Historia 8

Libër mësuesi për tekstin “Histori 7” ORËT E SUGJERUAR Fusha: Shoqëria dhe mjedisi Lënda: Histori 7 Shkalla: III Klasa: 7 TEMATIKA 2. KOHA E NDRYSHIMEVE THELBËSORE TEMA MËSIMORE: Pashallëqet shqiptare (2 orë) Rezultatet e të nxënit sipas kompetencave kyç Situata e të nxënit: Nxënësi/ja: Lexim i pjesës • zhvillon kompetencën e komunikimit për të ndërtuar Pashallëqet shqiptare u krijuan gjatë kompetencat historike për të shqyrtuar, për të analizuar, shekullit XVIII-XIX. Ato në fillimet e tyre ishin për të parashtruar pyetje, për të argumentuar, për të njësi administrative, por më vonë morën diskutuar dhe për të komunikuar informacionin historik, tiparet e formacioneve të vërteta shtetërore konceptet dhe idetë; si shtete autonome, gjysmë të pavarura. • zhvillon kompetencën e të nxënit për të shfrytëzuar të Në veri të Shqipërisë u krijua Pashallëku i dhënat për të demonstruar të kuptuarit e koncepteve Bushatllinjve, ndërsa në jug Pashallëku i Ali historike dhe shoqërore, duke i prezantuar nëpërmjet Pashë Tepelenës. formave të ndryshme të të shprehurit; Këto pashallëqe, si formacione shtetërore • ndërlidh temën e re ose një çështje të dhënë me autonome dhe gjysmë të pavarura patën njohuritë dhe përvojat paraprake, duke i paraqitur në tipare të përbashkëta, por edhe dallime. Ato forma të ndryshme të të shprehurit sipas një radhitjeje ndihmuan në zhvillimin ekonomik, shoqëror logjike; e kulturor të territoreve që u përfshinë • parashtron pyetje kërkimore dhe përgjigjet duke u brenda administrimit të tyre. bazuar në argumente dhe burime; Pashallëqet shqiptare zënë një vend të • zhvillon kompetencën për jetën dhe mjedisin për të rëndësishëm në historinë e popullit shqiptar, identifikuar dhe vlerësuar burimet e nevojshme për si përpjekje shtetformuese dhe shërbyen si interpretimin e ngjarjes historike; fillim i zgjimit të ndërgjegjes kombëtare te • analizon të dhënat numerike për të kuptuar të shkuarën, shqiptarët. për shembull për të kuptuar shkakun dhe pasojën, Të dy pashallëqet ndoqën politika të vazhdimësinë dhe ndryshimin; brendshme dhe vendosën marrëdhënie • zhvillon mendimin krijues për të ndërtuar interpretime të aktive me shtetet ballkanike dhe europiane. reja të cilat shpjegojnë aspekte të së shkuarës, që janë Tematika e veprimtarisë: të diskutueshme; 1. Kushtet historike, organizimi shtetëror, • zhvillon mendimin kritik për të përzgjedhur burimet, për shtrirja dhe politika e brendshme dhe e të interpretuar të shkuarën nëpërmjet informacionit, jashtme e dy pashallëqeve shqiptare. për të dhënë argumente bazuar në burime dhe për të 2. Jetëshkrimi i udhëheqësve kryesorë të saktësuar saktësinë e burimeve; pashallëqeve shqiptare. • kupton se si qytetërimet dhe shoqëritë janë formuar Për Pashallëkun e Shkodrës: (i) Mehmet nga grupe njerëzish me kultura të ndryshme, identifikon Pashë Plaku, Karamahmut Pasha dhe dallimet dhe ngjashmëritë ndërmjet kulturave të Mustafa Pashë Bushati. ndryshme dhe kultivon respekt ndaj kulturave të Për Pashallëkun e Janinës: Ali Pashë ndryshme nga e tij; Tepelena. zhvillon mirëkuptimin ndërkulturor, duke vlerësuar kulturat, gjuhët dhe besimet e ndryshme; kupton perspektivat, besimet dhe qëndrimet e njerëzve në të shkuarën e në të tashmen dhe rëndësinë e njohjes së historisë së tyre dhe të tjerëve; shqyrton një sërë burimesh që paraqesin perspektiva të ndryshme kulturore në mënyrë që të zhvillojë kuptimin historik. 126

Libër mësuesi për tekstin “Histori 7” Rezultatet e të nxënit të kompetencave sipas temës Koncepte kyç: Nxënësi/ja: Pashallëk, formacione autonome, jetëshkrim, • vë në dukje shtrirjen e pashallëqeve shqiptare; politikë e brendshme. • analizon politikat e brendshme të pashallëqeve; • vlerëson figurat e pashallëqeve shqiptare. Burimet: Lidhja me fushat e tjera dhe me tema Fjalori Enciklopedik Shqiptar, vëllimi III, faqe 1956–1958 ndërkurrikulare: në zërat: Pashallëku i Shkodrës; Pashallëku i Janinës. Gjeografi, qytetari, arte, komunikim Për pashallarët sipas emrave të tyre; interneti: adresa: Pashallëqet e mëdha shqiptare; Pashallëku i Shkodrës; Pashallëku i Janinës VEPRIMET NË SITUATË ORA 1. Kushtet historike, organizimi shtetëror, shtrirja dhe politika e brendshme dhe e jashtme e dy pashallëqeve shqiptare Hapi i parë: Ecuria metodike: Faza e parë: Mësuesi/ja orienton nxënësit drejt burimit, ku ata duhet të hulumtojnë rreth dy pashallëqeve shqiptare, sipas tematikës së dhënë. Faza e dytë: Secili nxënës përgatit një punim në formë eseje, me rreth 10-12 rreshta sipas tematikës së orës së parë. Faza e tretë: Mësuesi/ja drejton diskutimin e nxënësve rreth tematikës së dhënë duke inkurajuar ata të prezantojnë esenë e përgatitur. Faza e katërt: Mësuesi prezanton teknikën e Diagramit të Venit. Mësuesi duhet të ketë parasysh se Diagrami i Venit është një teknikë me anën e të cilës evidentohen të përbashkëtat dhe dallimet ndërmjet dy koncepteve, dukurive, historive, personazheve etj. Dy pyetjet mbi të cilat ndërtohet diagrami i Venit janë: Cilat janë të përbashkëtat ndërmjet …? Po ndryshimet ndërmjet tyre? Diagrami i Venit përdoret kryesisht gjatë fazës së reflektimit. Veprimtaria zgjat 10-20’, por gjithmonë në varësi të temës e të moshës së nxënësve. Ora 2: Jetëshkrimi i udhëheqësve kryesorë të pashallëqeve shqiptare: Për Pashallëkun e Shkodrës: Mehmet Pashë Plaku, Karamahmut Pasha dhe Mustafa Pashë Bushati. Për Pashallëkun e Janinës: Ali Pashë Tepelena. Hapi i parë: Ecuria metodike: Mësuesi i ndan nxënësit në katër grupe sipas emrave të pashallarëve. Secili grup në mënyrë të pavarur dhe jashtë orës së mësimit hulumton për jetëshkrimin e secilit pasha. Secili grup përgatit një formë të veçantë të prezantimit të materialit të gjendur gjatë hulumtimit. Inkurajohen foto, pamje, kuriozitete, karakteristika, thënia të vetë pashallarëve ose të autorëve dhe studiuesve të tjerë vendas dhe të huaj rreth tyre. Në klasë secili grup sjell produktin e vet dhe e prezanton dhe e mbron atë përpara të gjithë klasës. Mësuesi bën vlerësimet e punës së secilit grup duke ftuar edhe nxënësit të bëjnë vlerësimet e tyre. Në fund, nga materialet grumbulluara, mësuesi në bashkëpunim me drejtuesit e grupeve përgatit Dosjen e veprimtarisë. Hapi i dytë: Mësuesi/ja orienton nxënësit që të klasifikojnë dhe do ti vendosin në një dosje e më pas do të përpunoni materialet e gjetura dhe me to do të përgatisni një material përmbledhës për detyrën e caktuar. Mësuesi/ja ndjek punën e grupeve dhe i ndihmon me sugjerime. 127

Libër mësuesi për tekstin “Histori 7” Hapi i tretë: Çdo grup paraqet prezantimin përfundimtar (albumin apo galerinë). Diskutohen dhe vlerësohen prezantimet duke përqendrohet në paraqitjen e saktë të të dhënave, citimi i burimeve, pasurime me foto dhe harta. VLERËSIMI: Nxënësit vlerësohen për punën në grup, komunikimin dhe mirëkuptimin mes anëtarëve të grupit, larminë dhe veçantinë e burimeve dhe materialeve që përzgjedhin, mënyrën si e hartojnë një material prezantues dhe si e prezantojnë atë, mendimin kritik. DETYRË: Përshkruani figurën e Ali Pashë Tepelenës si sundimtar dhe politikan, sipas dorëshkrimeve dhe përshkrimeve nga studiues e udhëtarë të huaj të kohës së tij. Për këtë detyrë mund të kërkoni të dhëna në internet ose burime të tjera informacioni Fusha: Shoqëria dhe mjedisi Lënda: Histori 7 Shkalla: III Klasa: 7 TEMATIKA 2. KOHA E NDRYSHIMEVE THELBËSORE TEMA MËSIMORE: Zhvillimi i sektorit industrial dhe zbulimet e mëdha në shkencë Rezultatet e te nxenit sipas kompetencave kyç Situata e të nxënit: Nxënësi/ja: Mësuesja shkruan në tabelë • zhvillon kompetencën e komunikimit për të ndërtuar kompetencat “revolucion industrial” dhe së historike për të shqyrtuar, për të analizuar, për të parashtruar bashku me nxënësit risjellin në pyetje, për të argumentuar, për të diskutuar dhe për të komunikuar mendje Revolucionin e Parë informacionin historik, konceptet dhe idetë; Industrial. zhvillon kompetencën e të nxënit për të shfrytëzuar të dhënat për të demonstruar të kuptuarit e koncepteve historike dhe shoqërore, duke i prezantuar nëpërmjet formave të ndryshme të të shprehurit; ndërlidh temën e re ose një çështje të dhënë me njohuritë dhe përvojat paraprake, duke i paraqitur në forma të ndryshme të të shprehurit sipas një radhitjeje logjike; parashtron pyetje kërkimore dhe përgjigjet duke u bazuar në argumente dhe burime; zhvillon kompetencën për jetën dhe mjedisin për të identifikuar dhe vlerësuar burimet e nevojshme për interpretimin e ngjarjes historike; analizon të dhënat numerike për të kuptuar të shkuarën, për shembull për të kuptuar shkakun dhe pasojën, vazhdimësinë dhe ndryshimin; zhvillon mendimin krijues për të ndërtuar interpretime të reja të cilat shpjegojnë aspekte të së shkuarës, që janë të diskutueshme; zhvillon mendimin kritik për të përzgjedhur burimet, për të interpretuar të shkuarën nëpërmjet informacionit, për të dhënë argumente bazuar në burime dhe për të saktësuar saktësinë e burimeve; kupton se si qytetërimet dhe shoqëritë janë formuar nga grupe njerëzish me kultura të ndryshme, identifikon dallimet dhe ngjashmëritë ndërmjet kulturave të ndryshme dhe kultivon respekt ndaj kulturave të ndryshme nga e tij; zhvillon mirëkuptimin ndërkulturor, duke vlerësuar kulturat, gjuhët dhe besimet e ndryshme; 128

