แผนการจัดการเรียนรู้บทที่5 สารละลาย

แผนการจดั การเรยี นรรู้ ายวิชา เคมเี พิ่ มเติม

บทท่ี 5 สารละลาย

ชน้ั มธั ยมศกึ ษาปที ี่ 5

ภาคเรยี นท่ี 1 ปกี ารศึกษา 2565

นายกิตตชิ ยั อุปัชฌาย์

นกั ศกึ ษาฝึกประสบการณ์วิชาชพี ครู
สาขาวิทยาศาสตร์เน้นเคมี รหสั นกั ศึกษา 61100141124
คณะครศุ าสตร์ มหาวทิ ยาลัยราชภฏั อุดรธานี

โรงเรยี นสวา่ งแดนดิน อาเภอสวา่ งแดนดนิ จงั หวดั สกลนคร

สานักงานเขตพ้ืนทกี่ ารศึกษามัธยมศกึ ษาสกลนคร

วชิ าเคมเี พ่ิมเตมิ 2 ว32222
กลุม่ สาระการเรียนรูว้ ทิ ยาศาสตรแ์ ละเทคโนโลยี

หน่วยการเรียนรู้ท่ี 5 เร่ือง สารละลาย
ระดบั ช้ันมัธยมศึกษาปที ี่ 5 โรงเรียนสว่างแดนดนิ

นายกิตติชยั อุปชั ฌาย์
รหัสประจำตัวนักศกึ ษา 61100141124

สาขาวิชาวทิ ยาศาสตร์ (เน้นเคม)ี

การปฏิบัตกิ ารสอนในสถานศึกษา 1
รหสั วิชา ED18501 (INTERNSHIP IN SCHOOL 1)

คณะครุศาสตร์ มหาวทิ ยาลยั ราชภฏั อุดรธานี
ภาคเรยี นที่ 1 ปกี ารศึกษา 2565

ก

คำนำ

แผนการจดั การเรยี นรู้รายวิชาเคมี 2 รหสั วชิ า ว31222 ชั้นมธั ยมศกึ ษาปที ี่ 5 เล่มนี้ จดั ทำข้ึนเพื่อใช้
เป็นแนวทางในการจัดการเรียนการสอนให้มีประสิทธิภาพและให้นักเรียนบรรลุตามมาตรฐานการเรียนรู้
ตัวชี้วัด ที่กำหนดไว้ในหลักสูตรแกนกลางการศึกษาขั้นพื้นฐานพุทธศักราช 2551 (ฉบับปรับปรุง 2560)
ผู้จัดทำ จึงได้ศึกษาสาระการเรียนรู้พื้นฐานให้เข้าใจ จากนั้นนำปัญหาที่พบจากประสบการณ์ และความรู้ที่ได้
จากการอบรมสาระการเรียนรู้วิทยาศาสตร์ เทคนิค วิธีการสอน การวัดผลประเมินผล จิตวิทยาการเรียนรู้
ตลอดจนความรทู้ ีไ่ ดจ้ ากการศกึ ษาคน้ คว้าดว้ ยตนเอง มาจดั ทำแผนการจัดการเรียนรใู้ นคร้ังน้ี

แผนการจัดการเรียนรู้ในเล่มนี้ แผนการจัดการเรียนรู้ จะมีรายละเอียดของ กิจกรรมการเรียนการ
สอน สื่อ แหล่งการเรียนรู้ การวัดและประเมินผล รวมทั้งยังมีใบกิจกรรมประกอบด้วย สามารถนำไปให้
นักเรียนทำประกอบกับการสอนได้ นอกจากนี้ยังมีเฉลยใบกิจกรรมไว้ให้สำหรับครูผู้สอน ซึ่งจะทำ ให้การจัด
กิจกรรมการเรียนการสอนเป็นไปอย่างราบรื่น เพื่อให้ผู้เรียนบรรลุมาตรฐานการเรียนรู้ได้เต็มศักยภาพ อย่าง
แท้จรงิ

ผู้จัดทำหวังเป็นอย่างยิ่งว่าแผนการจัดการเรียนรู้เล่มนี้จะเป็นประโยชน์ต่อตัวผู้สอนเอง รวมทั้งเป็น
ประโยชน์ต่อผูส้ อนในรายวิชาเดยี วกัน และผ้สู อนแทนเป็นอย่างมาก

นายกิตติชัย อุปชั ฌาย์

10 ตลุ าคม 2556

สารบญั ข

เรื่อง หน้า
คำนำ ก
สารบัญ ข
หนว่ ยการเรยี นรู้ท่ี 2 เรอ่ื ง สารละลาย 1
2
แผนการจดั การเรียนรู้ท่ี 6 ความเขม้ ข้นของสารละลายในหน่วยร้อยละ 20
แผนการจัดการเรยี นรู้ท่ี 7 เร่อื ง ความเขม้ ขน้ ในหนว่ ย ppm ppb 37
แผนการจดั การเรียนรู้ที่ 8 เรือ่ ง ความเข้มข้นในหนว่ ยโมลาริตี และโมแลลิ 53
แผนการจัดการเรียนรู้ที่ 9 เรอ่ื ง ตีความเข้มขน้ ในหน่วยเศษสว่ นโมล 66
แผนการจัดการเรียนรู้ท่ี 10 เรื่อง เตรยี มสารละลาย 84
แผนการจดั การเรียนรู้ท่ี 11 เรื่อง สมบตั บิ างประการของสารละลาย

1

แผนการจัดการเรยี นรู้
หนว่ ยการเรยี นรทู้ ี่ 5 เร่ืองสารละลาย

2

แผนการจดั การเรียนรู้ท่ี 6

กลุ่มสาระการเรยี นร้วู ทิ ยาศาสตร์และเทคโนโลยี รายวชิ า วทิ ยาศาสตร์เคมี 2 รหัสวิชา ว32222
ปกี ารศึกษา 2565
ระดบั ชน้ั มธั ยมศกึ ษาปีท่ี 5 ภาคเรยี นที่ 1
เวลา 18 ชั่วโมง
หน่วยการเรยี นร้ทู ี่ 5 สารละลาย เวลา 3 ช่ัวโมง

เรอื่ ง ความเข้มขน้ ของสารละลายในหนว่ ยร้อยละ

ครผู สู้ อน นายกติ ติชัย อุปชั ฌาย์

1. สาระการเรยี นรู้และผลการเรียนรู้
สาระที่ 5 สาระเคมี

3. เข้าใจหลักการทาปฏิบัติการเคมี การวัดปริมาณสาร หน่วยวัดและการเปลี่ยนหน่วย การคำนวณ
ปริมาณของสาร ความเข้มข้นของสารละลาย รวมทั้งการบูรณาการ ความรู้และทักษะในการอธิบาย
ปรากฏการณ์ในชวี ิตประจำวนั และการแก้ปัญหาทางเคมี
ผลการเรยี นรู้

คำนวณความเขม้ ขน้ ของสารละลายในหน่วยตา่ ง ๆ

2. สาระสำคญั /ความคดิ รวบยอด
สารที่พบในชีวิตประจำวันจำนวนมากอยู่ในรูปของสารละลาย การบอกปริมาณของสาร ในสารละลาย

สามารถบอกเป็นความเข้มข้นในหน่วยร้อยละ ส่วนในล้านส่วน ส่วนในพันล้านส่วน โมลาริตี โมแลลิตี และ
เศษส่วนโมล

3. จดุ ประสงคก์ ารเรียนรู้
3.1 ด้านความรู้ (K)
1. อธิบายความหมายของหน่วยความเขม้ ข้นของสารละลายในหน่วยร้อยละ
3.2 ด้านทกั ษะ/กระบวนการคดิ (P)
1. คำนวณความเข้มข้นของสารละลายในหน่วยร้อยละ
2. เตรยี มสารละลายตามความเข้มในหนว่ ยร้อยละ
3.3ด้านคณุ ลกั ษณะอันพึงประสงค์ (A)
1. นักเรียนมีความรับผิดชอบต่องานท่ีได้รบั มอบหมายและสามารถทำงานร่วมกบั ผู้อ่นื ได้

