การใช้ประโยชน์จากต้นไม้ประจำจังหวัด

ผ้้าย้้อมสีีจากต้้นรััง ส่่วนที่นำ ่� ำมาใช้้ประโยชน์์ในการทำำผลิิตภัณัฑ์์ ขั้้� นตอน/วิธีี ิการผลิิต แก่่น ใบ ราก เปลืือกไม้้ ชื่่�อผลิิตภััณฑ์์ ๑. การใช้้สารช่่วยย้้อมก่่อนการย้้อมสีี ที่่�นิิยมใช้้มัักเป็็นพืืชที่่�ให้้สารฝาด (สารแทนนิิน) เช่่น ใบฝรั่่�ง ใบยููคาลิิปตััส เปลืือกสีีเสีียด เปลืือกผลทัับทิิม เปลืือกประดู่่ ใบเหมืือดแอ โดยนำเส้้นด้้ายลงไปต้้มย้้อมกัับน้้ำฝาดก่่อน จากนั้้นจึ�ึงนำเส้นด้้ ้ายไปย้้อมกัับน้้ำสีย้ี้อมอีีกครั้้�ง โปรตีนีจากถั่่ว�เหลืือง ใช้ต้้ ้มกัับเส้นด้้ ้ายก่่อนการย้้อมสีี เพื่่�อช่ว่ย ในการเพิ่่�มโปรตีีนบนเส้้นด้้าย ทำให้้สามารถย้้อมสีีติิดได้้ดีีมากขึ้้�น แช่่ไว้้ ๑ คืืน ยิ่่�งทำให้้สีีติิดมาก เกลืือแกง จะใช้้ผสมกัับน้้ำสีีย้้อมเพื่่�อช่่วยให้้สีีติิดเส้้นด้้ายได้้ง่่ายขึ้้�น มัักจะใช้้ในกรณีีที่่�ต้้องการย้้อมสีีด้้วยครั่่�ง ๒. การใช้้สารช่่วยย้้อมพร้้อมกัับการย้้อมสีี ทำให้้เกิิดเม็็ดสีีขึ้้�น จากนั้้�นจึึงนำเส้้นด้้ายลงไปย้้อม ๓. การใช้้สารช่่วยย้้อมหลัังการย้้อมสีี เป็็นการนำเส้้นด้้ายลงไปย้้อมสีีก่่อนแล้้วจึึงนำไปชุุบหรืือย้้อมด้้วยสารช่่วย ย้้อมในภายหลััง วิิธีีการนี้้�จะช่่วยทำให้้เกิิดเฉดสีีใหม่่ขึ้้�น ๔. การย้้อมสีี นำน้้ำย้้อมที่่�ผ่่านการกรองแล้้ว มาตั้้�งไฟปานกลางพอร้้อนมีีควัันไม่่ถึึงกัับเดืือด ใส่่สารช่่วยย้้อมสีี อย่่างใดอย่่างหนึ่่�งที่่�ต้้องการ ๕. การหมัักโคลน นำผ้้าที่่�ย้้อมสีีแล้้วมาแช่่น้้ำให้้ชุ่่มแล้้วบิิดน้้ำออกให้้หมด สะบััดผ้้าให้้เรีียบ กวนโคลนให้้เข้้ากััน นำผ้้าลงย้้อมในน้้ำโคลน โดยขยำให้้ทั่่�วเพื่่�อให้้ผ้้าสััมผััสน้้ำโคลนได้้ทั่่�วถึึง ประมาณ ๑ ชั่่�วโมง โดยให้้กลัับผ้้าทุุก ๑๐ นาทีี ครบเวลาจึึงนำผ้้าขึ้้�นจากน้้ำโคลน และล้้างให้้สะอาด บิิดให้้หมาด แล้้วนำไปผึ่่�งแดดจนแห้้ง การใช้้ประโยชน์์จากต้้นไม้้ประจำำจัังหวััด กิิจกรรมสนองพระราชดำำริิ โครงการอนุุรัักษ์์พัันธุุกรรมพืืชอัันเนื่่�องมาจากพระราชดำำริ ิสมเด็็จพระเทพรััตนราชสุุดาฯ สยามบรมราชกุุมารี ี (อพ.สธ.) 146

