Historia 8

Libër mësuesi për tekstin “Histori 7” Fusha: Shoqëria dhe mjedisi Lënda: Histori 7 Shkalla: III Klasa: 7 TEMATIKA 2. KOHA E NDRYSHIMEVE THELBËSORE TEMA MËSIMORE: Revolucioni Anglez Rezultatet e të nxënit sipas kompetencave kyç Situata e të nxënit: Nxënësi/ja Mësuesi/ja vendos në tabelë një kopje • analizon revolucionin e lavdishëm dhe rëndësinë e tij; të printruar të portretit të Mbretëreshës • dallon veçoritë e qeverisjes së Anglisë nga mbretër si Elisabeta I Tudor dhe e mbulon atë. Elisabeta e I Tudor dhe monarku Karli I dhe tregon (ose e tregon për një çast në pasojat; kompjuter) Kërkon nga nxënësit që të • formulon dhe drejton pyetje për revolucionin anglez; gjejnë se cilës figurë historike i përket • identifikon dhe shqyrton burimet e informacionit që përdor portreti dhe e zbulon pak atë. Vlerëson për kërkim; përgjigjen e saktë. vlerëson burimet për vlefshmërinë dhe besueshmërinë e tyre; krijon një përmbledhje koncize dhe informative; mban qëndrim për mënyrën si qeverisën monarkët anglez; demonstron shprehi të kompetencave historike (kërkim; interpretimi; lidhjet shkak- pasojë dhe komunikimi historik) dhe përdor burimet historike, si fotografi bibliografi, etj.; komunikon (me shkrim, me gojë, vizualisht) gjetjet përmes përdorimit të kompjuterit, duke përdorur fjalorin e përshtatshëm historik. Rezultatet e të nxënit të kompetencave sipas temës Koncepte kyç: Nxënësi/ja: Epokë elizabetiane, dinasti, sundim • përshkruan shkaqet e fillimit të Revolucionit Anglez; absolut, luftë civile, ushtri revolucionare, • vlerëson rëndësinë e Revolucionit të Lavdishëm. republikë, revolucion “i lavdishëm” Burimet: Lidhja me fushat e tjera dhe me tema Njohuritë paraprake që ka nxënësi mbi monarkinë dhe ndërkurrikulare: monarkinë absolute, foto, video; revista, burime informacione Gjuha dhe komunikimi, TIK, të marra nga interneti, kompjuter. VEPRIMET NË SITUATË Hapi i parë Mësuesi/ja pasi i ka vendosur nxënësit në sallën e informatikës, kërkon nga ata që të kërkojnë dhe gjejnë informacion qeverisjen e Anglisë nga Mbretëresha Elizabeta e I Tudor, politikën që ndoqi Karli I dhe pasojat e kësaj politike dhe për Revolucionin e Lavdishëm dhe rëndësia e tij, materiali të shoqërohet me foto. Fillimisht nxënësit orientohen të punojnë individualisht dhe të krijojnë një folder ku të vendosin materialet e gjetura. Hapi i dytë Mësuesi/ja i ndan nxënësit në tri grupe dhe i ndan detyrat për çdo grup. Grupi 1. Përshkruani qeverisjen e Anglisë nga Mbretëresha Elizabeta I Tudor dhe sukseset e arritura në monarkisë kohën e saj. Grupi 2. Përshkruani politikën që ndoqi Karli I dhe pasojat e kësaj politike për Anglinë; Grupi 3. Përshkruani Revolucionin e Lavdishëm dhe rëndësia e që pati ai; Orientohen grupet që prezantimet do të ndërtojnë një faqe gazete me informacionet dhe fotot që kanë gjetur. Hapi i tretë Prezantimi dhe demonstrimi i rezultateve të arritura 76

Libër mësuesi për tekstin “Histori 7” Çdo grup prezanton punën e tij dhe pas çdo prezantimi bëhen vlerësime. Punohet me rubrikën Mendoni-Arsyetoni-Gjurmoni-Nxirrni përfundime. VLERËSIMI: Nxënësit vlerësohen për dhënien e mendimeve, për kërkimin dhe gjetjen e informacionit të duhur, kontributit në punën në grup, prezantimin e punës së tij, mendimin kritik. DETYRË: Bëni një përshkrim të shkurtër të portretit të Vilhelm Oranzhit. Fusha: Shoqëria dhe mjedisi Lënda: Histori 7 Shkalla: III Klasa: 7 TEMATIKA 2. KOHA E NDRYSHIMEVE THELBËSORE Tema mësimore: Krijimi i Shteteve të Bashkuara të Amerikës Rezultatet e të nxënit sipas kompetencave kyç Situata e të nxënit: Nxënësi/ja: Mësuesja tregon hartën e ShBA-ve • përdor funksionet gjuhësore të teksteve historike, duke përfshirë dhe pyet nxënësit: fjalorin historik, fjali të ndërtuara saktë për përshkrimin e ‒ Cilit shtet i përket kjo hartë? ngjarjeve, fjali komplekse për shpjegimin e marrëdhënieve ‒ Kush e zbuloi dhe kur? shkak-pasojë, përdorimin e gjerë të emrave, ndajfoljeve dhe ‒ Kush e kolonizoi i pari këtë shtet? mbiemrave për të përshkruar vendet, njerëzit dhe ngjarjet; zhvillon kompetencën e komunikimit për të ndërtuar kompetencat historike për të shqyrtuar, për të analizuar, për të parashtruar pyetje, për të argumentuar, për të diskutuar dhe për të komunikuar informacionin historik, konceptet dhe idetë; zhvillon kompetencën e të nxënit për të shfrytëzuar të dhënat për të demonstruar të kuptuarit e koncepteve historike dhe shoqërore, duke i prezantuar nëpërmjet formave të ndryshme të të shprehurit; ndërlidh temën e re ose një çështje të dhënë me njohuritë dhe përvojat paraprake, duke i paraqitur në forma të ndryshme të të shprehurit sipas një radhitjeje logjike; parashtron pyetje kërkimore dhe përgjigjet duke u bazuar në argumente dhe burime; zhvillon kompetencën për jetën dhe mjedisin për të identifikuar dhe vlerësuar burimet e nevojshme për interpretimin e ngjarjes historike; analizon të dhënat numerike për të kuptuar të shkuarën, për shembull për të kuptuar shkakun dhe pasojën, vazhdimësinë dhe ndryshimin; zhvillon mendimin krijues për të ndërtuar interpretime të reja të cilat shpjegojnë aspekte të së shkuarës, që janë të diskutueshme; zhvillon një kërkim individual ose në grup për kryerjen e një veprimtarie në histori; zhvillon mendimin kritik për të përzgjedhur burimet, për të interpretuar të shkuarën nëpërmjet informacionit, për të dhënë argumente bazuar në burime dhe për të saktësuar saktësinë e burimeve; 77

Libër mësuesi për tekstin “Histori 7” kupton se si qytetërimet dhe shoqëritë janë formuar nga grupe njerëzish me kultura të ndryshme, identifikon dallimet dhe ngjashmëritë ndërmjet kulturave të ndryshme dhe kultivon respekt ndaj kulturave të ndryshme nga e tij; zhvillon mirëkuptimin ndërkulturor, duke vlerësuar kulturat, gjuhët dhe besimet e ndryshme; kupton perspektivat, besimet dhe qëndrimet e njerëzve në të shkuarën e në të tashmen dhe rëndësinë e njohjes së historisë së tyre dhe të tjerëve; shqyrton një sërë burimesh që paraqesin perspektiva të ndryshme kulturore në mënyrë që të zhvillojë kuptimin historik. Rezultatet e të nxënit të kompetencave sipas temës Fjalë kyç: Nxënësi/ja: ShBA, koloni, skllavëri, luftë për • tregon shkakun e shpërthimit të luftës mes kolonive dhe Anglisë; pavarësi, deklaratë e pavarësisë, • vë në dukje rëndësinë e Deklaratës së Pavarësisë së ShBA-së; kushtetutë, modeli i demokracisë analizon ndryshimet mes shteteve të Veriut dhe atyre të Jugut. Burimet: Lidhja me fushat e tjera dhe me Njohuritë paraprake që ka nxënësi për zbulimin e Amerikës, banorët e tema ndërkurrikulare: saj, materiale nga interneti dhe burime të tjera informacioni. Gjeografi, arte, letërsi. VEPRIMET NË SITUATË Hapi i parë: Mësuesi/ja shfaq hartën e ShBA-së në tabelë dhe bën pyetjet: Kush e zbuloi ShBA-në Cila ishte kolonia e parë që krijoi Mbretëresha Elisabetë? Hapi i dytë: Monarkia angleze kishte formuar 13 koloni angleze. Kolonitë: gëzonin autonomi të kufizuar, pasi duhet të bënin tregti vetëm me Anglinë; i paguanin Anglisë taksat që vendosnin anglezët; çmimi i mallrave vendosej nga anglezët; paguanin taksat që vendoste parlamenti pa i pyetur; përdornin vetëm anijet e Anglisë. Kjo i detyroi kolonitë të ngriheshin kundër Britanisë për të fituar pavarësinë. Mësuesi/ja pyet nxënësit: A mendoni se lufta e kolonive ishte e drejtë? Më 4 korrik 1776 në Filadelfia u hartua një dokument, që u quajt “Deklarata e Pavarësisë”. U nënshkrua nga përfaqësues të 13 kolonive dhe shpallën krijimin e ShBA-së. Kushtetuta Amerikane u hartua në 1887. Ajo: është kushtetuta më demokratike në botë; u hartua duke u mbështetur në idetë e iluminizmit europian; shpalli të drejtat dhe liritë e qytetarit; njerëzit lindnin të lirë dhe të barabartë; ShBA-ja u shpall republikë; të gjithë gëzojnë të drejtën e jetës dhe lumturisë në mënyrë të barabartë. Hapi i tretë: Për të kontrolluar përvetësimin e njohurive të reja, mësuesi orienton nxënësit drejt rubrikave “MendoniArsyetoni-Gjurmoni-Nxirrni përfundime” dhe më pas shtron pyetjen e mëposhtme, me qëllim nxitjen e diskutimeve dhe debateve: Pse ShBA-ja merret si shembull i demokracisë në botë? Pse themi se Kushtetuta Amerikane është më demokratikja? 78

Libër mësuesi për tekstin “Histori 7” VLERËSIMI: Nxënësit vlerësohen për kontributin dhe aktivizimin e tyre në ndërtimin e njohurive të reja, në përgjigjet e dhëna dhe në pjesëmarrjen në diskutime e debate. DETYRË: Bëni një ese të shkurtër me titullin “Kushtetuta amerikane, baza e demokracisë”. Fusha: Shoqëria dhe mjedisi Lënda: Histori 7 Shkalla: III Klasa: 7 TEMATIKA 2. KOHA E NDRYSHIMEVE THELBËSORE TEMA MËSIMORE: Lufta civile në ShBA Rezultatet e të nxënit sipas kompetencave kyç Situata e të nxënit: Nxënësi/ja: Mësuesi/ja tregon foton e Abraham • zhvillon kompetencën e të nxënit për të shfrytëzuar të dhënat Linkolnit dhe u kërkon nxënësve të flasin për figurën e këtij njeriu të për të demonstruar të kuptuarit e koncepteve historike dhe madh. shoqërore, duke i prezantuar nëpërmjet formave të ndryshme të të shprehurit; zhvillon kompetencën e komunikimit për të ndërtuar kompetencat historike për të shqyrtuar, për të analizuar, për të parashtruar pyetje, për të argumentuar, për të diskutuar dhe për të komunikuar informacionin historik, konceptet dhe idetë; ndërlidh temën e re ose një çështje të dhënë me njohuritë dhe përvojat paraprake, duke i paraqitur në forma të ndryshme të të shprehurit sipas një radhitjeje logjike; parashtron pyetje kërkimore dhe përgjigjet duke u bazuar në argumente dhe burime; zhvillon kompetencën për jetën dhe mjedisin për të identifikuar dhe vlerësuar burimet e nevojshme për interpretimin e ngjarjes historike; analizon të dhënat numerike për të kuptuar të shkuarën, për shembull për të kuptuar shkakun dhe pasojën, vazhdimësinë dhe ndryshimin; zhvillon mendimin krijues për të ndërtuar interpretime të reja të cilat shpjegojnë aspekte të së shkuarës, që janë të diskutueshme; zhvillon mendimin kritik për të përzgjedhur burimet, për të interpretuar të shkuarën nëpërmjet informacionit, për të dhënë argumente bazuar në burime dhe për të saktësuar saktësinë e burimeve; kupton se si qytetërimet dhe shoqëritë janë formuar nga grupe njerëzish me kultura të ndryshme, identifikon dallimet dhe ngjashmëritë ndërmjet kulturave të ndryshme dhe kultivon respekt ndaj kulturave të ndryshme nga e tij; zhvillon mirëkuptimin ndërkulturor, duke vlerësuar kulturat, gjuhët dhe besimet e ndryshme; kupton perspektivat, besimet dhe qëndrimet e njerëzve në të shkuarën e në të tashmen dhe rëndësinë e njohjes së historisë së tyre dhe të tjerëve; 79

Libër mësuesi për tekstin “Histori 7” - shqyrton një sërë burimesh që paraqesin perspektiva të ndryshme kulturore në mënyrë që të zhvillojë kuptimin historik. - përdor aftësitë e komunikimit, punës në grup etj. për të prezantuar dhe argumentuar idetë e tij Rezultatet e të nxënit të kompetencave sipas temës: Fjalë kyç: Nxënësi/ja: Territor perëndimor, emigracion, luftë civile, • liston arsyet e popullimit të shpejtë të ShBA-së; dekrete. • vë në dukje shkaqet e konfliktit ndërmjet Veriut dhe Jugut të ShBA-së; • analizon ndryshimet ekonomike, politike dhe shoqërore mes Veriut dhe Jugut. Burimet: Lidhja me fushat e tjera dhe me tema Njohuritë paraprake që ka nxënësi për zbulimin e Amerikës, ndërkurrikulare: banorët e saj, materiale nga interneti dhe burime të tjera Gjeografi, arte, qytetari informacioni. VEPRIMET NË SITUATË Hapi i parë Mësuesi/ja shfaq pamje të Deklaratës së Pavarësisë së ShBA-ve dhe u kërkon nxënësve të flasin për të, duke përdorur njohuritë e përftuara nga mësimi i kaluar. Pse ishte me rëndësi për ShBA-të Deklarata e Pavarësisë? Çfarë është 4 Korriku për amerikanët? Cilat janë disa nga shkaqet e luftës së kolonive kundër Anglisë? Hapi i dytë Mësuesja përdor teknikën “ditari dypjesësh” me pjesët “çështje” dhe “koment”. Çështja: Zhvillimi i ShBA-së në vitet 1800-1850 Komenti: Zbulimi i arit, i argjendit, ekzistenca e tokave të mëdha në perëndim nxitën ardhjen e shumë emigrantëve europianë në perëndim. Popullsia u rrit shumë; lindën qendra të mëdha industriale; u hapën rrugë të reja, u zhvillua lundrimi lumor dhe rrjeti hekurudhor; Lindën dy botë: Veriu dhe Jugu Veriu kishte industri dhe tregti të zhvilluar; flota detare vinte pas flotës angleze; skllavëria ishte e ndaluar dhe ekzistonte krahu i lirë i punës; Jugu ishte i prapambetur, agrar; ekzistonin plantacionet dhe puna bëhej nga skllevërit zezakë; kultura kryesore bujqësore ishte pambuku; zezakët nuk kishin asnjë të drejtë. Çështja: Përplasja veri-jug; Komenti: Arsyet e përplasjes: çështja e skllavërisë, çështja agrare, çështja doganore. Marrëdhëniet Veri-Jug u acaruan kur president u zgjodh Abraham Linkolni, i cili ishte kundër skllavërisë. Çështja: Lufta civile në ShBA Komenti: faza e parë u zhvillua në vitet 1861‒1865; ushtria jugore e drejtuar nga Gjenerali Li korri fitore, por këto ishin të përkohshme; faza e dytë – lufta mori kthesë në favor të ushtrisë së Veriut, pasi presidenti Linkoln shpalli dekretin e heqjes së skllavërisë dhe çdo qytetar amerikan mund të blinte tokë të lirë në perëndim dhe të bëhej pronar i saj. Lufta përfundoi me fitoren e Veriut më 9 prill 1865. Pesë ditë më vonë u vra Linkolni. Rezultati: Veriu i përparuar fitoi mbi Jugun e prapambetur. Por fitorja solli pajtimin dhe bashkimin kombëtar. Hapi i tretë Për të evidentuar nivelin e përvetësimit të njohurive të reja, mësuesi/ja përdor teknikën “marrëdhënie pyetje-përgjigje”. Ajo u drejton disa pyetje nxënësve: 80

Libër mësuesi për tekstin “Histori 7” Cilat janë disa nga arsyet e popullimit të shpejtë të Perëndimit? Cilat ishin shkaqet e konfliktit ndërmjet Veriut dhe Jugut të ShBA-së? Cili ishte ndryshimi mes shteteve veriore dhe jugore? Pse u zhvillua lufta civile dhe cili ishte përfundimi i saj? VLERËSIMI: Nxënësit vlerësohen për kontributin dhe aktivizimin e tyre në ndërtimin e njohurive të reja, në përgjigjet e dhëna dhe në pjesëmarrjen në diskutime e debate. DETYRË: Hartoni një ese të shkurtër, ku të zbërtheni fjalët e Linkolnit: “Një paqe, pa urrejtje për asnjë e dashuri për të gjithë”. Fusha: Shoqëria dhe mjedisi Lënda: Histori 7 Shkalla: III Klasa: 7 TEMATIKA 2. KOHA E NDRYSHIMEVE THELBËSORE Tema mësimore: Revolucioni i Parë Industrial Rezultatet e të nxënit sipas kompetencave kyç Situata e të nxënit: Nxënësi/ja: Mësuesi/ja vendos në tabelë 2 • analizon rrjedhojat që solli Revolucioni i Parë Industrial në foto: degët e ekonomisë së Anglisë dhe vendeve europiane; 1. Fotografia e parë tregon • vlerëson rolin e Revolucionit të Parë Industrial dhe e lidh atë momente nga prodhimi i cohës me të sotmen; në mënyrë artizanale; • njeh fakte rreth shpikjeve dhe shpikësve të tyre; 2. Fotografia e dytë tregon • formulon dhe drejton pyetje për shpikjet dhe rëndësinë e tyre; makinën e parë me avull, shpikje • identifikon dhe shqyrton burimet e informacionit që përdor për e Xhejms Vatit. kërkim; Kërkon nga nxënësit të • përzgjedh informacionin që i duhet; interpretohen fotot. vlerëson burimet për vlefshmërinë dhe besueshmërinë e tyre; përgatit materialet shkruara, foto, vizatime, për të ndërtuar fotomontazhin me materialet e gjetura duke përdorur burimet historike të shkruara dhe nga interneti. Rezultatet e të nxënit të kompetencave sipas temës Koncepte kyç: Nxënësi/ja: Revolucion industrial, makineri, • përshkruan faktorët që paraprinë Revolucionin e Parë Industrial; industri • shpjegon procesin e kalimit nga puna me dorë në atë me makinë; • analizon pasojat e këtij revolucioni në jetën europiane; • përshkruan rrjedhojat sociale të Revolucionit të Parë Industrial. Burimet: Lidhja me fushat e tjera dhe me Njohuritë paraprake që ka nxënësi mbi zhvillimin tema ndërkurrikulare: e ekonomik në shek XVII, XVIII, XIX, teksti histori 7, foto, burime Gjuha dhe komunikimi, TIK, të ndryshme informacioni, interneti, programe kompjuterike etj. VEPRIMET NË SITUATË Hapi i parë: Mësuesi/ja shkruan në tabelën shkruese fjalët: Revolucion Industrial makineri fabrikë makineri me avull Për t’u ardhur në ndihmë nxënësve dhe për të nxitur diskutimet, mësuesi/ja shtron çështje për diskutim, si: Cilat degë të ekonomisë së Anglisë ishin më të zhvilluara në shek. XVII? Si bëhej prodhimi i cohës në Angli? A mendoni se rritja e prodhimit, a do të kërkojnë përmirësimin e proceseve të prodhimit? ‒ Çfarë 81