Libër mësuesi për tekstin “Histori 7” kupton perspektivat, besimet dhe qëndrimet e njerëzve në të shkuarën e në të tashmen dhe rëndësinë e njohjes së historisë së tyre dhe të tjerëve; shqyrton një sërë burimesh që paraqesin perspektiva të ndryshme kulturore në mënyrë që të zhvillojë kuptimin historik. Rezultatet e të nxënit të kompetencave sipas temës Koncepte kyç: Nxënësi/ja: Revolucioni i Dytë Industrial, treg • përkufizon termin “revolucion industrial”; botëror, zbulime shkencore. vë në dukje disa nga zbulimet e ndodhura në fusha të ndryshme; shpjegon lidhjen e zhvillimit të komunikacionit me tregun botëror. Burimet: Lidhja me fushat e tjera dhe me Teksti, interneti, materiale të ndryshme burimore, si enciklopedi tema ndërkurrikulare: Gjeografi, qytetari, komunikim, shëndetësi. VEPRIMET NË SITUATË Hapi i parë: Mësuesi/ja shkruan në tabelë “revolucion industrial” dhe së bashku me nxënësit risjellin në mendje revolucionin e parë industrial. Ajo bën disa pyetje, përgjigja e të cilave ndihmon në ndërtimin e njohurive të reja. Hapi i dytë: Mësuesja orienton nxënësit të lexojnë duke nënvizuar çështjet kryesore. Industria merr - Në gjysmën e dytë të shek. XIX industria pësoi ndryshime të mëdha. zhvillim të ri - Filloi prodhimi i çelikut, i cili zëvendësoi gizën e hekurin. - Ngritja e furrnaltave që punonin me metoda të reja siguroi rritjen e prodhimit të çelikut me çmim të lirë dhe cilësi të lartë - Lindi industria e naftës dhe ajo elektrike. - U krijua motori me naftë dhe dinamoja (elektromotori), që prodhonte energji elektrike. - U ngritën centralet elektrike. - Lindi industria kimike. Zhvillimet në tregun - Përparime të mëdha u bënë edhe në transport. botëror - U krijuan linja hekurudhore ndërkontinentale. - U ndërtuan tunele që kapërcenin pengesat në territoret malore. - Anije që punonin me fuqi motorike u bënë më të sigurta, më të shpejta në rrugë detare ndërkontinentale. - U hapën kanale të mëdha që shkurtonin rrugëtdetare, si kanali i Panamasë, i Suezit etj. - Fuqizimi i transportit forcoi marrëdhëniet tregtaremes shteteve dhe kontinenteve. - Mallrat dhe paratë lëviznin e shkëmbeheshin lirisht; kështu lindi tregu botëror. Zbulimet e mëdha në - Motori me djegie të brendshme u bë baza e lindjes së industrisë së shkencë automobilave. - Motori elektrik u bë baza e industrisë moderne. - Rritja e kërkesës për energji elektrike bëri që të ndërtohen hidrocentrale dhe termocentrale. - U zbulua telefoni telegrafi që rritën mundësinë e komunikimit mes njerëzve; Edisoni zbuloi llambën elektrike. - Në mjekësi, Pastëri (francez) zbuloi vaksinën kundër tërbimit, Kohu zbuloi mikrobin e tuberkulozit; Rëntgen rrezet X për të lokalizuar sëmundjet brenda trupit të njeriut; Mari e Pjer Kyri zbuluan elementin radioaktiv, radiumin kundër sëmundjeve e tumoreve. - U zbuluan fotografia, gramafoni,biçikleta, automobili. 129

Libër mësuesi për tekstin “Histori 7” Hapi i tretë: Për të siguruar që njohuritë e reja të jenë përvetësuar nga nxënësit mësuesi/ja drejton disa pyetje. Ai/ajo përdor disa nga pyetjet në rubrikën “Mendoni-Arsyetoni-Gjurmoni-Nxirrni përfundime”. Pyetjet që mund të bëhen nga kjo rubrikë janë: Me çfarë u zëvendësua energjia e avullit dhe çfarë vlerash pati ky zëvendësim? Cilat ishin zbulimet në fushën e ndërlidhjes? Cilat ishin disa nga zbulimet e mëdha në mjekësi? Ç’do të thotë "treg botëror"? Mësuesi/ja përdor një nënpikë të rubrikës për të nxitur diskutimet në klasë. ‒ Si e kuptoni thënien “Shekulli i energjisë elektrike zëvendësoi shekullin e akullit”? VLERËSIMI: Nxënësit vlerësohen për kontributin dhe aktivizimin e tyre në ndërtimin e njohurive të reja, në përgjigjet e dhëna dhe në pjesëmarrjen në diskutime e debate. DETYRË: Krijoni një minialbum me shpikësit dhe zbuluesit e Revolucionit të Dytë Industrial së bashku me zbulimet/shpikjet e tyre. Fusha: Shoqëria dhe mjedisi Lënda: Histori 7 Shkalla: III Klasa: 7 TEMATIKA 2. KOHA E NDRYSHIMEVE THELBËSORE TEMA MËSIMORE: Ndryshimet e mëdha pas Revolucionit të Dytë Industrial Rezultatet e të nxënit sipas kompetencave kyç Situata e të nxënit: Nxënësi/ja: Mësuesja vendos në tabelë • zhvillon kompetencën e komunikimit për të ndërtuar kompetencat foto të zbuluesve/shpikësve të historike për të shqyrtuar, për të analizuar, për të parashtruar Revolucionit të Dytë Industrial pyetje, për të argumentuar, për të diskutuar dhe për të komunikuar dhe u kërkon nxënësve të informacionin historik, konceptet dhe idetë; përmendin shpikje apo zbulime • zhvillon kompetencën e të nxënit për të shfrytëzuar të dhënat për të tyre. të demonstruar të kuptuarit e koncepteve historike dhe shoqërore, duke i prezantuar nëpërmjet formave të ndryshme të të shprehurit; ndërlidh temën e re ose një çështje të dhënë me njohuritë dhe përvojat paraprake, duke i paraqitur në forma të ndryshme të të shprehurit sipas një radhitjeje logjike; parashtron pyetje kërkimore dhe përgjigjet duke u bazuar në argumente dhe burime; zhvillon kompetencën për jetën dhe mjedisin për të identifikuar dhe vlerësuar burimet e nevojshme për interpretimin e ngjarjes historike; analizon të dhënat numerike për të kuptuar të shkuarën, për shembull për të kuptuar shkakun dhe pasojën, vazhdimësinë dhe ndryshimin; zhvillon mendimin krijues për të ndërtuar interpretime të reja të cilat shpjegojnë aspekte të së shkuarës, që janë të diskutueshme; zhvillon mendimin kritik për të përzgjedhur burimet, për të interpretuar të shkuarën nëpërmjet informacionit, për të dhënë argumente bazuar në burime dhe për të saktësuar saktësinë e burimeve; 130

Libër mësuesi për tekstin “Histori 7” kupton se si qytetërimet dhe shoqëritë janë formuar nga grupe njerëzish me kultura të ndryshme, identifikon dallimet dhe ngjashmëritë ndërmjet kulturave të ndryshme dhe kultivon respekt ndaj kulturave të ndryshme nga e tij; zhvillon mirëkuptimin ndërkulturor, duke vlerësuar kulturat, gjuhët dhe besimet e ndryshme; kupton perspektivat, besimet dhe qëndrimet e njerëzve në të shkuarën e në të tashmen dhe rëndësinë e njohjes së historisë së tyre dhe të tjerëve; shqyrton një sërë burimesh që paraqesin perspektiva të ndryshme kulturore në mënyrë që të zhvillojë kuptimin historik. Rezultatet e të nxënit të kompetencave sipas temës Koncepte kyç: Nxënësi/ja: Qytet industrial, probleme • liston shkaqet e rritjes së shpejtë të popullsisë; sociale, sindikata • vë në dukje problemet e mëdha shoqërore në shek. XIX në Europë; punëtorësh, parti politike. analizon arsyet e lindjes së sindikatave. Burimet: Lidhja me fushat e Teksti, interneti, materiale të ndryshme burimore, si enciklopedi. tjera dhe me tema ndërkurrikulare: Gjeografi, qytetari, komunikimi. VEPRIMET NË SITUATË Hapi i parë: Mësuesja vendos në tabelë foto të Tomas Edisonit, Mari e Pjer Kyri, vendos objekte apo pamje të shpikjeve të kohës, si llamba elektrike, etj. dhe u kërkon nxënësve të flasin për to. Ai/ajo shtron disa pyetje, si: Cilat ishin disa nga shpikjet e zbulimet gjatë Revolucionit të Dytë Industrial? Si ndikuan këto shpikje në zhvillimin e ekonomisë së vendeve të industrializuara? Mendoni se këto shpikje sollën pasoja sociale për vendet e tyre? Me pyetjen e fundit, mësuesi/ja kalon në hapin e dytë të mësimit, ndërtimit të njohurive. Hapi i dytë: Çështjet që diskutohen në hapin e dytë janë: Rritja e popullsisë. Ndryshimi i qyteteve Gjysma e dytë e shek. XIX solli dy fenomene të mëdha: rritjen dhe përqendrimin e popullsisë. Shkaqet: mungesa e luftërave, përmirësimi i ushqimit, rritja e shërbimit mjekësor dhe emigracioni. Zhvillimi i shpejtë i industrisë rriti nevojën për krahë pune. Kjo shkaktoi braktisjen masive të fshatrave. Qytetet filluan të ndryshonin pamjen, me rrugë, sheshe, parqe, lagje të reja. Në periferi lindën lagje të reja, që banoheshin kryesisht nga punëtorë dhe të papunë, pa kanalizimet, të papastra dhe me shtëpi të ulëta e baraka me ndriçim të dobët, duke shkaktuar sëmundje. Lindi nevoja për përmirësimin e shpejtë të shërbimeve në këto lagje; këto detyra i morën përsipër bashkitë e qyteteve dhe shoqëritë private. Probleme shoqërore (sociale) Kushtet e jetës e të punës për punëtorët ishin të rënda, orë të zgjatura, paguheshin pak dhe nuk ekzistonte legjislacion për mbrojtjen e punës, të jetës e të drejtave të tjera të punëtorëve; mungesë arsimimi dhe kualifikimi; Për plotësimin e kërkesave të tyre punëtorët filluan të organizoheshin në sindikata Në viti 1864 u formua në Londër Shoqata Ndërkombëtare e Punëtorëve ose Internacionalja I. Në vitin 1889 u formua Internacionalja II; synonte bashkimin e të gjitha partive punëtore. shpalli 1 Majin si Ditën Botërore të Punëtorëve. Lëvizja punëtore solli frytet e veta: 131

Libër mësuesi për tekstin “Histori 7” U miratuan ligje në mbrojtje të punëtorëve. o U shkurtua dita e punës. o U vendosën pensionet për të moshuarit dhe shpërblimet në raste aksidentesh e fatkeqësish. o Arsimi fillor u bë i detyrueshëm dhe në shumë vende falas; u hapën shkolla profesionale për kualifikim. U përmirësua shërbimi mjekësor. Hapi i tretë: Për të siguruar që njohuritë e reja të jenë përvetësuar nga nxënësit, mësuesi/ja drejton disa pyetje. Ai/ajo përdor disa nga pyetjet në rubrikën “Mendoni-Arsyetoni-Gjurmoni-Nxirrni përfundime”. Pyetjet që mund të bëhen nga kjo rubrikë janë: Çfarë ndryshimesh pësuan qytetet? Cilat ishin disa nga problemet më të mëdha shoqërore në Europë në shek. XIX? Evidentoni disa nga arritjet e lëvizjes punëtore. Mësuesi/ja përdor një nënpikë të rubrikës për të nxitur diskutimet në klasë. ‒ Krahasoni gjendjen e punëtorit para dhe pas ligjeve në mbrojtje të tyre. VLERËSIMI: Nxënësit vlerësohen për kontributin dhe aktivizimin e tyre në ndërtimin e njohurive të reja, në përgjigjet e dhëna dhe në pjesëmarrjen në diskutime e debate. DETYRË: Duke u mbështetur në pllakatin “Dita e 1 Majit” (të dhënë në tekst), hartoni një ese prej 6-7 rreshtash,duke zbërthyer kuptimin e diçiturës së saj. Fusha: Shoqëria dhe mjedisi Lënda: Histori 7 Shkalla: III Klasa: 7 TEMATIKA 2. KOHA E NDRYSHIMEVE THELBËSORE TEMA MËSIMORE: Shpërbërja e Perandorisë Osmane dhe krijimi i shteteve nacionale në Ballkan Rezultatet e të nxënit sipas kompetencave kyç Situata e të nxënit: Nxënësi/ja: Duke pasur parasysh formimin • zhvillon kompetencën e komunikimit për të ndërtuar kompetencat e shteteve në Ballkan, mësuesi/ historike për të shqyrtuar, për të analizuar, për të parashtruar ja në këtë orë përgatit nxënësit pyetje, për të argumentuar, për të diskutuar dhe për të komunikuar dhe ndan klasën në grupe. Në informacionin historik, konceptet dhe idetë; tabelë vendoset një hartë e • zhvillon kompetencën e të nxënit për të shfrytëzuar të dhënat për madhe memece e Ballkanit. të demonstruar të kuptuarit e koncepteve historike dhe shoqërore, duke i prezantuar nëpërmjet formave të ndryshme të të shprehurit; ndërlidh temën e re ose një çështje të dhënë me njohuritë dhe përvojat paraprake, duke i paraqitur në forma të ndryshme të të shprehurit sipas një radhitjeje logjike; parashtron pyetje kërkimore dhe përgjigjet duke u bazuar në argumente dhe burime; zhvillon kompetencën për jetën dhe mjedisin për të identifikuar dhe vlerësuar burimet e nevojshme për interpretimin e ngjarjes historike analizon të dhënat numerike për të kuptuar të shkuarën, për shembull për të kuptuar shkakun dhe pasojën, vazhdimësinë dhe ndryshimin; 132

