Historia 8

jtat e njeriut, duke filluar a antikiteti greko -romak, sjeta dhe periudha derne, ndryshon sepse mbajtja e saj në themel karakterin universal. Kjo të thotë se të drejtat e allura në këtë dokument i zojnë të gjithë qytetarët e bit, pa dallim gjinie, feje, race, mbësie etj. gjitha shtetet që e kanë pranuar ë dokument, i nënshtrohen yrimit për t’i respektuar të jtat e shpallura të njeriut. qipëria është një nga shtetet që a pranuar këtë dokument. drejtat e njeriut të shpallura në ë dokument janë pjesë e gjithë islacionit shqiptar. Në mënyrë veçantë, shpallja dhe njohja ëtyre të drejtave janë pjesë bërëse e të gjitha programeve e teksteve shkollore në të ha ciklet e studimi. Posaçërisht shprehet në Rregulloren e ndshme të çdo shkolle. xim i pjesës Teksti Histori 7, interneti, enciklopedi dhe etet europiane krijuan shumë materiale të ndryshme që lidhen me botën oni, veçanërisht në Afrikë e koloniale dhe Europën e shek. XVIII -XIX . Qëllimi i tyre ishte që në këto de ato të siguronin lëndën e ë ekonominë e tyre, të dërgonin estimet e tyre që nuk mund të estoheshin në mënyrë mprurëse vendin e tyre, të siguronin aty krah sa më të lirë pune, që hte diferenca të mëdha me hun e 7” Libër mësuesi për tekstin “ Histori

pu të e e m pë më të t pas ven kol 19 Përsëritje 20 Test Metodologjia dhe veprimtaritë e nxënësve Hap pas hapi ku për realizimin e hapave janë integruar metoda interaktive, bashk diskutim i lirë, stuhi mendimesh, tabelë konceptesh, shkrim i lirë, kllaster, Insert, Vlerësimi Vlerësim diagnostikues, vlerësim i vazhdueshëm gjate orës, vlerësim individual, individuale, vlerësim me projekt, vlerësimi me testim, vlerësim me anë të portofo 29

nës në vendet e tyre, po ashtu eksportonin treg të ri për shitjen mallrave të tyre dhe së fundi të rhapnin kulturën, fenë, arsimin, ënyrën e jetesës, sipas modelit tyre. Këto ndërhyrje kanë pasur soja negative dhe pozitive në ndet e lonizuara. Përsëritje – tremujori i tretë test – tremujori i tretë këpunuese, gjithëpërfshirëse, pune me grupe dhe individuale integruese, zbatime në praktike, hulumtim historik, projekt kërkimor etj. vlerësim në grupe, vlerësim formues, vetëvlerësim me detyra lit. 7” Libër mësuesi për tekstin “ Histori

Libër mësuesi për tekstin “Histori 7” Fusha: Shoqëria dhe mjedisi Lënda: Histori 7 Shkalla: III Klasa: 7 TEMATIKA 1. QYTETËRIMET NË FILLIMET E TEMA MËSIMORE: Humanizmi HISTORISË MODERNE Rezultatet e të nxënit sipas kompetencave kyç Situata e të nxënit: Nxënësi/ja: O hir që qielli të pakëve u dha, Virtut i • analizon tiparet e Humanizmit; rrallë, që s’gjendesh mes njerzisë, • dallon karakteristikat e përbashkëta dhe të veçantat Nën flokët biond një tufëz me thinjë, ndërmjet qytetërimit në Mesjetë dhe atij në Çfarë thjeshtësi hyjnore brenda ka! periudhën e Humanizmit në Europë; Petrarka • vlerëson rolin e arritjeve të këtyre qytetërimeve në jetën e sotme; ‒ Kujt i kushtohen këto vargje? • formulon dhe drejton pyetje për artin, kulturën dhe ‒ Cilat janë tiparet e personazhit që shkencën në këtë periudhë”; përshkruan autori? • identifikon dhe shqyrton burimet e informacionit që përdor për kërkim; • vlerëson burimet për vlefshmërinë dhe besueshmërinë e tyre; • krijon një përmbledhje koncize dhe informative për kushtet ekonomike, shoqërore që çuan në lindjen e Humanizmit si dhe shfaqjen e këtyre tipareve në veprat letrare të kohës; • zhvillon perspektivën historike në vëzhgimin e këtij mentaliteti të ri; • shpjegon pse veprat e artit të bëra në kohën e Humanizmit janë të rëndësishme për ne sot; • demonstron shprehi të kompetencave historike duke kërkuar informacion për detyrën e dhënë; • vlerëson veprat e letrare të kësaj epoke; • komunikon duke përdorur fjalorin e • përshtatshëm historik. Rezultatet e të nxënit të kompetencave sipas Koncepte kyç: temës: Humanizëm, tiparet, njeri, antikitet, • identifikon faktorët që çuan në lindjen e laik. Humanizmit; përshkruan thelbin e Humanizmit; përcakton tiparet e Humanizmit; tregon përfaqësuesit e Humanizmit dhe rëndësinë e veprave të tyre; vlerëson Humanizmin si një mentalitet i ri. Burimet: njohuritë paraprake që ka nxënësi mbi Lidhja me fushat e tjera dhe me tema Mesjetën dhe Humanizmin apo përfaqësues të tyre, ndërkurrikulare: interneti. Gjuhët dhe komunikimi, Arte,TIK. 30

Libër mësuesi për tekstin “Histori 7” VEPRIMET NË SITUATË Hap i i parë: Mësuesi/ja shfaq në kompjuter disa foto dhe shtron pyetjet: Çfarë paraqesin këto foto? Cilat janë personazhet e paraqitura në tablo? Krahasoni personazhet në tablotë e paraqitura me personazhin e poezisë dhe gjeni ndryshimet. Të mendosh për njeriun Të kontribuosh në vlerësimin e anëve Të jesh njeri me vlera Humanizëm pozitive të shoqërisë njerëzore Të ndihmosh të tjerët Mësuesi /ja pyet nxënësit nëse kanë bërë ndonjë vepër humane. Mësuesi/ja duke iu refereruar përgjigjeve të nxënësve bën lidhjen mes konceptit humanizëm sot dhe Humanizmit si një mentalitet i ri në Europë, në shek. XIII-XIV. Hap i i tretë: Mësuesi i udhëzon nxënësit të lexojnë temën Humanizmi dhe i ndan ata në grupe: Grupi 1. Evidentoni kushtet ekonomike të cilat bënë të mundur lindjen e Humanizmit? Grupi 2. Evidentoni kushtet shoqërore dhe politike të lindjes së Humanizmit. Grupi 3. Përshkruani arsyet pse Humanizmi ishte një mentalitet krejtësisht i ri. Grupi 4. Listoni tiparet e Humanizmit. Pasi grupet kanë përfunduar punën mësuesi/ja i mbledh fletët dhe përgjigjet e grupit 1 ia jep grupit 4, përgjigjet e grupit 2 ia jep grupit 1, përgjigjet e grupit 4 ia jep grupit 3 dhe përgjigjet e grupit 3 ia jep grupit 2 dhe i orienton ata të japin mendimet e tyre. Hapi i katërt: PREZANTIMI DHE DEMONSTRIMI I REZULTATEVE TË ARRITURA Përfaqësuesit e grupeve prezantojnë përgjigjet dhe së bashku i diskutojnë ato. VLERËSIMI: Nxënësit vlerësohen për kontributin e tij në ndërtimin e konceptit Humanizëm në shek. XIII-XIV dhe humanizmit sot, bën lidhjen e informacionit që ka me temën e re, ndërveprimin në punën në grup, përzgjedhjen e burimeve të informacionit dhe të materialit, mënyrën e prezantimit të informacionit. DETYRË: Përzgjidhni pjesë nga veprat e Dante Aligerit dhe Petrarkës, ku përshkruhen besimi dhe shpresa e njeriut tek individualiteti, dinjiteti dhe aftësitë e tij. 31

Libër mësuesi për tekstin “Histori 7” Fusha: Shoqëria dhe mjedisi Lënda: Histori 7 Shkalla: III Klasa: 7 TEMATIKA 1. QYTETËRIMET NË FILLIMET E TEMA MËSIMORE: Rilindja HISTORISË MODERNE Rezultatet e të nxënit sipas kompetencave kyç Situata e të nxënit: Nxënësi/ja: Mësuesi/ja shfaq një video me • analizon kulturën materiale e shpirtërore të epokës së Rilindjes; pamje nga pjesa e vjetër e qytetit • dallon karakteristikat e përbashkëta dhe të veçantat ndërmjet të Firences. qytetërimeve në Europë; • vlerëson rolin e arritjeve të këtyre qytetërimeve në jetën e sotme; https://www.youtube.com/ • formulon dhe drejton pyetje për artin, kulturën dhe shkencën në këtë periudhë”; watch?v=qpzAygWCeE A identifikon dhe shqyrton burimet e informacionit që përdor për kërkim; vlerëson burimet për vlefshmërinë dhe besueshmërinë e tyre; krijon një përmbledhje koncize dhe informative për artin dhe kulturën në epokën e Rilindjes; zhvillon perspektivën historike në vëzhgimin e kësaj kulture; shpjegon pse veprat e artit të bëra në kohën e Rilindjes janë të rëndësishme për ne sot; gjen të përbashkëtat dhe ndryshimet midis qytetërimeve në Itali, Francë, Gjermani, Angli etj; merr përsipër dhe realizon rolin e caktuar dhe e sjell atë në kohët e sotme; demonstron shprehi të kompetencave historike duke kërkuar informacion për rolin që do të interpretojë, veçoritë e zhvillimit të qyteteve ku lindi dhe u zhvillua kjo epokë, vlerëson veprat e artit, të arkitekturës, letërsisë; interpreton dhe prezanton personazhin dhe veprat e tij; komunikon duke përdorur fjalorin e përshtatshëm historik. Rezultatet e të nxënit të kompetencave sipas Koncepte kyç: temës: Rilindje, Antikitet. • identifikon faktorët që çuan në lindjen e epokës së re, Rilindjes; • përcakton veçoritë e Rilindjes Europiane; • tregon fushat ku u përhapën idetë e Rilindjes. • vlerëson arritjet e Rilindjes në ekonomi, art, kulturë, shkencë, politikë, fe. Burimet: Lidhja me fushat e tjera dhe me tema njohuritë paraprake që ka nxënësi mbi ndërkurrikulare: Humanizmin dhe Rilindjen Europiane,apo përfaqësues të tyre, video Gjuhët dhe komunikimi, arte, TIK. https://www.youtube.com/watch?v=qpzAygWCeE A, foto, interneti. 32

Libër mësuesi për tekstin “Histori 7” VEPRIMET NË SITUATË Hapi i parë: Mësuesi/ja, një orë para zhvillimit të kësaj teme, njeh nxënësit me temën që do të zhvillohet orën tjetër dhe i thotë se kjo temë do të realizohet nëpërmjet lojës me role. Ndan rolet dhe skenarin e përgatitur dhe kërkon nga nxënësit që të gjejnë në internet informacion për personazhin, rolin e të cilit do të luajnë, pamje nga veprat e artistëve që do të prezantojnë, foto të veshjeve të këtyre personazheve, të përgatisin veshje, anije dhe ndërtesa të tjera prej kartoni si katedrale, kisha, bankë. Hapi i dytë: Sapo nxënësit hyjnë në klasë, mësuesja shfaq videon me pamje nga pjesa e vjetër e Firences (2- 3 minuta) dhe më pas nxënësit rregullojnë mjediset sipas skenarit: Klasa ndahet në: mjedis pune në qendrën e qytetit, ku janë vendosur piktorët dhe skulptorët të cilët janë duke punuar për veprat e tyre, këtu qëndron edhe Lorenco de Mediçi; mjedisi i dytë vendosen priftërinjtë; mjedisi i tretë është një mjedis arsimimi (ku do të qëndrojnë Beatriçe dhe Virgjili, mjedisi i katërt është një mjedis ku zhvillohet tregtia nëpërmjet detit (anije të bëra nga nxënësit dhe poshtë tyre kartonë të lyer me ngjyrë blu), këtu qëndrojnë tregtarë e punëtorë që merren me shkëmbimin e mallrave, mjedisi i pestë ka pamjen e një banke (nxënësit vendosin maketin e një banke). Këto mjedise zbukurohen me vepra arti, të arkitekturës së kohës (ndërtesa prej kartoni dhe pamje të gjetura në internet dhe të printuara me ngjyra). Hapi i tretë: Zhvillimi i lojës me role Në klasë hyn personazhi Dante Aligeri dhe thotë: Unë jam Dante Aligeri. Jam poet dhe kam lindur në Firence. Kam ofruar gjithë idetë e mia për të ndërtuar rrymën e Humanizmit. Humanizmi do t ë vijohet nga Rilindja, ku do të shfaqen piktorë, skulptorë dhe arkitektë, që do të sjellin një rilindje të artit dhe gjithë shoqërisë, jo vetëm në Firence. Kjo rrymë do të përhapet edhe në vende të tjera të Europës, si Francë, Holandë dhe do të përfshijë të gjithë njerëzit. Veprat e mia do t’i njohë gjithë njerëzimi. Ato do të mbeten në kohë dhe nuk do të shuhen. Antikiteti ka qenë gjithmonë burimi frymëzimi për mua. Ne jemi njerëz dhe nuk duhet t’i harrojmë vlerat dhe virtytet tona. Përballë meje ndodhen personazhet e mia, ato personazhe që bëjnë pjesë në veprat e mia dhe unë jam frymëzuar nga personazhet e vërteta, që kanë qenë frymëzim për mua. (Vendos veprat e tij në tavolinë dhe largohet). Vizitorët, të cilët janë studiues të historisë (hyjnë në klasë), vijnë në Firence të vizitojnë pjesë të këtij qyteti si një nga qytetet më të zhvilluara të kësaj periudhe dhe bisedojnë me njëri-tjetrin: Vizitori 1: Qyteti i Firences paska banka, ndërtesa të zbukuruara, kisha, katedrale, anije të mëdha që vijnë e ikin pa pushim. Vizitori 2. Pamja e qytetit lë të kuptosh se është një qytet i pasur, me vlera të veçanta në art e kulturë. Vizitorët gjatë ecjes së tyre në qytet shohin një shkollë dhe ndërsa hyjnë takojnë Beatriçen dhe Virgjilin të cilët prezantohen: Beatriçe: Unë jam Beatriçe, në shkollë ne mësojmë të sillemi me hijeshi dhe kujdes. Arsimohemi që të njohim mënyrat e duhura të komunikimit. Vizitori 1. A e dini ju që shkenca, teknika e teknologjia kanë përparuar? Beatriçe: Dimë që në fushën e teknologjisë arritja më e madhe është shpikja e shtypshkronjës. Më 1440, konstruktori gjerman Johan Gutenberg ndërtoi një shtypshkronjë me shkronja të lëvizshme. Ajo mundëson shtypjen e një sasie më të madhe librash me kosto më të ulët. 33

Libër mësuesi për tekstin “Histori 7” Vizitori 2. A njihni ndonjë shkrimtar apo vepër letrare? Beatrice: Në shkollë ne mësojmë për shkrimtarët e mëdhenj, si Uilliam Shekspir, komediani spanjoll Migel Servantes. (dhe u tregon vizitorëve disa nga veprat e Shekspirit dhe Servantesit, kopertina të veprave të printuara). Vizitorët shprehin çudi në fytyrat e tyre, ndërsa ndërhyn Virgjili dhe thotë: Unë jam Virgjili, dhe ne meshkujt e këtij qyteti përpiqemi të kemi një arsimim të duhur, të kemi një profesion dhe të përkujdesemi për familjen tonë. Nuk harrojmë detyrimet tona si qytetar ë dhe përkujdesemi për qytetin tonë. Ndërtojmë kisha dhe ndërtesa aq të bukura, që nuk do të harrohen kurrë, por do të mbeten në përjetësi. Vizitori 2. Shoqëria po ndryshon dhe kërkon që të kemi njohuri të mira. Na trego se çfarë po mëson tjetër në shkollë? Virgjili: Ne njohim mendimtarë, si Desiderius Erasmusi, prift nga Holanda, dhe Tomas Mor,studiues nga Anglia dhe veprat e tyre. Vizitori 1: A e ke lexuar librin “Utopia”, Virgjili: E kam lexuar në këtë libër, autori shpreh mendimet e tij mbi shoqërinë ideale. Vizitorët pasi i komplimentojnë këta qytetarë për njohuritë që kanë, përshëndeten dhe shkojnë në mjedisin që ky i fundit kishte krijuar për artistët takojnë bashkëpunëtorët e Lorencos. Masimo, një nga Bashkëpunëtorët e Lorenco de Mediçit u drejtohet vizitorëve: Historia do të njohë Lorencon si një drejtues madhështor pasi mundësoi zhvillimin e artit, kulturës, pra Rilindjen në Firence, e cila do të pasohet edhe në qytete të shteteve, si Franca dhe Holanda. Në drejtimin e qytetit të Firences, ai përkujdeset për të gjithë artistët. Salvadore (bashkëpunëtor i Lorencos) thotë: Lorenco bën tregti me familjet më të pasura të Firences dhe kur u jep para hua, kërkon prej tyre vetëm kontribut për qytetin, ndërtime madhështore, të cilat do mbeteshin në kohë. Ja dhe përballë nesh Filipo Brunoeleski, arkitekti që ndërtoi kupolën e kishës “Shën Maria e Luleve”, kupolën më të madhe në Firence. Filipo Brunoeleski i afrohet grupit të bashkëpunëtorëve të Lorencos dhe prezantohet me vizitorët duke thënë: unë, Filipo Brunoeleski jam arkitekt, inxhinier dhe kam ndërtuar kupolën më të madhe në Firence. Jam frymëzuar nga qytetërimet e Romës së Lashtë dhe Greqisë. Ashtu siç ata ndërtuan ndërtime që mbetën në përjetësi, ashtu edhe unë do bëj t ë njëjtën gjë. Familja Mediçi përkujdeset që Firencja të lulëzojë dhe unë jam i lumtur që të kontribuoj me njohuritë e mia (tregon punët e tij). Vizitorëve u bashkohet Lorenco, i cili me krenari thotë se do t’ju prezantoj artistët e mëdhenj si Mikelanxhelo, Botiçeli dhe Da Vinçi. Mikelanxhelo Buonaroti (Michelangelo Buonaroti): unë jam një skulptor, piktor, arkitekt dhe poet dhe i prezanton vizitorët më veprat e tij si: Davidi, Pietà-ja vatikanase, Kupola e Shën Pjetrit, si dhe cikli i afreskeve në Cappella Sistina. Sandro Botticeli: Unë jam Andrea Botiçeli, jam piktor dhe i përkas shkollës fiorentine. Aty ku kam studiuar dhe mësova artin. (Tregon pikturat e tij dhe thotë): Pikturat e mia m ë të njohura janë “Lindja e Afërditës” dhe “Pranvera”. Kam bërë portret e Dante Aligerit dhe familjes Medici. Jam një rilindës dhe veprat e mia do të ndihmojnë lulëzimin e artit dhe shoqërisë. Leonardo da Vinçi: Unë jam Leonardo da Vinçi jam shkencëtar, inxhinier, piktor, skulptor. Tregon punët e tij e thotë: Skicat e mia do të jenë frymëzim për të ardhmen e njerëzimit. Do të krijohet helikopteri, me të cilin mund të fluturojnë njerëzit. Kam pikturuar Mona Lizën, e cila do ju vështrojë nga Muzeu i Luvrit. Kudo 34

