100
1.9 จำนวนบคุ ลำกรท่ีทำหน้ำที่ดำเนินกำรใหบ้ ริกำรภำยใน ศพอส. (ณ ปจั จุบนั )
แผนภาพท่ี 4.9 ร้อยละของจานวนบคุ ลากรทท่ี าหนา้ ท่ดี าเนินการให้บริการภายใน ศพอส. (ณ ปจั จบุ นั )
ยงั ไมไ่ ดม้ ีกำรจดั สรรบุคลำกรให้รับผดิ ชอบ ต่ำกว่ำ 3 คน 3-5 คน
ประจำ 17% 10%
ยังไม่มีกำรจดั ตงั้ ศพอส. 5-10 คน
45% 3%
มำกกว่ำ 10 คน
2%
ตา่ กวา่ 3 คน 3-5 คน 5-10 คน มากกวา่ 10 คน ยงั ไม่มีการจัดต้ัง ศพอส. ยงั ไม่ได้มีการจัดสรรบุคลากรใหร้ ับผิดชอบประจา
การจัดสรรจานวนบคุ ลากรที่ทาหน้าท่ดี าเนินการให้บริการภายใน ศพอส. (ณ ปัจจุบัน) จากการศึกษา
พบว่า องคก์ รปกครองสว่ นท้องถนิ่ ส่วนใหญ่ทีต่ อบแบบสอบถามกว่าร้อยละ 45 (521) ยงั ไมไ่ ด้มีการตง้ั ศพอส. ใน
พ้ืนที่ รองลงมาร้อยละ 23 (253) ยังไม่มีการดาเนินการจัดสรรบุคลากรให้รับผิดชอบประจา แต่ได้มีการกาหนด
เจ้าหน้าท่ีผู้รับผิดชอบกิจกรรมของ ศพอส. ส่วนอีกร้อยละ 17 (200) ได้มีการจัดสรรบุคลากรประจา ศพอส.
จานวนต่ากว่า 3 คน, ร้อยละ 10 (113) ได้มีการจัดสรรบุคลากรประจา ศพอส. จานวน 3-5 คน ,ร้อยละ 3 (29)
ได้มีการจัดสรรบคุ ลากรประจา ศพอส. จานวน 5-10 คน ซ่ึงมีเพียงร้อยละ 2 (26) ท่ีมีการจัดสรรบุคลากรประจา
ศพอส. จานวนมากกวา่ 10 คนข้นึ ไป
1.10 ตำแหน่งบุคลำกรที่องค์กำรบริหำรส่วนท้องถ่ิน คำดว่ำควรมีกำรกำหนดให้มีบทบำทหน้ำที่
หลักในโครงสร้ำงของ ศพอส. ภำยหลังจำกกำรถ่ำยโอน ศพอส.ใหอ้ งค์กรปกครองสว่ นทอ้ งถิน่ เรียบรอ้ ยแลว้
แผนภาพท่ี 4.10 ร้อยละของตาแหน่งบุคลากรทอ่ี งคก์ ารบริหารส่วนทอ้ งถ่นิ
คาดว่าควรมีการกาหนดใหม้ ีบทบาทหน้าทหี่ ลกั ในโครงสร้างของ ศพอส.ฯ
22, 1% 99, 3% นักพฒั นำชมุ ชน/นกั พฒั นำ
441, 15% 997, 35% สงั คม
นักสงั คมสงเครำะห ์
443, 16% นักจติ วทิ ยำ
301, 11% 545, 19% นักกำยภำพบำบดั /นัก
โภชนำกำรบำบดั
USER | แนวทางการเตรยี มความพรอ้ มในการถ่ายโอนภารกิจของศูนยพ์ ฒั นาคณุ ภาพชวี ิตและส่งเสรมิ อาชีพผสู้ ูงอายุภายใตก้ าร
บรหิ ารจัดการขององคก์ รปกครองส่วนท้องถ่ิน
101
ตาแหน่งบุคลากรที่องค์การบริหารส่วนท้องถ่ินคาดว่าควรมีการกาหนดให้มีบทบาทหน้าท่ีหลัก
ในโครงสร้างของ ศพอส. ภายหลังจากการถ่ายโอน ศพอส.ให้องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นมากที่สุดคดิ เป็นร้อยละ
35 (997) คน คือตาแหน่งนักพัฒนาชุมชนหรือนักพัฒนาสงั คม รองลงมาร้อยละ 19 (545) คาดว่าควรมีตาแหน่ง
นักสังคมสงเคราะห์ , ร้อยละ 16 (443) คาดว่าควรมีตาแหน่งนักกายภาพบาบัดหรือนักโภชนาการบาบัด,
ร้อยละ 15 (441) คาดว่าควรมีตาแหน่งพยาบาลวิชาชีพ ,ร้อยละ 11 (301) คาดว่าควรมีตาแหน่งนักจิตวิทยา
และร้อยละ 1(22) คาดว่าควรมีตาแหน่งนักวิชาการสาธารณสุข ซ่ึงมีอีกกว่าร้อยละ 3 (99) ที่คาดว่าควรมี
ตาแหน่งอ่ืนๆท่ีจาเป็นต้องมีในโครงสร้างของ ศพอส. เช่น ตาแหน่งธุรการ , เจ้าหน้าที่การเงินและบัญชี,
ครูสอนฝึกอาชีพและนักสนั ทนาการ เปน็ ตน้
1.10 ผลกำรประเมินศูนย์พัฒนำคุณภำพชีวิตและส่งเสริมอำชีพผู้สูงอำยุในสังกัดองค์กรปกครอง
สว่ นท้องถนิ่
แผนภาพท่ี 4.10 ร้อยละของผลการประเมินศนู ยพ์ ฒั นาคณุ ภาพชีวิตและสง่ เสรมิ อาชพี ผสู้ ูงอายุ
ศพอส.เกรด A, ศพอส.เกรด B,
112, 10%
136, 12%
ศพอส.เกรด C,
61, 5%
ยังไมไ่ ด้รบั กำรประเมนิ เนอ่ื งจำกยังไมม่ กี ำร ศพอส.เกรด D,
ผลการประเมินศูนย์พัฒนาคุณภาพชีวิตและส่งเสริมอาชีพผู้สูงอายุ จากการศึกษาพบว่า กว่าร้อยละ
70 (806) เป็น อปท. ที่ยังไม่ได้รับการประเมิน เนื่องจากยังไม่มีการจัดตั้ง ศพอส. ในพ้ืนที่ รองลงมาร้อยละ
12 (136) ได้รับการประเมินให้เป็น ศพอส.เกรด B , ร้อยละ 10(112) ได้รับการประเมินให้เป็น ศพอส. เกรด A
ซง่ึ มีเพียง รอ้ ยละ 5 (61) และร้อยละ 3 (37) ท่ไี ดร้ ับการประเมินให้เปน็ ศพอส. เกรด C และเกรด D
USER | แนวทางการเตรียมความพรอ้ มในการถ่ายโอนภารกิจของศนู ย์พฒั นาคณุ ภาพชีวติ และสง่ เสริมอาชีพผสู้ งู อายภุ ายใต้การ
บริหารจดั การขององคก์ รปกครองส่วนท้องถนิ่
102
1.11 บริกำรที่ อปท.คำดวำ่ จะมีกำรสง่ เสรมิ และให้บริกำรเพ่มิ เติมหลังจำกกำรมกี ำรถำ่ ยโอนภำรกิจ
ศูนยพ์ ฒั นำคณุ ภำพชีวิตและส่งเสริมอำชีพผู้สงู อำยุ
แผนภาพที่ 4.11 ร้อยละของความคดิ เห็นตอ่ การจดั บรกิ ารท่ี อปท.คาดว่าจะมีการส่งเสรมิ และ
ใหบ้ ริการเพิม่ เติมหลังจากการมีการถา่ ยโอนภารกจิ ศนู ยพ์ ฒั นาคณุ ภาพชวี ติ และส่งเสริมอาชพี ผสู้ งู อายุ
อื่นๆ 3.73
การสง่ เสริมใหค้ นในชมุ ชนเขา้ มาร่วมออกแบบกจิ กรรม… 78.9
การพฒั นากจิ กรรมใน ศพอส. โดยดงึ หุ้นส่วนทางสังคมเขา้ … 35.9
การประสานองคก์ รภาคเี ครอื ข่ายเพ่ือมีส่วนรว่ มในการ… 61.6
ส่งเสริมการรวมกล่มุ ฝกึ อาชพี เพ่อื สร้างรายไดแ้ ละนามา… 56.9
สง่ เสริมการรวมกลุ่มฝกึ อาชพี ใหแ้ กก่ ลุม่ เปา้ หมายทีม่ ารบั … 74.3
0 10 20 30 40 50 60 70 80 90
จากการศึกษา อปท. ส่วนใหญ่กว่าร้อยละ 78.9 (909) คาดว่าภายหลงั จากการถ่ายโอนภารกิจ ศพอส.
จะดาเนนิ การสง่ เสริมใหค้ นในชุมชนเขา้ มาร่วมออกแบบกจิ กรรมตา่ งๆ ร่วมกันภายใน ศพอส. เพ่อื การดูแลผสู้ งู อายุ
และคนในชุมชน รองลงมาร้อยละ 74.3 (856) คาดว่าจะมีการส่งเสริมการรวมกลุ่มฝึกอาชีพเพ่ือสร้างรายได้
ให้แก่กลุ่มเป้าหมายท่ีมารับบริการ, ร้อยละ 61.6 (710) คาดว่าจะดาเนินการประสานองค์กรภาคเี ครือขา่ ยเพื่อมี
ส่วนร่วมในการดาเนินกิจกรรมของ ศพอส. ,ร้อยละ 56.9 (655) คาดวา่ จะมกี ารส่งเสริมการรวมกลุ่มฝึกอาชีพเพ่ือ
สร้างรายได้และนามาบริหารจัดการ ศพอส. ส่วนอีกร้อยละ 3.74 (43) บาง อปท. เน่ืองจากยังไม่มีการจัด
ศพอส. จึงยังไมไ่ ดม้ กี ารวางแผนดาเนนิ การในการจดั บรกิ ารหรอื ส่งเสริมการจดั กิจกรรมใดๆ
1.12 ควำมสำมำรถในกำรพัฒนำและยกระดับกำรบริกำรของ ศพอส. หลังจำกได้รับกำรถ่ำยโอน
ภำรกจิ
แผนภาพท่ี 4.12 ร้อยละของความคดิ เหน็ ต่อความสามารถในการพฒั นาและ
ยกระดับการบริการของ ศพอส. ภายหลงั จากได้รับการถ่ายโอนภารกิจ
อ่นื ๆ 2.6 37 60
สำมำรถพัฒนำและสร้ำงเครอื ขำ่ ยกำรทำงำนรว่ มกนั … 38.5
สำมำรถพฒั นำและยกระดบั หนว่ ยงำนใหเ้ ขำ้ ถงึ … 49.6
สำมำรถพฒั นำร่วมกบั ภำคเี ครือขำ่ ยในพนื้ ทเี่ พอื่ ให…้ 52.7
สำมำรถให้บริกำรไดเ้ ทำ่ ทม่ี งี บประมำณ 30 40 50
ไมส่ ำมำรถดำเนนิ กำรได้ เนอื่ งดว้ ยงบประมำณทมี่ ีอยู่… 15.5
0 10 20
USER | แนวทางการเตรียมความพรอ้ มในการถา่ ยโอนภารกิจของศนู ย์พัฒนาคณุ ภาพชีวติ และส่งเสรมิ อาชีพผสู้ งู อายภุ ายใต้การ
บริหารจดั การขององค์กรปกครองสว่ นท้องถ่ิน
103
จากการศกึ ษาความคดิ เหน็ ตอ่ ความสามารถในการพฒั นาและยกระดบั การบริการของ ศพอส. ภายหลงั
จากได้รับการถ่ายโอนภารกิจ พบว่า อปท. ส่วนใหญ่กว่าร้อยละ 52.7 (607) คิดว่าสามารถใหบริการได้เท่าท่ี
มีงบประมาณ รองลงมาร้อยละ 49.6 (571) คิดว่าสามารถพัฒนาร่วมกับภาคีเครือข่ายในพ้ืนท่ีเพ่ือให้ เกิด
การบูรณาการการทางานในพ้ืนท่ีได้มากขึ้น , ร้อยละ 38.5 (444) คิดว่าอปท. จะสามารถพัฒนาและยกระดับ
หน่วยงานให้เข้าถึงประชาชนในพน้ื ที่ได้ทกุ กลุ่มเป้าหมาย และร้อยละ 15.5 (179) คิดว่าไม่สามารถดาเนนิ การได้
เนือ่ งด้วยงบประมาณท่ีมีอยูจ่ ากดั ซึ่งมเี พียงร้อยละ 2.6 (30) ท่ใี ห้ความเหน็ ว่าข้ึนอยู่กบั งบประมาณ และบางส่วน
กย็ ังไม่ได้มกี ารจดั ต้ังศูนย์ฯ จงึ ยงั ไมไ่ ด้มกี ารวางแผนในการพัฒนา
1.13 หนว่ ยงำนท่ี อปท. เหน็ ควรใหเ้ ขำ้ มำมสี ่วนรว่ มและใหก้ ำรสนบั สนนุ และส่งเสรมิ กำรดำเนินงำน
ของ ศพอส. นอกจำกกรมกจิ กำรผูส้ งู อำยแุ ละหน่วยงำนในสงั กดั กระทรวง พม.
แผนภาพท่ี 4.13 รอ้ ยละของความคิดเหน็ ตอ่ ความตอ้ งการให้หนว่ ยงานอื่นๆ
ท่ีเขา้ มาให้การสนับสนนุ และสง่ เสริมการดาเนินงานของ ศพอส.
หนว่ ยงำนอนื่ ๆ 7.72
ภำคเอกชน 0.2
วฒั นารรมจงั หวดั และหนว่ ยงำนในสังกดั … 46.3
กศน.และหน่วยงำนในสงั กดั กระทรวงศกึ ษำาิกำร 64.8
รพ.สต. และหนว่ ยงำนในสงั กดั กระทรวง… 95.1
0 20 40 60 80 100
ความคิดเห็นต่อการให้หน่วยงานอื่นๆ เข้ามาให้การสนับสนุนและส่งเสริมการดาเนินงานของ ศพอส.
อปท. พบว่า ส่วนใหญ่กว่าร้อยละ 95.1 (1,096) คิดว่าหน่วยงานทค่ี วรให้มาสนบั สนนุ และสง่ เสริมการดาเนินงาน
ของ ศพอส. ได้แก่ รพ.สต. หรือหน่วยงานในสังกัดกระทรวงสาธารณสุข รองลงมาร้อยละ 64.8 (747)
คิดว่าหน่วยงานทค่ี วรเขา้ มาให้การสนบั สนนุ และส่งเสริมฯ คือ กศน. และหน่วยงานในสังกัดกระทรวงศกึ ษาธกิ าร
และร้อยละ 46.3 (533) คิดว่าหน่วยงานที่ควรเข้ามาให้การสนับสนุนและส่งเสริมฯ คือ หน่วยงานวัฒนธรรม
จังหวดั และหน่วยงานในสงั กดั กระทรวงวัฒนธรรม มเี พียงรอ้ ยละ 0.2 (2) ที่คิดว่าควรมหี น่วยงานภาคเอกชนเขา้ มา
ส่งเสริม และร้อยละ 7.72 (89) ท่ีคิดว่าควรมีหน่วยงานอ่ืนๆ เช่น กลุ่มจิตอาสา , กาชาดจังหวัด และหน่วยงาน
ราชการในสงั กดั กระทรวงมหาดไทยในระดับอาเภอ ทค่ี วรเขา้ มาร่วมสง่ เสริมในกจิ กรรมต่างๆ ของศพอส. เปน็ ต้น
USER | แนวทางการเตรียมความพรอ้ มในการถ่ายโอนภารกิจของศนู ย์พัฒนาคณุ ภาพชวี ิตและส่งเสริมอาชีพผูส้ ูงอายุภายใตก้ าร
บรหิ ารจดั การขององคก์ รปกครองส่วนท้องถนิ่
104
1.14 กจิ กรรมทค่ี วรมกี ำรกำหนดใหม้ บี รกิ ำรในศูนย์พฒั นำคณุ ภำพชวี ติ และสง่ เสริมอำชีพผู้สงู อำยุ
แผนภาพที่ 4.14 ร้อยละของความคิดเหน็ ตอ่ กิจกรรมที่ควรมีการกาหนดให้มบี รกิ าร
ในศนู ย์พฒั นาคุณภาพชีวติ และสง่ เสริมอาชีพผู้สงู อายุ
กจิ กรรมอื่นๆ 21.3
หนว่ ยเคลอ่ื นทจี่ ิตอำสำเพื่อออกเยี่ยมบำ้ นผสู้ งู อำยุฯ
69.9
กำยภำพบำบดั สำหรับผู้สงู อำยุ 70.5
กำรส่งเสรมิ กำรออกกำลงั กำยฯและส่งเสริมองค…์
กำรรวมกลมุ่ ฝกึ อำชพี เพอื่ สร้ำงรำยไดใ้ หแ้ กผ่ สู้ งู อำยุ 82.2
82.7
นันทนำกำรตำ่ งๆสำหรบั ผ้สู งู อำยุ 85.9
0 10 20 30 40 50 60 70 80 90 100
ความคิดเห็นต่อกิจกรรมที่ควรมีการกาหนดให้มีบริการในศูนย์พัฒนาคุณภาพชีวิตและส่งเสริมอาชีพ
ผู้สูงอายุ พบว่า อปท. ส่วนใหญ่กว่าร้อยละ 85.9 (990) เห็นว่ากิจกรรมท่ีควรมีให้บริการคือกิจกรรมนันทนาการ
ต่างๆ สาหรับผู้สูงอายุ รองลงมาร้อยละ 82.7 (953) เห็นว่าควรมีการรวมกลุ่มฝึกอาชีพเพ่ือสร้างรายได้
ให้แกผ่ ้สู ูงอาย,ุ รอ้ ยละ 82.2 (947) เหน็ วา่ ควรมกี ารจดั กจิ กรรมการสง่ เสริมการออกกาลงั กายและการสง่ เสริมองค์
ความรู้ด้านโภชนาการสาหรับผู้สูงอายุ, ร้อยละ 70.5 (812) เห็นว่าควรมีการจัดกิจกรรมภายภาพบาบัดสาหรับ
ผู้สูงอายุ, ร้อยละ 69.9 (805) เห็นว่าควรจัดกิจกรรมหน่วยเคลื่อนท่ีจิตอาสาเพ่ือออกเยี่ยมบ้านผู้สูงอายุ
ท่ปี ่วยติดเตยี ง หรอื ผ้สู งู อายุทมี่ ีภาวะเจ็บป่วยทางรา่ งกายและการเคลอ่ื นไหว และมเี พียงรอ้ ยละ 21.3 (246) ที่เหน็
ว่ามีกิจกรรมอื่นๆท่ีควรจัดให้บริการภายในศูนย์ เช่น กิจกรรมหางบประมาณสงเคราะห์ช่วยรายได้แก่ผู้สูงอายุ,
กิจกรรมให้ความรู้แก่ผู้สูงอายุในทุกเรื่องที่สาคัญ , กิจกรรมการประเมินสมรรถนะร่างกาย/ประเมินความพิการ/
กิจกรรมคดั กรองภาวะซึมเศรา้ และกจิ กรรมการส่งเสรมิ การดูแลสุขภาพรา่ งกายและจิตใจ เป็นต้น
USER | แนวทางการเตรยี มความพรอ้ มในการถ่ายโอนภารกจิ ของศนู ยพ์ ฒั นาคณุ ภาพชวี ิตและส่งเสริมอาชพี ผสู้ ูงอายภุ ายใตก้ าร
บริหารจัดการขององค์กรปกครองส่วนท้องถน่ิ
105
ผลกำรศึกษำตอนที่ 2 แนวทางการเตรียมความพร้อมในการถ่ายโอนภารกิจของศูนย์พัฒนาคุณภาพชีวิตและ
ส่งเสริมอาชพี ผู้สงู อายภุ ายใต้การบริหารจัดการขององคก์ รปกครองสว่ นทอ้ งถิน่
2.1 จดุ อ่อนของศูนย์พัฒนำคณุ ภำพชีวติ และสง่ เสรมิ อำชพี ผสู้ ูงอำยุ
(1) ดำ้ นงบประมำณ
แผนภาพที่ 4.15 ร้อยละของความคดิ เห็นตอ่ จุดออ่ นของ ศพอส. ในประเดน็ งบประมาณ
ยังไมไ่ ดม้ กี ำรจดั ตง้ั ศนู ยฯ์ 24.1
ขำดทักษะกำรระดมทนุ ของสมำชกิ 29.4
ไมม่ กี ำรพัฒนำกองทนุ เพอ่ื ดูแลผสู้ งู อำยุของ…
ขำดกำรพฒั นำงบประมำณอยำ่ งตอ่ เนอื่ ง 48.4
ขำดกำรหนนุ เสรมิ งบประมำณจำกสว่ นกลำง 48.4
54.4
0 10 20 30 40 50 60
จ า ก ก า ร ศึก ษ า คว าม คิดเ ห็ นขอ ง อ งค์ก ร ป กค ร อง ส่ว นท้อ ง ถิ่นต่อ ป ระ เ ด็น จุดอ่ อ น ด้า นงบ ป ระมาณ
ของศูนย์พัฒนาคุณภาพชีวิตและส่งเสริมอาชีพผู้สูงอายุ พบว่า การดาเนินการของ ศพอส. มีจุดอ่อนมากท่ีสุด
ร้อยละ 54.4 (628) ในประเด็นของการขาดการหนุนเสริมงบประมาณจากส่วนกลาง รองลงมา ร้อยละ 48.4
(558) คิดว่าจุดอ่อนเกิดจากประเด็นการขาดการพัฒนางบประมาณอย่างต่อเน่ือง และประเด็นท่ี ศพอส. ไม่มี
การพัฒนากองทุนเพ่ือดูแลผู้สูงอายุของชุมชนเอง ในร้อยละที่เท่ากัน ส่วนร้อยละ 29.4 (339) คิดว่าจุดอ่อนเกิด
จากประเด็นการขาดทักษะการระดมทุนของสมาชิก ซึ่งมีเพียงร้อยละ 24.1 (277) ท่ียังไม่ไดมีการจัดต้ัง ศพอส.
จึงไม่มีความคดิ เหน็ ต่อประเดน็ ดงั กล่าว
(2) ด้ำนกระบวนกำรมีสว่ นร่วม
แผนภาพที่ 4.16 รอ้ ยละของความคิดเหน็ ต่อจดุ ออ่ นของ ศพอส. ในประเดน็ การมีส่วนรว่ ม
ยงั ไม่มกี ารจดั ตงั้ ศพอส. 14.49
ขาดกระบวนการรบั ฟงั ความคดิ เห็นจากสมาชิกและ… 22
ขาดการสรา้ งความรคู้ วามเขา้ ใจกบั สมาชกิ 36.3
ขาดกระบวนการติดตามและประเมินผลโดยสมาชกิ … 36.4
ขาดการแบ่งทมี ตามภารกจิ ที่ชัดเจน 40
ขาดการสรา้ งความรว่ มมอื กบั องคก์ รอื่นๆ 44.4
0 5 10 15 20 25 30 35 40 45 50
USER | แนวทางการเตรยี มความพรอ้ มในการถา่ ยโอนภารกจิ ของศูนยพ์ ัฒนาคณุ ภาพชวี ิตและสง่ เสริมอาชีพผสู้ ูงอายุภายใตก้ าร
บริหารจัดการขององคก์ รปกครองส่วนท้องถน่ิ
106
จากการศกึ ษาความคิดเห็นขององค์กรปกครองสว่ นท้องถิ่นต่อประเด็นจุดออ่ นด้านกระบวนการมสี ่วนร่วม
พบว่า ร้อยละ 44.4 (512) คิดว่าจุดอ่อนด้านกระบวนการมีส่วนร่วมเกิดจากขาดการสร้างความร่วมมือกับองค์กร
อื่นๆ รองลงมาร้อยละ 40 คิดว่าจุดอ่อนเกิดจากการขาดการแบ่งทีมตามภารกิจท่ีชัดเจน , ร้อยละ 36.4 (419)
คิดว่าเกิดจากขาดกระบวนการติดตามและประเมินผลโดยสมาชิกและเครือข่ายท่ีเก่ียวขอ้ ง , ร้อยละ 36.3 (419)
คิดว่าเกิดจากการขาดการสรา้ งความรคู้ วามเข้าใจกับสมาชกิ ,รอ้ ยละ 22 (254) คดิ ว่าเกิดจากการขาดกระบวนการ
รบั ฟงั ความคดิ เห็นจากสมาชิกและเครือขา่ ย ซงึ่ มีเพยี งรอ้ ยละ 14.49 (167) ท่ีไม่ได้แสดงความคิดเหน็ ใดเน่ืองจาก
ยังไม่มีการจัดตง้ั ศพอส.ในพื้นที่
(3) ดำ้ นกิจกรรม
แผนภาพท่ี 4.17 ร้อยละของความคดิ เหน็ ตอ่ จุดออ่ นของ ศพอส. ในประเดน็ การจดั กิจกรรม
อ่ืนๆ 15.01 56.5
ขำดกำรเขยี นแผนงำนโครงกำร 31.4
ขำดกจิ กรรมดำ้ นส่งเสรมิ สุขภำพผ้สู งู อำยุ
ขำดกำรพฒั นำโครงสรำ้ งกำรบรหิ ำรงำนของศนู ยฯ์ 17.1
24.6
ขำดกำรตดิ ตำมอย่ำงตอ่ เนือ่ ง 28.6
ขำดกำรจัดอบรมบุคคลที่เกีย่ วขัองกบั ผสู้ งู อำยุ
0 10 20 30 40 50 60
จากการศึกษาความคดิ เหน็ ขององคก์ รปกครองสว่ นท้องถน่ิ ตอ่ ประเด็นจดุ ออ่ นด้านกิจกรรม พบวา่ รอ้ ยละ
56.5 (651) เห็นด้วยมากทีส่ ุดเห็นว่าควรมีกิจกรรมด้านการสง่ เสริมสขุ ภาพผู้สูงอายุ รองลงมาร้อยละ 31.4 (362)
เห็นว่าควรมีการเขียนแผนงาน โครงการ , ร้อยละ 28.6 (330) เห็นว่าควรมีการจัดอบรมบุคคลท่ีเก่ียวข้องกับ
ผู้สูงอายุ, ร้อยละ 24.6 (283) เห็นว่าควรมีการติดตามอย่างต่อเน่ือง, ร้อยละ 17.1 (197) เห็นว่าควรมีการพฒั นา
โครงสร้างการบริหารงานของศูนย์ ซึ่งมีเพียงร้อยละ 15.01 (173) ท่ีไม่แสดงความคิดเห็นเน่ืองจากยงั ไม่ได้มีการ
จดั ต้งั ศพอส.ในพืน้ ที่
USER | แนวทางการเตรียมความพร้อมในการถ่ายโอนภารกิจของศนู ย์พัฒนาคุณภาพชีวิตและส่งเสรมิ อาชพี ผสู้ งู อายภุ ายใตก้ าร
บริหารจัดการขององค์กรปกครองสว่ นท้องถิ่น
107
(4) ด้ำนทรพั ยำกร
แผนภาพท่ี 4.18 ร้อยละของความคดิ เห็นตอ่ จุดอ่อนของ ศพอส. ในประเด็นด้านทรัพยากร
ยงั ไม่มีการจดั ตง้ั ศพอส. 24.91 31.9
มกี ารระดมทรพั ยากรจากเครือข่ายอยา่ งตอ่ เน่อื ง 16.6 37.1
มกี าลงั ในการพฒั นาและระดมทรัพยากรดว้ ยตนเอง
18.8
มีการอดุ หนนุ ดา้ นทรพั ยากรจากภาครัฐ 25.6
มโี ครงสรา้ งพ้ืนฐานในการบริหารจดั การ ศพอส.
มีกฎเกณฑ์ กฎระเบียบในการใช้ทรพั ยากรอย่างชดั เจน 5 10 15 20 25 30 35 40
0
จากการศึกษาความคิดเห็นขององค์กรปกครองส่วนท้องถ่ินต่อประเด็นจุดอ่อนด้านทรัพยากร พบว่า
ร้อยละ 37.1 (427) เห็นด้วยมากท่ีสุดเห็นว่า ศพอส. ควรมีกฎเกณฑ์ กฎระเบียบในการใชท้ รัพยากรอย่างชดั เจน
รองลงมาร้อยละ 31.9 (369) เห็นว่าควรมีโครงสร้างพ้ืนฐษนในการบริหารจัดการ ศพอส., ร้อยละ 25.6 (295)
เหน็ วา่ ศพอส. ควรมกี ารอดุ หนุนด้านทรพั ยากรจากภาครฐั , ร้อยละ 18.8 (271) เห็นว่า ศพอส. ควรมีกาลงั ในการ
พัฒนาและระดมทรพั ยากรดว้ ยตนเอง, ร้อยละ 16.6 (191) เหน็ วา่ ศพอส. ควรมีการระดมทรพั ยากรจากเครือข่าย
อย่างตอ่ เนือ่ ง ซึ่งมเี พียงร้อยละ 24.91 (287) ทไ่ี มแ่ สดงความคิดเหน็ เนอื่ งจากยังไมไ่ ดม้ กี ารจดั ตง้ั ศพอส.ในพนื้ ท่ี
(5) ด้ำนกำลงั คน
แผนภาพท่ี 4.19 รอ้ ยละของความคิดเห็นต่อจุดอ่อนของ ศพอส. ในประเดน็ ด้านกาลังคน
ยังไมม่ ีกำรจดั ตงั้ ศนู ย์ฯ 21.96
มที กั ษะใหม่ๆ 12.8
มีควำมเข้มแขง็ และทกั ษะ 18.9
มีอำสำสมคั รประจำศนู ยฯ์ 21.7
มีกำรพฒั นำแกนนำอยำ่ งตอ่ เนื่อง 24.6
มกี ำรพฒั นำบคุ ลำกรทเ่ี กย่ี วข้อง 30.5
มผี ูป้ ระสำนงำนระหวำ่ งเครอื ขำ่ ยและสมำชกิ
36
0
5 10 15 20 25 30 35 40
จากการศึกษาความคิดเห็นขององค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นต่อประเด็นจุดอ่อนด้านกาลังคน พบว่า
ร้อยละ 36 (415) เห็นด้วยมากท่ีสุดเห็นว่า ศพอส. ควรมีผู้ประสานงานระหว่างเครือข่ายและสมาชิก รองลงมา
ร้อยละ 30.5 (351) เห็นว่าควรมีการพัฒนาบุคลากรที่เกี่ยวข้อง, ร้อยละ 24.6 (283) เห็นว่า ศพอส.
ควรมีการพัฒนาแกนนาอย่างต่อเน่ือง, ร้อยละ 21.7 (250) เห็นว่า ศพอส. ควรมีอาสาสมัครประจาศูนย์ฯ,
ร้อยละ 18.9 (218) เห็นว่า ศพอส. ควรมีความเข้มแข็งและทักษะ, ร้อยละ 12.8 (148) เห็นว่า เจ้าหน้าที่ประจา
USER | แนวทางการเตรยี มความพรอ้ มในการถา่ ยโอนภารกจิ ของศนู ยพ์ ัฒนาคุณภาพชีวติ และสง่ เสรมิ อาชพี ผูส้ งู อายภุ ายใต้การ
บริหารจดั การขององค์กรปกครองสว่ นทอ้ งถน่ิ
108
ศพอส. ควรมีทักษะใหม่ๆ ซ่ึงมีเพียงร้อยละ 21.96 (253) ท่ีไม่แสดงความคิดเห็นเนื่องจากยังไม่ได้มีการจัดตั้ง
ศพอส.ในพ้ืนที่
(5) ดำ้ นองคค์ วำมรู้และฐำนข้อมลู
แผนภาพท่ี 4.20 ร้อยละของความคดิ เห็นต่อจุดออ่ นของ ศพอส. ในประเด็นด้านองค์ความรูแ้ ละฐานขอ้ มลู
ยังไมม่ กี ำรจัดตง้ั ศพอส.ในพ้ืนที่ 4.5
มีกำรนำเอำระบบฐำนข้อมลู และองค์ควำมรเู้ พอื่ นำไปพฒั นำตอ่ ยอด
22.4
มรี ะบบกำรจดั เกบ็ ฐำนขอ้ มูลองคค์ วำมรู้และภูมิปญั ญำทอ้ งถิน่ 30.9
มรี ะบบฐำนข้อมูลดำ้ นผสู้ งู อำยชุ ัดเจน
64.8
0 10 20 30 40 50 60 70
จากการศึกษาความคิดเห็นขององค์กรปกครองส่วนท้องถ่ินต่อประเด็นจุดอ่อนด้าน องค์ความรู้และ
ฐานข้อมูล พบว่า ร้อยละ 64.8 (746) เห็นด้วยมากทีส่ ุดเห็นว่า ศพอส. ควรมีระบบฐานข้อมูลดา้ นผู้สูงอายชุ ดั เจน
รองลงมา ร้อยละ 30.9 (356) เห็นว่าควรมีระบบการจัดเก็บฐานข้อมูลองค์ความรู้และภูมิปัญญาท้องถ่ิน ,
ร้อยละ 22.4 (258) เห็นว่า ศพอส. ควรมีการนาเอาระบบฐานข้อมูลและองค์ความรู้เพื่อนาไปพัฒนาต่อยอด
ซ่ึงมเี พยี งรอ้ ยละ 4.5 (205) ทไ่ี ม่แสดงความคดิ เหน็ เนอ่ื งจากยังไมไ่ ด้มีการจัดตั้ง ศพอส.ในพนื้ ที่
2.2 อปุ สรรคของศูนยพ์ ัฒนำคณุ ภำพชวี ติ และสง่ เสรมิ อำชพี ผูส้ ูงอำยใุ นพ้นื ที่
(1) ภำครัฐ
แผนภาพที่ 4.21 ร้อยละของความคดิ เหน็ ตอ่ ภาครัฐ
ยังไม่มกี ำรจดั ตงั้ ศพอส. 12.23 33
ขำดนโยบำยกำรสง่ เสรมิ องคก์ รเครอื ข่ำยใหเ้ ข้ำมำมสี ่วนรว่ มในกำร… 26.6
54
ขำดกำรพัฒนำตวั ชว้ี ดั คณุ ภำพ ศพอส. ทีเ่ ท่ำทนั กบั กำร… 41.8
ขำดกำรส่งเสรมิ และสนบั สนนุ ทรพั ยำกรจำกสว่ นกลำง 40.9
ขำดกำรส่งเสรมิ และสนบั สนนุ ดำ้ นงบประมำณจำกส่วนกลำง 35.2
ขำดกำรสนบั สนุนและส่งเสรมิ ใหเ้ กดิ ควำมตระหนกั ในกำรพงึ่ ตนเอง…
ขำดระเบยี บและกฎหมำยทเี่ ปดิ โอกำสใหม้ กี ำรกระจำยอำนำจส…ู่ 43.6
ขำดระเบียบและกฎหมำยทเี่ อื้อตอ่ กำรพฒั นำ ศพอส.