Libër mësuesi për tekstin “Histori 7” zhvillon mendimin kritik për të përzgjedhur burimet, për të interpretuar të shkuarën nëpërmjet informacionit, për të dhënë argumente bazuar në burime dhe për të saktësuar saktësinë e burimeve; kupton se si qytetërimet dhe shoqëritë janë formuar nga grupe njerëzish me kultura të ndryshme, identifikon dallimet dhe ngjashmëritë ndërmjet kulturave të ndryshme dhe kultivon respekt ndaj kulturave të ndryshme nga e tij; zhvillon mirëkuptimin ndërkulturor, duke vlerësuar kulturat, gjuhët dhe besimet e ndryshme; kupton perspektivat, besimet dhe qëndrimet e njerëzve në të shkuarën e në të tashmen dhe rëndësinë e njohjes së historisë së tyre dhe të tjerëve; shqyrton një sërë burimesh që paraqesin perspektiva të ndryshme kulturore në mënyrë që të zhvillojë kuptimin historik. zhvillon mendimin krijues për të ndërtuar interpretime të reja të cilat shpjegojnë aspekte të së shkuarës, që janë të diskutueshme. Rezultatet e të nxënit të kompetencave sipas temës Koncepte kyç: Nxënësi/ja: Dobësim, perandori • liston shtetet që u shkëputën nga Perandoria Osmane; osmane, ballkan, pavarësi, • tregon shkaqet e dobësimit të Perandorisë Osmane; shkëputje, territore. përshkruan momentet kryesore të popujve të Ballkanit për shkëputje dhe pavarësi nga Perandoria Osmane. Burimet: Lidhja me fushat e Teksti, interneti, harta memece e Ballkanit; Fjalori Enciklopedik Shqiptar, tjera dhe me tema Vëllimi I, faqe 167, ose në Internet me adresë: Harta e Ballkanit në vitin ndërkurrikulare: 1914. Gjeografi, qytetari, arte, komunikim. VEPRIMET NË SITUATË Metoda: “Turi i galerisë” Mësuesi/ja duhet të ketë parasysh se “Turi i galerisë” është një teknikë që i vë nxënësit në lëvizje për tëparë punimet e njëri-tjetrit. Nxënësit punojnë paraprakisht në mënyrë të pavarur, në mënyrë individualeose në grup në një temë të caktuar(vizatim, komentim, detyra etj.). Pasi kanë përfunduar punimin, punimete tyre ekspozohen në mjediset e klasës. Më pas nxënësit lëvizin rreth klasës, shikojnë punimet e njëritjetrit,diskutojnë për to, shkruajnë sugjerime, komente pozitive dhe plotësime të nevojshme. Në fundçdo nxënës ose grup rishikon punimin e vet, e krahasojnë atë me ato të tjerëve, lexon komentet e marradhe nëse është e nevojshme bën korrigjimet përkatëse. Roli i mësuesit: Mësuesi orienton, drejton, moderon dhe garanton zbatimin e metodës sipas ecurisë së dhënë. Ai fillimisht duhet të japë detyrën në mënyrë të qartë e të kuptueshme. Detyra që i rekomandohet mësuesit: Nxënësit në mënyrë individuale ose në grup hartojnë në mënyrë të pavarur një hartë memece të Ballkanit të periudhës së para Luftës I Botërore. Burimi i kësaj harte mund të gjendet tek: Fjalori Enciklopedik Shqiptar, Vëllimi I, faqe 167, ose në Internet me adrese: Harta e Ballkanit në vitin 1914. Në këtë hartë duhet të pasqyrohen kufijtë e këtyre shteteve: Kroacia, Sllovenia, Bosnjë-Hercegovina, Serbia, Rumania, Bullgaria, Mali i Zi, Greqia dhe Shqipëria. Theksojmë se kjo hartë duhet fillimisht të jetë hartë memece. Mbështetur në këtë hartë, duke pasqyruar njohuritë e fituara në mësimet përkatëse mbi vendet e Ballkanit,nxënësi inkurajohet të ndërtojë një legjendë. Legjenda duhet të përmbajë 9 elementë të dallueshëm: 9 simbole, të cilat 133

Libër mësuesi për tekstin “Histori 7” mund të jenë ngjyra të ndryshme, ose forma gjeometrike të ndryshme (rrathë, kuadrate, viza të ndërprera, viza të pandërprera, elipse, rombe etj.).Legjenda duhet të jetë e pasqyruar në hartën e plotësuar nga vetë nxënësi duke ndjekur këtë ecuri historike: Të plotësohen shtetet, historia e të cilave ka ngjarje të rëndësishme, që lidhen me shpërbërjen e Perandorisë Osmane në vitet: 1830, 1878, 1908 dhe 1912. Mësuesi këshillon nxënësit që përkrah çdo simboli të përdorur në hartë dhe të shprehur në Legjendën e Hartës, të vendosë tekst të shkurtër sqarues. P.sh., te simboli i Shqipërisë vendos tekstin: Shqipëria fitoi pavarësinë. Mësuesi nxit nxënësit të vizitojnë hartat e njëri-tjetrit duke ndjekur me përpikëri ecurinë metodike të ”Turit të galerisë”. VLERËSIMI: Nxënësit vlerësohen për punën në grup, komunikimin dhe mirëkuptimin mes anëtarëve të grupit, larminë dhe veçantinë e burimeve dhe materialeve që përzgjedhin, mënyrën si e hartojnë një material prezantues dhe si e prezantojnë atë. DETYRË: Përshkruani situatën politike dhe ekonomike të Shqipërisë pas shkëputjes nga Perandoria Osmane. Fusha: Shoqëria dhe mjedisi Lënda: Histori 7 Shkalla: III Klasa: 7 Tematika 2. Koha e ndryshimeve thelbësore Tema mësimore: Ndërtimi i një fotomontazhi për arritjet e Revolucionit të Dytë Industrial (Situatë e sugjeruar -1 orë) Rezultatet e të nxënit sipas kompetencave kyç Situata e të nxënit: Nxënësi/ja: Mësuesi /ja orienton nxënësit të lexojnë • identifikon dhe shqyrton burimet e informacionit që përdor pjesën: për kërkim; Revolucioni i Dytë Industrial solli • përzgjedh informacionin që i duhet; transformime të mëdha, si pasojë e • vlerëson burimet për vlefshmërinë dhe besueshmërinë e përparimit të teknikës, teknologjisë dhe tyre; zbulimeve shkencore. Dinamoja e motori • ndërton një material përmbledhës për detyrën e dhënë me djegie të brendshme (Diezel) duke përdorur burimet historike të shkruara dhe nga zëvendësuan makinën me avull. Lindën interneti; uzinat, qytetet industriale, u zhvillua • përgatit përmbledhjen përdorur kompjuterin dhe fjalorin e komunikacioni detar, rrugor e ajror dhe u përshtatshëm historik; rit urbanizimi në shtetet europiane. Ose u prezanton videon: https://www.youtube. com/watch?v=aW0HJ42Tilg Rezultatet e të nxënit të kompetencave sipas temës: Koncepte kyç: Nxënësi/ja: Hulumtim historik, fotomontazh, • evidenton ndryshimet që solli revolucioni i dytë industrial Revolucioni i Dytë Industrial. në teknikë, teknologji dhe rrjedhojat në mjediset urbane; vlerëson Revolucionin e Dytë Industrial si shprehje e ndryshimeve të mëdha që pësoi shoqëria; njeh shkencëtarë të kohës, si: Pastër, Kohn, Ronger, Mari e Pjer Kyri, Edison, Bell dhe vlerëson kontributin e tyre. 134

Libër mësuesi për tekstin “Histori 7” Burimet: Njohuritë paraprake që ka nxënësi mbi të drejtat e njeriut. Teksti histori 7, burime të ndryshme informacioni, internet etj. https://www.youtube.com/ëatch?v=aË0HJ42Tilg www.google.com Lidhja me fushat e tjera dhe me tema ndërkurrikulare: Gjuha dhe komunikimi, gjeografia, TIK. VEPRIMET NË SITUATË Hapi i parë: Mësuesi një orë para se të zhvillojë këtë temë, ndan klasën në 4 grupe, orienton të gjithë nxënësit që fillimisht të lexojnë mësimin dhe më pas për materialin që duhet të hulumtojnë, i cili përfshin foto, grafikë, thënie e citime, pamje, makete. Më pas ai diskuton me nxënësit rreth strukturës mbi të cilën do të ndërtohet fotomontazhi dhe u jep tematikat e kërkimit për çdo grup. Grupi 1. Burimet e reja energjetike (energjia e naftës dhe e gazit, energjia elektrike etj.), si dhe pasojat e tyre (llamba, automobili, treni, anija, aeroplani,motori Diezel, dinamoja etj.) Grupi 2. Zbulime të reja shkencore (telefoni, telegrafi, makina qepëse, makina e shkrimit etj.) Grupi 3. Shkencëtarë të shquar të kohës (Pastër, Kohn, Ronger, Mari e Pjer Kyri, Edison, Bell etj). Grupi 4. Pasoja urbane (qytete industriale, uzina, urbanizimi etj). Kërkimi do të bëhet edhe në www.google.com, Lui Pastër, Tomas Edisoni, Rudolf Diezel, Mari Kyri dhe Pjer Kyri, Orvil Rajt / vëllezërit Rait. Ai/ajo tërheq vëmendjen që produktet e tyre duhet të jenë foto ose video për t’i shërbyer qëllimit të përgatitjes së fotomontazhit dhe çdo pamje duhet të ketë diçiturën përkatëse. Mësuesi i orienton nxënësit për strukturën e që duhet të ketë fotomontazhi. Hapi i dytë: Mësuesi pasi diskuton me nxënësit për strukturën që do të ketë fotomontazhi dhe pas diskutimeve e miraton strukturën finale të fotomontazhit. Në përputhje me këtë strukturë ai, së bashku me nxënësit bëjnë përzgjedhjen e materialeve të sjella nga nxënësit dhe ndërton fotomontazhit. Hapi i tretë: Çdo grup ekspozon punën e bërë dhe përfaqësues të grupeve bëjnë prezantimet e punës së bërë. Nxënësit së bashku me mësuesin/en diskutojnë rreth shpikjeve në teknologji dhe rrjedhojave të tyre për qytetet. Në përfundim, mësuesi/ja fton nxënësit të bëjnë vlerësimin e kontributeve të secilit prej tyre. VLERËSIMI: Nxënësit vlerësohen për burimet që shfrytëzojnë, materialin që përzgjedhin foto, video, mënyrën e hartimit të një materiali përmbledhës, citimin e burimeve, mendimin kritik, ndërtimin e fotomontazhit. 135

Libër mësuesi për tekstin “Histori 7” Fusha: Shoqëria dhe mjedisi Lënda: Histori 7 Shkalla: III Klasa: 7 TEMATIKA 2. KOHA E NDRYSHIMEVE THELBËSORE TEMA MËSIMORE: Zhvillimet politike në Britaninë e Madhe Rezultatet e të nxënit sipas kompetencave kyç Situata e të nxënit: Nxënësi/ja: Mësuesja vendos në tabelë një foto • zhvillon kompetencën e komunikimit për të ndërtuar apo pamje të Kartës së Madhe të kompetencat historike për të shqyrtuar, për të analizuar, për të Lirive dhe fton nxënësit të flasin për parashtruar pyetje, për të argumentuar, për të diskutuar dhe për të. të komunikuar informacionin historik, konceptet dhe idetë; zhvillon kompetencën e të nxënit për të shfrytëzuar të dhënat për të demonstruar të kuptuarit e koncepteve historike dhe shoqërore, duke i prezantuar nëpërmjet formave të ndryshme të të shprehurit; ndërlidh temën e re ose një çështje të dhënë me njohuritë dhe përvojat paraprake, duke i paraqitur në forma të ndryshme të të shprehurit sipas një radhitjeje logjike; parashtron pyetje kërkimore dhe përgjigjet duke u bazuar në argumente dhe burime; zhvillon kompetencën për jetën dhe mjedisin për të identifikuar dhe vlerësuar burimet e nevojshme për interpretimin e ngjarjes historike analizon të dhënat numerike për të kuptuar të shkuarën, për shembull për të kuptuar shkakun dhe pasojën, vazhdimësinë dhe ndryshimin; zhvillon mendimin krijues për të ndërtuar interpretime të reja të cilat shpjegojnë aspekte të së shkuarës, që janë të diskutueshme; zhvillon mendimin kritik për të përzgjedhur burimet, për të interpretuar të shkuarën nëpërmjet informacionit, për të dhënë argumente bazuar në burime dhe për të saktësuar saktësinë e burimeve; kupton se si qytetërimet dhe shoqëritë janë formuar nga grupe njerëzish me kultura të ndryshme, identifikon dallimet dhe ngjashmëritë ndërmjet kulturave të ndryshme dhe kultivon respekt ndaj kulturave të ndryshme nga e tij; zhvillon mirëkuptimin ndërkulturor, duke vlerësuar kulturat, gjuhët dhe besimet e ndryshme; kupton perspektivat, besimet dhe qëndrimet e njerëzve në të shkuarën e në të tashmen dhe rëndësinë e njohjes së historisë së tyre dhe të tjerëve; shqyrton një sërë burimesh që paraqesin perspektiva të ndryshme kulturore në mënyrë që të zhvillojë kuptimin historik. Rezultatet e të nxënit të kompetencave sipas temës Koncepte kyç: Nxënësi/ja: Epoka Viktoriane, koloni, organizim • përshkruan me fjalët e tekstit lulëzimin e Britanisë gjatë Epokës shtetëror, parti politike, liberalë, Viktoriane; konservatorë • tregon organizimin e shtetit në Britaninë e Madhe; • analizon veçoritë e jetës politike në Britaninë e Madhe. Burimet: Lidhja me fushat e tjera dhe me Teksti, interneti, materiale të ndryshme burimore, si enciklopedi. tema ndërkurrikulare: Gjeografi, qytetari, komunikimi. 136