Libër mësuesi për tekstin “Histori 7” që të jeni, sytë e saj do të vështrojnë nga ju. Gjatë udhëtimit ndeshin në rrugë 3 priftërinj të cilët bisedojnë mes njëri tjetrit dhe ndalen dhe i pyesin se si ndihen nga këto ndryshime që ka pësuar Firence: Prifti 1: Në këtë kohë Kisha nuk ka më të njëjtin ndikim që kishte më përpara. Prifti 2:Tentuam të ndërhyjmë në politikat e qytetit të Firences, duke pasur dhe shumë konflikte, pasi shumë artistë, piktorë, skulptorë, poetë dhe skulptorë u quajtën heretikë. Prifti 3: Nuk arritëm kurrë në dyert e Firences, asnjë qytetar i saj nuk u dënua në emër të kishës. U mbrojtën nga politikat e qytetit dhe familjes Medici. Prifti 1. Pushteti ynë ka filluar të bjerë, kështu që ne duhet të jemi më tolerantë që besimi te Kisha do të fillojë të rritet. (Vizitorët në fund të udhëtimit të tyre në Firence ndalojnë dhe takojnë Lorencon, bashkëpunëtorët e tij, priftërinj dhe tregtarë dhe zhvillojnë bisedë, ku duket qartë që theksojnë arritjet në periudhën e Rilindjes.) Vizitori 1. Ndryshime të mëdha ka pësuar arti, kultura, mënyra e jetesës, stili i veshjes për burra e gra, ndërtimi i shtëpive dhe ndërtesave të tjera. Një nga bashkëpun ëtorët e Lorencos. Në këtë periudhë po krijohen koncepte të reja për vlerat e njeriut, për punën dhe jetën në përgjithësi. Çdo gjë filloi t’i nënshtrohet arsyes dhe provës. Njeriu vihet përpara përgjegjësisë morale për punën dhe veprimtarinë e tij, pra është i lirë, por i përgjegjshëm. Prifti 2. Me keqardhje them se edhe politika këtu është ndarë fare nga vartësia e fesë. Tregtari 1: Sa mir ë që nuk jemi më t ë copëtuar si në periudhën e feudalizmit, sepse kjo na bën që të kemi një qetësi politike dhe kështu mund të punojmë dhe të fitojmë më shumë. Lëvizja brenda monarkive të kohës ishte e lirë. Tregtari 2: Tashmë në treg kemi një monedhë e vetme. Kjo na bën që të bëjmë tregti më mirë sepse eliminohen mosmarrëveshjet në vlerën e monedhave. Në fund vizitorët arrijnë të takojnë Lorenco de Mediçin, i cili thotë: Në qytetin e Firences të gjithë artistët, mendimtarët, shkrimtarët, bankierët, tregtarët, qytetarët, dhanë kontribut në fillimin e Rilindjes, një epokë e re për njerëzimin. Secili me kryeveprat që realizon apo punën që bën, mundëson që qyteti të lulëzojë, nga ana ekonomike, kulturore dhe shpirtërore. Kisha romake tentoi të ndikonte në politikat tona qeverisëse, por ne kontribuojmë që Firence të jetë e pavarur nga kisha dhe ne mbrojtëm të gjithë artistët që kisha donte t’i quante heretikë. Vizitorët: Nga çfarë pamë dhe dëgjuam nga bisedat themi se kjo është epoka e re për Europën, kjo është Rilindja. DEMONSTRIMI I REZULTATEVE TË ARRITURA Pas përfundimit të lojës me role, diskutojnë së bashku çështjet: Faktorët historikë që sollën Rilindjen. Veçoritë e Rilindjes. Pasojat që solli Rilindja. VLERËSIMI: Nxënësit vlerësohen për përgatitjet për rolin që do interpretojnë, interpretimin, ndërveprimin në lojën me role dhe në punën në grup, përzgjedhjen e burimeve të informacionit dhe të materialit, mënyrën e prezantimit të informacionit. DETYRË: Ndërtoni një album me foto nga arritjet më të mëdha të Rilindjes dhe përfaqësuesit e tyre. 35

Libër mësuesi për tekstin “Histori 7” Fusha: Shoqëria dhe mjedisi Lënda: Histori 7 Shkalla: III Klasa: 7 TEMATIKA 1. QYTETËRIMET NË FILLIMET E HISTORISË TEMA MËSIMORE: Zbulimet e MODERNE mëdha gjeografike Rezultatet e të nxënit sipas kompetencave kyç Situata e të nxënit: Nxënësi/ja: Ndërlidh temën e re me njohuritë • zhvillon kompetencën e komunikimit për të ndërtuar paraprake që kanë nxënësit duke kompetencat historike për të shqyrtuar, për të analizuar, për të i shprehur ato sipas një radhitjeje parashtruar pyetje, për të argumentuar, për të diskutuar dhe për logjike të komunikuar informacionin historik, konceptet dhe idetë; zhvillon kompetencën e të nxënit për të shfrytëzuar të dhënat për të demonstruar të kuptuarit e koncepteve historike dhe shoqërore, duke i prezantuar nëpërmjet formave të ndryshme të të shprehurit; ndërlidh temën e re ose një çështje të dhënë me njohuritë dhe përvojat paraprake, duke i paraqitur në forma të ndryshme të të shprehurit sipas një radhitjeje logjike; parashtron pyetje kërkimore dhe përgjigjet duke u bazuar në argumente dhe burime; zhvillon kompetencën për jetën dhe mjedisin për të identifikuar dhe vlerësuar burimet e nevojshme për interpretimin e ngjarjes historike analizon të dhënat numerike për të kuptuar të shkuarën, për shembull për të kuptuar shkakun dhe pasojën, vazhdimësinë dhe ndryshimin; zhvillon mendimin krijues për të ndërtuar interpretime të reja të cilat shpjegojnë aspekte të së shkuarës, që janë të diskutueshme; zhvillon mendimin kritik për të përzgjedhur burimet, për të interpretuar të shkuarën nëpërmjet informacionit, për të dhënë argumente bazuar në burime dhe për të saktësuar saktësinë e burimeve; kupton se si qytetërimet dhe shoqëritë janë formuar nga grupe njerëzish me kultura të ndryshme, identifikon dallimet dhe ngjashmëritë ndërmjet kulturave të ndryshme dhe kultivon respekt ndaj kulturave të ndryshme nga e tij; zhvillon mirëkuptimin ndërkulturor, duke vlerësuar kulturat, gjuhët dhe besimet e ndryshme; kupton perspektivat, besimet dhe qëndrimet e njerëzve në të shkuarën e në të tashmen dhe rëndësinë e njohjes së historisë së tyre dhe të tjerëve; shqyrton një sërë burimesh që paraqesin perspektiva të ndryshme kulturore në mënyrë që të zhvillojë kuptimin historik. Rezultatet e të nxënit të kompetencave sipas temës: Fjalë kyç: Nxënësi/ja: Botë e Re, faktorë historikë • tregon shkakun e shpërthimit të luftës mes kolonive dhe zbulim i tokave të reja. Anglisë; • vë në dukje rëndësinë e Deklaratës së Pavarësisë së ShBA-ve • analizon ndryshimet mes shteteve të Veriut dhe atyre të Jugut. Burimet: Lidhja me fushat e tjera dhe me Njohuritë paraprake që ka nxënësi për zbulimin e Amerikës, banorët tema ndërkurrikulare: e saj, materiale nga interneti dhe burime të tjera informacioni, teksti, harta, enciklopedi Gjeografi, arte, komunikim. 36

Libër mësuesi për tekstin “Histori 7” VEPRIMET NË SITUATË Hapi i parë: Mësuesja duke pasur parasysh njohuritë e nxënësve për disa nga lundërtarët e mëdhenj shkruan në tabelë “Bota e re”. Ajo u drejton nxënësve pyetjen: Çfarë është bota e re dhe si u zbulua ajo”? Përgjigjet e nxënësve shkruhen në tabelë. Hapi i dytë: Mësuesja orienton nxënësit të lexojnë pjesën e parë të tekstit duke u ndalur në pikat kryesore dhe ndërton skemën në tabelë, të cilën e plotëson së bashku me nxënësit. Çështja: Rrethanat që ndikuan në zbulimet e mëdha gjeografike Komenti: Ndërprerja e rrugës tregtare me vendet e Lindjes për shkak të pushtimeve osmane dhe rënies së Perandorisë Bizantine; Përparimi i shkencës dhe i teknikës krijonte më shumë siguri në udhëtime të gjata detare; Pasuritë përrallore të vendeve të Lindjes ushqenin dhe nxisnin fantazinë e shumë lundërtarëve dhe eksploratorëve të kohës; Mbështetja financiare nga shtetet dhe Kisha Katolike që kërkonte të zgjeronte shtrirjen dhe përhapjen e krishterimit. Mësuesi/ja së bashku me nxënësit diskuton rolin e secilës rrethanë që ndikuan në zbulimet e mëdha gjeografike. Ajo evidenton kushtet specifike të secilës rrethanë, duke dhënë edhe fakte që mund të ketë nxjerrë nga enciklopedia apo burime të tjera historike. Çështja: Zbulimet e mëdha gjeografike Komenti: Bartolomeo Diazi lundroi në brigjet e Afrikës Perëndimore. Kristofor Kolombi mendonte se Toka ishte e rrumbullakët dhe mund të arrihej në Indi, duke lundruar nëpër oqeanin Atlantik, drejt perëndimit. Ameriko Vespuçi rizbulon Amerikën në 1492, që merret si viti i zbulimit të kontinentit amerikan prej europianëve Më 1498 Vasko de Gama vazhdoi deri në fund rrugën e nisur nga Diazi, duke zbuluar brigjet perëndimore të Indisë. Kështu u zbulua rruga e re detare për në Indi Spanjolli Ferdinando Magelani u nis drejt skajit më jugor të Amerikës së Jugut. Pas vrasjes së tij ekspedita u përfundua nga shokët e tij. Ky ishte udhëtimi i parë i plotë rreth botës. Holandezët arritën të zbulonin bregdetin e Australisë, që në fillim u quajt Holanda e Re. Hapi i tretë: Punë me rubrikën “Mendoni – Arsyetoni – Gjurmoni – Nxirrni përfundime”. Mësuesi/ja drejton disa nga pyetjet e mëposhtme për t’u siguruar se njohuritë e reja janë përvetësuar dhe për të përforcuar Interpretoni këtë fakt: “Shteti dhe feja përkrahën ekspeditat detare” Pse u bë i nevojshëm zbulimi i rrugëve të reja detare-tregtare për europianët? Pse është i rëndësishëm viti 1492 për historinë botërore? VLERËSIMI: Vlerësimi bëhet duke pasur parasysh ose duke ndjekur pjesëmarrjen e nxënësve në orën e mësimit në të gjitha etapat e saj e duke i vënë në dukje rezultatet. DETYRË: Përshkruani udhëtimet e lundërtarëve të mëdhenj, duke analizuar hartën “Zbulimet gjeografike” dhe duke kërkuar të dhëna në internet. 37

Libër mësuesi për tekstin “Histori 7” Fusha:Shoqëria dhe mjedisi Lënda: Histori 7 Shkalla: III Klasa: 7 TEMATIKA 1. QYTETËRIMET NË FILLIMET E TEMA MËSIMORE: Kultura HISTORISË MODERNE parakolumbiane e Amerikës Rezultatet e të nxënit sipas kompetencave kyç Situata e të nxënit: Nxënësi/ja: Mësuesi/ja paraqet para nxënësve • analizon kulturën materiale e shpirtërore të qytetërimit foto të një tempulli piramid maja dhe të maja, actek dhe inkas; qytetërimeve të tjera dhe u thotë: • dallon karakteristikat e përbashkëta dhe të veçantat ndërmjet këtyre qytetërimeve; - Krahasojini dhe gjeni dallimet mes tyre. • vlerëson rolin e arritjeve të këtyre qytetërimeve në jetën - Përcaktoni se cilit qytetërim i përkasin. sotme; formulon dhe drejton pyetje për artin dhe kulturën acteke, maja dhe inkase; identifikon dhe shqyrton burimet e informacionit që përdor për kërkim; vlerëson burimet për vlefshmërinë dhe besueshmërinë tyre; krijon një përmbledhje koncize dhe informative për artin dhe kulturën në tri qytetërimet; zhvillon perspektivën historike në vëzhgimin e kësaj kulture; shpjegon pse këto tri qytetërime janë të rëndësishme për kulturat e ndryshme; gjen të përbashkëtat dhe ndryshimet midis tri qytetërimeve; organizon një faqe të një reviste me informacion teorik ilustrime në shkencë art, kulturë të tri qytetërimeve; demonstron shprehi të kompetencave historike (kërkim; interpretimi; lidhjet shkak- pasojë dhe komunikimi historik) dhe përdor burimet historike, si: fotografi, bibliografi etj.; komunikon (me shkrim, me gojë, vizualisht) gjetjet përmes përdorimit të kompjuterit, duke përdorur fjalorin e përshtatshëm historik. Rezultatet e të nxënit të kompetencave sipas Fjalë kyç: temës Actekë, maja, inkas. Nxënësi/ja: vendos në shiritin e kohës periudhën e fillimit dhe përfundimit të qytetërimeve acteke, maja dhe inkase; tregon në hartë shtrirjen e këtyre qytetërimeve; evidenton veçoritë e organizimit shtetëror në këto vende; përshkruan elementet e përbashkëta të jetës ekonomike të tri qytetërimeve; vlerëson arritjet e këtyre qytetërimeve në shkencë, art e kulturë. 38

Libër mësuesi për tekstin “Histori 7” Burimet: Njohuritë paraprake që ka nxënësi mbi artin dhe kulturën në qytetërimet antike; Hartë historike, enciklopedi, video; revista, burime informacione të marra nga interneti. Kompjuter i lidhur me internetin; Letër format A4; Lidhja me fushat e tjera dhe me tema ndërkurrikulare: TIK, arte, gjeografi Maya Adventure (Science Museum of Minnesota) Mystery of the Maya (Canadian Museum of Civilization) Aztecs-Facts and Summary (History Channel Video) Aztec History (Aztec-History.com) Cultures of the Andes (Todos los Derechos Reservados) The Inca Empire of Tawantinsuyu (Norman Pratt) Inca Culture (National Geographic) VEPRIMET NË SITUATË Hapi i parë: Mësuesi/ja ndan nxënësit në tri grupe dhe i jep detyrë secilit grup të kërkojë në internet për qytetërimet maja, acteke dhe inkase dhe i orienton me adresat elektronike, si më poshtë: Maya Adventure (Science Museum of Minnesota) Mystery of the Maya (Canadian Museum of Civilization) Aztecs-Facts and Summary (History Channel Video) Aztec History (Aztec-History.com) Cultures of the Andes (Todos los Derechos Reservados) The Inca Empire of Tawantinsuyu (Norman Pratt) Inca Culture (National Geographic) Grupi 1. Gjeni fakte se kur, ku lindi qytetërimi maja, actek dhe inkas. Kur dhe pse u shkatërruan këto qytetërime? Ndërtoni hartën e shtrirjes së tyre. Grupi 2. Gjeni informacion për elementet e përbashkëta dhe të veçanta të organizimit politik në këto qytetërime. Grupi 3. Gjeni informacion për elementet e përbashkëta të jetës ekonomike dhe shoqërore të tri qytetërimeve. Grupi 4. Gjeni dhe përshkruani perënditë kryesore në këto qytetërime. Grupi 5. Gjeni informacion për arritjet e shkencës në këto vende. Grupi 6. Gjeni informacion dhe përshkruani arritjet në art dhe kulturë të këtyre qytetërimeve. Grupi 7. Gjeni informacion për llojet dhe rëndësinë që kishin kalendarët që përdornin majat. Hapi i dytë Mësuesi/ja i jep nxënësve kohën e nevojshme për të përmbushur kërkimin e tyre. Pasi nxënësit kanë mbledhur të gjithë informacionin e nevojshëm për këto qytetërime, u kërkon atyre të punojnë për përgatitjen e një reviste për arritjet në shkencë art, kulturë të tri qytetërimeve, duke evidentuar të përbashkëtat dhe të veçantat e këtyre qytetërimeve. Gjithashtu, kjo revistë do të shoqërohet me foto dhe ilustrime. Hapi i tretë: Prezantimi dhe demonstrimi i rezultateve të arritura 39