0 10 20 30 40 50 60
จากการศึกษาความคิดเห็นขององค์กรปกครองส่วนท้องถ่ินต่อภาครัฐ พบว่า ร้อยละ 54 (622) ศพอส.
ขาดการส่งเสริมและสนับสนุนด้านงบประมาณจากส่วนกลาง รองลงมา ร้อยละ 43.6 (502) พบว่า
เกิดจากขาดระเบียบและกฎหมายที่เอื้อต่อการพัฒนา ศพอส., ร้อยละ 41.8 (482) พบว่า เกิดจากการขาดการ
ส่งเสรมิ และสนับสนนุ ทรัพยากรจากสว่ นกลาง, รอ้ ยละ 40.9 (471) พบว่า อุปสรรคเกิดจากการขาดการสนับสนุน
และส่งเสริมให้เกิดความตระหนักในการพ่ึงตนเองของสมาชิก ศพอส. , ร้อยละ 35.2 (406) พบว่า เกิดจากขาด
USER | แนวทางการเตรยี มความพรอ้ มในการถา่ ยโอนภารกิจของศูนยพ์ ัฒนาคุณภาพชวี ติ และส่งเสริมอาชีพผู้สงู อายุภายใตก้ าร
บรหิ ารจดั การขององคก์ รปกครองส่วนท้องถ่นิ
109
ระเบียบและกฎหมายที่เปิดโอกาสให้มีการกระจายอานาจสู่ท้องถ่ิน , ร้อยละ 33 (380) พบว่า เกิดจากการขาด
นโยบายการส่งเสริมองค์กรเครือข่ายให้เข้ามามีส่วนการพัฒนา ศพอส. , ร้อยละ 26.6 (307) พบว่า เกิดจาก
การขาดการพัฒนาตัวช้ีวดั คณุ ภาพ ศพอส. ทเ่ี ทา่ ทนั กบั การเปลีย่ นแปลงของสังคม ซ่งึ มเี พียงรอ้ ยละ 12.23 (141)
ท่ไี มแ่ สดงความคิดเห็นเน่อื งจากยงั ไม่ไดม้ กี ารจัดตงั้ ศพอส.ในพ้ืนที่
(2) สภำพสังคม
แผนภาพที่ 4.22 รอ้ ยละของความคิดเห็นต่อสภาพสงั คม
ยงั ไมม่ กี ำรจดั ตงั้ ศพอส. 12.58
ขำดนกั กำรเมอื งท้องถิ่นทใ่ี หค้ วำมสำคญั กบั นโยบำยกำรพฒั นำ ศพอส. 21.8
ขำดกำรใหค้ วำมสำคญั ตอ่ สขุ ภำพตนเองของผู้สงู อำยทุ ำใหส้ ุขภำพไม่…
36.8 52.3
ขำดพลงั จิตอำสำในกำรเขำ้ มำหนนุ เสรมิ ให้ ศพอส. เกดิ กำรพฒั นำ
ขำดกำรเสรมิ สรำ้ งพลงั อำนำจผู้สงู อำยุใหเ้ ขม้ แข็ง 42.3
ขำดกำรตระหนักในควำมสำคญั ของผู้สูงอำยุ 40.3
0 10 20 30 40 50 60
จากการศึกษาความคิดเห็นขององค์กรปกครองส่วนท้องถ่ินต่อประเด็นสภาพสังคม พบว่า ร้อยละ 52
(603) ศพอส. ขาดพลังจิตอาสาในการเข้ามาหนุนเสริมให้ ศพอส. เกิดการพัฒนา รองลงมา ร้อยละ 42.3 (487)
พบว่า เกิดจากขาดการเสริมสร้างพลังอานาจผู้สูงอายุให้เข้มแข็ง, ร้อยละ 40.3 (464) พบว่า เกิดจากขาด
การตระหนักในความสาคัญของผู้สูงอายุ, ร้อยละ 36.8 (424) พบว่า อุปสรรคเกิดจากขาดการให้ความสาคัญต่อ
สุขภาพตนเองของผู้สูงอายุทาให้สุขภาพไม่อานวยต่อการเข้าร่วมพัฒนา ศพอส., ร้อยละ 21.8 (251) พบว่า
เกดิ จากขาดนักการเมืองทอ้ งถน่ิ ทใ่ี ห้ความสาคัญกับนโยบายการพัฒนา ศพอส. ซึง่ มเี พียงร้อยละ 12.58 (145) ทไ่ี ม่
แสดงความคดิ เหน็ เน่อื งจากยงั ไมไ่ ดม้ กี ารจดั ต้งั ศพอส.ในพ้ืนท่ี
(3) สภำพเศรษฐกิจ
แผนภาพท่ี 4.23 ร้อยละของความคิดเห็นตอ่ สภาพเศรษฐกจิ
ยังไม่มกี ำรจัดตง้ั ศพอส. 16.31 35.4
มกี ำรพัฒนำงบประมำณอยำ่ งตอ่ เนอ่ื ง 23.4
ระบบกฎหมำยและกำรจัดเกบ็ ภำษที อ้ งถ่นิ เอือ้ ตอ่ กำรพฒั นำ ศพอส. 43.2
สภำพเศรษฐกจิ ของประเทศส่งเสริมใหเ้ กดิ ควำมตอ่ เนือ่ งของกำร… 40.5
ผสู้ ูงอำยุมงี บประมำณและอปุ กรณส์ ื่อสำรในกำรเขำ้ ถึง ศพอส.
5 10 15 20 25 30 35 40 45 50
0
USER | แนวทางการเตรยี มความพร้อมในการถา่ ยโอนภารกิจของศนู ย์พัฒนาคุณภาพชวี ิตและส่งเสริมอาชพี ผ้สู ูงอายุภายใต้การ
บริหารจัดการขององค์กรปกครองส่วนท้องถ่ิน
110
จากการศึกษาความคิดเห็นขององค์กรปกครองส่วนท้องถ่ินต่อประเด็นสภาพเศรษฐกิจ พบว่า ร้อยละ
43.2 (498) พบว่า อุปสรรคเกิดจากสภาพเศรษฐกิจของประเทศส่งเสริมให้เกิดความต่อเนื่องของการพัฒนา
กิจกรรมใน ศพอส. รองลงมา ร้อยละ 40.5 (467) พบว่า ผู้สูงอายุมีงบประมาณและอุปกรณ์ส่ือสารในการเขา้ ถึง
ศพอส. , ร้อยละ 35.4 (408) พบว่า มีการพัฒนางบประมาณอย่างต่อเนื่อง, ร้อยละ 23.4 (270) พบว่า
ระบบกฎหมายและการจัดเก็บภาษีท้องถิ่นเอื้อต่อการพัฒนา ศพอส. ซ่ึงมีเพียงร้อยละ 16.31 (188) ที่ไม่แสดง
ความคิดเห็นเน่อื งจากยังไม่ไดม้ ีการจดั ตั้ง ศพอส.ในพื้นที่
2.3 แนวทำงกำรพัฒนำ “ศูนยพ์ ัฒนำคุณภำพชีวิตและส่งเสริมอำชีพผสู้ งู อำยุ”
แผนภาพท่ี 4.24 รอ้ ยละของความคิดเหน็ ต่อแนวทางการพฒั นา
“ศนู ยพ์ ฒั นาคณุ ภาพชวี ติ และส่งเสรมิ อาชีพผู้สงู อาย”ุ
กำรถำ่ ยทอดบทบำทและองคค์ วำมรสู้ ผู่ นู้ ำรนุ่ ตอ่ ไปเพือ่ กำรพัฒนำทยี่ ั่งยืน 44.6 68.6
กำรมีขอบข่ำยของกฎหมำยทเ่ี อือ้ และสง่ เสริมกจิ กรรมภำยในศนู ยฯ์ 33.4 77.1
กำรพัฒนำท่สี อดคลอ้ งกบั ยทุ าศำสตร์ของจงั หวดั และชำติ 32.6
28
กำรมสี ิ่งอำนวยควำมสะดวกทเ่ี หมำะสมกบั ผูส้ งู อำยุ และสมำชิกภำยในชมุ ชน… 30.1
กำรส่งเสรมิ กำรจัดกำรทมี่ ปี ระสิทาภิ ำพ เช่น กำรขำย กำรตลำด บัญชี… 31.3
34.3
กำรมีผนู้ ำกำรเปลีย่ นแปลงทีม่ คี วำมสำมำรถในกำรระถมทนุ และทรัพยำกรต่ำงๆ
กำรสรำ้ งกองทุนโดยชมุ ชนเอง 55.1
53.5
กำรมฐี ำนขอ้ มลู ผสู้ ูงอำยภุ ำยในชมุ ชนทชี่ ัดเจน 41.6
กำรจดั กจิ กรรมที่มคี วำมหลำกหลำยและสง่ เสริมใหเ้ กิดนวตั กรรมภำยในชมุ ชน 50.1
กำรวำงกฎเกณฑ์ทช่ี ดั เจนแตไ่ มซ่ บั ซอ้ น และกำรมอบหมำยภำรกิจให้กบั …
กำรสร้ำงกระบวนกำรทำงำนแบบมสี ว่ นร่วม ทงั้ ในกำรระดมทนุ และกจิ กรรม…
มกี ำรทำงำนในรูปแบบบรู ณำกำรท้งั ในระดบั ทีเ่ ปน็ หนว่ ยงำนกลไก และ…
เปน็ สถำนที่ แหลง่ ควำมรู้ ซ่ึงมกี จิ กรรมที่เปน็ ปัจจยั กระตนุ้ ใหง้ ำนผ้สู ูงอำย…ุ
0 10 20 30 40 50 60 70 80 90
จากการศึกษาความคิดเห็นแนวทางการพัฒนา “ศูนย์พัฒนาคุณภาพชีวิตและส่งเสริมอาชีพผู้สูงอายุ”
พบว่า ร้อยละ 77.1 (888) มีความเห็นว่า ศพอส. ควรเป็นสถานท่ี แหล่งความรู้ ซ่ึงมีกิจกรรมที่เป็นปัจจัยกระต้นุ
ให้งานผู้สูงอายุสามารถขับเคล่ือนได้ด้วยตนเอง รองลงมา ร้อยละ 68.6 (790) มีความเห็นว่า ศพอส. ควรมี
การทางานในรปู แบบบูรณาการท้งั ในระดบั ทเี่ ป็นหนว่ ยงานกลไก และประเด็นงานท่เี กี่ยวขอ้ ง, ร้อยละ 55.1 (635)
มีความเห็นว่า ศพอส. ควรเป็นศูนย์ท่มี ีฐานข้อมูลผู้สูงอายภุ ายในชุมชนทีช่ ัดเจน,ร้อยละ 53.3 (616) มีความเห็น
วา่ ศพอส. ควรเปน็ ศนู ยท์ จ่ี ดั กจิ กรรมท่มี ีความหลากหลายและส่งเสรมิ ให้เกิดนวัตกรรมภายในชุมชน, รอ้ ยละ 50.1
(577) มีความเห็นว่า ศพอส. ควรมีการสร้างกระบวนการทางานแบบมีสว่ นร่วม ทั้งในการระดมทุน และกิจกรรม
อื่นๆ , ร้อยละ 44.6 (514) มีความเห็นว่า ศพอส. ควรมีการถ่ายทอดบทบาทและองค์ความรู้สู่ผู้นารุ่นต่อไป
เพ่ือการพัฒนาที่ยั่งยืน, ร้อยละ 41.6 (577) มีความเห็นว่า ศพอส. ควรมีการวางกฎเกณฑ์ท่ีชัดเจนแต่ไม่ซบั ซอ้ น
USER | แนวทางการเตรียมความพรอ้ มในการถา่ ยโอนภารกจิ ของศนู ย์พัฒนาคณุ ภาพชีวิตและสง่ เสริมอาชพี ผสู้ ูงอายภุ ายใตก้ าร
บริหารจดั การขององคก์ รปกครองส่วนท้องถ่ิน
111
และการมอบหมายภารกิจให้กับหน่วยงานที่เก่ียวข้องอย่างชัดเจน , ร้อยละ 34.3 (395) มีความเห็นว่า ศพอส.
ควรมกี ารสร้างกองทุนโดยชุมชนเอง, รอ้ ยละ 33.4 (385) มีความเห็นว่า ศพอส. ควรมีขอบขา่ ยของกฎหมายที่เอ้ือ
และส่งเริมกิจกรรมภายในศูนย์ฯ, ร้อยละ 32.6 (375) มีความเห็นว่า ศพอส. ควรมีการพัฒนาที่สอดคล้องไปกับ
ยุทธศาสตร์ของจังหวัดและชาติ, ร้อยละ 31.3 (361) มีความเห็นว่า ศพอส. ควรมีผู้นาการเปลี่ยนแปลงที่มี
ความสามารถในการระดมทุนและทรัพยากรตา่ งๆ , ร้อยละ 30.1 (347) มีความเห็นว่า ศพอส. ควรมีการส่งเสรมิ
การจัดการท่ีมีประสิทธิภาพ เช่น การขาย การตลาด บัญชี งบประมาณ คน ทรัพยากร และเครือข่าย เป็นต้น
และร้อยละ 28 (323) มีความเห็นว่า ศพอส. ควรมีสิ่งอานวยความสะดวกที่เหมาะสมกับผู้สูงอายุ และสมาชิก
ภายในชมุ ชนทุกกลุม่
ผลกำรศกึ ษำตอนท่ี 3 รูปแบบการบรหิ ารจดั การและการจัดกรอบโครงสรา้ งศนู ย์พัฒนาคณุ ภาพชวี ิตและส่งเสริม
อาชีพผู้สูงอายุภายใต้การบริหารจดั การขององคก์ รปกครองสว่ นท้องถ่นิ
1. โครงสร้ำงกำรบริหำรและกำรดำเนนิ งำนศูนยพ์ ัฒนำคณุ ภำพชีวติ และส่งเสรมิ อำชีพผสู้ งู อำยุ
แผนภาพท่ี 4.25 รอ้ ยละแสดงจานวน อปท. ทม่ี ีโครงสร้างการบริหาร
และการดาเนินงานศูนย์พัฒนาคุณภาพชีวิตและส่งเสรมิ อาชีพผู้สงู อายุ
ไม่มโี ครงสรำ้ งกำรบริหำร ยังไมไ่ ดก้ อ่ ตง้ั ศพอส., 79,
และกำรดำเนนิ งำนทชี่ ดั เจน, 7%
263, 23%
มโี ครงสรำ้ งกำรบริหำรและกำรดำเนนิ งำนทช่ี ัดเจน มีโครงสร้ำงกำรบรหิ ำรและ
กำรดำเนินงำนทช่ี ดั เจน,
810, 70%
ไม่มโี ครงสรำ้ งกำรบรหิ ำรและกำรดำเนนิ งำนทช่ี ดั เจน ยงั ไมไ่ ด้ก่อตัง้ ศพอส.
จากการศึกษา พบว่า กว่าร้อยละ 70 (810) ของจานวน อปท. ที่ตอบแบบสอบถาม มีการจัดโครงสร้าง
การบริหารและการดาเนินงานศูนย์พัฒนาคุณภาพชีวิตและส่งเสริมอาชีพผู้สูงอายุท่ชี ัดเจน รองลงมาร้อยละ 23
(263) เป็น อปท.ท่ียังไม่มีการวางโครงสร้างท่ีชัดเจน ซ่ึงมีเพียงร้อยละ 7 (79) เป็น อปท. ที่ยังไม่ได้มีการก่อตั้ง
ศพอส.
USER | แนวทางการเตรียมความพร้อมในการถ่ายโอนภารกิจของศนู ย์พฒั นาคุณภาพชวี ิตและส่งเสริมอาชีพผู้สูงอายภุ ายใต้การ
บรหิ ารจัดการขององค์กรปกครองสว่ นท้องถิ่น
112
2. กำรกำหนดแผนกำรบรหิ ำร ศพอส. ในกำรจัดทำแผนประจำปีของ อปท.
แผนภาพท่ี 4.26 ร้อยละแสดงจานวน อปท. ทมี่ ีการกาหนดแผนการบรหิ าร ศพอส.
ในการจดั ทาแผนประจาปขี อง อปท.
ไม่มกี ำรจัดทำแผนประจำปี, ยังไม่ได้ก่อต้งั ศพอส., 54,
334, 29% 5%
มกี ำรจดั ทำแผนประจำปี,
764, 66%
มีกำรจดั ทำแผนประจำปี ไมม่ ีกำรจดั ทำแผนประจำปี ยังไมไ่ ดก้ อ่ ตั้ง ศพอส.
จากการศึกษา พบว่า กว่าร้อยละ 66 (764) ของจานวน อปท. ที่ตอบแบบสอบถาม มีการกาหนด
แผนการบริหาร ศพอส. ในการจัดทาแผนปฏิบัติงานประจาปี รองลงมาร้อยละ 29 (334) เป็น อปท.ท่ียังไม่มี
การกาหนดแผนการบริหาร ศพอส. ในการจัดทาแผนปฏิบัติงานประจาปี ซ่ึงมีเพียงร้อยละ 5 (54) เป็น อปท.
ทย่ี ังไม่ได้มกี ารกอ่ ตง้ั ศพอส.
3. กำรจดั ทำระบบฐำนขอ้ มูลผูส้ งู อำยุ
แผนภาพที่ 4.27 ร้อยละแสดงจานวน อปท. ทีม่ ีการจาทาระบบฐานขอ้ มลู ด้านผ้สู ูงอายุ
ไม่มกี ำรจัดทำ, 77, 7% ยงั ไมไ่ ด้ก่อตัง้ ศพอส., 62,
5%
มีกำรจัดทำฐำนข้อมูลดำ้ น
ผ้สู ูงอำยทุ ี่ชดั เจน, 1013,
88%
มีกำรจัดทำฐำนขอ้ มลู ด้ำนผู้สงู อำยุทีช่ ดั เจน ไม่มกี ำรจัดทำ ยงั ไมไ่ ด้กอ่ ตั้ง ศพอส.
จากการศึกษา พบว่า ร้อยละ 88 (1,013) ของจานวน อปท. ท่ีตอบแบบสอบถาม มีการจัดทาฐานข้อูล
ผู้สูงอายุท่ีชัดเจน และร้อยละ 7 (77) เป็น อปท.ท่ียังไม่มีการจัดทาฐานข้อมูลผู้สูงอายุ ซ่ึงมีเพียงร้อยละ 5 (62)
เป็น อปท.ทย่ี ังไม่ได้มีการก่อตง้ั ศพอส.
USER | แนวทางการเตรยี มความพรอ้ มในการถา่ ยโอนภารกจิ ของศูนยพ์ ัฒนาคุณภาพชวี ติ และส่งเสรมิ อาชพี ผสู้ ูงอายภุ ายใตก้ าร
บริหารจดั การขององค์กรปกครองส่วนท้องถน่ิ
113
4. กำรประสำนงำนหนว่ ยงำนภำยในและหนว่ ยงำนภำยนอก
แผนภาพที่ 4.28 ร้อยละแสดงจานวน อปท. ที่มีการประสานงานกบั
หนว่ ยงานภายในและหน่วยงานภายนอก
ไม่มกี ำรประสำนงำน, 138, ยงั ไมไ่ ด้กอ่ ต้งั ศพอส., 40,
12% 3%
มกี ำรประสำนงำนภำยใน
และภำยนอก, 974, 85%
มีกำรประสำนงำนภำยในและภำยนอก ไมม่ ีกำรประสำนงำน ยังไม่ได้ก่อต้งั ศพอส.
จากการศึกษา พบว่า ร้อยละ 85 (974) ของจานวน อปท. ท่ีตอบแบบสอบถาม มีการประสานงานกับ
หน่วยงานทั้งภายในและภายนอก และร้อยละ 12 (138) เป็น อปท.ท่ียังไม่มีการประสานงาน ซ่ึงมีเพียงร้อยละ
3 (40) เปน็ อปท.ท่ียังไมไ่ ด้มีการก่อตั้ง ศพอส.
5. ควำมเพยี งพอในด้ำนทรัพยำกรและบคุ ลำกร
แผนภาพท่ี 4.29 รอ้ ยละแสดงจานวน อปท.ทม่ี คี วามเพียงพอในด้านทรพั ยากรและบคุ ลากร
ยังไมไ่ ด้กอ่ ตัง้ ศพอส., 154, มีทรพั ยำกรและบุคลำกร
13% เพยี งพอ, 474, 41%
ไมม่ ีทรพั ยำกรและบคุ ลำกรท่ี
เพยี งพอ, 524, 46%
มีทรพั ยำกรและบคุ ลำกรเพยี งพอ ไม่มีทรัพยำกรและบคุ ลำกรท่เี พยี งพอ ยงั ไม่ไดก้ อ่ ตัง้ ศพอส.
จากการศกึ ษา พบว่า ร้อยละ 46 (524) ของจานวน อปท. ที่ตอบแบบสอบถาม มีทรพั ยากรและบุคลากร
ท่ีเพียงพอต่อการบริหารจัดการ ศพอส. และร้อยละ 41 (474) เป็น อปท.ท่ีไม่มีทรัพยากรและบุคลากรเพียงพอ
ตอ่ การบริหารจัดการ ศพอส. ซึง่ มเี พียงร้อยละ 13 (154) เป็น อปท.ทย่ี ังไมไ่ ด้มีการกอ่ ต้งั ศพอส.
USER | แนวทางการเตรียมความพร้อมในการถา่ ยโอนภารกจิ ของศูนย์พัฒนาคุณภาพชวี ติ และสง่ เสรมิ อาชีพผู้สูงอายภุ ายใต้การ
บริหารจดั การขององค์กรปกครองสว่ นทอ้ งถิน่
114
6. กำรประชำสมั พนั า์ภำรกจิ ของ ศพอส.
แผนภาพท่ี 4.30 ร้อยละแสดงจานวน อปท.ทีม่ ีการประชาสัมพันธ์ภารกจิ ของ ศพอส.
ไม่มกี ำรประชำสมั พันา์, ยงั ไม่ได้ก่อตงั้ ศพอส., 44,
200, 17% 4%
มกี ำรประชำสมั พนั า์, 908,
79%
มกี ำรประชำสมั พนั า์ ไม่มกี ำรประชำสัมพันา์ ยงั ไม่ไดก้ ่อต้งั ศพอส.
จากการศึกษา พบว่า ร้อยละ 79 (908) ของจานวน อปท. ที่ตอบแบบสอบถาม ได้มีการประชาสัมพันธ์
เก่ียวกับภารกิจของ ศพอส. และร้อยละ 17 (200) เป็น อปท.ที่ไม่มีการประชาสัมพันธ์ภารกิจของ ศพอส.
ซึ่งมเี พยี งร้อยละ 4 (44) เปน็ อปท.ท่ียงั ไมไ่ ดม้ ีการกอ่ ตั้ง ศพอส.
7. กำรติดตำมนิเทศและประเมินผลกำรดำเนนิ งำนของ ศพอส.
แผนภาพที่ 4.31 รอ้ ยละแสดงจานวน อปท.ที่มกี ารติดตามนเิ ทศและประเมิลผล
การดาเนนิ งานของ ศพอส.
ยงั ไมไ่ ด้กอ่ ตั้ง ศพอส., 53,
5%
ไมม่ ีกำรติดตำมและนิเทศผล มกี ำรติดตำมนเิ ทศและ
กำรดำเนินงำนของ ศพอส., ประเมินผลกำรดำเนนิ งำน
ของ ศพอส., 692, 60%
407, 35%
มกี ำรตดิ ตำมนเิ ทศและประเมินผลกำรดำเนินงำนของ ศพอส. ไมม่ กี ำรติดตำมและนเิ ทศผลกำรดำเนินงำนของ ศพอส.
ยงั ไม่ไดก้ อ่ ตัง้ ศพอส.
จากการศกึ ษา พบวา่ ร้อยละ 60 (692) ของจานวน อปท. ทีต่ อบแบบสอบถาม ไดม้ ีการติดตามและนเิ ทศ
ผลการดาเนินงานของ ศพอส. และรอ้ ยละ 35 (407) เป็น อปท.ทไ่ี ม่มกี ารตดิ ตามและนิเทศผลการดาเนนิ งานของ
ศพอส.ซง่ึ มีเพยี งรอ้ ยละ 5 (53) เป็น อปท.ที่ยังไมไ่ ดม้ กี ารก่อตง้ั ศพอส.
USER | แนวทางการเตรียมความพร้อมในการถ่ายโอนภารกิจของศนู ยพ์ ัฒนาคณุ ภาพชวี ติ และสง่ เสริมอาชพี ผ้สู ูงอายภุ ายใต้การ
บรหิ ารจดั การขององค์กรปกครองส่วนท้องถน่ิ
115
8. บทบำทและภำรกิจของอปท. ในประเด็นกำรประสำนงำนกับสำนักงำนพัฒนำสังคมและควำม
ม่ันคงของมนุษย์
แผนภาพที่ 4.32 ร้อยละแสดงจานวน อปท.ทีม่ ีการประสานงานกบั
สานกั งานพัฒนาสงั คมและความมนั่ คงของมนุษย์
ไม่มกี ำรประสำนงำนกบั ยงั ไมไ่ ดก้ ่อตั้ง ศพอส., 27,
พมจ., 72, 6% 2%
มกี ำรประสำนงำนกบั พมจ.,
1053, 92%
มีกำรประสำนงำนกับ พมจ. ไมม่ กี ำรประสำนงำนกับ พมจ. ยงั ไมไ่ ด้ก่อตั้ง ศพอส.
จากการศึกษา พบว่า ร้อยละ 92 (1,053) ของจานวน อปท. ที่ตอบแบบสอบถาม ได้มีการติดต่อและ
ประสานงานกับสานักงานพัฒนาสังคมและความมั่นคงของมนุษย์ ในบทบาทภารกิจท่ีเก่ียวข้องกับ ศพอส.
และร้อยละ 6 (72) เป็น อปท.ที่ไม่มีการประสานงานกับสานักงานพัฒนาสังคมและความม่ันคงของมนุษย์ ใน
บทบาทภารกจิ ทเ่ี ก่ยี วข้องกับ ศพอส. ซงึ่ มเี พียงรอ้ ยละ 2 (27) เป็น อปท.ท่ียังไม่ไดม้ ีการก่อตง้ั ศพอส. จงึ ไมม่ ีการ
ประสานงานกบั สานักงานพัฒนาสังคมและความมัน่ คงของมนษุ ย์ ในบทบาทภารกจิ ทีเ่ ก่ียวข้องกับ ศพอส.
9. กำรประสำนงำนกบั องค์กรปกครองส่วนท้องถ่นิ ท่เี ข้มแข็ง
แผนภาพที่ 4.33 ร้อยละแสดงจานวน อปท.ทม่ี ีการประสานงานกับ
องค์กรปกครองส่วนท้องถิน่ ท่ีมีความเข้มแข็ง
ไม่มีกำรประสำนงำนกับ ยังไมไ่ ด้กอ่ ตง้ั ศพอส., 33,
อปท.ท่ีเขม้ แขง็ , 136, 12% 3%
มีกำรประสำนงำนกบั อปท.
ท่เี ข้มแขง็ , 983, 85%
มีกำรประสำนงำนกับ อปท.ทีเ่ ขม้ แข็ง ไม่มกี ำรประสำนงำนกับ อปท.ทีเ่ ข้มแข็ง ยังไมไ่ ดก้ ่อตง้ั ศพอส.
USER | แนวทางการเตรยี มความพรอ้ มในการถา่ ยโอนภารกิจของศนู ยพ์ ฒั นาคณุ ภาพชีวติ และสง่ เสริมอาชพี ผู้สูงอายภุ ายใตก้ าร
บริหารจัดการขององคก์ รปกครองส่วนท้องถน่ิ
116
จากการศึกษา พบว่า ร้อยละ 85 (983) ของจานวน อปท. ท่ีตอบแบบสอบถาม ได้มีการติดต่อและ
ประสานงานกับองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นที่เข้มแข็ง ในบทบาทภารกิจท่ีเกี่ยวข้องกับ ศพอส. และร้อยละ 12
(136) เป็น อปท.ที่ไม่มีการติดต่อและประสานงานกับองค์กรปกครองส่วนท้องถ่ินที่เข้มแข็ง ในบทบาทภารกิจท่ี
เกี่ยวข้องกับ ศพอส. ซ่ึงมีเพียงร้อยละ 3 (33) เป็น อปท.ที่ยังไม่ได้มีการก่อตั้ง ศพอส. จึงไม่มีการติดต่อและ
ประสานงานกับองคก์ รปกครองส่วนทอ้ งถน่ิ ที่เขม้ แข็ง ในบทบาทภารกิจทเี่ กย่ี วข้องกับ ศพอส.
10. กำรประสำนงำนกบั ชมรมผ้สู ูงอำยุระดบั ตำบลทเ่ี ข้มแขง็
แผนภาพที่ 4.34 รอ้ ยละแสดงจานวน อปท.ท่มี ีการประสานงานกบั
ชมรมผู้สูงอายรุ ะดับตาบลทเี่ ขม้ แขง็
ไม่มีกำรประสำนงำนกบั ยงั ไมไ่ ดก้ ่อตัง้ ศพอส., 49,
ชมรมผู้สูงอำยุที่เข้มแข็ง, 4%
203, 18% มีกำรประสำนงำนกบั ชมรม
ผสู้ ูงอำยุทีเ่ ขม้ แข็ง, 900,
78%
มกี ำรประสำนงำนกบั ชมรมผ้สู งู อำยทุ เ่ี ขม้ แข็ง ไมม่ ีกำรประสำนงำนกับ ชมรมผูส้ ูงอำยทุ ่เี ข้มแข็ง ยังไม่ไดก้ อ่ ตั้ง ศพอส.
จากการศึกษา พบว่า ร้อยละ 78 (900) ของจานวน อปท. ท่ีตอบแบบสอบถาม ได้มีการติดต่อและประ
สานงานกับชมรมผู้สงู อายทุ เี่ ข้มแขง็ ในบทบาทภารกจิ ที่เกี่ยวขอ้ งกบั ศพอส. และรอ้ ยละ 18 (203) เปน็ อปท.ทไี่ ม่
มกี ารติดต่อและประสานงานกบั ชมรมผ้สู ูงอายทุ ีเ่ ขม้ แขง็ ในบทบาทภารกิจที่เก่ยี วข้องกบั ศพอส. ซง่ึ มเี พยี งร้อยละ
4 (49) เป็น อปท.ท่ียังไม่ได้มีการก่อตั้ง ศพอส. จึงไม่มีการติดตอ่ และประสานงานกับชมรมผสู้ ูงอายุที่เขม้ แข็ง ใน
บทบาทภารกิจทีเ่ ก่ียวข้องกับ ศพอส.
