แผนการจัดการเรียนรู้บทที่5 สารละลาย

47

48

โมลาริตี โมแลลติ ี้ เศษสว่ นโมล

โมลาริต้ี (Molality ; M) เป็นหนว่ ยท่ีบอกจำนวนโมลในของตัวถูกละลายในสาร
ละลาย1ลติ รหรือ1000ml
ตวั อย่าง ในสารละลายกรดซัลฟวิ ริกเข้มขน้ 1.0 M หมายความวา่ ในสารละลาย 1 ลิตร มีกรดซลั ฟิวรกิ อยู่
1 mol

สูตรการคำนวณ

โมลาริต้ี (M) = จำนวนโมลของตวั ละลาย (mol)
ปรมิ าตรของสารละลาย (dm3หรือL)

ตัวอยา่ ง จงหาความเข้มข้นเป็นโมลาร์ของสารละลายโซเดียมคลอไรด์ (NaOH) 15.0 กรมั ท่ลี ะลายอยู่
ในสารละลายปริมาตร 250 มิลลลิ ติ ร
วิธีทำ ขนั้ ที่ 1 หาโมลของสาร

mol = g = = 15g = 0.375 mol
Mw 40

ขั้นที่ 2 หาความเขม้ ข้นในสารละลาย (นำจำนวนโมลหารด้วย
สารละลายในหน่วยลติ ร)
250 ml เปลยี่ นเปน็ ลติ ร = 250 =0.25 l
โมลาร์ = 0.375 mol 1000
0.25 l

โมลาร์ = 1.5 mol/l

ดงั นัน้ สารละลายโซเดียมคลอไรด์ (NaOH)มีความเข้มขน้ 1.50 โมลตอ่ ลติ ร หรอื 1.50โมลาร

49

แบบฝึกหัด
เรอ่ื ง โมลาลติ ี้
1. จงคำนวณความเข้มข้นในหนว่ ยโมลตอ่ ลติ รของสารละลายต่อไปน้ี
1.1 โซเดียมคลอไรด์ (NaCl) 3.0 โมล ในสารละลาย 0.650 ลิตร

1.2 กรดไฮโดรคลอริก (HCl) 0.015 โมล ในสารละลาย 10 มลิ ลิลติ ร

1.3 โซเดียมคารบ์ อเนต (Na2CO3) 53 กรัม ในสารละลาย 1 ลิตร

4. กรดเปอร์คลอริก (HClO4) มมี วลตอ่ โมล 100.46 กรัมต่อโมล ถ้าสารละลายกรดนเี้ ข้มข้น 9.20 โมลตอ่ ลติ ร
มีความหนาแน่น 1.54 กรัมต่อมลิ ลิลติ ร จงคาํ นวณความเข้มข้นของสารละลายนีเ้ ปน็ ร้อยละโดยมวล

50

โมแลริต้ี (molality ; m) เปน็ หน่วยที่บอกจำนวนโมลในของตวั ถูกละลายในสาร
ละลาย1กิโลกรมั หรือ1000กรัม
ตัวอยา่ ง ในสารละลาย กรดซลั ฟวิ รกิ เข้มข้น 1.0 m หมายความวา่ ในสารละลาย 1 กิโลกรัม มกี รดซลั ฟวิ ริก
อยู่ 1 mol

สูตรการคำนวณ

โมแลริตี้ (m) = จำนวนโมลของตัวละลาย (mol)
มวลของของสารละลาย (kg)

ตัวอยา่ ง จงหาความเข้มขน้ เป็นโมลาร์ของสารละลายโซเดียมคลอไรด์ (NaOH) 15.0 กรมั ท่ลี ะลายอยู่
ในสารละลายปรมิ าตร 250 มิลลลิ ิตร
วิธีทำ ขัน้ ท่ี 1 หาโมลของสาร

mol = g = = 15g = 0.375 mol
Mw 40

ข้ันท่ี 2 หาความเขม้ ขน้ ในสารละลาย(นำจำนวนโมลหารดว้ ยสารละลายในหนว่ ยลิตร)