Libër mësuesi për tekstin “Histori 7” ndryshimesh do të sjellë Revolucioni Industrial? Të orientuar nga mësuesi/ja, nxënësit diskutojnë dhe nxjerrin përfundime rreth degëve që u zhvilluan në shekullin XVII në Angli; Kërkesës në rritje për cohën angleze në tregun europian dhe pengesat që sillte puna me dorë në realizimin e kërkesave për këtë produkt. Hapi i dytë: Mësuesi/ja e ndan tabelën në dy pjesë, ndërkohë udhëzon nxënësit të ndarë në çifte të lexojnë nëntemën “Revolucioni Industrial dhe kushtet historike të këtij procesi” dhe një nga nxënësit të evidentojë çështjet dhe tjetri komentet për to. Më pas t’i shkruajnë në tabelën që kanë ndërtuar në fletore (e njëjtë me tabelën e ndërtuar nga mësuesi në tabelë). Pas përfundimit të detyrës, mësuesi/ja i orienton nxënësit të shkruajnë në tabelën e ndërtuar nga mësuesi një çështje ose koment (angazhon 5-6 nxënës). Hapi i tretë: Mësuesi/ja orienton nxënësit që të veprojnë në të njëjtën mënyrë për nëntemën “Zhvillimi i industrisë tekstile dhe i bujqësisë” Çështja Komenti Shpikja e çikrikut fluturues - solli lindjen e makinerive të tezgjahut, që e dyfishoi prodhimin; Shpikja e makinerisë Xheni - rriti 8 herë procesin e tjerrjes; Pas përfundimit të detyrës diskutohen pasojat pozitive që sollën shpikjet në zhvillimin ekonomik. Hapi i katërt: Mësuesi/ja orienton nxënësit që të veprojnë në të njëjtën mënyrë edhe për nëntemën “Lindja e fabrikës” Çështja Komenti Fabrikat - punonin me fuqinë e ujit; - nuk ishin shumë të përshtatshme, ato duhet të ndërtoheshin gjithmonë pranë lumenjve; Makina e parë me avull - u shpik nga Xhejms Vati; - u përdor në industrinë tekstile; - u përdor në miniera për nxjerrjen e mineralit; - u përdor më vonë në bujqësi e transport. Motori me avull - ishte shpikja më e madhe e kohës, që solli ndryshime të mëdha në të gjithë jetën e njeriut; - në vitin 1807 lindi avullorja, e cila filloi të zëvendësojë anijet me vela; - më vonë lindi treni që zëvendësoi karrocën. Pas përfundimit të detyrës diskutohen ndryshimet që solli motori me avull. Hapi i pestë Prezantimi dhe demonstrimi i rezultateve të arritura Punohet me rubrikën Mendoni-Arsyetoni-Gjurmoni-Nxirrni përfundime VLERËSIMI: Nxënësit vlerësohen për njohuritë që shfaqin për pasojat dhe vlerat e Revolucionit të Parë Industrial, identifikimin e çështjeve dhe komentet për to, formulimit të pyetjeve, burimet e shfrytëzuara, arsyetimin, lidhjen shkak-pasojë: Revolucioni i parë industrial-Zhvillimi i degëve të ekonomisë, për mendimin kritik. DETYRË: Nxënësit ndahen në dy grupe dhe ndahen detyrat: Grupi 1. Hartoni një ese me 6-7 rreshta me temën: “Tradita dhe artizanati”. Grupi 2. Hartoni një ese me temë: “Fabrika e tekstilit” duke përdorur fjalët: lëndë e parë, ndërtesë, kaldajë, punëtori, pagë, makineri, kapital, cohë. 82

Libër mësuesi për tekstin “Histori 7” Fusha: Shoqëria dhe mjedisi Lënda: Histori 7 Shkalla: III Klasa: 7 Tematika 2. Koha e ndryshimeve thelbësore Tema mësimore: Ndërtimi i një fotomontazhi ku pasqyrohet ndryshimi që pësoi Europa në zhvillimin e industrisë, bujqësisë dhe atë të komunikacionit (tokësor dhe detar) (Situatë e sugjeruar - 2 orë) Ora e parë Rezultatet e të nxënit sipas kompetencave kyç Situata e të nxënit: Nxënësi/ja: Mësuesi/ja shfaq në kompjuter pamjen e një • analizon rrjedhojat që solli Revolucioni Industrial në dyqani me prodhime artizanale. degët e ekonominë e vendeve europiane; I pyet nxënësit: • formulon dhe drejton pyetje për shpikjet dhe rëndësinë e ‒ Si emërton këto objekte? Si realizohen tyre; ato? • identifikon dhe shqyrton burimet e informacionit që ‒ Cila është rëndësia që kanë sot? përdor për kërkim; përzgjedh informacionin që i duhet; vlerëson burimet për vlefshmërinë dhe besueshmërinë e tyre; përgatit materialet për të ndërtuar fotomontazhin me materialet e gjetura duke përdorur burimet historike të shkruara dhe nga interneti. Rezultatet e të nxënit të kompetencave sipas Koncepte kyç: temës: Veprimtari hulumtuese, shpikje, pasojë, • përcakton ndryshimet që ndodhën në ekonominë e vlerë. vendeve europiane, në degët, si: industri, bujqësi, komunikacion; • njeh shpikjet e kohës së Revolucionit Industrial dhe shpikësit e tyre. Burimet: Lidhja me fushat e tjera dhe me tema Njohuritë paraprake që ka nxënësi mbi të ndërkurrikulare: drejtat e njeriut. Teksti histori 7,foto, burime të ndryshme Gjuhët dhe komunikimi, TIK, Arte. informacioni, interneti, programe kompjuterike. VEPRIMET NË SITUATË Mësuesi/ja sqaron se për të gjetur foto të shkencëtarëve kërkoni në internet, vendosni adresën http://www.google.com dhe më pas emrin e shkencëtarit dhe përzgjidhni fotot. Nxënësit mbajnë shënim orientimet e mësuesit. Hapi i parë: Mësuesi/ja nxit diskutimin duke vendosur në tabelë termat Çikriku fluturues Makineria Xheni Makina me avull Fabrika Nxënësit japin mendime rreth këtyre shpikjeve dhe rrjedhojave pozitive që solli në ekonominë e vendeve europiane. Hapi i dytë Mësuesi/ja dhe nxënësit diskutojnë me rreth strukturës që mund të ketë fotomontazhi mbi ndryshimet që solli në Europë zhvillimin e industrisë, bujqësisë dhe atë të komunikacionit (tokësor dhe detar). Mësuesi/ja orienton nxënësit për strukturën që do të ketë fotomontazhi i cili do të përgatitet nga nxënësit. 83

Libër mësuesi për tekstin “Histori 7” Sugjeron: Fotomontazhi do të ketë kornizë qendrore, ku pasqyrohen me shkrim vlerat e Revolucionit Industrial në bujqësi, industri dhe komunikacion. Rreth kësaj kornize qendrore vendosen pamje, fakte, vizatime që lidhen me zhvillimin e bujqësisë, industrisë dhe komunikacionit. Po ashtu rreth kornizës qendrore vendosen pamje të shkencëtarëve që u shquan gjatë zhvillimit të Revolucionit Industrial si p.sh. Xhejms Vat (James Watt), Robert Fulton, Xhorxh Stivenson etj. Mësuesi/ja u tregon nxënësve se çfarë pamjesh, fotosh, vizatimesh mund të nxjerrin ata nga hulumtimi për t’i vendosur në vendin përkatës të fotomontazhit, si p.sh., në bujqësi: përdorimi i parmendës së re, i sistemit të qarkullimit bujqësor etj.; në industri: makina e Vatit, fabrikë, aspekte pune etj.; komunikacion: hekurudhë, anije etj. Po ashtu, mësuesi orienton nxënësit rreth shkencëtarëve që u shquan gjatë zhvillimit të Revolucionit Industrial. Për të ndihmuar nxënësit mësuesja u tregon atyre se si të kërkojnë materiale për fotomontazhin. https://sq.wikipedia.org/wiki/Revolucioni_industrial http://www.google.al/#q=revolucioni+industrial VLERËSIMI : Nxënësit vlerësohen për njohuritë që shfaqin për Revolucionin Industrial dhe mendimet e dhëna për ndërtimin e fotomontazhit, për qëndrimin që mbajnë ndaj rrjedhojave të Revolucionit Industrial në Europë, ndaj respektimit të të drejtës së besimit, për mendimin kritik. DETYRË : Nxënësit kërkojnë dhe gjejnë informacione, foto, vizatime, kopje të printuara të pikturave të kohës që i duhen për fotomontazhin. Fusha: Shoqëria dhe mjedisi Lënda: Histori 7 Shkalla: III Klasa: 7 Tematika 2. Koha e ndryshimeve thelbësore Tema mësimore: Ndërtimi i një fotomontazhi ku pasqyrohet ndryshimi që pësoi Europa në zhvillimin e industrisë, bujqësisë dhe atë të komunikacionit (tokësor dhe detar) (Situatë e sugjeruar 2-orë) Ora e dytë Rezultatet e të nxënit sipas kompetencave kyç Situata e të nxënit: Nxënësi/ja: Mësuesi/ja paraqet dy foto, ku paraqiten • analizon rrjedhojat që solli Revolucioni Industrial në anije transoqeanike. Interpretohen fotot me degët e ekonominë e vendeve europiane; nxënësit. • vlerëson rolin e revolucionit industrial dhe e lidh atë me të sotmen; • njeh fakte rreth shpikjeve dhe shpikësve të tyre; • formulon dhe drejton pyetje për shpikjet dhe rëndësinë e tyre; • identifikon dhe shqyrton burimet e informacionit që përdor për kërkim; • përzgjedh informacionin që i duhet; • vlerëson burimet për vlefshmërinë dhe besueshmërinë e tyre; • përgatit materialet shkruara, foto, vizatime, për të ndërtuar fotomontazhin me materialet e gjetura duke përdorur burimet historike të shkruara dhe nga interneti. 84

Libër mësuesi për tekstin “Histori 7” Rezultatet e të nxënit të kompetencave sipas temës Koncepte kyç: Nxënësi/ja: Veprimtari hulumtuese, • përcakton ndryshimet që ndodhën në ekonominë vlerë, pasojë e vendeve europiane, në degët si industri, bujqësi, komunikacion; • vlerëson shpikjet dhe shpikësit e tyre. Burimet: Lidhja me fushat e tjera dhe me tema Njohuritë paraprake që ka nxënësi mbi të drejtat e njeriut. ndërkurrikulare: Teksti histori 7,foto, burime të ndryshme informacioni, interneti, Gjuhët dhe komunikimi, TIK, Arte. programe kompjuterike, karton, letër, ngjitës etj. VEPRIMET NË SITUATË Hapi i parë Mësuesi/ja kontrollon materialet e përzgjedhura nga nxënësit dhe ndihmon ata që kanë vështirësi në seleksionimin e materialeve që do të vendosin në fotomontazh. Hapi i dytë Mësuesi/ja udhëheq diskutimin rreth materialeve të grumbulluara nga nxënësit dhe më pas drejton përgatitjen nga vetë nxënësit të fotomontazhit sipas kësaj skeme: Pamje rreth Foto e një Foto e një Pamje rreth shkencëtari shkencëtari bujqësisë industrisë Pamje rreth Vlerat e Revolucionit Pamje rreth bujqësisë industrisë Industrial Pamje rreth Pamje rreth bujqësisë Foto e një Foto e një industrisë Pamje rreth shkencëtari shkencëtari Pamje rreth komunikacionit industrisë Pamje rreth Pamje rreth Pamje rreth komunikacionit komunikacionit komunikacionit Hapi i tretë Nxënësit punojnë për organizimin e fotomontazhit, ndërsa mësuesi/ja u vjen në ndihmë nxënësve që kanë vështirësi ose që kërkojnë ndihmë. Hapi i katërt Prezantimi dhe demonstrimi i rezultateve të arritura Nxënësit prezantojnë fotomontazhet, duke krijuar një ekspozitë ku vetë nxënësit bëjnë vlerësimin e prezantimeve. VLERËSIMI : Nxënësit vlerësohen për njohuritë që shfaqin pasojat dhe vlerat e Revolucionit Industrial, mendimet e dhëna, burimet e shfrytëzuara për të krijuar fotomontazhin, përzgjedhjen e materialit dhe mënyrën e prezantimit. DETYRË: Shkrim i lirë për ndryshimet që pësoi jeta e qytetarëve europianë në këtë periudhë. 85

Libër mësuesi për tekstin “Histori 7” Fusha: Shoqëria dhe mjedisi Lënda: Histori 7 Shkalla: III Klasa: 7 Tematika 2. Koha e ndryshimeve thelbësore Tema mësimore: Një shoqëri e re, një zhvillim i pandërprerë Rezultatet e të nxënit sipas kompetencave kyç Situata e të nxënit: Nxënësi/ja: Mësuesi/ja shkruan në tabelë: • analizon rrjedhojat që solli Revolucioni Industrial në krijimin a. Punëtori pushon atëherë kur ndalet e një shoqërie të re europiane; makina. • formulon dhe drejton pyetje për shpikjet dhe rëndësinë e b. Punëtori – shtojcë e makinës. tyre; Dhe kërkon prej tyre të interpretohen këto identifikon dhe shqyrton burimet e informacionit që përdor thënie. për kërkim; përzgjedh informacionin që i duhet; vlerëson burimet për vlefshmërinë dhe besueshmërinë e tyre; përgatit materialet për të ndërtuar esetë e dhëna detyrë dhe i prezanton ato. Rezultatet e të nxënit të kompetencave sipas temës: Koncepte kyç: Nxënësi/ja: Borgjezi, proletariat, ekonomi kapitaliste, • analizon pasojat e këtij revolucioni në lindjen e shtresës së sindikata borgjezisë dhe proletariatit dhe ndërtimin e një shoqërie të re; përshkruan rrjedhojat sociale të Revolucionit të Parë Industrial. Burimet: Lidhja me fushat e tjera dhe me tema Njohuritë paraprake që ka nxënësi mbi të drejtat e ndërkurrikulare: njeriut, Teksti histori 7,foto, burime të ndryshme informacioni, Gjuha dhe komunikimi, TIK, arte. interneti, programe kompjuterike.. VEPRIMET NË SITUATË Hapi i parë: Mësuesi/ja nxit diskutimin duke vendosur në tabelë termat: Borgjezi Punëtor Nxënësit japin mendime rreth këtyre koncepteve dhe mësuesi/ja shënon përgjigjet e sakta. Më pas, mësuesi/ja nxit diskutimin rreth punës dhe mënyrës së jetesës së këtyre shtresave. Hapi i dytë: Mësuesi/ja i orienton nxënësit që të ndarë në grupe të lexojnë në rubrikën Mendoni- ArsyetoniGjurmoni-Nxirrni përfundime, pyetjet që i përkasin pikës së parë “Mendoni”, t’i shkruajnë ato në fletore dhe të gjejnë përgjigjet në tekst. 86

Libër mësuesi për tekstin “Histori 7” Çfarë ndryshimesh solli Revolucioni Industrial në shoqërinë europiane? Cilat ishin kushtet e jetës e të punës për borgjezinë e për punëtorët? Çfarë masash morën punëtorët për të plotësuar kërkesat e tyre? Tregoni drejtimet në të cilat u zhvillua ekonomia. Pas përfundimit të detyrës, një përfaqësues për çdo grup i përgjigjet njërës nga pyetjet e cituara më lart. Hapi i tretë: Mësuesi/ja përsëri i orienton nxënësit të lexojnë në Mendoni- Arsyetoni-Gjurmoni-Nxirrni përfundime, çështjet që i përkasin pikës së parë “Arsyetoni”, t’i shkruajnë ato në fletore dhe duke lexuar tekstin të japin përgjigje të argumentuara për: Cila rritej më shpejt: shtresa borgjeze apo shtresa punëtore? Tregoni lidhjen e kapitalit me zhvillimin e ekonomisë. Krahasoni dy hartat e tekstit: rrjeti hekurudhor dhe tregoni se çfarë përfundimi nxirrni nga ky krahasim. VLERËSIMI: Nxënësit vlerësohen për njohuritë që shfaqin për Revolucionin Industrial, qëndrimin që mbajnë ndaj rrjedhojave të Revolucionit Industrial në Europë, për mendimin kritik. Detyrë: Nxënësit ndahen në dy grupe dhe ndahen detyrat për çdo grup. Hartoni: Grupi 1:- një ese me 7 rreshta me temën: “Lagja e punëtorëve” ose “Banesa e një punëtori” në fillim të shekullit XIX, në Angli; Grupi 2:- një ese për të shpjeguar interesin e borgjezisë për të investuar dhe për arsim. 87

Libër mësuesi për tekstin “Histori 7” Fusha: Shoqëria dhe mjedisi Lënda: Histori 7 Shkalla: III Klasa: 7 TEMATIKA 2. KOHA E NDRYSHIMEVE THELBËSORE TEMA MËSIMORE: Revolucioni Francez – shkaqet dhe shpërthimi i tij Rezultatet e të nxënit sipas kompetencave kyç Situata e të nxënit: Nxënësi/ja: Mësuesi/ja tregon një foto të zhvillon kompetencën e komunikimit për të ndërtuar kompetencat mbretit Luigj XVI dhe diskuton historike për të shqyrtuar, për të analizuar, për të parashtruar me nxënësit rreth kësaj figure. pyetje, për të argumentuar, për të diskutuar dhe për të komunikuar informacionin historik, konceptet dhe idetë; zhvillon kompetencën e të nxënit për të shfrytëzuar të dhënat për të demonstruar të kuptuarit e koncepteve historike dhe shoqërore, duke i prezantuar nëpërmjet formave të ndryshme të të shprehurit; ndërlidh temën e re ose një çështje të dhënë me njohuritë dhe përvojat paraprake, duke i paraqitur në forma të ndryshme të të shprehurit sipas një radhitjeje logjike; parashtron pyetje kërkimore dhe përgjigjet duke u bazuar në argumente dhe burime; zhvillon kompetencën për jetën dhe mjedisin për të identifikuar dhe vlerësuar burimet e nevojshme për interpretimin e ngjarjes historike analizon të dhënat numerike për të kuptuar të shkuarën, për shembull për të kuptuar shkakun dhe pasojën, vazhdimësinë dhe ndryshimin; zhvillon mendimin krijues për të ndërtuar interpretime të reja të cilat shpjegojnë aspekte të së shkuarës, që janë të diskutueshme; zhvillon mendimin kritik për të përzgjedhur burimet, për të interpretuar të shkuarën nëpërmjet informacionit, për të dhënë argumente bazuar në burime dhe për të saktësuar saktësinë e burimeve; kupton se si qytetërimet dhe shoqëritë janë formuar nga grupe njerëzish me kultura të ndryshme, identifikon dallimet dhe ngjashmëritë ndërmjet kulturave të ndryshme dhe kultivon respekt ndaj kulturave të ndryshme nga e tij; zhvillon mirëkuptimin ndërkulturor, duke vlerësuar kulturat, gjuhët dhe besimet e ndryshme; kupton perspektivat, besimet dhe qëndrimet e njerëzve në të shkuarën e në të tashmen dhe rëndësinë e njohjes së historisë së tyre dhe të tjerëve; shqyrton një sërë burimesh që paraqesin perspektiva të ndryshme kulturore në mënyrë që të zhvillojë kuptimin historik. zhvillon kompetencën digjitale për të kërkuar, përzgjedhur, analizuar dhe komunikuar informacion historik; akseson një sërë burimesh digjitale të informacionit dhe analizon në mënyrë kritike këto burime historike; komunikon, prezanton dhe parashtron njohuritë, aftësitë dhe qëndrimet; bashkëpunon, diskuton dhe debaton me të tjerët për të ndërtuar konceptet dhe kompetencat historike. 88