Libër mësuesi për tekstin “Histori 7” Pas përfundimit të punës për përgatitjen e revistës prezantohen punimet. Mësuesi/ja shtron çështje për interpretim. Priftërinjtë përbënin shtresën më të rëndësishme të tri qytetërimeve. Shoqëria maja ishte e ndarë politikisht, por e bashkuar kulturalisht. sistemet e sundimit të tri qytetërimeve. VLERËSIMI: Nxënësit vlerësohen për përgatitjet për rolin që do të interpretojnë, interpretimin, ndërveprimin në lojën me role dhe në punën në grup, përzgjedhjen e burimeve të informacionit dhe të materialit, mënyrën e prezantimit të informacionit. DETYRË: Informacione për temën “Ndikimi i qytetërimeve maja, acteke dhe inkase në zhvillimin e turizmit”. Fusha:Shoqëria dhe Lënda: Histori 7 Shkalla: III Klasa: 7 mjedisi TEMATIKA 1. QYTETËRIMET NË FILLIMET E TEMA MËSIMORE: Pushtimi i Botës së Re HISTORISË MODERNE - krijimi i perandorive koloniale Rezultatet e të nxënit sipas kompetencave kyç Nxënësi/ja: dallon karakteristikat e përbashkëta dhe të veçantat të politikave të ndjekura nga kolonizatorët europianë; identifikon ndikimin e këtyre pushtimeve në zhvillimin politik dhe ekonomik; formulon dhe drejton pyetje për botën e re dhe kolonizatorët; identifikon dhe shqyrton burimet e informacionit që përdor për kërkim; vlerëson burimet për vlefshmërinë dhe besueshmërinë e tyre; krijon një përmbledhje koncize dhe informative për mënyrën e jetesës në vendet e pushtuara nga Spanjollët, portugezët, anglezët, francezët e holandezët; organizon një faqe të një gazete me informacion teorik e ilustrime ndikimin që sollën kolonizatorët në jetesën e popujve të pushtuar; demonstron shprehi të kompetencave historike(kërkim; interpretimi; lidhjet shkak-pasojë dhe komunikimi historik) dhe përdor burimet historike, si fotografi, bibliografi, etj.; komunikon (me shkrim, me gojë, vizualisht) gjetjet përmes përdorimit të kompjuterit, duke përdorur fjalorin e përshtatshëm historik. Situata e të nxënit: Mësuesi/ja paraqet disa foto përpara nxënësve dhe u kërkon t’i interpretojnë ato. 40

Libër mësuesi për tekstin “Histori 7” Rezultatet e të nxënit të kompetencave sipas temës Fjalë kyç: Nxënësi/ja: Koloni, shtet kolonial, • vendos në shiritin e kohës periudhën e fillimit dhe përfundimit të krijimit perandori koloniale. të kolonive; • tregon në hartë territoret e pushtuara; • identifikon politikat që ndoqën kolonizatorët europianë; • analizon politikat kolonialiste të Spanjës, Portugalisë, Holandës,Anglisë e Francës dhe bën dallimet mes tyre; • argumenton ndryshimet që pësuan në drejtimin politik dhe ekonomik vendet e pushtuara. Burimet: Lidhja me fushat e tjera • Njohuritë paraprake që ka nxënësi mbi artin dhe kulturën në dhe me tema qytetërimet antike, epokës së rilindjes dhe për zbulimet e mëdha ndërkurrikulare: gjeografike. Gjuha dhe komunikimi, • Hartë, enciklopedi, revista, burime informacione të marra nga gjeografi, TIK. interneti. • Letër format A4; • Ngjitës; • Markera; • https://www.youtube.com/watch?v=Z3mu47IfTXg&index=3&list=PL 1Zer54Yv2OFOP6BZgqRi98pP7L6uSknt VEPRIMET PARAPRAKE Dialog: Pushtuesit spanjollë dhe actekët Perandori actek Montezuma i urdhëron ndihmësit e tij që të organizojnë një ceremoni të madhe e festive për pritjen e spanjollëve. Ndihmësi I i Montezumës: Ne kemi edhe kundërshtarë në Perandorinë tonë, disa prej fiseve nuk e duan që ju të jeni Perandor i tyre. Ndihmësi II i Montezumës: Mendoj se nuk duhet t’i presim me kaq gëzim spanjollët, pasi ata mund të kenë qëllim që të na pushtojnë. Inkasit u pushtuan nga portugezët. Montezuma: unë do t’i pres spanjollët me nderime të mëdha, sepse i vlerësoj si njerëz të dërguar nga Zoti dhe për këtë do t’i dhuroj Kortezit pasuri të mëdha. Kortezi: Të falënderoj Perandori Montezuma për mikpritjen dhe dhuratat. Konkuistadori i drejtohet Kortezit: Nuk e kuptoj pse ju dhanë dhurata, pasi ne kemi ardhur këtu për t’i pushtuar dhe për të marrë çdo pasuri të tyren. Kortezi: Dhuratat nuk kisha pse të mos i pranoja, por kjo nuk do të thotë që unë nuk do të vazhdoj rrugën e pushtimeve, edhe për mua është e rëndësishme të marrim pasuritë e tyre. (Ky dialog mund të interpretohet nga nxënësit, pasi mësuesi zgjedh 5 nxënës, të cilët interpretojnë dialogun). Diskutohen rreth dialogut imagjinar. VEPRIMET NË SITUATË Hapi i parë: Mësuesi/ja bën lidhjen e njohurive që kanë nxënësit për qytetërimet maja, actek, inkas, zbulimet gjeografike me temën e re. Për këtë arsye u drejton pyetjet: ‒ Cilat ishin shtetet që ndërmorën nismën për të zbuluar territore të reja? 41

Libër mësuesi për tekstin “Histori 7” Tregoni në hartë zbulimet e mëdha gjeografike. Pse themi se zhvillimi i teknikës së ndërtimit të anijeve ndikoi në zbulimet gjeografike? A mendoni se këto zbulime do të pasohen nga pushtimet të territoreve të reja? Nxënësit japin përgjigjet e tyre. Ndërton tabelën (DI‒DUA TË DI‒MËSOVA) dhe vendos përgjigjet e sakta në shtyllën e parë (Di) Hapi i dytë I orienton nxënësit të plotësojnë shtyllën DUA TË DI. Lexojnë në rubrikën Mendoni – Arsyetoni – Gjurmoni – Nxirrni përfundime dhe shënojnë në shtyllën e dytë çfarë duan të dinë. Di Dua të di Mësova Gjatë shekullit XVI, pesë Pasojat që sollën pushtimet Këto territore u bënë jo mbretëritë europiane (Spanja, në drejtimin politik vetëm burim pasurimi për shtetet Portugalia, Anglia, Franca të vendeve të europiane, por dhe Holanda) filluan pushtimin pushtuara. u administruan nga ato, duke e territoreve u shndërruar në pjesë përbërëse jashtë Europës. Arsyet e këtyre të këtyre shteteve. Monarkitë pushtimeve ishin pasuritë e europiane u bënë shtete koloniale këtyre vendeve. dhe zgjerimi i tyre solli lindjen e Spanja dhe Portugalia vendosën perandorive koloniale nën pushtimin e tyre Perandorinë dhe krijimin e sistemit Acteke, Inkase dhe Maja. kolonial botëror. Qytetërime Acteke, Inkase, dhe Gjatë shekujve, pushtimet koloniale u rritën dhe në fund të Maja do të shkatërrohen si pasojë shek. XIX e pushtimit. pothuajse përfundoi ndarja e Pushtimet spanjolle nuk u bënë botës në mes shteteve europiane. nga trupat e rregullta ushtarake të mbretërisë, por nga banda të armatosura aventurierësh që kërkonin për pasuri, që quheshin konkuistadorë. Monarkia spanjolle në Botën e Re pushtoi së pari ishujt në detin e Karaibeve, si Kubën e sotme, Haitin etj. Vendet e tjera që u pushtuan Meksika e sotme u pushtua nga spanjollët nga konkuistadori Hernan Kortez, i cili në vitin 1519 zbarkoi me qindra vetë të armatosur në brigjet e Meksikës dhe e pushtoi atë. Territorin e pushtuar e quajti Spanja e Re. Në vitin 1564, Spanja pushtoi ishujt në Oqeanin Paqësor, të cilët u quajtën Filipine në nder të mbretit të Spanjës, Filipi II. 42

Portugalia krijoi koloni në brigjet e Afrikës, në Oqeanin Indian dhe në brigjet e Indisë. Portugezët në fillim u vendosën përgjatë bregdetit lindor të Brazilit të sotëm, pastaj gradualisht u shtrinë në të gjithë territorin brazilian. Libër mësuesi për tekstin “Histori 7” Veprimet që ndërmorën Për të shmangur konfliktet portugezët gjatë pushtimeve mes Spanjës dhe Portugalisë u bë një marrëveshje në vitin 1494, që përcaktonte vijën kufitare, e quajtur Maya, e cila ndante territoret spanjolle nga ato portugeze. Këto koloni nuk kishin shtrirje të gjerë territoriale, por ishin si baza tregtare–ushtarake të fortifikuara, që shërbenin për të siguruar lundrimin e anijeve portugeze. Portugezët me flotën e tyre të pajisur me artileri goditnin piratët dhe konkurrentët e tyre, tregtarët osmanë e arabë. Spanjollët dhe portugezët, si Ndryshimet që sollën Në kolonitë e pushtuara në forcë punëtore në fillim përdorën pushtimet e spanjollëve dhe Amerikë, kolonizatorët popullsinë vendase portugezëve në ekonomi. zhvilluan ekonominë (indigjenët), e cila më vonë bujqësore të bazuar u zëvendësua me punën e në sistemin e plantacioneve. skllevërve zezakë. Kjo ekonomi ishte kryesisht monokulturë, mbillej kallami i sheqerit dhe kafeja. Në territoret e pushtuara spanjollët e portugezët vendosën rendin feudal. Anglia, duke përfituar nga Politika e Francës dhe Franca i krijoi kolonitë e pozicioni i saj gjeografik, zgjodhi si Holandës gjatë pushtimeve saj në Amerikën Veriore gjatë politikë kryesore zotërimin shekullit XVI–XVII. Këto koloni e deteve. Ajo ndërtoi një flotë të përfshinin Kanadanë e sotme, madhe me anije të shpejta, të Luizianën (territor i gjerë në të armatosura mirë. Kjo u arrit dyja anët e lumit Misisipi) veçanërisht gjatë mbretërimit të dhe ishujt Antile. Elizabetës I (1558–1603). Anglia Holanda u quajt “magazina krijoi koloni në Amerikën Veriore. e botës” dhe flota e saj Gjatë bregdetit lindor, ajo formoi 13 “karrocierët e detit”. Për të koloni që sundoheshin nga kurora siguruar këto përparësi, ashtu si mbretërore Portugalia, ajo krijoi në brigjet Holanda, në gjysmën e dytë të e kontinenteve baza tregtare– shekullit XVI, u bë një forcë e ushtarake. madhe detare, si pasojë e ndërtimit të një flote tregtare– ushtarake me një teknikë shumë më të përparuar se të vendeve të tjera. Flota holandeze qarkullonte që nga Deti i Veriut te Deti Mesdhe, dhe që nga Oqeani Atlantik deri në Indi. 43

Libër mësuesi për tekstin “Histori 7” Hapi i tretë: Mësuesi/ja shfaq në videoprojektor ose video ku shfaqen elemente te kolonizimit dhe mënyrave te përdorura nga kolonizatorët për arritjen e qëllimeve të tyre. https://www.youtube.com/ëatch?v=8xzcVlOrM4s https://www.youtube.com/ëatch?v=ësMGICONtb8&list=PL1Zer54Yv2OFOP6BZgqRi98pP7L6uSknt https:// www.youtube.com/ëatch?v=IumetvGQfro&index=4&list=PL1Zer54Yv2OFOP6BZgqRi98pP7L6uSk nt Hapi i katërt Mësuesi/ja u shpërndan nxënësve një fletë format A4 ku është paraqitur harta e botës dhe u kërkon atyre të vendosin territoret e pushtuara nga kolonizatorët europianë. Mësuesi/ja së bashku me nxënësit punojnë me rubrikën Mendoni –Arsyetoni- Gjurmoni- Nxirrni përfundime. Nxënësi/ja: vendos në shiritin e kohës periudhën e fillimit dhe përfundimit të krijimit të kolonive; tregon në hartë territoret e pushtuara; identifikon politikat që ndoqën kolonizatorët europianë; analizon politikat kolonialiste të Spanjës, Portugalisë, Holandës,Anglisë e Francës dhe bën dallimet mes tyre; argumenton ndryshimet që pësuan në drejtimin politik dhe ekonomik vendet e pushtuara; VLERËSIMI: Nxënësit vlerësohen për përgatitjet për rolin që do të interpretojnë, ndërveprimin në punën në çifte, përzgjedhjen e burimeve të informacionit dhe të materialit, mënyrën e prezantimit të informacionit. DETYRË: Krijoni një faqe gazete, ku të përshkruani ndikimin që sollën kolonizatorët në jetesën e popujve të pushtuar. Fusha: Shoqëria dhe mjedisi Lënda: Histori 7 Shkalla: III Klasa: 7 Tematika 2. KOHA E NDRYSHIMEVE THELBËSORE Tema mësimore: Rrjedhojat e zbulimeve të mëdha gjeografike Rezultatet e të nxënit sipas kompetencave kyç Situata e të nxënit: Nxënësi/ja Zezakët skllevër që merreshin me forcë nga • formulon dhe drejton pyetje për ndryshimet që Afrika, transportoheshin me anije të veçanta. sollën zbulimet gjeografike; Ata vendoseshin në hambarët e anijes, poshtë • identifikon dhe shqyrton burimet e informacionit që kuvertës, të lidhur, të kequshqyer dhe të përdor për kërkim; keqtrajtuar. Një • vlerëson burimet për vlefshmërinë dhe pjesë e tyre vdisnin gjatë udhëtimit. Në tregun besueshmërinë e tyre; e skllevërve, blerësit kontrollonin shëndetin e • krijon një përmbledhje koncize dhe informative tyre, forcën trupore e (faqe reviste) për ndryshimet që pësuan vendet dhëmbët, pasi përdoreshin si kafshë kolonizatore dhe të kolonizuara në drejtimin politik, pune në plantacione dhe miniera. ekonomik, shoqëror, shkencë e besim; • analizon dhe shpjegon arsyet e këtyre A ishte kjo një nga pasojat e zbulimeve ndryshimeve; gjeografike? • përgatit një material, ku përshkruan vlerat turistike të ish-perandorive koloniale sot; • prezanton punën e bërë duke përdorur kompjuterin dhe fjalorin e përshtatshëm historik. 44

Libër mësuesi për tekstin “Histori 7” Rezultatet e të nxënit të kompetencave sipas temës: Fjalë kyç: Nxënësi/ja Treg botëror, mjete, indigjenë • identifikon pasojat e zbulimeve gjeografike në financiare, skllavëri, skllavopronari fushën ekonomike-shoqërore të vendeve europiane dhe atyre të pushtuara; tregon rrjedhojat e zbulimeve gjeografike në jetën politike dhe besimin në vendet e kolonizuara; përshkruan risitë në fushën e shkencës si pasojë e zbulimeve gjeografike; shpjegon faktorët që sollën kthimin e skllavopronarisë në shoqërinë moderne; shpjegon çfarë humbi dhe çfarë fitoi shoqëria koloniale nga zbulimet gjeografike; analizon oqeanet në hartën e dy hemisferave, tregoni ekzistencën e hapësirës ujore unike botërore. Burimet: Lidhja me fushat e tjera dhe me tema Njohuritë paraprake që ka nxënësi mbi të drejtat e ndërkurrikulare: njeriut, teksti histori 7, foto, burime të ndryshme Gjeografi, TIK. informacioni, internet etj. https://www.youtube.com/atch?v=4ZQZJqtHpg8 VEPRIMET NË SITUATË Hapi i parë: Mësuesi/ja i orienton nxënësit që të gjejnë në internet foto dhe informacione rreth rrjedhojave të zbulimeve gjeografike në jetën e popujve të kolonizuar. Mësuesi/ja mbledh fotot dhe informacionet e sjella nga nxënësit dhe i klasifikon ato sipas fushave të jetës që pësuan ndryshime si rrjedhojë e zbulimeve gjeografike. Hapi i dytë Mësuesi uparaqetnxënësvevideotëmarrangaYouTube(https://www.youtube.comwatch?v=4ZQZJqtHpg8), që pasqyrojnë jetën e popullsisë indigjene para dhe pas kolonizimit, të kolonizatorëve dhe pyet nxënësit se cilat janë ndryshimet që ata vunë re në jetën shoqërore, ekonomike, politike, shoqërore, shkencë e besim, duke e përsëritur dhe ndalur videon për të parë më qartë ndryshimet. Rrugët tregtare ndryshuan Perandori koloniale u njohën bimë politike ndërtim tregtia u zgjerua Ekonomi dhe kafshë pati shumëllojshmëri mallrash Flota ushtarake dhe tregtare të fuqishme Pamjet e qyteteve besim Ndryshon veshja shoqërore njohën gëzofin dhe mëndafshin Fillojnë të përdorin pataten, misrin shkencë Në të njëjtën mënyrë plotësohen skema për ndryshimet në besim dhe në shkencë. 45

Libër mësuesi për tekstin “Histori 7” Hapi i katërt: Mësuesi/ja u shpërndan nxënësve fotot dhe informacionet që kishin sjellë një orë më parë dhe secili nxënës përshkruan me pak fjalë çfarë paraqesin fotot. Mësuesi i ndan nxënësit në 5 grupe dhe secili grup punon për përgatitjen e një reviste me pamje dhe informacione për: Grupi 1: Ndryshimet që sollën zbulimet gjeografike në jetën politike të këtyre vendeve. Grupi 2: Ndryshimet që sollën zbulimet gjeografike në jetën shoqërore të këtyre vendeve. Grupi 3: Ndryshimet që sollën zbulimet gjeografike në shkencë. Grupi 4: Ndryshimet që sollën zbulimet gjeografike në jetën ekonomike të këtyre vendeve. Grupi 5: Ndryshimet që sollën zbulimet gjeografike në besimin e këtyre popujve. Hapi i tretë: Prezantimi dhe demonstrimi i rezultateve të arritura Një përfaqësues për çdo grup bën prezantimin e punës së grupit. Diskutohen prezantimet dhe vlerësohen ato nga vetë nxënësit. VLERËSIMI: Nxënësit vlerësohen për përgjigjet e dhëna,diskutimet e bëra, lidhjen shkak-pasojë, analizën e situatës së dhënë, mënyrën e prezantimit të informacionit, për mendimin kritik. DETYRË: Përshkruani vlerat turistike të ish-perandorive koloniale sot. Fusha: Shoqëria dhe mjedisi Lënda: Histori 7 Shkalla: III Klasa: 7 TEMATIKA 1. QYTETËRIMET NË FILLIMET E TEMA MËSIMORE: Humanistët shqiptarë dhe HISTORISË MODERNE ndikimi i veprimtarisë së tyre në art, kulturë dhe arsimin në Shqipëri gjatë shekujve XVIXVII. (Projekt ora 1) Rezultatet e të nxënit sipas kompetencave kyç Situata e të nxënit: Nxënësi/ja: Mësuesi vendos në tabelë portretin e heroit tonë • identifikon dhe shqyrton burimet e informacionit kombëtar dhe e mbulon me letër format A3 dhe që përdor për kërkim; kërkon nga nxënësit të gjejnë se cilës figurë • përzgjedh informacionin që i duhet; historike i përket portreti dhe e zbulon pak atë në • vlerëson burimet për vlefshmërinë dhe varësi të përgjigjeve të nxënësve dhe shpall fitues besueshmërinë e tyre; nxënësin që e gjen. • ndërton një material përmbledhës për detyrën e dhënë duke përdorur burimet historike të Pyetje: shkruara dhe nga interneti; ‒ Portreti i përket një humanisti shqiptar, • përgatit përmbledhjen përdorur kompjuterin dhe udhëheqësi shteti, strategu ushtarak? fjalorin e përshtatshëm historik; ‒ Cili është kontributi i tij në betejat me ushtritë e Perandorisë osmane dhe krijimin e shtetit? Cilët janë bashkëkohësit e tij që kanë shkruar për të? 46