การสร้้างสรรค์์ผลิิตภัณัฑ์จาก์ต้้นไม้้ประจำจัำ ังหวััดอุุตรดิิตถ์์ ชื่่�อต้้นไม้้ สััก สััก จัังหวััดอุุตรดิติถ์ ์ ลัักษณะต้้นไม้้ เป็็นต้้นไม้้ขนาดใหญ่่ ซึ่่�งจะผลััดใบในฤดููร้้อน บริิเวณ ลำต้้นเปลืือกแตกหรืือเรีียบ ส่่วนใหญ่่แล้้วจะแตกเป็็นร่่องตื้้�น ตามความยาวของลำต้้น โดยเปลืือกมีีความหนาประมาณ ๐.๓–๑.๗ เซนติิเมตร และด้้วยความที่่�เนื้้�อไม้้มีีสีีเหลืืองทอง ไปจนถึึงสีน้้ ีำตาลแก่่ จึึงถููกเรีียกว่่า สัักทอง นั่่น�เอง ลัักษณะเป็น็ ใบ เดี่่�ยว ใบมีีขนาดค่่อนข้้างใหญ่่ ออกตรงข้้ามกัันเป็็นคู่่ โคนใบมน ปลายใบแหลม มีีความยาวประมาณ ๒๕–๓๐ เซนติิเมตร ส่่วนความกว้้างใกล้้เคีียงกัับความยาว ใบของต้้นอ่่อนจะใหญ่่ มากกว่่าใบแก่่ ส่่วนสีีของใบ คืือ สีีเขีียวเข้้ม ใบมีีขนสาก หากนำ มาขยี้้�จะมีีสีีแดงเหมืือนเลืือด ดอกของต้้นสัักหรืือสัักทองจะมีี ขนาดเล็็ก ออกดอกตามช่่อหรืือบริิเวณปลายกิ่่�ง ดอกมีสีขีาวนวล ซึ่่�งดอกจะออกเป็็นผลในช่่วงของเดืือนมิิถุุนายน จนถึึงเดืือน ตุุลาคม ลัักษณะเป็็นผลแห้้ง มีีเส้้นผ่่านศููนย์์กลางประมาณ ๒ เซนติิเมตร เปลืือกนอกแข็็ง ส่่วนภายในผลจะมีีเมล็็ดอยู่่ ประมาณ ๑–๓ เมล็็ด การใช้้ประโยชน์์จากต้้นไม้้ประจำำจัังหวััด กิิจกรรมสนองพระราชดำำริิ 147 โครงการอนุุรัักษ์์พัันธุุกรรมพืืชอัันเนื่่�องมาจากพระราชดำำริ ิสมเด็็จพระเทพรััตนราชสุุดาฯ สยามบรมราชกุุมารี ี (อพ.สธ.)

ผ้้าพิิมพ์์ลายใบไม้้จากใบสััก (Eco Print) ส่่วนที่นำ ่� ำมาใช้้ประโยชน์์ในการทำำผลิิตภัณัฑ์์ ขั้้� นตอน/วิธีี ิการผลิิต ใบ ดอก ชื่่�อผลิิตภััณฑ์์ ๑. ทำความสะอาดผ้้า โดยการนำไปต้้มน้้ำ ผสมกัับผง “โซดาแอช” อััตราส่่วน น้้ำ ๒๐ ลิิตร ต่่อน้้ำหนัักผ้้า ๒–๓ กิิโลกรััม ใช้้เวลา ๓๐ นาทีี ๒. นำผ้้าที่่ต้�้องการทำลวดลายไปแช่่สารช่ว่ยย้้อมสีธีรรมชาติิ “มอร์์แดนท์พลั์ ัส” ซึ่่�งมีส่ีวน่ ประกอบของสารส้้ม น้้ำส้้ม สายชูู เบกิิงโซดา แช่่ผ้้าไว้้ ๑ คืืน แล้้วนำมาบิิดให้้หมาด ๆ ๓. วางผ้้าที่่�ต้้องการทำลวดลายบนพื้้�นที่่�สะอาดหรืือบนโต๊๊ะ ๔. นำใบไม้้ ดอกไม้้ที่่�จััดเตรีียมไว้้มาวางบนผืืนผ้้า เพื่่�อให้้เกิิดลวดลายตามที่่�ต้้องการ ๕. นำพลาสติิกมาขึึงวางปิิดทัับผ้้าทั้้�งผืืน ๖. ใช้้ไม้้ไผ่่ที่่�เตรีียมไว้้เป็็นแกนกลางในการม้้วนผืืนผ้้า ข้้อควรระวััง ควรขึึงผืืนผ้้าให้้ตึึงระหว่่างการม้้วนผ้้า ๗. มััดด้้วยเชืือกผ้้าหรืือเชืือกปอฟางให้้แน่่นที่่�สุุด ๘. นำม้้วนผ้้าที่่�ม้้วนเสร็็จเรีียบร้้อยแล้้วไปนึ่่�ง ๒ ชั่่�วโมง ๙. หลัังจากนึ่่�งแล้้ว นำผ้้าที่่�นึ่่�งมาคลี่่�ออก แล้้วผึ่่�งในร่่มที่่�มีีลมโกรก ๑๐.