Libër mësuesi për tekstin “Histori 7” VEPRIMET NË SITUATË Hapi i parë: Mësuesi/ja nis një diskutim me nxënësit për Britaninë e Madhe, duke risjellë në kujtesë njohuritë që kanë marrë për këtë vend. Ndër këto njohuri janë pushtimi dhe krijimi i kolonive, Karta e Madhe e Lirive, monarkia parlamentare etj. Mësuesi/ja nxit nxënësit të diskutojnë çështjet kryesore, si: Për çfarë bënte fjalë konflikti mes mbretit dhe parlamentit në Angli në shek. XVI-XVII? Çfarë ishte Karta e Madhe e Lirive? Si lindi Revolucioni i Parë Industrial? Mësuesi/ja bën plotësimet e përgjigjeve që çojnë në ndërtimin e njohurive të reja. Hapi i dytë: Çështjet që diskutohen në hapin e dytë janë: Epoka Viktoriane, lulëzimi i Britanisë së Madhe Në gjysmën e dytë të shek. XIX Anglia ishte shteti më i fuqishëm dhe më i pasur në botë, me flotën më të madhe. Tregjet furnizoheshin me makineri nga industria angleze. Londra, qyteti më i madh dhe qendër ndërkombëtare tregtare e financiare. Kjo periudhë lidhet me sundimin e mbretëreshës Viktoria, e quajtur Epoka Viktoriane. Gjatë kësaj periudhe, lulëzoi industria, tregtia, aktiviteti bankar. Borgjezia grumbulloi pasuri të mëdha. Organizimi shtetëror në Britaninë e Madhe të shek. XIX Monarki kushtetuese, mbreti ishte kryetar i shtetit. Organi legjislativ (ligjvënës) ishte parlamenti. Organi ekzekutiv ishte qeveria që krijohej nga partia që kishte shumicën në parlament. Mbreti luante një rol të dorës së dytë në qeverisjen e vendit. Jeta politike në Britaninë e Madhe jetën politike e zotëronin dy parti: Partia Liberale (Uilliam Gladston) dhe Partia Konservatore (Benjamin Dizraeli). Përfaqësonin shtresa të ndryshme të shoqërisë angleze. Liberalët mbështeteshin nga borgjezia tregtare e industriale; konservatorët mbronin interesat e pronarëve të mëdhenj të tokave. Partitë politike bënin vazhdimisht reforma, që përmirësonin jetën e shoqërisë; zgjerimi i së drejtës për të votuar, hapja e shkollave profesionale, e drejta e grevës për punëtorët. Të dyja partitë ndoqën politikën e izolimit “të shkëlqyer”, të mos përziheshin në konfliktet mes shteteve europiane. Hapi i tretë: Për të siguruar që njohuritë e reja të jenë përvetësuar nga nxënësit, mësuesi/ja përdor teknikën “marrëdhënie pyetje-përgjigje” dhe drejton disa nga pyetjet e rubrikës “Mendoni-ArsyetoniGjurmoni-Nxirrni përfundime”. Pyetjet që mund të bëhen nga kjo rubrikë janë: Si ishte organizuar shteti në Britaninë e Madhe? Cilat ishin partitë politike në Britaninë e Madhe dhe cilat shtresa përfaqësonin ato? Cilat janë disa arsyet e lulëzimit të Britanisë së Madhe gjatë Epokës Viktoriane? Mësuesi/ja përdor një nënpikë të rubrikës për të nxitur diskutimet në klasë. ‒ Si e kuptoni ju thënien: “Në Angli mbreti luante një rol të dorës së dytë në qeverisjen e vendit”? VLERËSIMI: Nxënësit vlerësohen për kontributin dhe aktivizimin e tyre në ndërtimin e njohurive të reja, në përgjigjet e dhëna dhe në pjesëmarrjen në diskutime e debate. DETYRË: Mblidhni materiale dhe informacione nga interneti për Epokën Viktoriane dhe hartoni një ese të shkurtër (8-10 rreshta), të shoqëruar edhe me imazhe. 137

Libër mësuesi për tekstin “Histori 7” Fusha: Shoqëria dhe mjedisi Lënda: Histori 7 Shkalla: III Klasa: 7 TEMATIKA 2. KOHA E NDRYSHIMEVE THELBËSORE TEMA MËSIMORE: Zhvillimet politike në Francë. Republika III Rezultatet e të nxënit sipas kompetencave kyç Situata e të nxënit: Nxënësi/ja: Mësuesja vendos në tabelë një • zhvillon kompetencën e komunikimit për të ndërtuar kompetencat foto të Robespierit dhe Dantonit historike për të shqyrtuar, për të analizuar, për të parashtruar dhe u kërkon nxënësve të pyetje, për të argumentuar, për të diskutuar dhe për të komunikuar rikujtojnë njohuritë që kanë për informacionin historik, konceptet dhe idetë; këto dy figura të historisë së • zhvillon kompetencën e të nxënit për të shfrytëzuar të dhënat për Francës. të demonstruar të kuptuarit e koncepteve historike dhe shoqërore, duke i prezantuar nëpërmjet formave të ndryshme të të shprehurit; ndërlidh temën e re ose një çështje të dhënë me njohuritë dhe përvojat paraprake, duke i paraqitur në forma të ndryshme të të shprehurit sipas një radhitjeje logjike; parashtron pyetje kërkimore dhe përgjigjet duke u bazuar në argumente dhe burime; zhvillon kompetencën për jetën dhe mjedisin për të identifikuar dhe vlerësuar burimet e nevojshme për interpretimin e ngjarjes historike; analizon të dhënat numerike për të kuptuar të shkuarën, për shembull për të kuptuar shkakun dhe pasojën, vazhdimësinë dhe ndryshimin; zhvillon mendimin krijues për të ndërtuar interpretime të reja të cilat shpjegojnë aspekte të së shkuarës, që janë të diskutueshme; zhvillon mendimin kritik për të përzgjedhur burimet, për të interpretuar të shkuarën nëpërmjet informacionit, për të dhënë argumente bazuar në burime dhe për të saktësuar saktësinë e burimeve; kupton se si qytetërimet dhe shoqëritë janë formuar nga grupe njerëzish me kultura të ndryshme, identifikon dallimet dhe ngjashmëritë ndërmjet kulturave të ndryshme dhe kultivon respekt ndaj kulturave të ndryshme nga e tij; zhvillon mirëkuptimin ndërkulturor, duke vlerësuar kulturat, gjuhët dhe besimet e ndryshme; kupton perspektivat, besimet dhe qëndrimet e njerëzve në të shkuarën e në të tashmen dhe rëndësinë e njohjes së historisë së tyre dhe të tjerëve; shqyrton një sërë burimesh që paraqesin perspektiva të ndryshme kulturore në mënyrë që të zhvillojë kuptimin historik. Rezultatet e të nxënit të kompetencave sipas temës Koncepte kyç: Nxënësi/ja: Perandoria II, Komuna e • liston disa nga zhvillimet ekonomike dhe politike të Francës; Parisit, Republika III, Asamble • krahason karakterin e luftës mes Asamblesë Kombëtare dhe Kombëtare. Komunës së Parisit; tregon reformat demokratike të Republikës III. Burimet: Lidhja me fushat e tjera dhe Teksti, interneti, materiale të ndryshme burimore, si enciklopedi me tema ndërkurrikulare: Gjeografi, qytetari, komunikimi. 138

Libër mësuesi për tekstin “Histori 7” VEPRIMET NË SITUATË Hapi i parë: Mësuesi/ja shtron disa pyetje për Francën e Napoleon Bonapartit për të risjellë në vëmendje të nxënësve njohuritë që ata kanë marrë për këtë vend dhe revolucionet e tij. Çfarë përfaqësonin jakobinët, zherondinët dhe kënetat në Francë? Cilat ishin disa nga luftërat dhe betejat kryesore të Napoleon Bonapartit? Cilat ishin shpikjet e francezëve gjatë Revolucionit të Dytë Industrial? Kur u shpall republika e parë? Po Perandoria I? Mësuesi/ja bën plotësimet e përgjigjeve që çojnë në ndërtimin e njohurive të reja. Hapi i dytë: Për ndërtimin e njohurive të reja, mësuesi/ja mund të përdorë teknikën “harta e mendjes”, ku ai/ajo shkruan në tabelë çështjen dhe së bashku me nxënësit bëjnë komentet për të. Nga republika në perandori Republika II u krijua pas revolucionit të vitit 1848 me president Lui Bonapartin, që qëndroi në pushtet për 5 vjet. Në vitin 1852, ai shpërndau parlamentin dhe e shpalli veten perandor me titullin Napoleoni III. U zhvillua ekonomia, Parisi u rrit; u zgjerua rrjeti hekurudhor; u përmirësua shërbimi mjekësor dhe arsimi. Rënia e Perandorisë Franceze Lidhet me luftën franko-prusiane; ushtria franceze u mund në betejën e Sudanit. Perandori u kap rob; dhe rreth 100 mijë ushtarë u dorëzuan. U krijua Asambleja Kombëtare. Vetëqeverisja e Parisit Asambleja Kombëtare formoi një qeveri që nënshkroi paqe të turpshme me Prusinë dhe u kërkoi parisienëve që të dorëzonin qytetin e tyre. Populli i Parisit nuk e pranoi këtë kërkesë dhe e mbrojti me heroizëm qytetin. Parisienët krijuan një qeveri autonome, demokratike e punëtore, Komuna e Parisit. Dy qeveri: njëra e Asamblesë Kombëtare dhe tjetra e Komunës së Parisit. Komuna) shpalli të drejtën elektorale për të gjithë qytetarët; mori vendime në dobi të punëtorëve të varfër. Qeveria e Asamblesë Kombëtare i shpalli rebelë komunarët dhe sulmoi Parisin duke pushtuar qytetin me terror më të madhe se në kohën e Robespierit. Republika III Pas shtypjes me dhunë të Komunës, kushtet e paqes me prusianët qenë të rënda; duhet të paguante shuma të mëdha të hollash dhe të lëshonte disa territore. Në 1875 u miratua kushtetuta, që shpalli Francën republikë; Republika III. Qeveritë ndërroheshin shpesh; jeta politike ishte e paqëndrueshme; u bënë mjaft reforma demokratike: U hoqën kufizimet për shtypin. U vendos detyrimi shkollor për moshat 7-vjeçare. o U vendos dita e pushimit javore. o U shkurtuan orët e punës për punëtorët etj. U zhvillua industria dhe tregtia. Hapi i tretë: Për të siguruar që njohuritë e reja të jenë përvetësuar nga nxënësit, mësuesi/ja përdor teknikën “marrëdhënie pyetje-përgjigje” dhe drejton disa nga pyetjet e rubrikës “Mendoni-Arsyetoni-Gjurmoni-Nxirrni përfundime”. Pyetjet që mund të bëhen nga kjo rubrikë janë: ‒ Si u vendos perandoria në Francë dhe pse 139