Libër mësuesi për tekstin “Histori 7” VEPRIMET NË SITUATË Hapi i parë: Mësuesi/ja orienton nxënësit të lexojnë në tekst “Humanistët shqiptarë dhe ndikimi i veprimtarisë së tyre në art, kulturë dhe arsim në Shqipëri gjatë shekujve XVI-XVII” dhe i vendos ata në sallën e informatikës i ndan në 9 grupe për 9 humanistët shqiptarë si: Viktor Karpaçi, Pal Engjëlli, Gjon Gazulli, Pal Gazulli, Mikel Maruli, Marin Barleti, Mihail (Maksim) Artioti, Marin Beçikemi, Dhimitër Frangu dhe çdo grup e ndan në dy nëngrupe ku një prej tyre do të veçojë informacionin nga Fjalori Enciklopedik Shqiptar dhe 3 anëtarët e tjerë do të shfrytëzojnë burimet e informacionit në internet. Hapi i dytë: Mësuesi/ja i jep secilit grup një fletë formati A4 ku prezantohen një nga humanistët shqiptarë (fotokopje të faqeve 129,183,199, 601, 720, 757, 758 nga Fjalori Enciklopedik Shqiptar vëllimi 1 dhe të faqeve 1122, 1639 nga vëllimi 2) dhe i kërkon që të shfrytëzojnë burime nga interneti për humanistin shqiptar duke i orientuar se për të kërkuar informacion për detyrën mjafton të kërkojnë në google me emrin e humanistit dhe të lexojnë informacionet që kanë të bëjnë me jetën, aktivitetin, krijimtarinë, kontributin dhe vlerat humanistit të dhënë si detyrë dhe kërkon nga ata të përzgjedhin informacionin, duke iu referuar burimeve të besueshme. Hapi i tretë: Mësuesi/ja i kërkon nxënësve që të hapin një folder ku të vendosin foto të humanistit dhe çdo informacion i përgatitur nga ata rreth jetës, aktivitetit, krijimtarisë, kontributit dhe vlerat humanistit që do ti shërbejë për përgatitjen e prezantimit. Hapi i katër: Mësuesi/ja kontrollon punën e bërë nga grupet dhe bën ndërhyrje atje ku e sheh se informacioni nuk i është referuar burimeve të besueshme, apo kur grupet kanë ndërtuar një përmbledhje të paqartë. VLERËSIMI: Nxënësit vlerësohen për burimet që shfrytëzojnë, materialin që përzgjedhin dhe mënyrën e hartimit të një materiali përmbledhës, citimin e burimeve, mendimin kritik. DETYRË: Grupeve u kërkohet të bëjnë një përmbledhje të materialeve të gjetura. 47

Libër mësuesi për tekstin “Histori 7” Fusha: Shoqëria dhe mjedisi Lënda: Histori 7 Shkalla: III Klasa: 7 TEMATIKA 1. QYTETËRIMET NË FILLIMET E TEMA MËSIMORE: Marko Polo (1 orë) HISTORISË MODERNE Rezultatet e të nxënit sipas kompetencave kyç Situata e të nxënit: Nxënësi/ja: Një javë parë se të zhvillohet veprimtaria, • identifikon dhe shqyrton burimet e informacionit mësuesi ndan klasën në grupe dhe prezanton temën “Marko Polo” dhe i orienton ata se në që përdor për kërkim; orën e ardhshme duhet të sjellin një fotomontazh • përzgjedh informacionin që i duhet; me materiale të nxjerra nga burimi hulumtues: Të • vlerëson burimet për vlefshmërinë dhe dhëna për jetën e tij (përvoja familjare dhe vdekja besueshmërinë e tyre; e tij), harta e udhëtimit, portreti i Marko Polos, • ndërton një material përmbledhës për detyrën rruga e kthimit, të dhëna, kuriozitete, informacione e dhënë duke përdorur burimet historike të dhe pamje nga vendet që vizitoi Marko Polo; vlerat shkruara dhe nga interneti e udhëtimeve të tij. • përgatit përmbledhjen përdorur kompjuterin dhe Mësuesi/ja orienton nxënësit që të kërkojnë fjalorin e përshtatshëm historik. informacion në google duke shënuar emrin Marko Polo whttps://www.youtube.com/watch?v=kkAiSlfQfs https://www.youtube.com watch?v=NsXU6ëxGiuk https://www.youtube.com/ëatch?v=htUiZ4b5Qq8 Rezultatet e të nxënit të kompetencave sipas Koncepte kyç: temës: Udhëtar, udhëpërshkrues, qymyrguri, Nxënësi/ja: kartëmonedhë tregon kohën e udhëtimeve të Marko Polos; përshkruan vendet që ai zbuloi; vlerëson rolin që luajti Marko Polo në lidhjen e Europës me Kinën; shpjegon rëndësinë që pati në shkëmbimin e kulturave ndërmjet Lindjes dhe Perëndimit dhe si frymëzues i zbulimeve të “Botës së Re”. Burimet: Lidhja me fushat e tjera dhe me tema Njohuritë paraprake që ka nxënësi mbi zbulimet e ndërkurrikulare: mëdha gjeografike, Teksti histori 7, portreti i Marko Gjuha dhe komunikimi, Gjeografia, TIK. Polos, të dhëna, kuriozitete, informacione dhe pamje nga vendet që vizitoi Marko Polo. burime të ndryshme informacioni, internet etj. VEPRIMET NË SITUATË Hapi i parë: Shfaq në videoprojektor dokumentarin historik për Marko Polo. https://www.youtube.com/ëatch?v=kkA-iSlfQfs Dhe shtron pyetje për diskutim? Kur dhe ku nisi udhëtimi i Marko Polos Identifikoni arsyet e udhëtimeve të Marko Polos në Kontinentin Aziatik? Çfarë sollën në Europë udhëtimet e tij? Nxënësit diskutojnë rreth kohës kur u Marko Polo bëri udhëtimet e tij, veçoritë dhe rëndësinë e udhëtimeve. Hapi i dytë: Çdo grup paraqet me videoprojektor videomontazhin e realizuar dhe në drejtimin e mësuesit bëhet diskutimi 48

Libër mësuesi për tekstin “Histori 7” i prezantimit të çdo grupi. Diskutimi përqendrohet te saktësia e të dhënave, citimi i burimeve, pasurime me foto dhe harta dhe nëse janë përfshirë Hapi i tretë Mësuesi/ja orienton nxënësit që të bëjnë një përmbledhje koncize ku tregojnë për: - kohën kur u kryen udhëtimet nga Marko Polo, vendet që zbuloi; vlerëson rolin që luajti Marko Polo në lidhjen e Europës me Kinën; shpjegon rëndësinë që pati në shkëmbimin e kulturave ndërmjet Lindjes dhe Perëndimit dhe si frymëzues i zbulimeve të “Botës së Re”. VLERËSIMI : Nxënësit vlerësohen për punën në grup, burimet që shfrytëzojnë, materialin që përzgjedhin dhe mënyrën e hartimit të një materiali përmbledhës, mendimin kritik. Fusha: Shoqëria dhe mjedisi Lënda: Histori 7 Shkalla: III Klasa: 7 TEMATIKA 1. QYTETËRIMET NË FILLIMET E TEMA MËSIMORE: Zbulimi i kontinentit HISTORISË MODERNE Afrikan dhe i Australisë – 1 orë Rezultatet e të nxënit sipas kompetencave kyç Situata e të nxënit: Nxënësi/ja: Lexim i pjesës • identifikon dhe shqyrton burimet e informacionit që Në Antikitet, Afrika njihej pjesërisht. Të parët përdor për kërkim; që krijuan koloni në Afrikën Veriore • përzgjedh informacionin që i duhet; ishin fenikasit. Më vonë të dhënat për Afrikën • vlerëson burimet për vlefshmërinë dhe besueshmërinë erdhën nga grekët dhe romakët. Në e tyre; mesjetë ishin arabët, që me shtetin e tyre, • ndërton një material përmbledhës për detyrën e kalifatin, u shtrinë në Afrikën Veriore. dhënë, duke përdorur burimet historike të shkruara Në shekullin XV portugezët zbuluan territoret dhe nga interneti; perëndimore bregdetare të Afrikës. • përgatit përmbledhjen përdorur kompjuterin dhe Në shekullin XIX filloi zbulimi dhe njohja fjalorin e përshtatshëm historik. e territoreve të brendshme të Afrikës dhe kolonizimi i saj nga shtete, si Anglia, Franca, Holanda etj. Zbulimi i Australisë dhe i Zelandës së Re u bë nga udhëtarët Tasmani dhe Xhejms Kuk. Rezultatet e të nxënit të kompetencave sipas temës Koncepte kyç: Nxënësi/ja: Hulumtim, udhëtar, udhëpërshkrues, • vlerëson fazat nëpërmjet të cilave europianët arritën qymyrguri, kartëmonedhë. të njohin kontinentin e Afrikës (njohja bregdetare, njohja e brendshme e Kontinentit Afrikan);shpjegon rëndësinë që pati në zhvillimin shoqëror zbulimi i këtij kontinenti; • përshkruan jetën e banorëve vendas (indigjen), gjurmët, kulturën dhe shkëmbimet kulturore; • përcakton ardhjen e parë të europianëve në këtë kontinent dhe ndikimin e tyre në jetën e vendasve; • shpjegon kalimin e Australisë në një koloni angleze. 49

Libër mësuesi për tekstin “Histori 7” Burimet: Lidhja me fushat e tjera dhe me tema Njohuritë paraprake që ka nxënësi mbi zbulimet ndërkurrikulare: e mëdha gjeografike, Teksti histori 7, të dhëna, Gjuhët dhe komunikimi, gjeografia, TIK. kuriozitete, informacione dhe pamje nga Afrika, Australia, Zelanda e Re. burime të ndryshme informacioni, internet etj. VEPRIMET NË SITUATË Hapi i parë: Mësuesi e ndan klasën në 7 grupe. Ai bën prezantimin e shtatë tematikave përpara klasës dhe koordinon ndarjen e tematikave në grupe: Grupi 1. Njohja e Afrikës në periudhën antike (fenikasit, grekët, romakët); Grupi 2. Arabët dhe Afrika (kalifati arab dhe shtrirja e tij, depërtimi i arabëve më në jug të Afrikës dhe Afrika në territoret subsahariane); Grupi 3. Zbulimi i Afrikës gjatë shekullit XV (ekspeditat e hershme portugeze, 1420-1480, zbulimet e Bartolomeo Diazit, pasojat e këtyre zbulimeve); Grupi 4. Rëndësia që pati zbulimi i Afrikës (zhvillimi i tregtisë, krijimi i skllavërisë zezake, hapat e para të kolonizimit dhe lufta abolicioniste); Grupi 5. Njohja e brendshme e Afrikës, figura e David Livingston si “heroi” i Afrikës; Grupi 6. Gjurmët e para të banorëve vendas në Australi (aborigjenët); Grupi 7. Tasmani dhe Kuku; Mësuesi sqaron se në çdo grup 3 nxënës do të kërkojnë informacion për Zbulimin e Afrikës te Encyclopaedia Britannica: discovery of Afrika, exploration, ndërsa 2 të anëtarëve të tjerë i cakton detyrë që të kërkojnë informacion për Zbulimin e Australisë dhe Zelandës së Re. Hapi i dytë: Mësuesi/ja orienton nxënësit që të klasifikojnë dhe t’i vendosin materialet e gjetura në një folder. Më pas do t’i përpunoni dhe me to do të përgatisni një material përmbledhës për detyrën e caktuar. Mësuesi/ja ndjek punën e grupeve dhe i ndihmon me sugjerime. Hapi i tretë: Çdo grup bën prezantimin e punës së deritanishme dhe mësuesi nëpërmjet pyetjeve kërkon që nxënësit të bëjnë një prezantim më të mirë të fakteve dhe të shprehin qëndrimet e tyre. Nisin diskutimet në grup dhe mes grupeve. Nxënësit përfundojnë përzgjedhjen e materialeve përfundimtare. Hapi i katërt: Mësuesi/ja orienton nxënësit të ndërtojnë një material përmbledhës (album apo galeri) në formën e një dosjeje të veçantë. Hapi i pestë: Prezantimi dhe demonstrimi i rezultateve të arritura Çdo grup paraqet prezantimin përfundimtar (albumin apo galerinë). Diskutohen dhe vlerësohen prezantimet duke përqendrohet në paraqitjen e saktë të të dhënave, citimi i burimeve, pasurime me foto dhe harta. VLERËSIMI: Nxënësit vlerësohen për punën në grup, mirëkuptimin mes anëtarëve të grupit, burimet dhe materialet që përzgjedhin, mënyrën si e hartojnë një material prezantues dhe si e prezantojnë atë, mendimin kritik. DETYRË: Përshkruani figurën e David Livingston si “heroi” i Afrikës. 50

Libër mësuesi për tekstin “Histori 7” Fusha: Shoqëria dhe mjedisi Lënda: Histori 7 Shkalla: III Klasa: 7 TEMATIKA 2. KOHA E NDRYSHIMEVE THELBËSORE TEMA MËSIMORE: Reforma protestante dhe pasojat e saj në Europë Rezultatet e te nxënit sipas kompetencave kyç Situata e të nxënit: Nxënësi/ja: Kisha Katolike për të shtuar pasurinë e • analizon përmbajtjen e kërkesave të M. Luterit dhe saj filloi që të shiste indulgjenca, apo siç evidenton ndikimet e tij në Europë; i quante kisha Letër faljet. Këto ishin letra • vlerëson rëndësinë që pati reformacioni për Europën; me vulën e Papës, të cilat u shiteshin • formulon dhe drejton pyetje për indulgjencat dhe besimtarëve. Priftërinjtë thoshin se veprimet e tjera të kishës katolike; besimtarët që blinin indulgjenca, çliroheshin • identifikon dhe shqyrton burimet e informacionit që nga mëkatet dhe shpirtrat e tyre shkonin përdor për kërkim; të pastër në qiell. Kjo u konsiderua nga • vlerëson burimet për vlefshmërinë dhe besueshmërinë reformatorët si një gënjeshtër dhe grabitje e tyre; ndaj besimtarit. • krijon një përmbledhje koncize dhe informative A mendoni se Kisha Katolike veproi drejt? Reformacioni; Nëse jo, pse? shpjegon lidhjet shkakë-pasojë mes veprimeve të kishës-reformacionit-krijimin e kishës protestante; përgatit një ese argumentuese duke përdorur burimet historike; prezanton punën e bërë duke përdorur kompjuterin dhe fjalorin e përshtatshëm historik. Rezultatet e të nxënit të kompetencave sipas temës Koncepte kyç: Nxënësi/ja: Kisha Katolike, Kishë Luteriane • identifikon arsyet e rënies së besimit te Kisha Katolike; (Protestante), • përcakton konceptin Reformacion; reformë, indulgjencë, protestant shpjegon përmbajtjen e tezave të Luterit; përshkruan pasojat e Reformës fetare në Europë; argumenton lidhjen mes arritjeve në shkencës dhe përhapjes së ideve të Martin Luterit. Burimet: Lidhja me fushat e tjera dhe me tema Njohuritë paraprake që ka nxënësi mbi të drejtat e ndërkurrikulare: njeriut, teksti histori 7, foto, burime të ndryshme Gjuhët dhe komunikimi, TIK. informacioni, internet etj. VEPRIMET NË SITUATË Hapi i parë: Mësuesi/ja bën lidhjen e informacionit që kanë marrë nxënësit për ndryshimet që ndodhën me fillesat e epokës së Rilindjes me njohuritë e reja: Cili ishte roli i Kishës Katolike në Mesjetë? Cili ishte vendi që zinte kisha në drejtimin politik të Firences? A gëzonte besimin dhe respektin e qytetarëve? Pse Kisha mbështeti nismën për zbulimet e mëdha gjeografike? Si do të ndikojë shitja e indulgjencave? Mësuesi/ja së bashku me nxënësit diskutojnë përgjigjet e nxënësve. 51

Libër mësuesi për tekstin “Histori 7” Hapi i dytë: Mësuesi/ja shfaq në kompjuter ose vendos në tabelë: Reformacion Mësuesi/ja kërkon nga nxënësit të bëjnë lidhjen mes tyre. Hapi i tretë: Mësuesi/ja shpërndan nxënësve fletë formati A4 ku paraqitet fotoja Martin Luteri e shoqëruar me informacionin se ai është themelues i Reformacionit. Në vitin 1517, ai paraqiti 95 kërkesa (teza), të cilat i shpalli në portën e kishës së qytetit të Vitembergut. Në këtë fletë formati prezantohen kërkesat e Martin Luterit. Mësuesi/ja i orienton nxënësit të ndërtojnë dhe plotësojnë këtë tabelë, ndërkohë e ndërton këtë tabelë edhe në dërrasë. Kërkesat e Martin Luterit Arsyet e këtyre kërkesave Kisha duhet të jetë e thjeshtë, pa statuja e piktura, me pak ceremoni e pa pasuri. Kisha duhet të jetë e lirë, e pavarur nga Papati. Shitja e indulgjencave është një tregti e turpshme, që grabit dhe gënjen besimtarët; ajo duhet të ndalohet. Shpirtin e besimtarit, që ka bërë mëkate, nuk e shpëton as Papa, as Kisha, as prifti, por vetëm feja e besimi te Zoti. Çdo njeri, besimin te Zoti e fiton vetëm nëpërmjet Shkrimit të Shenjtë (Biblës), të cilën e lexon, e kupton dhe lidhet drejtpërdrejt me Zotin. Priftërinjtë mund të martohen e të krijojnë familjet e tyre. Martin Luteri përktheu Biblën në gjuhën gjermane, për t’u ardhur në ndihmë besimtarëve. Nxënësit pasi kanë përfunduar tabelën, prezantojnë mendimet e tyre dhe së bashku me mësuesin/en përzgjidhen arsyetimet e drejta dhe plotësojnë shtyllën e dytë. Hapi katërt: Mësuesi/ ja i orienton nxënësit të lexojnë mësimin. Më pas shënon në dërrasë dhe kërkon nga nxënësit të plotësojnë tabelën, duke bërë lidhjen shkak-pasojë (faktorët që rritën pakënaqësinë ndaj Kishës Katolike-lindjes së protestantizmit-pasojat që solli reformacioni). Ndarjen fetare të Europës Perëndimore Korrupsioni Lindi protestantizmi Kisha Protestante u njoh zyrtarisht indulgjenca Shpërthyen kryengritje të fshatarëve të varfër Ndarjen e Europës katolike në dy kisha: Kishën Katolike dhe Kishën Protestante Hapi i pestë: Prezantimi dhe demonstrimi i rezultateve të arritura Punohet me rubrikën Mendoni-Arsyetoni-Gjurmoni-Nxirrni përfundime 52