Libër mësuesi për tekstin “Histori 7” Rezultatet e të nxënit të kompetencave sipas temës Fjalë kyç: Nxënësi/ja: Monarki absolute, krizë • përshkruan shoqërinë franceze para Revolucionit; ekonomike, revolucion, • tregon shkaqet e shpërthimit të Revolucionit; Iluminizëm, asamble • analizon rezultatet e fitores së Revolucionit Francez. kushtetuese. Burimet: Lidhja me fushat e tjera dhe Teksti, interneti me tema ndërkurrikulare: Gjeografi, arte, letërsi, qytetari. VEPRIMET NË SITUATË Hapi i parë: Mësuesi/ja u kërkon nxënësve të kujtojnë disa nga tiparet e monarkisë absolute: Ç’kuptojmë me monarki absolute? Pse Luigji XIV u quajt “mbreti diell”? Cilat ishin figurat historike që lidhen me absolutizmin në Francë? Cilat ishin dy mënyrat e jetesës që ndryshonin në Francë? Cilat ishin dy shtresat e shoqërisë dhe ku ndryshonin ato nga njëra-tjetra? Hapi i dytë: Mësuesi drejton nxënësit të lexojnë, duke parashikuar nëntemën “Shoqëria franceze para Revolucionit”. Shoqëria franceze përbëhej nga tri shtresa: fisnikët, shtresë e privilegjuar, nuk paguanin taksa, bënin pjesë në oborrin mbretëror; klerikët, shtresë e privilegjuar, vendosnin taksa, ishin pronarë të mëdhenj tokash; borgjezia, zejtarë, tregtarë, bankierë, intelektualë, dhe punëtorët e manifakturave, fabrikave, dhe fshatarët; ata paguanin taksa dhe nuk kishin të drejtë të merrnin pjesë në organet e shtetit dhe në detyra të larta në ushtri. Nëntema “Shkaqet e shpërthimit të Revolucionit”: pakënaqësia ndaj regjimit të vjetër, si pasojë e shtypjes feudale dhe e shpenzimeve të mëdha të mbretit; pakënaqësi në fushën politike, ekonomike, kulturore etj.; Iluministët përkrahnin shtresën e tretë, goditën regjimin e vjetër, kërkonin që të bëheshin ndryshime në qeverisjen e vendit sipas modelit anglez; kërkonin heqjen e privilegjeve të feudalëve, heqjen e doganave të brendshme dhe taksave. Nëntema “Shpërthimi i Revolucionit dhe pasojat e tij”: shtresa e tretë (borgjezia etj.) e shpalli veten Asamble Kushtetuese; populli sulmoi kështjellën burg të Bastijes, simbolin e absolutizmit; kryengritësit liruan të burgosurit politikë; u dogjën dokumentet e detyrimeve; u vendosën organe të reja të dala nga Revolucioni; Revolucioni fitoi; u krijua forca e re që u quajt “garda kombëtare”, kjo forcë u bë ushtria e Revolucionit. Hapi i tretë: Punë në grupe: Interpretim figurash. Mësuesi ndan klasën në dy grupe dhe drejton nxënësit e grupit të parë të shohin me detaje për disa minuta figurën “Marrja e Bastijes” (f. 72) dhe grupit të dytë të analizojnë figurat e shtresave (f. 71). Ai u kërkon atyre të përshkruajnë këto figura, duke evidentuar fakte që lidhen me temën e mësimit. VLERËSIMI: Nxënësit vlerësohen për kontributin dhe aktivizimin e tyre në ndërtimin e njohurive të reja, në përgjigjet e dhëna dhe në pjesëmarrjen në diskutime e debate. DETYRË: Komentoni në 6-7 rreshta në formë eseje shtypjen feudale në Francë në prag të Revolucionit. 89

Libër mësuesi për tekstin “Histori 7” Fusha: Shoqëria dhe mjedisi Lënda: Histori 7 Shkalla: III Klasa: 7 Tematika 2. Koha e ndryshimeve thelbësore Tema Mësimore: Monarkët e ndriçuar (situatë e sugjeruar - 1orë) Rezultatet e të nxënit sipas kompetencave kyç Situata e të nxënit: Nxënësi/ja: Mësuesi/ja shfaq dokumentar për monarkët: • identifikon dhe shqyrton burimet e informacionit që Frederiku II i Prusisë, Pjetri i Madh të Rusisë, përdor për kërkim; Maria Tereza e Austrisë: • përzgjedh informacionin që i duhet; https://www.youtube.com/watch?v=- • vlerëson burimet për vlefshmërinë dhe besueshmërinë Dt24sVgP-0 e tyre; https://www.youtube.com/watch?v=zt_njcL-fks • ndërton një material përmbledhës për detyrën e dhënë https://www.youtube.com/ duke përdorur burimet historike të shkruara dhe nga watch?v=MxOg2B8dPxM interneti; Më pas lexohet pjesa: • përgatit përmbledhjen përdorur kompjuterin dhe Frederiku II i Prusisë, Ekaterina dhe Pjetri fjalorin e përshtatshëm historik. i Madh të Rusisë, Maria Tereza e Austrisë. Këta u quajtën monarkë të ndriçuar për reformat e mëdha që ndërmorën në shtetet e tyre. Ata arritën të shkëputnin shoqërinë nga mënyra tradicionale e mesjetare e jetës, jo vetëm në sferën politike, por edhe në atë ushtarake, ekonomike, shoqërore e kulturore. Ata sollën frymën e re moderne në mënyrën e jetesës në vendet e tyre. Cili është kuptimi i reformave të mëdha? Interpretoni frazën: “shkëputën shoqërinë nga mënyra tradicionale e mesjetës dhe sollën frymën e re moderne në mënyrën e jetesës”. Rezultatet e të nxënit të kompetencave sipas temës Koncepte kyç: Nxënësi/ja: Monarkë të ndriçuar, reforma. evidenton ndryshimet që pësoi rusia nga reformat e ndërmarra nga Pjetri i Madh. Burimet: Lidhja me fushat e tjera dhe me tema Njohuritë paraprake që ka nxënësi mbi të drejtat e njeriut, ndërkurrikulare: teksti histori 7, burime të ndryshme informacioni, internet etj. Gjuha dhe komunikimi, gjeografia, TIK. https://www.youtube.com/watch?v=-Dt24sVgP-0 https://www.youtube.com/watch?v=zt_njcL-fks https://www.youtube.com/watch?v=MxOg2B8dPxM www.google.com (Pjetri i Madh) VEPRIMET NË SITUATË Hapi i parë: Mësuesi/ja orienton nxënësit të hulumtojnë në internet dhe të gjejnë informacion rreth figurës së Pjetrit të Madh të Rusisë. Hulumtimi do të bëhet duke kërkuar në www.google.com me emrin Pjetri i Madh. Në kërkimin e tyre do të përqendrohen te reformat që ai bëri dhe ndryshimet që pësoi Rusia. Hapi i dytë: Mësuesi/ja i kërkon nxënësve që të hapin një folder, ku të vendosin foto të Pjetrit të Madh dhe çdo informacion tjetër për reformat që bëri ai dhe ndryshimet që pësoi Rusia. 90

Libër mësuesi për tekstin “Histori 7” Hapi i tretë: Mësuesi/ja kontrollon punën e bërë nga nxënësit dhe bën ndërhyrje atje ku e sheh se informacioni nuk u është referuar burimeve të besueshme, apo kur kanë ndërtuar një përmbledhje të paqartë. Mësuesi/ ja i ndan nxënësit në dy grupe të mëdha dhe kërkon që grupi 1 të përgatisë një prezantim për reformat e ndërmarra nga Pjetri i Madh dhe grupi i dytë në prezantimin e tij do të përqendrohet në ndryshimet që do të pësojë Rusia si rrjedhojë e këtyre reformave. Hapi i katërt: Grupet paraqesin prezantimet e tyre. Më pas diskutohet tema: “Pjetri i Madh bëri në Rusi një revolucion të vërtetë kulturor, duke sjellë një sistem modern dhe veprimtari të gjithanshme me orientim europian”. VLERËSIMI: Nxënësit vlerësohen për burimet që shfrytëzojnë, materialin që përzgjedhin dhe mënyrën e hartimit të një materiali përmbledhës, citimin e burimeve, për mendimin kritik. Fusha: Shoqëria dhe mjedisi Lënda: Histori 7 Shkalla: III Klasa: 7 TEMATIKA 2. KOHA E NDRYSHIMEVE THELBËSORE TEMA MËSIMORE: Revolucioni Francez. Përmbysja e regjimit absolutist Rezultatet e të nxënit sipas kompetencave kyç Situata e të nxënit: Nxënësi/ja: Mësuesi/ja tregon foto të • zhvillon kompetencën e të menduarit për realizimin e kërkimit Robespierit dhe Dantonit dhe u historik; kërkon nxënësve të flasin për këta • zhvillon mendimin kritik për të përzgjedhur burimet, për të drejtues të Revolucionit Francez. interpretuar të shkuarën nëpërmjet informacionit, për të dhënë argumente bazuar në burime dhe për të saktësuar saktësinë e burimeve; zhvillon kompetencën e komunikimit për të ndërtuar kompetencat historike për të shqyrtuar, për të analizuar, për të parashtruar pyetje, për të argumentuar, për të diskutuar dhe për të komunikuar informacionin historik, konceptet dhe idetë; zhvillon kompetencën e të nxënit për të shfrytëzuar të dhënat për të demonstruar të kuptuarit e koncepteve historike dhe shoqërore, duke i prezantuar nëpërmjet formave të ndryshme të të shprehurit; ndërlidh temën e re ose një çështje të dhënë me njohuritë dhe përvojat paraprake, duke i paraqitur në forma të ndryshme të të shprehurit sipas një radhitjeje logjike; parashtron pyetje kërkimore dhe përgjigjet duke u bazuar në argumente dhe burime; zhvillon kompetencën për jetën dhe mjedisin për të identifikuar dhe vlerësuar burimet e nevojshme për interpretimin e ngjarjes historike; analizon të dhënat numerike për të kuptuar të shkuarën, për shembull për të kuptuar shkakun dhe pasojën, vazhdimësinë dhe ndryshimin; zhvillon mendimin krijues për të ndërtuar interpretime të reja të cilat shpjegojnë aspekte të së shkuarës, që janë të diskutueshme; 91

Libër mësuesi për tekstin “Histori 7” zhvillon mendimin kritik për të përzgjedhur burimet, për të interpretuar të shkuarën nëpërmjet informacionit, për të dhënë argumente bazuar në burime dhe për të saktësuar saktësinë e burimeve; kupton se si qytetërimet dhe shoqëritë janë formuar nga grupe njerëzish me kultura të ndryshme, identifikon dallimet dhe ngjashmëritë ndërmjet kulturave të ndryshme dhe kultivon respekt ndaj kulturave të ndryshme nga e tij; zhvillon mirëkuptimin ndërkulturor, duke vlerësuar kulturat, gjuhët dhe besimet e ndryshme; kupton perspektivat, besimet dhe qëndrimet e njerëzve në të shkuarën e në të tashmen dhe rëndësinë e njohjes së historisë së tyre dhe të tjerëve; shqyrton një sërë burimesh që paraqesin perspektiva të ndryshme kulturore në mënyrë që të zhvillojë kuptimin historik. Rezultatet e të nxënit të kompetencave sipas temës: Koncepte kyç: Nxënësi/ja: Deklarata e të Drejtave të • liston masat që i dhanë fund feudalizmit në Francë; Njeriut dhe të Qytetarit, • vë në dukje vlerat e Deklaratës së të Drejtave të Njeriut; Kushtetutë, monarki • vlerëson rezultatet e Revolucionit. kushtetuese, klube revolucionarësh, aleancë ushtarake, republikë. Burimet: Lidhja me fushat e tjera dhe Teksti, interneti. me tema ndërkurrikulare: Gjeografi, arte, qytetari. VEPRIMET NË SITUATË Hapi i parë: Mësuesi/ja u kërkon nxënësve të rikujtojnë shkaqet e shpërthimit të Revolucionit Francez, ç’simbolizonte Kështjella e Bastijës, si lindi Asambleja Kushtetuese etj. Hapi i dytë: Mësuesi/ja orienton nxënësit të lexojnë duke nënvizuar çështjet kryesore. Asambleja kombëtare mori këto vendime: hoqi bujkrobërinë; hoqi të drejtën feudale; anuloi privilegjet e fisnikëve dhe klerit; tokat ua shiti fshatarëve; hartoi Kushtetutën në 1791; Franca u bë monarki kushtetuese hartoi Deklaratën e të Drejtave të Njeriut dhe të Qytetarit, sipas modelit amerikan. Vlerësoheshin se njerëzit lindin të lirë e të barabartë, dhe se liria, prona dhe siguria janë të drejta natyrore të qytetarit; figurat që u shquan ishin tre revolucionarë; mbreti iu pre koka në gijotinë; Konventa zëvendësoi Asamblenë Kombëtare dhe shpalli Francën republikë; u krijua forca e re që u quajt “garda kombëtare”, kjo forcë u bë ushtria e Revolucionit. Hapi i tretë: Për të parë asimilimin e njohurive të nxënësve, mësuesi përdor teknikën “marrëdhënie pyetjepërgjigje”. Ndahen nxënësit në dy grupe, ku njëri grup flet për monarkinë absolute dhe grupi tjetër për monarkinë kushtetuese. Ai/ajo shtron pyetjet: Çfarë vlerash dhe rëndësie kishte Deklarata e të Drejtave të Njeriut? Pse Austria dhe Prusia së bashku me aleatët e tjerë u bashkuan kundër Francës? 92

Libër mësuesi për tekstin “Histori 7” VLERËSIMI: Nxënësit vlerësohen për kontributin dhe aktivizimin e tyre në ndërtimin e njohurive të reja, në përgjigjet e dhëna dhe në pjesëmarrjen në diskutime e debate. DETYRË: Gjeni në internet pamje me figura dhe piktura nga Revolucioni Francez dhe krijoni një album të vogël me to. Fusha: Shoqëria dhe mjedisi Lënda: Histori 7 Shkalla: III Klasa: 7 TEMATIKA 2. KOHA E NDRYSHIMEVE THELBËSORE TEMA MËSIMORE: Terrori jakobin dhe fundi i Revolucionit Rezultatet e të nxënit sipas kompetencave kyç Situata e të nxënit: Nxënësi/ja: Mësuesja tregon foto të gjyqit të • zhvillon kompetencën e të menduarit për realizimin e kërkimit Maria Antonietës dhe u kërkon historik; nxënësve të flasin për të. • zhvillon mendimin kritik për të përzgjedhur burimet, për të interpretuar të shkuarën nëpërmjet informacionit, për të dhënë argumente bazuar në burime dhe për të saktësuar saktësinë e burimeve; • zhvillon kompetencën e komunikimit për të ndërtuar kompetencat historike për të shqyrtuar, për të analizuar, për të parashtruar pyetje, për të argumentuar, për të diskutuar dhe për të komunikuar informacionin historik, konceptet dhe idetë; • zhvillon kompetencën e të nxënit për të shfrytëzuar të dhënat për të demonstruar të kuptuarit e koncepteve historike dhe shoqërore, duke i prezantuar nëpërmjet formave të ndryshme të të shprehurit; • ndërlidh temën e re ose një çështje të dhënë me njohuritë dhe përvojat paraprake, duke i paraqitur në forma të ndryshme të të shprehurit sipas një radhitjeje logjike; • parashtron pyetje kërkimore dhe përgjigjet duke u bazuar në argumente dhe burime; • zhvillon kompetencën për jetën dhe mjedisin për të identifikuar dhe vlerësuar burimet e nevojshme për interpretimin e ngjarjes historike • analizon të dhënat numerike për të kuptuar të shkuarën, për shembull për të kuptuar shkakun dhe pasojën, vazhdimësinë dhe ndryshimin; • zhvillon mendimin krijues për të ndërtuar interpretime të reja të cilat shpjegojnë aspekte të së shkuarës, që janë të diskutueshme; • zhvillon mendimin kritik për të përzgjedhur burimet, për të interpretuar të shkuarën nëpërmjet informacionit, për të dhënë argumente bazuar në burime dhe për të saktësuar saktësinë e burimeve; • kupton se si qytetërimet dhe shoqëritë janë formuar nga grupe njerëzish me kultura të ndryshme, identifikon dallimet dhe ngjashmëritë ndërmjet kulturave të ndryshme dhe kultivon respekt ndaj kulturave të ndryshme nga e tij; • zhvillon mirëkuptimin ndërkulturor, duke vlerësuar kulturat, gjuhët dhe besimet e ndryshme; • kupton perspektivat, besimet dhe qëndrimet e njerëzve në të shkuarën e në të tashmen dhe rëndësinë e njohjes së historisë së tyre dhe të tjerëve; • shqyrton një sërë burimesh që paraqesin perspektiva të ndryshme kulturore në mënyrë që të zhvillojë kuptimin historik. 93

Libër mësuesi për tekstin “Histori 7” Rezultatet e të nxënit të kompetencave sipas temës Fjalë kyç: Nxënësi/ja: Grupe politike, Komiteti i Shpëtimit Publik, • përshkruan shoqërinë franceze para Revolucionit; diktaturë jakobine, terror, direktorat. tregon shkaqet e shpërthimit të Revolucionit; analizon rezultatet e fitores së Revolucionit Francez. Burimet: Lidhja me fushat e tjera dhe me tema Teksti, interneti, ndërkurrikulare: Gjeografi, arte, qytetari. VEPRIMET NË SITUATË Hapi i parë: Mësuesi/ja u tregon nxënësve foto të Maria Antonetës dhe Luigjit XVI para gjyqit dhe u kërkon të flasin rreth këtyre dy figurave. Ajo u drejtohet nxënësve me disa pyetje: Çfarë cilësish kishin këta dy sundues? Pse u gjykuan ata dhe cilat ishin vendimet e gjyqit? Si u ekzekutua vendimi për ta? Hapi i dytë: Mësuesja udhëzon nxënësit të lexojnë për disa minuta tekstin dhe më pas ajo plotëson një skemë: Pas ekzekutimit të Mbretit u krijuan tri grupe politike: A. Jakobinët B. Zhirondinët C. Këneta (fusha) vendosën në Francë diktaturën jakobinë nën udhëheqjen e Robespierit; dënuan armiqtë e Revolucionit, monarkët, fisnikët, klerikët dhe dënuan me vdekje kundërshtarët; u krijuan gjyqet revolucionare, ku në një prej tyre u çua në gijotinë mbretëresha; krijuan Komitetin e Shpëtimit; u caktuan çmime fikse, spekulatorët dënoheshin; u ekzekutua edhe revolucionari Dantoni; kjo periudhë u quajt “terrori i kuq”. grupi antijakobin arrestoi Robespierin dhe mbështetësit e tij dhe i ekzekutoi në gijotinë; diktatura jakobine u rrëzua; Konventa Kombëtare hartoi një kushtetutë të re ku zgjodhi një organ të ri, të quajtur “direktorat”, i cili vendosi “terrorin e bardhë”. vazhdoi deri në vitin 1799, kur në skenën politike doli një figurë e re: Napoleon Bonaparti. Hapi i tretë: Mësuesi/ja kërkon nga nxënësit të përcaktojnë edhe një herë grupet politike, masat që morën jakobinët, si dhe pse u vendos terrori i kuq dhe terrori i bardhë, pse disa shtete europiane ishin kundër Francës dhe luftuan kundër saj, a arriti Revolucioni objektivat e vet. VLERËSIMI: Nxënësit vlerësohen për kontributin dhe aktivizimin e tyre në ndërtimin e njohurive të reja, në përgjigjet e dhëna dhe në pjesëmarrjen në diskutime e debate. DETYRË: Krijoni një skemë të sistemeve politike në Francë të periudhës në fjalë, të shoqëruar me figurat historike të secilit sistem. 94