USER | แนวทางการเตรียมความพรอ้ มในการถ่ายโอนภารกจิ ของศูนยพ์ ฒั นาคุณภาพชวี ิตและส่งเสรมิ อาชีพผู้สูงอายุภายใต้การ
บรหิ ารจดั การขององค์กรปกครองส่วนท้องถ่ิน
117
11. กำรประสำนงำนกบั หนว่ ยบริกำรปฐมภมู ทิ ีเ่ ข้มแขง็
แผนภาพที่ 4.35 ร้อยละแสดงจานวน อปท.ทีม่ ีการประสานงานกับหนว่ ยบรกิ ารปฐมภมู ิทีเ่ ขม้ แข็ง
ไมม่ ีกำรประสำนงำนกับ ยังไมไ่ ดก้ ่อตัง้ ศพอส., 30,
หนว่ ยบริกำรปฐมภมู ทิ ่ี 2%
เขม้ แข็ง, 228, 20%
มีกำรประสำนงำนกับหนว่ ย
บริกำรปฐมภมู ทิ ่เี ข้มแข็ง,
894, 78%
มกี ำรประสำนงำนกบั หน่วยบริกำรปฐมภูมทิ ่ีเขม้ แข็ง ไมม่ ีกำรประสำนงำนกับหน่วยบรกิ ำรปฐมภมู ิท่ีเข้มแข็ง
ยังไมไ่ ด้ก่อตง้ั ศพอส.
จากการศึกษา พบว่า ร้อยละ 78 (894) ของจานวน อปท. ที่ตอบแบบสอบถาม ได้มีการติดต่อและ
ประสานงานกับหน่วยบริการปฐมภูมิท่ีเข้มแข็ง ในบทบาทภารกิจที่เกี่ยวข้องกับ ศพอส. และร้อยละ 18 (203)
เป็น อปท.ท่ีไม่มีการติดต่อและประสานงานกับหน่วยบริการปฐมภูมิที่เข้มแข็ง ในบทบาทภารกิจท่ีเกี่ยวข้องกับ
ศพอส. ซ่ึงมีเพียงร้อยละ 4 (49) เป็น อปท.ที่ยังไม่ได้มีการก่อต้ัง ศพอส. จึงไม่มีการติดต่อและประสานงานกับ
หน่วยบริการปฐมภูมิท่ีเขม้ แขง็ ในบทบาทภารกจิ ทเ่ี กย่ี วข้องกับ ศพอส.
12. กองทุนหลกั ประกนั สุขภำพระดับทอ้ งถิน่ ท่เี ข้มแข็ง
แผนภาพท่ี 4.36 รอ้ ยละแสดงจานวน อปท.ท่มี ีการประสานงานกบั
กองทุนหลักประกนั สขุ ภาพระดบั ท้องถิน่ ทีเ่ ขม้ แขง็
ไม่มกี ำรประสำนงำนกบั ยงั ไม่ได้ก่อตัง้ ศพอส., 32,
กองทนุ หลักประกนั 3%
สุขภำพระดับตำบลท่ี
เข้มแขง็ , 87, 7% มกี ำรประสำนงำนกบั
กองทนุ หลกั ประกนั
สุขภำพระดับตำบลท่ี
เข้มแขง็ , 1033, 90%
มีกำรประสำนงำนกบั กองทุนหลักประกนั สขุ ภำพระดบั ตำบลท่ีเข้มแข็ง
ไม่มีกำรประสำนงำนกับกองทุนหลักประกนั สขุ ภำพระดบั ตำบลทเ่ี ขม้ แขง็
ยงั ไมไ่ ดก้ อ่ ตง้ั ศพอส.
USER | แนวทางการเตรียมความพรอ้ มในการถ่ายโอนภารกจิ ของศูนยพ์ ัฒนาคณุ ภาพชีวติ และสง่ เสริมอาชพี ผ้สู ูงอายภุ ายใตก้ าร
บริหารจดั การขององคก์ รปกครองส่วนทอ้ งถิน่
118
จากการศึกษา พบว่า ร้อยละ 90 (1,033) ของจานวน อปท. ท่ีตอบแบบสอบถาม ได้มีการติดต่อและ
ประสานงานกับกองทุนหลักประกันสุขภาพระดับตาบลที่เข้มแข็ง ในบทบาทภารกิจท่ีเกี่ยวข้องกับ ศพอส.
และร้อยละ 7 (87) เป็น อปท.ท่ีไม่มีการติดต่อและประสานงานกับกองทุนหลักประกันสุขภาพระดับตาบล
ท่เี ขม้ แขง็ ในบทบาทภารกิจทเ่ี ก่ียวข้องกับ ศพอส. ซง่ึ มีเพียงร้อยละ 3 (32) เปน็ อปท.ท่ียังไม่ไดม้ กี ารก่อตัง้ ศพอส.
จึงไม่มีการติดต่อและประสานงานกับกองทุนหลักประกันสุขภาพระดับตาบลท่ีเข้มแข็ง ในบทบาทภารกิจท่ี
เกีย่ วขอ้ งกับ ศพอส.
13. ชมรมอำสำสมัครสำาำรณสขุ ประจำหมบู่ ้ำนทเี่ ขม้ แขง็
แผนภาพท่ี 4.37 รอ้ ยละแสดงจานวน อปท.ทมี่ ีการประสานงานกบั
ชมรมอาสาสมัครสาธารณสุขประจาหมู่บ้าน
ไมม่ กี ำรประสำนงำนกับชมรม ยังไมไ่ ด้ก่อตง้ั ศพอส., 24, 2%
อำสำสมคั รสำาำรณสุขประจำ
หม่บู ำ้ นที่เข้มแข็ง, 72, 6% มกี ำรประสำนงำนกบั ชมรม
อำสำสมคั รสำาำรณสุขประจำ
หม่บู ้ำนทีเ่ ขม้ แขง็ , 1,056,
92%
มีกำรประสำนงำนกบั ชมรมอำสำสมคั รสำาำรณสขุ ประจำหม่บู ้ำนทีเ่ ขม้ แข็ง
ไม่มกี ำรประสำนงำนกับชมรมอำสำสมคั รสำาำรณสขุ ประจำหมู่บำ้ นทเี่ ข้มแขง็
ยงั ไม่ไดก้ อ่ ตง้ั ศพอส.
จากการศึกษา พบว่า ร้อยละ 92 (1,056) ของจานวน อปท. ท่ีตอบแบบสอบถาม ได้มีการติดต่อและ
ประสานงานกับชมรมอาสาสมัครสาธารณสุขประจาหมู่บ้านท่ีเข้มแข็ง ในบทบาทภารกิจที่เกี่ยวข้องกับ ศพอส.
และร้อยละ 7 (87) เป็น อปท.ท่ีไม่มีการติดต่อและประสานงานกับชมรมอาสาสมัครสาธารณสุขประจาหมู่บ้าน
ทเี่ ขม้ แข็ง ในบทบาทภารกจิ ทเี่ ก่ียวข้องกับ ศพอส. ซง่ึ มเี พยี งรอ้ ยละ 3 (32) เป็น อปท.ทีย่ งั ไม่ไดม้ ีการกอ่ ตง้ั ศพอส.
จึงไม่มีการติดต่อและประสานงานกับชมรมอาสาสมัครสาธารณสุขประจาหมู่บ้านท่ีเข้มแข็ง ในบทบาทภารกิจ
ทีเ่ กีย่ วขอ้ งกบั ศพอส.
ผลกำรศึกษำตอนที่ 4 สภาพปัญหาและข้อเสนอแนะในการเตรียมความพร้อมขององค์กรปกครองสว่ นทอ้ งถ่ินใน
การถ่ายโอนภารกิจศนู ยพ์ ัฒนาคณุ ภาพชวี ติ และส่งเสริมอาชีพผู้สูงอายุ
1. ในประเด็นบทเรียน ประสบการณ์ และสภาพปัญหาที่มีความเก่ียวข้องกับการเตรียมความพร้อม
ของ อปท. ในการถ่ายโอนภารกิจ ศพอส. จากการศึกษา พบว่า ปัญหาสาคัญคอื ดา้ นงบประมาณ ทรัพยากรและ
บุคลากร ท่ีมีไม่เพียงพอสาหรับบางอปท. รวมไปถึงด้านความพร้อมของบุคลากรในด้านองค์ความรู้ต่างๆ
USER | แนวทางการเตรยี มความพร้อมในการถา่ ยโอนภารกจิ ของศูนยพ์ ฒั นาคณุ ภาพชีวติ และสง่ เสริมอาชีพผสู้ ูงอายภุ ายใต้การ
บริหารจดั การขององคก์ รปกครองสว่ นท้องถ่ิน
119
ในการบริหารจัดการ ศพอส. ซึ่งหลายอปท. ต้องการให้มีการชี้แจงรายละเอียดเก่ียวกับการจัดตั้ง ศ พอส.
ใหม้ คี วามชดั เจนมากยิ่งข้ึน รวมถงึ ในเร่ืองของการถา่ ยโอนภารกจิ ทบี่ างอปท. เห็นควรให้มีการจดั สรรงบประมาณ
และจดั สรรบุคลากรในการบริหารจัดการให้แก่อปท. เพม่ิ เตมิ ด้วย เนื่องด้วยบคุ ลากรในหลายๆ อปท. มีภารกิจอ่ืน
นอกเหนอื จากภารกจิ ของ ศพอส. ทาให้การบรหิ ารจดั การอาจมีความไมค่ ล่องตัวเทา่ ทค่ี วร
แต่สาหรับในบาง อปท. ที่มีความพร้อมและมีความเข้าใจในบทบาทภารกิจของ ศพอส. และมีความ
พร้อมในการรับการถ่ายโอน ได้นาเสนอว่ากิจกรรมต่างๆ ที่เก่ียวข้องกับการพัฒนาคุณภาพชีวิตของผู้สูงอายุนน้ั
เปน็ บทบาทหน้าที่ท่ี อปท.ดาเนินการอยู่แลว้ ดงั น้ัน อปท. จึงเปน็ หนว่ ยงานหลักทตี่ ้องทางานร่วมกับกลุ่มผูส้ ูงอายุ
ในพ้นื ท่ี และกระตนุ้ ใหก้ ลุ่มผ้สู ูงอายุเข้ามามสี ่วนร่วม โดยเม่อื มกี ารจัดตั้ง ศพอส. สง่ิ หนงึ่ ท่ีจาเปน็ คอื การกระตุ้นให้
กลมุ่ ผู้สูงอายแุ สดงบทบาทใหม้ ากขน้ึ และเข้ามาเป็นแกนนาหลกั ในการนาเสนอความตอ้ งการของกลุ่มผู้สูงอายุเอง
รวมทั้งการส่งเสริมให้กลุ่มผู้สงู อายุท่ีมีศกั ยภาพเขา้ มาร่วมเป็นจิตอาสาและร่วมลงมอื ปฏิบตั ิงานร่วมกันใน ศพอส.
ใหม้ ากข้ึน
2. ในประเด็นของเคร่ืองมอื หรือเทคนคิ ทใ่ี ช้ในกลไกการขบั เคล่ือนการเตรียมความพร้อมของ อปท. ใน
การถ่ายโอนภารกิจของ ศพอส. จากการศึกษา พบว่า เคร่ืองมือหรือกลไกสาคัญหลักๆ คอื งบประมาณ ทรพั ยากร
และบุคลากร รวมไปถึง สถานที่ วัสดุอุปกรณ์ และคู่มือการดาเนินงาน ซ่ึงเป็นสิ่งจาเป็นอย่างยิ่งในการบริหาร
จัดการ ศพอส. นอกจากนี้ กลไกในเร่ืองของภาคีเครือข่ายและกลุ่มอาสาสมัคร ก็เป็นส่วนสาคัญท่ีจะทาให้การ
ขับเคลอื่ นงาน ศพอส. ดาเนินไปได้ดยี ง่ิ ขนึ้ ซึง่ หลายๆ อปท. มองว่า การบรู ณาการความร่วมมือระหวา่ งหน่วยงาน
ภายในและภายนอกเปน็ สิง่ สาคัญและจาเป็นอย่างยิง่ ในการขบั เคล่ือนงานของ ศพอส. ใหม้ คี วามเข้มแข็งและย่งั ยนื
3. ในประเดน็ ขอ้ เสนอแนะตอ่ แนวทางในการเตรยี มความพร้อมของ อปท.ในการถ่ายโอนภารกิจ ศพอส.
นั้น จากการศึกษา พบว่า ส่ิงสาคัญคือการอบรมให้ความรู้แก่เจา้ หน้าทีผ่ ้ปู ฏิบัติงาน ศพอส. และเครือขา่ ยในพื้นที่
เพ่ือให้รู้บทบาทและหน้าท่ีในการดาเนินการ รวมถึงการอธิบายให้ผู้บริหาร อปท. เข้าใจในประเด็นการถ่ายโอน
ศพอส. ให้มีความชัดเจนมากยิ่งขึ้น เพื่อพร้อมรับการถ่ายโอนภารกิจ ศพอส. ได้อย่างมีประสิทธิภาพ และควรมี
การพจิ ารณาสนบั สนุนงบประมาณ บคุ ลากร ใหแ้ ก่ อปท. ท่ตี ้องการรับการสนับสนนุ ดว้ ย
นอกจากนี้ ควรมีการจัดระบบความสัมพันธ์ใหม่ระหว่างรัฐกับอปท. โดยเพ่ิมความเป็นอิสระ ลดการ
ควบคุม และส่งเสริมให้องค์กรปกครองสว่ นท้องถิ่นดาเนินการจัดทาบริการสาธารณะตามบรบิ ทและศักยภาพของ
อปท. เอง รวมท้ัง จัดสรรรายได้ให้แก่อปท. อย่างเป็นรูปธรรม เพ่ือนาไปสู่ความสาเร็จ และหากมีการถ่ายโอน
ภารกิจ ควรมีการปรับโครงสร้างของอปท. โดยการควบรวม อปท. ขนาดเล็กเขา้ ด้วยกัน เพ่ือให้เกิดการประหยัด
จากขนาด และมีศักยภาพเพียงพอทจ่ี ะรับการถ่ายโอนภารกิจ โดยคณะกรรมการการกระจายอานาจให้แก่ อปท.
อาจต้องจัดสรรงบประมาณเพอื่ เปน็ แรงจูงใจให้แก่ อปท. ท่ีควบรวมเขา้ ด้วยกนั และควรมีการสนับสนนุ ให้ อปท.
สร้างความร่วมมือในการบูรณาการการทางานร่วมกนั เพ่ือให้สามารถจดั ทาบริการสาธารณะให้แก่ประชาชนตาม
อานาจหน้าทแี่ ละภารกจิ ท่ไี ดร้ ับการถา่ ยโอนได้อยา่ งมีประสิทธภิ าพ และตอบสนองความต้องการของประชาชนใน
USER | แนวทางการเตรยี มความพร้อมในการถา่ ยโอนภารกจิ ของศนู ยพ์ ฒั นาคุณภาพชวี ิตและสง่ เสริมอาชีพผสู้ ูงอายุภายใตก้ าร
บริหารจัดการขององค์กรปกครองส่วนทอ้ งถน่ิ
120
ท้องถ่ินได้อย่างแท้จริง รวมถึงควรมีการปรับโครงสร้าง อัตรากาลังและบทบาทของสานักงานคณะกรรมกา ร
การกระจายอานาจให้แก่ อปท. ให้เป็นกลไกขับเคลอ่ื นสาคัญในทางนโยบายการกระจายอานาจท่ีเปน็ ตวั กลางใน
การประสานงานและเชอื่ มโยงกบั คณะรฐั มนตรี รวมทั้งทุกฝา่ ยทเ่ี กยี่ วข้อง เพื่อผลกั ดันการกระจายอานาจไปสู่การ
ปฏิบัติที่มีประสิทธิภาพยิ่งข้ึน ทั้งน้ี ต้องมีการเตรียมความพร้อมที่ดี เช่น ต้องมีการช้ีแจง การทาความเข้าใจกับ
ข้าราชการ เจ้าหนา้ ที่ และลูกจา้ งประจา ทง้ั หน่วยงานทท่ี าหน้าท่ีถา่ ยโอนและหนว่ ยงานทร่ี บั การถา่ ยโอนดว้ ย
USER | แนวทางการเตรยี มความพร้อมในการถ่ายโอนภารกิจของศูนยพ์ ฒั นาคณุ ภาพชวี ิตและส่งเสรมิ อาชีพผู้สูงอายภุ ายใต้การ
บริหารจัดการขององค์กรปกครองสว่ นทอ้ งถ่ิน
121
บทที่ 5
ผลกำรศกึ ษำจำกกำรสมั ภำษณ์เชงิ ลกึ
1. เพ่ือศึกษำสภำพปญั หำและข้อเสนอแนะในกำรเตรียมควำมพร้อมขององคก์ รปกครองส่วนท้องถ่ิน ในกำร
ถ่ำยโอนภำรกิจศูนยพ์ ัฒนำคณุ ภำพชวี ิตและสง่ เสรมิ อำชีพผสู้ งู อำยุ
1.1 จุดออ่ น
1.1.1) ทรัพยำกรและงบประมำณท่ไี มเ่ พียงพอ
เน่ืองจาก ณ ปัจจุบันเทศบาลในประเทศไทยซึ่งส่วนใหญ่ยังคงไม่ทราบข้อมูลจากภาครัฐว่าในอนาคต
จะมีการดาเนินการทยอยการถ่ายโอนโครงการในการดแู ลของกรมกจิ การผู้สูงอายเุ ข้าสู่ภายใต้การดแู ลขององค์กร
ปกครองส่วนท้องถ่ินทั้งหมดในที่สุด ทงั้ นี้สาหรบั แนวทางทีท่ างศูนย์พัฒนาคุณภาพชีวติ และส่งเสริมอาชพี ผู้สูงอายุ
(ศพอส.) เสนอใหน้ ั้น โดยสว่ นใหญจ่ ะมีการดาเนินการจดั สรรเฉพาะงบประมาณในการดาเนินการจดั สรา้ งสถานที่
และโครงสร้างพ้ืนฐาน อย่างไรก็ดีในประเด็นของโครงสร้างพ้ืนฐานนั้น ในอนาคตต่อไปภายภาคหน้า
หน่วยงานภาคท้องถ่ินจะต้องมีส่วนเป็นผู้ดูแลรับผิดชอบเรื่องงบประมาณการจัดการบริหารท้ังหมด ทั้งนี้
ในประเด็นขอรับการสนับสนุนงบประมาณเพ่ิมเติมมักจะเป็นเร่ืองท่ีดาเนินการได้ยาก เน่ืองจากองค์กรปกครอง
ส่วนท้องถิ่นจะต้องเป็นเจ้าภาพหลักรวมไปถึงผู้กาหนดงบประมาณในการจัดสรรเงินทุ นเพ่ือดาเนินการจัดทา
โครงสร้างต่าง ๆ ซึ่งมีหลายปัญหาที่เปน็ เรื่องทจ่ี าเปน็ เร่งด่วนไม่ใช่แค่การดาเนินการเฉพาะในส่วนของสวัสดิการ
สาหรับผู้สูงอายุเท่าน้ัน โดยเฉพาะการดาเนินโครงการของทางเทศบาลในส่วนอ่ืน ๆ ด้วย เช่น บุคลากร
และประเด็นอื่น ๆ ให้ครอบคลุมทุกด้านจึงทาให้เกิดประเด็นปัญหาในด้านการรับมือกับความเสี่ยงใน
ด้านการมีงบประมาณทไ่ี ม่เพียงพอ
โดยทางเจ้าหน้าที่เทศบาลได้เสนอประเด็นท่ีสาคัญว่า “ทั้งน้ี ในการวางแผนของทางเทศบาลฯ จะเป็น
การวางแผนไปถงึ อนาคตวา่ หลงั จากการถา่ ยโอน ตอ้ งมีอะไรบา้ ง เตรยี มอะไรบ้าง ซง่ึ ประเดน็ ของทางเทศบาล คือ
ยังไม่รู้ว่าจะมีการถ่ายโอนกิจการมาทั้งหมด จึงทาให้ในหลายเทศบาลจึงยังคงมีความกังวล ซึ่งประเด็นที่
ทางเทศบาลส่วนใหญ่กังวลมากคือ ความหมายของการถ่ายโอน หากหมายถึงการถ่ายโอนภารกิจมาทั้งหมด
แต่ไม่มีงบประมาณสนบั สนุน มีเพียงงบประมาณในการสร้างศูนย์ฯ สาหรับในปัจจุบนั ทางเทศบาลได้มีการดแู ล
ผู้สูงอายอุ ยแู่ ล้ว โดยการควบรวมกับชมรมผู้สูงอายุ”
จะเห็นได้ว่าทางองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นเป็นจานวนมาก ยังคงมีประเด็นของความกังวลว่า
หากมีการถ่ายโอนภารกิจทั้งหมดมาแล้ว แต่งบประมาณจากรัฐบาลในส่วนกลางหากยังคงไม่มีการสนับสนุน
กิจการด้านผู้สูงอายุ หรือมีการตัดทอนลงไปเรื่อย ๆ โดยเฉพาะอย่างย่ิงในประเด็นเรื่องบุคลากร ยิ่งสะท้อนว่า
เท่ากับทางองค์กรปกครองส่วนท้องถ่นิ เองยังจะมีภาระเพิ่มเติมมากขึ้นไปจากเดิมและด้วยงบประมาณทไ่ี ด้รับใน
ปจั จบุ ันน้ันยังคงไมเ่ พียงพอ
USER | แนวทางการเตรียมความพรอ้ มในการถ่ายโอนภารกจิ ของศนู ย์พัฒนาคณุ ภาพชีวิตและส่งเสริมอาชพี ผสู้ ูงอายุภายใต้การ
บรหิ ารจัดการขององคก์ รปกครองส่วนท้องถิน่
122
1.1.2) ประเด็นในดำ้ นบุคลำกรที่ไมเ่ พยี งพอ
พบว่าในปัจจุบันองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นยังคงมีบุคลากรในการดาเนินงานในด้านตา่ ง ๆ ไม่เพียงพอ
ท้ังในกิจการขององค์กรเอง และกิจการผู้สงู อายุ เช่น ทางเทศบาลตาบลขนุ ทะเลน้ัน พบว่าได้รับงบประมาณจาก
กองทุนผู้สูงอายุปลี ะ 60,000 บาท ทางเทศบาลตาบลขุนทะเลนั้นได้ดาเนินการพิจารณาว่าเทศบาลเองพบปัญหา
หลากหลายด้านในเรื่องการขาดแคลนบคุ ลากร
โดยเทศบาลขุนทะเลได้นาเสนอประเด็นที่นา่ สนใจกล่าวคือ “ทางตวั แทนกลุ่มคณะกรรมการศนู ย์ผู้สูงอายุ
ของทางเทศบาลฯ ได้ให้ความเห็นว่า ประเด็นสาคัญที่ต้องการเน้นย้าคือ บุคลากรอย่างน้อย 1 ตาแหน่ง 1 คน
ประจาศูนย์โดยเฉพาะ และงบประมาณการบริหารจัดการศนู ย์ ตอนน้ีบุคลากรจะต้องใชม้ าจากชมรมผสู้ ูงอายุ ซ่ึง
แต่ละท่านก็มีอายุมากแล้ว อีกทั้งปริมาณเนื้องานก็มากเกินกว่าที่ผู้สูงอายุจะทาไหว” จะเห็นได้ว่ากิจกรรม
กิจการต่าง ๆ ท่ีทางเทศบาลมีการดาเนินการอยู่น้ันมีหลากหลายกิจกรรม และมุ่งดูแลหลากหลายกลุ่มเปา้ หมาย
ด้วยกัน ยกตัวอย่างเช่น โรงเรียนผู้สูงอายุ ซ่ึงถึงแม้จะมีจติ อาสามาจากหุ้นส่วนภายนอกหรือการใช้ระบบหุ้นสว่ น
ทางสังคมเข้ามาดูแลก็ตามในการเข้ามาช่วยดูแลและบริหารจัดการศูนย์ ศพอส . ซึ่งมีเป้าหมายท่ีสาคัญ
กค็ ือการพัฒนาอาชพี ให้กับผู้สงู อายุในรูปแบบตา่ ง ๆ สาหรับโรงเรยี นผู้สูงอายขุ ององค์ปกครองส่วนท้องถ่ินเองนั้น
หากแต่ในบางพ้ืนที่ก็พบประเด็นปัญหาที่สาคัญคือพื้นท่ีของโรงเรียนผู้สูงอายุมีพ้ืนท่ีค่อนข้างกว้างมาก
หรือมีผู้สูงอายุเป็นจานวนมาก โดยในบางพื้นที่พบว่าจากเดิมถึงปัจจุบัน สัดส่วนผู้สูงอายุอยู่ท่ี 17 -18%
แต่มีแนวโน้มว่าในอนาคตอันใกล้น้ีจะมีสัดส่วนจะเป็น 50% เม่ือเปรียบเทียบกับประชากรทั้งหมดซึ่งจัดว่า
เป็นการเข้าสู่สงั คมผู้สูงอายุอยา่ งเต็มรปู แบบ ซงึ่ จะยิ่งทาให้เกิดปัญหาของบคุ ลากรไม่เพยี งพอในการดแู ลผู้สูงอายุ
เพ่มิ มากขน้ึ นอกจากนย้ี งั มีอปุ สรรคในการเดินทางของผ้สู งู อายุและอปุ สรรคในดา้ นอ่ืน ๆ
1.1.3) กำรไม่มีเจ้ำหนำ้ ทเี่ ฉพำะทเี่ ชย่ี วชำญเฉพำะด้ำน
จากการศึกษาพบว่าองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นส่วนใหญ่ยงั ไม่มีเจ้าหน้าท่ีท่ีมีความเชย่ี วชาญเฉพาะด้าน
โดยเฉพาะในบางแห่งถึงแม้ว่าจะมีโรงเรียนผู้สูงอายุ และกิจกรรมคนพิการ แต่กลับพบว่าผู้ท่ีทางานและ
ประสานงานในศูนย์ต่าง ๆ เหล่านี้ยังเป็นกลุ่มคนเดียวกัน เนื่องจากงบประมาณท่ีไม่เพียงพอและผู้มีความรู้
ความเชีย่ วชาญเฉพาะดา้ นกลับพบว่ามจี านวนจากดั
โดยการการสัมภาษณ์เจ้าหน้าท่ีเทศบาลตาบลท่าซัก เสนอประเด็นที่น่าสนใจว่า “ในการดูแลแต่ก่อน
ศูนย์พัฒนาและส่งเสริมอาชีพของผู้สูงอายุตรงนี้เราก็ได้ทากิจกรรมโรงเรียนผู้สูงอายุและกิจกรรมอ่ืน ๆ อบรม
คนสูงอายุคนพกิ ารโดยใชอ้ ัตรานี้ทั้งหมด แต่จุดอ่อนก็คอื เราไม่มีเจา้ หน้าที่เฉพาะของศนู ยใ์ นงบประมาณทีจ่ ัดสรร
มาจาก สปสช. และของ อบต.เข้ามาดูแล อยากให้กรมอย่างน้อยจัดสรรงบประมาณปรับปรุงส่งเสริมหรือ
ส่งเจา้ หน้าท่มี าชว่ ยสนบั สนนุ ตรงน้ี”
USER | แนวทางการเตรยี มความพรอ้ มในการถ่ายโอนภารกจิ ของศนู ยพ์ ัฒนาคณุ ภาพชวี ิตและส่งเสริมอาชพี ผูส้ งู อายุภายใต้การ
บรหิ ารจดั การขององคก์ รปกครองสว่ นทอ้ งถ่นิ
123
1.1.4) เจ้ำหนำ้ ทีใ่ นองค์กรปกครองส่วนทอ้ งถน่ิ ขำดควำมรใู้ นกำรถ่ำยโอน
เจ้าหน้าท่ีภายในองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นส่วนใหญ่ขาดความรู้ทางด้านกฎหมาย ขาดความรู้ใน
การถา่ ยโอนและขาดประสบการณ์ทาให้การถ่ายโอนอาจมีความล่าช้า และการถา่ ยโอนอานาจส่ทู ้องถิน่ อาจทาให้
เกิดภาระเพ่ิมเติมในลักษณะ discretion ให้แก่เจ้าหน้าท่ีองค์กรปกครองส่วนท้องถ่ินซึ่งมีภาระงานประจาวันท่ี
คอ่ นขา้ งมจี านวนมากในแตล่ ะวนั ทาใหเ้ กิดการเปน็ ภาระเพ่มิ เตมิ ให้แก่เจา้ หน้าท่ีในการถา่ ยโอนภารกจิ
โดยจากการสัมภาษณ์เทศบาลตาบลทา่ ซัก ได้เสนอข้อมูลที่เป็นการสะท้อนแนวทางปัญหาของประเดน็
ดงั กลา่ ววา่ “หากสถานทไ่ี ม่พร้อม บคุ ลากรไมพ่ รอ้ ม เราไม่สามารถจัดโครงสรา้ งไว้ในศูนย์เพ่ือบริหารจดั การได้ ใน
เรอื่ งขององค์ความรู้อ่ืน ๆ ทางนต้ี ้องการให้ทางกรมกิจการผูส้ ูงอายุสนบั สนุนองค์ความรู้ เชน่ กฎหมาย ข้อระเบียบ
ตา่ ง ๆ ในการถ่ายโอน ท่ีจาเป็น ถา้ มีการเทรนนิง่ เจ้าหน้าท่ีท่นี ีเ่ พ่อื ให้ทางานดา้ นผูส้ ูงอายุได้เตม็ ศักยภาพมากข้ึน ซงึ่
คิดว่าบุคลากรยังคงขาดองค์ความรู้ ทีต่ ้องการใหก้ รมกจิ การผู้สงู อายุสนบั สนนุ ในเรื่องดงั กล่าว”
ทั้งน้ีการถ่ายโอนอานาจสู่ท้องถ่ินนั้นมีความต้องการความรู้ทั้งเชิงลึกและเชิงกว้างทั้งในด้านความรู้
ด้านผู้สูงอายุ ระเบียบและข้อกฎหมายในการถ่ายโอนตามมาตราต่าง ๆ ประเภทของการขออนุญาตตาม
คณุ ลกั ษณะพสั ดุ และรูปแบบคาส่งั ของพนกั งานเจ้าหน้าที่ และเกณฑใ์ นการออกคาสงั่ ของพนกั งานทอ้ งถิ่น จงึ เปน็
เหตใุ หเ้ กิดจดุ อ่อนของการถา่ ยโอนท่ีมีประสทิ ธภิ าพ
1.1.5) ในพ้ืนท่ีที่มีกำรเปลี่ยนแปลงผู้นำบ่อยคร้ัง หรือผู้นำไม่ให้ควำมสำคัญกับ ศพอส . หรือ
กำรกระจำยอำนำจ อำจทำให้กำรพัฒนำ ศพอส. ไม่เกดิ ควำมตอ่ เนือ่ ง
ความไม่ต่อเน่ืองของนโยบายของผู้นาท้องถิ่น หรือการเปลี่ยนแปลงขั้วอานาจจากการเลือกตั้งทาให้
การจัดการการบริการ ศพอส. อาจไม่ต่อเนื่อง ไม่ท่ัวถึง ไม่ครอบคลุม ไม่สามารถแก้ไขปัญหาของประชาชน
และตอบสนองต่อความต้องการของท้องถ่ินที่จาเป็นได้หากนายกเทศมาตรีคนใหม่ไม่ให้ความสาคัญกับนโยบาย
ดา้ นผสู้ งู อายุ
โดยจากการสมั ภาษณ์ ไดใ้ ห้ทัศนะว่า “ถา้ เกดิ ในส่วนของการเมอื งมีการผลัดเปล่ียนตามวาระ คิดว่าหากมี
การเปล่ียนนายกใหม่ จะมีผลกระทบต่อการดูแลศูนย์ หรือไม่สามารถท่ีจะดูแลไปได้เร่ือย ๆ สิ่งท่ีสาคัญก็คือ
การพยายามทาให้ท่านนายกใหม่ เลง็ เห็นถึงความสาคัญของกลุ่มเป้าหมายทีเ่ พิ่มขึ้นขอผู้สงู อายุ ซ่งึ หากนายกไมไ่ ด้
มีพ้นื เพท่ีนี่ กต็ ้องอาศัยการไปพดู ไปอธบิ าย”
ประเด็นดังกล่าวสะท้อนว่าผู้นาที่ไม่ได้มาจากการเมือง เช่น บทบาทของปลัดจังหวัด หรือปลัดอาเภอ
ก็มีความจาเปน็ ต้องคอื ทาให้ผู้นาทางการเมืองคนใหม่ ๆ ที่เข้ามาพัฒนาและปกครองพืน้ ที่ มีความเข้าใจและรบั รู้
ถงึ ปญั หา และให้ความสาคัญในประเดน็ เร่อื งผสู้ งู อายุ นอกจากน้ยี งั ตอ้ งพยายามท่ีจะส่งเสรมิ การทางานร่วมกนั ของ
เครือข่ายความรว่ มมือกจ็ ะทาให้ไม่มีปัญหาตามมาและทาใหก้ ารพฒั นาของ ศพอส. ภายในพ้นื ทมี่ ี ความ
ตอ่ เนื่องและยง่ั ยืน
USER | แนวทางการเตรียมความพร้อมในการถ่ายโอนภารกิจของศนู ยพ์ ฒั นาคณุ ภาพชีวิตและส่งเสริมอาชีพผู้สูงอายภุ ายใตก้ าร
บรหิ ารจัดการขององค์กรปกครองส่วนทอ้ งถ่ิน
124
1.1.6) ผู้สูงอำยุส่วนใหญ่ในประเทศไทยถึงแม้จะเกษียณอำยุ แต่ก็ยังคงมีภำระและมีปัญหำ
หลำกหลำยประเด็นภำยในครอบครัว จึงทำให้เกิดควำมยำกลำบำกในกำรเขำ้ ร่วมกจิ กรรมกับ ศพอส. ทำให้
หำกมีกำรกระจำยอำนำจอำจประสบปัญหำกำรเข้ำถงึ ของผูส้ งู อำยุ
ผู้สูงอายสุ ว่ นใหญภ่ ายในพื้นทีป่ ระเทศไทยจะตกอยใู่ นภาวะของการอยู่อาศยั ตามลาพงั หรอื ไม่กอ็ าจตกอยู่
ในภาวะต้องดูแลคนทม่ี ีภาวะพึง่ พิง เช่นลูกหลาน หรือลูกหลานทมี่ ีภาวะพกิ าร ซ่ึงประเด็นดงั กล่าวนับเป็นโจทย์ที่
สาคัญของ ศพอส.ในการแกไ้ ขปญั หาและการหาทางใหผ้ ู้สงู อายกุ ลุ่มเหล่าน้ีเข้าถงึ ศพอส.