Libër mësuesi për tekstin “Histori 7” VLERËSIMI: Nxënësit vlerësohen për përgjigjet e dhëna, diskutimet e bëra, lidhjen shkak- pasojë, analizën e situatës së dhënë, mënyrën e prezantimit të informacionit, mendimin kritik që shfaq në analizën shkak-pasojë. DETYRË: Kërkoni më shumë të dhëna dhe hartoni një ese rreth Reformacionit, duke iu përgjigjur pesë pyetjeve: KUR? ÇFARË? KUSH? KU? PSE? Fusha: Shoqëria dhe mjedisi Lënda: Histori 7 Shkalla: III Klasa: 7 TEMATIKA 2. KOHA E NDRYSHIMEVE TEMA MËSIMORE: Përhapja e THELBËSORE protestantizmit në Europë Rezultatet e të nxënit sipas kompetencave kyç Situata e të nxënit: Nxënësi/ja: Mësuesi/ja shpërndan nxënësve fletë të formatit • analizon mësimet e Kalvinit dhe tregon rëndësinë A4 në të cilën është paraqitur një hartë: që kanë ato edhe në ditët e sotme; Mësuesi/ja kërkon nga nxënësit që të vendosin • vlerëson rëndësinë që patën idetë protestantë në në hartë emrat e shteteve sipas besimit të tyre. Europë; Pyetje: • identifikon dhe shqyrton burimet e informacionit që ‒ Çfarë pamje kishte harta para lindjes dhe përdor për kërkim; përhapjes së protestantizimit? vlerëson burimet për vlefshmërinë dhe besueshmërinë e tyre; krijon një përmbledhje koncize dhe informative për rëndësinë e mësimeve të Kalvinit; shpjegon lidhjet shkak-pasojë mes krijimin e kishës protestante dhe ndryshimit të hartës së Europës; përgatit një ese argumentuese duke përdorur burimet historike; prezanton punën e bërë duke përdorur kompjuterin dhe fjalorin e përshtatshëm historik. Rezultatet e të nxënit të kompetencave sipas temës Koncepte kyç: Nxënësi/ja: Protestantizëm, Kisha Kalviniste, Kisha • përcakton shpërndarjen e besimeve fetare në Anglikane Europë; • tregon në hartë tri kishat protestante; • përshkruan mësimet kryesore të Kalvinit; • krahason Kishën Kalviniste me Kishën Anglikane dhe evidenton dallimet. Burimet: Lidhja me fushat e tjera dhe me tema Njohuritë paraprake që ka nxënësi mbi të ndërkurrikulare: drejtat e njeriut, teksti histori 7, foto, burime të Gjuhët dhe komunikimi, TIK. ndryshme informacioni, internet etj. 53

Libër mësuesi për tekstin “Histori 7” Prezantimi dhe demonstrimi i rezultateve të arritura Interpretoni në mënyrë të argumentuar çështjet: Mësimet e Kalvinit ndihmojnë në zhvillimin e ekonomisë. Besimin e Kalvinit mbi parapërcaktimin e fatit të njeriut. Punohet me rubrikën Mendoni-Arsyetoni-Gjurmoni-Nxirrni përfundime. VLERËSIMI: Nxënësit vlerësohen për përgjigjet e dhëna, diskutimet e bëra, lidhjen shkakpasojë, analizën e situatës së dhënë, mënyrën e prezantimit të informacionit, mendimin kritik që shfaq në analizën shkak-pasojë. DETYRË: Duke u mbështetur në idetë e Kalvinit hartoni një ese ku të vlerësoni familjen dhe punën në jetën e çdo njeriu. Fusha: Shoqëria dhe mjedisi Lënda: Histori 7 Shkalla: III Klasa: 7 TEMATIKA 2. KOHA E NDRYSHIMEVE THELBËSORE TEMA MËSIMORE: Reforma Katolike Rezultatet e të nxënit sipas kompetencave kyç Situata e të nxënit: Nxënësi/ja: Mësuesi/ja paraqet një foto të Urdhrit të • analizon përmbajtjen e reformës së Kishës Katolike dhe Jezuitëve dhe të Koncilit të Trentos.U ndikimet e saj në Europë; thotë nxënësve: • vlerëson rëndësinë që pati Urdhri i Jezuitëve; ‒ Shihni fotot me vëmendje dhe jepni • formulon dhe drejton pyetje reformat e ndërmarra nga mendimin tuaj rreth pyetjeve: kisha katolike; ‒ Cilit besim i përkasin personat në foto? • identifikon dhe shqyrton burimet e informacionit që përdor ‒ Cilat janë arsyet e mbledhjes së tyre? për kërkim; vlerëson burimet për vlefshmërinë dhe besueshmërinë e tyre; shpjegon lidhjet shkak-pasojë mes veprimeve të kishës-dhe pasojave; përgatit një ese argumentuese duke përdorur burimet historike; prezanton punën e bërë duke përdorur kompjuterin dhe fjalorin e përshtatshëm historik. Rezultatet e të nxënit të kompetencave sipas temës Koncepte kyç: Nxënësi/ja: Kisha Katolike, Kishë Luteriane • identifikon arsyet e rënies së besimit te Kisha Katolike; (Protestante), reformë, indulgjencë, • përcakton konceptin Reformacion; protestant. shpjegon përmbajtjen e tezave të Luterit; përshkruan pasojat e Reformës fetare në Europë; argumenton lidhjen mes arritjeve në shkencës dhe përhapjes së ideve të Martin Luterit. Burimet: Lidhja me fushat e tjera dhe me tema Njohuritë paraprake që ka nxënësi mbi të drejtat e njeriut, ndërkurrikulare: teksti histori 7, foto, burime të ndryshme informacioni, internet Gjuha dhe komunikimi, TIK. etj. 54

Libër mësuesi për tekstin “Histori 7” VEPRIMET NË SITUATË Hapi i parë: Mësuesi/ja merr parasysh informacionin që nxënësit kanë marrë për besimin katolik që nga lindja e tij e deri në shekullin e XVI, dhe shtron çështje për bashkëbisedim: Cili do të jetë qëndrimi i Kishës Katolike ndaj përhapjes së kishave protestante? A do ta pranojë lehtësisht Kisha Katolike humbjen e pushtetit të saj në një sërë vendesh të Europës? Si mendoni ju, a do të përpiqet ajo të rifitojë pozitat që kishte para lindjes dhe përhapjes së ideve protestante? Hapi i dytë: Mësuesi/ja ndan nxënësit në 3 grupe, i orienton ata të nënvizojnë fjalitë që u duken kryesore për temën. Nxënësit vendosen në mënyrë rrethore. Grupi 1. Lexoni pjesën Urdhri i Jezuitëve dhe shënoni në fletore veçoritë e këtij Urdhri; Grupi 2. Lexoni pjesën Koncili i Trentos dhe Pasojat e Reformës Katolike dhe shënoni në fletore vendimet e Koncilit të Trentos; Grupi 3. Lexoni pjesën Koncili i Trentos dhe Pasojat e Reformës Katolike dhe shënoni në fletore përpjekjet e Kishës katolike për të penguar përhapjen e protestantizmit. Pas përfundimit të detyrës, nxënësit diskutojnë rreth ndryshimeve që sollën Urdhri i Jezuitëve, Koncili i Trentos dhe përpjekjet e tjera të Kishës Katolike për të penguar përhapjen e besimit protestant. Mësuesi/ja ndërton në tabelë skemën dhe kërkon që anëtarët e grupit të parë të plotësojnë shtyllën komenti në tabelë, duke shënuar secili vetëm 1 koment: Çështja Komenti Urdhri i Jezuitëve - Anëtarët e këtij urdhri ishin besnikë, të palëkundur e të vendosur të fesë katolike e të Papës. - Urdhri hapi seminare (shkolla) e kolegje në Europë e jashtë saj. Nxënësit në këto seminare fitonin një kulturë të gjerë dhe edukoheshin me besim në fenë katolike. - Nga këto shkolla dolën shumë priftërinj të kulturuar, studiues e politikanë - Urdhri dërgoi misionarët e vet kudo, për të përhapur katolicizmin. - Urdhri i jezuitëve ndihmoi në forcimin e pozitave të Kishës Katolike në shumë vende. Çështja Komenti Kisha ndërmerr masa - Shpallja e listës së librave të ndaluar, mbledhja dhe djegia e tyre në mes të të tjera të ashpra qytetit me ceremoni. - Gjithashtu kush lexonte libra të tillë shpallej heretik dhe ndiqej burgosej, torturohej dhe dënohej. - Papa i dha një fuqi të madhe Gjyqit të Inkuizicionit, që ishte ngritur në shekullin XIII. - Inkuizicioni dënonte me ashpërsi heretikët. - Ata dënoheshin me vdekje, duke u djegur për së gjalli në qendrën e qytetit, në prani të qytetarëve. - Viktima të intolerancës së Kishës u bënë edhe dy shkencëtarët e mëdhenj të kohës Xhordano Bruno dhe Galileo Galilei. Bruno u dënua me djegie për së gjalli për mendimet. Hapi i tretë: Prezantimi dhe demonstrimi i rezultateve të arritura Mësuesi/ja orienton nxënësit e grupit të parë që të ndërtojnë pyetje për grupin e dytë, ndërsa grupi i tretë ngre çështje për diskutim për dy grupet: 55

Libër mësuesi për tekstin “Histori 7” Pyetjet: Cila ishte përmbajtja e Reformës Katolike? Cilat ishin vendimet e Koncilit të Trentos? Çfarë dobie i solli kishës Urdhri i Jezuitëve? Cilat ishin masat e ashpra që mori Kisha ndaj kundërshtarëve të vet? Çështjet për argumentim: A ishte Kisha Katolike në këtë periudhë tolerante? Ku qëndrojnë vlerat e Urdhrit të Jezuitëve në fushën fetare dhe kulturore? Diskutohen dhe vlerësohen përgjigjet. VLERËSIMI: Nxënësit vlerësohen për përgjigjet e dhëna,diskutimet e bëra, lidhjen shkak- pasojë, analizën e situatës së dhënë, mënyrën e prezantimit të informacionit, mendimin kritik që shfaq në analizën shkak-pasojë. DETYRË: Ndahet klasa në dy grupe të mëdha dhe jepet detyra: Duke përdorur internetin ose burime të tjera: Grupi 1. Hartoni një ese mbi sjelljen e Kishës Katolike ndaj Xhordano Brunos Grupi 2. Hartoni një ese mbi sjelljen e Kishës Katolike ndaj Galileo Galileit. Fusha: Shoqëria dhe mjedisi Lënda: Histori 7 Shkalla: III Klasa: 7 TEMATIKA 1. HUMANIZMI DHE RILINDJA TEMA MËSIMORE: Zgjerimi dhe ndërprerja e pushtimeve të Perandorisë Osmane në Europë Rezultatet e të nxënit sipas kompetencave kyç Situata e të nxënit: Nxënësi/ja: Mësuesi/ja shfaq me videoprojektor • analizon faktorët që çuan në krijimin dhe zgjerimin e dokumentarin Perandoria Osmane, në Perandorisë osmane; faqen • vlerëson politikën tolerante të Perandorisë; http://www.britannica.com/place/ • formulon dhe drejton pyetje reformat e ndërmarra nga Ottoman- Empire kisha katolike; Komentohet rreth shtetit osman dhe • identifikon dhe shqyrton burimet e informacionit që përdor përgatitjes ushtarake të tij. për kërkim; vlerëson burimet për vlefshmërinë dhe besueshmërinë e tyre; shpjegon lidhjet shkak-pasojë; përgatit një detyrë duke përdorur burimet historike; prezanton punën e bërë, duke përdorur kompjuterin dhe fjalorin e përshtatshëm historik. Rezultatet e të nxënit të kompetencave sipas temës: Koncepte kyç: • tregon kohën dhe rrugën e formimit të Perandorisë Perandoria Osmane, zgjerimi, Osmane; krizë, sulltan, sulltanat, haraç tregoni në hartë shtrirjen e Perandorisë Osmane në kulmin e zgjerimit të saj territorial; bëni vlerësimin e betejave të Lepantos dhe të Vjenës; përshkruan arsyet që çuan në rënien fuqisë pushtuese të Perandorisë dhe tërheqjen e saj nga Europa; analizon faktorët që ndikuan në politikën tolerante të Perandorisë. 56

Libër mësuesi për tekstin “Histori 7” Burimet: Lidhja me fushat e tjera dhe me tema Nnjohuritë paraprake që ka nxënësi mbi të drejtat e ndërkurrikulare: njeriut, teksti histori 7, foto, burime të ndryshme Gjuhët dhe komunikimi, gjeografia, TIK. informacioni, internet etj. http://www.britannica.com/place/Ottoman-Empire VEPRIMET NË SITUATË Hapi i parë: Mësuesi/ja i shkruan në tabelë termat PERANDORIA BIZANTINE PERANDORIA OSMANE PUSHTIME dhe i orienton të punojnë në dyshe e të shënojnë informacionin që ata kanë për Perandorinë Bizantine dhe atë Osmane. Pas përfundimit të punës në dyshe diskutohen mendimet e dhëna nga nxënësit. Hapi i dytë: Mësuesi/ja u shpërndan nxënësve një fletë format A4, në të cilën është paraqitur harta e shtrirjes së Perandorisë Osmane, dhe kërkon që ata të vendosin emrat e vendeve që shtrihen në pjesën e gjelbër dhe t’i rendisin në fletore, duke i ndarë sipas kontinenteve. Pasi nxënësit japin përgjigjet dhe diskutojnë rreth tyre, mësuesi/ja u kërkon nxënësve të krahasojnë këtë hartë me hartën e Perandorisë Bizantine dhe me hartën e besimeve fetare dhe t’i shënojnë në fletore. Diskutohen përgjigjet dhe nxirren përfundimet të cilat shënohen në tabelë. Hapi i tretë: Mësuesi/ja ndan nxënësit në 3 grupe dhe kërkon prej tyre të lexojnë tekstin dhe të nënvizojnë pjesët që i bëjnë përshtypje : Grupi 1. “Formimi dhe zgjerimi i Perandorisë Osmane”; Grupi 2. “ Faktorët që ndikuan në zgjerimin e Perandorisë Osmane”; Grupi 3, “Ndërprerja e ekspansionit osman në Europë”; Mësuesi/ja ndërton në tabelë skemën dhe kërkon që anëtarët e grupit të parë të plotësojnë shtyllën komenti në tabelë, duke shënuar çdo anëtar vetëm 1 koment: Çështja Komenti Formimi i perandorisë - Shteti turk i selxhukëve u shpërbë në shekullin XIII në shumë principata. Një nga këto principata, që sundohej nga princi me emrin Osman, u bë bërthama prej nga lindi më vonë Perandoria Osmane. Osmani krijoi Dinastinë Osmane, e cila e drejtoi Perandorinë për 600 vjet (1299-1923). Zgjerimi i Perandorisë - Perandoria Osmane zuri vendin e Perandorisë Bizantine, duke u bërë një nga shtetet më të mëdha dhe më të fuqishme të kohës. - Për shtrirjen e saj, ajo krahasohet me Perandorinë Romake. Brenda kësaj hapësire përfshiheshin këto territore: Ballkani, për pushtimin e të cilit u deshën 150 vjet, Gadishulli i Krimesë dhe brigjet veriore të Detit të Zi, territoret e Kaukazit, mes Detit Kaspik dhe Detit të Zi, ato të Sirisë, Irakut (të sotëm) e Gadishullit Arabik, Egjiptit dhe Afrikës Veriore. Në zotërimet osmane ishte Mesdheu Lindor, Deti i Kuq dhe Gjiri Persik. Në Oqeanin Indian, flota osmane kërcënonte vazhdimisht monopolin tregtaro-detar të portugezëve. 57