Libër mësuesi për tekstin “Histori 7” Fusha: Shoqëria dhe mjedisi Lënda: Histori 7 Shkalla: III Klasa: 7 TEMATIKA 2. KOHA E NDRYSHIMEVE THELBËSORE TEMA MËSIMORE: Epoka e restaurimit. Kongresi i Vjenës Rezultatet e të nxënit sipas kompetencave kyç Situata e të nxënit: Nxënësi/ja: Mësuesi/ja tregon foto të • zhvillon kompetencën e komunikimit për të ndërtuar kompetencat Napoleon Bonapartit dhe u historike për të shqyrtuar, për të analizuar, për të parashtruar kërkon nxënësve të flasin për pyetje, për të argumentuar, për të diskutuar dhe për të komunikuar jetën e tij politike e ushtarake dhe ndikimin e tij në Europë. informacionin historik, konceptet dhe idetë; zhvillon kompetencën e të nxënit për të shfrytëzuar të dhënat për të demonstruar të kuptuarit e koncepteve historike dhe shoqërore, duke i prezantuar nëpërmjet formave të ndryshme të të shprehurit; ndërlidh temën e re ose një çështje të dhënë me njohuritë dhe përvojat paraprake, duke i paraqitur në forma të ndryshme të të shprehurit sipas një radhitjeje logjike; parashtron pyetje kërkimore dhe përgjigjet duke u bazuar në argumente dhe burime; zhvillon kompetencën për jetën dhe mjedisin për të identifikuar dhe vlerësuar burimet e nevojshme për interpretimin e ngjarjes historike; analizon të dhënat numerike për të kuptuar të shkuarën, për shembull për të kuptuar shkakun dhe pasojën, vazhdimësinë dhe ndryshimin; zhvillon mendimin krijues për të ndërtuar interpretime të reja të cilat shpjegojnë aspekte të së shkuarës, që janë të diskutueshme; zhvillon mendimin kritik për të përzgjedhur burimet, për të interpretuar të shkuarën nëpërmjet informacionit, për të dhënë argumente bazuar në burime dhe për të saktësuar saktësinë e burimeve; kupton se si qytetërimet dhe shoqëritë janë formuar nga grupe njerëzish me kultura të ndryshme, identifikon dallimet dhe ngjashmëritë ndërmjet kulturave të ndryshme dhe kultivon respekt ndaj kulturave të ndryshme nga e tij; zhvillon mirëkuptimin ndërkulturor, duke vlerësuar kulturat, gjuhët dhe besimet e ndryshme; kupton perspektivat, besimet dhe qëndrimet e njerëzve në të shkuarën e në të tashmen dhe rëndësinë e njohjes së historisë së tyre dhe të tjerëve; shqyrton një sërë burimesh që paraqesin perspektiva të ndryshme kulturore në mënyrë që të zhvillojë kuptimin historik. Rezultatet e të nxënit të kompetencave sipas temës Koncepte kyç: Nxënësi/ja: Restaurim, fuqitë e mëdha, Lidhja • përkufizon termin “Epoka e Restaurimit”; e Shenjtë, Kongresi i Vjenës. • vë në dukje vendimet e Kongresit të Vjenës; • shpjegon qëllimin e Lidhjes së Shenjtë. Burimet: Lidhja me fushat e tjera dhe me Teksti, interneti tema ndërkurrikulare: Gjeografi, qytetari 95

Libër mësuesi për tekstin “Histori 7” VEPRIMET NË SITUATË Hapi i parë: Mësuesi/ja u drejton pyetjet nxënësve, përgjigjet e të cilave ndihmojnë në marrjen e njohurive të reja: Çfarë solli për Francën Revolucioni Francez në shek. XVIII? Cilat ishin vendet që pushtoi Bonaparti? Cilat ishin reformat që ndërmori Bonaparti? Çfarë rëndësie patën ato? Pse shfaqi pakënaqësi figura e Napoleonit? Ç’ishte bllokada kontinentale dhe taktika e “tokës së djegur”? Hapi i dytë: Mësuesi/ja: Restaurim do të thotë “rikthim në gjendjen e mëparshme”. Pas Revolucionit Francez ishin përmbysur monarkitë; kishin ndryshuar kufijtë; ishin hequr privilegjet e fisnikëve; ishin vendosur ligje të reja; shtetet fituese ishin Anglia, Prusia, Rusia, që synonin të rikthenin në pushtet qeveritë e mëparshme; pra të “restaurohej Europa” siç kishte qenë para Revolucionit Francez. - Për këtë u thërrit Kongresi i Vjenës më 1814-1815; epoka/periudha nga Kongresi i Vjenës deri në vitin 1830 u quajt “Epoka e Restaurimit”. - Vendimet e Kongresit të Vjenës: - U vendos rregullimi i kufijve që ishin ndryshuar nga Napoleon Bonaparti; - Franca u kthye në kufijtë e vitit 1792; - Holanda dhe Belgjika u bashkuan në një shtet, që krijuan Mbretërinë e Vendeve të Ulëta; - Gjermania dhe Italia mbetën të copëtuar: Gjermania në 39 shtete dhe Italia në 8; - Anglia forcoi pozitat detare dhe dyfishoi kolonitë e saj; - Rusia zgjeroi kufijtë perëndimorë duke përfshirë territore polake; - Prusia mori territore në lindje dhe në perëndim; - Në Francë u kthye Monarkia e Luigjit XVIII; - Kongresi i Vjenës krijoi hartën e re politike të Europës. - Lidhja e Shenjtë u krijua me propozim të Rusisë në vitin 1815. Anëtarët e saj ishin Rusia, Austria, Prusia, dhe më vonë edhe Anglia. - Ishte një aleancë ushtarake për të mbrojtur vendimet e Kongresit të Vjenës. - I dha të drejtën vetes të ndërhynte ushtarakisht kur viheshin në rrezik vendimet e Kongresit të Vjenës. - Mbronte regjimet monarkiste. Hapi i tretë: Për të verifikuar përvetësimin e njohurive të reja nga nxënësit, mësuesja përdor rubrikën “MendoniArsyetoni-Gjurmoni-Nxirrni përfundime”. Ajo drejton pyetjet e mëposhtme: Cili ishte qëllimi i Kongresit të Vjenës? Përse u krijua Lidhja e Shenjtë? Ç’do të thotë “epoka e restaurimit”? Cilat ishin disa nga shtetet që u krijuan pas Kongresit të Vjenës? VLERËSIMI: Nxënësit vlerësohen për kontributin dhe aktivizimin e tyre në ndërtimin e njohurive të reja, në përgjigjet e dhëna dhe në pjesëmarrjen në diskutime e debate. DETYRË: Duke u mbështetur në tablonë “Fuqitë e Mëdha ndajnë Europën, shkruani në një ese prej 5- 6 rreshtash përshtypjen tënde rreth Kongresit të Vjenës. 96

Libër mësuesi për tekstin “Histori 7” Fusha: Shoqëria dhe mjedisi Lënda: Histori 7 Shkalla: III Klasa: 7 TEMATIKA 2. KOHA E NDRYSHIMEVE THELBËSORE TEMA MËSIMORE: Epoka e nacionalizmit dhe e romantizmit Rezultatet e të nxënit sipas kompetencave kyç Situata e të nxënit: Nxënësi/ja: Mësuesi/ja u tregon nxënësve • zhvillon kompetencën e komunikimit për të ndërtuar fotot e tekstit (piktura të kohës së kompetencat historike për të shqyrtuar, për të analizuar, për të romantizmit) dhe diskuton me nxënësit parashtruar pyetje, për të argumentuar, për të diskutuar dhe rreth tyre. për të komunikuar informacionin historik, konceptet dhe idetë; zhvillon kompetencën e të nxënit për të shfrytëzuar të dhënat për të demonstruar të kuptuarit e koncepteve historike dhe shoqërore, duke i prezantuar nëpërmjet formave të ndryshme të të shprehurit; ndërlidh temën e re ose një çështje të dhënë me njohuritë dhe përvojat paraprake, duke i paraqitur në forma të ndryshme të të shprehurit sipas një radhitjeje logjike; parashtron pyetje kërkimore dhe përgjigjet duke u bazuar në argumente dhe burime; zhvillon kompetencën për jetën dhe mjedisin për të identifikuar dhe vlerësuar burimet e nevojshme për interpretimin e ngjarjes historike; analizon të dhënat numerike për të kuptuar të shkuarën, për shembull për të kuptuar shkakun dhe pasojën, vazhdimësinë dhe ndryshimin; zhvillon mendimin krijues për të ndërtuar interpretime të reja të cilat shpjegojnë aspekte të së shkuarës, që janë të diskutueshme; zhvillon mendimin kritik për të përzgjedhur burimet, për të interpretuar të shkuarën nëpërmjet informacionit, për të dhënë argumente bazuar në burime dhe për të saktësuar saktësinë e burimeve; kupton se si qytetërimet dhe shoqëritë janë formuar nga grupe njerëzish me kultura të ndryshme, identifikon dallimet dhe ngjashmëritë ndërmjet kulturave të ndryshme dhe kultivon respekt ndaj kulturave të ndryshme nga e tij; zhvillon mirëkuptimin ndërkulturor, duke vlerësuar kulturat, gjuhët dhe besimet e ndryshme; kupton perspektivat, besimet dhe qëndrimet e njerëzve në të shkuarën e në të tashmen dhe rëndësinë e njohjes së historisë së tyre dhe të tjerëve; shqyrton një sërë burimesh që paraqesin perspektiva të ndryshme kulturore në mënyrë që të zhvillojë kuptimin historik. 97

Libër mësuesi për tekstin “Histori 7” Rezultatet e të nxënit të kompetencave sipas temës: Koncepte kyç: Nxënësi/ja: Komb, shtet kombëtar, atdhe, atdhetar, • përkufizon termat “popull, komb, kombësi”; lëvizje nacionale, nacionalizëm, • analizon thelbin e nacionalizmit dhe shkaqet e përhapjes; romantizëm • shpjegon arsyet e lindjes së problemit kombëtar. Burimet: Lidhja me fushat e tjera dhe me Teksti, interneti, materiale të ndryshme burimore, si enciklopedi tema ndërkurrikulare: Gjeografi, qytetari, letërsi, arte. VEPRIMET NË SITUATË Hapi i parë: Mësuesi/ja shkruan në tabelë fjalët “shtet” dhe “komb” dhe u kërkon nxënësve të japin një përkufizim me fjalët e tyre për këto terma duke pasur parasysh edhe njohuritë që kanë marrë nga Historia 6. Nxënësit me ndihmën e mësueses risjellin njohuritë që lidhen me zhdukjen e copëzimit feudal dhe krijimin e një shtetit të bashkuar. Mësuesja pyet: Cilat janë disa nga veçoritë e shtet kombeve. Nxënësit mund të përgjigjen: gjuhët, dogana, feja, etj. Hapi i dytë: Mësuesja përdor metodën “skema e mendjes” për ndërtimin e njohurive të reja. Komb, shtet kombëtar, atdhe, patriot Grupe njerëzisht duke jetuar mijëra vjet në një vend krijojnë gjuhë, zakone, traditë, art, histori. Kështu krijohen popujt dhe kombësitë dhe më vonë kombet. Kombet krijojnë shtete. Çdo shtet ka kufijtë e tij, qeverinë, ligjet, simbolet, Shteti dhe territori së bashku përbëjnë atdheun që është territori i përbashkët i njerëzve që i përkasin një kombi. Kush lufton e punon për lirinë, pavarësinë e bashkimin e atdheut quhet atdhetar. Nacionalizmi është një lëvizje që zhvillohet në emër të mbrojtjes së vlerave dhe traditave kombëtare, të drejtën për krijimin e komb-shtetit, të drejtën për vetëvendosje, si dhe ruajtjen dhe mbrojtjen e sigurisë kombëtare. Shkaqet e lindjes së nacionalizmit: idetë iluministe, lindja e kapitalizmit dhe Revolucioni Francez Përmbajtja e nacionalizmit. Lëvizjet kombëtare kërkonin zgjidhjen e dy detyrave: bashkim kombëtar të atyre kombësive që ishin ndarë në disa shtete, si: gjermanët dhe italianët; çlirim kombëtar të kombësive që jetonin nën Perandoritë shumëkombëshe: të Austrisë, të Rusisë, të Turqisë (popujt e Ballkanit) etj. Romantizmi dhe lëvizja kombëtare. Idetë e romantizmit: Çdo njeri duhej të ishte i lirë. Çdo komb duhej të gëzonte lirinë. Çdo komb ka origjinën e vet që e dallon nga të tjerët. Nuk pranonin shtypjen, padrejtësinë, Çmonin dhe nderonin shumë fenë, traditën dhe luftën për liri Me veprat e tyre në letërsi, pikturë e muzikë, romantikët frymëzonin popujt në luftën e tyre për liri e pavarësi dhe nderonin patriotët - Hapi i tretë: Mësuesi/ja drejton disa pyetje për të siguruar që njohuritë e reja të jenë përvetësuar nga nxënësit. Ai/ajo 98

Libër mësuesi për tekstin “Histori 7” përdor disa nga pyetjet në rubrikën “Mendoni-Arsyetoni-Gjurmoni-Nxirrni përfundime”: Cilat janë disa arsyet e lindjes së problemit kombëtar? Çfarë roli luajti romantizmi në lëvizjet kombëtare? Tregoni kohën kur lindi dhe kur u zhvillua nacionalizmi. Shpjegoni çfarë është ndjenja kombëtare VLERËSIMI: Nxënësit vlerësohen për kontributin dhe aktivizimin e tyre në ndërtimin e njohurive të reja, në përgjigjet e dhëna dhe në pjesëmarrjen në diskutime e debate. DETYRË: Hartoni një ese prej 6-7 rreshtash, ku të shpjegoni çfarë kuptoni me “problem kombëtar”. Fusha: Shoqëria dhe mjedisi Lënda: Histori 7 Shkalla: III Klasa: 7 TEMATIKA 2. KOHA E NDRYSHIMEVE THELBËSORE TEMA MËSIMORE: Bashkimi i Gjermanisë Rezultatet e të nxënit sipas kompetencave kyç Situata e të nxënit: Nxënësi/ja: Mësuesja vendos një foto të • zhvillon kompetencën e komunikimit për të ndërtuar kompetencat Oto fon Bismarkut dhe u flet historike për të shqyrtuar, për të analizuar, për të parashtruar nxënësve rreth kësaj figure. pyetje, për të argumentuar, për të diskutuar dhe për të komunikuar informacionin historik, konceptet dhe idetë; zhvillon kompetencën e të nxënit për të shfrytëzuar të dhënat për të demonstruar të kuptuarit e koncepteve historike dhe shoqërore, duke i prezantuar nëpërmjet formave të ndryshme të të shprehurit; ndërlidh temën e re ose një çështje të dhënë me njohuritë dhe përvojat paraprake, duke i paraqitur në forma të ndryshme të të shprehurit sipas një radhitjeje logjike; parashtron pyetje kërkimore dhe përgjigjet duke u bazuar në argumente dhe burime; zhvillon kompetencën për jetën dhe mjedisin për të identifikuar dhe vlerësuar burimet e nevojshme për interpretimin e ngjarjes historike; analizon të dhënat numerike për të kuptuar të shkuarën, për shembull për të kuptuar shkakun dhe pasojën, vazhdimësinë dhe ndryshimin; zhvillon mendimin krijues për të ndërtuar interpretime të reja të cilat shpjegojnë aspekte të së shkuarës, që janë të diskutueshme; zhvillon mendimin kritik për të përzgjedhur burimet, për të interpretuar të shkuarën nëpërmjet informacionit, për të dhënë argumente bazuar në burime dhe për të saktësuar saktësinë e burimeve; kupton se si qytetërimet dhe shoqëritë janë formuar nga grupe njerëzish me kultura të ndryshme, identifikon dallimet dhe ngjashmëritë ndërmjet kulturave të ndryshme dhe kultivon respekt ndaj kulturave të ndryshme nga e tij; zhvillon mirëkuptimin ndërkulturor, duke vlerësuar kulturat, gjuhët dhe besimet e ndryshme; kupton perspektivat, besimet dhe qëndrimet e njerëzve në të shkuarën e në të tashmen dhe rëndësinë e njohjes së historisë së tyre dhe të tjerëve; shqyrton një sërë burimesh që paraqesin perspektiva të ndryshme kulturore në mënyrë që të zhvillojë kuptimin historik. 99

Libër mësuesi për tekstin “Histori 7” Rezultatet e të nxënit të kompetencave sipas temës Koncepte kyç: Nxënësi/ja: Konfederatë, junker, bashkimi i • përshkruan me fjalët e tekstit forcën dhe pasurinë e shtetit prusian; Gjermanisë • vë në dukje planet e Bismarkut për bashkimin e Gjermanisë; • argumenton rrugët e realizimit të bashkimit të Gjermanisë. Burimet: Lidhja me fushat e tjera dhe Teksti, interneti, materiale të ndryshme burimore, si enciklopedi me tema ndërkurrikulare: Gjeografi, arte, letërsi, qytetari. VEPRIMET NË SITUATË Hapi i parë: Mësuesi/ja u drejton nxënësve pyetjet e mëposhtme, përgjigjet e të cilave ndihmojnë në marrjen e njohurive të reja. Çfarë vendosi Kongresi i Vjenës për Gjermaninë? Si e kuptoni termin ‘komb shtet’? Cilat ishin shtetet fituese të luftës kundër Napoleon Bonapartit? A ishte Prusia një prej tyre? Hapi i dytë: Mësuesi/ja më pas fillon shpjegon: Prusia ishte një shtet i fuqishëm gjerman. Kishte industri të zhvilluar, pasuri nëntokësore (hekuri, qymyrguri,) bujqësi moderne, rrjet hekurudhor. Ushtria ishte e pajisur me mjete luftarake të modernizuara dhe ushtri të stërvitur mirë. Më 1862 Mbreti i Prusisë, Vilhelmi I emëroi në postin e kancelarit Oto fon Bismark. Planet e Bismarkut Punoi Rriti - për ta kthyer Prusinë në një shtet të fortë ushtarak; - numrin e ushtarëve në ushtri dhe i - hartoi plane për bashkimin e shteteve gjermane pajisi ata me armë moderne. nën drejtimin e Prusisë. Bismarku thoshte se bashkimi i Gjermanisë bëhej vetëm me gjak dhe hekur. Ai forcoi pushtetin e tij dhe e shndërroi Parlamentin në vegël të tij për të goditur kundërshtarët. Bashkimi i Gjermanisë u bë nëpërmjet luftës dhe nga lart Tri betejat që sollën bashkimin lufta me Danimarkën më 1864, për të marrë dy krahina me popullsi gjermane; lufta me Austrinë në 1866, në betejën e Sadovës bashkoi një pjesë të Gjermanisë nën Prusinë; lufta me Francën në 1870 Prusia fitoi dhe mori dy krahinat e pasura të Francës, Alsasën dhe Lorenën. Më 18 janar 1871, në pallatin e Versajës, mbreti i Prusisë, Vilhelmi I, u shpall Perandor i Gjermanisë. Plani i Bismarkut për bashkimin e Gjermanisë u realizua. Ai ishte arkitekti i këtij bashkimi. Hapi i tretë: Për të verifikuar përvetësimin e njohurive të reja nga nxënësit, mësuesja përdor rubrikën “MendoniArsyetoni-Gjurmoni-Nxirrni përfundime”. Ajo drejton pyetjet e mëposhtme: Cila ishte forca dhe pasuria e shtetit prusian? Cilat ishin planet e Bismarkut për bashkimin e shteteve gjermane? Si u realizua bashkimi i Gjermanisë? Për të nxitur debatin, mësuesja shkruan në tabelë thënien e Bismarkut “Vetëm me hekur e gjak, Gjermania do të bashkohet” dhe u kërkon nxënësve të interpretojnë kuptimin e saj. VLERËSIMI: Nxënësit vlerësohen për kontributin dhe aktivizimin e tyre në ndërtimin e njohurive të reja, në përgjigjet e dhëna dhe në pjesëmarrjen në diskutime e debate. DETYRË: Ndërtoni dy harta skicë që pasqyrojnë Gjermaninë e copëtuar dhe Gjermaninë e bashkuar (mbështetu në të dhënat e tekstit). 100

Libër mësuesi për tekstin “Histori 7” Fusha: Shoqëria dhe mjedisi Lënda: Histori 7 Shkalla: III Klasa: 7 TEMATIKA 2. KOHA E NDRYSHIMEVE THELBËSORE TEMA MËSIMORE: Bashkimi i Italisë Rezultatet e të nxënit sipas kompetencave kyç Situata e të nxënit: Nxënësi/ja: Mësuesja vendos një foto të • zhvillon kompetencën e komunikimit për të ndërtuar kompetencat Xhuzepe Garibaldit dhe u flet historike për të shqyrtuar, për të analizuar, për të parashtruar nxënësve rreth kësaj figure. pyetje, për të argumentuar, për të diskutuar dhe për të komunikuar informacionin historik, konceptet dhe idetë; zhvillon kompetencën e të nxënit për të shfrytëzuar të dhënat për të demonstruar të kuptuarit e koncepteve historike dhe shoqërore, duke i prezantuar nëpërmjet formave të ndryshme të të shprehurit; ndërlidh temën e re ose një çështje të dhënë me njohuritë dhe përvojat paraprake, duke i paraqitur në forma të ndryshme të të shprehurit sipas një radhitjeje logjike; parashtron pyetje kërkimore dhe përgjigjet duke u bazuar në argumente dhe burime; zhvillon kompetencën për jetën dhe mjedisin për të identifikuar dhe vlerësuar burimet e nevojshme për interpretimin e ngjarjes historike; analizon të dhënat numerike për të kuptuar të shkuarën, për shembull për të kuptuar shkakun dhe pasojën, vazhdimësinë dhe ndryshimin; zhvillon mendimin krijues për të ndërtuar interpretime të reja të cilat shpjegojnë aspekte të së shkuarës, që janë të diskutueshme; zhvillon mendimin kritik për të përzgjedhur burimet, për të interpretuar të shkuarën nëpërmjet informacionit, për të dhënë argumente bazuar në burime dhe për të saktësuar saktësinë e burimeve; kupton se si qytetërimet dhe shoqëritë janë formuar nga grupe njerëzish me kultura të ndryshme, identifikon dallimet dhe ngjashmëritë ndërmjet kulturave të ndryshme dhe kultivon respekt ndaj kulturave të ndryshme nga e tij; zhvillon mirëkuptimin ndërkulturor, duke vlerësuar kulturat, gjuhët dhe besimet e ndryshme; kupton perspektivat, besimet dhe qëndrimet e njerëzve në të shkuarën e në të tashmen dhe rëndësinë e njohjes së historisë së tyre dhe të tjerëve; shqyrton një sërë burimesh që paraqesin perspektiva të ndryshme kulturore në mënyrë që të zhvillojë kuptimin historik. Rezultatet e të nxënit të kompetencave sipas temës Koncepte kyç: Nxënësi/ja: Bashkim në një shtet, çlirim • liston detyrat kryesore të atdhetarëve italianë; kombëtar. vë në dukje planin e Kavurit për bashkimin e Italisë; argumenton mënyrën e realizimit të bashkimit të Italisë. Burimet: Lidhja me fushat e tjera dhe Teksti, interneti, materiale të ndryshme burimore, si enciklopedi me tema ndërkurrikulare: Gjeografi, arte, letërsi, qytetari 101

Libër mësuesi për tekstin “Histori 7” VEPRIMET NË SITUATË Hapi i parë: Mësuesi/ja u kërkon nxënësve të risjellin në mendje informacionet që kanë marrë për Italinë në mësimet e kaluara. Ajo u drejton atyre pyetjet e mëposhtme, përgjigjet e të cilave ndihmojnë në marrjen e njohurive të reja. Çfarë dini për Italinë? Në sa shtete ishte e ndarë ajo? Mendoni se Italia do të ndjekë të njëjtën rrugë si Gjermania për bashkimin e vendit? Hapi i dytë: Mësuesja përdor metodën “skema e mendjes” për ndërtimin e njohurive të reja. Italia para bashkimit: mbretëri e copëtuar në 8 shtete; Mbretëria e Sardenjës ishte më e zhvilluara, kishte industri të zhvilluar dhe bujqësi të kanalizuar. Për bashkimin e Italisë dolën këto detyra: Çlirimi i Italisë së Veriut nga Austria dhe i pjesës jugore nga burbonët francezë; Përmbysja e mbretërive që ruanin rendin e vjetër; Bashkimi i vendit në një shtet të vetëm. Bashkimi i Italisë u bë sipas planit të Kavurit. Faza e parë:lufta për çlirimin e Italisë së veriut në 1859; Mbretëria e Sardenjës i shpall luftë Austrisë Faza e dytë: lufta për çlirimin e Italisë së jugut nga burbonët e Francës; veproi XhuzepeGaribaldi. Faza e tretë: shënon bashkimin e plotë të Italisë; u bashkua Venediku dhe Roma. Roma u shpall kryeqytetii Italisë së bashkuar. Kjo fazë përbën luftën e tretë për pavarësi. Hapi i tretë: Për të nxitur debatin, mësuesja shkruan në tabelë thënien e Garibaldit “Luftë për bashkim – luftë për pavarësi” dhe u kërkon nxënësve të interpretojnë kuptimin e saj. Mësuesja përdor rubrikën “Mendoni-Arsyetoni-Gjurmoni-Nxirrni përfundime” për të verifikuar përvetësimin e njohurive të reja nga nxënësit. Ajo drejton pyetjet e mëposhtme: Cilat ishin detyrat kryesore që u dolën atdhetarëve italianë? Cili ishte plani i hartuar nga Kavuri? Si u realizua bashkimi i Italisë? Cilat ishin tri luftërat për pavarësi? VLERËSIMI: Nxënësit vlerësohen për kontributin dhe aktivizimin e tyre në ndërtimin e njohurive të reja, në përgjigjet e dhëna dhe në pjesëmarrjen në diskutime e debate. DETYRË: Nxirrni të dhëna nga interneti për Garibaldin dhe përshkruani figurën e tij një ese prej 6- 7 rreshtash. 102

Libër mësuesi për tekstin “Histori 7” Fusha: Shoqëria dhe mjedisi Lënda: Histori 7 Shkalla: III Klasa: 7 TEMATIKA 2. KOHA E NDRYSHIMEVE THELBËSORE TEMA MËSIMORE: Perandoria Austriake në vitet 1840 - 1860 Rezultatet e të nxënit sipas kompetencave kyç Situata e të nxënit: Nxënësi/ja: zhvillon kompetencën e komunikimit për të ndërtuar kompetencat historike për të shqyrtuar, për të analizuar, për të parashtruar pyetje, për të argumentuar, për të diskutuar dhe për të komunikuar informacionin historik, konceptet dhe idetë; zhvillon kompetencën e të nxënit për të shfrytëzuar të dhënat për të demonstruar të kuptuarit e koncepteve historike dhe shoqërore, duke i prezantuar nëpërmjet formave të ndryshme të të shprehurit; ndërlidh temën e re ose një çështje të dhënë me njohuritë dhe përvojat paraprake, duke i paraqitur në forma të ndryshme të të shprehurit sipas një radhitjeje logjike; parashtron pyetje kërkimore dhe përgjigjet duke u bazuar në argumente dhe burime; zhvillon kompetencën për jetën dhe mjedisin për të identifikuar dhe vlerësuar burimet e nevojshme për interpretimin e ngjarjes historike; analizon të dhënat numerike për të kuptuar të shkuarën, për shembull për të kuptuar shkakun dhe pasojën, vazhdimësinë dhe ndryshimin; zhvillon mendimin krijues për të ndërtuar interpretime të reja të cilat shpjegojnë aspekte të së shkuarës, që janë të diskutueshme; zhvillon mendimin kritik për të përzgjedhur burimet, për të interpretuar të shkuarën nëpërmjet informacionit, për të dhënë argumente bazuar në burime dhe për të saktësuar saktësinë e burimeve; kupton se si qytetërimet dhe shoqëritë janë formuar nga grupe njerëzish me kultura të ndryshme, identifikon dallimet dhe ngjashmëritë ndërmjet kulturave të ndryshme dhe kultivon respekt ndaj kulturave të ndryshme nga e tij; zhvillon mirëkuptimin ndërkulturor, duke vlerësuar kulturat, gjuhët dhe besimet e ndryshme; kupton perspektivat, besimet dhe qëndrimet e njerëzve në të shkuarën e në të tashmen dhe rëndësinë e njohjes së historisë së tyre dhe të tjerëve; shqyrton një sërë burimesh që paraqesin perspektiva të ndryshme kulturore në mënyrë që të zhvillojë kuptimin historik. Rezultatet e të nxënit të kompetencave sipas temës Koncepte kyç: Nxënësi/ja: Perandori shumëkombëshe, • liston shkaqet e revolucioneve të viteve ‘48-‘49; lëvizje revolucionare, • përcakton dallimet brenda lëvizjes revolucionare austriake; gjermanizim, problem kombëtar, • analizon shkaqet e lindjes së Perandorisë Austro-Hungareze. shtet dualist. Burimet: Lidhja me fushat e tjera dhe Teksti, interneti, materiale të ndryshme burimore, si enciklopedi me tema ndërkurrikulare: Gjeografi, qytetari, letërsi, arte. 103

Libër mësuesi për tekstin “Histori 7” VEPRIMET NË SITUATË Hapi i parë: Mësuesi/ja shkruan në tabelë fjalën “perandori” dhe “komb” dhe u kërkon nxënësve të japin një përkufizim me fjalët e tyre për këtë terma, duke pasur parasysh edhe njohuritë që kanë marrë nga Historia 6. Për të nxitur diskutimet në klasë, mësuesja shtron pyetjet: Cilat ishin detyrat kryesore që dolën para patriotëve në Itali dhe Gjermani? Si u realizua bashkimi i Italisë dhe Gjermanisë? Mendoni se edhe me Austrinë do të ndodhë e njëjta gjë? Hapi i dytë: Mësuesja përdor metodën “ditarin dypjesësh” për ndërtimin e njohurive të reja. Çështja Komenti Perandoria - Shtet shumëkombësh (hungarezë, çekë, polakë,italianë, rumunë, kroatë etj.) Austriake gjatë Nga 37 milionë banorë, vetëm 7 milionë ishin austriakë viteve 1848–1849 - U përfshi nga vala e fuqishme e revolucionit dhe shkaqet ishin: ● politika konservatore e qeverisë së Vjenës; ● problemet sociale që erdhën si pasojë Revolucionit Industrial dhe kriza e urisë për shkak të korrjeve të këqija; ● shtimi i lëvizjeve kombëtare në të gjithë Perandorinë. Perandoria - Pas shtypjes së lëvizjes së viteve 1848–1849, në Perandorinë Austriake u Austriake në vitet vendos një regjim i ashpër policor. 1850–1860 dhe - Filluan burgosjet, vrasjet e patriotëve. problemi kombëtar - Të gjitha kombet (gati 20 kombe), që jetonin në Perandorinë Austriake kërkuan të krijonin shtetet e tyre kombëtare. - U ngritën në lëvizje për pavarësi dhe çlirim kombëtar. - Filloi zbatimi i politikës për gjermanizimin e perandorisë; gjuha gjermane ishte gjuhë shtetërore. - U ndoq politika “përça e sundo”. - Në disa provinca u lejua një lloj autonomie, përdorimi i dy gjuhëve: gjermane dhe gjuha vendase. - Dëshira e këtyre popujve për liri, për krijimin e shtetit të tyre kombëtar nuk u shua. - Lindën organizata të fshehta patriotike në provincat e Perandorisë. - Problemi kombëtar për këta popuj mbeti i gjallë. - Ai e brente dhe e dobësonte vazhdimisht Perandorinë. Lindja e - Erdhi si pasojë e dobësimit të shtetit austriak. Perandorisë Austro- - Perandoria humbi luftën me Italinë e Veriut dhe Prusinë. Hungareze - Më 1867 Austria bëri lëshime ndaj Hungarisë; nënshkroi marrëveshje, duke u njohur hungarezëve të drejtën e Kushtetutës, parlamentit, flamurit dhe gjuhës së tyre. - Hungaria u njoh si shtet bashkësundues meAustrinë. Hapi i tretë: Pyetjet e rubrikës “Mendoni-Arsyetoni-Gjurmoni-Nxirrni përfundime” mund të përdoren nga mësuesi/ja për të siguruar që njohuritë e reja të jenë përvetësuar nga nxënësit. Cilat ishin shkaqet e revolucionit të viteve 1848–1849? Si u përhap revolucioni në Perandorinë Austriake? Cilat ishin dallimet brenda lëvizjes revolucionare austriake? Cilat janë shkaqet e lindjes së Perandorisë Austro–Hungareze? Për të nxitur diskutime në orën e mësimit, mësuesi/ja përdor nënrubrikën “Arsyetoni” dhe pikat e saj: Arsyetoni kalimin nga Perandoria Austriake në Perandorinë Austro–Hungareze. Interpretoni thënien: “Gjermanizim dhe politikë unifikuese”. 104

Libër mësuesi për tekstin “Histori 7” VLERËSIMI: Nxënësit vlerësohen për kontributin dhe aktivizimin e tyre në ndërtimin e njohurive të reja, në përgjigjet e dhëna dhe në pjesëmarrjen në diskutime e debate. DETYRË: Hartoni një ese prej 6-7 rreshtash, ku të shpjegoni çfarë kuptoni me përça e sundo. Fusha: Shoqëria dhe mjedisi Lënda: Histori 7 Shkalla: III Klasa: 7 TEMATIKA 2. KOHA E NDRYSHIMEVE THELBËSORE TEMA MËSIMORE: Formimi dhe forcimi i shtetit modern grek Rezultatet e të nxënit sipas kompetencave kyç Situata e të nxënit: Nxënësi/ja: Mësuesja përdor hartën e • zhvillon kompetencën e komunikimit për të ndërtuar kompetencat Ballkanit dhe u kërkon nxënësve historike për të shqyrtuar, për të analizuar, për të parashtruar të thonë fakte dhe njohuri që kanë pyetje, për të argumentuar, për të diskutuar dhe për të komunikuar për fqinjin tonë jugor, Greqinë. informacionin historik, konceptet dhe idetë; zhvillon kompetencën e të nxënit për të shfrytëzuar të dhënat për të demonstruar të kuptuarit e koncepteve historike dhe shoqërore, duke i prezantuar nëpërmjet formave të ndryshme të të shprehurit; ndërlidh temën e re ose një çështje të dhënë me njohuritë dhe përvojat paraprake, duke i paraqitur në forma të ndryshme të të shprehurit sipas një radhitjeje logjike; parashtron pyetje kërkimore dhe përgjigjet duke u bazuar në argumente dhe burime; zhvillon kompetencën për jetën dhe mjedisin për të identifikuar dhe vlerësuar burimet e nevojshme për interpretimin e ngjarjes historike; analizon të dhënat numerike për të kuptuar të shkuarën, për shembull për të kuptuar shkakun dhe pasojën, vazhdimësinë dhe ndryshimin; zhvillon mendimin krijues për të ndërtuar interpretime të reja të cilat shpjegojnë aspekte të së shkuarës, që janë të diskutueshme; zhvillon mendimin kritik për të përzgjedhur burimet, për të interpretuar të shkuarën nëpërmjet informacionit, për të dhënë argumente bazuar në burime dhe për të saktësuar saktësinë e burimeve; kupton se si qytetërimet dhe shoqëritë janë formuar nga grupe njerëzish me kultura të ndryshme, identifikon dallimet dhe ngjashmëritë ndërmjet kulturave të ndryshme dhe kultivon respekt ndaj kulturave të ndryshme nga e tij; zhvillon mirëkuptimin ndërkulturor, duke vlerësuar kulturat, gjuhët dhe besimet e ndryshme; kupton perspektivat, besimet dhe qëndrimet e njerëzve në të shkuarën e në të tashmen dhe rëndësinë e njohjes së historisë së tyre dhe të tjerëve; shqyrton një sërë burimesh që paraqesin perspektiva të ndryshme kulturore në mënyrë që të zhvillojë kuptimin historik. 105

Libër mësuesi për tekstin “Histori 7” Rezultatet e të nxënit të kompetencave sipas temës Koncepte kyç: Nxënësi/ja: “Shoqëria e miqve”, lëvizje kombëtare, • përshkruan momentet më të rëndësishme të Revolucionit Revolucioni Grek, pavarësi, arvanitas, Grek; “Greqia e Madhe”. • rendit reformat e marra nga themeluesi i shtetit modern grek Jan Kapodistria; • argumenton kërkesën për Greqinë e Madhe. Burimet: Lidhja me fushat e tjera dhe me tema Teksti, interneti, materiale të ndryshme burimore, si ndërkurrikulare: enciklopedi Gjeografi, qytetari, letërsi, arte. VEPRIMET NË SITUATË Hapi i parë: Mësuesi/ja paraqet hartën e Ballkanit dhe u kërkon nxënësve të thonë emrat e shteteve fqinje të Shqipërisë. Ajo ndalet te Greqia dhe u kërkon nxënësve të japin informacione apo të evidentojnë njohuritë që kanë për këtë vend. Është vend në krizë ekonomike. Fqinji ynë jugor. Anëtare e Bashkimit Europian. Vend turistik. Ka shumë emigrantë shqiptarë. Më pas ajo shtron pyetjen: Si u krijua shteti grek? Me këtë pyetje, mësuesi/ja kalon në hapin e dytë – ndërtimi i njohurive. Hapi i dytë: Mësuesi/ja përdor metodën “skema e mendjes” për dhënien e njohurive të reja në këtë orë mësimi. Revolucioni grek Filloi në 1821 në Gadishullin e Peloponezit. U përhap në të gjithë Greqinë. U udhëhoq nga organizata “Shoqëria e Miqve”. U përkrah nga shtetet europiane (Anglia, Franca, Austria), të cilat ndihmuan grekët që fitonin pavarësinë. Më 1829 Perandoria Osmane njohu pavarësinë e Greqisë, më pas pavarësia u njoh edhe nga shtetet e tjera. Në luftën për pavarësi ndihmuan shumë edhe shqiptarët (arvanitasit), si Laskarina Bubulina, Marko Boçari, Teodor Kollokotroni. Më pas mësuesi/ja shtron pyetjen: A mendoni se fitorja e pavarësisë nga grekët ishte rastësi? Organizimi i shtetit grek U realizua nga themeluesi i shtetit grek, Jan Kapodistria, i shpallur president nga Asambleja Kushtetuese, cili: Kërkoi të vendoste rendin dhe sigurinë në vend. Në dobi të fshatit bëri reformën agrare. Hartoi buxhetin dhe krijoi bankën kombëtare. Bashkoi çetat e luftëtarëve dhe formoi ushtrinë e rregullt të shtetit të ri. Me veprimtarinë e tij autoritare ngjalli pakënaqësi (u vra nga kundërshtarët e tij në 1831). Në Greqi shpërtheu anarkia pas vrasjes së Kapodistrias. Fuqitë e Mëdha (Anglia, Franca, Rusia) caktuan si mbret të Greqisë Otonin I nga Gjermania. Ai u bë zyrtarisht mbret në vitin 1835. Pas vitit 1862, Otoni I u detyrua të largohej. 106