3

4. สาระการเรยี นรู้
ร้อยละ (percents) เป็นการระบปุ ริมาณของตวั ถกู ละลายในสารละลายท้ังหมด 100 ส่วน แบง่

ออกเป็น
1. รอ้ ยละโดยมวล (w/w) หมายถงึ มวลของตวั ถูกละลายตอ่ มวลของสารละลาย

100 หน่วย มกั ใชก้ ับตวั ถูกละลายท่ีเป็นของแข็ง
2. ร้อยละโดยปริมาตร (v/v) หมายถึง ปริมาตรของตัวถูกละลายต่อปริมาตรทั้งหมด

ของสารละลาย 100 หน่วย มกั ใชก้ บั ตวั ถูกละลายและตวั ทำละลายที่เป็นของเหลว
3. ร้อยละโดยมวลต่อปริมาตร (w/v) หมายถึงมวลของตัวถูกละลายในสารละลายทั้งหมด

100 หน่วยปริมาตรหน่วยชนิดนี้มักใช้กับสารละลายที่ตัวถูกละลายเป็นของแข็งละลายในตัวทำละลายที่เป็น
ของเหลวเช่น สารละลาย NaOH เข้มข้นร้อยละ 10 โดยมวลต่อปริมาตร หมายความว่า ในสารละลายมี
ปริมาตร 100 cm3 มี NaOH ละลายอยู่ 10 กรัม

5. สมรรถนะสำคัญของผเู้ รียน
5.1 ความสามารถในการส่อื สาร
5.2 ความสามารถในการคิด
5.3 ความสามารถในการแกป้ ัญหา

6. คณุ ลกั ษณะอันพึงประสงค์
6.1 มวี นิ ยั
6.2 ใฝเ่ รยี นรู้
6.3 มงุ่ ม่ันในการทำงาน

7. กิจกรรมการเรยี นรูแ้ บบสืบเสาะหาความรู้ 5 ขั้นตอน (5E)
ขนั้ ท่ี 1 สร้างความสนใจ
1. นกั เรียนตอบคำถามเพอื่ ทบทวนความรูข้ องนักเรยี นก่อนเรียน
- สารละลายคอื อะไร
(แนวตอบ : ของผสมเนอ้ื เดียวลว้ น ซึง่ ประกอบดว้ ยสารต่างชนิดกันตั้งแต่ ๒ ชนดิ ขึน้ ไป แผ่

กระจายออกเปน็ อนภุ าคเลก็ ๆ ผสมรวมกนั อยู่อยา่ งสมำ่ เสมอ โดยไม่มปี ฏกิ ริ ิยาเคมเี กิดขึ้น)
- ตัวทำละลายคืออะไร
(แนวตอบ : สารทม่ี ีความสามารถในการทำให้สารอื่นๆ ละลายได้ โดยไมท่ ำปฏกิ ิรยิ าเคมี)
- ตวั ละลายคอื อะไร
(แนวตอบ : สารทถ่ี ูกตัวทำละลายทำใหล้ ะลาย)

4

2. นกั เรยี นตอบคำถามเพื่อเช่ือมโยงความรู้เดิมของนักเรียน โดยใหน้ กั เรียนตอบคำถาม ดังนี้
- ถ้าตอ้ งการบอกปริมาณของสารที่อยใู่ นรปู สารละลายจะทำไดอ้ ย่างไร

(แนวตอบ : บอกเปน็ ความเขม้ ขน้ ของสารละลาย)
- นำ้ สม้ แท้ 5% หมายถงึ อะไร

(แนวตอบ : นักเรียนตอบตามความเขา้ ใจ)

ข้นั ท่ี 2 สำรวจและคน้ หา
1. นกั เรียนแบง่ กล่มุ กลุ่มละ 6-7 คน ตามความเหมาะสม
2. นักเรยี นพจิ ารณาตวั อยา่ งรูปหรอื แก้วที่ใส่น้ำแดง 3 แก้ว ตอ่ ไปนี้

1) นำ้ แดงเต็มแก้ว 2) น้ำแดงครงึ่ แก้ว 3) น้ำแดงผสมนำ้ เตม็ แกว้ ดงั รูป

3. นกั เรยี นตอบคำถามว่า น้ำแดงท้ัง 3 แก้วเปน็ สารบรสิ ุทธิ์หรือสารละลาย ซ่งึ ควรได้คำตอบ
ว่ า
น้ำแดงทั้ง 3 แก้วเป็นสารละลาย จากนั้นครูให้นักเรียนเปรียบเทียบความเข้มข้นและปริมาตรของ
นำ้ แดงทง้ั 3 แก้ว

4. นักเรียนศึกษาวิธีคำนวณความเข้มข้นในหน่วยร้อยละและทำกิจกรรมผสมสารเพื่อให้ได้
สารละลายในหนว่ ยร้อยละทีก่ ำหนดในแตล่ ะกลมุ่

5. นักเรียนบางกลุ่มออกมานำเสนอ

ขั้นท่ี 3 สรุปและอภิปรายผล
1. นักเรียนอภิปรายร่วมกันเกี่ยวกับความหมายของความเข้มข้น เพื่อให้ได้ข้อสรุปว่า

ความเข้มข้นของสารละลายสว่ นใหญเ่ ปน็ อตั ราสว่ นของปริมาณตัวละลายต่อปริมาณสารละลาย จากนั้น
ใชค้ ำถามวา่ นกั เรยี นทราบหนว่ ยความเขม้ ขน้ ใดบา้ ง

(แนวตอบ : หน่วยร้อยละ)
2. นักเรียนและครูทบทวนความหมายของความเข้มข้นของสารละลายในหน่วยร้อยละ ทั้ง

รอ้ ยละโดยมวล (w/w) ร้อยละโดยปรมิ าตร (v/v) รอ้ ยละโดยมวลต่อปริมาตร (w/v) โดยใช้ส่ือ ICT ประเภท

5

PowerPoint เร่ือง สารละลาย จากนน้ั ครยู กตัวอยา่ งสารละลายท่ีพบในชวี ติ ประจำวันเช่น แอลกอฮอล์เข้มข้น
รอ้ ยละ 70 โดยปรมิ าตร แลว้ ให้นกั เรยี นระบุชนดิ และปรมิ าณของตัวละลายและตัวทำละลาย

(แนวตอบ : ในสารละลาย 100 มลิ ลลิ ติ ร ตวั ละลายคอื น้ำปรมิ าตร 30 มิลลิลติ ร และ
ตวั ทำละลายคอื แอลกอฮอล์ปรมิ าตร 70 มลิ ลิลติ ร)

ข้ันท่ี 4 ขยายความรู้
1. ให้นักเรยี นทำแบบฝึกหดั ในแบบฝกึ หดั เรอ่ื ง ความเข้มขน้ ในหน่วยร้อยละ
2. นกั เรยี นยกตวั อย่างความรู้เรอ่ื ง หนว่ ยความเข้มข้นของสารละลายในหนว่ ยร้อยละ ไป

ประยุกต์ใช้ในชวี ิตประจำวนั ไดอ้ ยา่ งไร

ขั้นท่ี 5 การประเมนิ ผล
1. ครูประเมนิ การเรยี นรู้ของนกั เรยี นดังนี้
1.1 การถามตอบในชน้ั เรยี น (โดยการถามนักเรียนก่อนหลังจากน้นั เรียกชื่อนักเรยี น

เพอื่ ให้
ผู้เรียนตอบ)

1.2 การทำแบบฝกึ หดั 5.1 เรอื่ ง ความเข้มข้นของสารละลายในหนว่ ยรอ้ ยละ
1.3 ครูประเมินพฤตกิ รรมโดยการสงั เกต จากการทำกิจกรรมร่วมกบั การเรียนของผู้เรียน

8. สื่อและแหล่งการเรียนรู้
- หนงั สือเรยี นวทิ ยาศาสตร์ ม.4 เล่ม 2
- ใบกจิ กรรม ความเขม้ ข้นของสารละลายในหนว่ ยร้อยละ
- PowerPoint เรื่อง ความเข้มข้นของสารละลายในหนว่ ยรอ้ ยละ
- โทรศัพท์