โมลาร์ = 0.375 mol
0.25 l

โมลาร์ = 1.5 mol/l

250 ml เปลยี่ นเป็นลิตร = 250 =0.25 l
1000

ดงั นั้นสารละลายโซเดียมคลอไรด์ (NaOH)มคี วามเข้มข้น
1.50 โมลตอ่ ลติ ร หรอื 1.50โมลาร์

51

แบบฝึกหดั

โมลาร์ โมแลล

จงเติมข้อมูลท่เี กยี่ วกับสารละลาย NaCl ในน้ำลงในตารางทีก่ าํ หนดให้ต่อไปนีแ้ ละความหนาแนน่ ของ
สารละลายเท่ากับ 1.2 กรัมต่อมิลลิลิตร ( mw Na = 23 Cl =35.5 )

มวลของ ปริมาตรของ มวลของ โมลของNacl โมลารติ ี้ (M) โมแลลิตี้ (m)
NaCl(g) สารละลาย ml สารละลาย g
20 250

เราสามารถหามวลและปรมิ าตรของสารละลาย หาโมลของNaCl

จากความหนาแนน่ ได้ จำนวนโมล= g = 20 = 0.34mol
จากสูตร D=ปรมมิ วาลตร = 1.2=ม25วล0 mw 58.5

มวล =1.2 x 250 = 300 g

หาโมลารติ ี้ (M) หาโมแลลติ ี้ (m)

โมลาริต้ี (M) = จำนวนโมลของตัวละลาย (mol) โมแลริต้ี (m) = จำนวนโมลของตวั ละลาย (mol)
ปรมิ าตรของสารละลาย (dm3หรือL) มวลของของสารละลาย (kg)

โมลาริต้ี (M) = 0.34โมล โมแลริต้ี (m) = 0.34 โมล
0.25 ลติ ร 0.3 (kg)

โมลารติ ี้ (M) = 1.36 โมแลริต้ี (m) = 1.13

แบบฝึกหัด

52

โมลาร์ โมแลล
1. จงคำนวณหาโมแลลของกรดซลั ฟวิ ริก (H2SO4) จำนวน 12.52 g ท่ลี ะลายในน้ำ 220 กรมั

2.จงเติมข้อมูลท่เี กี่ยวกับสารละลาย Na2Cl ในน้ำลงในตารางทกี่ าํ หนดให้ต่อไปน้แี ละความหนาแน่นของ
สารละลายเทา่ กบั 1.4 กรัมต่อมิลลลิ ิตร ( mw Na = 23 Cl =35.5 )

มวลของ ปรมิ าตรของ มวลของ โมลของNacl โมลารติ ้ี (M) โมแลลิต้ี (m)
NaCl(g) สารละลาย ml สารละลาย g

53

แผนการจัดการเรยี นรู้ท่ี 9

กลุ่มสาระการเรยี นรวู้ ิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี รายวิชา วิทยาศาสตร์เคมี 2 รหสั วิชา ว32222
ปีการศึกษา 2565
ระดับชนั้ มธั ยมศกึ ษาปที ่ี 5 ภาคเรยี นที่ 1
เวลา 18 ชว่ั โมง
หนว่ ยการเรียนรทู้ ี่ 5 สารละลาย เวลา 3 ชัว่ โมง

เร่ือง ความเข้มขน้ ในหน่วยเศษสว่ นโมล

ครผู ู้สอน นายกิตตชิ ยั อปุ ัชฌาย์

1. สาระการเรียนรแู้ ละผลการเรียนรู้
สาระที่ 5 สาระเคมี

3. เข้าใจหลักการทาปฏิบัติการเคมี การวัดปริมาณสาร หน่วยวัดและการเปลี่ยนหน่วย การคำนวณ
ปริมาณของสาร ความเข้มข้นของสารละลาย รวมทั้งการบูรณาการ ความรู้และทักษะในการอธิบาย
ปรากฏการณ์ในชวี ิตประจำวันและการแกป้ ญั หาทางเคมี
ผลการเรียนรู้