Libër mësuesi për tekstin “Histori 7” Fuqitë e Mëdha vendosën mbret të Greqisë Vilhelmin, me origjinë daneze; mori emrin Jorgo I. Kërkesa për një “Greqi të Madhe” Shteti i pavarur grek përfshinte territoret e banuara nga grekët. Politikanë grekë ishin të pakënaqur nga territori i shtetit të tyre të sapoformuar; frymëzoheshin nga lashtësia greke dhe Perandoria e dikurshme Bizantine. Ata hartuan një program që kërkonte krijimin e një Greqie të Madhe; kërkonin të përfshiheshin territore me popullsi të përzier, si: Epiri, Maqedonia, Traka, Thesalia e territore të tjera në Ballkan. Hapi i tretë: Për të evidentuar nivelin e përvetësimit të njohurive të reja, mësuesi/ja përdor pikat e rubrikës “MendoniArsyetoni-Gjurmoni-Nxirrni përfundime”. Si u zhvillua Revolucioni Grek? Kush e krijoi shtetin e pavarur grek dhe çfarë reformash bëri ai? Çfarë regjimi u vendos në shtetin e ri grek? Çfarë kuptoni me kërkesën për një “Greqi të Madhe”? Për të nxitur diskutime në orën e mësimit, mësuesi/ja përdor nënrubrikën “Arsyetoni” dhe pikat e saj: Pse shqiptarët e ndihmuan Revolucionin Grek? Çfarë shkaktoi në Ballkan kërkesa për krijimin e një “Greqie të Madhe”? VLERËSIMI: Nxënësit vlerësohen për kontributin dhe aktivizimin e tyre në ndërtimin e njohurive të reja, në përgjigjet e dhëna dhe në pjesëmarrjen në diskutime e debate. DETYRË: Hartoni një ese prej 6-7 rreshtash, ku të evidentoni mbi kontributin e shqiptarëve arvanitas në triumfin e Revolucionit Grek. Fusha: Shoqëria dhe mjedisi Lënda: Histori 7 Shkalla: III Klasa: 7 TEMATIKA 2. KOHA E NDRYSHIMEVE THELBËSORE TEMA MËSIMORE: Formimi dhe forcimi i shtetit serb Rezultatet e të nxënit sipas kompetencave kyç Situata e të nxënit: Nxënësi/ja: Mësuesja përdor hartën • zhvillon kompetencën e komunikimit për të ndërtuar kompetencat e Ballkanit dhe u kërkon historike për të shqyrtuar, për të analizuar, për të parashtruar nxënësve të thonë fakte dhe pyetje, për të argumentuar, për të diskutuar dhe për të komunikuar njohuri që kanë për Serbinë, informacionin historik, konceptet dhe idetë; veçanërisht në lidhje me • zhvillon kompetencën e të nxënit për të shfrytëzuar të dhënat për të Kosovën. demonstruar të kuptuarit e koncepteve historike dhe shoqërore, duke i prezantuar nëpërmjet formave të ndryshme të të shprehurit; ndërlidh temën e re ose një çështje të dhënë me njohuritë dhe përvojat paraprake, duke i paraqitur në forma të ndryshme të të shprehurit sipas një radhitjeje logjike; parashtron pyetje kërkimore dhe përgjigjet duke u bazuar në argumente dhe burime; zhvillon kompetencën për jetën dhe mjedisin për të identifikuar dhe vlerësuar burimet e nevojshme për interpretimin e ngjarjes historike analizon të dhënat numerike për të kuptuar të shkuarën, për shembull për të kuptuar shkakun dhe pasojën, vazhdimësinë dhe ndryshimin; 107

Libër mësuesi për tekstin “Histori 7” zhvillon mendimin krijues për të ndërtuar interpretime të reja të cilat shpjegojnë aspekte të së shkuarës, që janë të diskutueshme; zhvillon mendimin kritik për të përzgjedhur burimet, për të interpretuar të shkuarën nëpërmjet informacionit, për të dhënë argumente bazuar në burime dhe për të saktësuar saktësinë e burimeve; kupton se si qytetërimet dhe shoqëritë janë formuar nga grupe njerëzish me kultura të ndryshme, identifikon dallimet dhe ngjashmëritë ndërmjet kulturave të ndryshme dhe kultivon respekt ndaj kulturave të ndryshme nga e tij; zhvillon mirëkuptimin ndërkulturor, duke vlerësuar kulturat, gjuhët dhe besimet e ndryshme; kupton perspektivat, besimet dhe qëndrimet e njerëzve në të shkuarën e në të tashmen dhe rëndësinë e njohjes së historisë së tyre dhe të tjerëve; shqyrton një sërë burimesh që paraqesin perspektiva të ndryshme kulturore në mënyrë që të zhvillojë kuptimin historik. Rezultatet e të nxënit të kompetencave sipas temës Koncepte kyç: Nxënësi/ja: Lëvizje Kombëtare, kryengritje, shtet i • përshkruan me fjalët e tekstit fazat e kryengritjes serbe; pavarur, shtet autonom, “Naçertania”. • analizon rolin e Milloshit në formimin e shtetit serb; • argumenton përmbajtjen e platformës nacionaliste “Naçertania). Burimet: Lidhja me fushat e tjera dhe me tema Teksti, interneti, materiale të ndryshme burimore, si enciklopedi. ndërkurrikulare: Gjeografi, qytetari, arte. VEPRIMET NË SITUATË Hapi i parë: Mësuesi/ja paraqet hartën e Ballkanit dhe u kërkon nxënësve të thonë emrat e shteteve fqinje të Shqipërisë. Ajo ndalet te Serbia dhe u kërkon nxënësve të japin informacione apo të evidentojnë njohuritë që kanë për këtë vend. Është vend nën të cilin ka qenë i aneksuar Kosova. Ka një komunitet shqiptar në jug të vendit (Presheva dhe Bujanovci). Vend kandidat për anëtarësi në Bashkimin Europian. Mosmarrëveshje me Shqipërinë për çështjen e Kosovës. Më pas ajo shtron pyetjen: Si u krijua shteti serb? Me këtë pyetje, mësuesi/ja kalon në hapin e dytë – ndërtimi i njohurive Hapi i dytë: Mësuesi/ja përdor metodën “ditari dypjesësh” për dhënien e njohurive të reja në këtë orë mësimi. Çështja Komenti Kryengritja e Parë - Serbia bënte pjesë në Perandorinë Osmane në pashallëkun e Beogradit. Serbe. Karagjorgjeviçi - Turqit bënin krime dhe bënë që serbët të ngriheshin në luftë për pavarësi. - Në 1804 filloi kryengritja serbe për pavarësi nën udhëheqjen e Karagjorgjeviçit (Gjergji i Zi). - Në mbështetje të lëvizjes serbe u vunë Austria e Rusia. - 1806 Karagjorgjeviçi me luftëtarët e tij hyri në Beograd duke çliruar të gjithë territorin. - U shpall shteti i pavarur serb me një territor, një kryeqytet e një qeveri. - Në vitin 1813, ushtria osmane sulmoi Serbinë, Karagjorgjeviçi u largua nga vendi për në Rusi; luftërat në Europë ishin në disfavor të Serbisë; pa ndihma. - Kryengritja e Parë Serbe (1804–1813) dështoi. 108

Libër mësuesi për tekstin “Histori 7” Kryengritja e Dytë - Ushtria osmane rihyri në Serbi; rivendosi administratën e saj në zonat e Serbe pushtuara. - Në vitin 1815 rifilloi kryengritja serbe nën udhëheqjen e Millosh Obrenoviçit. - U çliruan të gjitha territoret e Pashallëkut. - Porta e Lartë hyri në marrëveshje me Obrenoviçin: ky i fundit ishte i detyruar të njihte autoritetin e sulltanit; Perandoria Osmane do të njihte atë si prijës të serbëve. - Në vitin 1830, Fuqitë e Mëdha e njohën Serbinë shtet të pavarur. - Obrenoviçi u shpall princ trashëgimtar i Serbisë. Programi Naçertania - U hartua më 1844. - Serbia do të zgjerohej në territoret e Bullgarisë, Maqedonisë, Shqipërisë e Bosnjës. - Frymëzohej nga Perandoria e dikurshme Serbe e Stefan Dushanit dhe nevoja e shtetit serb për të pasur dalje në detin Adriatik. Hapi i tretë: Për të evidentuar nivelin e përvetësimit të njohurive të reja, mësuesi/ja përdor pikat e rubrikës “MendoniArsyetoni-Gjurmoni-Nxirrni përfundime”. Pyetjet që mund të bëhen nga kjo rubrikë Si u zhvillua kryengritja e parë dhe e të dytë serbe dhe cilat ishin përfundimet e secilës prej tyre? Pse Milloshi mori titullin “Milloshi i Madh”? Çfarë përmbante platforma nacionaliste serbe “Naçertania”? Për të nxitur diskutime në orën e mësimit, mësuesi/ja përdor nënrubrikën “Arsyetoni” dhe pikat e saj: Cilat ishin rrethanat që sollën dështimin e Kryengritjes së Parë Serbe? Cila ishte taktika që përdori Milloshi për të zbutur konfliktin me Portën e Lartë? VLERËSIMI: Nxënësit vlerësohen për kontributin dhe aktivizimin e tyre në ndërtimin e njohurive të reja, në përgjigjet e dhëna dhe në pjesëmarrjen në diskutime e debate. DETYRË: Ndërtoni një grafik, ku të pasqyrohen pesë etapat historike të krijimit të shtetit serb: a. Kryengritja e parë; b. Rivendosja e sundimit osman; c. Kryengritja e Dytë; d. Autonomia; e. Pavarësia. Fusha: Shoqëria dhe mjedisi Lënda: Histori 7 Shkalla: III Klasa: 7 TEMATIKA 2. KOHA E NDRYSHIMEVE THELBËSORE TEMA MËSIMORE: Shteti i pavarur bullgar Rezultatet e të nxënit sipas kompetencave kyç Situata e të nxënit: Nxënësi/ja: Mësuesja vendos disa foto të • zhvillon kompetencën e komunikimit për të ndërtuar kompetencat Vasil Levskit dhe Kristo Botevit, historike për të shqyrtuar, për të analizuar, për të parashtruar që janë figura të rëndësishme pyetje, për të argumentuar, për të diskutuar dhe për të komunikuar të Lëvizjes Kombëtare Bullgare. informacionin historik, konceptet dhe idetë; zhvillon kompetencën e të nxënit për të shfrytëzuar të dhënat për të demonstruar të kuptuarit e koncepteve historike dhe shoqërore, duke i prezantuar nëpërmjet formave të ndryshme të të shprehurit; ndërlidh temën e re ose një çështje të dhënë me njohuritë dhe përvojat paraprake, duke i paraqitur në forma të ndryshme të të shprehurit sipas një radhitjeje logjike; 109

Libër mësuesi për tekstin “Histori 7” parashtron pyetje kërkimore dhe përgjigjet duke u bazuar në argumente dhe burime; zhvillon kompetencën për jetën dhe mjedisin për të identifikuar dhe vlerësuar burimet e nevojshme për interpretimin e ngjarjes historike analizon të dhënat numerike për të kuptuar të shkuarën, për shembull për të kuptuar shkakun dhe pasojën, vazhdimësinë dhe ndryshimin; zhvillon mendimin krijues për të ndërtuar interpretime të reja të cilat shpjegojnë aspekte të së shkuarës, që janë të diskutueshme; zhvillon mendimin kritik për të përzgjedhur burimet, për të interpretuar të shkuarën nëpërmjet informacionit, për të dhënë argumente bazuar në burime dhe për të saktësuar saktësinë e burimeve; kupton se si qytetërimet dhe shoqëritë janë formuar nga grupe njerëzish me kultura të ndryshme, identifikon dallimet dhe ngjashmëritë ndërmjet kulturave të ndryshme dhe kultivon respekt ndaj kulturave të ndryshme nga e tij; zhvillon mirëkuptimin ndërkulturor, duke vlerësuar kulturat, gjuhët dhe besimet e ndryshme; kupton perspektivat, besimet dhe qëndrimet e njerëzve në të shkuarën e në të tashmen dhe rëndësinë e njohjes së historisë së tyre dhe të tjerëve; shqyrton një sërë burimesh që paraqesin perspektiva të ndryshme kulturore në mënyrë që të zhvillojë kuptimin historik. Rezultatet e të nxënit të kompetencave sipas temës Koncepte kyç: Nxënësi/ja: Lëvizje kombëtare, platforma • përshkruan gjendjen e Bullgarisë nën sundimin osman; kombëtare, nacionalist, • tregon detyrat e Lëvizjes Kombëtare dhe zgjidhjen e këtyre detyrave autonomia, shtet i pavarur, nga këto figura; sanxhak, has, timar, raja. vlerëson fazat e formimit të shtetit të pavarur bullgar. Burimet: Lidhja me fushat e tjera dhe Teksti, interneti, materiale të ndryshme burimore, si enciklopedi me tema ndërkurrikulare: Gjeografi, qytetari, arte. VEPRIMET NË SITUATË Hapi i parë: Mësuesi/ja paraqet hartën e Ballkanit dhe u kërkon nxënësve të thonë emrat e shteteve fqinje Ballkanit. Ajo ndalet te Bullgaria dhe u kërkon nxënësve të japin informacione apo të evidentojnë njohuritë që kanë për këtë vend, duke risjellë në mendje edhe njohuritë që kanë marrë nga Historia 6. Bullgaria bën pjesë në Ballkan. Ka qenë e pushtuar nga Perandoria Osmane. Ka dalje në Detin e Zi. Ka kryeqytet Sofjen. Më pas, ai/ ajo shtron pyetjen: Si u krijua shteti bullgar? Me këtë pyetje, mësuesi/ja kalon në hapin e dytë – ndërtimi i njohurive. Hapi i dytë: Mësuesja përdor metodën “lexim i drejtuar”, ku nxënësit parashikojnë për atë që lexojnë së bashku me mësuesin/en dhe diskutojnë përmbajtjen. 110

Libër mësuesi për tekstin “Histori 7” Bullgaria, provincë e - Në shek. XIV territoret bullgare u pushtuan dhe u bënë pjesë e Perandorisë Osmane Perandorisë Osmane; u ndanë në sanxhaqe; territori bullgar pronë e Sulltanit. - Bullgarët ishin bujq–raja, që punonin në timare e hase. - Fushat bullgare furnizonin Stambollin me drithë. - Në qytete ishte e zhvilluar zejtaria. - Bullgaria kishte besimin e krishterë ortodoks. Lëvizja kombëtare bullgare - U organizua nga patriotët bullgarë. - Filloi në shek. XVIII. - Në Bullgari u gjallërua tregtia, u hapën fabrika, banka dhe lindi borgjezia bullgare, e cila solli ide të reja. - Detyrë e kësaj lëvizjeje: ● zhvillimi i arsimit dhe i gjuhës bullgare (U hapën shumë shkolla në gjuhën bullgare. Abetarja e parë në gjuhën bullgare doli në vitin 1824); kjo nxiti krenarinë kombëtare; ● krijimi i kishës ortodokse të pavarur bullgare larg ndikimit të patrikanës greke. - Figurat më të shquara të popullit bullgar ishin Vasil Levski dhe Kristo Botevi. Krijimi i shtetit bullgar - Lëvizja kombëtare çoi në krijimin e shtetit bullgar. - Organizimin e shtetit e mori përsipër Rusia. - Më 1878 në Kongresin e Berlinit u njoh autonomia e principatës bullgare me kryeqytet Sofjen. - U hartua Kushtetuta, ku Asambleja ishte organ ligjvënës; - U vendos e drejta e votës. - Principata kishte ushtrinë, administratën, me nëpunës bullgarë dhe drejtohej nga Princi I gjerman, Aleksandër Batenburgu. - Në vitin 1908 qeveria xhonturke, me ndërhyrjen edhe të Rusisë, njohu pavarësinë e plotë të shtetit bullgar. - Ferdinant Koburgu ishte mbreti i parë i këtij shteti. - Me Bullgarinë u bashkua edhe Rumelia Lindore. Hapi i tretë: Mësuesi/ja drejton disa pyetje, për t’y siguruar që njohuritë e reja të jenë përvetësuar nga nxënësit. Ai/ajo përdor disa nga pyetjet në rubrikën “Mendoni-Arsyetoni-Gjurmoni-Nxirrni përfundime”. Pyetjet që mund të bëhen nga kjo rubrikë janë: Si paraqitej Bullgaria nën sundimin osman? Çfarë detyrash i vuri vetes Lëvizja Kombëtare Bullgare? Si i zgjidhi ajo këto detyra dhe cilat ishin figurat kryesore historike? Cilat janë dy fazat në të cilat kaloi formimi i shtetit të pavarur bullgar? Për të nxitur diskutime në orën e mësimit, mësuesi/ja përdor nënrubrikën “Arsyetoni” dhe pikat e saj: Çfarë shihni të përbashkët dhe të veçantë në rrugën e krijimit të shteteve të pavarura greke, serbe dhe bullgare? VLERËSIMI: Nxënësit vlerësohen për kontributin dhe aktivizimin e tyre në ndërtimin e njohurive të reja, në përgjigjet e dhëna dhe në pjesëmarrjen në diskutime e debate. DETYRË: Duke përdorur internetin, jepni të dhëna në formën e esesë prej 6-7 rreshtash, rreth dy figurave të lëvizjes kombëtare bullgare: Vasil Levski dhe Kristo Botevi. 111

Libër mësuesi për tekstin “Histori 7” Fusha: Shoqëria dhe mjedisi Lënda: Histori 7 Shkalla: III Klasa: 7 TEMATIKA 2. KOHA E NDRYSHIMEVE THELBËSORE TEMA MËSIMORE: Formimi i shtetit rumun Rezultatet e të nxënit sipas kompetencave kyç Situata e të nxënit: Nxënësi/ja: Mësuesja vendos hartën • zhvillon kompetencën e komunikimit për të ndërtuar kompetencat e Ballkanit në tabelë dhe historike për të shqyrtuar, për të analizuar, për të parashtruar evidenton Rumaninë së bashku pyetje, për të argumentuar, për të diskutuar dhe për të komunikuar me shtetet fqinje të saj. informacionin historik, konceptet dhe idetë; zhvillon kompetencën e të nxënit për të shfrytëzuar të dhënat për të demonstruar të kuptuarit e koncepteve historike dhe shoqërore, duke i prezantuar nëpërmjet formave të ndryshme të të shprehurit; ndërlidh temën e re ose një çështje të dhënë me njohuritë dhe përvojat paraprake, duke i paraqitur në forma të ndryshme të të shprehurit sipas një radhitjeje logjike; parashtron pyetje kërkimore dhe përgjigjet duke u bazuar në argumente dhe burime; zhvillon kompetencën për jetën dhe mjedisin për të identifikuar dhe vlerësuar burimet e nevojshme për interpretimin e ngjarjes historike analizon të dhënat numerike për të kuptuar të shkuarën, për shembull për të kuptuar shkakun dhe pasojën, vazhdimësinë dhe ndryshimin; zhvillon mendimin krijues për të ndërtuar interpretime të reja të cilat shpjegojnë aspekte të së shkuarës, që janë të diskutueshme; zhvillon mendimin kritik për të përzgjedhur burimet, për të interpretuar të shkuarën nëpërmjet informacionit, për të dhënë argumente bazuar në burime dhe për të saktësuar saktësinë e burimeve; kupton se si qytetërimet dhe shoqëritë janë formuar nga grupe njerëzish me kultura të ndryshme, identifikon dallimet dhe ngjashmëritë ndërmjet kulturave të ndryshme dhe kultivon respekt ndaj kulturave të ndryshme nga e tij; zhvillon mirëkuptimin ndërkulturor, duke vlerësuar kulturat, gjuhët dhe besimet e ndryshme; kupton perspektivat, besimet dhe qëndrimet e njerëzve në të shkuarën e në të tashmen dhe rëndësinë e njohjes së historisë së tyre dhe të tjerëve; shqyrton një sërë burimesh që paraqesin perspektiva të ndryshme kulturore në mënyrë që të zhvillojë kuptimin historik. Rezultatet e të nxënit të kompetencave sipas temës Koncepte kyç: Nxënësi/ja: Provincë e Bashkuar Rumune, • përshkruan me fjalët e tekstit rrugën e krijimit të Provincës së parti politike, reformë, shtet i Bashkuar Rumune; pavarur, industrialist, bojar. rendit reformat e princit Aleksandër Kuza dhe pasojat e tyre; analizon përfaqësimin e shtresave të shoqërisë rumune në shtetin e sapoformuar rumun. Burimet: Lidhja me fushat e tjera dhe Teksti, interneti, materiale të ndryshme burimore, si enciklopedi me tema ndërkurrikulare: Gjeografi, qytetari. 112