6

9. การวดั และประเมนิ ผล

จุดประสงคก์ ารเรยี นรู้ วิธีวัด เครือ่ งมอื วดั เกณฑ์
ดา้ นความรู้ (K) การตอบคำถาม แบบการประเมนิ 1.นักเรียนสามารถตอบ
แบบฝกึ หดั เรอื่ ง กจิ กรรม คำถามในใบกิจกรรมได้
1. อธบิ ายความหมายของหนว่ ย เรื่อง ความเข้มขน้ ใบกจิ กรรม ระดับดีผ่านเกณฑ์ร้อย
ความเข้มข้นของสารละลายใน ของสารละลายใน แบบฝึกหดั ละ 70
หนว่ ยรอ้ ยละ หน่วยร้อยละ 2.นักเรียนทำ
แบบฝึกหัดท้ายบทท่ี
ดา้ นทกั ษะ/กระบวนการ (P) ตรวจคำตอบ แบบการประเมนิ 1.1 ได้ระดับดีผ่าน
1.คำนวณความเขม้ ขน้ ของ ใบกิจกรรม กิจกรรม เกณฑร์ อ้ ยละ 70
แบบฝึกหดั ตรวจคำตอบ 1. นักเรยี นสามารถ
สารละลายในหนว่ ยร้อยละ ใบกจิ กรรม สรปุ เนอื้ หาทไ่ี ด้จาก
2. เตรียมสารละลายตามความเขม้ การสังเกตการ แบบฝกึ หัด การศกึ ษาคน้ คว้าได้
ในหน่วยรอ้ ยละ เปลีย่ นแปลง แบบการประเมนิ ระดบั ดีผา่ นเกณฑ์ร้อย
ด้านคุณลักษณะอนั พึงประสงค์ พฤติกรรม กิจกรรม ละ 70
(A) นักเรียนทำภาระงานที่
1. มีความใฝร่ ู้ มุ่งม่นั ในการทำงาน ไ ด ้ ร ั บ ม อ บ ห ม า ย ไ ด้
และทำงานรว่ มกบั ผอู้ ่ืนได้ ระดับดีผ่านเกณฑ์ร้อย
ละ 80

10. กิจกรรมเสนอแนะ
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………………………………………….………………….

7

8

9

เกณฑ์การประเมินผลงานนกั เรียน

ประเดน็ การ คา่ น้ำหนกั แนวทางการใหค้ ะแนน
ประเมนิ คะแนน
ดา้ นความรู้ ตอบคำถามถกู ต้องครบถว้ นทุกข้อ
(K) 3 ตอบคำถามถูกต้องครบ 5-9 ขอ้
2 ตอบคำถามถูกต้องครบ 1-4 ขอ้
ดา้ นทกั ษะ 1 ทำแบบฝีกหัด
กระบวนการ 3 ทำแบบฝึกหดั
2 ทำแบบฝึกหัด
(P) 1 คำนวณ เรือ่ ง ความเข้มข้นของสารละลายในหน่วยรอ้ ยละ ได้อย่าง
3 ถูกต้องสมบูรณ์
ด้าน คำนวณเร่ือง ความเข้มขน้ ของสารละลายในหน่วยร้อยละ ได้คอ่ นข้าง
คุณลักษณะ 2 ถูกต้อง
คำนวณ ความเข้มขน้ ของสารละลายในหน่วยร้อยละ แต่ไม่ครบถ้วน
(A) 1 ทำภาระงานท่ีไดร้ บั มอบหมายเสร็จภายในเวลาทก่ี ำหนด และถกู ต้อง
3 ทำภาระงานท่ีได้รบั มอบหมายเสรจ็ ภายในเวลาท่กี ำหนดแตง่ านยงั
2 ผิดพลาด
ทำงานที่ไดร้ บั มอบหมายเสร็จแตส่ ่งล่าช้า และมีข้อผิดพลาด
1

ระดบั คะแนน 3 หมายถึง ดมี าก
คะแนน 2 หมายถึง ดี
คะแนน 1 หมายถงึ พอใช้
คะแนน

10

11

12

13

14

ใบความรู้
สารละลายและความเขม้ ข้นของสารละลาย

สารละลาย

สารละลาย (Solution) หมายถงึ สารเนื้อเดียวท่ีไมบ่ ริสุทธิ์ ซ่ึงเกิดจากสารตงั้ แต่ 2 ชนิดข้ึนไป รวมตัว
เป็นเนอื้ เดยี วกนั ซึง่ สามารถจำแนกแบ่งออกไดเ้ ป็น 3 สถานะคือ คือ สารละลายของแข็ง สารละลายของเหลว
และสารละลายแกส๊

ความเข้มขน้ ของสารละลาย

ความเขม้ ข้นของสารละลายเปน็ การบอกถงึ อัตราส่วนปรมิ าณตัวถูกละลายกับปรมิ าณตวั ทำละลายใน
สารละลายหนง่ึ ๆ อัตราส่วนดังกลา่ วจะมีได้ 2 ลกั ษณะ คือ ปริมาณของตวั ถกู ละลายในสารละลายท้งั หมดกบั
ปรมิ าณของตัวถูกละลายในตัวทำละลายทัง้ หมด โดยมหี นว่ ยความเขม้ ขน้ เปน็ หนว่ ยท่ีใช้บอกปริมาณของตวั
ถูกละลายและตัวทำละลายในสารละลาย โดยทว่ั ๆ ไปหน่วยความเขม้ ข้นของสารละลายมักจะบอกเป็นปริมาณ
ของตวั ถูกละลายในสารละลาย หนว่ ยตา่ งๆ ทนี่ ิยมใช้กันในระดับน้ีได้แก่

1.หนว่ ยร้อยละ เปน็ หน่วยของความเข้มข้นที่แบง่ ยอ่ ยออกเป็น 3 ประเภท

1.1 ร้อยละโดยมวลต่อมวล (%W/W) หรอื เรยี กยอ่ ๆ ว่า ร้อยละโดยมวล (% by W) เป็น
หนว่ ยความเข้มขน้ ทใี่ ช้ “บอกมวลของตัวถูกละลายในสารละลาย 100 หนว่ ยมวลเดยี วกัน” เช่น สารละลาย
กรด HNO3 20% โดยมวล หมายความว่า ในสารละลายกรด 100 กรมั มีเน้ือกรด HNO3 20 กรัม หรอื ใน
สารละลายกรด 100 กโิ ลกรัม มีเนื้อกรด มเี นื้อกรด HNO3 20 กโิ ลกรัม (มวลของตวั ถูกละลายและมวลของ
สารละลาย จะตอ้ งเป็นหนว่ ยเดียวกัน) สารละลาย NH3 30% โดยมวล หมายความวา่ สารละลาย 100กรัมมี
NH3 ละลายอยู่ 30 กรัม เป็นต้น

1.2 รอ้ ยละโดยปริมาตรต่อปริมาตร (%V/V) หรือเรยี กยอ่ ๆ ว่า รอ้ ยละโดยปรมิ าตร (% by V) เปน็ หนว่ ยที่
ใช้บอก “ปริมาตรของตัวถูกละลายในสารละลาย 100 หน่วยปริมาตรเดียวกัน” เชน่ สารละลายกรด HNO3
50% โดยปริมาตร หมายความว่า ในสารละลาย 100 cm3 มีเน้อื กรด HNO3 50 cm3 หรือในสารละลาย
กรด 100 ลิตร มีเน้ือกรด NHO3 50 ลติ ร สารละลาย NH3 20% โดยปริมาตร หมายความวา่ ในสารละลาย
100 cm3 มี NH3 ละลายอยู่ 20 cm3

15

1.3 ร้อยละโดยมวลต่อปริมาตร(% W/V) เป็นหน่วยที่ใช้บอก “มวลของตัวถูกละลายใน
สารละลาย 100 หน่วยปริมาตร” หน่วยของมวลและปริมาตรจะต้องสอดคล้องกัน คือ ถ้ามวลเป็นกรัม
ปริมาตรจะเปน็ ลกู บาศก์เซนติเมตร (cm3) หรือถา้ มวลเปน็ กิโลกรัม ปรมิ าตรจะเปน็ ลติ ร เช่น สารละลายกรด
HNO3 25% W/V หมายความว่า ในสารละลาย 100 cm3 มีเนื้อกรด HNO3 ละลายอยู่ 25 กรัม หรือใน
สารละลายกรด 100 ลิตร มเี นอ้ื กรด NHO3 ละลายอยู่ 25 กโิ ลกรัม สารละลาย NH3 30% โดยมวล/ปรมิ าตร
หมายความวา่ สารละลาย 100 cm3 มี NH3 ละลายอยู่ 30 กรมั