คำนวณความเขม้ ขน้ ของสารละลายในหนว่ ยตา่ ง ๆ

2. สาระสำคัญ/ความคิดรวบยอด

การบอกปริมาณของสารในสารละลายสามารถบอกเป็นความเข้มข้น และการคำนวณความเข้มข้นใน
หนว่ ยเศษสว่ นโมล (mole fraction, X )
3.จดุ ประสงคก์ ารเรยี นรู้

3.1 ด้านความรู้ (K)
1. อธิบายความหมายความเข้มข้นของสารละลายในหน่วยเศษสว่ นโมลได้

3.2 ดา้ นทกั ษะ/กระบวนการคดิ (P)
1. คำนวณความเข้มข้นของสารละลายในหน่วยเศษส่วนโมลได้

3.3 ดา้ นคณุ ลกั ษณะอันพึงประสงค์ (A)
1. นักเรยี นมีความรับผิดชอบต่องานท่ีไดร้ บั มอบหมายและสามารถทำงานร่วมกับผู้อื่นได้

4. สาระการเรยี นรู้

สารที่พบในชีวิตประจำวันจำนวนมากอยู่ในรูปของสารละลาย การบอกปริมาณของสาร ใน
สารละลายสามารถบอกเปน็ ความเข้มขน้ ในหน่วยร้อยละ สว่ นในล้านสว่ น สว่ นในพนั ล้านส่วน โมลารติ ี โมแลลิ
ตี และเศษส่วนโมล

54

5. สมรรถนะสำคัญของผเู้ รยี น
5.1 ความสามารถในการสือ่ สาร
5.2 ความสามารถในการคิด
5.3 ความสามารถในการแก้ปัญหา

6. คุณลกั ษณะอนั พึงประสงค์
6.1 มวี นิ ัย
6.2 ใฝเ่ รียนรู้
6.3 มุ่งมัน่ ในการทำงาน

7. กิจกรรมการเรียนรูแ้ บบสืบเสาะหาความรู้ 5 ขน้ั ตอน (5E)

ข้นั ที่ 1 สร้างความสนใจ

1. นักเรยี นทบทวนความรเู้ รื่อง ความเขม้ ขน้ ของสารละลายในหนว่ ยรอ้ ยละ ส่วนในลา้ นสว่ น
ส่วนในพนั ล้านส่วน โมลารติ ี และโมแลลติ ที ่ีไดเ้ รียนไปในช่ัวโมงทแี่ ล้ว เป็นตน้

2. นกั เรียนทบทวนความรแู้ ละการคำนวณเร่ืองจำนวนโมล ครอู าจยกตัวอย่างโจทย์ปัญหา
เร่ือง โมล ใหน้ กั เรียนคำนวณหาคำตอบ

3. นักเรียนตอบคำถามเพื่อเชื่อมโยงความรูเ้ ดิมของนักเรียน โดยให้นักเรียนตอบคำถามดังน้ี
- ถา้ ต้องการบอกปริมาณของสารท่ีอยใู่ นรูปสารละลายจะทำได้อย่างไร
(แนวตอบ : บอกเป็นความเข้มข้นของสารละลาย)
- ความเข้มข้นของสารละลายในหนว่ ยเศษสว่ นโมลคืออะไร
(แนวตอบ : นกั เรยี นตอบตามความเขา้ ใจ)

ข้นั ท่ี 2 สำรวจและค้นหา
1. นักเรยี นแบ่งกลมุ่ กลมุ่ ละ 6 คน
2. ครูตั้งคำถามว่า ความเขม้ ข้นในหนว่ ยโมลารติ ี ( Molarity) โมแลลิตี (molality) คืออะไร
3. ครูแจกใบกิจกรรม K-W-D-L เรอื่ ง ความเข้มขน้ ในหนว่ ยส่วนในล้านสว่ นและสว่ นใน