Libër mësuesi për tekstin “Histori 7” quhet Perandoria II? Si u zhvillua Franca gjatë periudhës së Perandorisë II? Cilat janë reformat demokratike të Republikës III? Në “minutën e debatit”, mësuesi/ja përdor një nënpikë të rubrikës për të nxitur diskutimet në klasë. Krahasoni karakterin e luftës mes Asamblesë Kombëtare dhe Komunës së Parisit. Cilin krah do të mbështesnit ju po të jetonit në atë periudhë? VLERËSIMI: Nxënësit vlerësohen për kontributin dhe aktivizimin e tyre në ndërtimin e njohurive të reja, në përgjigjet e dhëna dhe në pjesëmarrjen në diskutime e debate. DETYRË: Duke parë tablonë “Barrikadat e Parisit” hartoni një ese prej 6-7 rreshtash, ku të shprehni mbresat dhe mendimet tuaja për atë ngjarje. Fusha: Shoqëria dhe mjedisi Lënda: Histori 7 Shkalla: III Klasa: 7 TEMATIKA 2. KOHA E NDRYSHIMEVE THELBËSORE TEMA MËSIMORE: Gjermania Rezultatet e të nxënit sipas kompetencave kyç Situata e të nxënit: Nxënësi/ja: Mësuesja vendos në • zhvillon kompetencën e komunikimit për të ndërtuar kompetencat historike për tabelë një foto të Oto fon të shqyrtuar, për të analizuar, për të parashtruar pyetje, për të argumentuar, Bismarkut dhe u kërkon për të diskutuar dhe për të komunikuar informacionin historik, konceptet dhe nxënësve të flasin për idetë; këtë figurë të historisë • zhvillon kompetencën e të nxënit për të shfrytëzuar të dhënat për të gjermane. demonstruar të kuptuarit e koncepteve historike dhe shoqërore, duke i prezantuar nëpërmjet formave të ndryshme të të shprehurit; ndërlidh temën e re ose një çështje të dhënë me njohuritë dhe përvojat paraprake, duke i paraqitur në forma të ndryshme të të shprehurit sipas një radhitjeje logjike; parashtron pyetje kërkimore dhe përgjigjet duke u bazuar në argumente dhe burime; zhvillon kompetencën për jetën dhe mjedisin për të identifikuar dhe vlerësuar burimet e nevojshme për interpretimin e ngjarjes historike; analizon të dhënat numerike për të kuptuar të shkuarën, për shembull për të kuptuar shkakun dhe pasojën, vazhdimësinë dhe ndryshimin; zhvillon mendimin krijues për të ndërtuar interpretime të reja të cilat shpjegojnë aspekte të së shkuarës, që janë të diskutueshme; zhvillon mendimin kritik për të përzgjedhur burimet, për të interpretuar të shkuarën nëpërmjet informacionit, për të dhënë argumente bazuar në burime dhe për të saktësuar saktësinë e burimeve;kupton se si qytetërimet dhe shoqëritë janë formuar nga grupe njerëzish me kultura të ndryshme, identifikon dallimet dhe ngjashmëritë ndërmjet kulturave të ndryshme dhe kultivon respekt ndaj kulturave të ndryshme nga e tij; zhvillon mirëkuptimin ndërkulturor, duke vlerësuar kulturat, gjuhët dhe besimet e ndryshme; kupton perspektivat, besimet dhe qëndrimet e njerëzve në të shkuarën e në të tashmen dhe rëndësinë e njohjes së historisë së tyre dhe të tjerëve; shqyrton një sërë burimesh që paraqesin perspektiva të ndryshme kulturore në mënyrë që të zhvillojë kuptimin historik. 140

Libër mësuesi për tekstin “Histori 7” Rezultatet e të nxënit të kompetencave sipas temës Koncepte kyç: Nxënësi/ja: Rajhu II, land, qeverisje • liston reformat e Bismarkut në ushtri dhe ekonomi; autoritare, treg kombëtar, • tregon organizimin shtetëror të Gjermanisë; legjislacion punëtor. analizon synimin e Bismarkut për zhvillimin e Gjermanisë. Burimet: Lidhja me fushat e tjera dhe Teksti, interneti, materiale të ndryshme burimore, si enciklopedi me tema ndërkurrikulare: Gjeografi, qytetari, komunikimi. VEPRIMET NË SITUATË Hapi i parë: Mësuesi/ja u kërkon nxënësve të risjellin në kujtesë njohuritë që kanë për bashkimin e Gjermanisë dhe figurat kryesore të këtij procesi. Ajo drejton disa pyetje për të lehtësuar diskutimin dhe përgjigjet e nxënësve Kur u bashkua Gjermania? Me cilat vende luftoi ajo për të mundësuar bashkimin? Kush e udhëhoqi këtë bashkim të vendit? Mësuesi/ja bën plotësimet e përgjigjeve, që çojnë në ndërtimin e njohurive të reja. Hapi i dytë: Për ndërtimin e njohurive të reja, mësuesi/ja mund të përdorë teknikën “harta e mendjes”, ku ai/ajo shkruan në tabelë çështjen dhe së bashku me nxënësit bëjnë komentet për të. Organizimi i shtetit në Perandorinë Gjermane Në 1871 u miratua kushtetuta e shtetit të bashkuar gjerman. Çdo shtet/land kishte kushtetutën dhe parlamentin e vet; ekzistonte edhe parlamenti qendror (Rajhshtagu) dhe perandori (Kajzeri), i cili ishte shumë i fuqishëm, thërriste parlamentin, anulonte ligje, emëronte kryeministrin. Kryeministri në Gjermani nuk përgjigjej përpara parlamentit, i cili nuk mund ta shkarkonte pa vullnetin e perandorit. Politika e brendshme dhe e jashtme e Bismarkut Kancelari Oto fon Bismarku ishte shumë autoritar; Parlamentin e shndërroi në vegël në duart e tij; punoi për ta bërë Perandorinë Gjermane një shtet të fortë ekonomikisht, ushtarakisht. Bëri reforma në ekonomi; mbështeti interesat industrialë e tregtarë të borgjezisë; krijoi tregun kombëtar, vendosi markën si monedhë; masë dhe peshë të njëjtë në të gjithë perandorinë. U zhvillua industria e minierave dhe ajo e makinave; u vendos sistemi i postave dhe i telegrafit. Në ushtri, Bismarku rriti forcat ushtarake, modernizoi ushtrinë, krijoi flotë të madhe. Në politikën e jashtme, rriti autoritetin e Gjermanisë në Europë; diplomat i shquar dhe shumë aktiv. Krijoi aleanca për izolimin e Francës dhe forcimin e pozitave të Gjermanisë. Bëri shumë reforma me qëllim përmirësimin e kushteve të punës dhe jetës së punëtorëve, si ligje në mbrojtje të punëtorëve, për sigurimin e punëtorëve në raste fatkeqësish. Hapi i tretë: Në teknikën “marrëdhënie pyetje-përgjigje”, mësuesi/ja drejton disa nga pyetjet e rubrikës “MendoniArsyetoni-Gjurmoni-Nxirrni përfundime”, për të siguruar që njohuritë e reja të jenë përvetësuar nga nxënësit. Pyetjet që mund të bëhen nga kjo rubrikë janë: Çfarë organizimi shtetëror kishte Perandoria Gjermane? Cili ishte synimi i Bismarkut për Gjermaninë? Çfarë reformash ndërmori Bismarku në ekonomi e ushtri? Cilat ishin disa nga reforma shoqërore që ndërmori Bismarku? 141

Libër mësuesi për tekstin “Histori 7” Për të nxitur diskutimet në klasë, mësuesi/ja përdor një nënpikë të rubrikës së mësipërme. Krahasoni statusin e mbretit në Mbretërinë Britanike me atë të perandorit në Perandorinë Gjermane? Evidentoni disa ngjashmëri dhe dallime. VLERËSIMI: Nxënësit vlerësohen për kontributin dhe aktivizimin e tyre në ndërtimin e njohurive të reja, në përgjigjet e dhëna dhe në pjesëmarrjen në diskutime e debate. DETYRË: Hartoni një ese prej 6-7 rreshtash, ku të zbërtheni tri simbolet e karikaturës angleze: “Largimi i Bismarkut”. Simboli 1: Çfarë përfaqëson anija e fuqishme, prej së cilës po zbret Bismarku? Simboli 2: Bismarku, një portret serioz dhe krenar. Simboli 3: Vilhelmi II në krye të anijes, si një figurë e zvogëluar në maksimum. Fusha: Shoqëria dhe mjedisi Lënda: Histori 7 Shkalla: III Klasa: 7 TEMATIKA 2. KOHA E NDRYSHIMEVE THELBËSORE TEMA MËSIMORE: Demokratizimi i mëtejshëm i SHBA-së Rezultatet e të nxënit sipas kompetencave kyç Situata e të nxënit: Nxënësi/ja: Mësuesja vendos • zhvillon kompetencën e komunikimit për të ndërtuar kompetencat historike hartën e ShBA-ve në për të shqyrtuar, për të analizuar, për të parashtruar pyetje, për të tabelë dhe u kërkon argumentuar, për të diskutuar dhe për të komunikuar informacionin historik, nxënësve të risjellin konceptet dhe idetë; në mendje njohuritë • zhvillon kompetencën e të nxënit për të shfrytëzuar të dhënat për të që dinë për këtë vend, demonstruar të kuptuarit e koncepteve historike dhe shoqërore, duke i luftën civile jug-veri, prezantuar nëpërmjet formave të ndryshme të të shprehurit; skllavërinë, etj. ndërlidh temën e re ose një çështje të dhënë me njohuritë dhe përvojat paraprake, duke i paraqitur në forma të ndryshme të të shprehurit sipas një radhitjeje logjike; parashtron pyetje kërkimore dhe përgjigjet duke u bazuar në argumente dhe burime; zhvillon kompetencën për jetën dhe mjedisin për të identifikuar dhe vlerësuar burimet e nevojshme për interpretimin e ngjarjes historike; analizon të dhënat numerike për të kuptuar të shkuarën, për shembull për të kuptuar shkakun dhe pasojën, vazhdimësinë dhe ndryshimin; zhvillon mendimin krijues për të ndërtuar interpretime të reja të cilat shpjegojnë aspekte të së shkuarës, që janë të diskutueshme; zhvillon mendimin kritik për të përzgjedhur burimet, për të interpretuar të shkuarën nëpërmjet informacionit, për të dhënë argumente bazuar në burime dhe për të saktësuar saktësinë e burimeve; kupton se si qytetërimet dhe shoqëritë janë formuar nga grupe njerëzish me kultura të ndryshme, identifikon dallimet dhe ngjashmëritë ndërmjet kulturave të ndryshme dhe kultivon respekt ndaj kulturave të ndryshme nga e tij; zhvillon mirëkuptimin ndërkulturor, duke vlerësuar kulturat, gjuhët dhe besimet e ndryshme; kupton perspektivat, besimet dhe qëndrimet e njerëzve në të shkuarën e në të tashmen dhe rëndësinë e njohjes së historisë së tyre dhe të tjerëve; shqyrton një sërë burimesh që paraqesin perspektiva të ndryshme kulturore në mënyrë që të zhvillojë kuptimin historik. 142

Libër mësuesi për tekstin “Histori 7” Rezultatet e të nxënit të kompetencave sipas temës Koncepte kyç: Nxënësi/ja: Trust, shtet i demokracisë • përshkruan organizimin e shtetit në ShBA; liberale, republikë • vë në dukje ndryshimet e ekonomisë dhe jetës në ShBA gjatë viteve presidenciale. 1870-1900; • analizon shkaqet e zhvillimit të shpejtë të ekonomisë amerikane. Burimet: Lidhja me fushat e tjera dhe Teksti, interneti, materiale të ndryshme burimore, si enciklopedi me tema ndërkurrikulare: Gjeografi, qytetari, komunikimi. VEPRIMET NË SITUATË Hapi i parë: Për të nxitur diskutime në këtë orë mësimi, mësuesi/ja vendos në tabelë hartën e ShBA-ve dhe u kërkon nxënësve të thonë njohuritë që kanë për këtë vend. Ajo shtron pyetje si: Cilat palë ishin në luftën civile në ShBA? Si lindi skllavëria në ShBA dhe deri kur vazhdoi ajo? Si dhe kur e shpalli pavarësinë ShBA? Më pas mësuesi/ja përdor përgjigjet e nxënësve për të kaluar në hapin e dytë, ndërtimin e njohurive. Hapi i dytë: Mësuesi/ja evidenton çështjet kryesore që do të diskutohen në hapin e dytë: SHBA-ja – model i shtetit demokratik SHBA-ja ishte republikë demokratike presidenciale. Organet kryesore: presidenti (zgjidhej një herë në 4 vjet), kongresi (parlamenti), që zgjidhej gjithashtu një herë në 4 vjet, dhe qeveria, e cila në SHBA krijohej nga presidenti. ShBA drejtohej nga dy parti: Republikane e Demokratike Rotacioni i pushtetit përcaktohej nga vota e qytetarëve në votime të lira e të fshehta Nëse qeveria, presidenti dhe kongresi bënin gabime dhe nuk plotësonin detyrat që u kishin premtuar votuesve, atëherë rishikohej qëndrimi i votuesve ndaj tyre. Kjo mënyrë qeverisjeje përcaktohej në Kushtetutën e SHBA-së me fjalët: “Qeveri e popullit, nga populli, për popullin”. Shteti amerikan i shqyrtonte dhe i përmirësonte vazhdimisht ligjet, si mbi të drejtën e votës,për arsimin, për të drejtën e punës, për pensionet e shëndetësinë, për mbrojtjen e pasurisë kombëtare. ShBA-ja, vendi industrial më i zhvilluar i botës) Brenda 30 vjetësh (1870-1900), SHBA-ja u zhvillua në mënyrë të jashtëzakonshme. Nga një vend bujqësor u bë vendi me industrinë më të madhe dhe më të fuqishme në botë. U rrit prodhimi i çelikut, naftës, mineraleve. U krijuan truste në industrinë e naftës, u mekanizua bujqësia; u rrit shumë komunikacioni. U vendos ndriçimi elektrik, telefoni e telegrafi. Shkaqet e zhvillimit rritja e popullsisë emigracioni i madh me krahun e nevojshëm të punës rrjeti hekurudhor pasuritë e mëdha minerare si lëndë e parë zbatimi i të rejave të shkencës e të teknikës Hapi i tretë: Nga rubrika “Mendoni-Arsyetoni-Gjurmoni-Nxirrni përfundime” mund të merren pyetje për të siguruar që njohuritë e reja të jenë përvetësuar nga nxënësit. Mësuesi/ja drejton disa pyetje, si: 143