ความเขม้ ขน้ ความสมั พันธ์
รอ้ ยละโดยมวล
มวลของตัวละลาย g ตัวละลาย / g
(% W/W) มวลของสารละลาย X100% %ml ต ั ว ล ะ ล า ย / ml
ใช้หน่วยโมลเดียวกันเช่น %
รอ้ ยละโดยปริมาตร สารละลาย
(% V/V)
ปริมาตรของตวั ละลาย
รอ้ ยละโดยมวลต่อปรมิ าตร ปริมาตรของสารละลาย X100%
(% W/V) ใช้หน่วยปริมาตรเดียวกัน เช่น
สารละลาย

มวลของตัวทำละลาย
ปรมิ าตรของสารละลาย X100%

ถา้ หน่วยมวลของตัวทำละลายเปน็ g หน่วยปรมิ าตรของสารละลายจะเปน็ ml
ถ้าหนว่ ยมวลของตัวทำละลายเปน็ kg หนว่ ยปรมิ าตรของสารละลายจะเป็น l

16

ตวั อย่าง
1.เกลอื แกง 10 g ผสมกบั นำ้ 75 g สารละลายนี้มีความเข้มขน้ เทา่ ใด

2. เอทานอล 10 cm3 ละลายในนำ้ 145 cm3 สารละลายนี้มีความเข้มขน้ เทา่ ใด

3.เกลอื แกง 20 g ละลายในนำ้ 250 cm3 สารละลายนม้ี คี วามเข้มขน้ เทา่ ใด

17

การเปรียบเทยี บบัญญัติไตรยางศ์

ใชก้ ารคณู ไขว้

ตวั อยา่ ง

สารละลาย 150ml มีตัวถูกละลาย 10 g จะได้ 200ml x 10 g = 13.3 g
150 ml
สารละลาย 200ml จะมตี ัวถูกละลาย .....กรมั

ดงั นัน้ สารละลาย 200ml จะมีตวั ถูกละลาย 13.3 g

ตัวอยา่ ง
นำ้ ส้มกาโตะเข้มข้น 30 % 150 ml จะมนี ำ้ ส้มแท้ๆก่ี ml

18

ใบกจิ กรรม
เร่อื ง การหาความเข้มข้นในหนว่ ยร้อยละ

ให้นักเรียนเตรียมสารละลายที่มีความเข้มข้นในหนว่ ยร้อยละต่อไปนี้

1.เตรียมน้ำเกลอื ความเขม้ ข้น 50% w/w ให้ได้ 200 g

2. เตรียมน้ำแดง ความเขม้ ข้น 25% V/V โดยใช้เฮลบลูบอย 50 ml
3. เตรยี มน้ำเกลือ โดยใช้เกลือ 50 g และนำ้ 200 ml จะมีความเข้มข้นเท่ากับเทา่ ไหร

19

แบบฝกึ หัดที่ 5.1
เร่อื ง การความเข้มขน้ ในหน่อยรอ้ ยละ
1. เมอ่ื ละลายนำ้ ตาลทราย 35 g จนไดส้ ารละลาย 70 g สารละลายมคี วามเขม้ ข้นร้อยละโดยมวลเท่าใด

2. สารละลาย HCl เข้มขน้ ร้อยละ 2 โดยปริมาตร จำนวน 200 mL จะมี HCl อยู่กีม่ ลิ ลิลติ ร

3. เม่อื ใช้ NaOH 0.5 โมล เตรยี มสารละลายใหม้ คี วามเขม้ ขน้ ร้อยละ 30 โดยมวลตอ่ ปริมาตร จะได้สารละลาย
กม่ี ิลลลิ ติ ร

4. สารละลายกรดซลั ฟิวริก (H2SO4) เขม้ ข้นรอ้ ยละ 35 โดยมวลมีความหนาแนน่ 1.26 g/mL ท่ี 20 องศา
เซลเซียส ในสารละลาย 100 mL มีกรดซลั ฟวิ ริกละลายอยู่กีก่ รมั

20

แผนการจดั การเรยี นรู้ท่ี 7

กลมุ่ สาระการเรยี นรวู้ ิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี รายวิชา วทิ ยาศาสตร์เคมี รหสั วชิ า ว32222
ปกี ารศกึ ษา 2565
ระดบั ชน้ั มัธยมศึกษาปที ่ี 4 ภาคเรียนท่ี 1
เวลา 18 ชวั่ โมง
หน่วยการเรยี นร้ทู ่ี 5 สารละลาย เวลา 3 ชัว่ โมง

เรอื่ ง ความเขม้ ข้นในหนว่ ยสว่ นในล้านส่วนและส่วนในพันล้านสว่ น

ครผู ูส้ อน นายกิตติชัย อุปชั ฌาย์

1. สาระการเรียนรแู้ ละผลการเรียนรู้
สาระท่ี 5 สาระเคมี

3. เข้าใจหลักการทาปฏิบัติการเคมี การวัดปริมาณสาร หน่วยวัดและการเปลี่ยนหน่วย การคำนวณ
ปริมาณของสาร ความเข้มข้นของสารละลาย รวมทั้งการบูรณาการ ความรู้และทักษะในการอธิบาย
ปรากฏการณ์ในชีวิตประจำวันและการแกป้ ญั หาทางเคมี
ผลการเรียนรู้

คำนวณความเข้มขน้ ของสารละลายในหนว่ ยตา่ ง ๆ

2. สาระสำคญั /ความคิดรวบยอด
การบอกปริมาณของสารในสารละลายสามารถบอกเป็นความเขม้ ข้น สว่ นในลา้ นสว่ น (ppm) และส่วน

ในพนั ลา้ นสว่ น (ppb) เปน็ การบอกปริมาณของตวั ละลายตอ่ ล้านและพนั ล้านส่วนของสารละลาย

3.จดุ ประสงคก์ ารเรยี นรู้
3.1 ดา้ นความรู้ (K)
1. อธบิ ายความหมายของความเข้มขน้ ในหนว่ ยสว่ นในล้านส่วน (ppm) และหน่วยส่วนในพนั ล้าน

ส่วน (ppb)
3.2 ด้านทักษะ/กระบวนการคิด (P)
1. คำนวณความเข้มข้นในหน่วยสว่ นในลา้ นส่วน (ppm) และหนว่ ยสว่ นในพันล้านสว่ น (ppb)
3.3 ด้านคุณลกั ษณะอนั พงึ ประสงค์ (A)
1. นักเรียนมคี วามรับผิดชอบต่องานที่ไดร้ ับมอบหมายและสามารถทำงานรว่ มกับผ้อู ืน่ ได้

21

4. สาระการเรียนรู้
สารทีพ่ บในชีวิตประจำวนั จำนวนมากอยู่ในรูปของสารละลาย การบอกปริมาณของสารในสารละลาย

สามารถบอกเป็นความเข้มข้นในหน่วยร้อยละ ส่วนในล้านส่วน ส่วนในพันล้านส่วน โมลาริตี โมแลลิตี และ
เศษสว่ นโมล

5. สมรรถนะสำคัญของผเู้ รียน
5.1 ความสามารถในการส่ือสาร
5.2 ความสามารถในการคิด
5.3 ความสามารถในการแกป้ ัญหา

6. คณุ ลักษณะอนั พงึ ประสงค์
6.1 มีวนิ ัย
6.2 ใฝ่เรยี นรู้
6.3 มงุ่ มน่ั ในการทำงาน

7. กิจกรรมการเรยี นร้แู บบสืบเสาะหาความรู้ 5 ขน้ั ตอน (5E)
ขั้นท่ี 1 สรา้ งความสนใจ
1. นกั เรยี นทบทวนความรเู้ รื่องสารละลายในประเดน็ ของ ความหมาย องคป์ ระกอบของ