นำผ้้าพิิมพ์์สีีธรรมชาติิ Eco Print ที่่�แห้้งสนิิทแล้้วมาล้้าง ๑๑. นำผ้้ามาขยำกัับเกลืือ สารส้้ม ประมาณ ๑๕–๒๐ นาทีี เพื่่�อให้้ผ้้าคงสภาพ ๑๒. นำมาล้้างด้้วยน้้ำสะอาด แล้้วแช่่น้้ำยาปรัับผ้้านุ่่ม ๑๓. ควรตากในที่่�ร่่ม มีีลมโกรก เวลารีีดต้้องใช้้ไฟปานกลาง การใช้้ประโยชน์์จากต้้นไม้้ประจำำจัังหวััด กิิจกรรมสนองพระราชดำำริิ โครงการอนุุรัักษ์์พัันธุุกรรมพืืชอัันเนื่่�องมาจากพระราชดำำริ ิสมเด็็จพระเทพรััตนราชสุุดาฯ สยามบรมราชกุุมารี ี (อพ.สธ) 148

การสร้้างสรรค์์ผลิิตภัณัฑ์จาก์ต้้นไม้้ประจำจัำ ังหวััดอุทัุัยธานีี ชื่่�อต้้นไม้้ สะเดา สะเดา จัังหวััดอุุทััยธานีี ลัักษณะต้้นไม้้ เป็็นไม้้ยืืนต้้นขนาดกลางไปจนถึึงขนาดใหญ่่ ไม้้เรืือนยอดทรงพุ่่มหนาทึึบตลอดทั้้�งปีี คนไทยสมััยโบราณมีีความ เชื่่�อว่่าการปลููกต้น้สะเดาไว้้ทางทิิศตะวัันตกเฉีียงใต้้จะช่ว่ยป้้องกันัโรคภััยอันัตรายต่่าง ๆ ได้้ บางท้้องถิ่่น�เชื่่�อกันว่ั ่าใบและกิ่่�ง ของสะเดานั้้�นจะช่่วยป้้องกัันภููตผีีปีีศาจไม่่ให้้เข้้ามาทำร้้ายผู้้ปลููกหรืือคนในครอบครััว สะเดาเป็็นพัันธุ์์ไม้้พระราชทาน เพื่่�อ ปลููกเป็น็มงคลแก่่ชาวจัังหวััดอุทัุัยธานีี ต้น้สะเดานั้้น�สามารถพบเจอได้ทั่่ ้ว�ไปในป่่าแล้้ง โดยเฉพาะในประเทศอินิเดีีย เมีียนมา ศรีลัีังกา มาเลเซีีย อินิโดนีีเซีีย และประเทศไทยของเราเอง สำหรัับในประเทศไทยของเรานั้้น�มีีเขตการกระจายตามธรรมชาติิ ในป่่าเบญจพรรณแล้้งทั่่ว�ประเทศ มีีสรรพคุุณเป็น็ยาสมุนุไพรที่่น่�่าสนใจ วัันนี้้�เราจะพาทุุกคนไปทำความรู้้จัักกัับต้น้ ไม้้ชนิิดนี้้� กัันให้้มากขึ้้�น ลัักษณะของใบ ต้้นสะเดาจะมีีใบประกอบแบบขนนกชั้้�นเดีียว โคนใบเบี้้�ยว ส่่วนปลายใบเรีียงตััวสลัับกััน ใบย่่อยคล้้ายรููปเคีียวโค้้ง โดยมีีความกว้้างประมาณ ๑.๕–๑.