Libër mësuesi për tekstin “Histori 7” Cilat ishin ndryshimet që pësoi ekonomia dhe jeta në SHBA gjatë viteve 1870–1900? Cilat ishin disa nga shkaqet e zhvillimit të shpejtë të ekonomisë amerikane? Çfarë roli luante mazhoranca dhe minoranca në Kongresin Amerikan? Mësuesi/ja përdor një nënpikë të rubrikës për të nxitur diskutimet në klasë. ‒ Si e kuptoni thënien “Qeveri e popullit, nga populli, për popullin”? VLERËSIMI: Nxënësit vlerësohen për kontributin dhe aktivizimin e tyre në ndërtimin e njohurive të reja, në përgjigjet e dhëna dhe në pjesëmarrjen në diskutime e debate. DETYRË: Kërkoni informacione në internet dhe ndërtoni një ese prej 6-7 rreshtash për zhvillimin aktual të ekonomisë amerikane. Fusha: Shoqëria dhe mjedisi Lënda: Histori 7 Shkalla: III Klasa: 7 TEMATIKA 2. KOHA E NDRYSHIMEVE THELBËSORE TEMA MËSIMORE: Sistemi kolonial në shekullin XIX Rezultatet e të nxënit sipas kompetencave kyç Situata e të nxënit: Nxënësi/ja: Mësuesi/ja vendos një • zhvillon kompetencën e komunikimit për të ndërtuar kompetencat historike hartë të Afrikës dhe për të shqyrtuar, për të analizuar, për të parashtruar pyetje, për të Azisë dhe diskuton me argumentuar, për të diskutuar dhe për të komunikuar informacionin historik, nxënësit në përgjithësi konceptet dhe idetë; për shtetet e këtyre • zhvillon kompetencën e të nxënit për të shfrytëzuar të dhënat për të kontinenteve. demonstruar të kuptuarit e koncepteve historike dhe shoqërore, duke i prezantuar nëpërmjet formave të ndryshme të të shprehurit; ndërlidh temën e re ose një çështje të dhënë me njohuritë dhe përvojat paraprake, duke i paraqitur në forma të ndryshme të të shprehurit sipas një radhitjeje logjike; parashtron pyetje kërkimore dhe përgjigjet duke u bazuar në argumente dhe burime; zhvillon kompetencën për jetën dhe mjedisin për të identifikuar dhe vlerësuar burimet e nevojshme për interpretimin e ngjarjes historike; analizon të dhënat numerike për të kuptuar të shkuarën, për shembull për të kuptuar shkakun dhe pasojën, vazhdimësinë dhe ndryshimin; zhvillon mendimin krijues për të ndërtuar interpretime të reja të cilat shpjegojnë aspekte të së shkuarës, që janë të diskutueshme; zhvillon mendimin kritik për të përzgjedhur burimet, për të interpretuar të shkuarën nëpërmjet informacionit, për të dhënë argumente bazuar në burime dhe për të saktësuar saktësinë e burimeve; kupton se si qytetërimet dhe shoqëritë janë formuar nga grupe njerëzish me kultura të ndryshme, identifikon dallimet dhe ngjashmëritë ndërmjet kulturave të ndryshme dhe kultivon respekt ndaj kulturave të ndryshme nga e tij; zhvillon mirëkuptimin ndërkulturor, duke vlerësuar kulturat, gjuhët dhe besimet e ndryshme; kupton perspektivat, besimet dhe qëndrimet e njerëzve në të shkuarën e në të tashmen dhe rëndësinë e njohjes së historisë së tyre dhe të tjerëve; shqyrton një sërë burimesh që paraqesin perspektiva të ndryshme kulturore në mënyrë që të zhvillojë kuptimin historik. 144

Libër mësuesi për tekstin “Histori 7” Rezultatet e të nxënit të kompetencave sipas temës Koncepte kyç: Nxënësi/ja: Kolonializëm, koloni, • përkufizon termin kolonizim; kolonizator, zotërim kolonial, • vë në dukje kolonitë e shteteve europiane në Azi; sistem kolonial. shpjegon mënyrën e njohjes së Afrikës nga europianët. Burimet: Lidhja me fushat e Teksti, interneti, materiale të ndryshme burimore, si enciklopedi tjera dhe me tema ndërkurrikulare: Gjeografi, qytetari, arte VEPRIMET NË SITUATË Hapi i parë: Mësuesja diskuton me nxënësit kontinentin e Afrikës dhe Azisë. Pasi ka vendosur hartat e këtyre dy kontinenteve në tabelë, shtron disa pyetje, përgjigjet e të cilave ndihmojnë në zbërthimin e njohurive të reja për këtë orë mësimi. Ja disa pyetje: Kush lundroi në brigjet e Afrikës Perëndimore dhe zbuloi Kepin e Shpresës së Mirë? Përse shërbenin vendet e lindjes për shtetet e Europës? Si u zbuluan rrugët e reja detare? Cilët ishin lundërtarët që zbuluan rrugët e reja detare drejt Azisë dhe Afrikës? Pas përgjigjes së nxënësve, mësuesja bën plotësimet përkatëse dhe kalon në hapin e dytë të ndërtimit të njohurive. Hapi i dytë: Në këtë fazë të mësimit, mësuesi/ja mund të përdorë teknikën e “leximit të drejtuar”, ku nxënësit lexojnë tekstin dhe parashikojnë atë që do të mësojnë. Duke pasur parasysh se nxënësit kanë njohuri për zbulimet gjeografike dhe kolonitë që u krijuan pas këtyre zbulimeve, ata nisin të mësojnë: Kolonializmi: politikë shtetërore pushtuese agresive me territore të afërta e të largëta në varësi të shtetit pushtues. Administrimi i kolonive bëhet nëpërmjet një administrate vendase që i shërbente shtetit pushtues. Interesat janë: ekonomikë (shfrytëzimi i pasurive të kolonive); politikë, socialë, kulturorë, fetarë. Kolonizimi mundëson shkëmbimin e kulturave, ndikon në zhvillimin e territoreve koloniale. Zotërimet koloniale në Azi Në shek. XIX rriten synimet koloniale. Në këtë periudhë krijohet sistemi kolonial. Territoret e Azisë i përkisnin shteteve europiane, si Anglia, Franca, Holanda, etj., por edhe shteteve të tjera, si ShBA, Japoni Kolonitë kishin veçoritë e veta dhe banoheshin nga popullsitë vendase; të bardhët ishin pakicë; Në Austriali dhe Zelanda e re ishte asimiluar popullsia vendase; zotëroheshin nga popullsia e bardhë; Harta e shteteve koloniale kishte ndryshuar; Portugalia zotëronte territore të vogla në Indi, Indonezi, Kinë; Holanda zgjeroi zotërimet koloniale; krijoi Indinë Holandeze, sot Indonezia. Rusia pushtoi Siberinë duke dalë në Oqeanin Paqësor dhe në jug në territoret e Azisë Qendrore. Franca pushtoi Indokinën dhe Hananin. Britania zotëronte dy baza të rëndësishme në Singapor dhe Hong Kong; krijoi edhe Malajzinë britanike. Japonia, i vetmi vend aziatik që krijoi koloni, kurse Kina ishte kthyer në koloni nga europianët, japonezët e amerikanët. Zotërimet koloniale në Afrikë Europianët në Afrikë zunë vend në bregdetit afrikan, brendësia e kontinentit ishte e pazbuluar për ta; filluan pushtimin ushtarak në shek. XIX, nisur nga interesa ekonomikë dhe politikë. Shtetet kryesore që krijuan koloni në Afrikë ishin Britania e Madhe, Franca, Gjermania e Belgjika. 145

Libër mësuesi për tekstin “Histori 7” Pushtimet koloniale sollën tensione mes shteteve. U zhvillua Konferenca e Berlinit, ku u hartua projekti për ndarjen e Afrikës. Popujt e Afrikës u bënë rezistencë kolonizatorëve; në fund të shek. XIX e gjithë Afrika ishte kolonizuar, përveç Liberisë dhe Etiopisë. Kolonitë britanike shtriheshin nga Egjipti në veri, deri te Kepi i Shpresës së Mirë në jug. Kolonitë franceze shtriheshin në Afrikën Veriore, Qendrore dhe Perëndimore. Hapi i tretë: Pyetjet në rubrikën “Mendoni-Arsyetoni-Gjurmoni-Nxirrni përfundime” përdoren nga mësuesi për të evidentuar nivelin e përvetësimit të njohurive të reja. Cilat ishin veçoritë e kolonive në Azi? Ç’kuptoni me termat ‘kolonializm’ dhe ‘sistem kolonial’? Cilat shtete e bënë ndarjen e Afrikës dhe ku gjendeshin kolonitë e tyre? Pse shtetet europiane i hodhën sytë drejt Afrikës në dhjetëvjeçarët e fundit të shek. XIX (1880–1900) dhe jo më përpara? Mësuesi/ja përdor një nënpikë të rubrikës për të nxitur diskutimet në klasë. Krahasoni pushtimin kolonial me sistemin kolonial. VLERËSIMI: Nxënësit vlerësohen për kontributin dhe aktivizimin e tyre në ndërtimin e njohurive të reja, në përgjigjet e dhëna dhe në pjesëmarrjen në diskutime e debate. DETYRË: Hartoni një ese prej 6-7 rreshtash, duke u përpjekur të jepni argumente pro tezës: Edhe vendet e kolonizuara kanë përfitimet e tyre nga sistemi kolonial. Fusha: Shoqëria dhe mjedisi Lënda: Histori 7 Shkalla: III Klasa: 7 TEMATIKA 2. KOHA E NDRYSHIMEVE THELBËSORE TEMA MËSIMORE: Demokracia liberale në ambientin tonë shkollor; respektimi i të drejtave të njeriut Rezultatet e të nxënit sipas kompetencave kyç Situata e të nxënit: Nxënësi/ja: Lexim i orientuar • zhvillon kompetencën e komunikimit për të ndërtuar kompetencat Deklarata e të Drejtave historike për të shqyrtuar, për të analizuar, për të parashtruar Themelore të Njeriut u hartua pyetje, për të argumentuar, për të diskutuar dhe për të komunikuar në vitin 1948. Ky dokument, në informacionin historik, konceptet dhe idetë; ndryshim ngatë gjitha dokumentet • zhvillon kompetencën e të nxënit për të shfrytëzuar të dhënat për e tjera mbi të drejtat e njeriut, të demonstruar të kuptuarit e koncepteve historike dhe shoqërore, duke filluar nga antikiteti grekoduke i prezantuar nëpërmjet formave të ndryshme të të shprehurit; romak, Mesjeta dhe periudha • ndërlidh temën e re ose një çështje të dhënë me njohuritë dhe moderne, ndryshon sepse përvojat paraprake, duke i paraqitur në forma të ndryshme të të përmbajtja e saj në themel ka shprehurit sipas një radhitjeje logjike; karakterin universal. Kjo do të • parashtron pyetje kërkimore dhe përgjigjet duke u bazuar në thotë se të drejtat e shpallura në argumente dhe burime; këtë dokument i gëzojnë të gjithë • zhvillon kompetencën për jetën dhe mjedisin për të identifikuar qytetarët e globit, pa dallim gjinie, dhe vlerësuar burimet e nevojshme për interpretimin e ngjarjes feje, race, kombësie etj. historike; 146