สารละลาย สถานะของสารละลาย ตวั อยา่ งของสารละลายในชวี ิตประจำวนั เป็นตน้
2. นักเรียนพิจารณารายงานการศึกษาในโครงการรณรงค์เพื่ออนาคตอันปลอดสารปรอท

เครือข่ายระหว่างประเทศว่าด้วยการกําจัดสารพิษตกคางยาวนานในสิ่งแวดล้อม (International POPs
Elimination Network - IPEN) ในพี้นที่ปนเปื้อนสารปรอทของประเทศไทย แหล่งโรงไฟฟ้าถ่านหินและโรง
ผลิตเยื่อกระดาษ ตำบลท่าตูม อำเภอศรีมหาโพธิ จังหวัดปราจีนบุรี มีการเก็บตัวอย่างเนื้อเยื่อปลาจากคลอง
ปลากั้งเพ่อื วเิ คราะห์ปรมิ าณแคดเมียม ตะก่ัว และปรอท ซ่งึ ผลการวิเคราะหต์ ัวอย่างไม่พบแคดเมยี มหรือตะก่ัว
ปนเป้อื น แต่พบสารปรอทในปริมาณต้ังแต่น้อยกว่า 0.024 ไปจนถึง 0.075 ส่วนในลา้ นส่วน (ppm)

3. นกั เรียนตอบคำถามเพ่ือนำเข้าสู่บทเรียน
- “สารปรอทในปริมาณตั้งแต่น้อยกว่า 0.024 ไปจนถึง 0.075 ส่วนในล้านส่วน (ppm)”
นักเรียนเขา้ ใจอย่างไร
(นักเรยี นตอบตามความเข้าใจ)
- หน่วยส่วนในล้านส่วน (ppm) และหน่วยส่วนในพนั ล้านสว่ น (ppb) หรือไม่ คืออะไร
(นกั เรียนตอบตามความเขา้ ใจ)

22

ขน้ั ท่ี 2 สำรวจและค้นหา
1. นกั เรียนแบง่ กล่มุ กลุม่ ละ 6-7 คน
2. ครูแจกใบกจิ กรรม K-W-D-L เรือ่ ง ความเข้มขน้ ในหนว่ ยส่วนในลา้ นส่วนและส่วนใน

พันล้าน
สว่ น แล้วให้นักเรยี นปฏิบตั ิและบนั ทึกผลลงในใบกจิ กรรม K-W-D-L เรอื่ ง ความเข้มขน้ ใน
หน่วยส่วนในลา้ นส่วนและสว่ นในพนั ล้านส่วน

3. ครูสุ่มนกั เรยี นบางกล่มุ ออกมานำเสนอ

ข้ันท่ี 3 สรุปและอภิปรายผล
1. นกั เรียนตวั แทนกล่มุ น าเสนอความรู้ท่ีได้รว่ มกันศึกษา เร่ือง ส่วนในล้านสว่ นและส่วนใน

พันล้านสว่ นหนา้ หอ้ งเรยี น (ข้ันอธิบาย)

2. นกั เรียนตัวแทนกลุ่มแตล่ ะกลุ่มอธบิ ายวธิ กี ารค านวณของใบงานท่ี 1 เรือ่ ง ส่วนในลา้ น
ส่วนและสว่ นในพันล้านส่วน หนา้ กระดาน นักเรียนในห้องรว่ มกนั แสดงความคดิ เหน็ เกย่ี วกบั การค านวณ

3. นกั เรยี นรับฟงั สรปุ ความรู้จากครูผสู้ อน ดังนี้ส่วนในล้านสว่ น (parts per million;
ppm) เป็นหนว่ ยท่ีบอกปริมาณตัวละลายเปน็ มวลหรือปรมิ าตรทีล่ ะลายในสารละลาย 1 ลา้ นหนว่ ย และ 1
พันลา้ นหนว่ ย เช่น ในแหล่งน้ำแหง่ หนึ่งมสี ารตะกว่ั ปนเปื้อน 0.1ppm หมายความวา่ น้ าในแหลง่ น้ านั้น 1
ลา้ นกรมั มตี ะกั่วละลายอยู่ 0.1 กรัม หรือในเนื้อปลามีสารปรอทปนเปื้อนอยู่ 1 ppb หมายความวา่ ในเนื้อปลา
นนั้ 1 พนั ล้านกรมั มสี ารปรอทปนเปอื้ นอยู่ 1 กรัม ความเข้มข้นในหนว่ ยน้ีเขยี นความสัมพันธ์ไดด้ ังนี้

สตู ร

ppm (มวล) = มวลของตัวละลาย x 106

มวลของสารละลาย

ppm (ปรมิ าตร) = ปรมิ าตรของตวั ละลาย x 106

ปรมิ าตรของสารละลาย

ในกรณีทีส่ ารละลายเจือจางมาก มวลของตัวละลายมีคา่ น้อยมากเมื่อเปรียบเทียบกบั มวลของตวั ทำ
ละลาย ทำใหม้ วลของสารละลายมคี า่ ใกล้เคียงกับมวลของตวั ทำละลายจนถือว่าเทา่ กัน

ตวั อยา่ งเช่น

- สารละลาย HCl เขม้ ข้น 3 ppm หมายความวา่ ในสารละลาย 1ล้านส่วน มีHCl ละลายอยู่ 3 สว่ น

-สารละลายโซเดยี มไนเตรตเข้มขน้ 3 ppm หมายความวา่ ในสารละลาย 1 ลา้ นสว่ น (g) มโี ซเดยี ม
ไน

23

เตรต 3 ส่วน(g)

สว่ นในพนั ล้านสว่ น (parts per billion; ppb) เป็นหน่วยที่บอกปริมาณตวั ละลายเป็นมวลหรือ
ปริมาตรทลี่ ะลายใน สารละลาย 1 พนั ลา้ นหน่วย เชน่ ในเนอื้ ปลามีสารปรอทปนเป้ือนอยู่ 1 ppb
หมายความว่า ในเน้ือปลาน้นั 1 พนั ลา้ นกรัมมีสารปรอท ปนเปอ้ื นอยู่ 1 กรมั ความเข้มข้นในหนว่ ยนี้
เขยี นความสัมพนั ธไ์ ด้ดงั นี้
สูตร

ppb (มวล) = มวลของตวั ละลาย x 109
มวลของสารละลาย

ppb (ปริมาตร) = ปรมิ าตรของตัวละลาย x 109
ปรมิ าตรของสารละลาย

ในกรณที ส่ี ารละลายเจือจางมาก มวลของตวั ละลายมีคา่ น้อยมากเม่ือเปรยี บเทียบกบั

มวลของตวั ทำละลาย ทำใหม้ วลของสารละลายมีคา่ ใกล้เคียงกบั มวลของตัวทำละลายจนถือว่าเท่ากนั

ตวั อย่างการคำนวณ1) สารละลาย Hg(NO3)2 ซงึ่ มี Hg(NO3)2 อยู่ 3.24 g และนำ้ 100 g สารละลายนี้มคี วาม
เขม้ ขน้ เท่าใดในหนว่ ยสว่ นในลา้ นสว่ น (ppm)

วิธที ำ ความเข้มข้นของสารละลาย = g g Hg(NO3)2 H2O x 106 ppm
Hg(NO3)2 + g

= 3.24 3.24 g Hg(NO3)2 g H2O x 106 ppm
g Hg(NO3)2 +100

= 3.14 x 104 ppm

ดังน้ัน สารละลาย Hg(NO3)2 มีความเข้มข้นเท่ากบั 3.14 x 104 ppm

2) ในอากาศ 100 mL มี N2O อยู่ 3.30 x 10-5 mL ความเข้มขน้ ของ N2O ในหนว่ ย ppb มีค่าเทา่ ใด