Libër mësuesi për tekstin “Histori 7” VEPRIMET NË SITUATË Hapi i parë: Mësuesi/ja paraqet hartën e Ballkanit dhe evidenton Rumaninë, për të cilën do të flasin në këtë orë mësimi. Mësuesi/ja u kërkon nxënësve të japin informacione apo të evidentojnë njohuritë që kanë për këtë vend, duke risjellë në mendje edhe njohuritë që kanë marrë nga Historia 6. Rumania ndodhet në Ballkan dhe është pjesë e Bashkimit Europian (së bashku me Bullgarinë dhe Kroacinë e Slloveninë). Ka qenë e pushtuar nga Perandoria Osmane. Ka dalje në Detin e Zi. Ka kryeqytet Bukureshtin. Hapi i dytë: Mësuesi/ja përdor metodën “Harta e Konceptit/përkufizimit”, ku ai/ajo jep konceptin dhe më pas shtjellon së bashku me nxënësit kuptimin/përkufizimin e këtij koncepti. Krijimi i Provincës së - Moldavia dhe Vllahia kishin qenë autonome nën Perandorinë Osmane. Bashkuar Rumune - Më 1859 zgjedhësit në të dyja provincat rumune votuan për të njëjtin drejtues të tyre, Aleksandër Joan Kuzën. - U krijua Provinca e Bashkuar Rumune, me në krye princ Kuzën. - U krijua parlamenti dhe qeveria e përbashkët për të dyja krahinat, por ende nën varësinë e sulltanit. - Bukureshti u caktua kryeqyteti i provincës më 1862. - Partitë politike kryesore: konservatorët (bojarët, pra pronarët e mëdhenj të tokave) dhe liberalët (borgjezia e re industriale dhe tregtare). Reformat në Provincën e - Princ Aleksandri bëri reforma të mëdha: Bashkuar Rumune ● U hoq angaria për fshatarësinë. ● U morën tokat e kishës dhe iu shpërndanë rreth 2 milionë hektarë fshatarëve; përfituan rreth 500 mijë familje fshatare. ● U bë riorganizimi i shtetit. ● U krijua Asambleja Kombëtare dhe Këshilli i Shtetit. ● Lindën gjykatat e reja; u hartuan kodet e reja sipas modelit francez. ● U bë reforma arsimore: ndjekja e shkollës u bë falas dhe e detyruar; u ngritën dy universitete. - Reformat i hapën rrugë krijimit të një shteti modern. Krijimi i shtetit rumun sipas - Më 1866 princ Aleksandri u detyrua të jepte dorëheqjen, për shkak të një tipit perëndimor grushti shteti; - Asambleja Kombëtare zgjodhi si mbret Karolin I me origjinë gjermane; u miratua kushtetuta e re sipas modelit perëndimor. - Mbreti drejtonte pushtetin ekzekutiv dhe senati atë legjislativ. - U krijua flamuri kombëtar me tri ngjyra (blu, i verdhë dhe i kuq). - U morën masa për zhvillimin e shpejtë të vendit, hekurudhat e para u lidhën me sistemin hekurudhor të Rusisë dhe të Austrisë, marrëveshje tregtare me shtetet perëndimore. - Provinca mbeti e varur nga Stambolli. - Kongresi i Berlinit (1878) njohu pavarësinë e plotë të Provincës së Bashkuar, duke krijuar kështu shtetin e pavarur rumun. 113

Libër mësuesi për tekstin “Histori 7” Hapi i tretë: Mësuesi/ja drejton disa pyetje për të siguruar që njohuritë e reja të jenë përvetësuar nga nxënësit. Ai/ajo përdor disa nga pyetjet në rubrikën “Mendoni-Arsyetoni-Gjurmoni-Nxirrni përfundime”. Pyetjet që mund të bëhen nga kjo rubrikë janë: Cilat krahina u përfshinë në Provincën e Bashkuar? Cilat ishin reformat e princit Aleksandër Kuza dhe pasojat e tyre? Si u bë Provinca e Bashkuar Rumune, shtet modern dhe i pavarur? Për të nxitur diskutime në orën e mësimit, mësuesi/ja përdor nënrubrikën “Arsyetoni” dhe pikat e saj: Krahasoni Rumaninë me Greqinë e Bullgarinë dhe gjeni çfarë elementi të përbashkët kanë ato në krijimin e shteteve të tyre të pavarura? VLERËSIMI: Nxënësit vlerësohen për kontributin dhe aktivizimin e tyre në ndërtimin e njohurive të reja, në përgjigjet e dhëna dhe në pjesëmarrjen në diskutime e debate. DETYRË: Krijoni një skemë të organizimit të shtetit të porsaformuar rumun, ku të pasqyrohen organet shtetërore. Fusha: Shoqëria dhe mjedisi Lënda: Histori 7 Shkalla: III Klasa: 7 TEMATIKA 2. KOHA E NDRYSHIMEVE THELBËSORE Tema mësimore: Përpjekjet për krijimin e shtetit autonom shqiptar Rezultatet e të nxënit sipas kompetencave kyç Situata e të nxënit: Nxënësi/ja Paraqitet para nxënësve fotoja • ndërton njohuri historike nëpërmjet pyetjeve, diskutimeve për të e ndërtesës ku u mbajt Lidhja evidentuar rolin e kuvendit të lidhjes shqiptare të Prizrenit dhe Shqiptare e Prizrenit dhe pyeten Kuvendin e Greçës për krijimin e shtetit autonom shqiptar; nxënësit: • vlerëson përpjekjet e patriotëve shqiptarë për krijimin e shtetit ‒ Çfarë ju kujton kjo ndërtesë? autonom; ‒ Ku ndodhet? • lidh njohuritë që ka për përpjekjet e popullit shqiptar për krijimin e ‒ Çfarë kontributi dha Lidhja shtetit autonom me temën; Shqiptare e Prizrenit? identifikon përparësitë dhe mangësitë e tij për temën që trajtohet; përgatit dhe prezanton informacionin e gjetur, përfshirë edhe foto, rreth detyrës së dhënë, duke përdorur fjalorin e përshtatshëm historik; përdor aftësitë e komunikimit, punës në grup për të shfaqur idetë e tij gjatë diskutimeve dhe prezantimit të punës; shqyrton në mënyrë kritike politikën e ndjekur nga turqit e rinj dhe fqinjët tanë dhe mban qëndrim; shqyrton burimet historike për të kuptuar ngjarjet dhe zhvillimet që kanë ndikuar në krijimin e shtetit autonom shqiptar dhe shpjegon natyrën, shkaqet dhe pasojat e politikës së turqve të rinj dhe fqinjëve tanë për të penguar krijimin e shtetit shqiptar dhe kupton se këto i përkasin të shkuarës. 114

Libër mësuesi për tekstin “Histori 7” Rezultatet e të nxënit të kompetencave sipas temës Koncepte kyç: Nxënësi/ja: Lëvizje kombëtare, shtet autonom, Turqit • identifikon kërkesat e lidhjes shqiptare të Prizrenit për e Rinj, kryengritjet. krijimin e shtetit autonom shqiptar; analizon politikën antishqiptare të turqve të rinj; tregon kryengritjet e mëdha antiosmane shqiptare; përshkruan rolin e kuvendit të Greçës; krahason kryengritjen e vitit 1910, 1911, 1912 dhe gjen dallimet. Burimet: Lidhja me fushat e tjera dhe me tema Njohuritë paraprake që ka nxënësi mbi temën e re, foto, teksti, ndërkurrikulare: harta, enciklopedi. Gjuhët dhe komunikimi, arte, TIK. VEPRIMET NË SITUATË Hapi i parë: Mësuesi/ja ka përgatitur fletë formati në të cilën është shkruar “shkruani çfarë dini rreth përpjekjeve për krijimin e shtetit autonom shqiptar”. Pasi nxënësit përfundojnë detyrën e dhënë mësuesi/ja i orienton, që të lexojnë tekstin dhe të vendosin shenjat “+” për informacionin e ri; “-“ për informacionin e ndryshëm nga ai që dinin; “?” për informacionin e paqartë për ta; “v” informacioni që lexoni përputhet me atë që dini. Mësuesi/ja ndan nxënësit në grupe dhe kërkon prej tyre të shënojnë në tabelë bazuar në shënimet që bënë në tekst. + - ? V Patriotët Shqiptarë u Politika Taktika e përdorur nga Lidhjen Shqiptare të mblodhën në Kuvendin e antishqiptare e Porta e Lartë për t’iu Prizrenit u krijua në vitin Greçës dhe i paraqitën Turqve të Rinj shmangur kërkesave të 1878 sulltanit kërkesat e shqiptarëve tyre të shkruara në një dokument që u quajt “Libri i Kuq” i Greçës Ku ndryshon kryengritja e Përpjekjet e Lëvizjes vitit 1910 dhe 1911 nga ajo Kombëtare Shqiptare e vitit 1912 për të krijuar një shtet autonom brenda Perandorisë Osmane filluan me Lidhjen Shqiptare të Prizrenit Kongresi i Berlinit vendosi copëtimin e tokave shqiptare, duke ua dhënë territoret shteteve fqinje Lidhja Shqiptare e Prizrenit hartoi programin për autonominë e Shqipërisë 115

Libër mësuesi për tekstin “Histori 7” Hapi i dytë: Prezantimi Një përfaqësues i çdo grupi prezanton punën e grupit dhe për informacionet e paqarta dhe të reja. Nxënësit diskutojnë. Si u shpreh politika antishqiptare e Turqve të Rinj? Cilat ishin kryengritjet e mëdha antiosmane shqiptare? Çfarë shprehte “Libri i Kuq” i Greçës? Cila ishte taktika e përdorur nga Porta e Lartë për t’iu shmangur kërkesave të shqiptarëve? Ku ndryshon kryengritja e vitit 1910 dhe 1911 nga ajo e vitit 1912 Hapi i tretë Prezantimi dhe demonstrimi i rezultateve të arritura Argumento se pse Lidhja Shqiptare e Prizrenit, Kuvendi i Greçës dhe patriotët shqiptarë deri në 1912 kërkonin krijimin e shtetit autonom dhe jo të shtetit të pavarur shqiptar. Nxënësi/ja: identifikon kërkesat e Lidhjes Shqiptare të Prizrenit për krijimin e shtetit autonom shqiptar; analizon politikën antishqiptare të Turqve të Rinj; tregon kryengritjet e mëdha antiosmane shqiptare; përshkruan rolin e Kuvendit të Greçës; krahason kryengritjen e vitit 1910, 1911, 1912 dhe gjen dallimet. VLERËSIMI: Nxënësit vlerësohen për përgjigjet e sakta, për aftësitë e tyre në komunikim, arsyetim, lidhjen e informacionit të ri me njohuritë, analizën shkak-pasojë, mendimin kritik, ndërveprimin në grup, prezantimin e punës së bërë, shfrytëzimin e materialeve/burimeve. DETYRË: Krijoni një album me foto me figura dhe ngjarje historike që kontribuan për krijimin e shtetit të pavarur shqiptar. Fusha: Shoqëria dhe mjedisi Lënda: Histori 7 Shkalla: III Klasa: 7 TEMATIKA 2. KOHA E NDRYSHIMEVE THELBËSORE TEMA MËSIMORE: Rilindja Shqiptare, zgjimi i ndërgjegjes kombëtare në Shqipëri gjatë shekujve XIX dhe fillimit të shekullit XX; hapja e shkollave shqipe. (3 orë) Situatë e sugjeruar Rezultatet e të nxënit sipas kompetencave kyç Situata e të nxënit: Nxënësi/ja Lexim i pjesës • ndërton kompetencat historike për të shqyrtuar, Rilindja Kombëtare ishte një lëvizje për të analizuar, për të parashtruar pyetje, për të mbarëkombëtare e shqiptarëve që synonte: argumentuar, për të diskutuar dhe për të komunikuar çlirimin e vendit; bashkimin e trojeve shqiptare informacionin historik, konceptet dhe idetë; në një shtet të vetëm dhe zhvillimin ekonomik, • shfrytëzon të dhënat për të demonstruar të kuptuarit shoqëror dhe kulturor të shtetit të ri shqiptar. e koncepteve historike dhe shoqërore, duke i Ajo drejtohej nga intelektualë atdhetarë që vinin prezantuar nëpërmjet formave të ndryshme të të nga radhët e borgjezisë shqiptare, çifligarëve shprehurit; atdhetarë e përparimtarë, të klerikëve dhe • ndërlidh temën e re ose një çështje të dhënë me përfaqësues të jetës qytetare e fshatare. njohuritë dhe përvojat paraprake, duke i paraqitur në forma të ndryshme të të shprehurit sipas një radhitjeje Rilindësit ishin njerëz të penës e të pushkës. logjike; 116

Libër mësuesi për tekstin “Histori 7” parashtron pyetje kërkimore dhe përgjigjet duke u bazuar në argumente dhe burime; identifikon dhe vlerëson burimet e nevojshme për interpretimin e ngjarjes historike përzgjedh burimet, për të interpretuar të shkuarën nëpërmjet informacionit, për të dhënë argumente bazuar në burime dhe për të saktësuar saktësinë e burimeve; kupton se si qytetërimet dhe shoqëritë janë formuar nga grupe njerëzish me kultura të ndryshme, identifikon dallimet dhe ngjashmëritë ndërmjet kulturave të ndryshme dhe kultivon respekt ndaj kulturave të ndryshme nga e tij (Rilindjen europiane dhe atë shqiptare); kupton perspektivat, besimet dhe qëndrimet e njerëzve në të shkuarën e në të tashmen dhe rëndësinë e njohjes së historisë së tyre dhe të tjerëve; shqyrton një sërë burimesh që paraqesin perspektiva të ndryshme kulturore në mënyrë që të zhvillojë kuptimin historik. Rezultatet e të nxënit të kompetencave sipas temës Koncepte kyç: Nxënësi/ja: Rilindje Shqiptare, rilindës, • vlerëson ndikimin e iluminizmit në Rilindjen shqiptare; lëvizje mbarëkombëtare, • vlerëson rilindësit iluministë: Naum Veqilharxhi, Pasko Vasa, Jani Vreto, Hoxha Tahsin; Naim e Sami Frashëri. Burimet: Lidhja me fushat e tjera dhe Teksti Histori 7, Fjalori Enciklopedik Shqiptar, vëllimi III, faqe 2249-2250 me tema ndërkurrikulare: Interneti: adresa Rilindja Kombëtare Shqiptare. Gjuha dhe komunikimi, gjeografi, arte. VEPRIMET NË SITUATË ORA 1. Përgatitja e projektit Hapi i parë: Diskutohet në klasë rreth tematikave të veçanta që lidhen me temën kryesore të projektit. Rekomandohet që gjatë diskutimit të diskutohen këto tematika: Idetë, synimet dhe përmbajtja e Rilindjes Shtrirja kohore, periodizimi shtrirja gjeografike e saj dhe pasojat Kontributi i Rilindjes në formësimin dhe konsolidimin e ndërgjegjes kombëtare Ndikimi i Iluminizmit Europian te Rilindja Kombëtare Shqiptare Figurat më të rëndësishme të Rilindjes sonë Kombëtare Hapi i dytë: Mësuesi/ja ndan nxënësit në katër grupe për 4 tematikat e para, një grup për tematikë. Për tematikën e fundit ngrihen dy-tri grupe të veçanta (Figurat më të rëndësishme të Rilindjes sonë Kombëtare). Gjithsej parashikohen 6-7 grupe pune. Brenda grupit, mësuesi ndan dy veprimtari hulumtuese: a. Shfrytëzimi i burimit nga FESH; b. Shfrytëzimi i burimeve nga interneti. 117

Libër mësuesi për tekstin “Histori 7” Ora 2: Puna rreth projektit Hapi i parë: Çdo grup shfrytëzon burimet si më poshtë: Idetë, synimet dhe përmbajtja e Rilindjes. Te Fjalori Enciklopedik Shqiptar, vëllimi 3, faqe 2249.Internet: Rilindja Kombëtare Shqiptare. Shtrirja kohore, periodizimi, shtrirja gjeografike e saj dhe pasojat. Te Fjalori Enciklopedik Shqiptar, vëllimi 3, faqe 2249. Internet: Rilindja Kombëtare Shqiptare Kontributi i Rilindjes në formësimin dhe konsolidimin e ndërgjegjes kombëtare. Te Fjalori Enciklopedik Shqiptar, vëllimi 3, faqe 2249. Internet: Rilindja Kombëtare Shqiptare. Ndikimi i Iluminizmit Europian te Rilindja Kombëtare Shqiptare. Te Fjalori Enciklopedik Shqiptar, vëllimi 3, faqe 2250 (shtylla e dytë). Internet: Rilindja Kombëtare Shqiptare. Figurat më të rëndësishme të Rilindjes sonë Kombëtare. Veçohen: Naum Veqilharxhi, Kostandin Kristoforidhi, Pashko Vasa, Jani Vreto, Hoxhë Tahsini, Naim Frashëri, Sami Frashëri, Zef Jubani. Te Fjalori Enciklopedik Shqiptar, sipas emrave, duke respektuar rendin alfabetik nisur nga mbiemri; p.sh. Veqilharxhi, Naum etj. Internet: të kërkohet sipas emrave të rilindësve. Hapi i dytë: Secili nga grupet, pasi ka marrë detyrën dhe është qartësuar rreth saj, krijon një prezantim të shkurtër në formë eseje prej 10-12 rreshtash, albumi, montazhi citimesh, power point etj. Hapi i tretë: Çdo grup duhet të pasqyrojë një produkt të vetëm, në emër të grupit, ku të shkrihen së bashku të dhënat e marra nga burimet e ndryshme. Ora 3: Raporti i përfundimeve Hapi i parë: Gjatë kësaj orë raportohet rreth tematikës 1, 2, 3 dhe 4. Mësuesja në bashkëpunim me nxënësit bën vlerësimin e çdo grupi dhe nxënësit ftohen të bëjnë vlerësimin e çdo nxënësi brenda grupit. Hapi i dytë: Prezantohen punimet e grupeve e tematikës 5 (figurat më të rëndësishme të Rilindjes sonë Kombëtare). Mësuesi/ja në bashkëpunim me nxënësit bën vlerësimin e çdo grupi dhe nxënësit ftohen të bëjnë vlerësimin e çdo nxënësi brenda grupit. Hapi i tretë: Në përfundim të projektit, në bashkëpunim me kryetarët e grupeve, mësuesi/ja përgatit një stendë me titull: “Të njohim Rilindësit tanë”. VLERËSIMI: Nxënësit vlerësohen për punën në grup, komunikimin dhe mirëkuptimin mes anëtarëve të grupit, larminë dhe veçantinë e burimeve dhe materialeve që përzgjedhin, mënyrën si e hartojnë një material prezantues dhe si e prezantojnë atë, për mendimin kritik. DETYRË: Shkrim me temë “Mësonjëtorja e parë shqipe”. Për këtë detyrë mund të kërkoni të dhëna në internet ose burime të tjera informacioni. 118