Libër mësuesi për tekstin “Histori 7” • analizon të dhënat numerike për të kuptuar të shkuarën, për Të gjitha shtetet që e kanë pranuar shembull për të kuptuar shkakun dhe pasojën, vazhdimësinë këtë dokument, i nënshtrohen dhe ndryshimin; detyrimit për t’i respektuar të drejtat • zhvillon mendimin krijues për të ndërtuar interpretime të e shpallura të njeriut. Shqipëria reja të cilat shpjegojnë aspekte të së shkuarës, që janë të është një nga shtetet që e ka diskutueshme; pranuar këtë dokument. • zhvillon mendimin kritik për të përzgjedhur burimet, për të Të drejtat e njeriut të shpallura në interpretuar të shkuarën nëpërmjet informacionit, për të dhënë këtë dokument janë pjesë e gjithë argumente bazuar në burime dhe për të saktësuar saktësinë e legjislacionit shqiptar. Në mënyrë burimeve; të veçantë, shpallja dhe njohja • kupton se si qytetërimet dhe shoqëritë janë formuar nga grupe e këtyre të drejtave janë pjesë njerëzish me kultura të ndryshme, identifikon dallimet dhe përbërëse e të gjitha programeve ngjashmëritë ndërmjet kulturave të ndryshme dhe kultivon dhe teksteve shkollore në të respekt ndaj kulturave të ndryshme nga e tij; gjitha ciklet e studimi. Posaçërisht • zhvillon mirëkuptimin ndërkulturor, duke vlerësuar kulturat, kjo shprehet në Rregulloren e gjuhët dhe besimet e ndryshme; brendshme të çdo shkolle. • kupton perspektivat, besimet dhe qëndrimet e njerëzve në të shkuarën e në të tashmen dhe rëndësinë e njohjes së historisë së tyre dhe të tjerëve; • shqyrton një sërë burimesh që paraqesin perspektiva të ndryshme kulturore në mënyrë që të zhvillojë kuptimin historik. Rezultatet e të nxënit të kompetencave sipas temës Koncepte kyç: Nxënësi/ja: Deklarata Universale e të Drejtave • tregon disa nga të drejtat themelore të njeriut; të Njeriut, respektim, mendim • përshkruan demokracinë liberale dhe zbatimin e saj në klasë; ndryshe, tolerancë. • vlerëson rëndësinë e respektimit të mendimit ndryshe dhe të tolerancës. Burimet: Lidhja me fushat e tjera dhe me Teksti, interneti, Deklarata Universale e të Drejtave të Njeriut tema ndërkurrikulare: Qytetari, komunikim. VEPRIMET NË SITUATË Ecuria metodike: Hapi 1: Nën drejtimin e mësuesit nxënësit gjejnë në internet Deklaratën Universale për të Drejtat e Njeriut në adresën: Deklarata Universale për të Drejtat e Njeriut – Unmikwww.unmikonline.org/.../ AUniversalDeclarationHumanRightsfinal.pdf Hapi 2: Lexohen 30 nenet e Deklaratës Hapi 3: Mësuesi nxit diskutimin në klasë rreth çështjeve: Cilat të drejta respektohen më shumë në klasën dhe shkollën tonë dhe cilat respektohen më pak? Cilat të drejta respektohen më pak? Çfarë duhet të bëjmë që edhe këto të drejta të respektohen në masën e duhur? Hapi 4: Duke u mbështetur në sugjerimet dhe rekomandimet e nxënësve hartohet një plan 1-vjeçar veprimesh, që nxit respektimin edhe të këtyre të drejtave të njeriut. Rekomandohet që plani fillimisht të hartohet në nivel klase dhe më pas në bashkëpunim me drejtorinë e shkollës të hartohet një plan veprimesh në nivel shkolle. 147

Libër mësuesi për tekstin “Histori 7” Për këtë qëllim ngrihet një grup i posaçëm që do të monitorojë dhe do të vlerësojë zbatimin e këtij plani, qoftë në nivel klase, qoftë në nivel shkolle. Më pas, mësuesi së bashku me nxënësit evidenton një problem apo temë të caktuar dhe e hedh atë për diskutim Gjatë diskutimit të këtij problemi në klasë përcaktohen shumica dhe pakica, grupe që kanë ide të ndryshme apo të kundërta për temën apo problemin në fjalë. Diskutoni në klasë se si mund të bëhet jeta juaj më e demokratizuar. VLERËSIMI: Nxënësit vlerësohen për punën në grup, komunikimin dhe mirëkuptimin mes anëtarëve të grupit, larminë dhe veçantinë e burimeve dhe materialeve që përzgjedhin, mënyrën si e hartojnë një material prezantues dhe si e prezantojnë atë. DETYRË: Hartoni një ese me 10 rreshta për rëndësinë e respektimit të të drejtave të njeriut. Fusha: Shoqëria dhe mjedisi Lënda: Histori 7 Shkalla: III Klasa: 7 TEMATIKA 2. KOHA E NDRYSHIMEVE THELBËSORE TEMA MËSIMORE: Marrëdhëniet e Europës me botën koloniale Rezultatet e të nxënit sipas kompetencave kyç Situata e të nxënit: Nxënësi/ja: Lexim i pjesës • zhvillon kompetencën e komunikimit për të ndërtuar kompetencat historike për Shtetet europiane të shqyrtuar, për të analizuar, për të parashtruar pyetje, për të argumentuar, krijuan shumë koloni, për të diskutuar dhe për të komunikuar informacionin historik, konceptet dhe veçanërisht në Afrikë e idetë; Azi. Qëllimi i tyre ishte zhvillon kompetencën e të nxënit për të shfrytëzuar të dhënat për të që në këto vende ato të demonstruar të kuptuarit e koncepteve historike dhe shoqërore, duke i siguronin lëndën e parë prezantuar nëpërmjet formave të ndryshme të të shprehurit; për ekonominë e tyre, ndërlidh temën e re ose një çështje të dhënë me njohuritë dhe përvojat të dërgonin investimet paraprake, duke i paraqitur në forma të ndryshme të të shprehurit sipas një e tyre që nuk mund radhitjeje logjike; të investoheshin në • parashtron pyetje kërkimore dhe përgjigjet duke u bazuar në argumente dhe mënyrë fitimprurëse burime; në vendin e tyre, të • zhvillon kompetencën për jetën dhe mjedisin për të identifikuar dhe vlerësuar siguronin aty një krah burimet e nevojshme për interpretimin e ngjarjes historike; sa më të lirë pune, • analizon të dhënat numerike për të kuptuar të shkuarën, për shembull për të që kishte diferenca të kuptuar shkakun dhe pasojën, vazhdimësinë dhe ndryshimin; mëdha me krahun e • zhvillon mendimin krijues për të ndërtuar interpretime të reja të cilat shpjegojnë punës në vendet e tyre, aspekte të së shkuarës, që janë të diskutueshme; po ashtu të eksportonin zhvillon mendimin kritik për të përzgjedhur burimet, për të interpretuar të treg të ri për shitjen e shkuarën nëpërmjet informacionit, për të dhënë argumente bazuar në burime mallrave të tyre dhe dhe për të saktësuar saktësinë e burimeve; së fundi të përhapnin • kupton se si qytetërimet dhe shoqëritë janë formuar nga grupe njerëzish me kulturën, fenë, arsimin, kultura të ndryshme, identifikon dallimet dhe ngjashmëritë ndërmjet kulturave mënyrën e jetesës, të ndryshme dhe kultivon respekt ndaj kulturave të ndryshme nga e tij; sipas modelit të tyre. zhvillon mirëkuptimin ndërkulturor, duke vlerësuar kulturat, gjuhët dhe Këto ndërhyrje kanë besimet e ndryshme; pasur pasoja negative • kupton perspektivat, besimet dhe qëndrimet e njerëzve në të shkuarën e në dhe pozitive në vendet e të tashmen dhe rëndësinë e njohjes së historisë së tyre dhe të tjerëve; kolonizuara. • shqyrton një sërë burimesh që paraqesin perspektiva të ndryshme kulturore në mënyrë që të zhvillojë kuptimin historik. 148

Libër mësuesi për tekstin “Histori 7” Rezultatet e të nxënit të kompetencave sipas temës Koncepte kyç: Nxënësi/ja: Koloni në Afrikë dhe • përshkruan pushtimin e kolonive nga shtetet europiane; Azi, lëndë e parë, tregti, • vë në dukje kolonitë e shteteve europiane në Azi; investim, eksporte, krah i • shpjegon mënyrën e njohjes së Afrikës nga europianët. lirë pune. Burimet: Lidhja me fushat e Teksti, interneti, enciklopedi dhe materiale të ndryshme që lidhen me botën tjera dhe me tema koloniale dhe Evropën e shek. XVIII-XIX. ndërkurrikulare: Gjeografi, qytetari, arte, komunikim. VEPRIMET NË SITUATË Ecuria metodike: Faza e parë: Mësuesi/ja ka informuar paraprakisht nxënësit për orën e sugjeruar të marrëdhënieve të Europës me vendet koloniale. Ai/ajo udhëzon paraprakisht nxënësit të rikujtojnë temat e tekstit që lidhen me pushtime koloniale dhe pasojat e tyre dhe u kërkon nxënësve për të menduar rreth anëve pozitive dhe pasojave negative që patën këto pushtime si për vendet koloniale, ashtu edhe për vendet e kolonizuara. Metoda e sugjeruar: PMI (Plus, Minus, Interesante) - 1 orë Mësuesi ka parasysh se Metoda PMI përbëhet nga tri shtylla nga ku: në shtyllën e parë “Plus” shënohen anët e mira (pozitive) të një ideje; në shtyllën e dytë “Minus” shënohen anët e këqija (negative) të një ideje; në shtyllën e tretë “Interesante” shënohet pse ju duket interesante kjo ide, ku hyjnë të gjitha rezultatet e mundshme dhe të nënkuptuara, pozitive, negative apo të pasigurta. Faza e dytë (zhvillohet në orën e mësimit): Në këtë fazë mësuesi/ja paraqet leximin orientues në ndihmë të nxënësve. Ata lexojnë pjesën e leximit të orientuar dhe nisin përgatitjen për plotësimin e tabelës Faza e tretë: Mësuesi drejton diskutimin e nxënësve për plotësimin e tabelës së sugjeruar. Plus Minus Interesante Faza e katërt: Mësuesi nën drejtimin e tij fton nxënësit të bëjnë përmbledhjen e konkluzioneve të shkruara në tabelën e dhënë dhe bën vlerësimin e nxënësve të aktivizuar. Shënim. Nëse mësuesi nuk ka mundësi të vlerësojë të gjitha punimet e nxënësve, i rekomandohet t’i mbledhë ato në një dosje të veçantë dhe mundësisht të vlerësojë si punime të pavarura VLERËSIMI: Nxënësit vlerësohen për punën në grup, komunikimin dhe mirëkuptimin mes anëtarëve të grupit, larminë dhe veçantinë e burimeve dhe materialeve që përzgjedhin, mënyrën si e hartojnë një material prezantues dhe si e prezantojnë atë, si dhe për mendimin kritik. 149

Libër mësuesi për tekstin “Histori 7” TEST Fusha: Shoqëria dhe mjedisi Lënda: Histori Tremujori I Emri mbiemri grupi A pikët nota 1. Plotëso. (5 pikë) Humanizmi ishte __________________________________________________ që lindi ____________ Shtetet që filluan lundrimet e gjata ishin __________________________________________________, pasi këto kishin ______________________________________________________________________. Qytetërimi maja është quajtur ndryshe ___________________________________________________. Kolonizatorët portugezë pushtuan _______________________________________________________. Indulgjencat ishin ____________________________________________________________________. 2. E saktë (S) apo e gabuar (G)? (3 pikë) Rilindja ishte fillimi i qytetërimit modern europian. ____ Gjatë Rilindjes u dobësuan monarkitë. ____ De Gama arriti i pari te Kepi i Shpresës së Mirë. ____ Urdhri Jezuit e forcoi Kishën Katolike. ____ Borgjezia ishte aktive në ndjekjen e universiteteve. ____ 3. Rretho përgjigjen e saktë? (3 pikë) Rilindja lindi së pari në: a) Angli; b) Rusi; c) Itali. Djegia e librave shkencorë ishte: a) tolerancë; b) indiferencë; c) intolerancë. Koncili i Trentos u zhvillua në vitin: a) 1550; b) 1545; c) 1555. 4. Trego kërkesat e Martin Luterit. (6 pikë) ____________________________________________________________________________________ ____________________________________________________________________________________ ____________________________________________________________________________________ ____________________________________________________________________________________ ____________________________________________________________________________________ 5. Ç’rëndësi pati udhëtimi i Magelanit? (5 pikë) ___________________________________________________________________________________ ___________________________________________________________________________________ ___________________________________________________________________________________ 150

Libër mësuesi për tekstin “Histori 7” 6. Cilat ishin vendimet e Koncilit të Trentos? (5 pikë) ___________________________________________________________________________________ ___________________________________________________________________________________ ___________________________________________________________________________________ ___________________________________________________________________________________ ___________________________________________________________________________________ 7. Trego disa nga arritjet shkencore të shek. 16. (6 pikë) ____________________________________________________________________________________ ____________________________________________________________________________________ ____________________________________________________________________________________ ____________________________________________________________________________________ ____________________________________________________________________________________ 8. Vendosni në hartë emërtimet e vendeve që u pushtuan nga Perandoria Osmane. (3 pikë) Pikët 0-7 8-13 14-19 20-24 25-30 31-33 34-35 Nota 4 5 6 7 8 9 10 Nxënësi/ja mori ______ pikë dhe vlerësohet me notën _________. 151