วิธีทำ ความเข้มข้นของสารละลาย = mL N2O x 109 ppb
mL อากาศ

24

= 3.30x10-5 mL N2O x 109 ppb
100 mL อากาศ
= 330 ppb

ดังนน้ั สารละลาย N2O มคี วามเข้มข้น 330 ppb

ข้ันที่ 4 ขยายความรู้

1. ใหน้ กั เรยี นทำแบบฝกึ หัด ในแบบฝกึ หัดที่ 5.2 เรอ่ื ง ความเขม้ ข้นในหนว่ ยสว่ นในล้านสว่ น
และสว่ นในพันล้านส่วน

2. นกั เรียนยกตัวอยา่ งความรู้เร่อื ง ความเขม้ ขน้ ในหน่วยสว่ นในลา้ นสว่ นและสว่ นในพนั ล้าน
สว่ นไประยกุ ตใ์ ชใ้ นชีวิตประจำวนั ไดอ้ ยา่ งไร

ขั้นที่ 5 การประเมินผล

1. ครูประเมินการเรยี นรู้ของนักเรียนดังนี้
1.1 การถามตอบในช้นั เรยี น (โดยการถามนักเรียนก่อนหลังจากนั้นเรยี กชื่อนักเรยี น

เพื่อให้
ผู้เรียนตอบ)

1.2 การทำแบบฝึกหัด 5.1 เรื่อง ความเข้มข้นในหน่วยส่วนในล้านส่วนและส่วนใน
พันลา้ น
ส่วน

1.3 ครปู ระเมินพฤตกิ รรมโดยการสงั เกต จากการทำกิจกรรมรว่ มกับการเรยี นของผู้เรยี น

8. ส่อื และแหลง่ การเรียนรู้ -
- หนังสอื เรียนวทิ ยาศาสตร์ ม.4 เลม่ 2
- ใบกิจกรรม ความเขม้ ข้นในหน่วยสว่ นในล้านสว่ นและสว่ นในพันล้านสว่ น
- PowerPoint เรื่อง ความเข้มขน้ ในหนว่ ยส่วนในล้านส่วนและสว่ นในพันลา้ นสว่ น
- โทรศัพท์

25

9. การวัดและประเมนิ ผล

จดุ ประสงคก์ ารเรยี นรู้ วธิ วี ัด เคร่อื งมือวดั เกณฑ์
ดา้ นความรู้ (K) การตอบคำถาม แบบการประเมนิ 1.นักเรียนสามารถตอบ
แบบฝกึ หดั เรื่อง กิจกรรม คำถามในใบกิจกรรมได้
1. อธิบายความหมายของความ เร่อื ง ความเขม้ ข้น ใบกจิ กรรม ระดับดีผ่านเกณฑ์ร้อย
เขม้ ข้นในหนว่ ยสว่ นในลา้ นสว่ น ของสารละลายใน แบบฝึกหัด ละ 70
(ppm) และหน่วยสว่ นในพันล้าน หน่วยร้อยละ 2.นักเรียนทำ
ส่วน (ppb) แบบฝึกหัดท้ายบทที่
1.1 ได้ระดับดีผ่าน
ดา้ นทักษะ/กระบวนการ (P) ตรวจคำตอบ แบบการประเมนิ เกณฑ์รอ้ ยละ 70
1. คำนวณความเข้มขน้ ในหน่วย ใบกิจกรรม กจิ กรรม 1. นักเรยี นสามารถ
ส่วนในลา้ นส่วน (ppm) และ แบบฝึกหดั ตรวจคำตอบ สรปุ เน้อื หาท่ไี ดจ้ าก
หน่วยส่วนในพันลา้ นสว่ น (ppb) ใบกิจกรรม การศกึ ษาค้นคว้าได้
แบบฝกึ หัด ระดับดผี า่ นเกณฑร์ ้อย
ด้านคุณลกั ษณะอนั พงึ ประสงค์ การสงั เกตการ แบบการประเมิน ละ 70
(A) เปล่ียนแปลง กจิ กรรม นักเรียนทำภาระงานท่ี
1. มคี วามใฝ่รู้ มุ่งมั่นในการทำงาน พฤติกรรม ไ ด ้ ร ั บ ม อ บ ห ม า ย ไ ด้
และทำงานรว่ มกบั ผ้อู ่นื ได้ ระดับดีผ่านเกณฑ์ร้อย
ละ 80

10. กจิ กรรมเสนอแนะ
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………………………………………….………………….
.........

26

27

28

เกณฑ์การประเมินผลงานนกั เรยี น

ประเด็นการ คา่ นำ้ หนัก แนวทางการให้คะแนน
ประเมิน คะแนน
ด้านความรู้ ตอบคำถามถูกต้องครบถ้วนทุกขอ้
(K) 3 ตอบคำถามถูกต้องครบ 5-9 ข้อ
2 ตอบคำถามถกู ต้องครบ 1-4 ขอ้
ดา้ นทักษะ 1 ทำแบบฝกี หัด ครบถว้ นทกุ ขอ้
กระบวนการ 3 ทำแบบฝึกหัด ค่อนข้างถูกตอ้ ง
2 ทำแบบฝกึ หดั แต่ไม่ถกู ต้อง
(P) 1 คำนวณ เรื่อง ความเข้มข้นในหนว่ ยส่วนในลา้ นสว่ นและส่วนในพันล้าน
3 ส่วนไดอ้ ย่างถูกต้องสมบรู ณ์
ดา้ น คำนวณ เร่อื ง ความเขม้ ขน้ ในหนว่ ยสว่ นในลา้ นสว่ นและสว่ นในพันลา้ น
คุณลกั ษณะ 2 ส่วนได้ค่อนข้างถูกต้อง
คำนวณ ความเข้มขน้ ในหนว่ ยสว่ นในลา้ นส่วนและส่วนในพันลา้ นส่วน
(A) 1 แต่ไม่ครบถ้วน
ทำภาระงานที่ไดร้ บั มอบหมายเสรจ็ ภายในเวลาท่กี ำหนด และถกู ต้อง
3 ทำภาระงานที่ไดร้ ับมอบหมายเสร็จภายในเวลาท่กี ำหนดแตง่ านยงั
2 ผดิ พลาด
ทำงานที่ได้รบั มอบหมายเสร็จแต่ส่งล่าช้า และมีข้อผิดพลาด
1

ระดบั คะแนน 3 หมายถงึ ดีมาก
คะแนน 2 หมายถึง ดี
คะแนน 1 หมายถงึ พอใช้
คะแนน

29

30

31

32

33

ส่วนในล้านส่วน(ppm)และสว่ นในพันล้านส่วน(ppb)

สว่ นในล้านส่วน (parts per million; ppm) เปน็ หน่วยทบี่ อกปริมาณตัวละลายเป็นมวล หรอื ปริมาตรที่
ละลายในสารละลาย 1 ลา้ นหนว่ ย
ตัวอยา่ ง ในแหล่งน้ำแหง่ หนึ่งมีสารตะก่วั ปนเปื้อน 0.1ppm หมายความวา่ น้ำในแหล่งน้ำนนั้ 1 ลา้ นกรมั มี
ตะกั่วละลายอยู่ 0.1 กรมั

ในแหลง่ นำ้ แห่งหนึง่ มสี ารปรอทปนเป้อื นอยู่ 1 ppm หมายความว่า น้ำในแหล่งน้ำน้นั 1 ล้าน
มิลลลิ ิตรมีตะกั่วละลายอยู่ 1 ml
สตู รการคำนวณ

สว่ นในล้านสว่ น(มวล) (ppm) = มวลของตัวละลาย x 106
มวลของสารละลาย

สว่ นในล้านส่วน(ปรมิ าตร) (ppm) = ปริมาตรของตัวละลาย x 106
ปริมาตรของสารละลาย

สว่ นในพนั ลา้ นสว่ น (parts per billion; ppb) เป็นหน่วยทบ่ี อกปรมิ าณตวั ละลายเป็นมวลหรือ
ปริมาตรที่ละลายใน สารละลาย 1 พันล้านหนว่ ย
ตัวอยา่ ง ในแหล่งน้ำแห่งหนึ่งมีสารตะกว่ั ปนเป้ือน 0.3 ppb หมายความวา่ น้ำในแหล่งน้ำน้นั 1 พันลา้ นกรมั
มีตะก่ัวละลายอยู่ 0.3 กรัม