เจ้าหน้าทเ่ี ทศบาลตาบลทา่ ซักใหท้ ัศนะวา่ “ตอนนเี้ ราเห็นสภาพปญั หาอยู่ตรงหน้า ซง่ึ มหี ลายเคสด้วยกันท่ี
ผู้สูงอายุเป็นอาสาสมัคร ทั้งยังต้องดูแลลูกและหลานท่ีพิการ ซ่ึงในอนาคตผู้สูงอายุที่ตกอยู่ในภาวะดังกล่าวจะมี
มากกวา่ นอ้ี ีกเป็นจานวนมาก ซง่ึ นบั เปน็ โจทย์ทส่ี าคญั ทีท่ างศูนย์ ศพอส. หรอื ทางอบต. ต้องวางแผนรบั มือ ซงึ่ ทาง
ศูนย์ศพอส.ต้องทาการออกแบบกิจกรรมเป็นช่วงต่อ ๆ ไป เพราะหากเกิดกรณีอย่างนี้ หลายๆครอบครัวจะไม่
สามารถดแู ลกันได้ เพราะไม่มคี นทางาน ไมม่ ีรายได้ ไมม่ คี นดูแล ซ่งึ ทาง ศพอส. จะสนับสนนุ ดว้ ยสวสั ดิการอะไรให้
คนในชมุ ชนทมี่ ีคุณลกั ษณะดงั กลา่ วนับโจทยส์ าคัญอย่างยิง่ ”
โดยเฉพาะผู้สูงอายุในประเทศไทยที่ในอนาคตอาจไม่มีลูกหลาน หรือมีแต่ลูกหลานไม่อยู่ในภาวะท่ีจะ
สามารถดูแลผสู้ ูงอายุได้ นอกจากนี้อัตราการเกิดของเด็กที่นอ้ ยลงในอนาคต ทาให้วัยแรงงานลดลง ซ่ึงจะทาใหม้ ี
ผู้สงู อายุเปน็ จานวนมากขึน้ ถึงเป็นเศษหนงึ่ ส่วนสามของประชากรทงั้ ประเทศ ซึ่งการวางแผนเพื่อรบั มอื อาจมีการใช้
กลไกของศูนย์ ศพอส. ในการพยายามทาให้สมาชิกภายในชุมชน เล็งเห็นถึงความสาคัญของผู้สูงอายุ และให้
ความสาคัญแกค่ รอบครวั ใหม้ ากย่งิ ขน้ึ ซึง่ จะทาใหไ้ ม่ทง้ิ ใครไวข้ า้ งหลัง ไมท่ งิ้ ผู้สงู อายไุ วข้ า้ งหลงั
1.1.7) ผู้นำสูงอำยุในพ้ืนท่ีต้องทำงำนในหลำกหลำยด้ำน หลำกหลำยหน้ำงำน และด้วยข้อจำกดั ใน
ด้ำนกฎระเบยี บไม่สำมำรถท่ีจะบรู ณำกรงำนดังกล่ำวรว่ มกนั ได้
จากการสัมภาษณ์เทศบาลได้เสนอว่า ส่วนใหญ่น้ันผู้นาสูงอายุมีหลากหลายหัวโขนด้วยกัน ถึงแม้ว่าทาง
ศพอส. จะพยายามรวมทุกภารกิจเข้าไว้ด้วยกัน เช่น ศูนย์คนพิการ ศูนย์พัฒนาคุณภาพชีวิตผู้สูงอายุ
และมีศูนยช์ ่วยเหลือสังคม ซ่ึงส่วนใหญ่ผู้นาเปน็ กล่มุ เดยี วกัน ซ่ึงมีภารกิจท่คี ลา้ ยคลึงกัน เนื่องจากภารกิจเป็นของ
ต่างกระทรวงและต่างกรม แม้ว่าตามนโยบายของรัฐบาลเองจะอยากให้เป็นศูนย์เดียวเบ็ดเสร็จหรือ one stop
service ก็ตาม เช่น ศพอส. ทางรัฐบาลและท้องถ่ินเองก็มีความต้องการเป็นเหมือนศูนย์ผู้สูงอายุแบบครบวงจร
และสมาชกิ ภายในชมุ ชนทุกวัยสามารถเข้ามาใช้บริการได้ หากแตก่ ารมตี น้ ทุนเรื่องของการกอ่ สร้างอาคารสถานที่
หาก อบต.สามารถรวมเปน็ ศนู ยเ์ ดียวกันได้เลยจะสามารถทาให้ประหยดั ตรงส่วนนีไ้ ด้
เทศบาลได้เสนอประเด็นท่ีสาคัญว่า “แต่เวลาทางานจริง ๆ มันจะแยกครับงานมันแยก ฝ่ายพิการ
ฝ่ายผู้สูงอายุ แล้วก็ฝ่ายกลุ่มเปราะบาง ฝ่ายความช่วยเหลือแล้วของเรา แล้วของเราทางานด้านเดียว
เพราะแต่ละคร้งั ก็มีโครงการของอบต.เองแล้วก็เบ้ียยังชพี อีก บางครงั้ มันโหลดงานเยอะ ทาให้เกิดปญั หาก็คือเรื่อง
ของบุคลากร และเรอื่ งงบประมาณ และเรื่องของการจัดการถา้ เป็นไปได้ ถา้ รวมศูนยก์ นั เป็นศูนยเ์ ดยี ว ไมใ่ ช่อันน้ัน
USER | แนวทางการเตรยี มความพรอ้ มในการถา่ ยโอนภารกิจของศูนย์พัฒนาคุณภาพชวี ิตและสง่ เสรมิ อาชพี ผสู้ ูงอายุภายใตก้ าร
บริหารจดั การขององค์กรปกครองส่วนทอ้ งถนิ่
125
ศูนย์คนพกิ าร อันน้ันศูนย์ผู้สูงอายุ อันนั้นศูนย์ช่วยเหลือสังคมทง้ั ๆ ท่ีกลุ่มส่วนมากจะเปน็ กล่มุ ส่วนเดยี วกันท่เี รา
ขับเคลอื่ นอยู่”
1.1.8) กำรขำดแคลนอปุ กรณ์เพ่อื มำสนับสนนุ ผูส้ ูงอำยใุ นศูนย์
เทศบาลส่วนใหญ่ยังขาดแคลนอุปกรณ์ในการดูแลผู้สูงอายุ อาทิ เคร่ืองกายภาพบาบดั เร่ืองกายอุปกรณ์
เคร่อื งนวด ซ่ึงทาง ศพอส. สว่ นใหญ่ไดข้ อรับบริจาคในส่วนตา่ ง ๆ ในเครือข่ายที่มเี พือ่ นามาใชใ้ นส่วนของผู้สูงอายุ
นอกจากนี้หลายพื้นทตี่ ้องทาการระดมทุนเพื่อหารายไดม้ าจัดซื้ออปุ กรณ์ท่ใี ช้ในการดูแลผู้สูงอายุ
จากการสัมภาษณ์เทศบาลได้เสนอว่า “ในส่วนของอะไรตา่ ง ๆ แล้วก็เม่ือเดือนท่ีผ่านมาเราเองทาผา้ ป่า
เพื่อท่ีจะเอาเข้ามาที่ ศพอส.ได้ประมาณแสนกว่าบาท เพ่ือที่จะเอามาขับเคล่ือนพัฒนาศูนยด์ ้านหน้าให้มีภมู ทิ ศั น์
ให้ดีข้ึน ส่วนหนึ่งคือกิจกรรมชุมชนก็คือจะมีหลาย ๆ เร่ืองที่เราเข้มแข็ง เช่น โครงการร้อยคนร้อยดวงใจร้อย
ความห่วงใยช่วยเหลือผู้สูงวัยที่ขาดแคลนในพื้นที่ โครงการหน่ึงวันหน่ึงบาทเพื่อเติมโอกาสให้แก่ผู้ยากไร้และ
ผสู้ งู อายุนะครับ ก็คือเราก็จะมีกิจกรรมตา่ ง ๆ ท่ีจริงแล้วกิจกรรมเหลา่ น้ีมนั ทามาก่อนที่ทาง พมจ.จะลงมาเลน่ กับ
เราอีก เพราะฉะน้ันหลาย ๆ เร่ืองท่ีถือว่าเราเข้มแข็งคือว่าเรามีบุคลากรในพื้นท่ีท้ังหน่วยงานราชการ คณะสงฆ์
ผู้นาชุมชนอะไรต่าง ๆ ภาคส่วนต่าง ๆ ท่ีช่วยแต่ทส่ี าคญั ทส่ี ุดคือการมีผสู้ ูงอายทุ เี่ ขม้ แขง็ ในการรวมกล่มุ รวมตวั ทา
กิจกรรมตา่ ง ๆ มแี กนนาของผู้สูงอายุเองดว้ ยในแตล่ ะพื้นทแ่ี ตล่ ะหมู่บ้านโดยในแต่ละเดือนผู้สูงอายุเองเขาจะมีการ
ประชุมประจาเดือนผมก็เข้าร่วมด้วยมีการคยุ เรอ่ื งงานวางแผนเร่ืองกิจกรรมในการขับเคล่ือนอะไรต่าง ๆ สว่ นหน่ึง
เองทางอบต.งบประมาณไม่เยอะแต่เราก็พยายามหางบประมาณจากหน่วยงานอื่น จากหน่วยงานเอกชนท่บี ริจาค
เข้ามาอยา่ งท่านพระครไู ปญปี่ นุ่ ก็จะหาเงนิ หาสิง่ ของเขา้ มาจากญ่ีปุ่นดว้ ย”
1.1.9 ควำมยำกจนและควำมยำกลำบำกในกำรเขำ้ ถึงเทคโนโลยีของผู้สูงอำยุ
ปัญหาท่สี าคัญ คอื ปัญหาในเรอื่ งความยากจน และความยากลาบากในการเข้าถึงเทคโนโลยขี องผสู้ ูงอายุ
ผู้สูงอายุของประเทศไทยยังคงขาดโอกาส ไม่สามารถทามาค้าขาย หรือมีอาชีพ และรายได้ท่ีมั่นคง เนื่องจาก
ผู้สูงอายุบางคนแก่ตัวมาแล้วส่วนมากจะประกอบอาชีพทาการเกษตร ซึ่งราคาสินค้าการเกษตรไม่ได้ดีนัก
ดงั นัน้ ศพอส. จึงมบี ทบาททส่ี าคญั ในเร่ืองของการสรา้ งอาชีพ และสร้างรายไดใ้ หแ้ กผ่ ู้สูงอายุ
เทศบาล สะท้อนว่า “เราเองพยายามหาภูมิปัญญาของท่านเอง เพื่อให้สร้างรายได้ในกลุ่มในอะไรตา่ ง ๆ
มันก็ไม่ได้มันก็ไปไม่ไหวอยา่ งเชน่ การทาไม้กวาดทางมะพร้าว คือท่านก็มีฝีมืออยแู่ ล้วครับแตบ่ างทกี ็คือมันตลาด
อะไรต่าง ๆ มนั ไมไ่ ด้”
1.2 จุดแข็ง
1.2.1) ศักยภำพของผู้นำ (Community Leadership)
ผู้นาท้องถ่ินที่มีประสิทธิภาพ (Community Leadership) มีส่วนสาคัญอย่างยิ่งในการพัฒนาและ
จัดสรรทุนรวมไปถึงการสร้างเครือข่ายให้แก่ท้องถิ่น อย่างไรก็ดีผู้นาท้องถิ่นหรือผู้นาทางภูมิปัญญานับเป็น
USER | แนวทางการเตรยี มความพร้อมในการถ่ายโอนภารกจิ ของศูนย์พฒั นาคณุ ภาพชวี ติ และส่งเสริมอาชีพผู้สงู อายุภายใตก้ าร
บรหิ ารจัดการขององค์กรปกครองส่วนท้องถน่ิ
126
บุคคลสาคัญที่ช่วยให้เกิดการพัฒนาพื้นที่จากรากฐานได้ โดย Syme และ Ritterman (2009) ได้เสนอว่า
ผู้นาท้องถิ่นจะสามารถปรับปรุงคณุ ภาพชีวิตให้แก่ผู้ที่อยู่ภายในชุมชนได้ โดยการส่งเสริมให้สมาชิกภายในชุมชน
เข้ามามีบทบาทในการพัฒนานวัตกรรม หรือทางานเพ่ือบรรลุเป้าหมายที่ชุมชนได้มีการกาหนดไว้
ท้ังนี้ Martiskainen (2017) โดยมีหลักฐานเชงิ ประจกั ษท์ ่ีสะทอ้ นว่าผู้นาชมุ ชนจะเป็นบุคคลสาคญั ทส่ี นับสนนุ ใน
เกดิ การพัฒนา
จากการการศึกษาเรื่องการถา่ ยโอนพันธกิจของกรมกิจการผูส้ ูงอายุพบว่าหากผ้นู าเป็นผทู้ ีม่ คี วามเข้มแข็ง
จะทาให้การขบั เคลือ่ นงานผสู้ งู อายุมคี วามเขม้ แขง็ ไปดว้ ย โดยจากการสัมภาษณเ์ ทศบาลเสนอประเดน็ ท่ีสาคัญว่า
“ในส่วนของศูนยพ์ ฒั นาคณุ ภาพชีวติ ผสู้ ูงอายทุ นี่ ี่ บอกตรง ๆ เราเองไม่ไดพ้ ่งึ ส่วนของพม.อยา่ งเดียวท่ีจริง
แล้วงานขับเคลื่อนด้านผูส้ ูงอายุเราทามาก่อนทพ่ี ม.จะมาจัดตั้งศูนย์ เรามกี จิ กรรม มกี ารช่วยเหลือมกี ารรวมกลุ่มใน
ส่วนของการขับเคลอื่ นกิจการผู้สูงอายุหลายเรื่องที่เก่ียวกับสุขภาพเราพยายามทาในส่วนท่ีเราทาไดถ้ ึงแม้จะมใี น
เรื่องงบประมาณที่จากดั ชว่ งท่ีผ่านมาก่อนทจ่ี ะต้ังศนู ย์เราไมไ่ ดร้ อทางหนว่ ยงานอื่นหรอื พม.เขา้ มาสนบั สนุน เราเริ่ม
ก่อนหลายเรื่องท่ีเราเริ่มมาก่อนอย่างเช่นศูนย์คนพิการเราตั้งขึ้นมาก่อน เราต้ังเก่ียวกับเรื่องกายอุปกรณ์ใน
สานักงานของเราเอง เร่อื งของผสู้ งู อายุเราก็มีการรวมกลุ่มมาก่อน ถ้าคานึงถงึ จดุ อ่อนจุดแขง็ บอกตามตรงว่า เร่อื ง
จุดอ่อนของเราที่ผ่านมาทางพม.มาตงั้ ต้ังเสร็จมีแคป่ ลี ะ 1 – 2 คร้ังที่มาติดตาม ส่วนมากเราจะบริหารจัดการเอง
ถา้ มีงานก็แคม่ าตามงานมาดมู าติดตาม ส่วนงบประมาณทข่ี อไปกไ็ ดบ้ ้างแต่กไ็ ม่ไดเ้ ยอะเท่าไหร่ ชว่ งแรก ๆ มมี าแค่
1 คร้ังหลังจากน้ันก็ไม่ได้มาสนบั สนนุ อะไร” ประเด็นดงั กลา่ วไดส้ ะท้อนให้เห็นว่าการพัฒนาของ ศพอส. ท่ีสาคญั
น้ันจะเกิดจากความเขม้ แข็งของผู้นา และศักยภาพของความเป็นผู้นาของสมาชิกภายในชมุ ชนเป็นสาคัญ ซ่ึงจาก
การศกึ ษาพบวา่ ความเข้มแขง็ ของ ศพอส. น้นั เกดิ จากการทหี่ น่วยงานทอ้ งถิน่ เร่ิมกิจกรรมผสู้ ูงอายมุ าอยา่ งเข้มแข็ง
แล้ว และสามารถบริหารจัดการตนเองได้ ซึ่งภายหลังหน่วยงาน พม. จึงทาหน้าท่ีในการเข้ามาติดตามผลการ
ดาเนินการ ซง่ึ องค์กรท่ีเขม้ แขง็ จะมีผู้นาท่เี ข็มแขง็ และมีการส่งเสริมกิจกรรมอย่างต่อเนอ่ื ง
1.2.2) ศพอส.ในบำงพืน้ ทีม่ คี วำมพร้อมและสำมำรถถ่ำยโอนอำนำจไดท้ นั ที
จากการศึกษาพบว่าทางเทศบาลในบางพ้ืนทม่ี ีศักยภาพและมีความพร้อมมากในการถ่ายโอนทงั้ ทางด้าน
อาคาร สถานที่ ทั้งน้ีสาหรับบางเทศบาลเองก็มีการดาเนินโครงการเก่ียวกับผู้สูงอายุอยู่แล้ว ในบางเทศบาล
มีการจัดการอบรมผู้สูงอายุมาแล้วเป็นรุ่นท่ี 5 โดยในบางเทศบาลมีกิจกรรมท้ังในด้านการสนับสนุนผู้สูงอายุ
เช่น การส่งเสริมอาชีพ การดูแลสุขภาพ เป็นต้น ซ่ึงมีความพร้อมอย่างย่ิงและสามารถเป็นเทศบาลรุ่นแรก
ในการถ่ายโอนอานาจ ศพอส. ไปสู่ท้องถิ่น
จากการสัมภาษณ์ได้เสนอทัศนะในประเดน็ ดังกล่าวว่า “สาหรับเทศบาลขนาดกลาง ในส่วนงบประมาณ
ทางเทศบาลมีการจัดสรรงบประมาณไวแ้ ล้ว แต่งบทจ่ี ัดสรรมีนอ้ ย ซง่ึ หากเป็นการถ่ายโอนเต็มรปู แบบน่าจะต้องมี
การพิจารณาเพมิ่ เตมิ ”
USER | แนวทางการเตรียมความพรอ้ มในการถ่ายโอนภารกิจของศนู ย์พฒั นาคุณภาพชวี ติ และส่งเสรมิ อาชีพผู้สูงอายุภายใตก้ าร
บริหารจัดการขององคก์ รปกครองส่วนทอ้ งถน่ิ
127
1.2.3) ในบำงเทศบำลมีกำรขับเคลื่อนงำนด้ำนผู้สูงอำยุก่อนกำรจัดตั้ง ศพอส. จึงทำให้กำรถ่ำยโอน
เปน็ เรือ่ งงำ่ ย
จากการสมั ภาษณ์เทศบาล มกี ารขบั เคลอ่ื นงานในดา้ นผูส้ ูงอายุ ซึง่ ได้มกี ารดาเนนิ การมากอ่ นท่ี พม.จะมา
จัดตง้ั ศพอส. ทาให้มีการช่วยเหลอื ผสู้ งู อายุ และมีการรวมกลุ่มในสว่ นของการขับเคลอื่ นกจิ การผสู้ ูงอายุหลายเร่ือง
ท่ีเก่ียวกับสุขภาพ ดังนั้นเทศบาลที่มีความเข้มแข็งเหล่าน้สี ามารถทาในส่วนท่ีเราทาได้ถึงแม้จะมีประเด็นข้อจากดั
ในเร่ืองงบประมาณ ทาให้ไม่ต้องรอทางหน่วยงานอ่ืนหรือพม.เข้ามาสนับสนุน จากการสัมภาษณ์เทศบาล
ได้เสนอว่า “เราเริ่มก่อนหลายเร่ืองท่ีเราเริ่มมาก่อนอย่าง เช่นศูนย์คนพิการเราตั้งขึ้นมาก่อน เราต้ังเกี่ยวกับเร่ือง
กายอุปกรณ์ในสานกั งานของเราเอง เรื่องของผู้สูงอายุเราก็มีการรวมกลุ่มมาก่อน ถ้าคานึงถึงจุดอ่อนจุดแขง็ บอก
ตามตรงว่า เรื่องจุดอ่อนของเราที่ผ่านมาทางพม.มาต้ัง ต้ังเสร็จมีแค่ปีละ 1 – 2 ครั้งท่ีมาติดตาม ส่วนมากเราจะ
บริหารจัดการเอง ถ้ามีงานก็แค่มาตามงานมาดมู าตดิ ตาม ส่วนงบประมาณทขี่ อไปก็ไดบ้ ้างแต่กไ็ ม่ไดเ้ ยอะเทา่ ไหร่
ช่วงแรก ๆ มีมาแค่ 1 คร้ังหลังจากนั้นก็ไม่ได้มาสนับสนุนอะไร แต่ในเร่ืองของจุดอ่อนของเราท่ีเราเจอคือเร่ือง
บุคลากรซง่ึ ในศูนยเ์ องอยสู่ ่วนพัฒนาชมุ ชน กลายเปน็ ว่าเดก็ เพิ่งย้ายไปเมอื่ สนิ้ เดอื น จะมีมาอีกคือต้นปงี บประมาณ
หน้าตอนน้ีก็มีเป็นรักษาการ เราจะมีปัญหาในเร่ืองบุคลากรท่ีไม่เพียงพอ ส่วนท่ีรับผิดชอบอยู่ จะข้ึนอยู่กับสานกั
ปลัดจึงเอาเจ้าหน้าท่ีของสานักปลัดมาร่วมช่วยกับของทางเจ้าหน้าที่ในสว่ นของพัฒนาชมุ ชน น้องเองตอนนี้เป็น
ผ้ชู ่วยนะคบั ในสว่ นของนกั พฒั นาชมุ ชน”
1.2.4) กำรใช้โมเดลบำ้ นวดั โรงเรียนมำช่วยในกำรพัฒนำ ศพอส. อยำ่ งยงั่ ยืน
ในบางพื้นท่ีจะมีการใช้โมเดลบ้าน วัด โรงเรียนเข้ามาช่วยในการพัฒนา ศพอส. อาทิ เช่น เทศบาล
มีการทากิจกรรมร่วมกับโรงเรียน โดยใช้โครงการหมอน้อยคอยช่วยเหลือ ท่ีได้รับรางวัลคนค้นคน ซ่ึงเป็น
การพัฒนาเด็กในโรงเรียนประแดง โดยเด็กเหล่าน้ีทีไ่ ด้รับการฝึกอบรมจะสามารถเข้าไปช่วยดแู ลผู้สงู อายุ คนตดิ
เตียงในพื้นท่ี ทาให้บริษทั ซีพีเห็นคุณคา่ ของโครงการดงั กล่าว ทาให้เครือข่ายเขา้ มาช่วยสนับสนุนอาหาร เช่น เอา
ไก่ โรงเรอื น ไก่ไข่ และอาหารมาสนับสนุนใหเ้ ดก็ ซึง่ โครงการดงั กลา่ วเป็นโครงการระยะยาว และผ้สู งู อายุได้รบั ได้
จากเครอื ข่ายความร่วมมือรายละ 2,000 จนกวา่ จะเสยี ชีวิต ซง่ึ เป็นผสู้ งู อายุท่ีไดร้ บั การคดั เลอื กจากซีพี
จะเห็นได้ว่าในการเอาเร่ืองของ บวร หรือบ้านวัดโรงเรียนมาจับในพื้นท่ี ทาให้สามารถดงึ มวลชนมาชว่ ย
ขับเคลื่อนงานพัฒนาผู้สูงอายุได้ โดยเทศบาลได้เสนอว่า “แตท่ นี่ ่ีผมโชคดีอยู่อย่างก็คอื หนึ่งผู้นาชุมชน หน่วยงาน
ราชการทั้งโรงเรียน ท้ังอนามัย ท้ังรพสต อะไรพวกนี้แล้วโดยเฉพาะอย่างยง่ิ กค็ ือวัดนะครับมีส่วนร่วมสูงหลายคร้ัง
การบริจาคช่วยเหลือคนยากไร้ในพื้นที่สงฆ์สาคัญนะครับ ผมพูดตลอดว่าผมพูดเรื่องงานหรือขอความช่วยเหลือ
อะไรตา่ ง ๆ เนีย้ 5 คร้ัง ไมเ่ ทา่ กบั สงฆพ์ ดู คร้ังเดยี ว บางทีสงฆ์พดู คร้งั เดยี วจบ บางทีเราพูดแล้วพดู อกี ก็ยังไม่ข้ึนไป
ไม่ได้เพราะง้นั ในการดงึ เร่ืองของบวรมามสี ่วนร่วม ดงึ ทุกภาคส่วนมามีสว่ นร่วมเนี้ยมันสาคัญ บางคนก็อยากทาแต่
ไมร่ จู้ ะเรมิ่ จุดไหน เพราะฉะนัน้ มันก็จะมีตวั ขับเคลอ่ื นอยา่ งสงฆ์เองกแ็ กนหลกั ในการพัฒนา”
USER | แนวทางการเตรียมความพรอ้ มในการถา่ ยโอนภารกิจของศนู ยพ์ ฒั นาคุณภาพชวี ิตและส่งเสริมอาชีพผสู้ งู อายภุ ายใต้การ
บรหิ ารจัดการขององคก์ รปกครองส่วนท้องถ่ิน
128
1.3 โอกำส
1.3.1) กำรควบรวมศนู ย์ผ้พู กิ ำร เด็ก และผสู้ ูงอำยุเข้ำไวด้ ้วยกัน
แนวทางอาจมีการนาทั้งสองส่วนมารวมศูนย์กัน ในส่วนเน้ืองานเร่ืองการเขียนโครงการทางเทศบาลฯ
ไม่มีความหนักใจใด เพราะปกติทางเทศบาลฯมีการดาเนินการอยู่แล้ว และทางเทศบาลฯเองมีบุคลากรที่มี
เครือข่ายที่ได้รับความร่วมมือจากคนในชุมชน แต่จะเป็นบุคลากรที่ไม่ประจาเพราะเป็นการให้ความร่วมมือ
จิตอาสา ดังนั้นเทศบาลฯพิจารณาว่า บุคลากรประจาอย่างน้อย 1 คน มีความจาเป็นมาก เพ่ือการบริหารงาน
โครงการอย่างต่อเนอ่ื ง รวมถงึ การเกบ็ ข้อมูล การประสานงานต่างๆ กบั คณะกรรมการศนู ยฯ์
1.3.2) ควำมคดิ สร้ำงสรรคใ์ นนวตั กรรมกำรพฒั นำและกำรดูแลผสู้ งู อำยุ
ใน ศพอส. บางพ้ืนท่ีมีความเข้มแข็งอยา่ งมากในดา้ นการมีความคิดสร้างสรรค์ในการพฒั นานวัตกรรมใน
การช่วยเหลือผสู้ ูงอายุ เช่นในบางชมุ ชนมีกิจกรรมการสอนเล่านทิ าน หรือมีกิจกรรมโรงเรียนผสู้ ูงอายุ นอกจากน้ี
ศูนย์ศพอส. ในบางพ้ืนท่ียังพบว่ามีการพัฒนาศูนย์ ศพอส. ย่อยเพิ่มข้ึนเช่น ศูนย์การบริการกายภาพ หรือการ
พัฒนาศูนย์ในเรื่องของการฟ้ืนฟูสมรรถภาพของผู้สูงอายุ หรือมีการจัดซื้อลู่วิ่ง และเคร่ืองออกกาลังกายสาหรับ
ผสู้ งู อายุ ซง่ึ จะทาใหผ้ ูส้ ูงอายุสามารถท่จี ะพฒั นาศกั ยภาพให้แขง็ แรงและไมต่ ้องพึ่งพาสังคม และสามารถพ่ึงตนเอง
ได้
โดยเทศบาลได้เสนอเหตุผลเพื่อสนับสนนุ ในประเด็นข้างต้นว่า “ที่น่ีมีแผนจะสร้างอาคารอีกอาคารหนึ่ง
เพ่ือจะเปน็ ในสว่ นของการจดั กจิ กรรมรองรบั ที่กว้างมากขนึ้ จะมีเรือ่ งของการฟื้นฟสู มรรถภาพของคนในชมุ ชนไม่ว่า
จะเป็นกลมุ่ ผสู้ งู อายุหรอื คนพิการซึ่งตรงนี้ในส่วนของการบริหารเฉพาะเตยี งอย่างเดยี วก็มี 10 กวา่ ช้ินท่บี ริจาค ถ้า
เป็นพวกวอล์กเกอร์ รถเข็น ท่ีนอนน่าจะไม่น้อยกวา่ 40 ถึง 50 ชิ้นพื้นทข่ี องตาบลท่าซักและพืน้ ท่ใี กล้เคียง บางที
ในเขตเทศบาลนครเขาก็โทรมาประสานให้ทางอบต.ตอ่ ไปรับพวกกายอุปกรณ์ท่เี กี่ยวกับการดูแลผสู้ ูงอายแุ ละคน
พิการเพราะว่าในละแวกนี้ก็มีทีท่าซักเป็นท้องถิ่นท่ีดาเนินการ และก็มีชมรมเข้ามามีส่วนร่วมในเร่ืองของการ
อปุ กรณ์ ทาให้เทศบาลมคี วามพร้อมคอ่ นขา้ งมากในการถ่ายโอน”
จะเห็นได้ว่าหากเทศบาลใดมีนวัตกรรมการบริการที่ดี จะทาให้ได้รับการสนับสนุนจากชมุ ชนเป็นอย่างดี
ทาให้เทศบาลนั้น ๆ สามารถมีทรัพยากร มเี จา้ หน้าที่ มงี บประมาณแล้วกม็ คี วามพรอ้ ม เนือ่ งจากไดร้ ับความรว่ มมอื
จากเจ้าหน้าที่เองและมีความร่วมมือของชุมชน เช่น ผู้นาชุมชน ผู้ใหญ่บ้าน และประธานชมรมต่าง ๆ ให้ความ
รว่ มมือในการดาเนนิ การ ทากิจกรรมของเทศบาลสามารถประสบความสาเร็จ ยกตวั อย่างเช่น ทา่ ซัก โมเดล ทาให้
สามารถเป็นพื้นท่ีตัวอย่างและได้รับรางวัล รวมไปถึงรางวัลท่ีได้ส่วนใหญ่คือได้รางวัลบรู ณาการเครือข่ายสาหรบั
ชมรมผสู้ ูงอายขุ องกานนั ผู้ใหญบ่ า้ น และผู้นาท้องถ่ิน เป็นต้น
1.3.2.3) กำรสรำ้ งควำมเข้มแขง็ ของจิตอำสำเพื่อดแู ลผูส้ งู อำยภุ ำยในศูนย์
การศึกษาพบว่าในบางพ้ืนที่มีการสร้างความเข้มแข็งของเครือข่ายจิตอาสาในลักษณะของชุมชนจัดการ
ตนเอง เช่น ในเทศบาลตาบลท่างาน ซ่ึงมาจากฐานคิดในด้านการเพ่ิมศักยภาพของจิตอาสาในการดูแลผู้สูงอายุ
USER | แนวทางการเตรยี มความพรอ้ มในการถ่ายโอนภารกิจของศูนย์พัฒนาคุณภาพชวี ติ และสง่ เสริมอาชีพผู้สงู อายุภายใตก้ าร
บรหิ ารจัดการขององคก์ รปกครองสว่ นทอ้ งถิน่
129
ภายในท้องถ่ิน ในการร่วมทา ร่วมคิด เพ่ือการแก้ไขปัญหาด้านผู้สูงอายุซึ่งมีจานวนเพิ่มข้ึนภายในท้องถ่ิน
เพ่ือการพัฒนางานอย่างเปน็ ระบบ
โดยเทศบาลตาบลท่างามได้เสนอประเด็นความรู้ดังกล่าวว่า “คือส่วนใหญ่เราจะติดต่อ อาจจะไม่เป็น
ทางการอย่างเช่นพูดคุยว่าเราจะมีกิจกรรมนี้ท่านมีความพร้อมไหม จะมาเข้าร่วมมือกันทางานเราก็จะบอก
วัตถุประสงค์เราทาอะไรยังไงให้ประชาชนในพื้นท่ีมีความปลอดภัยสูงสุด ส่วนมากงบประมาณน้อยนะครับส่วน
ใหญ่จะใช้จิตอาสาไปเคาะประตูสู่บ้านไปเย่ียมผู้ประสบเหตุอาจจะคล้ายๆกับศูนย์ที่เราซื้อของและลงไปเยี่ยม