พันลา้ น
ส่วน แลว้ ให้นกั เรยี นปฏิบตั ิและบันทกึ ผลลงในใบกิจกรรม K-W-D-L เรอื่ ง ความเข้มข้นในหนว่ ยโมลารติ ี
(Molarity) โมแลลติ ี (molality) คืออะไร

4. ครสู ุ่มนกั เรยี นบางกลุ่มออกมานำเสนอ

55

ขนั้ ที่ 3 สรุปและอภิปรายผล
1. ครอู ธิบายโดยใชส้ อ่ื ICT ประเภท PowerPoint ให้ความรู้เก่ียวกับ เศษส่วนโมล (mole

fraction, X)

เศษสว่ นโมล ( Mole Fraction) หมายถงึ จำนวนโมลของตวั ถกู ละลายต่อจำนวนโมลของสาร
องคป์ ระกอบทัง้ หมดในสารละลาย เช่น ถา้ สารละลายประกอบดว้ ยองคป์ ระกอบ 3 ชนิด เศษสว่ นโมลของสาร
แต่ละองคป์ ระกอบเขียนได้ดังน้ี

เศษส่วนโมลของ A (XA) = a
(a+b+c)

เศษสว่ นโมลของ B (XB) = b
(a+b+c)

เศษสว่ นโมลของ C (XC) = c
(a+b+c)

ถ้าต้องการทราบโมลเปอรเ์ ซ็นต์ หรอื ร้อยละโดยโมลก็ทำไดโ้ ดยนำ 100 คูณ เขา้ กับเศษสว่ นโมล
ร้อยละโดยโมล = เศษส่วนโมล x 100

2. จากน้นั นำเสนอโจทย์ปัญหาใหก้ ับนักเรียนทัง้ ช้นั แล้วใหค้ รูและนักเรยี นร่วมกนั อ่านโจทย์และ
แก้ปัญหา

โจทย์ ที่อุณภมู ิ 25 oC เม่อื นำเอทานอล (CH3CH2OH) 10.0 g ละลายในนำ้ 200 mL จงคำนวณหา
เศษส่วนโมลของเอทานอลในสารละลาย (ความหนาแน่นของนำ้ 1.0 g/mL)

ขั้นท่ี 4 ขยายความรู้

1. นักเรียนทำแบบฝกึ หัด ในแบบฝึกหัดที่ 5.4 เร่อื ง ความเข้มขน้ ของสารละลายในหนว่ ย
เศษส่วนโมล

- นกั เรียนยกตวั อยา่ งความรเู้ รอ่ื ง ความเข้มข้นของสารละลายในหนว่ ยเศษสว่ นโมล
ไปประยกุ ตใ์ ชใ้ นชวี ิตประจำวนั ไดอ้ ยา่ งไร

ข้นั ที่ 5 การประเมินผล
1. ครูประเมินการเรียนรขู้ องนักเรยี นดังน้ี
1.1 การถามตอบในช้นั เรยี น (โดยการถามนักเรียนกอ่ นหลังจากน้ันเรียกชื่อนักเรียน

เพอื่ ให้
ผูเ้ รยี นตอบ)

1.2 การทำแบบฝึกหัด 5.1 เร่ือง ความเขม้ ขน้ ในหน่วยเศษส่วนโมล
ส่วน

56

1.3 ครปู ระเมนิ พฤตกิ รรมโดยการสังเกต จากการทำกจิ กรรมร่วมกับการเรยี นของผ้เู รียน