ในแหลง่ น้ำแหง่ หนึง่ มสี ารปรอทปนเป้ือนอยู่ 2 ppb หมายความว่า น้ำในแหล่งน้ำน้ัน 1 พันล้าน
มิลลิลติ รมตี ะกว่ั ละลายอยู่ 2 ml

สตู รการคำนวณ

สว่ นในพันล้านสว่ น(มวล) (ppb) = มวลของตวั ละลาย x 109
มวลของสารละลาย

สว่ นในพันลา้ นส่วน(ปริมาตร) (ppb) = ปรมิ าตรของตวั ละลาย x 109
ปรมิ าตรของสารละลาย

34

ตัวอยา่ ง

1) สารละลาย Hg(NO3)2 ซงึ่ มี Hg(NO3)2 อยู่ 3.24 g และน้ำ 100 g สารละลายนม้ี ีความเขม้ ขน้ เท่าใดในหน่วย
ส่วนในล้านส่วน (ppm)

วธิ ีทำ ความเขม้ ขน้ ของสารละลาย = g g Hg(NO3)2 H2O x 106 ppm
Hg(NO3)2 + g

= 3.24 3.24 g Hg(NO3)2 g H2O x 106 ppm
g Hg(NO3)2 +100

= 3.14 x 104 ppm

ดังน้นั สารละลาย Hg(NO3)2 มีความเข้มข้นเท่ากบั 3.14 x 104 ppm

2) ในอากาศ 100 mL มี N2O อยู่ 3.30 x 10-5 mL ความเข้มขน้ ของ N2O ในหนว่ ย ppb มคี ่าเท่าใด

วธิ ีทำ ความเข้มข้นของสารละลาย = mL N2O x 109 ppb
mL อากาศ

= 3.30x10-5 mL N2O x 109 ppb
100 mL อากาศ
= 330 ppb

ดงั นน้ั สารละลาย N2O มีความเขม้ ขน้ 330 ppb

35

ตอนท่ี 2 แสดงวิธกี ารคำนวณ
1. น้ำตวั อยา่ งจากแหล่งน้ำแห่งหนึง่ จากการวิเคราะห์พบว่ามีสารตะก่วั ปนเป้ือนอย่รู อ้ ยละ ................. โดยมวล
ก. จงคำนวณหาความเขม้ ขน้ ในหนว่ ย ppm

ข. จงคำนวณหาความเขม้ ขน้ ในหนว่ ย ppb

36

แบบฝกึ หดั ท่ี 5.2
เรือ่ ง ความเขม้ ขน้ ในหน่วยส่วนในลา้ นสว่ นและสว่ นในพันล้านส่วน
1. สินแรต่ ัวอย่างชนดิ หนง่ึ 0.456 กรัม เมื่อนำมาวิเคราะห์พบวา่ มีโครเมยี ม(III)ออกไซด์ (Cr2O3) อยู่ 0.560
มลิ ลกิ รมั สนิ แร่ตัวอย่างมีโครเมียม(III)ออกไซดอ์ ยู่กี่ส่วนในล้านส่วน

2. ในการตรวจสอบน้ำจากแหล่งน้ำแห่งหนง่ึ พบว่ามปี รมิ าณของเลด(II)ไอออน (Pb2+) 0.20 สว่ นในลา้ นสว่ น
และมีซิงค(์ II)ไอออน (Zn2+) 3.00 ส่วนในลา้ นส่วน ถา้ แหลง่ นำ้ นีม้ คี วามกวา้ งเทา่ กับ 3.00 เมตร มีความยาว
เท่ากับ 10.00 เมตร และมีน้ำอยลู่ ึกประมาณ 1.50 เมตร ในแหลง่ น้ำนี้มีเลด(II)ไอออนและ ซิงค(์ II)ไอออน
ปนเปื้อนอยู่ก่กี รัม

37

แผนการจัดการเรียนรู้ที่ 8

กลมุ่ สาระการเรียนรู้วทิ ยาศาสตรแ์ ละเทคโนโลยี รายวชิ า วทิ ยาศาสตร์เคมี 2 รหสั วิชา ว32222
ปกี ารศกึ ษา 2565
ระดับช้ันมธั ยมศึกษาปีท่ี 5 ภาคเรียนที่ 1
เวลา 18 ช่ัวโมง
หน่วยการเรียนรู้ที่ 5 สารละลาย เวลา 3 ชว่ั โมง

เรอ่ื ง ความเข้มขน้ ในหน่วยโมลาริตี และโมแลลิตี

ครูผสู้ อน นายกิตตชิ ัย อปุ ัชฌาย์

1. สาระการเรียนรู้และผลการเรยี นรู้
สาระที่ 5 สาระเคมี

3. เข้าใจหลักการทาปฏิบัติการเคมี การวัดปริมาณสาร หน่วยวัดและการเปลี่ยนหน่วย การคำนวณ
ปริมาณของสาร ความเข้มข้นของสารละลาย รวมทั้งการบูรณาการ ความรู้และทักษะในการอธิบาย
ปรากฏการณใ์ นชีวิตประจำวันและการแกป้ ญั หาทางเคมี
ผลการเรยี นรู้

คำนวณความเขม้ ข้นของสารละลายในหนว่ ยต่าง ๆ

2. สาระสำคัญ/ความคดิ รวบยอด ความเข้มข้น

การบอกปริมาณของสารในสารละลายสามารถบอกเป็นความเขม้ ข้น และการคำนวณ
ในหนว่ ยโมลาริตี (Molarity) และโมแลลติ ี (molality)

3.จดุ ประสงคก์ ารเรยี นรู้
3.1 ด้านความรู้ (K)
1. อธิบายความหมายของความเข้มขน้ ในหน่วยโมลาริตี (Molarity) และโมแลลิ
3.2 ดา้ นทกั ษะ/กระบวนการคดิ (P)
1. คำนวณความเขม้ ขน้ ในหนว่ ยโมลาริตี (Molarity) และโมแลลิตี (molality)
3.3 ดา้ นคณุ ลักษณะอนั พึงประสงค์ (A)
1. นักเรียนมคี วามรับผิดชอบต่องานที่ไดร้ ับมอบหมายและสามารถทำงานรว่ มกับผูอ้ ื่นได้

38

4. สาระการเรียนรู้
สารที่พบในชีวิตประจำวันจำนวนมากอยู่ในรูปของสารละลาย การบอกปริมาณของสาร ใน

สารละลายสามารถบอกเป็นความเขม้ ข้นในหน่วยร้อยละ ส่วนในล้านส่วน สว่ นในพนั ลา้ นส่วน โมลาริตี โมแลลิ
ตี และเศษส่วนโมล

5. สมรรถนะสำคญั ของผ้เู รยี น
5.1 ความสามารถในการส่อื สาร
5.2 ความสามารถในการคิด
5.3 ความสามารถในการแก้ปัญหา

6. คณุ ลกั ษณะอนั พึงประสงค์
6.1 มวี ินัย
6.2 ใฝ่เรียนรู้
6.3 ม่งุ ม่นั ในการทำงาน

7. กจิ กรรมการเรียนรแู้ บบสืบเสาะหาความรู้ 5 ขนั้ ตอน (5E)
ขั้นท่ี 1 สร้างความสนใจ
1. นกั เรยี นทบทวนความรูเ้ ร่ือง ความเขม้ ขน้ ของสารละลาย ในหน่วย รอ้ ยละ ส่วนในล้าน

สว่ นทไ่ี ดเ้ รยี นไปในชัว่ โมงที่แลว้ เปน็ ต้น

2. นักเรียนตอบคำถามเพื่อเชื่อมโยงความรู้เดิมของนักเรียน โดยให้นักเรียนตอบคำถามดงั น้ี
- ถา้ ตอ้ งการบอกปริมาณของสารที่อยู่ในรูปสารละลายจะทำได้อย่างไร
(แนวตอบ : บอกเปน็ ความเขม้ ข้นของสารละลาย)
- ความเขม้ ขน้ ในหนว่ ยโมลาริตี ( Molarity) โมแลลติ ี (molality) คืออะไร
(แนวตอบ : นักเรียนตอบตามความเข้าใจ)