ผู้สูงอายุ วันน้นั ผมไปเพราะว่าหมอมามนั ดีอยา่ งตรงที่เรามคี วามพร้อมและเตม็ ที่” ซง่ึ ระบบจิตอาสาจะถกู นามาใช้
ในพ้ืนที่ที่งานจิตอาสามีความเข้มแข็ง ท้ังในงานด้านการดูแลในระยะยาวสาหรับผู้สูงอายุ การพัฒนาศักยภาพ
ผู้สูงอายดุ า้ นฝกึ อาชพี การเตรยี มความพร้อมกอ่ นวยั สงู อายุ และการจดั สภาพแวดล้อมที่ เป็นมติ รสาหรบั ผูส้ งู อายุ
ซึง่ จะทาใหป้ ระหยัดงบประมาณและทรัพยากรเมื่อเกิดการถ่ายโอน ศพอส. ไปสทู่ ้องถน่ิ ไดอ้ ยา่ งมปี ระสทิ ธภิ าพ
1.4 อุปสรรค
1.4.1) ขอ้ กฎหมำยและระเบียบที่ไม่เอ้อื ตอ่ กำรกระจำยอำนำจและกำรถำ่ ยโอน
ข้อปัญหาอุปสรรคท่ีสาคัญในการกระจายอานาจ ศพอส. ให้แก่องค์กรปกครองส่วนท้องถ่ินก็คือ ปัญหา
ความไม่ชัดเจนในข้อกฎหมายและระเบียบหลักเกณฑ์ในการถ่ายยโอนเนื่องจากการถ่ายโอนนั้นมีกระบวนการที่
ซับซอ้ น โดยมีหลกั เกณฑ์และวิธีการอนญุ าตตา่ ง ๆ ซึ่งตอ้ งพิจารณาตามกฎหมาย เชน่ การถ่ายโอนอาคารก็ต้องมี
กฎหมายเฉพาะเช่นกฎหมายการควบคุมอาคารประกอบด้วย ลักษณะอาคารท่ีแตกต่างกันก็มีวิธีการพิจารณาท่ี
แตกตา่ งกนั
โดยกรณีของเทศบาลตาบลทา่ ซักไดเ้ สนอประเดน็ ข้อพิจารณาทีน่ ่าสนใจว่า “การถ่ายโอน มาแล้วอยากรู้
ในส่วนของปัญหาอุปสรรคว่าถ้าถ่ายโอนมาแล้วจะเกิดปัญหาอะไรมีอุปสรรคอะไรไหมเร่ิมประเด็นแรกดีกวา่ เราจะ
ถามเรื่องความพร้อมของท่ีน่ีก่อน มองในการประเมินความพร้อมของอปท. ณ ปัจจุบันที่ยังไม่ได้ถ่ายโอนเราได้
อาคารมาแล้ว ความพร้อมของเราตอนนี้มีเรื่องไหนบ้าง ที่เราเตรียมการไว้หรือเราทาอยู่และคิดว่าถ้าถ่ายโอน
มาแล้วจะมีอะไรท่ีทาแล้วจะสามารถช่วยขับเคลื่อนไปได้โดยท่ียังไม่ได้รับการดูแลจากทางกรม ซึ่งอาคารอื่นๆที่
ต้องการการถา่ ยโอนยังเปน็ ความซบั ซอ้ นของกฎหมายท่ีตอ้ งอาศยั ผูเ้ ชยี่ วชาญเฉพาะดา้ นเข้ามาพจิ ารณาดาเนินการ
ต่อไป”
จะเห็นได้ว่าปัญหาและอุปสรรคในเร่ืองระเบียบ กฎหมายต่าง ๆ ที่ทาให้การถ่ายโอนมีความซับซ้อน
มีขั้นตอนจานวนมาก และทาใหเ้ จา้ หนา้ ทใี่ นการปฏิบัตงิ านภายในทอ้ งถิ่นไมส่ ามารถทจ่ี ะถ่ายโอนได้
1.4.2) รฐั บำลยังคงมองและทำงำนกบั ชุมชนในรปู แบบแยกส่วน
ในหลายชุมชนการดาเนินงานของศูนย์พัฒนาคุณภาพชีวิตผู้สูงอายุและคนด้อยโอกาสรวมไปถึง
ศูนยผ์ ้พู ิการมกี ารรวมศูนยแ์ ละบูรณาการงานรว่ มกัน เพอ่ื ทาการดาเนนิ งานแบบเบด็ เสรจ็ เน่อื งจากผู้ดาเนนิ งานมัก
USER | แนวทางการเตรยี มความพร้อมในการถ่ายโอนภารกจิ ของศนู ยพ์ ฒั นาคุณภาพชีวติ และส่งเสรมิ อาชีพผสู้ งู อายภุ ายใต้การ
บริหารจดั การขององคก์ รปกครองสว่ นท้องถ่ิน
130
เป็นกลุ่มบุคคลกลุ่มเดียวกันหากแต่รัฐยังมีการดาเนินงาน มีระเบียบ และการจัดทางบประมาณแบบแยกส่วน
ทาใหเ้ กดิ ความยุง่ ยากในการดาเนนิ งาน
นายกเทศบาลตาบลเทพราชไดเ้ สนอว่า “ครับผมอยากใหเ้ ป็นอยา่ งงั้น ไม่อยากแยก ผมพูดไมร่ ูก้ ี่ครั้งอย่าง
ตอนน้ันศูนยช์ ่วยเหลือมาผมก็พดู ไปแล้วว่ามันนา่ จะรวมศูนยไ์ ด้แล้วทน่ี ี่มี 3 ศูนย์นะครับ ศูนย์พัฒนาคุณภาพชวี ิต
ผู้สงู อายุ แลว้ ก็ศนู ยส์ ง่ เสรมิ อาชีพ แล้วก็โรงเรยี นผู้สูงอายุ แล้วกศ็ นู ย์พฒั นาคณุ ภาพชีวติ ผ้สู งู อายุและผูด้ ้อยโอกาส
เพราะวา่ เราเน้นในเรื่องผสู้ งู อายุและกผ็ ู้พิการและแยกผู้ดอ้ ยโอกาสให้ ที่ไมส่ ูงอายกุ ไ็ ดไ้ มเ่ ป็นผูพ้ กิ ารกไ็ ด้ คนที่ดแู ล
ทง้ั 3 ศูนยน์ ่เี ปน็ เซตเดยี วกนั ”
เนื่องจากศักยภาพของศูนย์มกี ารขาดบคุ ลากร เนื่องจากหลายศูนยด์ ว้ ยกนั ทขี่ ับเคลื่อนด้วยขา้ ราชบานาญ
เนื่องจากไม่ได้รับเงินเดือนจากส่วนกลาง และเป็นจิตอาสาที่ไม่ได้รับค่าตอบแทน ถ้าหากรวมศูนย์ศูนย์ผู้พิการ
ศนู ย์ผู้สูงอายุ ศูนย์ชว่ ยเหลือสงั คม จะมปี ระโยชน์ในการทางานบูรณาการร่วมกัน
นายกเทศบาลตาบลเทพราชได้เสนอว่า “แต่มันแยกศูนย์ อย่างของเราคณะกรรมการของเราศูนย์นั้น
ศูนย์นี้ส่วนมากคนคนเดยี วอยู่หลายศูนย์ ดีอยู่อย่าที่เราเองมีอาจารยห์ รือข้าราชเก่า ช้าราชการบานาญมาช่วยใน
เรื่องของการดูแล อย่างศูนย์ข้างนอกทต่ี ั้งเนีย้ ศูนยพ์ ัฒนาคุณภาพชีวิตและผู้ดอ้ ยโอกาสเนี้ยก็จะมีคุณหมอสมพงษ์
มาเป็นประธานศูนย์และทา่ นเป็นทปี่ รึกษา เราทางานร่วมกนั มาตลอด ผมกจ็ ะเปน็ ทป่ี รกึ ษาไปแลว้ ก็คณะกรรมการ
ส่วนมากเรากพ็ ยายามจะดึงคนนอกใหเ้ ข้ามามสี ่วนร่วมมากกว่า”
1.4.3) กำรขำดผมู้ ีควำมร้คู วำมชำนำญด้ำนงำนเอกสำรภำยในศนู ย์
ศพอส. มักขาดเจ้าหน้าที่ที่มีความรู้ความชานาญด้านงานเอกสาร ซึ่งการของบประมาณ และการเขียน
โครงการ โดย ศพอส. จาเป็นต้องทางานดา้ นเอกสารจานวนมาก ทาให้ของบประมาณหรือดาเนินกจิ กรรมได้ยาก
เพราะตดิ ในเรือ่ งระเบียบราชการ
นายกเทศบาลตาบลเทพราชได้เสนอวา่ “ถา้ พดู ถงึ ระเบียบ ทางระเบียบของพม.หรือทางอบต.เองส่วนมาก
มนั กจ็ ะติดกนั ท้งั น้นั แหละไมว่ า่ จะเป็นในเรื่องของการใชจ้ ่ายงบประมาณเร่ืองอะไรตา่ ง ๆ มันมขี ้อจากัด แต่เราเอง
เนี้ยพยายามจะไม่อิงทางเน้ียส่วนมากเรา เราพยายามเองหาเองจากภายนอกเข้ามาบริหารจัดการ ถ้ารอ
งบประมาณของทางรฐั ทางอะไรตา่ ง ๆ ไม่ทนั หรอกครบั เพราะเราบางทีหลายเรือ่ งตอ้ งแก้ปัญหา”
1.1.10 กำรขำดควำมเข้ำใจในวัฒนารรมท้องถิ่นของภำครัฐทำให้ติดขัดในเร่ืองระเบียบและกำรใช้
งบประมำณ
ในขณะท่ีประเทศไทยกาลังเขา้ สู่สงั คมผ้สู ูงอายุเต็มรูปแบบ ผู้สูงอายุมีหลายส่วนหลายระดับ ซ่ึงผู้สูงอายุ
พวกน้ีมีปัญหาที่หลากหลาย ท้ังในเร่ืองที่อยู่อาศัย เร่ืองรายได้ เร่ืองโรคภัยไข้เจ็บ และติดเตียง ที่ ศพอส.
ต้องพยายามเรง่ แก้ไขปัญหา ซึง่ พบว่า ศพอส. ยงั คงต้องขอบรจิ าคในเรอ่ื งเตียง เร่อื งเบาะ กายอุปกรณ์ นอกจากน้ี
ยงั พยายามทางานพัฒนาภายใต้โครงการธนาคารความดี เพอ่ื ทาการขบั เคล่อื นแนวทางการแกไ้ ขปัญหา เน่ืองจาก
ศพอส. ประสบปัญหา ทั้งงบประมาณ ท้ังกาลังคน หรือไม่มีกาลังคนก็สามารถที่จะเอางบประมาณมาสนับสนุน
USER | แนวทางการเตรยี มความพรอ้ มในการถ่ายโอนภารกิจของศูนยพ์ ัฒนาคุณภาพชีวิตและสง่ เสรมิ อาชีพผสู้ ูงอายุภายใต้การ
บรหิ ารจดั การขององคก์ รปกครองส่วนท้องถนิ่
131
ท่ีจะเอาคนลงมาในพ้ืนที่ได้ ซ่ึงในปัจจุบันกรวงการพัฒนาสังคมและความม่ันคงของมนุษย์ยังไม่ได้เจาะลึกในพ้ืน
ท่ีว่าปัญหาจริง ๆ แต่ละพื้นที่มีปัญหาอะไร ซึ่งแต่ละตาบลอาจจะพบไม่เหมือนกัน ความต้องการปัญหาอุปสรรค
แตกต่างกนั
อบต. ได้สะท้อนว่า “ยังคงขาดงบประมาณในการจัดซ้ืออุปกรณ์เนื่องจากติดปัญหาในด้านการทา TOR
จากข้อบงั คบั ผิดระเบียบแตเ่ ราต้องอบรม อบรมสรา้ งศกั ยภาพดแู ลสขุ ภาพอะไรตามทส่ี ปสช.กาหนดเพราะว่ามันก็
มีระเบียบของทางสปสช.ท่ีจดั เพราะว่าเขาจะโอนงบไปทอ่ี งค์กรสาธารณะประโยชน์ผู้สงู อายุ ปีน้ีก็อยู่ท่ี 40,000
บาท ปีนี้นะครับที่กาลังจะทา แต่ที่ดูท่ีมีปัญหาท่ีไม่ได้ของบจากพม.นะครับ อย่างของเรามันต้องมีพี่เลี้ยงอย่าง
สมมติวา่ เราจะจัดอบรมของบจาก พม. โดย พม.ต้องเป็นพีเ่ ล้ียงเราก่อน ด้านเอกสารดา้ นถูกผดิ วา่ กันทห่ี น้างานเลย
ผมทาอย่างค่าเดินทาง 100 บาท กว่าผมจะทาก่อนแจกบัตรผู้สูงอายุต้อง เซ่นต้องกดหัวน้ิวมือต้องเต็มมันไม่ถูก
ตามเหมอื นบตั รมันต้องแกไ้ ข เราต้องไปกลบั มาอกี เบ็ดเสร็จ”
เน่ืองจากผู้สูงอายุบางพื้นที่ไม่ได้รู้หนังสือท้ังหมด และต้องป๊ัมลายนิ้วมือแทนดังน้นั เม่ีอจดั ทาเอกสารหนี้
เพ่ือหักล้างหนี้จึงทาได้ยากเนื่องจากข้อติดขัดในด้านของเอกสารและในเร่ืองระเบียบราชการ ทาให้มีความ
จาเป็นต้องพยายามหางบประมาณเองจากภายนอกเขา้ มาบริหารจดั การ
2.แนวทำง
2.1) เชิงรุก
2.1.1) กำรสร้ำงเครือข่ำยหน่วยงำนภำครัฐและแผนกำรดำเนินกำรในเชิงรุกในกำรร่วมมือกันเพื่อ
สนบั สนนุ กลไกในกำรกระจำยอำนำจ
รัฐบาลต้องมีการสร้างเครือข่ายหน่วยงานภาครัฐและแผนการดาเนินการในเชิงรุกในการร่วมมือ เพ่ือ
สนับสนุนกลไกในการกระจายอานาจสู่องคก์ รปกครองส่วนท้องถ่นิ แผนปฏิรูปประเทศก็จะมีการกาหนดในเรื่อง
ของแผนแม่บทในการจะดูแลผู้สูงอายุซ่ึงเป็นช่วงเวลาที่เป็นสังคมผู้งอายุ ผู้สูงอายุมีสัดส่วนของประชากรมาก
ดังนัน้ ทางกระทรวงมหาดไทยเองแล้วก็กรมส่งเสริมการปกครองสว่ นทอ้ งถ่ินเอง ตลอดจนท้องถนิ่ จะตอ้ งมีแผนทจี่ ะ
รองรับในการดแู ลผู้สูงอายุหรอื แผนทจี่ ะเกีย่ วขอ้ งกบั การพฒั นาผสู้ งู อายุในอนาคต
โดยผู้บรหิ ารกรมส่งเสริมการปกครองส่วนทอ้ งถน่ิ ไดน้ าเสนอประเด็นท่ีนา่ สนใจว่า “แผนของการกระจาย
อานาจสทู่ อ้ งถ่ิน เรียนเบ้อื งตน้ ว่าจริง ๆ รบั ทราบจากการประชมุ กับทางอนุกรรมการกระจายอานาจ ซึ่งในสว่ นของ
คณะกรรมการกระจายอานาจให้แก่ท้องถิ่นก็จะมีการประชุมในทกุ ๆ เดือน ในส่วนของสถ.เองก็จะเป็นกรรมการ
แล้วก็รวมถึงเป็นกรรมการกองกลางด้วย ในเบื้องต้นก็ได้รับทราบว่าข้ันตอนการกระจายอานาจฉบับท่ี 3 ก็ได้
ดาเนินการอยรู่ ะหว่างการนาเสนอตามกฎหมาย เนื้อหาของภารกิจก็จะมใี นเรื่องของศูนยพ์ ฒั นาคุณภาพชวี ติ และ
ส่งเสริมอาชีพของผู้สูงอายุ ตัวย่อจะเป็นศพอส.คราวนี้เองก็คาดว่าจะมีการโอนภารกิจตรงน้ีมาให้ทางองค์กร
ปกครองส่วนท้องถ่ินและทางสานักงานกระจายอานาจ ก็ได้สอบถามความคิดเห็น มายังกรมฯ สถ.ซ่ึงทางกรมสถ.
USER | แนวทางการเตรียมความพรอ้ มในการถา่ ยโอนภารกิจของศูนย์พัฒนาคุณภาพชีวติ และส่งเสริมอาชพี ผสู้ ูงอายภุ ายใตก้ าร
บริหารจัดการขององค์กรปกครองส่วนทอ้ งถิน่
132
เองก็ได้ให้ความเห็นไปเรียบร้อยแล้ว ซ่ึงในความคิดเห็นก็คือเห็นด้วยกับการดาเนินการถ่ายโอนให้องค์การส่วน
ท้องถ่ิน และทางองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นเองตามกฎหมายจัดต้ัง ในหน้าท่ีของการดูแลคุณภาพชีวิต ดูแล
ผู้สูงอายุ ในกฎหมายจัดต้ังกาหนดไว้อยู่แล้ว กาหนดไว้ว่าให้องค์กรส่วนท้องถ่ินจะต้องมีหน้าที่ดูแลอยู่แล้ว
ประกอบกับในยุทธศาสตรแ์ หง่ ชาติ 20 ปี” (ผู้บริหารกรมส่งเสรมิ การปกครองส่วนท้องถิ่น, 25 สงิ หาคม 2565)
2.1.1.1) กำรสร้ำงเครือขำ่ ยในกำรจัดกำรควำมรู้จำกภำยนอก
จากการศึกษาพบว่าในกรณีของโรงเรียนผู้นาสูงอายจุ งั หวัดพิจติ รพบความราบร่ืนในการบริหาร
จัดการเนื่องจากมองว่าการถ่ายโอนศูนย์มาบริหารจัดการเองในท้องถิ่นนั้นจะเป็นโอกาสในการพัฒนาศักยภาพ
ของคนในพื้นที่ในการดูแลกันและกัน โดยมองว่าการบริหารเครือข่ายเพ่ือการจัดการความรู้จากภายนอก
เป็นส่ิงที่สาคัญ เช่น CSR รพสต. อสม. หรือองค์กรเพื่อสังคมจากภายนอก สามารถทาให้เกิดความช่วยเหลือ
ท้งั ในดา้ นเร่ืองงบประมาณ และในด้านการจดั การความรู้ ซ่งึ จาเปน็ ที่จะตอ้ งฝกึ อบรมให้เจา้ หน้าท่แี ละผ้ปู ฏิบตั ิงาน
เข้าใจแนวทางการหาเครือข่ายจากภายนอก เช่น การเขียนโครงการไปขอความร่วมมือและความช่วยเหลือจาก
หนว่ ยงานตา่ ง ๆ
ทงั้ นี้ ศพอส. ได้เสนอวา่ “เคยไปขอไดร้ บั เงินกองทุนผู้สงู อายแุ ล้วก็มกี ารอบรมอาชีพที่น่ที าหลาย
ศูนย์ของอบต. ก็คุยกันกับทา่ นผอ.เราก็มีศนู ย์คนพิการด้วยแตศ่ นู ย์คนพิการรูปแบบการให้งบประมาณก็คลา้ ยกบั
ของผู้สูงอายุ แตก่ ่อนคนพิการกจ็ ะมงี บประมาณส่วนหน่ึงในการบริหารจัดการทเี่ ขาให้มาทกุ ปีของผูส้ ูงอายุก็ไม่มีให้
เราก็อยากจะเสนอไป โดยเฉพาะในเร่ืองของงบประมาณท่ีได้จากกรมผู้สูงอายุก็ไดใ้ นระยะแรกจะเป็นตัวอาคาร
ศูนย์มาทากิจกรรมเราต้องเสนอโครงการไปก่อนเขาถึงจะจัดมาให้แต่ว่าในการดาเนินงานที่ผ่านมาเราจะใช้
งบประมาณของท้องถ่ินแล้วกข็ องศูนย์สขุ ภาพท่ีใช้ในการขบั เคลอ่ื นอยู่ โดยทางศูนย์เองเคยไปขอไดร้ บั เงินกองทุน
ผู้สงู อายแุ ลว้ ก็มีการอบรมอาชีพท่ีนีท่ าหลายศนู ย์ของอบต. กค็ ุยกันกับท่านผอ.เราก็มีศูนยค์ นพิการด้วยแต่ศูนย์คน
พกิ ารรปู แบบการใหง้ บประมาณกค็ ลา้ ยกับของผู้สงู อายุ แต่ก่อนคนพกิ ารกจ็ ะมีงบประมาณสว่ นหนึ่งในการบริหาร
จดั การทีเ่ ขาให้มาทกุ ปีของผสู้ งู อายุกไ็ มม่ ีให้เรากอ็ ยากจะเสนอไป”
2.1.1.2) กำรจดั หำรเครอื ขำ่ ยท่หี ลำกหลำยเพอ่ื ใหบ้ ริกำรแก่ผู้สงู อำยใุ น ศพอส.
จากการศึกษาพบว่าหลายศูนย์ ศพอส. มีความต้องการให้มีนักกายภาพบาบัด แพทย์แผนไทย
หากแต่ไม่มีงบประมาณที่จะจัดหาบุคลากร ในบาง อบต ยังไม่มีการรับถ่ายโอนรพสต.เข้ามา เน่ืองจากไม่มี
ศักยภาพทางการเงิน และจะทาให้ศกั ยภาพในการให้บริการสงั คมดา้ นอ่ืนสญู เสยี ไป
เทศบาลตาบล เสนอวา่ “คานงึ ถงึ เรอื่ งเงินโบนสั เม่อื กอ่ นใครก็อยากมาเพราะโบนสั ของอบต.เองก็
เยอะแลว้ มันก็ต้องใช้งบประมาณของอบตเยอะอกี กเ็ ลยวา่ ทางรพสต.มันเงินเดือนสูงกว่าครบั บางคน 50,000 กว่า
ถ้าโบนสั 1 เท่าก็ 50,000 แลว้ นะครบั เราก็เลยไมร่ ับถา่ ยโอน ตอนน้ีถงึ เราจะไมม่ นี ักกายภาพ แต่วา่ เรากป็ ระสาน
กับรพสต. ทสี่ ามารถท่ีจะเป็นเครือขา่ ยหรอื วา่ ทางานด้วยกนั ได้ เพราะทุกวันนก้ี ข็ บั เคล่ือนกับรพสต. น่ีแหละครับ”
USER | แนวทางการเตรยี มความพร้อมในการถา่ ยโอนภารกิจของศนู ย์พฒั นาคณุ ภาพชวี ิตและสง่ เสรมิ อาชีพผสู้ งู อายุภายใต้การ
บรหิ ารจัดการขององค์กรปกครองส่วนทอ้ งถนิ่
133
ดังน้ันการใช้ภาคีในการขับเคลื่อน ศพอส. จึงเป็นประเด็นที่จาเป็น รวมไปถึงการประสานงาน
ร่วมกบั อาสาบริบาลทใ่ี ช้งบ อบต. จา้ ง นอกจากน้ียังร่วมมอื กับหนว่ ยงานอ่ืน ๆ ในการจัดฝึกอบรม
2.1.2) กำรพฒั นำในกำรสร้ำงควำมตระหนักในกำรเปน็ ชุมชนจัดกำรตนเองของผสู้ ูงอำยุ
การจัดการตนเองของผู้สูงอายเุ ปน็ ประเด็นที่สาคญั ของ ศพอส. ที่ประสบความสาเร็จ ส่ิงจาเป็นก็คอื การ
จัดกิจกรรมท่ีจะให้ผู้สูงอายุเกิดความตระหนักในศักยภาพท่ีตนเองมี กล่าวคือ กิจกรรมท่ีส่งเสริมให้ผู้สูงอายุรู้สึก
ตนเองว่าตนเองเปน็ ผ้สู ูงอายุทยี่ ังคุณประโยชน์ และเป็นผู้สูงอายุที่ประสบความสาเร็จและเป็นผนู้ าชุมชน ซ่ึงสอง
ประเด็นดังกล่าวจะทาให้ผู้สูงอายุรู้สึกว่าตนเองเป็นที่พ่ึงของชุมชนได้ และสามารถสนับสนุนให้สร้างประโยชน์
ใหก้ บั ศพอส. ตามภูมปิ ญั ญา ทกั ษะ และประสบการณข์ องตนเองได้
จากการสัมภาษณ์ ศพอส. เทศบาลถงึ ปัจจยั ที่สาคัญท่ีทาให้ ศพอส. ประสบความสาเร็จคือ “ปจั จยั สาคญั
ที่ทาใหศ้ พอส.เราเขม้ แขง็ หรอื ว่าขบั เคล่ือนการทางานของศูนย์ไดด้ ีคอื ตวั ผูส้ งู อายุเขาจะต้องรู้สกึ ทาให้เป็นตนเองมี
ค่าต่อศูนย์ และเป็นเจ้าของศนู ยร์ ่วมกัน โดยทาง ศพอส. ท่าซักเอง สามารถไปไหว้วานให้ผู้สูงอายุทากิจกรรมอยู่
ตลอดมันก็เป็นไปไม่ได้ ทั้งน้ีผู้สูงอายุก็ต้องรู้สึกว่าตนเองสามารถทากิจกรรมและขับเคลื่อนกิจกรรมของเขาเอง
ประเด็นที่สาคัญก็คือส่วนใหญ่ผู้สูงอายุท่นี ี่ติดสังคมมากกว่าตดิ บา้ น ทาให้ศูนย์ดาเนินการเห็นค่าเห็นความสาคัญ
ของตนเองกจิ กรรมใหผ้ ู้สูงอายุเน้น คือดา้ นพัฒนาบุคลกิ ภาพและก็พฒั นาด้านสุขภาพ”
ท้ังนี้การสร้างความตระหนักในการพ่ึงตนเองและการเห็นคุณค่าของตนเองของผู้สูงอายุน้ัน ต้องดาเนิน
กจิ กรรมอยา่ งต่อเนอื่ ง เช่นการฝกึ อบรมอยา่ งตอ่ เนือ่ งตลอดเวลา และตอ้ งอาศยั ภาคีเครอื ข่ายหนุ้ ส่วนทางสงั คมอ่นื
ๆ เข้ามามีส่วนร่วมในการดาเนินกิจกรรมด้วย เช่น มี รพสต.(โรงพยาบาลส่งเสริมสขุ ภาพตาบล) เดิมคือสุขศาลา
ต่อมาเป็นสถานอี นามัย ซึ่งให้บรกิ ารทางสาธารณสุขท่ีอยูภ่ ายใตก้ ระทรวงสาธารณสขุ สังกดั สานักงานสาธารณสุข
จังหวัด และสานักงานสาธารณสุขอาเภอ และเปลี่ยนช่ืออีกครั้งเป็นศูนย์สุขภาพชุมชน ถึงปี 2553 ได้ยกระดับ
สถานีอนามยั หรือศนู ย์สุขภาพชมุ ชนใหเ้ ปน็ โรงพยาบาลส่งเสริมสขุ ภาพตาบลช่วยเน้นการดาเนินกจิ กรรมที่สุขภาพ
ของผู้สูงอายุเป็นหลัก ประเด็นที่สาคญั ในการปฏบิ ตั ิตงิ านของศูนย์ที่ประสบความสาเร็จกค็ ือ การดาเนนิ กจิ กรรม
โดยทาการประสานเป็นเน้ือเดียวกันระหว่างกิจกรรมของศนู ย์ ศพอส. และชมรมผู้สูงอายุ มีท่ีจะต้องมีการดาเนิน
กิจกรรมร่วมตลอดเวลา โดยเฉพาะอย่างย่ิงกิจกรรมท่ีมุ่งเน้นในเร่ืองของสวัสดิการด้านการช่วยเหลือเย่ียมบ้าน
เยยี่ มไข้ ซ่งึ เปน็ ทีส่ นใจและทาใหเ้ กดิ การเห็นคุณค่าในตนเองของผ้สู ูงอายุ ซ่งึ ศนู ยท์ ี่ประสบความสาเร็จผสู้ งู อายุจะ
มีความเขม้ แข็งและสามารถดาเนนิ การระดมทนุ และงบประมาณในการชว่ ยเหลือผ้สู ูงอายภุ ายใน ศพอส. ของตนเอ
ย่างยัง่ ยนื ซง่ึ ประเด็นทสี่ าคญั ที่สดุ ในการสรา้ งความเข้มแขง็ ของผ้สู ูงอายุภายในพน้ื ทกี่ ็คือ การมกี ารชว่ ยเหลือซง่ึ กัน
และกันต่อเนื่องไม่มีการขาดตอน ซึ่งถือเป็นหลักสาคัญในการปฏิบตั ใิ นดา้ นช่วยเหลือและสร้างความเข้มแข็งของ
ผ้สู งู อายภุ ายในชมุ ชน
USER | แนวทางการเตรียมความพรอ้ มในการถา่ ยโอนภารกจิ ของศูนย์พฒั นาคุณภาพชวี ิตและสง่ เสรมิ อาชีพผสู้ งู อายุภายใตก้ าร
บรหิ ารจัดการขององคก์ รปกครองส่วนทอ้ งถ่ิน
134
ทั้งนี้จากการสัมภาษณ์ ศพอส. เทศบาลได้เสนอทัศนะว่า “ทาง ศพอส. ได้มีโครงการเพ่ือนช่วยเพื่อน
และมีโครงการภายใตก้ ารดาเนินกิจกรรมของ ศพอส. เป็นจานวนมาก และต่อเนอ่ื ง โดยผู้สงู อายคุ ิดกันเอง หรือว่า
ช่วยกันคิด ซ่ึงผู้สูงอายุจะใชก้ ิจกรรมเหล่าน้ีเป็นหลักในการดาเนินงานอยา่ งตอ่ เน่ืองตลอด โดยร่วมมือกันระหวา่ ง
ศพอส.กับชมรมผู้สูงอายุ ซึง่ จะต้องมีการขบั เคลอื่ นการดาเนินงานไปด้วยกัน”
2.1.3) กำรขบั เคลือ่ นงำนร่วมกันระหว่ำง รพสต. และ ศพอส. และโรงเรียนผู้สูงอำยุ
การขับเคล่ือนการกระจายอานาจของ ศพอส. ให้ประสบความสาเร็จจาเป็นต้องมีการขับเคลื่อนงาน
ร่วมกันระหว่างโรงเรียนผู้สูงอายุ รพสต. หรือโรงพยาบาลสง่ เสริมสุขภาพตาบล เดิมคือสุขศาลา ต่อมาเป็นสถานี
อนามัย ซึ่งให้บริการทางสาธารณสุขที่อยู่ภายใต้กระทรวงสาธารณสุข สังกัดสานักงานสาธารณสุขจังหวัด
และสานักงานสาธารณสุขอาเภอ และเปลีย่ นช่ืออกี ครงั้ เป็นศนู ยส์ ุขภาพชมุ ชน ถงึ ปี 2553 ได้ยกระดบั สถานอี นามยั
หรือศูนย์สุขภาพชุมชนให้เปน็ โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตาบล กับของศูนย์ศพอส. โดยจะต้องมีการดาเนนิ งาน
และมีกิจกรรมร่วมกันตลอดเวลา เช่น หากชมรมผู้สูงอายุมีปัญหาติดขัดก็จะต้องมีการพูดคุยกับศูนย์ ศพอส.