Libër mësuesi për tekstin “Histori 7” TEST Fusha: Shoqëria dhe mjedisi Lënda: Histori Tremujori I Emri mbiemri grupi B pikët nota Vendos me përgjigjen e saktë dhe me x përgjigjen e gabuar në fjalitë e mëposhtme. (4 pikë) a. Humanizmi ishte një rrymë kulturore e filozofike që lindi e lulëzoi gjatë shek. XIV. b. Idetë e Rilindjes u përhapën në Europë gjatë shek. XIV. c. Bartolomeo Diazi në vitin 1485 zbuloi cepin më jugor të Afrikës dhe e quajti atë Kepi i Shpresës së Mirë. ç. Zbulimet gjeografike sollën ndryshime të mëdha në shekulli XV. 2. Atdheu i Rilindjes u bë: (2 pikë) a- Anglia b- Franca c- Italia ç- Gjermania 3. Lidh me shigjetë (5 pikë) a. Rilindja solli ndryshime të thella kulturën e besimin. b. Humanizmi kishin një folklor të pasur c. Inkasit vendos në qendër njeriun ç. Zbulimet gjeografike krijoi identitetin e Europës moderne. 4. Shëno në hartë rrugët e ndjekura nga zbuluesit dhe vendet që u zbuluan. (6 pikë) 5. Shpjego termat (4 pikë) Rilindje _______________________________________________________________________ Kolonializëm __________________________________________________________________ Reformacion __________________________________________________________________ 152

Libër mësuesi për tekstin “Histori 7” 6. Vlerëso rëndësinë e Reformacionit në Europë. 6 pikë _________________________________________________________________________________ _________________________________________________________________________________ _________________________________________________________________________________ _________________________________________________________________________________ _________________________________________________________________________________ _________________________________________________________________________________ _________________________________________________________________________________ _________________________________________________________________________________ 7. Koncili i Trentos u mbajt në vitin ………. dhe u kërkoi peshkopëve, priftërinjve: 3 pikë a. b. c. 8. Renditni arritjet e shkencës dhe artit gjatë shek. XV–XVI. 5 pikë Pikët 0-7 8-13 14-19 20-24 25-30 31-33 34-35 Nota 4 5 6 7 8 9 10 153

Libër mësuesi për tekstin “Histori 7” TEST Lënda: Histori Tremujori 2 Emri mbiemri grupi A pikët nota 1. Plotëso vendet bosh. (9 pikë) a. Shtet i pavarur quhet kur ___________________________________________________________. b. Në monarkinë absolute sundon ______________________________________________________. c. Festa kombëtare e Francës është data _________________________________________________. Presidenti i parë i ShBA-ve është ______________________________________________________. d. Në vitin _____________ vdiq Napoleon Bonaparti. dh. ______________________________ u quajt arkitekt i bashkimit të Gjermanisë. Detyrat që do të zgjidhnin lëvizjet kombëtare janë: _______________________________________________________________________________ _______________________________________________________________________________ ç. _______________________________________________________________________________ 2. Përkufizo konceptet kyç. (5 pikë) a. Komb ______________________________________________________________________ b. Reformë ____________________________________________________________________ c. Bllokadë kontinentale __________________________________________________________ Kushtetutë ___________________________________________________________________ d. Proletariat ___________________________________________________________________ 3. Listo arsyet e zhvillimit të Revolucionit Industrial në Angli: (4 pikë) ______________________________________________________________________________ ______________________________________________________________________________ ______________________________________________________________________________ ç. ______________________________________________________________________________ 4. Cilat ishin interesat që përplasën Jugun me Veriun në ShBA? (3 pikë) ______________________________________________________________________________ ______________________________________________________________________________ ______________________________________________________________________________ 5. Cila ishte gjendja politike e Francës para Revolucionit Francez? (4 pikë) ________________________________________________________________________________ ________________________________________________________________________________ ________________________________________________________________________________ 154

Libër mësuesi për tekstin “Histori 7” 6. Cilat ishin masat që i dhanë fund feudalizmit në Francë? (4 pikë) _________________________________________________________________________________ _________________________________________________________________________________ _________________________________________________________________________________ _________________________________________________________________________________ 7. Pse Napoleon Bonaparti dështoi në Rusi? (4 pikë) __________________________________________________________________________________ __________________________________________________________________________________ __________________________________________________________________________________ __________________________________________________________________________________ 8. Trego vendimet e Kongresit të Vjenës. (4 pikë) ______________________________________________________________________________ ______________________________________________________________________________ ______________________________________________________________________________ ç. ______________________________________________________________________________ 9. Cilat ishin shkaqet e Revolucionit të vitit 1848 në Perandorinë Austriake? (3 pikë) ______________________________________________________________________________ ______________________________________________________________________________ ______________________________________________________________________________ 10. Çfarë roli luajtën shqiptarët në Revolucionin Grek? (3 pikë) ________________________________________________________________________________ ________________________________________________________________________________ ________________________________________________________________________________ 11. Plani për bashkimin e Italisë ishte: (3 pikë) ________________________________________________________________________________ ________________________________________________________________________________ ________________________________________________________________________________ 12. Përshkruaj planin serb “Naçertania” dhe atë grek “Megalo Idea” (4 pikë) ______________________________________________________________________________ ______________________________________________________________________________ ______________________________________________________________________________ ç. ______________________________________________________________________________ Pikët 0-10 11-18 19-26 27-33 34-41 42-46 47-50 Nota 4 5 6 7 8 9 10 Nxënësi mori ______ pikë dhe vlerësohet me _________. 155

Libër mësuesi për tekstin “Histori 7” TEST Lënda: Histori Tremujori 2 Emri mbiemri grupi B pikët nota 1. Plotëso vendet bosh. (9 pikë) a. Shtet autonom quhet kur _________________________________________________________. b. Në monarkinë kushtetuese sundon _________________________________________________. c. Festa kombëtare e ShBA-ve është data ______________________________________________. Kushtetuta amerikane u mbështet në idetë e __________________________________________. d. Në vitin _________ Napoleon Bonaparti shpallet Perandor. dh. ______________________________ niset nga Gjenova drejt jugut të Italisë me 1 000 vullnetarë. Tiparet e përbashkëta të një kombi janë: ______________________________________________________________________________ ______________________________________________________________________________ ______________________________________________________________________________ 2. Përkufizo konceptet kyç. (5 pikë) a. Restaurim _____________________________________________________________________ b. Luftë rrufe _____________________________________________________________________ c. Terror ________________________________________________________________________ Iluminizëm _____________________________________________________________________ d. Revolucion industrial _____________________________________________________________ 3. Listo disa nga shpikjet kryesore të Revolucionit Industrial në Angli ishin: (4 pikë) ______________________________________________________________________________ ______________________________________________________________________________ ______________________________________________________________________________ ç. ______________________________________________________________________________ 4. Cilat ishin interesat që përplasën Jugun me Veriun në ShBA? (3 pikë) ______________________________________________________________________________ ______________________________________________________________________________ ______________________________________________________________________________ 5. Cila ishte gjendja politike e Francës para Revolucionit Francez? (4 pikë) ________________________________________________________________________________ ________________________________________________________________________________ ________________________________________________________________________________ 156

Libër mësuesi për tekstin “Histori 7” 6. Pse u shqetësuan monarkitë europiane pas Revolucionit Francez? (4 pikë) __________________________________________________________________________________ __________________________________________________________________________________ __________________________________________________________________________________ __________________________________________________________________________________ 7.Përshkruaj “bllokadën kontinentale”? (4 pikë) __________________________________________________________________________________ __________________________________________________________________________________ __________________________________________________________________________________ __________________________________________________________________________________ 8.Trego arsyet e mbajtjes së Kongresit të Vjenës. (4 pikë) ________________________________________________________________________________ ________________________________________________________________________________ ________________________________________________________________________________ ç. ________________________________________________________________________________ 9. Cilat ishin institucionet e veçanta të Perandorisë Austro-Hungareze? (3 pikë) ________________________________________________________________________________ ________________________________________________________________________________ ________________________________________________________________________________ 10. Cilat janë masat që mori Jan Kapodistria për organizimin e shtetit grek? (3 pikë) ________________________________________________________________________________ ________________________________________________________________________________ ________________________________________________________________________________ 11. Plani për bashkimin e Gjermanisë ishte: (3 pikë) __________________________________________________________________________________ __________________________________________________________________________________ __________________________________________________________________________________ 12. Cilat ishin kërkesat e Lidhjes së Prizrenit? (4 pikë) ________________________________________________________________________________ ________________________________________________________________________________ ________________________________________________________________________________ ç. ________________________________________________________________________________ Pikët 0-10 11-18 19-26 27-33 34-41 42-46 47-50 Nota 4 5 6 7 8 9 10 Nxënësi mori ______ pikë dhe vlerësohet me _________. 157

Libër mësuesi për tekstin “Histori 7” TEST Lënda: Histori Tremujori 3 Emri mbiemri grupi A pikët nota 1. Plotëso vendet bosh. (5 pikë) a. Pashallëku në jug drejtohej nga _______________, kurse në veri nga familja _________________. b. Linja hekurudhore “breg me breg” lidhte ______________________________________________. c. Tomas Edison zbuloi _____________________________________________. Lëvizja feministe kërkonte ________________________________________________________. d. _________________________ quhen ndryshimet që i bëhen një ligji. 2. Vendos “S” për “saktë” ose “G” për “gabuar” në pohimet e mëposhtme. (4 pikë) a. Bismarku thirri Kongresin e Berlinit. ______ b. Rotacionin e pushtetit e përcakton votimi i qytetareve. ______ c. “Qeveri e popullit, nga populli, për popullin ishte në kushtetutën amerikane. ______ ç. Internacionalja e dytë shpalli 1 Majin si Dita e Punëtorëve. ______ 3. Qarko përgjigjen e saktë. (4 pikë) a. “Mbreti i borgjezisë” u quajt: Luigji XIII Filipi I Eduardi Asnjëri b. Mbreti luante rol të dorës së dytë në qeverisjen e: Filipit Viktorias Vilhelmi II Asnjëri 4. Trego disa nga reformat e Tanzimatit. (6 pikë) ___________________________________________________________________________________ ___________________________________________________________________________________ ___________________________________________________________________________________ ___________________________________________________________________________________ 5. Rendit disa nga zbulimet shkencore të shekullit XIX. (6 pikë) ___________________________________________________________________________________ ___________________________________________________________________________________ ___________________________________________________________________________________ ___________________________________________________________________________________ Nota 4 5 6 7 8 9 10 Pikët 0-4 5-7 8-11 12-16 17-20 21-23 24-25 158

Libër mësuesi për tekstin “Histori 7” TEST Lënda: Histori Tremujori 3 Emri mbiemri grupi B pikët nota 1. Plotëso vendet bosh. (5 pikë) a. Kërkesën për autonomi të Shqipërisë e përforcoi rilindësi Sami Frashëri me veprën e tij _______________ ___________________________________ . b. Kryengritjet e viteve ________________ përgatitën kushtet për shpalljen e Pavarësisë së Shqipërisë. c. Shkolla e parë shqipe u hap me ____________________. Figurat kryesore të rilindjes sonë ishin _______________________________________________. d. Mali i Zi u njoh si shtet i pavarur nga __________________________________. 2. Vendos “S” për “saktë” ose “G” për “gabuar” në pohimet e mëposhtme. (4 pikë) a. Turqit e rinj i mbajtën premtimet që i bënë shqiptarëve. ______ b. Lidhja e Prizrenit krijoi ushtri. ______ c. Bullgaria u quajt “I Sëmuri i Bosforit”. ______ ç. Tredunionet quheshin bashkimet e punëtorëve në Francë. ______ 3. Qarko përgjigjen e saktë. (4 pikë) a. Kriza në Perandorinë Osmane u thellua nga: Intrigat Komplotet Korrupsioni Të gjitha sa më sipër b. Shkaqet e rritjes së popullsisë në shek. XIX ishin: Rritja e qyteteve Mungesa e luftërave Shpikjet e reja Asnjëra 4. Përshkruaj ndryshimet që solli lëvizja punëtore në Gjermani. (6 pikë) ___________________________________________________________________________________ ___________________________________________________________________________________ ___________________________________________________________________________________ ___________________________________________________________________________________ 5. Trego shkaqet e zhvillimit të ShBA-së në fund të shekullit XIX. (6 pikë) ___________________________________________________________________________________ ___________________________________________________________________________________ ___________________________________________________________________________________ ___________________________________________________________________________________ Nota 4 5 6 7 8 9 10 Pikët 0-4 5-7 8-11 12-16 17-20 21-23 24-25 159

CIP Katalogimi në botim BK Tiranë Tabaku, Anila Histori 7: libër mësuesi për tekstin shkollor / Anila Tabaku, Najada Hoxha ; red. Dorina Basha. – Tiranë, etj. : Albas, 2016. 152 f. ; 20.5x27.5 cm. ISBN 978-9928-02-783-2 I. Hoxha, Najada Historia 2. Tekste për mësuesit Tekste për shkollat 9-vjeçare 94(4/9) (072) (075.2)