ขั้นที่ 2 สำรวจและคน้ หา
1. นักเรียนแบง่ กลุ่ม กลุ่มละ 3-6 คน เรยี กว่ากลุม่ บา้ น
2. นักเรียนสมาชิกแต่ละคนออกไปศึกษาความร้จู ากหนังสอื ใบความรู้ และส่ืออ่ืนตามหวั ขอ้

ที่ตนเองได้เลือก เรียกวา่ กลุม่ ผเู้ ชี่ยวชาญ หัวข้อทต่ี ้องศึกษามดี ังนี้

 โมลารล์ ิตี้ (M)
 โมแลรติ ี้ (m)

3. นกั เรียนท่เี ป็นผเู้ ช่ียวชาญกลบั กล่มุ บา้ นของตนเองแลว้ อธิบายความรูท้ ่ไี ดจ้ ากการศกึ ษาแต่ เพ่อื นคน

อน่ื ในกลมุ่ ฟังแตล่ ะคน

39

4. นกั เรียนในกลุ่มร่วมกนั ทำใบงานท่ี 9 เรือ่ ง การคำนวณความเข้มข้น
5. นกั เรียนลุม่ เลอื กตวั แทนกลุ่ม ออกมาน าเสนอความรหู้ นา้ เรียน สมุ่ โดยใช้ wheel of
name
ขนั้ ที่ 3 สรปุ และอภปิ รายผล
1. นกั เรียนตัวแทนกลุ่มนำเสนอความรทู้ ี่ไดจ้ ากการรว่ มกันศกึ ษา พร้อมนำเสนอวธิ กี าร
คำนวณการหาคำตอบจากใบงาน เร่ือง การคำนวณความเข้มขน้ ของสาร (ขั้นอธิบาย)
2. นักเรียนและครรู ่วมกนั แสดงความคดิ เหน็ ต่อการน าเสนอความร้ขู องแตล่ ะกลมุ่ และ
วิธีการคำนวณ
3. ครูสรปุ ความรู้จากทตี่ วั แทนกล่มุ น าเสนอพร้อมเฉลยใบงานท่ี 1 เรอ่ื ง การค านวณความ
เข้มข้นของสาร และอธิบายความรู้เพ่มิ เติมจากทนี่ กั เรียนนำเสนอ

ขน้ั ท่ี 4 ขยายความรู้
1. นกั เรยี นทำแบบฝึกหัด ในแบบฝกึ หัด เรือ่ ง ความเข้มข้นในหน่วยโมลารติ ี

(Molarity) และโมแลลติ ี (molality)
2. ยกตัวอย่างความรู้เรือ่ ง ความเขม้ ขน้ ในหนว่ ยโมลาริตี (Molarity) และโมแลลิตี

(molality) ไปประยกุ ต์ใชใ้ นชีวติ ประจำวนั ไดอ้ ย่างไร

ขน้ั ท่ี 5 การประเมนิ ผล

1. ครูประเมินการเรยี นรขู้ องนกั เรียนดงั น้ี

1.1 การถามตอบในชั้นเรยี น (โดยการถามนักเรียนก่อนหลงั จากน้นั เรียกช่ือนักเรยี น

เพ่ือให้

ผเู้ รยี นตอบ)

1.2 การทำแบบฝึกหัด 5.1 เร่อื ง ความเขม้ ขน้ ในหนว่ ยโมลาริตี และโมแลลติ ี

สว่ น

1.3 ครปู ระเมนิ พฤติกรรมโดยการสงั เกต จากการทำกจิ กรรมร่วมกับการเรียนของผู้เรียน

8. สื่อและแหลง่ การเรยี นรู้

- หนังสอื เรยี นวทิ ยาศาสตร์ ม.4 เลม่ 2

- ใบกจิ กรรม ความเขม้ ขน้ ในหนว่ ยโมลารติ ี และโมแลลติ ี -

- PowerPoint เรื่อง ความเข้มขน้ ในหน่วยโมลารติ ี และโมแลลติ ี

- โทรศัพท์

40

9. การวัดและประเมินผล

จดุ ประสงคก์ ารเรยี นรู้ วิธีวดั เครอ่ื งมอื วดั เกณฑ์
ดา้ นความรู้ (K) การตอบคำถาม แบบการประเมนิ 1.นักเรียนสามารถตอบ
แบบฝึกหดั เรอื่ ง กจิ กรรม คำถามในใบกิจกรรมได้
1. อธิบายความหมายของ เรือ่ ง ความเข้มข้น ใบกิจกรรม ระดับดีผ่านเกณฑ์ร้อย
ความเข้มข้นในหน่วยโมลาริตี ( ในหนว่ ยโมลารติ ี แบบฝึกหดั ละ 70
Molarity) และโมแลลิตี และโมแลลิตี 2.นักเรียนทำ
(molality) แบบฝึกหัดท้ายบทที่
1.1 ได้ระดับดีผ่าน
ด้านทักษะ/กระบวนการ (P) ตรวจคำตอบ แบบการประเมนิ เกณฑร์ ้อยละ 70
1. คำนวณความเขม้ ข้นในหนว่ ย ใบกิจกรรม กิจกรรม 1. นกั เรียนสามารถ
โมลารติ ี ( Molarity) และโมแลลิ แบบฝึกหัด ตรวจคำตอบ สรุปเนือ้ หาทไ่ี ดจ้ าก
ตี (molality) ใบกิจกรรม การศกึ ษาคน้ ควา้ ได้
แบบฝกึ หดั ระดบั ดผี ่านเกณฑ์ร้อย
ละ 70

ดา้ นคณุ ลักษณะอนั พงึ ประสงค์ การสงั เกตการ แบบการประเมิน นักเรียนทำภาระงานท่ี
(A) เปลยี่ นแปลง กจิ กรรม ไ ด ้ ร ั บ ม อ บ ห ม า ย ไ ด้
1. มคี วามใฝ่รู้ มงุ่ มั่นในการทำงาน พฤติกรรม ระดับดีผ่านเกณฑ์ร้อย
และทำงานร่วมกับผอู้ ื่นได้ ละ 80

10. กจิ กรรมเสนอแนะ
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………………………………………….………………….

41

42

43

เกณฑ์การประเมินผลงานนักเรียน

ประเดน็ การ คา่ น้ำหนัก แนวทางการใหค้ ะแนน
ประเมนิ คะแนน
ด้านความรู้ ตอบคำถามถูกต้องครบถว้ นทุกข้อ
(K) 3 ตอบคำถามถกู ต้องครบ 5-9 ข้อ
2 ตอบคำถามถกู ต้องครบ 1-4 ข้อ
ด้านทกั ษะ 1 ทำแบบฝีกหดั ครบถว้ นทุกข้อ
กระบวนการ 3 ทำแบบฝกึ หดั ค่อนข้างถูกต้อง
2 ทำแบบฝกึ หัด แต่ไม่ถกู ต้อง
(P) 1 คำนวณ เรือ่ ง ความเขม้ ข้นในหนว่ ยโมลาริตี และโมแลลติ ีได้อยา่ งถูกต้อง
3 สมบูรณ์
ด้าน คำนวณ เรอ่ื ง ความเขม้ ข้นในหนว่ ยโมลารติ ี และโมแลลติ ีได้ค่อนขา้ ง
คณุ ลกั ษณะ 2 ถกู ต้อง
คำนวณ ความเข้มข้นในหน่วยโมลาริตี และโมแลลิตีแต่ไมค่ รบถว้ น
(A) 1 ทำภาระงานท่ีไดร้ บั มอบหมายเสรจ็ ภายในเวลาท่กี ำหนด และถูกต้อง
3 ทำภาระงานที่ไดร้ ับมอบหมายเสรจ็ ภายในเวลาที่กำหนดแต่งานยงั
2 ผดิ พลาด
ทำงานที่ได้รับมอบหมายเสรจ็ แตส่ ง่ ล่าช้า และมีข้อผิดพลาด
1

ระดบั คะแนน 3 หมายถึง ดมี าก
คะแนน 2 หมายถึง ดี
คะแนน 1 หมายถงึ พอใช้
คะแนน

44

45

46