8. สอื่ และแหลง่ การเรยี นรู้

- หนังสอื เรียนวทิ ยาศาสตร์ ม.4 เล่ม 2

- ใบกจิ กรรม ความเขม้ ข้นในหน่วยเศษส่วนโมล -

- PowerPoint เร่ือง ความเข้มข้นในหนว่ ยเศษสว่ นโมล

- โทรศพั ท์

9. การวดั และประเมินผล

จุดประสงค์การเรยี นรู้ วธิ วี ัด เครอ่ื งมอื วัด เกณฑ์
ด้านความรู้ (K) การตอบคำถาม แบบการประเมนิ 1.นักเรียนสามารถตอบ
1.อธิบายความหมายความเข้มขน้ แบบฝกึ หัด เรื่อง กิจกรรม คำถามในใบกิจกรรมได้
เรอื่ ง ความเขม้ ขน้ ใบกจิ กรรม ระดับดีผ่านเกณฑ์ร้อย
ของสารละลายในหน่วยเศษส่วน ในหนว่ ยเศษสว่ น แบบฝึกหดั ละ 70
โมลได้ 2.นักเรียนทำ
โมล แบบฝึกหัดท้ายบทท่ี
1.1 ได้ระดับดีผ่าน
ด้านทกั ษะ/กระบวนการ (P) ตรวจคำตอบ แบบการประเมิน เกณฑร์ ้อยละ 70
1. คำนวณความเข้มขน้ ของ ใบกจิ กรรม กิจกรรม 1. นกั เรียนสามารถ
สารละลายในหน่วยเศษส่วนโมลได้ แบบฝกึ หัด ตรวจคำตอบ สรปุ เนื้อหาท่ไี ด้จาก
ใบกิจกรรม การศกึ ษาค้นคว้าได้
แบบฝึกหดั ระดับดผี ่านเกณฑร์ ้อย
ละ 70

ด้านคณุ ลกั ษณะอนั พึงประสงค์ การสังเกตการ แบบการประเมนิ นักเรียนทำภาระงานที่
(A) เปล่ียนแปลง กจิ กรรม ไ ด ้ ร ั บ ม อ บ ห ม า ย ไ ด้
1. มีความใฝร่ ู้ มงุ่ มน่ั ในการทำงาน พฤติกรรม ระดับดีผ่านเกณฑ์ร้อย
และทำงานร่วมกบั ผอู้ ่ืนได้ ละ 80

10. กจิ กรรมเสนอแนะ

57

…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
………………………………………………………………………………………………………………………………………………………...

58

59

60

เกณฑ์การประเมนิ ผลงานนักเรียน

ประเดน็ การ ค่านำ้ หนัก แนวทางการใหค้ ะแนน
ประเมนิ คะแนน
ด้านความรู้ ตอบคำถามถูกต้องครบถว้ นทุกข้อ
(K) 3 ตอบคำถามถูกต้องครบ 5-9 ขอ้
2 ตอบคำถามถูกต้องครบ 1-4 ขอ้
ด้านทักษะ 1 ทำแบบฝกี หดั ครบถ้วนทุกข้อ
กระบวนการ 3 ทำแบบฝกึ หัด ค่อนขา้ งถูกต้อง
2 ทำแบบฝกึ หัด แต่ไมถ่ ูกต้อง
(P) 1 คำนวณ เรอ่ื ง ความเข้มขน้ ในหนว่ ยเศษสว่ นโมลอย่างถูกตอ้ งสมบูรณ์
ด้าน 3 คำนวณ เรื่อง ความเข้มข้นในหน่วยเศษสว่ นโมลไดค้ ่อนขา้ งถูกต้อง
คุณลกั ษณะ 2 คำนวณ ความเข้มขน้ ในหน่วยเศษส่วนโมลแต่ไม่ครบถ้วน
(A) 1 ทำภาระงานที่ได้รบั มอบหมายเสรจ็ ภายในเวลาทก่ี ำหนด และถูกต้อง
3 ทำภาระงานท่ีได้รับมอบหมายเสร็จภายในเวลาท่กี ำหนดแต่งานยงั
2 ผิดพลาด
ทำงานท่ีไดร้ ับมอบหมายเสร็จแตส่ ่งลา่ ชา้ และมีข้อผดิ พลาด
1