Libër mësuesi për tekstin “Histori 7” Sulltan Mehmeti i II dhe sulltan Sulejmani Sulltan Mehmeti II pushtoi Kostandinopojën në vitin 1453, duke i dhënë fund sundimit njëmijëvjeçar të Perandorisë Bizantine. Sulltani Sulejmani I e zgjeroi Perandorinë drejt Veriut, duke përfshirë territoret e Hungarisë dhe arriti në Vjenë, qytet të cilin e rrethoi në vitin 1526. Mësuesi/ja pasi diskuton me nxënësit çështjet dhe komentet e grupit të parë kërkon që anëtarët e grupit të dytë të plotësojnë shtyllën komenti në tabelë, duke shënuar çdo anëtar vetëm 1 koment: Çështja Komenti Faktorët që ndikuan në - Faktorët e jashtëm: zgjerimin e Perandorisë a) dobësimi i Perandorisë Bizantine, e cila kishte marrë goditje që nga Kryqëzata IV e vitit 1204; b) grindjet dhe mosmarrëveshjet në mes shteteve europiane dhe midis feudalëve fisnikë të Ballkanit e të viseve të tjera. - Faktorët e brendshëm: a) zbatoi një politikë elastike që veçanërisht në kohën e Sulltan Sulejmanit, kjo sepse Perandoria përfshinte brenda saj popuj me gjuhë, zakone e fe të ndryshme (myslimanë, të krishterë, hebrenj etj.), nuk mund të mbahej vetëm me forcën e ushtrisë, e cila ishte e angazhuar vazhdimisht në fushata pushtuese. Njohu Patriarkanën si kryeqendrën e fesë ortodokse. Nuk e zëvendësoi klasën fisnike të krishterë, e cila ruajti hierarkinë dhe pronat e saj, me kusht që të njihte autoritetin e sulltanit, të paguante një haraç vjetor, t’i shërbente në fushatat pushtuese dhe të dorëzonte një fëmijë si peng pranë sulltanatit. Kisha fitoi të drejtën për të gjykuar bashkësinë e krishterë. Edhe fshatarësisë iu krijuan kushte jo më të rënda sesa në periudhën bizantine, drejtimin e së cilës e mbështeste në meritokraci. Mësuesi/ja, pasi diskuton me nxënësit çështjet dhe komentet e grupit të dytë, kërkon që anëtarët e grupit të tretë të plotësojnë shtyllën komenti në tabelë, duke shënuar secili anëtar vetëm 1 koment: Çështja Komenti Faktorët që ndikuan në - Faktorët kryesorë që ndikuan për këtë ishin: humbjen e aftësisë • krijimi i aleancave ushtarake-politike europiane pushtuese të • konfliktet e brendshme dhe kriza ekonomike e Perandorisë. Perandorisë Osmane Çështja Komenti Disfatat e Perandorisë - Ushtria e Perandorisë Osmane shënon humbje të njëpasnjëshme. osmane dhe tërheqja e saj - Pasoi humbje në betejën detare që u zhvillua në vitin 1571, në Lepanto nga Europa (vend në detin Jon, pranë ngushticës së Korintit) dhe në betejën me flotën Aleanca e Shenjtë të koalicionit europian; - Ushtria osmane pësoi disfatën përfundimtare e në Betejën e Vjenës, në vitin 1683. - Në vitin 1684 u krijua një koalicion kundërosman me emrin “Lidhja e Shenjtë”. Në koalicion merrnin pjesë Austria, Polonia, Venediku, Malta dhe më pas hyri edhe Rusia. - Osmanëve iu desh të përballnin një kundërofensivë të gjatë 15- vjeçare me Lidhjen e Shenjtë, që u quajt nga Papa si kryqëzata e fundit. - Rrethimi osman i Vjenës dështoi dhe ushtria osmane u thye. - Në vitin 1699 u nënshkrua Marrëveshja e Paqes në Karlovac. - Disfata e Vjenës dhe Paqjae Karlovacit shënojnë rënien e ushtrisë osmane dhe fillimin e tërheqjes së saj. 58

Libër mësuesi për tekstin “Histori 7” Hapi i tretë: Prezantimi dhe demonstrimi i rezultateve të arritura Punohet me rubrikën Mendoni-Arsyetoni- Gjurmoni-Nxirrni përfundime VLERËSIMI: Nxënësit vlerësohen për përgjigjet e dhëna,diskutimet e bëra, lidhjen shkak- pasojë, analizën e situatës së dhënë, mënyrën e prezantimit të informacionit, mendimin kritik që shfaq në analizën shkak-pasojë. DETYRE: Gjeni të dhëna për qëndrimin që mbajti sulltan Mehmetit IV ndaj vezirit të madh, Karamustafë Pashës pas Betejës së Vjenës. Fusha: Shoqëria dhe mjedisi Lënda: Histori 7 Shkalla: III Klasa: 7 TEMATIKA 1. QYTETËRIMET NË FILLIMET E HISTORISË TEMA MËSIMORE: Trashëgimia osmane MODERNE në art, kulturë, ekonomi dhe në jetën e përditshme Rezultatet e të nxënit sipas kompetencave kyç Situata e të nxënit: Nxënësi/ja: Video prezantuese e • analizon kulturën materiale e shpirtërore të qytetërimit osman; objekteve të trashëgimisë • dallon karakteristikat e përbashkëta dhe të veçantat ndërmjet kulturore të Stambollit. qytetërimit osman dhe atij në vendet e Ballkanit; https://www.youtube.com/ • vlerëson rolin e arritjeve të këtyre qytetërimeve në jetën e sotme; watch?v=rC0osgUA7X4 • formulon dhe drejton pyetje për artin, shkencën dhe ekonominë në vendet e Ballkanit ”; Pyetje • identifikon dhe shqyrton burimet e informacionit që përdor për kërkim; ‒ A gjejmë ndërtesa të tilla • vlerëson burimet për vlefshmërinë dhe besueshmërinë e tyre; në vendin tonë? Ku? • krijon një përmbledhje koncize dhe informative për ndikimin e artit dhe ‒ Cila është lidhja mes tyre? kulturës osmane në vendet e Ballkanit; zhvillon perspektivën historike në vëzhgimin e kësaj kulture; shpjegon arsyet pse qytetërimi osman pati një ndikim më të madh në Shqipëri, Bosnjë-Hercegovinë, Maqedoni se në Greqi, Serbi e Bullgari; gjen të përbashkëtat dhe ndryshimet mes qytetërimit osman qytetërimit në vendet e Ballkanit; demonstron shprehi të kompetencave historike duke kërkuar informacione historike, si fotografi, përralla, poezi, rreth ndikimit të qytetërimit osman në jetën e përditshme, arkitekturën e besim në vendet e Ballkanit dhe i përzgjedh ato për ti komunikuar.; Prezanton gjetjet përmes përdorimit të kompjuterit, duke përdorur fjalorin e përshtatshëm historik. Rezultatet e të nxënit të kompetencave sipas temës Koncepte kyç: Nxënësi/ja: Qytetërim osman, raja, nomad, bashkësi • identifikon elementet e qytetërimit osman në jetën e fshatare, çarshi, islamizim. përditshme, artin, kulturën, besimin dhe ekonominë e vendeve të Ballkanit; përshkruan ndikimin e këtij qytetërimi në vendin tonë dhe vende te tjera të Ballkanit; vlerëson trashëgiminë e qytetërimit osman në art, në kulturë, në shkencë, në ekonomi dhe në jetën e përditshme.

59

Libër mësuesi për tekstin “Histori 7” Burimet: Njohuritë paraprake që ka nxënësi mbi ndikimin e qytetërimit osman në letërsinë shqipe, arkitekturë e besimin fetar, teksti histori 7, dokumentar https://www.youtube.com/watch?v=rC0osgUA7X4 burime informacioni nga interneti…etj. Lidhja me fushat e tjera dhe me tema ndërkurrikulare: Gjuhët dhe komunikimi, arte, TIK. VEPRIMET NË SITUATË Hapi i parë: Mësuesi/ja nëpërmjet pyetjeve që u drejton nxënësve lidh njohuritë që ka nxënësi me temën e re: Cilët ishin faktorët e brendshëm që ndikuan në zgjerimin e Perandorisë Osmane? Trego në hartë vendet e Ballkanit që u vendosën nën sundimin e Perandorisë Osmane? Kur u përhap feja islame në territoret e Ballkanit? Hapi i dytë: Mësuesi/ja i vendos nxënësit në sallën e informatikës dhe i ndan ata në 4 grupe dhe çdo grupi i cakton detyrat: Grupi 1. Gjeni në internet foto të shek. XVII-XVIII të qyteteve, si Tirana, Shkupi, Gjakova, Sarajeva, Beogradi, Sofja. Evidentoni veçoritë që tregojnë ndikimin e qytetërimit osman dhe interpretojini ato. Grupi 2. Gjeni foto të veshjeve të grave dhe burrave të Tiranës (veshja me dimi mermeri), Shkupit, Beogradit, Bukureshtit. Krahasojini ato dhe përshkruani elementet e ndikimit të qytetërimit osman. Grupi 3. Gjeni foto dhe nga ceremonitë festive/ritet, ku evidentohen elementet e kulturës osmane dhe bëni përshkrimin e tyre. Grupi 4. Gjeni huazimet e fjalëve osmane, që përdoren në bisedat e përditshme, lojëra (për të orientuar nxënësit, mësuesja shkruan disa fjalë, si: penxhere-dritare; sehir-vështron, sokak- rrugicë; hajde-eja). (Në rastet kur në shkollë nuk ka internet, mësuesi i ndan çdo grupi foto për detyrat e dhëna). Gjatë punës në grup nxënësit bashkëbisedojnë dhe bashkërendojnë informacionin dhe përgatisin prezantimin. Hapi i tretë: Prezantimi dhe demonstrimi i rezultateve të arritura Në fazën e fundit, një përfaqësues për çdo grup prezanton punimin e grupit dhe më pas grupi 1 diskuton punimin e paraqitur nga grupi 4, grupi 2 diskuton prezantimin e bërë nga grupi 3 dhe grupi 3 vlerëson punën e bërë nga grupi 1. Mësuesi/ja ngre si çështje për diskutim: Pse ndikimi i qytetërimit osman ishte më i madh në vendet si Shqipëria, Bosnje- Hercegovina, Maqedonia, se në vendet si Serbia, Greqia e Rumania? A përbën vlerë trashëgimia kulturore e qytetërimit osman në kulturën e vendeve të Ballkanit? Diskutohen përgjigjet. Nxënësi/ja: identifikon elementet e qytetërimit osman në jetën e përditshme, artin, kulturën, besimin dhe ekonominë e vendeve të Ballkanit; përshkruan ndikimin e këtij qytetërimi në vendin tonë dhe vende të tjera të Ballkanit; vlerëson trashëgiminë e qytetërimit osman në art, në kulturë, në shkencë, në ekonomi dhe në jetën e përditshme. 60

Libër mësuesi për tekstin “Histori 7” VLERËSIMI: Nxënësit vlerësohen për përgjigjet e dhëna, diskutimet e bëra, ndërveprimin në punën në grup, përzgjedhjen e burimeve të informacionit dhe të materialit, mënyrën e prezantimit të informacionit. DETYRË: Gjeni fjalë, frazeologji, rite që i përkasin qytetërimit osman në poezinë popullore dhe përralla. Fusha: Shoqëria dhe mjedisi Lënda: Histori 7 Shkalla: III Klasa: 7 Tematika 1. Qytetërimet në fillimet e Tema mësimore: Ndikimi i kulturës historisë moderne osmane në kulturën shqiptare – 1 orë Rezultatet e të nxënit sipas kompetencave kyç Situata e të nxënit: Nxënësi/ja: Lexohet pjesa • analizon ndikimin e qytetërimit osman në kulturën Perandoria Osmane, megjithëse e sundoi materiale e shpirtërore të popullit tonë; Shqipërinë për rreth 500 vjet, nuk • vlerëson trashëgiminë tonë kulturore; arriti t’i asimilojë banorët e saj. Shqiptarët • formulon dhe drejton pyetje për faktorët që ndikuan në ruajtën gjuhën, zakonet, veshjen, përhapjen e qytetërimit osman në vendin tonë; arkitekturën, muzikën, vallet, fenë etj. • identifikon dhe shqyrton burimet e informacionit që Megjithatë, sundimi osman nuk mbeti pa përdor për kërkim; lënë ndikimin e vet në mënyrën e jetesës • përzgjedh informacionin që i duhet; së shqiptarëve, dukuri që shfaqen edhe në • vlerëson burimet për vlefshmërinë dhe jetën tonë të përditshme. besueshmërinë e tyre; ndërton një ese me materialet e gjetura duke përdorur burimet historike të shkruara dhe nga interneti; përgatit prezantimin përfundimtar duke përdorur programet kompjuterike dhe fjalorin e përshtatshëm historik. Rezultatet e të nxënit të kompetencave sipas temës Koncepte kyç: Nxënësi/ja: Veprimtari hulumtuese, Monumente • njeh monumentet fetare si pjesë e trashëgimisë sonë fetare, sundim osman, ndikim i kulturës kulturore; osmane, tolerancë fetare. • vlerëson tolerancën fetare të shoqërisë shqiptare; • vlerëson ndikimin e kulturës osmane në arkitekturë, art, zakone, tradita, veshje, kulinari etj. Burimet: Lidhja me fushat e tjera dhe me tema Njohuritë paraprake që ka nxënësi mbi të drejtat e njeriut, ndërkurrikulare: teksti histori 7, foto, burime të ndryshme informacioni, Gjuhët dhe komunikimi, gjeografia, TIK. interneti, programe kompjuterike etj. VEPRIMET NË SITUATË Hapi i parë: Mësuesi orienton nxënësit që kjo orë do të jetë një veprimtari hulumtuese, i ndan nxënësit në 4 grupe me nga 8 nxënës. I sqaron se në këtë veprimtari përfshihen kryesisht 8 rubrika dhe çdo nxënës do të përzgjedhë një nga rubrikat e mëposhtme dhe se kjo do të bëhet me mirëkuptim, me qëllim që mësuesi/ja të mos i caktojë vetë rubrikat për çdo nxënës: 61

Libër mësuesi për tekstin “Histori 7” ndikimi i kulturës osmane në fjalorin tonë të përditshëm (në bujqësi, artizanat, tregti, orendi shtëpiake, kuzhine, veshje etj.); ndikimi i kulturës osmane në muzikë; ndikimi i kulturës osmane në ndërtime (arkitekturë); ndikimi i kulturës osmane në veshje; ndikimi i kulturës osmane në besimin fetar ndikimi i kulturës osmane në familje ndikimi i kulturës osmane në martesa; ndikimi i kulturës osmane në festa të ndryshme. Hapi i dytë: Mësuesi/ja orienton nxënësit që të klasifikojnë materialet e gjetura për rubrikën e dhënë, t’i vendosin në një dosje. Më pas do të përpunohen materialet e gjetura dhe me to secili anëtar i grupit do të përgatisë një material përmbledhës. Mësuesi/ja ndjek punën e grupeve dhe i ndihmon me sugjerime. Hapi i tretë: Çdo grup bën prezantimin e punës së deritanishme dhe mësuesi nëpërmjet pyetjeve nxit pjesëmarrjen e sa më shumë nxënësve në prezantimin e produktit të hulumtimit dhe në diskutimet rreth tij. Kërkon që nxënësit të bëjnë një prezantim më të mirë të fakteve dhe të shprehin qëndrimet e tyre. Nxënësit diskutojnë në grup dhe mes grupeve për vërejtjet dhe sugjerimet e dhëna nga nxënësit dhe mësuesi. Nxënësit përfundojnë përzgjedhjen e materialeve përfundimtare. Hapi i katërt: Prezantimi dhe demonstrimi i rezultateve të arritura Mësuesi/ja kërkon nga nxënësit të sqarojnë dhe të zbërthejnë shprehjet: “shije orientale”; “muzikë orientale”; “ndikim oriental” “qëndrim anadollak” etj. VLERËSIMI: Nxënësit vlerësohen për punën në grup, mirëkuptimin mes anëtarëve të grupit, burimet dhe materialet që përzgjedhin, mënyrën si e hartojnë një material prezantues dhe si e prezantojnë atë, mendimin kritik. DETYRË: Përshkruani një ushqim që përdorim ne nga arti i gatimit osman. 62

Libër mësuesi për tekstin “Histori 7” Fusha: Shoqëria dhe mjedisi Lënda: Histori 7 Shkalla: III Klasa: 7 Tematika 1. Humanizmi dhe Rilindja Tema mësimore: Shoqëria europiane, shkenca dhe kontributi i saj në Europë gjatë shekullit XVI-XVII Rezultatet e të nxënit sipas kompetencave kyç Situata e të nxënit: Nxënësi/ja: Mësuesi/ja bën disa veprime si: hedh lart • analizon faktorët që çuan në zhvillimin e shkencës; një top, një mollë, një shkumës; • vlerëson ato dhe zbulon lidhjen e tyre me rezultatet e Kërkon nga nxënësit të tregojnë pse shkencës sot; ndërsa objektet i hodha në drejtimin lart • formulon dhe drejton pyetje reformat e ndërmarra nga ato ranë në tokë. kisha katolike; identifikon dhe shqyrton burimet e informacionit që përdor për kërkim; vlerëson burimet për vlefshmërinë dhe besueshmërinë e tyre; shpjegon lidhjet shkak-pasojë; përgatit një detyrën duke përdorur burimet historike; ndërthur informacionin që ka nga fushat apo kurrikulat e tjera me njohuritë e reja; prezanton punën e bërë duke përdorur kompjuterin dhe fjalorin e përshtatshëm historik. Rezultatet e të nxënit të kompetencave sipas temës Koncepte kyç: Nxënësi/ja: Struktura e shoqërisë europiane, • përcakton lidhjet mes arritjeve në shkencë dhe art dhe përparimi dhe kontributi i shkencës. ndryshimeve në jetën shoqërore; • dallon ndryshimin mes borgjezisë dhe fisnikërisë europiane; • tregon strukturën e shoqërisë urbane; • përshkruan dukuritë e reja në mënyrën e jetesës në shoqërinë europiane; • renditni arritjet e shkencës gjatë shek. XV–XVI; • shpjegon faktorët që sollën ndryshimin e shpejtë të qyteteve gjatë shek. XVI–XVII; • zbulon vlerat e zbulimeve të Kopernikut, Keplerit, Galileit e Njutonit. Burimet: Lidhja me fushat e tjera dhe me tema Njohuritë paraprake që ka nxënësi mbi të drejtat e ndërkurrikulare: njeriut, teksti histori 7, foto, burime të ndryshme informacioni, Gjuhët dhe komunikimi, arte, fizikë, internet etj. gjeografia, TIK. https://www.youtube.com/watch?v=rCz7qxmO2hA https:// www.youtube.com/ëatch?v=ël_zp1Sr0pk http://www.history. com/topics/galileo-galilei/videos https://www.youtube.com/ watch?v=VB3V36LJpGc VEPRIMET NË SITUATË Hapi i parë: Mësuesi/ja ndan nxënësit në tri grupe dhe u shpërndan një foto për çdo grup (fotot që janë vendosur në situatë) dhe kërkon prej tyre të përshkruajnë foton. Çdo grup jep mendimet e tij rreth fotos dhe diskutohen përgjigjet. 63