อย่างสม่าเสมอเพื่อการแก้ไขปัญหาต่าง ๆ ภายในชุมชน โดยอาจมีการประชุมร่วมกัน ซ่ึงการขับเคล่ือนกิจกรรม
ตา่ ง ๆ นัน้ จะดาเนนิ การโดยใช้สมาชกิ ของชมุ ชนในการดาเนนิ งาน
ซง่ึ จากการสัมภาษณเ์ ทศบาลไดเ้ สนอว่า “ท้งั กิจกรรมทั้งสิง่ ทด่ี าเนินการจะตอ้ งมีการดาเนินการไปดว้ ยกัน
หรอื คือสง่ิ เดยี วกัน ซึง่ ในการดาเนนิ งานของชมรม ทีอ่ ยใู่ นอาณัตขิ องศูนย์ มกี จิ กรรมรว่ มกันตลอดเวลา ถา้ ชมรมมี
ปัญหาอะไรเราจะคยุ กับศูนยต์ ลอดเวลาแล้วการแกไ้ ขตา่ ง ๆ เราจะมีการประชมุ ร่วมเรา โดยเราใช้สมาชิกของศูนย์
ในการทางานเพราะตอนนช้ี มรมผ้สู ูงอายขุ องท่าซักอยู่ระดบั ประเทศนะคะ อยู่ในสมาคมผูส้ ูงอายุแห่งประเทศไทย
เพราะฉะนนั้ ตรงน้ีเราต้องทางานเป็นกิจกรรมหลกั เลยและตอนน้ีกิจกรรมหลักของเราท่ีร่วมกบั ศนู ย์กค็ อื สวสั ดิการ
สวัสดกิ ารต่าง ๆ ชดั เจนมากในดา้ นการชว่ ยเหลือด้านการสง่ เสรมิ ความร้ดู ้านอาชพี ”
ในบางเทศบาลพบว่าประธานชมรมผู้สูงอายุ ก็คือประธานศพอส.ทาให้การดาเนินงานระหว่างชมรม
ผู้สูงอายุและ ศพอส. มีการดาเนินงานเป็นเนื้อเดียวกัน นอกจากน้ีในบางเทศบาลพบว่าประธานหมู่บ้านเป็น
ประธานชมรมเช่นเดยี วกัน ทาใหก้ ารดาเนินงานของทัง้ ศนู ย์และ ศพอส. สามารถเขา้ กนั ได้ดี
โดย ศพอส. ได้เสนอประเด็นท่ีสาคัญว่า “กิจกรรมของศูนย์ก็จัดให้มีอาสาสมัครเยี่ยม เวลาคัดเลือก
ประธานก็คอื เราคัดเลอื กคนใดคนหนึง่ แต่ในตวั ศพอส. ก็เป็นสมาชิกท่ีเปน็ คณะกรรมการมีทัง้ สองชมรมเขา้ มาอยู่
ในนี้ด้วย ซึ่งประชากรของอบต.ท่าซัก มีประมาณ 10,000 กว่าเป็นผู้สูงอายุประมาณ 2,100 คนเป็นข้าราชการ
บานาญเกอื บ 500 คนประมาณ 20% ถือว่าเป็นกาลงั สาคัญทีช่ ว่ ยขับเคลือ่ นเรือ่ งผูส้ งู อายุของอบต.ซึ่งจากการที่เรา
ไปดูงานมาพ้ืนท่ไี หนที่มีข้าราชการพบว่าพน้ื ท่ใี ดที่มีข้าราชการบานาญเยอะ จะทาให้ผสู้ ูงอายเุ คลื่อนได้ด้วยตัวเอง
เยอะมาก แลว้ อปท.กห็ นนุ เสริมไปกช็ ว่ ย เหมอื นเปน็ ทป่ี รกึ ษาพ่เี ลีย้ ง”
USER | แนวทางการเตรียมความพร้อมในการถา่ ยโอนภารกิจของศนู ย์พฒั นาคุณภาพชีวิตและส่งเสริมอาชพี ผสู้ งู อายภุ ายใตก้ าร
บริหารจัดการขององคก์ รปกครองส่วนทอ้ งถน่ิ
135
2.1.4) กำรจัดตั้งโรงเรียนหรือหลักสูตรพฒั นำผู้นำสงู อำยุ
จากการศกึ ษาพบวา่ ในบางจังหวัด เช่น จงั หวดั พจิ ิตร มีการสร้างโรงเรียนผู้นาสูงอายุ เพ่อื พฒั นาผู้สงู อายุ
ภายในพนื้ ทใ่ี หเ้ ปน็ ผู้นาเพื่อเป็นรากฐานในการเป็นจุดแข็งสาคญั โดยคดั เลอื กจากผูส้ ูงอายทุ ่ีมสี ขุ ภาพดนี ามาเรียน
ในโรงเรียนผู้นาผู้สูงอายุทาให้เกิดหลักชัยของภาคีร่วมใจในการสร้างสังคมท่ีไม่ทอดทิ้งกัน เพ่ือสร้างผู้สูงอายุที่
เข้มแข็งเพอื่ ร่วมแก้ปญั หาดา้ นการดแู ลผู้สงู อายดุ ้วยชุมชนเองทัง้ ทางด้านสขุ ภาพ อาชีพ และสวัสดิการ รวมไปถงึ
สิง่ แวดลอ้ มทป่ี ลอดภัย
จากการสัมภาษณ์ ชมรมผู้สูงอายุได้เสนอวา่ “หากสร้างโรงเรียนผู้นาผู้สงู อายุ เทศบาลก็จะมแี ตผ่ สู้ งู อายุ
ทม่ี ีศกั ยภาพ ไม่ว่าจะเปลีย่ นแปลงในยคุ ไหน คนทข่ี ้ึนมาใหมก่ ็เปน็ คนทพ่ี รอ้ มเตรยี มพร้อมมาต้งั แต่ในโรงเรยี นมกี าร
พัฒนาศักยภาพไปเร่ือย ๆ เรียนรู้การทากิจกรรมร่วมกันเร่ือย ๆ โดยผู้สูงอายุจะอยใู่ นฐานะท่เี ปน็ คนควบคมุ เรอ่ื ง
การปฏบิ ัตกิ ารในด้านสวัสดกิ ารด้านต่าง ๆ โดยยึดผู้สูงอายเุ ป็นหลกั ในการปฏบิ ตั งิ านศนู ย์ และมอบอานาจให้แตล่ ะ
ชมรมไปปฏิบัติแต่ละชมรม ถ้ามีปัญหาอะไรก็นาเข้ามาสู่ศูนย์เพราะฉะนั้นศูนยเ์ ป็นหลักยดึ แล้วสาขาก็คือชมรม
ซ่ึงจะต้องมกี รรมการในทกุ ชมรม”
ประเด็นที่สาคัญท่ีทาให้การดาเนินงานร่วมกันระหว่าง ศพอส. และชมรมผู้สูงอายุมีความยั่งยืนก็คือ
ประธานชมรมผู้สูงอายุจะดาเนินงานร่วมกันกับประธานชมรมผู้สูงอายุในพื้นท่ีอื่น ๆ โดยมีการร่วมงานกัน
ตลอดเวลา หากประธานในแต่ละพื้นท่ีมีความคิดเห็นท่ีแตกต่างกันและไม่สามารถที่จะร่วมกันได้ จะมีกา ร
ดาเนนิ การโดยให้คณะกรรมการทงั้ สองฝา่ ยมารวมการพจิ ารณา โดยเอาศูนย์ ศพอส. เปน็ หลกั ยดึ ในการดาเนินงาน
ทาให้การดาเนินการอยใู่ นแนวทางเดยี วกนั
โดย ศพอส. เทศบาลไดก้ ลา่ วถงึ ประเด็นนวี้ ่า “ประมาณปี พ.ศ. 2562 มีการจัดตัง้ โรงเรยี นผสู้ งู อายจุ ะเป็น
การพัฒนาผู้นาสูงอายุ โดยต้องการพัฒนาผู้สูงอายุให้เป็นแกนนาหมู่บ้าน เพื่อให้ผู้สูงอายุเหล่าน้ีไปขยายผล
ยังพ้ืนท่ีอ่ืน ซ่ึงจะเป็นการช่วยกันและสามารถทีจ่ ะถ่ายทอดเร่ืองการบริหารจัดการและภาวะผู้นาของผู้สูงอายุได้
โดยสมมติว่า ประธานชมรมบ้านนาวง ประธานจะร่วมงานกันตลอดเวลาว่า งานท่ีเราทาบาลานซ์กันไหม
ถ้าไม่บาลานซ์ ก็มาคิดว่าตรงไหนที่แตกต่างกันอยู่และไม่สามารถท่ีจะร่วมกันได้ เราก็จะมีกรรมการมาร่วมการ
พจิ ารณาโดยเอาศูนย์เป็นหลกั ยดึ ของเราเลยทาใหก้ ารปฏิบตั ิงานของแต่ละชมรมกลายเปน็ วา่ อยูใ่ นแนวเดยี วกนั ”
2.1.5) กำรสนบั สนุนอยำ่ งเข้มแข็งจำกสว่ นกลำงในดำ้ นกำรขับเคล่ือนนโยบำยดำ้ นผสู้ งู อำยุ
จากการศึกษาพบว่านโยบายของผู้นาในหลายท้องถ่ินอาจมีนโยบายด้านผู้สูงอายุท่ีไม่สอดคล้องกัน
ในบางพ้ืนท่ีหากผู้นาไม่สนใจในด้านการพัฒนาผู้สูงอายกุ ็อาจทาให้แตอ่ าคาร ศพอส. ไม่มีกิจกรรม ดังนั้นนโยบาย
จากภาครัฐทีม่ งุ่ ส่งเสรมิ ให้ผู้นาท้องถนิ่ ให้มคี วามสนใจในกจิ กรรมดา้ นผู้สูงอายจุ งึ เปน็ สงิ่ ที่สาคัญ เพอื่ ใหผ้ ู้นาทอ้ งถิ่น
ไดส้ ง่ เสริมให้ประชาชนมคี วามพรอ้ มในการกา้ วเขา้ ส่สู งั คมผสู้ ูงอายุ และทาให้ชมุ ชนเกดิ ความเขม้ แขง็
โดยเทศบาลได้เสนอว่า “เราก็อยากให้รัฐบาลเป็นกลไกหลักในการดูแลประชาชนกลุ่มผู้สูงอายุท่ัว
ประเทศ ซ่ึงในความเป็นจริงแล้วความเข้มแข็งแต่ละพื้นที่ไม่เหมือนกัน เนื่องจากแต่ละพ้ืนที่มีท้ังทางผู้นาท่ีเป็น
USER | แนวทางการเตรยี มความพรอ้ มในการถ่ายโอนภารกจิ ของศนู ย์พฒั นาคุณภาพชีวิตและสง่ เสรมิ อาชพี ผสู้ ูงอายุภายใตก้ าร
บริหารจัดการขององค์กรปกครองส่วนทอ้ งถน่ิ
136
ข้าราชการพลเรือน และผู้นาที่เปน็ การเมืองด้วย บางทีถ้าสองกลุม่ ไม่เขา้ กนั กจ็ ะไมด่ แู ล ศพอส. และจะทาให้เกิด
ปญั หากับกลุ่มผู้สงู อายุทจ่ี ะกลายเป็นสังคมผ้สู ูงอายุในอนาคต ซึง่ หากเรอ่ื งผู้สูงอายหุ รือโครงการของผูส้ ูงอายุก็คือ
อยู่ในแผนของนโยบายจากส่วนกลางและมีการดาเนินการอยา่ งเคร่งครัด จะสามารถทาให้เกิดบริหารจัดการด้าน
ผู้สูงอายุได้คอ่ นข้างดี เมื่อเทียบกับบางอบต.หรือเทศบาลทีไ่ ม่ได้ให้ความสาคญั หรือให้ความสนใจในเร่ืองของการ
ดูแลผู้สูงอายุ ก็แทบจะไม่มีกิจกรรมในด้านดังกล่าว ซ่ึงหากผู้บริหารบางแห่งอาจจะนางบประมาณไปดาเนินการ
อย่างอ่ืน แต่ถ้าหากมีการเสนอนโยบายท่ีเป็นเรื่องจาเป็นเร่งด่วนจากส่วนกลาง เชื่อว่าไม่มีผู้นาท้องถิ่นที่ไหนไม่
สนใจ”
2.1.6) กำรเสริมสรำ้ งพลังอำนำจให้แก่ชมุ ชนใหม้ ีควำมสนใจดำ้ นกำรพฒั นำผูส้ งู อำยุ
จากการศึกษาพบว่าในหลาย ๆ พ้ืนที่ท่ี ศพอส. มีความเข้มแข็งจะต้องมีการสร้างกลุ่มของสมาชกิ ภายใน
ชุมชน โดยสร้างความรู้สึกให้สมาชิกภายในชุมชนโดยเฉพาะผู้สูงอายุ มีความรู้สึกว่าตนเองมีตัวตน และสร้าง
การเสรมิ พลงั เพื่อให้มีการผลักดนั สร้างกล่มุ กอ้ นทางการเมอื งเพือ่ ขับเคล่ือนให้มีการนาเสนอข้อเรียกร้องด้านการ
พัฒนาผสู้ ูงอายลุ งส่ชู มุ ชนของตนเอง
ท้ังนี้ ศพอส. เทศบาลตาบลทา่ ซักได้เสนอว่า “พื้นท่ีท่าซักประสบความสาเร็จด้านการพฒั นา ศพอส. นั้น
สว่ นหนึง่ เพราะกลุ่มของผสู้ ูงอายุมคี วามเข้มแขง็ เนื่องจากภาคประชาชนถ้าเขามคี วามเข้มแข็ง ทางราชการก็จะมี
การซัพพอร์ตแต่ที่น่ีมันพร้อมหมดทั้งสามด้าน โดยที่นี่มีเครือข่ายทางสังคมท่ีมาให้การสนับสนุนค่อนข้างเยอะ
หลากหลายชมรม มีฐานชมรมอยู่แล้ว ก็คือมีพี่เลี้ยงเยอะ ท้ังรพสต. ท้ังอบต. และทุกคนต่างก็ให้ความสาคัญกบั
กิจกรรมผู้สูงอายุ ซ่ึงถ้าผู้สูงอายุเขาไม่มีกลุ่มไม่มีชมรมไม่มีการเรียกร้องไม่มีการเสนอ ผู้บริหารท้องถิ่นก็อาจจะ
นาเอาประมาณไปดาเนินการอยา่ งอื่น แตถ่ ้าหากมกี ลุม่ ทไ่ี ดร้ ับการเสริมพลงั อานาจ และมีความเขม้ แข็งมีการเสนอ
โครงการต่อผู้บริหารท้องถ่ินอยา่ งต่อเน่ือง ซ่ึงผมเช่ือว่าไม่มีผู้นาท้องถิน่ ทไ่ี หนไม่สนใจบางทีเราต้องสร้างกลุ่มของ
ชมุ ชนให้เขามตี วั ตนให้มกี ารนาเสนอการเรยี กรอ้ ง ลงส่ชู ุมชนเขาด้วย”
2.1.7) กำรจดั กจิ กรรมแลกเปล่ยี นเรยี นรใู้ นระดับจงั หวดั และระดับประเทศ
การศึกษาพบว่า การจัดกิจกรรมแลกเปลี่ยนเรียนรู้ในระดับจังหวัดและระดับประเทศ การประชุม
แนวทางการจัดกิจกรรมเสวนาแลกเปล่ียนเรียนรู้และนาเสนอนวัตกรรมด้านการบริหารจัดการสังคมผู้สูงอายุท่ี
ยั่งยืน โดยนาผู้เข้าร่วมประชุมประกอบด้วย ผู้นาท้องถ่ิน และหน่วยงานด้านการศึกษา รวมไปถึงพื้นท่ี best
practice เพื่อเข้าร่วมประชุม หารือและเสนอแนวทางและวิธีการจัดกิจกรรมแลกเปล่ียนเรียนรู้และนาเสนอ
นวัตกรรมด้านการบริหารจัดสู่การพัฒนาที่สังคมผู้สูงอายุที่ย่ังยืนทาให้ผู้นาสูงอายุสามารถเห็นเป้าหมายและ
แนวทางใหมๆ่ รวมไปถึงนวตั กรรมท่ตี อบโจทยก์ ารพฒั นาดา้ นผู้สูงอายภุ ายในพ้นื ทไ่ี ด้
ซ่ึง ศพอส. เสนอว่า “ประเด็นเรื่องของการแลกเปลี่ยนเรียนรู้ ถ้าเป็นไปได้อยากให้กรมกิจการผู้สูงอายุ
เป็นเจ้าภาพในการจัดกิจกรรมแลกเปล่ียนเรียนรู้ระดับจังหวัดหรือระดับประเทศ ส่วนหน่ึงก็เพ่ือให้ ศพอส.เกิด
การเรียนรู้รว่ มกนั เกิดการแขง่ ขันกนั พัฒนาภายในพน้ื ท่ขี องตน ทาใหแ้ ตล่ ะพืน้ ท่รี สู้ กึ ว่าตนเองเหมอื นมแี รงจงู ใจใน
USER | แนวทางการเตรยี มความพรอ้ มในการถา่ ยโอนภารกิจของศูนยพ์ ฒั นาคณุ ภาพชีวติ และสง่ เสรมิ อาชีพผสู้ ูงอายุภายใต้การ
บริหารจัดการขององค์กรปกครองส่วนทอ้ งถนิ่
137
การพัฒนา นอกจากนีย้ ังสามารถเป็นเหมือนเครือขา่ ยในการแลกเปล่ียนเรียนรู้ และหากมรี างวัลเล็กน้อย จะชว่ ย
เป็นให้รางวลั และเป็นขวญั กาลงั ใจใหก้ บั นักพัฒนา”
ทั้งนี้การจัดกิจกรรมเพื่อการแลกเปล่ียนเรียนรู้น้ันควรท่ีจะมีการจัดกิจกรรมอย่างต่อเนื่อง เพ่ือท่ีจะ
สามารถติดตามความก้าวหน้าดา้ นกจิ กรรมของผ้สู ูงอายใุ นแตล่ ะพ้ืนท่ไี ด้ เน่อื งจากจะได้เห็นความคืบหน้าของพื้นที่
อ่นื ๆ และนวตั กรรมการพัฒนาผสู้ งู อายใุ หม่ ๆ สม่าเสมอ
ศพอส. ท่าซักใหท้ ัศนะว่า “ทางเจา้ หนา้ ท่ี ศพอส. อยากไปจังหวดั อืน่ บา้ ง หรอื ไปดูความกา้ วหนา้ ของภาค
อ่ืนบ้าง เน่ืองจากว่าในจังหวัดส่วนมากเจ้าหน้าที่อบต. ก็จะสามารถประสานกันว่ามีอะไร ท่ีนู้นมีอะไรที่น่ีมีอะไร
แลว้ ก็นาข้อมลู เหลา่ น้นั มาทาการแลกเปล่ยี นเรียนรู้กัน โดยทางกองกจิ การผู้สูงอายอุ าจมีการนาเอานวัตกรรมของ
ภาคท่ีเด่น ๆ มารวมกันให้เป็นเครือข่ายขยายต่อให้พื้นท่ีแต่ละภาค นอกจากน้ีในส่วนของผู้นาประธานศูนย์
หรือเครือข่ายก็จะสามารถได้แลกเปล่ียนเรียนรู้ด้วย และได้โชว์ผลงานของตนเองท่ีมีความโดดเด่น ส่วนในพ้ืนท่ี
ท่ียังไม่โดดเดน่ กจ็ ะไดเ้ รียนรู้ และนาเอาข้อมลู และนวตั กรรมไปปรับใชใ้ นพื้นทขี่ องตน”
ทั้งน้ีอาจทาการแลกเปล่ียนเรียนรู้ในกลุ่มเล็ก ๆ ก็จะทาให้ผู้นาได้เรียนรู้ ในลักษณะทีมเหย้า ทีมเยือนก็
ศูนย์อ่ืน ทาให้แต่ละศูนย์สามารถพัฒนากลยุทธ์หรือเทคนิคในการบริหารจัดการหรือโครงการด้านผู้สูงอายุใน
รูปแบบใหม่ ๆ ได้ทาใหเ้ กิดการแลกเปลีย่ นเรียนรทู้ ่คี รบวงจรและสมบรู ณ์ โดยทางกรมกจิ การผสู้ ูงอายุอาจทาการ
พิจารณาในด้านการสนับสนุนงบประมาณเพื่อให้เกิดการแลกเปล่ียนเรียนรู้ของศพอส.แต่ ละท่ี เน่ืองจาก
งบประมาณของ ศพอส. ในหลายพนื้ ท่ียงั คงมอี ย่อู ยา่ งจากัด
โดย ศพอส. ท่าซักเสนอว่า “ มันจะมีแหละแต่เหมือนว่างบประมาณของเรามีจากัด แล้วเราจดั ไดไ้ มค่ รบ
เหมอื นตอนนน้ั เราเอาตัวแทนพืน้ ท่ขี องแตล่ ะภาค แต่ตวั แทนพ้ืนทที ่ีไปเขากเ็ ห็นความสาคญั ซ่ึงพ้นื ที่อนื่ ๆ ก็อยาก
ใหเ้ กิดการแลกเปลี่ยนเรียนรูท้ ี่ขยายไปมากขน้ึ แลว้ ก็มเี รอื่ งโควดิ เพราะวา่ ปนี ที้ เี่ ราจะจดั ของภาคใต้ แต่วา่ กิจกรรม
ตอ้ งเล่ือนไปเพราะว่าโควดิ อย่างบางทีอ่ าจจะมีความรูส้ กึ ว่าเขาไมก่ ล้าพาแกนนาผู้สูงอายุออกมานอกพ้นื ท่ีกจิ กรรม
นี้ก็เลยถูกพักไปก่อน แต่ทีน้ีในเร่ืองของงบประมาณ อาจจะมีช่องทางอื่น ๆ ที่จะสามารถหางบประมาณถ้าใน
อนาคตสามารถเป็นไปได้ อย่างเมือ่ วานทเ่ี ราไปอกี ที่เราแนะนาการพัฒนาโครงการธนาคารเวลา กลายเปน็ ว่าเขาก็
สนใจหาข้อมูลแล้วส่งขอ้ มูลระหว่างพน้ื ทเ่ี พ่ือให้เกิดการพัฒนาโครงการเรื่องธนาคารเวลาในพนื้ ท่ีอื่น ๆ เพราะว่า
จุดสาคัญคือมีแต่คนแก่ แล้วเขาคาดการณ์ว่าจะมีแต่คนแก่ทดี่ ูแลกันเองลูกหลานไม่ได้อยู่ในพนื้ ทแ่ี ล้วมีแตค่ นแก่
ตามลาพังจะเกิดขน้ึ เยอะ ปัญหาทเี่ กดิ ข้นึ คอื แลว้ จะนายงั ไงเราเลยแนะนาโครงการน้ไี ป เขาก็ได้ไอเดยี วา่ ทาแบบน้ี
ได้ เปน็ จุดสาคญั ท่ีวา่ ถา้ เกดิ การแลกเปลีย่ นเรียนรู้ระหว่างกัน ระหว่างศนู ย์ มันกจ็ ะไดก้ ิจกรรมใหม่ ๆ ทเ่ี ราไม่เคยรู้
มาปรับใชข้ องเราดว้ ยเป็นการแลกเปลย่ี นเรียนรู้ท่คี รบวงจรและสมบรู ณ์”
USER | แนวทางการเตรียมความพร้อมในการถา่ ยโอนภารกิจของศนู ย์พฒั นาคณุ ภาพชีวิตและสง่ เสริมอาชีพผู้สงู อายุภายใตก้ าร
บริหารจัดการขององค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น
138
2.1.8) กำรสนับสนนุ กิจกรรมเพ่ือตอ่ ยอดควำมดี
ศพอส. ในบางพื้นท่ีมีการสรา้ งกจิ กรรมธนาคารความดโี ดยเรมิ่ ตั้งแต่ปี 2550 โดยมกี ารพฒั นาต่อยอดจาก
โรงเรียนผู้สูงอายุ โดยในส่วนของธนาคารความดีก็จะเป็นกิจกรรมที่เน้นในเร่ืองของการให้ผู้สูงอายุเห็นคุณค่าใน
การทาความดี ละการทากิจกรรมต่าง ๆ โดยไม่มุ่งเน้นในเรื่องของค่าตอบแทน โดยมีแต้มความดีทดแทนความดี
ดังนนั้ จะช่วยลดงบประมาณการบรหิ ารจดั การ ศพอส. ไปได้
โดยเทศบาลให้ทัศนะว่า “ในปัจจุบันมีโครงการคืนความดีปันสุขคืนกาไรให้คนทาดี สืบเนื่องจาก
สถานการณ์โควิดเรามองว่า คนท่ีทาความดอี ยา่ งน้อย ๆ ถ้าเขานาความดมี าแลกเป็นของเคร่ืองใชอ้ ุปโภคบริโภค
จากธนาคารความดีเป็นกะปิ น้าปลา น้ามันพืชอะไรตา่ ง ๆ เขาก็สามารถหนึ่งแบ่งเบาภาระในครัวเรือนได้ สองก็
เป็นการกระตุ้นให้เขาทาความดีเยอะ ๆ ถา้ เขาทาเยอะแล้วเรามีเหรดในส่วนของการแลกด้วยว่าคนทจ่ี ะมาแลกได้
ตอ้ งมคี วามดีอยา่ งน้อย 3000 ความดี แลว้ แลกไดแ้ คเ่ ดือนละ 1 ครงั้ ครั้งหนง่ึ ได้ 300 ความดี ก็จะมีหมวดว่า 300
ความดแี ลกอะไรไดบ้ า้ ง”
หรือในบางพื้นที่จะมีระบบธนาคารเวลาโดยได้คะแนนจากการเป็น care giver ในการไปดูแลผู้สูงอายุ
หรอื ธนาคารความดีหมบู่ า้ นซึง่ เป็นธนาคารความดีสาขา เช่นหากสาขาได้ 300 จะมกี ารแบ่งให้ อบต. 100 อีก 200
จะแบ่งเปน็ ทนุ ของธนาคารความดสี าขาของหม่บู า้ นเพื่อผสู้ ูงอายุในหมบู่ ้านเองท่อี าจจะเจบ็ ปว่ ย นอนโรงพยาบาล
จะมีการนาคะแนนธนาคารความดีเหล่านีไ้ ปเป็นสวัสดกิ ารเพอ่ื ซือ้ ของไปเยี่ยมผู้ปว่ ย เป็นตน้
2.1.8) กำรบรู ณำกำรงำนในท้องถิ่นในรปู แบบองค์รวม
จากการศึกษาพบว่าจาเป็นต้องทาการบูรณาการงานอย่างเป็นองค์กรวม เช่นในสถานการณ์ของการ
ระบาดโควิด ทางศูนย์อาจมีการแจกเป็นถุงยังชีพให้กับคนทุกกลุ่ม รวมท้ังถุงเยียวยาผู้ป่วยที่เป็นโควิดท่ีเป็น
ผ้สู ูงอายแุ ละกลุ่มอ่นื โดยมกี ารจัดกจิ กรรมในการดูแลทุกกลุม่ ท่ีไดร้ ับความเดือดร้อน
เทศบาลได้เสนอว่า “ก็ให้ผู้นาประสานแจง้ มากลุ่มเปา้ หมาย เราทาเปน็ แบบเหมือนของเยีย่ มแลว้ กไ็ ปเชญิ
คณะสงฆ์ของจากคณะสงฆ์ไปดูแลเชิญผู้นาหรือว่าใครมีทุนทรัพยจ์ ะห้ิวข้าวสารหรือของเคร่ืองใช้อุปโภคบริโภคก็
เอาไปช่วยเหลอื กัน อนั นมี้ นั เปน็ ความเอือ้ อาทรท่ชี มุ ชนหัวงุ้มมมี ันเหน็ ชดั มันกเ็ ลยเป็นอะไรทีท่ าตอ่ ๆ กนั ”
ยกตัวอย่างเช่นในสว่ นของกิจกรรมธนาคารความดีจะมีการเชื่อมต่อไปยงั สถานศกึ ษา ยังศูนย์พัฒนาเดก็
เลก็ และบูรณาการกบั การจัดการเรยี นการสอนสง่ เสรมิ เรืองคณุ ธรรมจริยธรรม เปน็ ต้น
เจ้าหน้าทเี่ ทศบาลได้เสนอทศั นะว่า “เดก็ คนไหนเก็บรองเทา้ เข้าทชี่ ว่ ยเหลือเพ่อื นเราก็มแี ตม้ ความดีให้ มัน
ก็เลยจะเปน็ การปลูกฝังจากรนุ่ ส้รู ุ่นพอเขาหลุดจากศูนย์พฒั นาเด็กเลก็ ไปเขา้ โรงเรยี นประแดงก็จะร่วมทากิจกรรม
ธนาคารความดีของโรงเรียนประแดง แต่ว่าเมนูก็จะเปล่ียนไปปรับเปล่ยี นตามบริบท (เสียงแทรก ชุมชนเข้มแขง็
เนอะดูแล้ว) ทุกหมู่บ้านก็จะมีผู้จดั การสาขา โดยคดั เลือกก็ใหม้ าจากผู้นาชุมชน เราเน้นในเร่ืองของผู้นาเพราะเรา
มองว่าผู้นาต้องทาก่อน จะเป็นแกนนาหนึ่งเสียสละต้องมีจิตอาสาเพราะจะต้องนั่งลงความดี มีการประชุม
USER | แนวทางการเตรยี มความพร้อมในการถา่ ยโอนภารกิจของศนู ยพ์ ฒั นาคณุ ภาพชวี ิตและส่งเสรมิ อาชพี ผู้สูงอายุภายใตก้ าร
บรหิ ารจดั การขององคก์ รปกครองส่วนท้องถน่ิ
139
ประชาคม อย่างในหมู่บา้ นทุกคนได้ 30 ความดผี จู้ ดั การสาขากต็ อ้ งมานง่ั ลงความดใี ห้ เสร็จแล้วทุกสนิ้ เดอื นก็จะสง่
รายการความดขี องแต่ละหมู่บา้ นมาให้เจา้ หน้าท่ีอบต. ทีด่ แู ลห้องธนาคารความดี”
สาเหตทุ ท่ี าใหบ้ างพ้ืนที่ ศพอส. ประสบความสาเรจ็ จะมีการมีสว่ นร่วมของทกุ ภาคส่วนไมไ่ ดเ้ ฉพาะฝา่ ยใด
ฝา่ ยหนึง่ มีการทางานเป็นเครือข่ายท่เี ชื่อมโยงความร่วมมือระหว่างกนั โดยมีคณะสงฆ์เปน็ ศูนยร์ วมจิตใจทสี่ มาชิก
ในชุมชนจะศรัทธาและให้ความเช่ือถือ โดยจะมีการจัดกิจกรรมวันพระให้ผู้นา ผู้สูงอายุ เพ่ือที่จะได้ไปพบปะ
ผู้สูงอายุ พูดคุย หรือมีเรื่องข้อมูลข่าวสารแจง้ โดยใช้เป็นเวทีน้ันเหมือนกับเวทปี ระชาคมเล็ก ๆ รับฟังปัญหาและ
ทากจิ กรรมทาให้ได้พูดคุยและไดต้ ่อยอดงาน
2.1.9) กำรพัฒนำอำชีพออกเปน็ กลุ่มอำชีพตำมควำมชำนำญและภมุ ิปญั ญำของผ้สู ูงอำยุ
ในส่วนของ ศพอส. ท่ปี ระสบความสาเร็จในการระดมทุน จะมกี ารดาเนินการฝึกอาชพี ในประเดน็ ของของ
กลุ่มอาชีพ โดยกระจายไปทุกหมู่บา้ นเช่น กลุ่มเขตภูฐานดา ที่บ้านผักเปา เป็นกลุ่มผสู้ ูงอายทุ ฝี่ กึ อาชีพแล้วนามา
จาหน่าย มีการจัดทาการตลาดโดยมีการออกบูทออกร้าน เพ่ือแก้ปัญหาผู้สูงอายุไม่มีสถานที่ทากิจกรรมโรงเรียน
ผสู้ ูงอายุจึงเปน็ ที่แสดงศักยภาพของผู้สูงอายุในตาบล โดยทกุ หมูบ้านจะมารวมทนี่ ่ีทศี่ ูนย์ทุกวันองั คารเพ่อื ทาสินค้า
มาจาหน่ายตามแนวทางของตาบลทาให้เป็นตาบลพึ่งพาตัวเองได้ มีการปลูกผักมีตลาดให้ทกุ วันจันทร์ มีธนาคาร
ของ อบต. วันอังคารจะมีตลาดของศพอส.ที่ผู้สงู อายจุ ะนาสินคา้ ทผี่ ลิตเองมาขาย ทุกวันศุกร์จะมีตลาดท่ีผูส้ งู อายุ
สามารถไปจาหน่ายสามารถสร้างรายได้ให้กบั ศูนยไ์ ด้
อบต. เสนอวา่ “ผู้สูงอายุสามารถสรา้ งรายไดไ้ ด้ คนไหนขยนั ไดเ้ งินตลอดทุกวัน ถา้ คนไหนปลูกผักไดก้ ป็ น่ั
จกั รยานไปขาย ไม่ต้องเสยี ค่าเชา่ แมม้ ีปัญหาเรือ่ งคา่ นา้ ค่าไฟเป็นเพราะว่าเหมอื นกับว่าแต่ก็มีทางออกตรงที่เรานา
กิจกรรมโรงเรียนผู้สูงอายมุ าเปน็ ตัวต้ังข้องบประมาณจากแหล่งทุนอ่ืน ในการท่ีจะจ่ายเร่ืองของคา่ นา้ ค่าไฟแลว้ ก็
กจิ กรรมดว้ ย”
2.2) เชิงแก้ไข
2.2.1) กำรเพม่ิ จำนวนอตั รำกำรจ้ำงงำนของบุคลำกร
โดยทางเทศบาลตาบลขุนทะเลไดน้ าเสนอข้อสรปุ ความตอ้ งการการสนบั สนนุ จากทางเทศบาลฯหากมีการ
โอนถ่ายเต็มรูปแบบคือ ขอการสนับสนุนเร่ืองบุคลากรประจาศูนย์อย่างน้อย 1 คน ทาหน้าที่จัดการดาเนินการ
ภายในศูนย์ จัดเก็บเอกสารต่าง ๆ ดูแลงานเอกสาร ช่วยเหลือผู้สูงอายุในด้านต่าง ๆ ประสานงานระหว่างศนู ยฯ์
และชุมชนในพนื้ ที่ บริหารจดั การโครงการภายในศูนย์ฯ ซ่งึ ในการดาเนินงาน อาจจะมีผู้อานวยการศูนย์ และกลุ่ม
จิตอาสาในชุมชนมาช่วย และการขอสนับสนุนเรื่องงบประมาณการบริหารโครงการต่างๆ และข้ันตอนต่อไปทาง
เทศบาลฯจะมีการจัดเก็บข้อมูล เตรียมการด้านต่าง ๆ เพื่อเป็นการเตรียมความพร้อมสาหรับการถ่ายโอนเต็ม
รปู แบบ
USER | แนวทางการเตรียมความพรอ้ มในการถ่ายโอนภารกจิ ของศูนย์พฒั นาคณุ ภาพชวี ิตและส่งเสรมิ อาชพี ผสู้ งู อายุภายใตก้ าร
บรหิ ารจัดการขององคก์ รปกครองสว่ นทอ้ งถิ่น
140
2.2.2) กำรออกแบบกิจกรรมของ ศพอส. ท่นี ำ่ สนใจเพือ่ เพิม่ โอกำสในกำรสรำ้ งห้นุ ส่วนทำงสงั คมเพ่ือ
ดำเนนิ กำร
จากการศึกษาพบว่าการออกแบบกิจกรรมของ ศพอส. ที่โดดเด่น สะท้อนการเพิ่มโอกาสในการสร้าง
หนุ้ สว่ นทางสงั คม เพ่อื ดาเนินการ ศพอส. ภายใตร้ ่มองคก์ รปกครองส่วนท้องถ่นิ อย่างย่ังยนื ในอนาคต
จากการสัมภาษณเ์ ทศบาลตาบลทา่ ซกั ได้นาเสนอประเด็นดงั กล่าววา่ “ศพอส. ตาบลท่าซักมกี ารจดั ทาการ
ดูแลสุขภาพในรูปแบบ long term care และโครงการโรงเรียนผสู้ งู อายุกิจกรรมสง่ เสริมอาชพี อะไรพวกนี้จะรวม
หมด ที่น่ีในส่วนของการดูแลผู้สูงอายุระยะยาวจะเป็นติดบ้านติดเตียงก็ดาเนินการโดยศูนย์ผู้สูงอายุครับศพอส.