Libër mësuesi për tekstin “Histori 7” Fusha: Shoqëria dhe mjedisi Lënda: Histori 7 Shkalla: III Klasa: 7 TEMATIKA 2. KOHA E NDRYSHIMEVE THELBËSORE TEMA MËSIMORE: Shqipëria në vitet 1912-1913 (2 orë) Rezultatet e të nxënit sipas kompetencave kyç Situata e të nxënit: Nxënësi/ja: Vizitë në Pavijonin e Pavarësisë në • zhvillon kompetencën e komunikimit për të ndërtuar Muzeun Historik Kombëtar ose në kompetencat historike për të shqyrtuar, për të analizuar, për të Muzeun e Pavarësisë në Vlorë parashtruar pyetje, për të argumentuar, për të diskutuar dhe Duhet pasur parasysh se kjo vizitë për të komunikuar informacionin historik, konceptet dhe idetë; bëhet pasi të jetë zhvilluar mësimi • zhvillon kompetencën e të nxënit për të shfrytëzuar të dhënat apo kapitulli dhe shërben për për të demonstruar të kuptuarit e koncepteve historike dhe konkretizimin dhe përforcimin dhe shoqërore, duke i prezantuar nëpërmjet formave të ndryshme plotësimin e njohurive të mara në të të shprehurit; klasë. • ndërlidh temën e re ose një çështje të dhënë me njohuritë dhe përvojat paraprake, duke i paraqitur në forma të ndryshme të të shprehurit sipas një radhitjeje logjike; parashtron pyetje kërkimore dhe përgjigjet duke u bazuar në argumente dhe burime; zhvillon kompetencën për jetën dhe mjedisin për të identifikuar dhe vlerësuar burimet e nevojshme për interpretimin e ngjarjes historike; analizon të dhënat numerike për të kuptuar të shkuarën, për shembull për të kuptuar shkakun dhe pasojën, vazhdimësinë dhe ndryshimin; zhvillon mendimin krijues për të ndërtuar interpretime të reja të cilat shpjegojnë aspekte të së shkuarës, që janë të diskutueshme; zhvillon mendimin kritik për të përzgjedhur burimet, për të interpretuar të shkuarën nëpërmjet informacionit, për të dhënë argumente bazuar në burime dhe për të saktësuar saktësinë e burimeve; kupton se si qytetërimet dhe shoqëritë janë formuar nga grupe njerëzish me kultura të ndryshme, identifikon dallimet dhe ngjashmëritë ndërmjet kulturave të ndryshme dhe kultivon respekt ndaj kulturave të ndryshme nga e tij; zhvillon mirëkuptimin ndërkulturor, duke vlerësuar kulturat, gjuhët dhe besimet e ndryshme; kupton perspektivat, besimet dhe qëndrimet e njerëzve në të shkuarën e në të tashmen dhe rëndësinë e njohjes së historisë së tyre dhe të tjerëve; shqyrton një sërë burimesh që paraqesin perspektiva të ndryshme kulturore në mënyrë që të zhvillojë kuptimin historik. Rezultatet e të nxënit të kompetencave sipas temës Koncepte kyç: Nxënësi/ja: Pavarësia e Shqipërisë, qeveria e • tregon disa nga të drejtat themelore të njeriut; Vlorës, Konferenca e Ambasadorëve, • përshkruan demokracinë liberale dhe zbatimin e saj në klasë; territori i Shqipërisë, kufijtë e • vlerëson rëndësinë e respektimit të mendimit ndryshe dhe të territoreve shqiptare. tolerancës. Burimet: Lidhja me fushat e tjera dhe me Teksti, interneti, Deklarata Universale e të Drejtave të Njeriut tema ndërkurrikulare: Qytetari, komunikim. 119

Libër mësuesi për tekstin “Histori 7” VEPRIMET NË SITUATË Ora 1 Vizita ose Ekskursioni zhvillohet në këto etapa: Përcaktohet tema dhe objektivat. Parashikohet përmbajtja e aktivitetit, objektet e procesit që do të vëzhgohen dhe shpjegimet që do të jepen. Parashikohen kërkesat teorike dhe praktike ndaj nxënësve. Parashikohet mënyra e zhvillimit të ekskursionit apo vizitës, kush e drejton punën,ku duhet përqendruar vëzhgimi i nxënësit, çfarë duhet të mbledhin e të mbajnë shënim ata. Përfundimet e ekskursionit, konkluzionet dhe përgjithësimet sipas qëllimit mësimor dhe edukativ të mësuesit. - Mësuesit i rekomandohet ta orientojë vizitën ose ekskursionin në dy tematika kryesore: Rrethanat historike të shpalljes së pavarësisë së Shqipërisë. Figurat kryesore. Organizimi i shtetit shqiptar të pavarur dhe njohja e statusit dhe kufijve të tij prej Konferencës së Ambasadorëve të Londrës në vitet 1912-1913 Mësuesi identifikon një muze (sugjerohet Pavijoni i Pavarësisë në Muzeun Historik Kombëtar ose Muzeu i Pavarësisë në Vlorë), apo një vend historik që lidhet me luftën e shqiptarëve për pavarësi. Ora 2 Hapi 1: Mësuesi orienton nxënësit të përsërisin njohuritë e temës përkatëse. Ai përgatit paraprakisht një sërë pyetjesh për të risjellë në vëmendje ngjarjet që i paraprinë shpalljes së pavarësisë së Shqipërisë dhe figurat qendrore të tyre. Po ashtu mësuesi nxit nxënësit të parapërgatiten për të folur rreth organizimit të shtetit shqiptar të pavarur dhe njohjes së tij nga Konferenca e Ambasadorëve në Londër. Hapi 2: Mësuesi përcakton paraprakisht se çfarë do të vrojtojnë nxënësit dhe për çfarë do të mbajnë shënime ata, duke marrë parasysh tematikën e muzeut. Në ndihmë të mësuesit vendoset si burim informacioni shtesë interneti me adresë: Shpallja e Pavarësisë së Shqipërisë dhe Konferenca e Londrës 1912-1913 (te Wikipedia). VLERËSIMI: Nxënësit vlerësohen për punën në grup, komunikimin dhe mirëkuptimin mes anëtarëve të grupit, larminë dhe veçantinë e burimeve dhe materialeve që përzgjedhin, mënyrën si e hartojnë një material prezantues dhe si e prezantojnë atë. DETYRË: Hartoni një ese për Ismail Qemalin ose një figurë tjetër të rëndësishme të periudhës së pavarësisë së Shqipërisë. 120

Libër mësuesi për tekstin “Histori 7” Fusha: Shoqëria dhe mjedisi Lënda: Histori 7 Shkalla: III Klasa: 7 TEMATIKA 2. KOHA E NDRYSHIMEVE THELBËSORE TEMA MËSIMORE: Vendet e tjera të Ballkanit Rezultatet e të nxënit sipas kompetencave kyç Situata e të nxënit: Nxënësi/ja: Mësuesja vendos hartën e zhvillon kompetencën e komunikimit për të ndërtuar kompetencat Ballkanit në tabelë dhe së bashku historike për të shqyrtuar, për të analizuar, për të parashtruar me nxënësit bëjnë një përshkrim pyetje, për të argumentuar, për të diskutuar dhe për të komunikuar të shkurtër të fqinjëve tanë lindorë informacionin historik, konceptet dhe idetë; dhe veriperëndimorë (Maqedoni • zhvillon kompetencën e të nxënit për të shfrytëzuar të dhënat për dhe Mali i Zi). të demonstruar të kuptuarit e koncepteve historike dhe shoqërore, duke i prezantuar nëpërmjet formave të ndryshme të të shprehurit; ndërlidh temën e re ose një çështje të dhënë me njohuritë dhe përvojat paraprake, duke i paraqitur në forma të ndryshme të të shprehurit sipas një radhitjeje logjike; parashtron pyetje kërkimore dhe përgjigjet duke u bazuar në argumente dhe burime; zhvillon kompetencën për jetën dhe mjedisin për të identifikuar dhe vlerësuar burimet e nevojshme për interpretimin e ngjarjes historike; analizon të dhënat numerike për të kuptuar të shkuarën, për shembull për të kuptuar shkakun dhe pasojën, vazhdimësinë dhe ndryshimin; zhvillon mendimin krijues për të ndërtuar interpretime të reja të cilat shpjegojnë aspekte të së shkuarës, që janë të diskutueshme; zhvillon mendimin kritik për të përzgjedhur burimet, për të interpretuar të shkuarën nëpërmjet informacionit, për të dhënë argumente bazuar në burime dhe për të saktësuar saktësinë e burimeve; kupton se si qytetërimet dhe shoqëritë janë formuar nga grupe njerëzish me kultura të ndryshme, identifikon dallimet dhe ngjashmëritë ndërmjet kulturave të ndryshme dhe kultivon respekt ndaj kulturave të ndryshme nga e tij; zhvillon mirëkuptimin ndërkulturor, duke vlerësuar kulturat, gjuhët dhe besimet e ndryshme; kupton perspektivat, besimet dhe qëndrimet e njerëzve në të shkuarën e në të tashmen dhe rëndësinë e njohjes së historisë së tyre dhe të tjerëve; shqyrton një sërë burimesh që paraqesin perspektiva të ndryshme kulturore në mënyrë që të zhvillojë kuptimin historik. Rezultatet e të nxënit të kompetencave sipas temës Koncepte kyç: Nxënësi/ja: Pushtet fetar e shtetëror, popullsi, • rendit reformat e Pjetri II Njegosh; aleatët, organizimi shtetëror, • përshkruan me fjalët e tekstit organizimin e jetës në Malin e Zi; përbërje etniko-fetare, rrymë • analizon situatën e pasigurisë së shtetit maqedonas gjatë politike, autonomi e veçantë periudhës në fjalë. Burimet: Lidhja me fushat e tjera dhe me Teksti, interneti, materiale të ndryshme burimore, si enciklopedi tema ndërkurrikulare: Gjeografi, qytetari, 121

Libër mësuesi për tekstin “Histori 7” VEPRIMET NË SITUATË Hapi i parë: Mësuesi/ja paraqet hartën e Ballkanit në tabelë dhe së bashku me nxënësit bëjnë një përshkrim të shkurtër të fqinjëve tanë lindorë dhe veriperëndimorë (Maqedoni dhe Mali i Zi). Të dy vendet kanë një numër të konsiderueshëm shqiptarësh. Të dy vendet kanë territore që i janë marrë padrejtësisht Shqipërisë. Të dy vendet mbështeteshin nga Rusia në përpjekjet e tyre shoviniste. Më pas, mësuesi/ja kalon në fazën e dytë të ndërtimit të njohurive. Hapi i dytë: Mësuesi/ja nis fazën e ndërtimit të njohurive, duke ndarë tabelën në dy pjesë dhe evidenton çështjen dhe shpjegimet përkatëse. Mali i Zi - Pjesë e Perandorisë Osmane. - Popullsia përbëhej nga 36 fise, të vendosura në 240 fshatra. - Prijësi i Cetinës (Vlladika)mbante pushtetin fetar dhe shtetëror - Vendi drejtohej nga një kod ligjesh, që mbështetej në zakonet e traditat. - Aleat ishin Rusia dhe Austria. - Reformat u bënë Pjetri II Njegosh dhe Danilo II. Pjetri II Njegosh: - Formoi një shtet të rregullt. - Krijoi senatin. - Zhvilloi arsimin dhe kulturën. - Themeloi shtypshkronjën e parë. Danilo: - Ndau fenë nga shteti. - Krijoi ushtri të rregullt. - Nxori kode të reja. - Garantohej barazia e qytetarëve para ligjit. - Mbrohej prona private. Maqedonia - U njoh si shtet i pavarur nga Kongresi i Berlinit më 1878. - Ndodhej në kryqëzim rrugësh që lidhte Veriun me Jugun dhe Lindjen me Perëndimin. - Kishte rëndësi strategjike për ekonominë. - Përbëhej nga popuj të përzier. - Popullsia ishte një përzierje e madhe; bënin pjesë shqiptarë, serbë, bullgarë,grekë etj. - Në këtë territor ndesheshin interesat e shteteve ballkanike me Fuqitë e Mëdha; për të fituar ndikimin e tyre këto të fundit përdornin kishën dhe shkollën. - Popullsia maqedonase kërkonte të shkëputej nga Perandoria Osmane. - Donte të shkëputej edhe nga ndikimi serb, bullgar dhe grek. - U krijuan çeta të armatosura, të cilat luftonin për liri, pavarësi dhe për krijimin e shtetit maqedonas. - Maqedonia nuk mundi të krijonte shtetin e vet të pavarur deri në Luftën e Parë Botërore. Bosnja Hercegovina - U shkëputën nga Perandoria Osmane që në vitin 1878 - Kjo situatë vazhdoi deri në Luftën e Parë Botërore. 122

Libër mësuesi për tekstin “Histori 7” Hapi i tretë: Mësuesi/ja drejton disa pyetje për të siguruar që njohuritë e reja të jenë përvetësuar nga nxënësit. Ai/ajo përdor disa nga pyetjet në rubrikën “Mendoni-Arsyetoni-Gjurmoni-Nxirrni përfundime”. Pyetjet që mund të bëhen nga kjo rubrikë janë: Si ishte organizuar jeta në Malin e Zi? Çfarë reformash bëri Pjetri II Njegosh? Çfarë krijoi princi Danilo? Çfarë veçorish kishte Maqedonia? Pse Maqedonia ishte vend i pasigurt? Për të nxitur diskutime në orën e mësimit, mësuesi/ja përdor nënrubrikën “Arsyetoni” dhe pikat e saj: Pse shtetet e Ballkanit për të forcuar ndikimin e tyre në Maqedoni përdornin kishën dhe shkollën? VLERËSIMI: Nxënësit vlerësohen për kontributin dhe aktivizimin e tyre në ndërtimin e njohurive të reja, në përgjigjet e dhëna dhe në pjesëmarrjen në diskutime e debate. DETYRË: Hartoni një ese prej 6-7 rreshtash, ku të shprehni synimet e nacionalizmit maqedonas. Fusha: Shoqëria dhe mjedisi Lënda: Histori 7 Shkalla: III Klasa: 7 TEMATIKA 2. KOHA E NDRYSHIMEVE THELBËSORE TEMA MËSIMORE: Fundi i zgjerimit të Perandorisë Osmane Rezultatet e të nxënit sipas kompetencave kyç Situata e të nxënit: Nxënësi/ja: Mësuesja u kërkon nxënësve të • zhvillon kompetencën e komunikimit për të ndërtuar risjellin në mendje njohuritë e kompetencat historike për të shqyrtuar, për të analizuar, për të përftuara nga mësimet e kaluara që parashtruar pyetje, për të argumentuar, për të diskutuar dhe lidhen me Perandorinë Osmane dhe për të komunikuar informacionin historik, konceptet dhe idetë; luftën e popujve të Ballkanit për liri • zhvillon kompetencën e të nxënit për të shfrytëzuar të dhënat dhe pavarësi për të demonstruar të kuptuarit e koncepteve historike dhe shoqërore, duke i prezantuar nëpërmjet formave të ndryshme të të shprehurit; ndërlidh temën e re ose një çështje të dhënë me njohuritë dhe përvojat paraprake, duke i paraqitur në forma të ndryshme të të shprehurit sipas një radhitjeje logjike; parashtron pyetje kërkimore dhe përgjigjet duke u bazuar në argumente dhe burime; zhvillon kompetencën për jetën dhe mjedisin për të identifikuar dhe vlerësuar burimet e nevojshme për interpretimin e ngjarjes historike; 123

Libër mësuesi për tekstin “Histori 7” analizon të dhënat numerike për të kuptuar të shkuarën, për shembull për të kuptuar shkakun dhe pasojën, vazhdimësinë dhe ndryshimin; zhvillon mendimin krijues për të ndërtuar interpretime të reja të cilat shpjegojnë aspekte të së shkuarës, që janë të diskutueshme; zhvillon mendimin kritik për të përzgjedhur burimet, për të interpretuar të shkuarën nëpërmjet informacionit, për të dhënë argumente bazuar në burime dhe për të saktësuar saktësinë e burimeve; kupton se si qytetërimet dhe shoqëritë janë formuar nga grupe njerëzish me kultura të ndryshme, identifikon dallimet dhe ngjashmëritë ndërmjet kulturave të ndryshme dhe kultivon respekt ndaj kulturave të ndryshme nga e tij; zhvillon mirëkuptimin ndërkulturor, duke vlerësuar kulturat, gjuhët dhe besimet e ndryshme; kupton perspektivat, besimet dhe qëndrimet e njerëzve në të shkuarën e në të tashmen dhe rëndësinë e njohjes së historisë së tyre dhe të tjerëve; shqyrton një sërë burimesh që paraqesin perspektiva të ndryshme kulturore në mënyrë që të zhvillojë kuptimin historik. Rezultatet e të nxënit të kompetencave sipas temës Koncepte kyç: Nxënësi/ja: Krizë, tkurrje, reforma, rryma • liston tiparet e krizës në Perandorinë Osmane; nacionaliste, osmanizim vë në dukje reformat kryesore të periudhës së Tanzimatit; analizon kërkesat e lëvizjeve kombëtare të popujve të shtypur. Burimet: Lidhja me fushat e tjera dhe Teksti, interneti, materiale të ndryshme burimore, si enciklopedi. me tema ndërkurrikulare: Gjeografi, arte, letërsi, qytetari VEPRIMET NË SITUATË Hapi i parë: Mësuesi/ja përdor teknikën “stuhi mendimesh” nëpërmjet disa pyetjeve të shkurtra me qëllim që nxënësit të rikujtojnë informacionet që kanë marrë nga mësimet e kaluara për luftërat e popujve të Ballkanit për pavarësi nga Perandoria Osmane. Disa nga këto pyetje janë si më poshtë por mësuesi/ja mund të shtojë të tjera: Në sa kontinente ishte e shtrirë Perandoria Osmane? Si u krijua ajo? Cilat shtete ishin të pushtuara nga kjo perandori? Si e fituan këto shtete pavarësinë e tyre nga Perandoria Osmane? Hapi i dytë: Mësuesja përdor metodën “skema e mendjes” për ndërtimin e njohurive të reja. Kriza e Perandorisë dhe tiparet e saj: kriza filloi në fund të shek. XVII dhe u zgjerua në shek. XVIII; u krijua nga humbja e territoreve të pushtuara; Perandoria nuk ishte në gjendje të zhvillonte luftëra; 124

Libër mësuesi për tekstin “Histori 7” në oborrin e Sulltanit filloi lufta për pushtet, filluan intrigat, komplotet, korrupsioni, të cilat e dobësuan shumë Perandorinë; disfatat e njëpasnjëshme ushtarake sollën dobësimin dhe tkurrjen e vazhdueshme të saj. Përpjekjet për të dalë nga kriza: Reformat e Tanzimatit u bënë gjatë viteve 1839-1876; synonin ta shndërronin Perandorinë Osmane në shtet modern europian; garantonte sigurinë e jetës, pronës, nderit pa dallim feje dhe kombësie sistem arsimor jofetar, ushtrim sipas modelit europian; kode e ligje sipas modelit francez; gjykata shtetërore; u njoh prona private; mund të shitej dhe të blihej; të rinjtë turq filluan të shkolloheshin në shkollat europiane. Shkaqet e rënies së Perandorisë: Partia e Turqve të Rinj intelektualë, ushtarakë, nëpunës, nacionalistë; më 1908 u organizua revolucioni që njihet si lëvizje që njihet si Revolucioni i Turqve të Rinj (xhonturqve); me të ardhur në pushtet, detyruan sulltanin të rishpallte kushtetutën; synuan të ruanin sundimin e tyre mbi popujt që bënin pjesë në Perandori. Popujt e shtypur shpresonin të çliroheshin dhe të fitonin pavarësi, por u zhgënjyen nga xhonturqit, të cilët nuk i mbajtën premtimet. Hapi i tretë: Mësuesja përdor rubrikën “Mendoni-Arsyetoni-Gjurmoni-Nxirrni përfundime” për të verifikuar përvetësimin e njohurive të reja nga nxënësit. Ajo u kërkon nxënësve të plotësojnë kronologjinë në këtë rubrikë. Ajo drejton disa pyetje për të siguruar që njohuritë e reja të jenë përvetësuar nga nxënësit: Cilat janë disa tiparet e krizës në Perandorinë Osmane? Cilat territoret humbi Perandoria Osmane gjatë shekujve XVIII-XIX? Cilat janë arsyet e ndërmarrjes së reformave në Perandorinë Osmane? Cilat janë reformat kryesore të periudhës së Tanzimatit? VLERËSIMI: Nxënësit vlerësohen për kontributin dhe aktivizimin e tyre në ndërtimin e njohurive të reja, në përgjigjet e dhëna dhe në pjesëmarrjen në diskutime e debate. DETYRË: Ndërtoni një ese prej 6-7 rreshtash me titull: “I sëmuri i Bosforit”. 125