Libër mësuesi për tekstin “Histori 7” Hapi i dytë: Mësuesi/ja për të nxitur diskutimet shënon në tabelë termat: ANIJE ME PAJISJE TË REJA SHTYPSHKRONJËS SHKOLLAT DHE UNIVERSITETET Nxënësit lidhin termat me njohuritë që kanë marrë në mësimet Humanizmi, Rilindja, Zbulimet e mëdha gjeografike dhe pasojat e tyre, dhe evidentojnë arritjet e shkencës në shek.XV-XVII.. Mësuesi/ja shfaq në kompjuter videon https://www.youtube.com/watch?v=rCz7qxmO2hA Hapi tretë: Mësuesja i vendos nxënësit në sallën e informatikës dhe çdo grupi i cakton detyrat: Grupi 1. Kërkoni informacion dhe bëni një përshkrim të shkurtër të bazuar në fakte me temë “Teleskopi i Galileit i hapi rrugë zbulimit të hapësirës qiellore”. Grupi 2. Kërkoni informacion dhe bëni një ese me temë “Universi”, duke u mbështetur në arritjet e Nikolla Kopernikut, Xhon Keplerit, Galio Galileit dhe Isak Njutonit. Grupi 3. Paraqitni në formë skicash, siç e imagjinoni, Sistemin Diellor sipas Ptolemeut dhe sipas Kopernikut. Mësuesi/ja orienton nxënësit me adresat e mëposhtme. https://www.youtube.com/ëatch?v=wl_zp1Sr0pk http://www.history.com/topics/galileo-galilei/videos https://www.youtube.com/watch?v=VB3V36LJpGc Nxënësit prezantojnë punimet dhe diskutohen përgjigjet. Hapi i tretë: Prezantimi dhe demonstrimi i rezultateve të arritura Nëse vështrojmë një pemë, vëmë re se frutat e saj bien poshtë. Pse ndodh kjo? Argumentoni përgjigjen. VLERËSIMI: nxënësit vlerësohen për përgjigjet e dhëna, diskutimet e bëra, lidhjen shkakpasojë, analizën e situatës së dhënë, mënyrën e prezantimit të informacionit, mendimin kritik që shfaq në analizën shkak-pasojë. DETYRË: Bëni një ese mbi lidhje mes ideve të Galileit në përgjithësi dhe të alienëve. 64

Libër mësuesi për tekstin “Histori 7” Fusha: Shoqëria dhe mjedisi Lënda: Histori 7 Shkalla: III Klasa: 7 TEMATIKA 1. QYTETËRIMET NË FILLIMET E HISTORISË TEMA MËSIMORE: Arsimi, letërsia, MODERNE arti dhe arkitektura në Europë gjatë shekullit XVI-XVII Rezultatet e të nxënit sipas kompetencave kyç Situata e të nxënit: Nxënësi/ja: Se kush duron përbuzjen dhe • analizon kulturën materiale e shpirtërore të shek XVI-XVII; kamcikun’ e botës, • dallon karakteristikat e përbashkëta në zhvillimin e artit, Zullumn’ e shtypësit, përdhunën e shkencës në epokën e Rilindjes në Europë; krenarit, Lëngimn’ e dashuris’ së • vlerëson rolin e arritjeve të këtyre në jetën e sotme; paperfillur, • formulon dhe drejton pyetje për artin, kulturën dhe shkencën Vonimn’ e ligjes, gojë-çthurjen e zyrtarit, në këtë periudhë; Dhe shkelmet, që çdo vlerë zemër- • identifikon dhe shqyrton burimet e informacionit që përdor gjërë Nga të pavlërshmit merr, kur munt për kërkim; t’ a lanjë • vlerëson burimet për vlefshmërinë dhe besueshmërinë e Pjesë nga Hamleti - William tyre; Shakespeare (Përktheu Fan Stilian • krijon një përmbledhje koncize dhe informative për artin dhe Noli) kulturën në shek. XVI-XVII; Duke lexuar këto vargje ndërtoni një • zhvillon perspektivën historike në vëzhgimin e kësaj kulture; përfytyrim tuajin për shoqërinë në shek. • shpjegon pse veprat e artit të bëra në kohën e Rilindjes janë XVI të rëndësishme për ne sot; demonstron shprehi të kompetencave historike duke kërkuar informacion për temën; komunikon duke përdorur fjalorin e përshtatshëm historik. Rezultatet e të nxënit të kompetencave sipas temës Koncepte kyç: Nxënësi/ja: Elita politike dhe intelektuale përcakton ndryshimet që ndodhën gjatë shek. XVI - XVII, në teknologji, në art, në arsim, në arkitekturë dhe në ide; evidenton kontributin e përparimeve shkencore në shoqërinë europiane; njeh disa nga figurat historike që i përkasin kësaj teme, si: Leonardo da Vinçi, Mikelanxhelo Buonaroti, Servantesi, Shekspiri. Burimet: Lidhja me fushat e tjera dhe me Njohuritë paraprake që ka nxënësi mbi Humanizmin dhe tema ndërkurrikulare: Rilindjen Europiane,apo përfaqësues të tyre, interneti, teksti, Gjuhët dhe komunikimi, arte, TIK. foto. VEPRIMET NË SITUATË Hapi i parë: Mësuesi/ja i pyet nxënësit në lidhje me njohuritë që kanë ata rreth ndryshimeve që solli epoka e Rilindjes. Kur dhe ku i ka fillesat epoka e Rilindjes? Cilat ishin faktorët që çuan në lindjen e kësaj epoke? Tregoni disa nga pasoja e Rilindjes në ekonomi, art, kulturë, shkencë? Hapi i dytë Më poshtë jepet skema e cila mbushet nga përshkrimet e nxënësve. 65

Libër mësuesi për tekstin “Histori 7” U zhvillua ekonomia dhe shkenca U rritën qytetet U shpik shtypshkronja Ndryshimet qe solli Rilindja Politika u bë laike koncepte të reja për vlerat e njeriut Arkitektura U zhvillua letërsia, piktura, skulptura Përfaqësues të kësaj epoke janë: Leonardo da Vinçi, Mikelanxhelo Buonaroti, Galileo Galilei, William Shekspir, Miguel Servantes. Mësuesi/ja ndërton tabelën Di-Dua të di – Mësova dhe vendos në shtyllën e parë njohuritë që kanë për këtë temë. Hapi i tretë: Mësuesi/ja orienton nxënësit të lexojnë mësimin dhe të shënojnë në fletore pyetjet që u lindin. Pas përfundimit të leximit, nxënësit tregojnë dhe shënojnë në tabelën shkruese pyetjet që u lindën gjatë leximit. Hapi i katërt: Për t’u dhënë përgjigje pyetjeve, mësuesi/ja ndihmon nxënësit duke shfaqur në kompjuter foto nga jeta, stili i ndërtimit të qyteteve në mesjetë dhe foto nga epoka e Rilindjes. Tregohen mënyra e veshjes, e stilit barok të ndërtimit, e shtypshkrimit, e shkollës dhe e kryeveprave të Da Vinçit, Mikelanxhelos dhe kërkon nga nxënësit të krahasojnë dhe të tregojnë ndryshimet. Shënon në kolonën mësova përgjigjet e sakta. Për të mësuar edhe veçori të tjera të kësaj periudhe, mësuesja i orienton të lexojnë tekstin dhe të nënvizojnë atë informacionin e ri,të cilin gjithashtu e shënon në kolonën e trete. Di Dua të di Mësova Rilindja Europiane u Faktorët që nxitën Gjatë shekullit XVI–XVII, zhvillua në kushtet e një hovi të zhvillimin e zhvillimi i shoqërisë europiane shtroi nevojën madh ekonomik dhe shkencor. arsimit në për dije, veçanërisht për dije shkencore. U rritën qytetet, të cilat u bënë Europë, në Shoqëria e zhvilluar gjatë shekullit XVI– XVII qendra të fuqishme ekonomike, shek. XVI – kishte nevojë për administratorë, mjekë, juristë, inxhinierë. Krahas kolegjeve fetare u hapën politike e kulturore, XVII. shkolla laike dhe universitete me degë nga veçanërisht kryeqendrat e shteteve. fusha të ndryshme të shkencës, si mjekësi, Në qytete lindi shtresa e pasur, e astronomi, drejtësi etj Borgjezia ishte e cila grumbulloi mjete interesuar për studime universitare shkencore. financiare dhe i përdori për investime të reja. Në këtë periudhë mori zhvillim edhe letërsia Përparoi shkenca, teknika e dhe artet. Shkrimtarët goditën shoqërinë e teknologjia. vjetër dhe moralin e kalbur të saj. Ata në veprat U shpik shtypshkronja Rilindësit e tyre talleshin me servilizmin, frikën, egoizmin ishin dijetarë që studionin të gjitha e padrejtësitë, si dhe me cilësitë e tjera fushat e dijes, Qytetet italiane që u negative të shoqërisë së vjetër. dalluan gjatë kësaj kohe ishin Ku u hapën Firence, Milano, Mantova, Roma Vlerësonin shoqërinë e re që po lindte dhe shkollat etj. Cilat ishin veçoritë cilësitë e moralit të ri, si: dëshira për punë, Në këto qytete u krijuan rrethe e letërsisë së drejtësia, toleranca, respektimi i lirive e të të artistëve e mendimtarëve, të shekullit XVI– drejtave të njeriut. cilat u bënë qendra të fuqishme XVII të kulturës së Rilindjes. Pjesë të këtyre rretheve ishin Leonardo da Vinçi, Mikelanxhelo Buonaroti, Galileo Galilei etj. 66

Libër mësuesi për tekstin “Histori 7” Italia u bë djepi i qytetërimit të ri modern. Gjatë periudhës së Kryeveprat e Rilindjes u zhvillua letërsia. përfaqësuesve Veprat letrare u shkruan në të rilindjes gjuhën vendase të përditshme (italisht, frëngjisht etj.). Cilat janë Ndërsa latinishtja mbeti veçoritë e gjuha kryesore stilit barok në veprimtarinë kishtare. dhe Përfaqësuesit më në zë të ku u përdor. shkrimtarëve të Rilindjes janë anglezi Uilliam Shekspir, komediani spanjoll Migel Servantes. Rilindja ndryshoi të gjitha fushat e jetës së shoqërisë europiane: artin, kulturën, mënyrën e jetesës, stilin e veshjes për burra e gra, ndërtimin e shtëpive, strukturën urbane të qyteteve. Rilindja krijoi koncepte të reja për vlerat e njeriut, për punën dhe jetën në përgjithësi. Çdo gjë filloi t’i nënshtrohej arsyes dhe provës (eksperimentit), duke u shkëputur nga tradita mesjetare fetare apo shpjegimi nëpërmjet fuqisë së mbinatyrshme. Njeriu vihej përpara përgjegjësisë morale për punën dhe veprimtarinë e tij, pra ishte i lirë, por i përgjegjshëm. Politika u bë laike. Veprat e tyre edhe sot vihen në skenë, ekranizohen dhe pëlqehen nga publiku. Në fushën e letërsisë u shquan: Në Angli Shekspiri (1564–1616), me veprat e tij të famshme “Makbethi”, “Hamleti”, “Otello” etj., në Spanjë Servantesi (1547– 1616), me kryeveprën e tij “Don Kishoti i Mançës”, në Francë Molieri, i cili hodhi bazat e komedisë moderne. Piktura dhe skulptura e kësaj periudhe kishte karakteristikat e Rilindjes. Ajo u shkëput nga fryma artistike e mesjetës dhe u bë më njerëzore. Piktorët dhe arkitektët e shihnin natyrën si modelin e përsosmërisë. Elementet e reja që solli piktura gjatë Rilindjes, ishin perspektiva dhe proporcionaliteti. Piktura nuk paraqitej më si në mesjetë, me dy përmasa, por me tri përmasa: gjerësi, lartësi e thellësi. Portretet, peizazhet dhe kompozimet i ngjanin mjaft jetës reale. U përdorën bojërat e vajit, të cilat jepnin pikturës më gjallëri. Me përdorimin e ngjyrave piktura kishte më shumë jetë. Skulptorët e merrnin frymëzimin për veprat e tyre nga statujat greke e romake dhe zgjidhnin si modele njerëz realë. Statujat e Rilindjes janë jetësore, të fuqishme dhe të hijshme. Cilat janë veçoritë e stilit barok dhe ku u përdor? kryeveprat e Da Vincit: “Madona” apo “Mona Liza” dhe “Darka e fundit”; Kryeveprat e Mikelanxhelos “Krijimi” dhe skulpturat “Davidi” dhe “Moisiu”, Rafaelo Sancio da Urbino (1483–1520), piktor i shquar, me kryeveprën e tij “Shkolla e Athinës”. Arkitektura e kësaj periudhe shquhet për ndërtime, ku ruante ekuilibri mes lartësisë, hapësirës dhe dritës. Ata projektuan ndërtesa me kolona, qemerë dhe kube. Ky stil ndërtimi i përgjigjej arkitekturës klasike dhe i jepte ndërtesës elegancë, madhështi dhe dritë. Karakteristikë e arkitekturës së kësaj periudhe ishte stili barok. Sipas këtij stili, ndërtimet pajiseshin me kolona dhe hapësira e zbukuroheshin me skulptura e piktura. Stili barok u përdor edhe në pikturë e muzikë. Piktura baroke dallohej për përdorimin e dritëhijeve e ngjyrave. U dalluan piktorët Piter Pol Rubens, Rembrand etj. Stili barok në muzikë solli përdorimin e shumë instrumenteve dhe lindjen e orkestrës, baletin e shoqëruar. 67

Libër mësuesi për tekstin “Histori 7” Hapi i katërt: Prezantimi dhe demonstrimi i rezultateve të arritura Punohet me rubrikën Mendoni-Arsyetoni –Gjurmoni-Nxirrni përfundime VLERËSIMI : Nxënësit vlerësohen për përgatitjet për rolin që do interpretojnë, interpretimin, ndërveprimin në lojën me role dhe në punën në grup, përzgjedhjen e burimeve të informacionit dhe të materialit, mënyrën e prezantimit të informacionit. DETYRË: Hartoni një ese me temën: “Fisniku, borgjezi dhe shkolla në Europë në shekujt XVI‒XVII. Fusha: Shoqëria dhe mjedisi Lënda: Histori 7 Shkalla: III Klasa: 7 TEMATIKA 2. KOHA E NDRYSHIMEVE THELBËSORE TEMA MËSIMORE: Monarkia absolute dhe absolutizmi francez Rezultatet e të nxënit sipas kompetencave kyç Situata e të nxënit: Nxënësi/ja Mbreti Luigji XIV mbështeste idenë se • analizon absolutizmin në monarkinë franceze në raport pushteti i mbretërve buron nga zoti dhe si me monarkitë e tjera europiane; pasoja ai kishte pushtet absolut Ai e tregoi • dallon pasojat e qeverisjes së Luigjit të XIV; këtë duke e shoqëruar emrin e tij me atë • vlerëson rolin e arritjeve të artit të kësaj periudhe dhe të perëndisë greke dhe romake të diellit rëndësinë në jetën e sotme; Apollonin. Ai u quajt “Mbreti Diell”, për • formulon dhe drejton pyetje për absolutizmin në Francë; shkak të luksit të madh • identifikon dhe shqyrton burimet e informacionit që që e rrethonte dhe të pushtetit që përdor për kërkim; ushtronte. vlerëson burimet për vlefshmërinë dhe besueshmërinë e tyre; • krijon një përmbledhje koncize dhe informative për artin Pyetje: dhe kulturën në pallatin e Versajës; A do të ndikojnë këto ide në mënyrën e • mban qëndrim për mënyrën si qeverisi Luigji i XIV; qeverisjes së mbretit Luigji XIV? demonstron shprehi të kompetencave historike (kërkim; interpretimi; lidhjet shkak- pasojë dhe komunikimi historik) dhe përdor burimet historike, si fotografi bibliografi, etj.; komunikon (me shkrim, me gojë, vizualisht) gjetjet përmes përdorimit të kompjuterit, duke përdorur fjalorin e përshtatshëm historik. Rezultatet e të nxënit të kompetencave sipas temës: Koncepte kyç: Nxënësi/ja: Monarki absolute, absolutizëm francez, • përshkruan konceptin pushtet absolut; pushtet i plotë i pakushtëzuar. përshkruan veçoritë e absolutizmit francez; përshkruan jetën e përditshme të shoqërisë franceze gjatë sundimit të Luigjit XIV; vlerëson arritjet në art, në kulturë dhe në shkencë gjatë periudhës së Luigjit XIV; Burimet: Lidhja me fushat e tjera dhe me tema Njohuritë paraprake që ka nxënësi mbi monakrinë dhe ndërkurrikulare: monarkinë absolute, foto, video; revista, burime informacione të TIK, Qytetari. marra nga interneti, kompjuter. 68

Libër mësuesi për tekstin “Histori 7” VEPRIMET NË SITUATË Hapi i parë: Mësuesi/ja shkruan në tabelë MONARKI ABSOLUTE LIGJE MONARK PUSHTET Dhe kërkon nga nxënësit të shprehin mendime rreth këtyre koncepteve dhe a ka ndonjë lidhje mes tyre? Ndërkohë mësuesi/ja, mendimet e tyre i shënon në tabelë në formën e kllasterit: Monarku (mbreti) ushtron një pushtet apo fuqi të plotë absolute Formë qeverisjeje e trashegueshme Monarki monarku është ai që bën ligjin, që e absolute ekzekuton dhe që gjykon zbatimin e tij. Nuk lejohet të krijohen institucione apo ligj që të mund të kufizojë pushtetin e monarkut Hapi i dytë Mësuesi/ja i jep i ndan nxënësit në dyshe dhe i orienton të lexojnë nëntemën e parë “Monarki absolute”, të cilën e shënon edhe në tabelë. Një nga nxënësit do të nënvizojë cështjet dhe tjetri do të nënvizojë komentin për cdo cështje Ndërkohë që nxënësit lexojnë mësuesi/ja ndërton në tabelën shkruese një tabelë me dy shtylla ku në njërën anë vendoset cështja dhe në anën tjetër komenti. Pasi përfundon procesi i leximit mësuesi/ja i orienton që tabelën ta bëjnë në fletore. Pas përfundimit të punës mësuesi/ja angazhon nxënësit të plotësojnë nga një cështje apo koment në tabelën që është ndërtuar në tabelën shkruese. Çështja Komenti Organet me të cilat monarkia Oborri mbretëror, administrata civile dhe ushtarake, feja, absolute drejton vendin si mbështetëse, dhe ushtria mercenare. Në administratën lokale rëndësi të veçantë marrin intendentët (nëpunësit e shtetit), që sigurojnë vjeljen e taksave në të gjithë territorin e mbretërisë. Ata e mbanin dhe e pasuronin thesarin e mbretërisë. Monarkitë absolute në Monarki absolute në Europën Perëndimore në shekullin XVII ishin Europën Perëndimore në Franca dhe Spanja. shek.XVII Monark tipik absolut i Europës së shekullit XVII ka qenë sundimtari i Francës, Luigji XIV. Me shprehjen e tij “shteti jam unë”, ai tregonte veçorinë kryesore të monarkisë absolute. Monarkitë në vendet e tjera të Në vendet ku vazhdonte copëtimi politik, sundimtarët feudalë ushtronin europës në këtë periudhë. këtë llojpushteti brenda territoreve që kishin nën sundim. Kjo formë e qeverisjes zbatohej edhe në perandoritë e kohës, si Rusia, Austria, Perandoria Osmane. Hapi i tretë: Mësuesi/ja ndjek të njëjtën rrugë edhe për nëntemën “Absolutizmi francez” 69