๓ เซนติิเมตร และยาว ๕–๙ เซนติิเมตร ใบเรีียงตรงกัันข้้าม ขอบใบหยัักคล้้ายฟัันเลื่่�อย ส่่วนปลายใบแหลมหรืือเรีียวแหลม ออกดอกเป็็นช่่อแยกแขนงที่่�มีีขนาดใหญ่่ ดอกออกที่่�ง่่าม ใบใกล้กั้ับบริิเวณปลายกิ่่�ง ดอกย่่อยมีสีีเทาหรืือสีขีาวขนาดเล็็ก กลีีบเลี้้�ยงเป็นรูู็ ปคล้้ายทรงแจกันั ยาวประมาณ ๑ มิิลลิิเมตร ส่่วนปลายเป็็นพูู ๕ พููซ้้อนเหลื่่�อมกััน กลีีบดอกมีีทั้้�งหมด ๕ กลีีบ และแยกออกจากกััน มีีรููปคล้้ายช้้อนแคบยาวประมาณ ๔–๖ มิิลลิิเมตร ท่่อเกสรตััวผู้้จะมีีความนุ่่มและมีีขนปกคลุุม ส่่วนรัังไข่่ก็็จะมีีขนที่่�นุ่่มเช่่นกััน แต่่ขนจะสั้้�น ดอกสะเดามีีกลิ่่�น หอมอ่่อน ๆ ลัักษณะผลของสะเดาจะมีีเนื้้�อเมล็็ดเดีียวและแข็็ง ผลมีรููีปทรงกลมคล้้ายผลองุ่่นขนาดยาว ๑–๒ เซนติิเมตร และ กว้้างประมาณ ๑ เซนติิเมตร ผลสุุกจะมีีสีีเหลืืองอมสีีเขีียวและมีีรสชาติิหวานเล็็กน้้อย ส่่วนเมล็็ดข้้างจะมีีผิิวค่่อนข้้างเรีียบ หรืือแตกเป็็นร่่องเล็็ก ๆ ตามความยาว เมล็็ดมีีสีีเหลืืองซีีดหรืือสีีน้้ำตาล ต้้นสะเดาจะมีีระยะการติิดดอกและผลในระหว่่าง เดืือนธัันวาคม–มีีนาคม และผลจะสุุกในช่่วงเดืือนมีีนาคม–มิิถุุนายน การใช้้ประโยชน์์จากต้้นไม้้ประจำำจัังหวััด กิิจกรรมสนองพระราชดำำริิ 149 โครงการอนุุรัักษ์์พัันธุุกรรมพืืชอัันเนื่่�องมาจากพระราชดำำริ ิสมเด็็จพระเทพรััตนราชสุุดาฯ สยามบรมราชกุุมารี ี (อพ.สธ.)

Eco Print ผ้้าพิิมพ์์สีีธรรมชาติิ ต้้นสะเดา ส่่วนที่นำ ่� ำมาใช้้ประโยชน์์ในการทำำผลิิตภัณัฑ์์ ขั้้� นตอน/วิธีี ิการผลิิต ใบ ชื่่�อผลิิตภััณฑ์์ ๑. การเตรีียมน้้ำยา (สููตรสำหรัับ ๑ ลิิตร) น้้ำส้้มสายชูู ๕ เปอร์์เซ็็น ๗๐๐ มิิลลิิลิิตร น้้ำสะอาด ๓๐๐ มิิลลิิลิิตร สารส้้มบดละเอีียด ๙๐ กรััม เบกิิงโซดา ๘๐ กรััม นำส่่วนผสมเทใส่่ภาชนะ กวนส่่วนผสมให้้ละลายเข้้ากััน ๒. การเลืือกใช้้ผ้้าแมมเบริ์์�ต หรืือผ้้าฝ้้าย โดยนำผ้้าแช่่ในน้้ำยาที่่�เตรีียมไว้้ อย่่างน้้อย ๒ ชั่่�วโมง ๓. การวางใบไม้้และการม้้วนผ้้า นำใบไม้ที่่้ต้�้องการวางบนผ้้าที่่ผ่�่านการแช่น้้ ่ ำยาแล้ว้ตามความต้้องการ นำพลาสติิก วางแนบบนผ้้าที่่�วางใบไม้้เรีียบร้้อยแล้้ว หลัังจากนั้้�นม้้วนผ้้าโดยนำท่่อพลาสติิกหรืือไม้้ไผ่่ที่่�มีีความยาวเท่่ากัับ ความกว้้างของผ้้าม้วน้ ให้้แน่น่ หลัังจากนั้้นน�ำฟิล์ิ์มแรปปิิงพาเลต หรืือ พลาสติิกถนอมอาหารห่่อทัับอีีกครั้้�งหนึ่่�ง ๔. การนึ่่�ง นำผ้้านึ่่�งใช้้ไฟระดัับกลาง เวลานึ่่�งประมาณ ๑–๒ ชั่่�วโมง ๕. การเปิิดผ้้าและการดููแลรัักษา นำผ้้า Eco Print ที่่ผ่�่านการนึ่่�งและคลี่่ผ้�้านำใบไม้ที่่้ว�างออก นำผ้้าผึ่่�งลมให้้แห้้งสนิิท แล้้วนำมาล้้างด้้วยน้้ำสะอาด การใช้้ประโยชน์์จากต้้นไม้้ประจำำจัังหวััด กิิจกรรมสนองพระราชดำำริิ โครงการอนุุรัักษ์์พัันธุุกรรมพืืชอัันเนื่่�องมาจากพระราชดำำริ ิสมเด็็จพระเทพรััตนราชสุุดาฯ สยามบรมราชกุุมารี ี (อพ.สธ) 150

การสร้้างสรรค์์ผลิิตภัณัฑ์จาก์ต้้นไม้้ประจำจัำ ังหวััดอุบุลราชธานีี ชื่่�อต้้นไม้้ ยางนา ยางนา จัังหวััดอุุบลราชธานีี ลัักษณะต้้นไม้้ เป็น็ ไม้ต้้น้สููง ๓๐–๔๐ เมตร ลำต้น้ เปลาตรง มีพููพีอนเตี้้�ย ๆ เปลืือกหนาเรีียบ สีีเทาปนขาว หููใบขนาดใหญ่่ ร่่วงง่่าย ใบเดี่่�ยว เรีียงสลัับ รููปไข่่ขอบขนานกว้้าง ๘–๑๕ เซนติิเมตร ยาว ๒๐–๓๕ เซนติิเมตร ช่่อดอกแบบช่่อแยกแขนงออกสั้้�น ๆ ตามซอกใบใกล้้ปลายกิ่่�ง ดอกสีชั่่ีว�โมงพูู กลีีบเลี้้�ยงและกลีีบดอก มีีจำนวนอย่่างละ ๕ กลีีบ กลีีบดอกบิิดเวีียน เกสรเพศผู้้มีีประมาณ ๓๐ อััน รัังไข่่อยู่่เหนืือวงกลีีบ มีีขนหนาแน่่น ก้้านเกสรเพศเมีีย สั้้�น ๆ ผลเปลืือกแข็็งเมล็็ดเดีียว กลม ปลายกิ่่�งกลีีบเลี้้�ยงขยาย เป็็นปีีกยาว ๒ ปีีก ยาว ๑๐–๑๕ เซนติิเมตร ปีีกสั้้�น ๓ ปีีก กลม ยาว ๑–๑.๕ เซนติิเมตร การใช้้ประโยชน์์จากต้้นไม้้ประจำำจัังหวััด กิิจกรรมสนองพระราชดำำริิ โครงการอนุุรัักษ์์พัันธุุกรรมพืืชอัันเนื่่�องมาจากพระราชดำำริ ิสมเด็็จพระเทพรััตนราชสุุดาฯ สยามบรมราชกุุมารี ี (อพ.สธ.) 151

ผ้้าย้้อมสีีเปลืือกยางนา ลายนกหัสดีั ีลิิงค์์ ส่่วนที่นำ ่� ำมาใช้้ประโยชน์์ในการทำำผลิิตภัณัฑ์์ ขั้้� นตอน/วิธีี ิการผลิิต เปลืือกไม้้ ชื่่�อผลิิตภััณฑ์์ ๑. เตรีียมน้้ำสะอาดปริิมาณ ๕–๖ ลิิตร ใส่่ในกะละมัังหรืือหม้้อต้้มที่่�มีีเปลืือกยางนาหนััก ๓ กิิโลกรััม ๒. ใส่่เกลืือทะเลผสมลงไป ๑ ช้้อนชา แล้้วนำไปต้้มโดยใช้้ไฟกลาง ๆ เป็็นเวลา ๓ ชั่่�วโมง ๓. กรองน้้ำที่่�ได้้จากการต้้มใส่่กะละมัังแล้้วนำเส้้นฝ้้ายดิิบที่่�เตรีียมไว้้ ๔. นำฝ้้ายดิิบมาล้้างน้้ำให้้สะอาดแล้้วบิิดให้้หมาด ๆ เพื่่�อเตรีียมการย้้อม ๕. นำฝ้้ายที่่�เตรีียมไว้้ลงมาชุุบย้้อม ในระหว่่างที่่�ย้้อมให้้มีีการยกเส้้นฝ้้ายขึ้้�นลงและใช้้ไม้้คนให้้สีีซึึมเข้้าในเส้้นฝ้้าย ประมาณ ๑๐ นาทีี ๖. คั้้�นเส้้นฝ้้ายและพลิิกกลัับไปกลัับมา แล้้วนำฝ้้ายกัับน้้ำย้้อมสีีเปลืือกยางนามาต้้มต่่อ ๔๐–๕๐ นาทีี ๗. บิิดเส้้นฝ้้ายที่่�ต้้มเสร็็จแล้้วให้้หมาด ๆ นำไปตากที่่�ราวแขวนที่่�เตรีียมไว้้ จำนวน ๑ รอบ (ย้้อมรอบเดีียว) ตากไว้้ ๑ วััน ๘. ล้้างฝ้้ายที่่�ตากไว้้ด้้วยน้้ำสะอาด จำนวน ๓ รอบ ๙. นำฝ้้ายที่่�ล้้างเสร็็จแล้้วมาชุุบในน้้ำต้้มข้้าวเหนีียว (แป้้งข้้าวเหนีียว) เพื่่�อให้้เส้้นฝ้้ายแข็็งและไม่่ขาดง่่าย ๑๐. นำฝ้้ายไปบิิดให้้หมาด ๆ แล้วดึ้ ึงกระตุุกฝ้้ายแรง ๆ เพื่่�อให้้เส้นฝ้้ ้ายเรีียงเส้น้ แล้วน้ ำไปตากแดดอีีก ๑ วััน เป็นอั็นั เสร็็จสิ้้�นขั้้�นตอนการย้้อม การใช้้ประโยชน์์จากต้้นไม้้ประจำำจัังหวััด กิิจกรรมสนองพระราชดำำริิ โครงการอนุุรัักษ์์พัันธุุกรรมพืืชอัันเนื่่�องมาจากพระราชดำำริ ิสมเด็็จพระเทพรััตนราชสุุดาฯ สยามบรมราชกุุมารี ี (อพ.สธ.) 152

คณะผู้ ้ �จััดทำำ� ที่่�ปรึึกษา นายอรรษิิษฐ์์ สััมพัันธรััตน์์ อธิิบดีีกรมการพััฒนาชุุมชน นายชููชีีพ พงษ์์ไชย รองอธิิบดีีกรมการพััฒนาชุุมชน นายวิิฑููรย์์ นวลนุุกููล รองอธิิบดีีกรมการพััฒนาชุุมชน นายวรงค์์ แสงเมืือง รองอธิิบดีีกรมการพััฒนาชุุมชน คณะผู้้เรีียบเรีียง นางสาวมนทิิรา เข็็มทอง ผู้้อำนวยการสำนัักพััฒนาทุุนและองค์์กรการเงิินชุุมชน นางสาวจิิรารััตน์์ ถึึงสุุข ผู้้อำนวยการกลุ่่มงานพััฒนาทุุนชุุมชนตามแนวพระราชดำริิ นางสาววรรณพร บุุญมีี นัักวิิชาการพััฒนาชุุมชนชำนาญการ นายณััฐพล ปาลิิวนิิช นัักวิิชาการพััฒนาชุุมชนชำนาญการ นางสาวเปรมวดีี มีีสวััสดิ์์� นัักวิิชาการพััฒนาชุุมชนชำนาญการ คณะผู้้จััดทำเนื้้�อหา สำนัักงานพััฒนาชุุมชนจัังหวััด ๗๖ จัังหวััด เดืือน ปีี ที่่�จััดพิิมพ์์ กัันยายน ๒๕๖๖ เลขมาตรฐานสากลประจำหนัังสืือ จำนวนที่่�พิิมพ์์ ๒,๐๐๐ เล่่ม ISBN : 978-974-423-177-2 ออกแบบ/พิิสููจน์์อัักษร บริิษััท ดิิเอส์์ท จำกััด จััดพิิมพ์์โดย กลุ่่มงานพััฒนาทุุนชุุมชนตามแนวพระราชดำริิ สำนัักพััฒนาทุุนและองค์์กรการเงิินชุุมชน กรมการพััฒนาชุุมชน