ทสี่ าธารณะ
▪ ความหมายพนื้ ท่สี ว่ นตัว และพน้ื ท่สี าธารณะ
▪ การแยกแยะพื้นทสี่ ่วนตวั และพื้นท่สี าธารณะ
o ประโยชน์การสอ่ื สารยุคดจิ ิทัล/การสือ่ สารผา่ นสังคมออนไลน์
▪ การรบั รู้ข้อมลู ข่าวสาร สารสนเทศ และความรทู้ ่ีกวา้ งขวาง
▪ พฒั นาตนเองและอาชพี

หน้า | 42

หลกั สูตรการเขา้ ใจดจิ ิทลั (Digital Literacy) พ.ศ. 2562

▪ ลดเวลา ลดต้นทนุ
▪ ช่วยจดั การการสือ่ สารใหม้ ปี ระสิทธภิ าพมากข้ึน
o การใช้วจิ ารณญาณการสื่อสารยุคดิจทิ ลั
▪ สง่ิ ที่ไม่ควรสื่อสารยุคดจิ ิทลั

- ข้อมลู สว่ นตวั /เอกสารสำคญั /เอกสารในการทำธุรกรรม เชน่ ขอ้ มูลบตั รประจำตวั ประชาชน

เลขบตั รเครดิต สำเนาเอกสารสำคัญ เปน็ ต้น

- โพสตแ์ สดงทรัพยส์ ินมคี ่าของตนเอง
- โพสตต์ ำแหน่งที่ต้ังหรือแสดงกจิ กรรมชีวิตประจำวันของตนเอง
- โพสตส์ ่ิงผิดกฎหมายหรอื กจิ กรรมการละเมดิ กฎหมาย เชน่ ยาเสพติด อาวุธปืน การขทู่ ำลายผู้อน่ื

การทำผดิ กฎจราจร การแอบถ่ายวิดโี อในโรงหนงั สื่อลามกอนาจาร เป็นต้น

- โพสต์กลน่ั แกล้งผู้อ่ืน การล้อเลยี น
- โพสตว์ ่ารา้ ยผู้อน่ื ระบายอารมณ์ ใช้คำพดู ไมส่ ภุ าพ เน้ือหาสรา้ งความเกลียดชงั
- โพสตส์ งิ่ ไร้สาระ ไมเ่ ป็นความจริง หลอกลวง ขา่ วปลอม
- แบ่งปนั (Share) ข้อความหรือส่อื ทเี่ ป็นเทจ็ ปลอม ไร้สาระ เน้ือหาไมช่ ดั เจน ใสร่ ้ายผู้อน่ื มีเนอ้ื หา

สร้างความเกลยี ดชัง ผดิ กฎหมาย ผิดจรยิ ธรรม
▪ สิง่ ท่ีควรส่อื สารยคุ ดจิ ิทัล

- เพ่อื เผยแพร่ความรูท้ ่เี ปน็ ประโยชน์แกส่ ังคม
- เพือ่ การพูดถงึ ปัญหาเพ่ือหาทางแกป้ ัญหา
- เพอ่ื ขอความชว่ ยเหลอื หรือระดมทุนช่วยเหลอื
- เพื่อความบันเทิงและเสียดสีอยา่ งสร้างสรรค์

▪ ผลกระทบจากการส่ือสารยุคดิจทิ ลั ท่ีไม่ถูกต้อง

- การลดความนา่ เชื่อถือและเคารพของตนเอง หรือเป็นท่นี ่ารงั เกียจจากผู้อน่ื
- การถกู ไล่ออกจากงาน
- การถกู ดำเนินคดีทางกฎหมาย
- การตกเป็นเหย่ือของมจิ ฉาชีพ
- การถูกปองรา้ ย

สำนักงานคณะกรรมการดิจทิ ัลเพ่อื เศรษฐกิจและสงั คมแหง่ ชาติ กระทรวงดจิ ทิ ัลเพอ่ื เศรษฐกิจและสงั คม หนา้ 43

หลักสูตรการเขา้ ใจดิจิทัล (Digital Literacy) สำหรบั พลเมืองไทย

• หนว่ ยการเรยี นรู้ 3: การจดั การปญั หาการสอื่ สารยุคดจิ ทิ ัล
o การจดั การสื่อที่ไม่เหมาะสม ผิดกฎหมาย ผิดจรยิ ธรรมในยุคดจิ ิทัล
▪ ไม่ทำซำ้ เชน่ แบ่งปนั เผยแพร่ บนั ทึก ดาวนโ์ หลดและอปั โหลดซำ้ เปน็ ตน้
▪ กดลบหรอื ซ่อน
▪ รายงานปญั หาใหผ้ ้ดู แู ล หรือผู้ให้บรกิ าร
o การพดู คุยกบั บุคคลแปลกหนา้ บนโลกออนไลน์
▪ ตรวจสอบขอ้ มูลบุคคลแปลกหนา้
▪ จำกดั เนอ้ื หาการสนทนา
o การรับมือกับเหตุการณ์ที่มคี วามอคตทิ างโลกออนไลน์
▪ ความหมายของเหตุการณ์ที่มีความอคติทางโลกออนไลน์
▪ การรบั มือและตอบโต้เหตกุ ารณ์ทม่ี ีความอคตทิ างโลกออนไลน์
o การรบั มือกบั ผู้ประทุษวาจา (Hate speech) และการข่มขู่
▪ ความหมายของประทุษวาจาและการข่มขู่
▪ ประเภทของประทษุ วาจาและการขม่ ขู่
▪ การรบั มอื และตอบโต้ผู้ใช้ประทษุ วาจาและการข่มขู่
o การรับมือกับผูใ้ ช้ตรรกะวบิ ตั ิ (Fallacy)
▪ ความหมายของตรรกะวบิ ัติ
▪ ประเภทของตรรกะวิบตั ิ
▪ การรับมอื และตอบโต้ผใู้ ช้ตรรกะวิบตั ิ

• หนว่ ยการเรียนรู้ 4: เคร่ืองมือสือ่ สารยุคดจิ ิทัล
o ใช้เครือ่ งมือส่ือสารยุคดจิ ิทัล เชน่ คอมพิวเตอร์ และมือถอื สมาร์ตโฟน เปน็ ต้น
▪ จดหมายอิเลก็ ทรอนิคส์ (E-mail)
▪ โปรแกรมแชทข้อความ (Chat)
▪ สอื่ สังคมออนไลน์ (Social Media)
▪ วิดีโอสตรีมม่งิ (Video Streaming)
▪ การประชมุ ผา่ นทางไกล (VDO Conference)
o เทคโนโลยีการส่อื สารในอนาคต
▪ เทคโนโลยโี ลกเสมอื น (Virtual Reality :VR) & Augmented Reality :AR)
▪ เทคโนโลยกี ารจำลองสภาพแวดล้อม (Mixed Reality :MR)
▪ เทคโนโลยีการจำลองปฏสิ ัมพันธเ์ สมือนจรงิ (Extended Reality :XR)
▪ เทคโนโลยีฝาแฝดดจิ ทิ ลั (Digital twin)

หน้า | 44 มหาวิทยาลยั มหดิ ล