Libër mësuesi për tekstin “Histori 7” Çështja Komenti Qeverisja e mbretërisë së Kardinali Rishelje gëzonte postin e kryeministrit pranë Francës nga Rishelje, mbretit të Francës, Luigji XIII. Kardinali Mazarini, Luigji i Ai ishte njeri energjik, i shkathët e mendjemprehtë. XIV Risheljeja punoi për forcimin dhe centralizimin e shtetit. Ai arriti të bashkonte vendin dhe të vendoste autoritetin e shtetit dhe të mbretit kudo. Në provinca, ai zëvendësoi pushtetin e fisnikëve me intendentët. Vendosi kudo ligjin dhe rregullin, të cilëve duhej t’i bindeshin të gjithë nënshtetasit pa përjashtim. kardinali Mazarini drejtoi Francën për gati 20 vjet pasi mbreti Luigji XIV ishte vetëm 5 vjeç. Mazarini ndoqi rrugën e Risheljesë dhe punoi për ta bërë Francën një shtet të fortë e të pasur Luigji i XIV i krijoi një monarki të vërtetë absolute. Ai e hoqi postin e kryeministrit dhe mori në duart e veta ligjet, taksat, ushtrinë, drejtësinë e të gjitha pasuritë e vendit. Fjala dhe urdhri i tij ishin ligj për të gjithë. Parulla e ditës ishte: “Paqe, rend dhe fe”. Luigji XIV Nëpunësit emëroheshin nga ai dhe ishin besnikët e tij. Luigji XIV nënshtroi fisnikët e pabindur, u hoqi titujt dhe ua shiti ato borgjezëve. Grumbulloi në oborrin e tij mbretëror fisnikë, borgjezë të pasur dhe klerikë të lartë, të cilëve u siguronte privilegje dhe u jepte shpërblime e tituj. Ai e njohu katolicizmin si fe zyrtare. Forcoi ushtrinë e flotën dhe vendosi një sistem të rregullt taksash. Luigji XIV krijoi koloni të reja në Indi dhe në Amerikën e Veriut. Hapi i katërt: Mësuesi/ja ndjek të njëjtën rrugë edhe për nëntemën “Jeta e përditshme, arti e kultura”. Çështja Komenti Jeta e përditshme Jeta e përditshme në monarkinë absolute të Francës ballafaqonte dy mënyra jetese që ndryshonin krejtësisht nga njëra-tjetra. E para ishte një jetë e rrethuar me një luks përrallor dhe e dyta nga një mjerim i thellë. Në të parën bënte pjesë shtresa e lartë e fisnikërisë, e klerit të lartë dhe borgjezia oborrtare. Në të dytën, plot varfëri, bënte pjesë fshatarësia që përbënte 90% të popullsisë dhe shtresat e ulëta qytetare. Të parët jetonin në pallate madhështore, me sallone të zbukuruara me piktura, skulptura, rrethuar me parqe e shatërvanë. Mbreti dhe fisnikët e lartë organizonin pritje dhe darka, gjueti e gosti, veprime që mbushnin jetën e përditshme të tyre. Përveç luksit dhe jetës së shfrenuar, monarku bënte edhe shpenzime marramendëse për ushtrinë mercenare. Shpenzimet e mëdha për luftërat, ushtrinë dhe jetën luksoze e çuan Francën drejt krizës. Jeta e përditshme e banorëve të fshatit ishte puna e vazhdueshme dhe e rëndë. Jetonin në kasolle dhe ishin të detyruar të paguanin tri taksa: për mbretin, për fisnikët e lartë dhe kishën. Në një gjendje të tillë ishte edhe popullsia e ulët qytetare. 70

Libër mësuesi për tekstin “Histori 7” Hapi i pestë: Prezantimi dhe demonstrimi i rezultateve të arritur A do të dëshiroje të ishe mbret absolut si Luigji XIV? Argumentoni mendimin tuaj nëpërmjet një eseje argumentuese. Komentohen grafikët e dhënë në tekst për rritjen e ushtrisë franceze gjatë sundimit të Luigjit XIV dhe mënyrës së përdorimit të buxhetit. VLERËSIMI: Nxënësit vlerësohen për dhënien e mendimeve për konceptin monarki absolute dhe vendit që zë ligji në këtë formë qeverisje, për punën në çift, për çështjet e ngritura dhe komentet për to. DETYRË: Kërkoni në internet, dhe bëni një vizitë në mjediset e Pallatit të Versajës dhe të kopshteve të mrekullueshme të tij. Përshkruani pamjet. Fusha: Shoqëria dhe mjedisi Lënda: Histori 7 Shkalla: III Klasa: 7 TEMATIKA 2. KOHA E NDRYSHIMEVE THELBËSORE Tema mësimore: Monarkia parlamentare në Angli Rezultatet e të nxënit sipas kompetencave kyç Situata e të nxënit: Nxënësi/ja: Vendosim në tablë fletë format A3, ku është • analizon përmbajtjen monarkinë parlamentare në Angli paraqitur harta memece e Europës: dhe ndikimin e saj në organizimin shtetëror në vende të tjera të Europës; Mësuesi/ja kërkon nga nxënësit: • formulon dhe drejton pyetje për raportin mes mbretit ‒ Emërtoni pjesën e ngjyrosur në hartë. Cilat dhe parlamentit në Angli”; janë vendet që bëjnë pjesë në Britaninë e • identifikon dhe shqyrton burimet e informacionit që Madhe? përdor për kërkim; ‒ Çfarë forme qeverisjeje ka sot Britania e • vlerëson burimet për vlefshmërinë dhe besueshmërinë Madhe e tyre; ‒ Çfarë pushteti ushton sot mbretëresha • krijon një përmbledhje koncize dhe informative për Elisabeta e II-të? demokracinë e kufizuar në Angli dhe ndryshimin e saj në Francë; shpjegon pse kufizimi i pushtetit të mbretit është një hap përpara në historinë e shteteve në këtë periudhë historike; përgatit një ese për lidhjen mes lirisë së të shprehurit dhe shtypit të lirë duke përdorur burimet historike; prezanton punën e bërë duke përdorur kompjuterin dhe fjalorin e përshtatshëm historik. Rezultatet e të nxënit të kompetencave sipas temës: Koncepte kyç: • tregon vlerat e parlamentarizmit anglez; Monarki parlamentare, Karta e Madhe e • përshkruan jetën e përditshme të shoqërisë angleze; Lirive, procesi i gardhimit, manifakturë e • përshkruan veçoritë karakteristike ndërmjet dy cohës, veçoritë e monarkive. mbretërive (Angli, Francë), duke evidentuar ndryshimet kryesore ndërmjet tyre. 71

Libër mësuesi për tekstin “Histori 7” Burimet: Lidhja me fushat e tjera dhe me tema Njohuritë paraprake që ka nxënësi mbi format e ndërkurrikulare: qeverisjes monarki parlamentare dhe monarki Qytetari, TIK. kushtetuese, kolonizimin e territoreve pas zbulimeve gjeografike, teksti histori 7, burime të ndryshme informacioni, internet etj. VEPRIMET NË SITUATË Hapi i parë: Mësuesi/ja shkruan në tabelë termin “monarki parlamentare” dhe u kërko nxënësve të thonë çfarë dinë për monarkinë parlamentare Parlamenti kufizon pushtetin e monarkut formë qeverisjeje Monarki ligjet i zbaton shoqëria dhe mbreti parlamentare Parlamenti përfaqëson popullin dhe miraton ligjet Hapi i dytë: Mësuesi/ja kërkon nga nxënësit që të bëjnë dallimet mes monarkisë parlamentare dhe asaj absolute dhe për këtë ndërton diagramin e Venit dhe vendos përgjigjet e sakta për të përbashkëtat dhe të veçantat. Formë qeverisje e trashëgueshme Monarku Parlamenti Monarkia Ka pushtet të kufizuar Përfaqëson shtresat e parlamentare + shoqërisë Zbaton ligjet që miraton parlamenti Miraton ligje Ushtron një pushtet Kufizon pushtetin e apo fuqi të plotë absolut monarkut Monarkia + Monarku është ai që Nuk ekziston absolute bën ligjin Ekzekuton ligjin dhe gjykon zbatimin e tij Hapi i tretë: Pasi plotësohet diagrami i Venit, mësuesi/ja orienton nxënësit të lexojnë me çifte nëntemën “Parlamentarizmi anglez”, ku një nga nxënësit nënvizon çështjet dhe tjetri komentet. Pasi nxënësit kanë përfunduar detyrën, mësuesi/ja i kërkon që një prej tyre të plotësojë çështjen dhe tjetri komentin. Për çdo çështje dhe koment, mësuesi/ja angazhon nxënës të ndryshëm. Çështja: Konflikti monark- parlament Komenti: Në bazë të ligjit i takonte parlamentit të vendoste taksat për shoqërinë angleze dhe jo mbretit. 72

Libër mësuesi për tekstin “Histori 7” Kjo i pengonte mbretërit të siguronin të ardhura për luftërat ku ishin përfshirë. Prandaj ata donin ta anashkalonin parlamentin dhe të drejtonin në mënyrë absolute. Çështja: Përfundimi i konfliktit monark- parlament Komenti: Anglia pati disa lufta civile ndërmjet mbështetësve të parlamentit dhe të mbretit. Në përfundim të tyre, mbretërit nuk arritën të dobësonin rolin e parlamentit. Diskutohen arsyet e konfliktit mes monarkut dhe parlamentit. Hapi i katërt: Pas përfundimit të nëntemës së parë, mësuesi/ja ndjek të njëjtën rrugë për nëntemën e dytë “Jeta e përditshme në monarkinë parlamentare angleze” Çështja: Procesi i gardhimit Komenti: Fisnikët që ishin pronarë tokash, bashkuan parcelat e vogla bujqësore dhe i rrethuan me gardhe. Këto i shndërruan në ferma blegtorale, kryesisht për rritjen e deleve, nga të cilat ata përftonin qumështin, gjalpin, mishin dhe leshin. Ky proces e shndërroi tokën arë nga një ekonomi bujqësore në një ekonomi blegtorale. Çështja: Procesi i gardhimit dhe fisnikët e rinj Komenti:Nga procesi i gardhimit lindi shtresa e fisnikëve të rinj. Ata u shkëputën nga mënyra e vjetër e jetesës dhe u lidhën me qytetin, tregtinë dhe veçanërisht me industrinë e prodhimit të cohës. Çështja: Procesi i gardhimit dhe fshatarët bujq Komenti: Ata u dëbuan me dhunë nga toka. Kështu lindën turma fshatarësh të uritur, që filluan të endeshin për të gjetur mjete jetese. Këtë gjendje të mjeruar e shprehte qartë shprehja “Delet po hanë njerëzit”. Turmat e uritura iu drejtuan qyteteve, filluan të emigronin jashtë Anglisë, të krijonin banda. Këto turma të uritura organizuan edhe kryengritje për të mbrojtur të drejtat e tyre. Çështja: Procesi i gardhimit dhe jeta qytetare Komenti: Në qytete u zhvillua shpejt manifaktura për prodhimin e cohës së leshit. Anglia furnizonte me këtë prodhim të gjithë tregun europian. Lënda e parë, leshi, vinte nga provincat e gardhuara me pronarë fisnikët e rinj. Zhvillimi i manifakturave rriti shumë shtresën e punëtorëve me mëditje, të cilët i nënshtroheshin një pune me orë të zgjatura, mbi 12 orë, me kushte pune të vështira dhe pagë të ulët Çështja: Pushtimet koloniale dhe monarkia angleze Komenti: Pushtimet koloniale që realizoi monarkia angleze Mesdheut, brendësinë e Europës dhe Indinë e Kinën e largët. Në këtë periudhë, gjatë shekullit XVII, e rritën shpejt shtresën e tregtarëve, të cilët pushtuan hapësirat e Atlantikut, në Angli u zhvillua mjaft edhe pirateria, që mbrohej dhe mbështetej nga shteti. Pas çdo komenti diskutohet dhe mbahet qëndrim për procesin e gardhimit dhe pasojat që solli në shoqërinë angleze. Shpjegohen lidhja e fisnikut të ri me pronarin e manifakturës dhe tregtarin dhe lidhja e procesit të gardhimit me shfaqjen e punëtorit me mëditje në Angli. Hapi i pestë: Mësuesja ndan nxënësit në katër grupe dhe kërkon nga ata që të shënojnë në fletore veçoritë e monarkisë franceze dhe asaj angleze: Grupi 1: Evidentoni veçoritë e dy monarkive në ekonomi dhe me to bëni një përshkrim të shkurtër se ku do të donit të zhvillonit një ekonomi private. 73

Libër mësuesi për tekstin “Histori 7” Grupi 2: Evidentoni veçoritë e dy monarkive në politikë dhe tregoni se ku do të donit të jetonit. Grupi 3: Evidentoni pushtetin e kishës katolike në dy mbretëritë. Grupi 4: Tregoni arsyet e përparësisë që kishte Anglia në kolonizimin e territoreve të reja. Hapi i gjashtë: Prezantimi dhe demonstrimi i rezultateve të arritura Grupet prezantojnë punën e bërë, duke vendosur në diagramin e venit të veçantat dhe të përbashkëtat e monarkisë franceze dhe angleze. Monarkia angleze Monarkia franceze Të veçantat Të përbashkëtat Të veçantat VLERËSIMI: Nxënësit vlerësohen për përgjigjet e dhëna për konceptin monarki parlamentare, evidentimin e dallimeve mes monarkisë parlamentare dhe asaj absolute, qëndrimin që mbajnë ndaj këtyre formave të qeverisjes, diskutimet e bëra, lidhjen shkak-pasojë, analizën e situatës së dhënë, mënyrën e prezantimit të informacionit, mendimin kritik. DETYRE: Shprehni në mënyrë grafike (me rrathë) parcelat e tokës para dhe pas gardhimit në Angli. Fusha: Shoqëria dhe mjedisi Lënda: Histori 7 Shkalla: III Klasa: 7 Tematika 2. KOHA E NDRYSHIMEVE THELBËSORE Tema mësimore: iluminizmi Rezultatet e te nxënit sipas kompetencave kyç Situata e të nxënit: Nxënësi/ja: Komentohet shprehja e Zhan-Zhak • analizon përmbajtjen e Iluminizmit dhe ndryshimet që solli në Rusoit: “Njerëzit janë të lirë e të Europën e shek. XVIII; barabartë nga natyra”. formulon dhe drejton pyetje për raportin mes mbretit dhe parlamentit në Angli”; identifikon dhe shqyrton burimet e informacionit që përdor për kërkim; vlerëson burimet për vlefshmërinë dhe besueshmërinë e tyre; krijon një përmbledhje koncize dhe informative; shpjegon idetë e iluministëve për format e qeverisjes, pushtetet dhe të drejtat e njeriut; përgatit një ese për lidhjen mes lirisë së të shprehurit dhe shtypit të lirë duke përdorur burimet historike; prezanton punën e bërë duke përdorur kompjuterin dhe fjalorin e përshtatshëm historik. Rezultatet e të nxënit të kompetencave sipas temës Koncepte kyç: Nxënësi/ja: Iluminizëm, ide iluministe, • dallon burimet e iluminizmit, duke evidentuar idetë dhe figurat enciklopedi kryesore të tij. 74

Libër mësuesi për tekstin “Histori 7” Burimet: Njohuritë paraprake që ka nxënësi mbi format e qeverisjes monarki parlamentare dhe monarki kushtetuese, Teksti histori 7, burime të ndryshme informacioni, internet…etj. http://www.britannica.com/biography/Denis-Diderot http://www. notablebiographies.com/Tu-We/Voltaire.html http://www.rjgeib.com/thoughts/montesquieu/montesquieu- bio. html http://www.iep.utm.edu/rousseau/ Lidhja me fushat e tjera dhe me tema ndërkurrikulare: Qytetari, TIK. VEPRIMET NË SITUATË Hapi i parë: Mësuesi/ja shkruan në tabelë termin Iluminizëm dhe u kërkon nxënësve të thonë çfarë dinë për fjalën ILUMINIZËM dhe kërkon nga nxënësit të japin mendimet se ç’do të thotë në shqip iluminizëm dhe lidhjeve që ka me historinë. Hapi i dytë: Mësuesi/ja i ndan nxënësit në 4 grupe dhe i jep fletë formati A4, ku është paraqitur fotografia e njërës prej figurave të Iluminizmit dhe i orienton se do te kërkojnë në internet informacion për të. Mësuesi i orienton nxënësit, duke iu dhënë edhe adresat ku do të kërkojnë dhe i sqaron që informacionet e gjetura rreth jetës dhe kontributit të iluministëve t’i vendosin në një polder (dosje). http://www.britannica.com/biography/Denis-Diderot http://www.notablebiographies.com/Tu-We/Voltaire.html http://www.rjgeib.com/thoughts/montesquieu/montesquieubio.html http://www.iep.utm.edu/rousseau/ Hapi i tretë: Pas përfundimit të kërkimit, mësuesi/ja orienton nxënësit që të veçojnë idetë e secilit iluminist dhe me to të krijojnë një poster dhe çdo grup e vendos atë në tabelë dhe nis diskutimi reth ideve të shprehura prej tyre për monarkinë absolute, pushtetet dhe institucioneve që duhet t’i ushtrojnë, të drejtat e njeriut. Hapi i katërt Prezantimi dhe demonstrimi i rezultateve të arritura Diskutohet rreth për temën “Liria e shprehjes është themel i demokracisë”. Punohet me rubrikën MendoniArsyetoni-Nxirrni përfundime. VLERËSIMI: Nxënësit vlerësohen për përgjigjet për iluminizmin, kërkimin në internet, punën e bërë për përgatitjen e posterit, vlerësimin e ideve të iluminizmit, evidentimit të ndryshimeve që solli kjo rrymë e re, mendimin kritik. DETYRË: Përshkruani mënyrën si marrin pjesë qytetarët në drejtimin e shtetit. 75