เป็นหน่วยรับงบจากในส่วนของกองทุนตาบลที่จัดบริการให้กับคนท่ีตดิ บา้ น ติดเตียง ซ่ึงปัจจุบันมีประมาณเกือบ
10 คน ท่ีเป็นผู้สูงอายุและก็มีกลมุ่ บุคคลอ่ืนด้วยทไี่ ม่ใช่ผูส้ ูงอายุ จุดเด่นอีกอย่างคือ ท่ีน่ีจะมีชมรมท่ีเข้ามามีความ
เปน็ เจ้าของในสว่ นศพอส. เขาจะมีการจัดกิจกรรมซ่งึ กอ่ นโควดิ จะมจี องควิ กิจกรรมกันเปน็ รายสปั ดาห์ แต่พอโควิด
อาจจะห่างหายนิดนึง เพราะปัจจุบนั เริ่มเข้าสถานการณ์ปกติกจ็ ะมีกิจกรรมของผู้สูงอายุกจิ กรรมของชมุ ชนด้วย”
จากประเดน็ ขา้ งตน้ ได้สะท้อนให้เห็นว่า การมีกิจกรรมทหี่ ลากหลายจะสามารถดงึ องคก์ รเครอื ขา่ ยใหเ้ ขา้
มามีส่วนช่วยสนับสนุนในการดาเนินการของ ศพอส. ในท้องถ่ินน้ัน ๆ ได้เป็นอย่างดี ดังน้ันรัฐหรือกระทรวงการ
พัฒนาสังคมและความม่ันคงของมนุษย์ เช่นใน ศพอส. ของตาบลท่าซักได้มีการพัฒนาศูนย์กายอุปกรณ์ ซ่ึงศูนย์
กายอุปกรณด์ งั กลา่ วซงึ่ ได้มีการดาเนินกิจกรรมในการดูแลผู้ปว่ ยติดเตียงในลกั ษณะ Long term care ซงึ่ กิจกรรม
ดังกล่าวก่อใหเ้ กดิ ระบบห้นุ ส่วนทางสงั คม ทาใหเ้ กิดเครือขา่ ยโรงพยาบาลภายในพืน้ ท่เี ข้ามามสี ว่ นร่วมในการสร้าง
ระบบ Long term care ให้แก่ศูนย์ การดาเนินการดังกล่าวก่อให้เกิดการพัฒนาและการจัดทาเป็นศูนย์ในการ
จัดทากองทุนเพื่อขอรับบริจาคจากสมาชิกภายในชุมชนและภายนอกชุมชนที่มีจิตศรัทธา เพื่อนาไปพัฒนาศูนย์
เพม่ิ เติมเพ่ือจัดซอื้ เครื่องมอื เครอื่ งมือเพ่ือสนบั สนุนการเคลอ่ื นไหวของผู้สูงอายุ เช่น กายวอคเกอร์ และวิลแชร์ เป็น
ต้น
2.2.3) กำรเพิ่มบุคลำกรในกำรพัฒนำ ศพอส. ที่มีควำมรู้ โดยใช้วิทยำกรมำจดั หลักสูตรฝึกอบรมท่มี ี
คุณภำพ
จากการศึกษาพบว่าปัจจัยสาคัญของการสร้างผู้สูงอายุท่ีมีคุณภาพ คือการให้ผู้สูงอายุได้รับแสงสว่าง
ทางปัญญา เพื่อให้ผู้สูงอายุมีแสงสว่างทางปญั ญาจากวิทยากร หรือผู้นาสูงอายุดว้ ยกันที่มีความรู้ มีประสบการณ์
มีตัวอย่างดี ๆ ทาให้สามารถนาเอาส่ิงทีต่ นเองได้เรียนรู้นากลับไปปฏิบตั ิได้ หากแต่ในปจั จุบนั กลับพบว่ายงั คงพบ
จุดอ่อนคือการขาดแคลนผนู้ าและวทิ ยากรท่มี คี วามร้คู วามสามารถในการเสริมความรใู้ ห้กบั ผสู้ ูงอายุ
ซ่ึงจากการสัมภาษณ์ ศพอส. เสนอว่า “แต่จุดอ่อนก็มีเร่ืองของเสริมความรู้เพราะบางคร้ังเราอยากจะได้
ความรู้หลายด้านแตเ่ ราไมม่ ีวิทยากรทจี่ ะมีภูมคิ วามรู้พอท่ีจะมาเสริมสร้างตรงนแี้ ล้วศนู ยจ์ ะเป็นคนสรรหาวทิ ยากร
ในการเสริมความรู้ เพราะบางคร้ังทางศูนย์เองอยากได้ความรู้หลายดา้ น แต่ไม่มีวิทยากรท่มี ีภูมิความรู้พอทจี่ ะมา
USER | แนวทางการเตรยี มความพรอ้ มในการถา่ ยโอนภารกจิ ของศนู ยพ์ ัฒนาคุณภาพชีวติ และส่งเสรมิ อาชีพผสู้ งู อายุภายใตก้ าร
บรหิ ารจดั การขององคก์ รปกครองสว่ นท้องถนิ่
141
เสริมสร้างตรงนี้ โดยท้ังน้ีศูนยจ์ ะเปน็ ภาคสว่ นที่สาคัญในการสรรหาวิทยากรในการเสริมความรู้ นอกจากน้ีการมี
ประธานชมรมผ้สู งู อายุหรือประธานศูนยม์ ีวาระทเ่ี ปล่ียนไป ทาใหไ้ ม่เกิดความยั่งยนื ในการพฒั นา”
2.3) เชิงป้องกัน
2.3.1) กำรจดั ทำคมู่ ือกำรกระจำยอำนำจส่อู งคก์ รปกครองสว่ นท้องถนิ่
การมีคู่มือการกระจายอานาจ ศพอส. ให้แก่องค์กรปกครองสว่ นท้องถน่ิ มคี วามสาคัญ โดยมีส่วนราชการ
ในการเป็นพ่เี ลี้ยงและให้ความชว่ ยเหลือ สนับสนนุ และให้คาปรกึ ษาทางเทคนคิ วชิ าการเป็นสง่ิ ท่ีสาคัญ ยกตัวอยา่ ง
เชน่ หากมีการถ่ายโอน สว่ นกลางหรือกระทรวงการพฒั นาสังคมและความม่ันคงของมนุษย์จาเป็นต้องมที รัพยากร
อย่างไรในการสง่ มอบให้องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น เช่นในแง่ของบุคลากร รวมไปถงึ งบประมาณ หรือโครงสร้าง
สง่ิ ปลูกสรา้ งขัน้ พนื้ ฐาน
ทั้งนี้จากข้อมลู ของศูนย์ ศพอส. ท่าซักได้เสนอว่า “การกระจายอานาจของ ศพอส. สู่ท้องถิ่นเป็นอยา่ งไร
เราตอ้ งศึกษา เรอื่ งน้ีต้องมคี ูม่ อื ไหมต้องมีแนวทางอะไรเพ่ือท่ีจะดาเนนิ การไปแล้วเขาตอ้ งพรอ้ มรับ อปท.ตอ้ งพร้อม
รบั เราต้องพร้อมมอบแลว้ ต้องมีอะไรท่ีตอ้ งมีรายละเอยี ดต้องคยุ กันเลยเป็นทม่ี าวันนี้ พูดง่าย ๆ เพอื่ ทจ่ี ะทาให้เวลา
ที่เราถ่ายโอนแล้วทุกอย่าง ไปอยู่ในส่วนของอปท.ดูแลแล้วการบริหารจัดการไม่ว่าจะเป็นเร่ืองโครงสร้างการ
บริหารงาน งบประมาณ กิจกรรม กาลังคน ทั้งเร่ืองของการบริหารให้ย่ังยืน ต้องมีอะไรบ้างเราอยากได้ข้อเสนอ
จากพน้ื ท่ซี ง่ึ มีท้งั หมด 36 พ้ืนทจี่ ากท่วั ประเทศ”
ประเด็นดังกล่าวข้างต้นสะท้อนให้เห็นได้ว่าการเตรียมความพร้อมให้กับองค์กรปกครองส่วนท้องถ่ิน
ในการถ่ายโอนเป็นประเด็นที่สาคัญ โดยเฉพาะการจัดทาคู่มือการปฏิบัติงานเพื่อส่งมอบให้องค์กรปกครองส่วน
ท้องถ่ินใช้เป็นแนวทางการการปฏิบัติ โดยเฉพาะประเด็นในด้านการส่งมอบอาคารสถานที่ให้แก่องค์กรปกครอง
ส่วนท้องถ่ิน ควรที่จะมีคู่มือที่สะท้อนหลักเกณฑ์และแนวทางปฏิบัติให้ชัดเจน และจะต้องมีการนาหลักเกณฑ์
พระราชบัญญตั ิควบคมุ อาคารฯ และวธิ ีปฏิบัตทิ างราชการทางปกครองฯมาใชค้ วบค่กู นั ไปด้วย
2.3.1.1) กำรจัดทำคู่มือควรที่จะมีกำรศึกษำถึงควำมพร้อมและทำแบบฟอร์มกำรสำรวจ
ที่งำ่ ยและพร้อมใช้และงำ่ ยต่อกำรทำควำมเข้ำใจของเจำ้ หนำ้ ทที่ อ้ งถน่ิ
ก่อนท่ีจะมีการจัดทาทาคู่มือควรที่จะมีการศึกษาถึงความพร้อมของแต่ละท้องถิ่นในการ
ดาเนินการกระจายอานาจเพ่ือศึกษาถึงความพร้อมของทรัพยากร และบุคลากรภายในท้องถ่ิน เม่ือนาไปสู่การ
สนับสนนุ และความร่วมมอื ใหเ้ กดิ การกระจายอานาจทีม่ ปี ระสทิ ธภิ าพ
โดยเทศบาลตาบลทา่ ซักไดเ้ สนอความคิดเห็นในประเด็นดังกล่าวว่า “เป็นเร่ืองกระบวนการของ
ศูนย์ โครงสร้างที่จาเป็นต้องมีประกอบไปด้วยอะไรบ้างหน้าท่ีหลัก ๆ ของศูนย์ต้องทาอะไร ต้องมีการศึกษาถึง
ความพร้อมของท้องถิ่น แบบน้ีใช่ไหมคะ เหมือนมีคู่มือมาให้ว่าตั้งศูนย์แล้วต้องทาอะไรบ้าง แล้วก็มาเทรนให้ มี
เจ้าหน้าที่ลงมาเทรนให้ ปัจจุบันในส่วนของศพอส.เอง ก็มีมาตรฐาน และคู่มืออยู่แล้วที่ทางกรมกิจการผู้สูงอายุ
USER | แนวทางการเตรยี มความพรอ้ มในการถ่ายโอนภารกิจของศนู ย์พฒั นาคณุ ภาพชวี ติ และส่งเสรมิ อาชพี ผ้สู งู อายภุ ายใตก้ าร
บริหารจัดการขององคก์ รปกครองสว่ นทอ้ งถิ่น
142
ออกมา ท้ังนี้ ควรมีรูปแบบการประเมินด้านความพร้อม เช่น ด้านโครงสร้างด้านคณะกรรมการด้านการบริการ
หรืออาจทาการประเมนิ ในรปู แบบ Google ฟอรม์ ว่าแต่ละทอ้ งถนิ่ มสี ว่ นตดิ ขดั ขอ้ ใด หรือว่าไมต่ ดิ ขัดข้องใด”
2.3.1.2) กำรจัดทำกำรประเมินควำมพร้อมควรมีกำรประเมินควำมพร้อมของเครือข่ำย
ควำมร่วมมอื ร่วมกนั
การประเมินความพรอ้ มในการกระจายอานาจของแตล่ ะท้องถน่ิ ควรมกี ารศกึ ษาถงึ ความพร้อมใน
หลากหลายมิติ เช่น ในสภาพทางสังคม เศรษฐกิจ การเมือง วัฒนธรรม รวมถึงทรัพยากรบุคคล และเครือข่าย
เพื่อให้เกิดความเขม้ แข็งของการบรหิ าร ศพอส. ที่มคี ุณภาพ ทัง้ ปรมิ าณและกิจกรรมทเ่ี หมาะสม งบประมาณ วสั ดุ
และอุปกรณ์ทพ่ี อเพยี ง มีศักยภาพทางการเงนิ และมีผู้นาทเี่ ข้มแข็ง และความพร้อมของสภาวะของชมุ ชนและจติ
อาสาภายในพนื้ ท่ี รวมไปถึงความสามคั คีและทนุ ทางสงั คมทม่ี ีอยู่ภายในท้องถน่ิ
ซ่ึงเทศบาลตาบลท่าซักได้นาเสนอในประเดน็ ดงั กล่าวว่า “แบบสอบถามความพร้อมน้ัน จะเพ่ิม
หรือบางอย่างอาจจะปรับตอบยาก มีประเด็นไหนท่ีขาดหายไป เช่น ในสภาพทางสังคม เศรษฐกิจ การเมือง
วัฒนธรรม รวมถึงทรัพยากรบุคคล และเครือข่าย เพ่ือให้เกิดความเข้มแข็งของการบริหาร ศพอส. ท่ีทางเรา
อยากจะตอบแตไ่ ม่มีชอ่ งใหต้ อบ ในตัวของการประเมนิ มาตรฐาน รวมไปถงึ การประเมินความพร้อมของ เครือข่าย
ทีน่ ี่มีหน่วยงานไหนบา้ งทางภาครัฐและภาคเอกชน”
2.3.1.3) กำรจัดทำแนวปฏบิ ัตทิ ี่ชดั เจนในกำรถ่ำยโอนอำนำจ ศพอส.
ในปัจจุบันแม้ว่ามติท่ีประชุมคณะอนุกรรมการบริหารแผนการกระจายอานาจให้แก่องค์กร
ปกครองส่วนทอ้ งถน่ิ จะมกี ารกาเนินการกาหนดแผนและขนั้ ตอนของการกระจายอานาจให้แก่องค์กรปกครองส่วน
ท้องถิน่ แต่การดาเนินการในปจั จุบนั ยงั คงเปน็ ในเรื่องการอทุ ิศพัสดุ การให้สทิ ธิเก่ียวกบั พัสดุ หรือการมอบให้เป็น
ผู้ดูแลพัสดุแทน แต่หากมีการถ่ายโอนอานาจ ศพอส. จะต้องมีการจัดทาแผนเฉพาะที่ชัดเจนสาหรับหน่วยงาน
ศพอส. เพิ่มเติม โดยต้องมีขั้นตอนท่ีชัดเจว่า กรณีรับการถ่ายโอนภารกิจน้ัน ๆ ต้องมีขั้นตอนและกระบวนการ
อย่างไร และจัดฝึกอบรมและจดั หาบุคลากรเพือ่ รองรบั ภารกจิ เฉพาะดงั กล่าว
โดยเทศบาลตาบลหนิ ตกไดเ้ สนอทศั นะว่า “ดา้ นการสนับสนุนผ้สู งู อายทุ างเทศบาลหินตกมที ง้ั การส่งเสริม
อาชีพ การดูแลสุขภาพ สาหรับเทศบาลหินตกจัดเป็นเทศบาลขนาดกลาง ในส่วนงบประมาณทางเทศบาลมีการ
จัดสรรงบประมาณไว้แล้ว แต่งบที่จัดสรรมีน้อย ซ่ึงหากเป็นการถ่ายโอนเต็มรูปแบบน่าจะต้องมีการพิจารณา
เพิ่มเติม ความต้องการในตอนน้ีเท่าที่พิจารณา คือควรเพิ่มบุคลากร จากที่ทางเทศบาลเองมีการดาเนินการ
โครงการผสู้ ูงอายุอยแู่ ลว้ และมีแนวทางการปฏบิ ตั ิทช่ี ัดเจน ส่ิงท่ีอยากไดค้ ือ คู่มือแนวทางท่ชี ดั เจน โดยมีทั้ง แนว
ทางการปฏิบัตทิ ่ีชัดเจน และบคุ ลากร ควรมีการอบรมมากอ่ น ให้ไปในแนวทางเดยี วกัน เพอ่ื ความยง่ั ยืน”
2.3.1.4) กำรพจิ ำรณำตง้ั องคก์ รเฉพำะขนึ้ มำเพอ่ื ดแู ลและสร้ำงแนวทำงในกำรถำ่ ยโอนอำนำจ ศพอส.
ท้ังน้ีปัญหาที่อาจเกิดข้ึนในอนาคต เป็นเรื่องของจานวนผู้สูงอายุท่ีมีแนวโน้มเพิ่มข้ึน ซ่ึงต่อไปอาจเป็น
สัดสว่ น 1 : 1 หรือประมาณ 50% ข้ึนไป ถ้าจานวนผสู้ ูงอายุเพ่ิมขน้ึ อาจต้องจัดตง้ั เปน็ กอง หรือ องคก์ รขึ้นเฉพาะ
USER | แนวทางการเตรียมความพรอ้ มในการถา่ ยโอนภารกจิ ของศูนยพ์ ฒั นาคณุ ภาพชีวติ และสง่ เสรมิ อาชีพผสู้ งู อายุภายใตก้ าร
บรหิ ารจดั การขององค์กรปกครองสว่ นท้องถนิ่
143
เพ่ือดูแลภารกิจอย่างจริงจัง และอาจตอ้ งมีการจดั หาพยาบาลวิชาชพี มาเปน็ สว่ นนึงในเครือขา่ ยเพ่ือสนบั สนนุ การ
ดาเนินงานของทีมบุคลากร ศพอส. ทั้งน้ีในปัจจุบัน จากการศึกษาพบว่าในหลายเทศบาลที่มี ศพอส. มีภาคี
เครือขา่ ยเป็นสว่ นสาคัญในการขบั เคล่ือนชมรมผู้สูงอายุ มีท้งั บคุ ลากรจากสาธารณสขุ สื่อมวลชนในชมุ ชน ชมรมฯ
อสม. ภูมิปัญญาท้องถิ่น ข้าราชการเกษียณอายุ ทุกฝ่ายมาร่วมกันช่วยดาเนินการ หากแต่บางแห่งก็พบว่าข าด
แคลนเครือข่ายดังกลา่ ว และการดาเนนิ การยังคงไม่มีความเขม้ แขง็
2.3.1.5) กำรพจิ ำรณำจดั สรรงบประมำณเพ่มิ เติมเพ่ือสนบั สนนุ ภำรกจิ ของ ศพอส.
จากผลการศึกษาพบวา่ หากมกี ารถา่ ยโอนภารกิจจะต้องมีภารกิจหลายดา้ นท่ีอย่ภู ายใต้การดาเนนิ งานของ
ศพอส. ท้ังในด้านการจัดสวัสดิการสังคม การจัดกิจกรรมและบริการท่ีครอบคลุมในมิติของผู้สูงอายุทุกมิติ ทั้งใน
ด้านสขุ ภาพ สงั คม จิต และ ภาวะทางเศรษฐกิจ รวมไปถงึ การส่งเสริมคุณภาพชีวติ ของผูส้ ูงอายใุ นทุก ๆ มิติ ซึง่ ผล
การศึกษาพบว่า ศพอส. ส่วนใหญ่ได้รับผลกระทบจากข้อจากัดในเรื่องงบประมาณ เน่ืองจากจานวนผู้สูงอายุมี
อัตราท่ีเพ่ิมขึ้นทุกปี เม่ือเปรียบเทียบกับงบประมาณในการดาเนินการซ่ึงไม่เท่าทันกาจานวนผู้สูงอายุท่ีเพิ่มขึ้น
ดังน้นั ศพอส จงึ มีปจั จยั หลกั ท่เี ปน็ ข้อจากดั ในด้านงบประมาณเพื่อส่งเสรมิ คุณภาพชวี ติ ของผ้สู งู อายุ
โดยเทศบาลตาบลหินตกได้เสนอข้อคิดเห็นว่า “ปัญหาอีกประการที่อยู่ในความรับอาจเกิดข้ึนคือเร่ือง
งบประมาณ เพราะในการพฒั นาทางเทศบาลจดั ตัง้ ไว้หลายดา้ น ท้ังด้านสาธารณสุข การพฒั นาอาชพี ผ้สู ูงอายุ ทาง
เทศบาลต้องการพัฒนาผู้สูงอายุในทุกด้าน และอยากให้เน้นเรื่องการอบรมให้ครบทุกด้าน ต้องมีการออกแบบ
หลกั สูตรท่สี อดคล้อง มที งั้ หลักสูตรท่ีเป็นแกนหลกั และหลักสูตรทเ่ี หมาะกบั ทอ้ งถ่ิน”
ในปัจจุบัน ศพอส. มีภารกิจหลักทส่ี าคัญคือ การเข้าร่วมกองทนุ ระบบการดแู ลระยะยาวด้านสาธารณสขุ
สาหรับผู้สูงอายุท่ีมีภาวะพึ่งพิง (Long Term Care : LTC) ซ่ึงต้องมีจัดต้ังคณะกรรมการกองทุนหลักประกัน
สุขภาพองค์การบริหารส่วนตาบล เพ่ือขับเคล่ือนระบบการดูแลผู้สูงอายุที่มีภาวะพึ่งพิง ประกอบด้วย นายก
องค์การบริหารส่วนตาบล ผู้ทรงคุณวุฒิในท้องถิ่น โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตาบล (รพ.สต.) ผู้แทนหมู่บ้าน
ผู้แทนศูนยป์ ระสานงานหลกั ประกันสุขภาพประชาชน และอาสาสมัครสาธารณสขุ ประจาหมู่บ้าน (อสม.) ในการ
พิจารณาผู้สงู อายุหรือผู้ท่ีมีภาวะพึ่งพงิ เพ่อื ให้ผจู้ ัดการระบบการดแู ลระยะยาวดา้ นสาธารณสุข (Care Manager :
CM) ทาหน้าท่ปี ระเมนิ คัดกรองความสามารถในการดาเนนิ ชีวติ ประจาวนั ตามดัชนี ADL และประเมนิ คดั กรองโรค
ประจาตัวของผู้สูงอายุ จัดทาข้อมูลผู้สูงอายุที่ต้องการดูแลช่วยเหลือท้ังเชิงรุกและเชิงรับ จัดทาแผนการดูแล
รายบุคคล (Care Plan) ทางานร่วมกับผู้ชว่ ยเหลือดูแลผูส้ ูงอายุทม่ี ีภาวะพ่ึงพงิ (Caregiver : CG) ที่ทาหน้าที่ดูแล
ฟ้นื ฟดู ้านสุขภาพ ซึ่งมีปริมาณงานและต้องใช้ทรัพยากรในประเดน็ ดังกล่าวคอ่ นข้างมาก
นอกจากนี้ ศพอส. ยังต้องมสี ว่ นสนบั สนนุ การดแู ลผ้สู ูงอายใุ นด้านสขุ ภาพ เช่น การจดั ต้ังโรงเรยี นผ้สู งู อายุ
ซ่งึ เปน็ กจิ กรรมแรกภายใต้ศนู ยพ์ ฒั นาคุณภาพชีวิตและส่งเสริมอาชีพผู้สงู อายุ (ศพอส.) ซงึ่ ผูด้ าเนินการกิจกรรมท้ัง
สองมักจะเป็นกลุ่มผู้ดาเนินงานกลุ่มเดียวกัน ประกอบด้วยคณะกรรมการดาเนินงานประกอบด้วย 1.) คณะท่ี
ปรึกษา 2.) คณะกรรมการและแกนนาขบั เคล่ือน 3.) ครูใหญ่ 4.) ทีมวิทยากรจิตอาสา การจัดกจิ กรรมในโรงเรยี น
USER | แนวทางการเตรยี มความพรอ้ มในการถา่ ยโอนภารกจิ ของศูนย์พัฒนาคุณภาพชวี ิตและสง่ เสรมิ อาชีพผสู้ งู อายุภายใตก้ าร
บรหิ ารจัดการขององคก์ รปกครองส่วนท้องถน่ิ
144
ผู้สูงอายุข้ึนอยู่กับความต้องการของผู้สูงอายุในหลากหลายด้าน เช่น กิจกรรมการดูแลสุขภาพ กิจกรรมการฝึก
อาชีพ กิจกรรมนันทนาการ เป็นต้น มีเจ้าหน้าที่ของ อบต.ดาเนินการจัดหาวิทยากร โดยงบประมาณในการจัด
กิจกรรมท่ีจากัด ซึ่งผู้สูงอายุจะต้องมีการระดมทุนเพ่ิมเติมทุกปี เช่น การจัดทาผ้าป่า เพ่ือหางบประมาณมา
สนับสนนุ ซึ่งในการดาเนนิ กจิ กรรมโรงเรียนผู้สงู อายุ
นอกจากน้ียงั มีมิตขิ องการทางานในการปรับสภาพแวดล้อมและสิง่ อานวยความสะดวกแก่ผูส้ ูงอายุในมติ ิ
การพัฒนาคุณภาพ ด้านชีวิต ด้านสิ่งแวดล้อม แนวทางนี้ดาเนินการร่วมกันระหว่างองค์การบริหารส่วนตาบล
ผใู้ หญ่บา้ น และสานักงานพฒั นาสังคมและความมั่นคงของมนุษย์จังหวดั เพ่ือทาการสารวจขอ้ มลู ผู้สงู อายทุ ป่ี ระสบ
ปญั หาทอ่ี ยอู่ าศัยไมม่ นั่ คงและปลอดภัยร่วมกับผู้ใหญ่บา้ น ผชู้ ่วยเหลอื ดแู ลผสู้ งู อายทุ มี่ ีภาวะพึ่งพงิ
จะเหน็ ได้ว่าทั้งกจิ กรรมท่ดี าเนนิ การโดย ศพอส. เอง รวมไปถึงตอ้ งดาเนินการร่วมกับภาคีเครือข่ายอื่น ๆ
มจี านวนค่อนข้างมาก และกลุม่ ผูด้ าเนนิ งานมักเป็นกลุ่มผดู้ าเนนิ กิจกรรมกลุ่มเดยี วกัน ในขอ้ จากดั ของภาระงานที่
มาก แต่งบประมาณมีอยู่จากดั หากมีการถ่ายโอนอานาจ ศพอส สู่ท้องถิ่นอาจจะตอ้ งมีการดาเนินนโยบายในการ
สนบั สนุนงบประมาณเพม่ิ เติมให้แก่ ศพอส.
2.4) เชิงรับ
2.4.1) กำรจัดหำเครอื ขำ่ ยมำให้ควำมรเู้ พ่ิมเติมเมอื่ เร่มิ กระบวนกำรกระจำยอำนำจส่ทู ้องถิ่น และกำร
จัดทำระบบไลนก์ ล่มุ เพอื่ สนบั สนนุ ขอ้ มูล และทรพั ยำกร หรอื ชอ่ งทำงกำรหำเครอื ขำ่ ยในกิจกรรมของ ศพอส.
การจัดทาระบบไลน์กล่มุ หรือแอปพลิแคชน่ั เพอื่ สนบั สนุนการดาเนนิ งานของกล่มุ ศพอส. เป็นสิ่งทีส่ าคัญ
ซึ่งในปัจจุบนั พบว่ากลุ่ม ศพอส. ท่ีมีความเข้มแขง็ น้ันมีการจัดตั้งระบบไลน์ โดยเฉพาะในช่วงการแพร่ระบาดจาก
สถานการณ์การแพร่ระบาดของโรคโควิด-19 ทาให้มีสูงอายุที่เสียชีวิตเป็นจานวนมาก ส่วนใหญ่ผู้เสียชีวิตเป็น
ผู้สูงอายุ และบางรายมีโรคประจาตัว เป็นกลุ่มเส่ียงเนื่องจากภูมิคุ้มกันต่า การสร้างภูมิคุ้มกันให้มีสขุ ภาพแข็งแรง
จึงเป็นสิ่งสาคัญ ในช่วงที่กักตวั อยบู่ ้าน กลุ่ม ศพอส. ท่ีมีความเข้มแขง็ จึงส่งเสริมใหผ้ ู้สงู อายทุ ่ีต้องกักตวั มีกิจกรรม
ทางกายที่เพียงพอ มีโภชนาการเหมาะสม ทาจิตใจให้แจม่ ใส มีวิถีชีวิตสุขภาวะ โดยมีการสนับสนุนโดยเครือข่าย
ผูเ้ ช่ยี วชาญเพื่อให้ความรเู้ ร่ืองสขุ ภาพแก่กลุม่ ผสู้ งู อายผุ ่านไลน์ สร้างกระแสสังคมใหท้ กุ คนท่ีอยู่บา้ นมีกจิ กรรมทาง
กายที่เพียงพอ พบว่ากิจกรรมดังกล่าวประสบความสาเร็จอยา่ งยงิ่ ดังนั้นหากรฐั มีการจัดทาช่องทางเครอื ขา่ ยไลน์
ซึ่งผู้สูงอายุส่วนใหญ่รู้จักและสามารถใช้งานได้ เพื่อให้ข้อมูล ข่าวสาร สนับสนุนทรัพยากร รวมไปถึงการสร้าง
เครือข่ายความร่วมมือท่ีจาเป็นเพ่ือสนับสนนุ กิจกรรมของผู้สงู อายุก็จะทาให้การถ่ายโอนอานาจ ศพอส. สามารถ
ดาเนนิ การไดอ้ ย่างมีประสทิ ธภิ าพมากย่ิงขึ้น
ทงั้ นี้จากการสัมภาษณ์ ศพอส. หินตก ได้เสนอประเดน็ ท่ีนา่ สนใจว่า “ในปัจจบุ นั กล่มุ สมาชิกผ้สู งู อายุของ
ชมรม มชี อ่ งทางการติดต่อผ่านทางไลน์กลมุ่ โดยจะมที างเทศบาลคอยมอนิเตอร์ ทั้งนี้สาหรบั กลุ่มผสู้ งู อายใุ นชมรม
มรการทากิจกรรมตา่ ง ๆ กนั อยแู่ ล้วอยา่ งต่อเนื่อง จงึ ไม่มีปัญหาหากมีการถ่ายโอนมาอย่างเต็มรูปแบบ อกี ทั้งยังมี
USER | แนวทางการเตรยี มความพรอ้ มในการถ่ายโอนภารกิจของศูนยพ์ ัฒนาคณุ ภาพชวี ติ และสง่ เสรมิ อาชพี ผ้สู งู อายภุ ายใตก้ าร
บริหารจัดการขององค์กรปกครองสว่ นทอ้ งถิ่น
145
กลุม่ อาสาสมัครจิตอาสามาชว่ ยงานของชมรมด้วย ซ่ีงกลมุ่ จติ อาสานีม้ ใี จทช่ี อบทีจ่ ะทางานชว่ ยผู้สูงอายุอยูแ่ ลว้ ซึ่ง
เมือ่ มีการแพรร่ ะบาดของโควดิ 19 ทางเทศบาลหนิ ตก พบว่า ผูส้ งู อายุเปน็ กลุ่มท่มี คี วามเสีย่ งท่ีสุด ผูท้ ่มี ีอายุ 70 ปี
ขึ้นไปมีอัตราการเสียชีวิต ร้อยละ 8.0-9.6 และอายุ 80 ปีขึ้นไปมีอัตราการเสียชีวิต ร้อยละ 14.8-19.0 ดังนั้นจึง
ต้องดูแลผู้สูงอายุเป็น จึงทาให้ทางเทศบาลได้จัดทา Line official เป็นช่องทางการสื่อสารกับผู้สูงอายแุ ละผู้ดแู ล
ผู้สูงอายุ เรื่องสุขภาพ อาหาร การมีกิจกรรมทางกาย เทคนิคการการสร้างภูมิคุ้มกัน และเสริมความแข็งแรงของ
ร่างกาย โดยมีแนวทางใหร้ ่วมกจิ กรรม 5 ประเดน็ 1.Healthier Food การกินอาหารที่ดตี อ่ สุขภาพ เช่น เมนูผกั นา
ดื่มน้าเปล่า 2.More fit เพ่ิมกิจกรรมทางกาย เช่น ทาความสะอาดบา้ น หรือออกกาลังกายกับอุปกรณ์ท่ีหาได้ใน
บ้าน 3.Better sleep นอนเพียงพออย่างนอ้ ย 7 ชั่วโมง 4.Less stress กิจกรรมผ่อนคลายความเครียด เช่น เล่น
กบั ลูกหลาน น่ังสมาธิ และ 5.Better environment ไม่สูบบหุ ร่ี ไม่ด่ืมสรุ า เพ่ือรณรงค์ให้รบั ประทานอาหารท่ีดตี ่อ
สุขภาพถกู หลักโภชนาการ มีกจิ กรรมทางกายในบา้ น 14 วนั ” (เทศบาลหินตก, 12 สงิ หาคม 2565)
ซ่ึงหากทางภาครัฐมีการจัดทาระบบพ่ีเลี้ยง มีผู้ถามตอบขอ้ สงสยั ในรูปแบบ real time ผ่านระบบไลน์ ก็
จะทาให้การดาเนินการถ่ายโอนอานาจ ศพอส. สู่ท้องถิ่นมีประสิทธิภาพมากย่ิงข้ึน เน่ืองจาก ศพอส. ในพื้นที่
ประเทศไทยส่วนใหญ่ดาเนินกิจกรรมโดยกลมุ่ ผนู้ าสงู อายุซงึ่ เขา้ ใจและรู้จกั การใชแ้ อบพลิเคชัน่ นี้เป็นอยา่ งดี
3.รูปแบบกำรบริหำรจัดกำรและกำรจัดกรอบโครงสร้ำงของศูนย์พฒั นำคุณภำพชีวิตและส่งเสรมิ
อำชีพผสู้ งู อำยุ
3.1) กำรจัดทำและพัฒนำระบบประชำสัมพันา์เพ่ือขับเคล่ือนกำรดำเนินกิจกรรมและกำรระดมทุน
ของ ศพอส.
3.1.1) กำรพัฒนำประชำสมั พนั าศ์ ูนย์
ผู้สงู อายใุ น ศพอส. ที่มีลกั ษณะในการเปน็ ผูน้ า มปี ระสบการณ์ รวมไปถงึ ความรู้ และมคี วามคดิ ท่ี
เป็นผู้นาและมีพื้นฐานของการสอ่ื สารทช่ี ัดเจนสามารถทาประโยชนใ์ ห้แก่ ศพอส. ในฐานะประชาสัมพนั ธ์ประจา
ศูนยไ์ ด้ ซึ่งจะมปี ระโยชนต์ ่อการส่งเสรมิ การสรา้ งเครือข่ายของศนู ย์ ซึง่ ผู้สูงอายุเหล่านอ้ี าจต้องการการเสริมพลัง
อานาจหรอื การฝกึ อบรมเพื่อเปน็ กาลงั สาคญั ในการสร้างเครือข่ายและเป็นกระบอกเสียงให้แกศ่ ูนย์
จากการสัมภาษณ์เชิงลึกเจ้าหน้าท่ี ศพอส. เทศบาล เสนอว่า “ในการประชาสัมพันธ์จะมีการ
ส่งเสรมิ ผสู้ ูงอายุท่ีมคี วามเข้มแขง็ เปน็ ประธาน และเปน็ ประชาสมั พันธข์ องศูนย์ ซึง่ ผสู้ งู อายเุ หลา่ น้ีเปน็ ผู้สูงอายุติด
สังคม มกั จะถือโอกาสทุกงานของท้องถิน่ ในการไปเป็นพิธีกร หรอื เข้ารว่ มงานของตาบลทุกตาบล เพื่อเชิญชวนใน
การระดมทุน อาทิ โครงการวันละบาท หรือโครงการอ่ืน ๆ เหมือนเป็นเสยี งตามสายเปน็ สายธารเสยี งในการบอก
บุญเพื่อระดมทนุ ซ่งึ ผู้สูงอายเุ หลา่ นจ้ี ะมีโอกาสได้ประชาสัมพันธง์ านของศูนย์ทุกเรื่อง ไมว่ า่ จะเป็นงานผู้สูงอายขุ อง
ศูนย์ของอบต. โดยนับเป็นกระบอกเสียงท่ีสาคัญให้กับชมรมผู้สูงอายุ และ ศพอส. ซ่ึงนับเป็นการประชาสัมพันธ์
โดยธรรมชาติ”
USER | แนวทางการเตรยี มความพรอ้ มในการถา่ ยโอนภารกิจของศนู ยพ์ ัฒนาคุณภาพชีวิตและสง่ เสริมอาชพี ผู้สงู อายุภายใต้การ
บริหารจัดการขององคก์ รปกครองส่วนทอ้ งถน่ิ
146
ท้ังนี้ผู้สูงอายุเหล่านี้ก่อนเกษียณอายุมักจะมีความรู้ความสามารถ มีประสบการณ์ในด้านอาชีพ
หรือเป็นข้าราชการเกษียณอายุ ซึ่งยังคงมีพลังในการทางานจากประสบการณ์ท่ีมีการส่ังสมมาโดยตลอดอายกุ าร
ทางานเพอ่ื สง่ เสรมิ และพัฒนางานของ ศพอส. ให้ประสบผลสาเร็จได้
โดยเจ้าหนา้ ท่ี ศพอส. เทศบาลตาบลทา่ ซกั ได้เสนอวา่ “ผสู้ ูงอายทุ ที่ างานด้านประชาสัมพันธข์ อง
เทศบาลตาบลท่าซักแรกเร่ิมเป็นคุณครู จากนั้นจึงลาออกตามสามี ซึ่งต่อมาจึงมีโอกาสทางานการเมือง อบต.
กอ่ นทีจ่ ะไดร้ บั ตาแหนง่ อบต.หญิงคนแรกของตาบลทา่ ซัก จากน้ันก็ทาหน้าทีส่ อื่ มวลชนและประชาสัมพนั ธ์ในเร่ือง
ของอสม. เริ่มท่จี ะรวบรวมสมาชกิ ภายในชุมชนเข้ามาเปน็ อสม. และมโี อกาสได้รบั รางวลั ผสู้ ูงอายุดีเด่นของสมาคม
ผูส้ งู อายุแห่งชาติ ในพระบรมราชูปถมั ภ์ ต่อมาจงึ มโี อกาสเป็นประธานสตรีอาเภอเมืองสามสมยั เป็นนายทะเบียน
เขต และเป็นกรรมการบริหารสตรี 14 จงั หวดั ภาคใต้ ทาให้เขา้ ใจและสามารถประสานได้ทกุ เครอื ข่าย ซึง่ ไดท้ างาน
ตรงน้ีมาตลอด”
3.2) กำรใชก้ ลไกของ ศพอส. โดยกำรสนบั สนุนใหผ้ ้สู งู อำยดุ แู ลกันเอง
ในอนาคตครอบครัวเด่ียวในประเทศไทยจะเริ่มเพิ่มจานวนมากขึ้น สมาชิกภายในประเทศไทยจะไม่
แต่งงานมากข้ึน ปัญหาท่ีตามมาก็คือผู้สูงอายุท่ีตดิ เตยี งจะไม่มีผู้ดูแลรักษาได้ทันท่วงที ดังน้ันผู้สูงอายุจึงต้องการ
การดูแลซง่ึ กันและกันด้วยตนเอง สิ่งท่สี าคญั กค็ ือการทาใหผ้ สู้ ูงอายกุ ลบั เข้ามาสสู่ ังคมโดยใช้กลไกไมต่ ิดบ้านไม่ติด
เตียง และใช้กลไกของ ศพอส. ผลักดันให้ผู้สูงอายุรักษาสขุ ภาพให้ดีและให้ติดสงั คม เพื่อส่งเสริมให้เกิดศักยภาพ
ของผสู้ ูงอายทุ คี่ อยดูแลซง่ึ กนั และกัน การดูแลซงึ่ กันและกันของผู้สูงอายุโดยใชก้ ลไกของ ศพอส. ใหผ้ ู้สูงอายรุ วมกัน
จะทาให้ไดผ้ ลลพั ธท์ ดี่ ที ้ังเรอื่ งสภาพจติ ใจของผ้สู งู อายุเอง รวมไปถงึ ร่างกายของผสู้ ูงอายุเองดว้ ยเรือ่ งการดูแลซงึ่ กัน
และกนั จะชว่ ยใหผ้ ูส้ งู อายุภายในชมุ ชนอยูร่ อด
จากการสัมภาษณ์เชิงลกึ เจ้าหน้าท่ี ศพอส. เทศบาลตาบลทา่ ซัก เสนอวา่ “ชมุ ชนผ้สู งู อายุกต็ อ้ งช่วยเหลือ
ซึ่งกันและกนั เพราะถา้ เราไมช่ ่วยคนในชุมชนเราไม่มีใครช่วยเรา ถ้าเราทงิ้ คนแก่คนชราไวต้ ามบา้ นรอเวลาท่ีจะต้อง
จากไปโดยท่ีไม่มีใครดูแล อันน้ีคือเป็นสภาพที่ไม่มีใครอยากเห็น ณ ปัจจุบันเร่ิมมีปัญหาเริ่มมีเรื่อย ๆ ก็ อยากให้
เครือข่ายที่เก่ียวข้องช่วยกันดูและวิเคราะห์ปัญหาให้ดีวางแผนทุกอย่าง ไม่มีใครหนีความแก่ชราได้ เราจะต้องดู
วเิ คราะห์ให้ไดท้ ุกมติ ิแล้วเราจะอย่ใู นชุมชนไดอ้ ย่างมีความสขุ หากเราได้ดูแลกนั และกัน”
3.3) กำรสนบั สนนุ กำรจดั กิจกรรมให้มคี วำมหลำกหลำยและสง่ เสริมทกุ ภำคสว่ นเข้ำมำมีสว่ นร่วม
กิจกรรมของ ศพอส. น้ันควรมีหลากหลายกิจกรรม เช่นกิจกรรมการดูแลผู้สูงอายุโดยเฉพาะในเร่ืองของ
การพร้อม เช่นในเร่ืองของการออม ซ่งึ ประเด็นของการออมไดก้ ลายมาเป็นปญั หาระดบั ชาติ ท้ังทป่ี ระเทศไทยยงั คง
มีมาตรา40 นอกจากนย้ี ังพบว่า กองทุนบานาญแห่งชาติของประเทศไทยก็ยังคงมีทุนสมาชกิ ทีน่ อ้ ย รวมไปถึงการ
พัฒนากองทุนวนั ละบาท กองทุนสวัสดกิ าร ซ่ึงอาจจะสามารถช่วยเหลอื ผู้สูงอายุได้สว่ นหน่ึงเมอื่ เกษียณอายุ
นอกจากน้ีในประเด็นด้านความร่วมมือระหว่างปลัดจังหวัดและปลัดอาเภอกับ ศพอส. ย่ิงทวีความสาคัญ
เนื่องจากทุกภาคีเครือข่ายจาเปน็ ต้องคิดหาแนวทางที่จะทาให้มีกิจกรรมที่เป็นการสร้างรายได้หรือการระดมทุน
USER | แนวทางการเตรียมความพร้อมในการถ่ายโอนภารกิจของศนู ย์พฒั นาคุณภาพชีวิตและส่งเสรมิ อาชพี ผู้สูงอายุภายใตก้ าร
บริหารจดั การขององคก์ รปกครองส่วนท้องถน่ิ
147
เพ่ือตอบแทนคืนกับประธานหรือกรรมการของชมรมผู้สูงอายุ หรือ เน่ืองจากในปัจจุบันค่าใช้จ่ายในการดาเนิน
กิจกรรมดา้ นผู้สงู อายุนนั้ คอ่ นข้างสูง
โดยจากการสัมภาษณ์เจ้าหน้าที่ ศพอส. เทศบาลตาบลท่าซักได้เสนอทัศนะที่นา่ สนใจวา่ “อยากฝากปลดั
ใหพ้ จิ ารณาว่าหากมกี จิ กรรมอะไรที่เกดิ จากภูมปิ ญั ญาและสรา้ งรายไดไ้ ด้อบต.หรอื เทศบาล ทางปลดั อาจจะทาการ
ผลักดันในเรอ่ื งของการตลาด และทาการส่งเสริมใหม้ ีช่องทางสง่ เสริมการขายเพื่อสรา้ งรายได้ให้กบั คนสงู อายุ ทไ่ี ด้
ดาเนินกิจกรรมอาสาสมคั ร ซึง่ รายได้สว่ นหนง่ึ อาจจะสามารถนามาจัดสรรเป็นคา่ ตอบแทนใหก้ รรมการ ใหป้ ระธาน
และรายได้อีกส่วนหน่ึงอาจามารถจัดสรรเป็นสวัสดิการต่อยอดไปในกิจกรรมด้านอื่น ๆ อีกต่อไป ซึ่งอาจจะเป็น
แนวทางอีกทางหน่ึงที่ช่วยให้การดูแลกันและกนั ของผ้สู ูงอายไุ ด้มีการตอ่ ยอดอยา่ งยง่ั ยืน หรอื อาจเปน็ ขวัญกาลังใจ
ของผู้สูงอายุทีท่ างานด้านจติ อาสาของหมู่บ้านดว้ ย ทาให้ผู้สูงอายุมีท้ังอาชีพด้วยมีงานด้วย ป้าอาจจะมีภูมปิ ญั ญา
เช่นปา้ ทากะปอิ รอ่ ย ปา้ ทาอนั นไ้ี ดพ้ อสอนเสร็จ ใครเปน็ ผู้สูงอายุทีย่ งั พอมีแรงทากม็ าช่วยกันทาเราแบง่ กันเราเอาไว้
กนิ ดว้ ยกนั อยู่ด้วยกันอนั นี้อาจจะชว่ ยในการดูแลกันได้”
3.4) กำรดำเนินกิจกรรมในด้ำนควำมพร้อมและกำรสนบั สนนุ กำรออมของผู้สงุ อำยุ
นอกเหนือจากกิจกรรมที่ใช้ในการดูแลผู้สูงอายุ ทาง ศพอส. ควรมีการเตรียมความพร้อมโดยเฉพาะ
ในประเด็นเรื่องของการออมเงิน เน่ืองจากประเด็นดังกล่าวได้กลายมาเป็นปัญหาระดับชาติ นอกจากนี้ ศพอส.
ในบางแห่งที่มีความเข้มแข็ง จะมีการปักหมุด GPS หรือ Geography Positioning System บ้านผู้สูงอายุ หรือ
ผู้ป่วยสูงอายุ หรือท่ีเรียกอีกแบบหนึ่งว่าแผนที่กลุ่มเปราะบางผู้สูงอายุ ซ่ึงอาสาสมัครจะทาการเก็บข้อมูล และ
เชื่อมโยงข้อมูลดังกล่าวเพ่อื ให้ความช่วยเหลือกลมุ่ เปราะบางเหลา่ น้ีเม่ือเกิดภัยพบิ ัติ เช่นพ้ืนท่ีใดทีม่ ผี ้ปู ่วยตดิ เตยี ง
ซึ่งมีความจาเป็นต้องช่วยเหลืออย่างเร่งด่วนเพ่ือจะทาให้มีการสนับสนุนความช่วยเหลือให้แก่กลุ่มเปราะบางท่ี
สงู อายุได้ อย่างทันท่วงที
โดยเจ้าหน้าที่ ศพอส. เทศบาลตาบลท่าซักได้เสนอว่า “มีการพบต้นแบบการดาเนินการช่วยเหลือกลุ่ม
เปราะบางที่กาญจนบุรี ซึ่งใช้วิธีการปักหมุด และจะทากลุ่มเปราะบางผู้สูงอายุโดยทารูปแบบเป็นสีเขียว เหลือง
แดง โดยเริ่มจากการให้อาสาสมัครในพื้นท่ีไปเยี่ยมบ้านก่อน เมื่ออาสาสมัครลงพื้นที่แล้วทราบว่ าบ้านหลังน้ีมี
ผู้สูงอายอุ ยู่ จากน้ันจึงทาการจัดกลุม่ ผูส้ ูงอายเุ หลา่ น้ีอยู่ในกลุ่มเขียวเหลอื งแดง โดยใช้แนวทางพิจารณาจากการดู
ว่าผู้สงู อายเหล่านส้ี ามรถช่วยเหลือตวั เองไดห้ รอื ไม่ ผูส้ ูงอายุเหล่านจี้ ะตอ้ งอยใู่ นภาวะพง่ึ พงิ หรือวา่ อยตู่ ิดบ้าน หรอื
ติดเตยี ง โดยจะใช้เปน็ แอพพลเิ คชน่ั GPS เพ่ือปกั หมดุ ในการระบุลกั ษณะของการให้ความชว่ ยเหลือ”
3.5) กำรปลูกฝังเด็กรุ่นใหม่ให้เป็นจิตอำสำโดยบูรณำกำรงำนร่วมกับหน่วยงำนด้ำนกำรศึกษำและ
กระทรวงศึกษำาิกำร
รฐั บาลและกรมกิจการผู้สงู อายอุ าจมนี โยบายในการปลกู ฝงั คุณธรรมจรยิ ธรรมดา้ นจติ สาธารณะกบั บุคคล
ต่างๆ โดยเฉพาะเด็กรุ่นใหม่ให้มีความรับผิดชอบ ต่อตนเองและสังคมหรือสาธารณะ รวมไปถึงจะเป็นการสร้าง
พฤติกรรมคุณธรรมจริยธรรม ให้เกิดข้ึนกับบุคคล โดยทั่วไป โดยเฉพาะเด็กและเยาวชน รวมทั้ง ประชาชนทัว่ ไป
USER | แนวทางการเตรียมความพร้อมในการถ่ายโอนภารกจิ ของศนู ย์พฒั นาคุณภาพชีวติ และส่งเสริมอาชพี ผสู้ งู อายุภายใตก้ าร
บริหารจัดการขององคก์ รปกครองส่วนทอ้ งถนิ่
148
ส่งิ เหล่าน้เี ปน็ เรื่องทเ่ี กดิ ขน้ึ จาก ภายในกายของคน “จิตสาธารณะ” เป็นความสาคัญในการปลูกจิตสานึกให้ผู้คน
รู้จัก การ เสยี สละ การร่วมแรงร่วมใจร่วมมือในการทาประโยชน์เพอ่ื สงั คมและสว่ นรวม อกี ทั้งจะช่วยลด ปัญหาท่ี
เกดิ ข้ึนกับตนเองและสังคม การช่วยกนั พัฒนาคณุ ภาพชวี ติ อันจะเปน็ หลักการในการดาเนินชีวิต เปน็ การแกป้ ญั หา
และสร้างสรรค์เพื่อให้เกิดประโยชน์สุขกับสังคมอย่างได้ผลเป็นเชิงประจักษ์ได้ ดังนั้นพระราชบัญญัติการศึกษา
แห่งชาติพุทธศักราช 2542 และแก้ไขเพ่มิ เติม (ฉบับที่ 2) พุทธศักราช 2545 หมวด 1 บททั่วไปทวี่ ่าดว้ ยความมงุ่
หมายและหลกั การ มาตราท่ี 7 ได้แสดงถึงความพยายามทจ่ี ดั การศึกษาเพ่อื พฒั นาคน ไดร้ ะบุไว้อยา่ งชัดเจน ว่า ใน
กระบวนการเรียนรู้ต้อง มุ่งปลูกจิตสานึกท่ถี ูกตอ้ งเกี่ยวกับการเมืองการปกครองในระบอบประชาธิปไตย จะต้อง
รู้จักรักษาและส่งเสริมสิทธิหน้าท่ีเสรีภาพ ความเคารพกฎหมาย ความเสมอภาค และศักด์ิศ์รีความเป็นมนุษย์มี
ความภาคภูมิใจในความเปน็ ไทย รู้รักษา ผลประโยชน์สว่ นรวมและของประเทศชาตริ วมท้ังสง่ เสริมศาสนา ศลิ ปะ
วัฒนธรรมของชาติ การกีฬา ภูมิปัญญาท้องถิ่น ภูมิปัญญาไทยและความรู้อันเป็นสากล ตลอดจนอนุรักษ์
ทรพั ยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม มคี วามสามารถในการประกอบอาชพี รจู้ กั พง่ึ ตนเอง มคี วามริเร่ิมสรา้ งสรรค์ใฝ่
รู้และเรยี นรดู้ ้วยตนเองอย่างตอ่ เน่ือง โดยเน้นผ้เู รียนเป็นสาคญั บนพื้นฐานความเช่ือว่า ทกุ คนสามารถเรยี นรู้และ
พัฒนาตนเองไดเ้ ตม็ ตามศักยภาพ ซึ่งหากมกี ารบรู ณาการงานร่วมกนั ระหว่างหน่วยงานภาคการศึกษาและ ศพอส.
หรือกรมกิจการผู้สูงอายุ ก็จะสามารถพัฒนาจิตอาสารุ่นใหม่ในการทางานกับผู้สูงอายุ หรือทางานสนับสนุนและ
ช่วยเหลอื ผู้สงู อายภุ ายในทอ้ งถน่ิ ได้
จากการสัมภาษณ์เทศบาล ไดเ้ สนอวา่ “เขาทากิจกรรม DNA ดอนแก้ว ทเี่ ชียงใหม่ เหมอื นเขาบอกว่าคน
ดอนแก้วต้องเป็นยังไง หมายถึงเด็กต้องเป็นแบบไหน เพื่อสนับสนุนให้เด็กรุ่นใหม่เป็นเด็กจิตอาสาเด็กท่ีนี่ท่ีน้ัน
พยายามปลูกฝงั ให้คนดอนแก้วเป็นแบบนัน้ นอกจากน้หี าก ศพอส. มีแนวคิดหรอื อะไรดี ๆ สถาบันการศึกษาทเ่ี ขา
สนใจก็จะมารว่ มทาวิจยั กบั เรา เรากจ็ ะมเี ทคโนโลยีใหม่ ๆ เชน่ มหาลัยใกล้ ๆ ที่นนั้ มอี ะไรชว่ ยทาไดไ้ หมหรอื ส่งเด็ก
มาฝึกงาน แต่ให้เด็กมาชว่ ยพัฒนาสร้างนวัตกรรมใหม่ ๆ ให้เกิดข้ึนและใช้ประโยชน์ได้ ซึ่งหากสถาบันการศึกษามี
อะไรที่ดีก็แนะนากันมา หรือเยาวชนที่มีความสามารถในด้านไอทีมีอาจจะไม่แสดงตัว โดย ศพอส . ต้องค้นหา
ศักยภาพของเยาวชนภายในพ้นื ท่ี ช่วยดึงเด็กมาทากิจกรรมร่วมกบั ศพอส. มอบรางวัลให้เยาวชนที่สามารถคิดค้น
เทคโนโลยีเพื่อมานาเสนอ ทาให้เยาวชนรู้สึกภูมิใจในตนเอง ซึ่งเยาวชนอาจจะถูกดึงศักยภาพออกมาเพื่อแก้ไข
ปญั หาให้แก่ผู้สูงอายุได้”
3.6) กำรสนบั สนุนบุคลำกรเพิ่มเติม ใหแ้ ก่ ศพอส.
พบว่าในหลายเทศบาลยังขาดแคลนบคุ ลากรในการดาเนนิ งานตามภารกิจ โดยองคก์ ารบรหิ ารส่วนตาบล
ซึ่งนับได้ว่าเป็นหน่วยการปกครองท่ีมีจานวนมาก นอกจากน้ียังเป็นองค์กรท่ีมีพื้นท่ีรับผิดชอบพื้นท่ีมากเช่นกัน
ดงั นั้นเพื่อใหบ้ รรลเุ ป้าหมายตามเจตนารมณ์ของการกระจายอานาจเป็นองคก์ รปกครองส่วนทอ้ งถ่ินทีต่ อ้ งทาใหเ้ กิด
การบรรลุตามเจตนารมณ์ของรัฐบาล ซ่ึงจะบรรลุเป้าหมายได้มากน้อยเพียงใดย่อมขึ้นอยู่กับผู้ปฏิบัติงาน และ
จาเปน็ ต้องได้รับความรว่ มมอื และการสนับสนนุ จากเครือข่าย จากการศกึ ษาพบวา่ ปญั หาการบรหิ ารงานบุคคลของ
USER | แนวทางการเตรยี มความพร้อมในการถา่ ยโอนภารกจิ ของศนู ยพ์ ัฒนาคณุ ภาพชวี ิตและส่งเสริมอาชพี ผสู้ งู อายภุ ายใตก้ าร
บริหารจัดการขององค์กรปกครองสว่ นทอ้ งถน่ิ
149
องคก์ ารบริหารส่วนตาบลปรากฏข้ึน เม่อื เรม่ิ มกี ารถ่ายโอนภารกจิ ให้กบั องค์การบริหารส่วนตาบลตามเงอ่ื นไขและ
กาหนดเวลาแต่ไม่สามารถถ่ายโอนบคุ ลากรท่ีจะมาปฏิบตั ิงานให้กับองค์กรปกครองส่วนท้องถ่ิน อย่างไรก็ดีการ
ถ่ายโอนบุคลากรต้องไดร้ บั ความสมคั รใจจากเจา้ หนา้ ที่ แต่หากภาครัฐไม่ชัดเจนเรอื่ งความก้าวหน้า ความม่นั คงใน
การปฏิบัติงาน สิทธิสวัสดิการต่าง ๆ ทาให้บุคลากรของหน่วยงานไม่มีความต้องการถ่ายโอนมาสังกัดองค์การ
บริหารส่วนตาบล ทั้งท่ีภารกิจท่ีถ่ายโอนต้องดาเนินการอย่างต่อเนื่องต่อไป ส่งผลให้องค์การบริหารส่วนตาบล
ประสบปญั หาในการขาดแคลนบคุ ลากรท่ีจะดาเนนิ การตามภารกจิ ท่ถี ่ายโอน
จากการสัมภาษณ์เทศบาลตาบลหินตกพบว่านับเป็นองค์กรหนึ่งท่ปี ระสบปัญหาการขาดแคลนบคุ ลากร
ตามการถา่ ยโอนภารกิจ และนอกจากนนั้ ยังมปี ญั หาในการสรรหาซึ่งไม่เปน็ ไปตามแผน โดยเทศบาลได้เสนอทศั นะ
ว่า “ ทางเทศบาลมีความพรอ้ มมากทั้งทางดา้ นอาคาร สถานท่ี ทั้งน้ีสาหรับทางเทศบาลเองมีการดาเนินโครงการ
เกี่ยวกับผ้สู ูงอายุอยู่แล้ว ล่าสุดมีการจัดการอบรมผู้สูงอายรุ ุ่นท่ี 5 สาหรับจานวนสดั ส่วนผู้สูงอายขุ องทางเทศบาล
ปัจจุบันอย่ทู ่ปี ระมาณ 19% แต่แนวโน้มเพ่ิมข้นึ มาก ในส่วนท่ีจะตดิ ปัญหาเป็นด้านบุคลากร เพราะมีการโยกย้าย
งานจึงไม่ต่อเนื่อง ซ่ึงบุคลากรหลักจะมี 2 คน แต่ตาแหน่งอื่นๆมีการโยกย้าย ซึ่งหากพิจารณาด้านพ้ืนท่ี ทาง
เทศบาลมีพื้นที่เยอะมากพร้อมหากจะสร้างศูนย์ใหม่ ซ่ึงสาหรับศูนย์เดิมท่ีเป็นชมรมผู้สูงอายุทางเทศบาลขอ
งบประมาณสนับสนุนจากจังหวัดและภาคส่วนต่าง ๆ ซ่ึงตอนนี้ท่ีอาคารไม่มีเจ้าหน้าท่ีประจา แต่เป็นการจั ด
เจ้าหน้าที่จากทางเทศบาลไปอยู่เวรสลับกันไป การจัดหาเจ้าหน้าที่นั้น มีปัญหาทั้งในด้านการสอบคัดเลือกเพ่ือ
บรรจุแต่งตัง้ เปน็ ข้าราชการและพนักงานจ้าง เน่ืองจากบุคลากรท่ีมีความสามารถไม่ตรงกับงานที่ปฏิบัติทาให้เกิด
ปัญหาในการปฏิบัติงานไม่ได้ตามท่ีมอบหมาย ซึ่ง ทางด้านเครือข่ายท่ีมาช่วยงานผู้สูงอายุ มีทั้งเครือข่ายทีม
วิทยากรจิตอาสา กศน. ศูนย์ฝึกอาชีพ พม.จังหวัด ทีมจากโรงพยาบาลต่างๆ ซ่ึงทางเทศบาลได้รับความร่วมมือ
อย่างดี สาหรับความต้องการคืออยากให้มีเครอื ขา่ ยทม่ี รี ปู แบบท่ชี ัดเจน มเี อกสารเชิญ มกี ารอบรม”
จึงทาให้องค์การบริหารส่วนตาบลได้บุคลากรที่ไม่มีความรู้เฉพาะด้าน เกิดการประสิทธิภาพในการ
ปฏิบัติงาน จากปัญหาดังกล่าวผู้วิจัยซ่ึงปฏิบัติงานในองค์การบริหารส่วนตาบลส่วนใหญ่ขาดบุคลากรในการ
ปฏบิ ตั ิงาน
3.11) กำรส่งเสริมนโยบำยจำกภำครัฐในกำรสนบั สนุนกจิ กรรมของ ศพอส. เพ่อื ใหผ้ ู้นำให้ควำมสำคญั
กบั กำรดำเนนิ งำนของ ศพอส.
การบริหารงานงานท้องถ่ินเป็นพ้ืนฐานของการปกครองที่สาคัญ หากแต่ภายใต้ทรัพยากรท่ีมีอยู่อย่าง
จากดั เพื่อตอบสนองต่อประชาชนภายในพื้นท่ีเพอื่ ให้เกิดความเป็นธรรมต่อประชาชนทกุ ฝา่ ย หากแต่ปญั หาภายใน
ชุมชนพบว่ามอี ยู่มากมาย ทาให้ผู้นาต้องจดั สรรทรัพยากรท่ีมีอยู่อยา่ งจากัด ซึง่ ภายในทอ้ งถนิ่ มีท้ังปัญหาเศรษฐกิจ
ปญั หายาเสพตดิ ปัญหาการเมอื ง ปัญหาสังคม จึงทาให้หากมกี ารเปลี่ยนแปลงผ้นู า และผนู้ าไมใ่ หค้ วามสาคัญก็จะ
ทาให้ไมส่ ามารถดาเนินนโยบายด้าน ศพอส. อยา่ งตอ่ เนอื่ งได้
USER | แนวทางการเตรียมความพร้อมในการถา่ ยโอนภารกิจของศูนยพ์ ัฒนาคุณภาพชีวติ และส่งเสรมิ อาชีพผสู้ งู อายุภายใตก้ าร
บริหารจดั การขององคก์ รปกครองสว่ นทอ้ งถิ่น
The words you are searching are inside this book. To get more targeted content, please make full-text search by clicking here.
Home
Explore
e-book การเตรียมความพร้อมในการถ่ายโอนภารกิจของศูนย์พัฒนาคุณภาพชีวิตและส่งเสริมอาชีพผู้สูงอายุภายใต้การบริหารจัดการของ อปท.
View in Fullscreen
e-book การเตรียมความพร้อมในการถ่ายโอนภารกิจของศูนย์พัฒนาคุณภาพชีวิตและส่งเสริมอาชีพผู้สูงอายุภายใต้การบริหารจัดการของ อปท.
Discover the best professional documents and content resources in AnyFlip Document Base.
Search