ระดบั คะแนน 3 หมายถงึ ดีมาก
คะแนน 2 หมายถงึ ดี
คะแนน 1 หมายถึง พอใช
คะแนน

61

62

63

64

65

ใบกิจกรรม K-W-D-L
เรอื่ ง ความเข้มข้นในหน่วยโมลารติ ี (Molarity) และโมแลลิต(ี molality)
คำถาม : ความเขม้ ขน้ ของสารละลายในหนว่ ยเศษส่วนโมลคอื อะไร

ขั้นที่ 1 K รู้อะไรบ้างจากโจทย์ที่
กำหนดให้

ขั้นที่ 2 W สิ่งที่ต้องการรู้หรือสิ่ง
ที่โจทย์ตอ้ งการทราบ

ขั้นท่ี 3 D ทำอะไรและอย่างไรใน
การแก้ปญั หาเพ่ือใหไ้ ด้คำตอบ

ขั้นที่ 4 L สรุปความรู้ที่ได้จาก
การแก้ปัญหา

แบบฝึกหดั ที่ 5.4 66
เร่ือง ความเข้มขน้ ในหน่วยส่วนในลา้ นสว่ นและสว่ นในพนั ล้านสว่ น

1. จงคำนวณหาเศษส่วนโมลของกรดซลั ฟิวริก (H2SO4) ในสารละลายกรดซลั ฟิวรกิ เข้มข้น15.5 โมลตอ่ ลติ ร
และมีความหนาแน่น 1.760 กรัมต่อมลิ ลลิ ิตร

2. จงคำนวณเศษส่วนโมลของทกุ องค์ประกอบในสารละลายโซเดยี มคลอไรด์ (NaCl) เข้มขน้ ร้อยละ 10.0 โดย
มวล

67

แผนการจัดการเรียนรู้ที่ 10

กลุ่มสาระการเรียนร้วู ทิ ยาศาสตร์และเทคโนโลยี รายวิชา วิทยาศาสตร์เคมี 2 รหัสวิชา ว32222
ปีการศกึ ษา 2565
ระดบั ชัน้ มธั ยมศึกษาปีท่ี 5 ภาคเรียนที่ 1
เวลา 18 ชัว่ โมง
หนว่ ยการเรียนร้ทู ี่ 5 สารละลาย เวลา 3 ชัว่ โมง

เรือ่ ง การเตรยี มสารละลาย

ครูผู้สอน นายกิตตชิ ยั อปุ ัชฌาย์

1. สาระการเรยี นรู้และผลการเรียนรู้
สาระที่ 5 สาระเคมี

3. เข้าใจหลักการทาปฏิบัติการเคมี การวัดปริมาณสาร หน่วยวัดและการเปลี่ยนหน่วย การคำนวณ
ปริมาณของสาร ความเข้มข้นของสารละลาย รวมทั้งการบูรณาการ ความรู้และทักษะในการอธิบาย
ปรากฏการณ์ในชวี ติ ประจำวันและการแกป้ ญั หาทางเคมี
ผลการเรยี นรู้

อธิบายวิธีการและเตรยี มสารละลายท่ีมีความเขม้ ขน้ ในหน่วยโมลาริตแี ละปริมาตรของสารละลายตามที่
กำหนด

2. สาระสำคัญ/ความคิดรวบยอด
การเตรียมสารละลายสามารถทำไดโ้ ดยการเตรียมจากสารบรสิ ทุ ธิแ์ ละเตรยี มจากสารละลายเข้มข้น

3.จดุ ประสงคก์ ารเรียนรู้
3.1 ด้านความรู้ (K)
1. อธิบายวธิ กี ารเตรยี มสารละลายให้มคี วามเขม้ ขน้ และปรมิ าตรตามท่ีต้องการได้
3.2 ด้านทกั ษะ/กระบวนการคิด (P)
1. ปฎิบตั ิการเตรียมสารละลายให้มีความเขม้ ขน้ และปริมาตรตามทตี่ อ้ งการได้
3.3 ด้านคุณลักษณะอนั พงึ ประสงค์ (A)
1. นักเรยี นมคี วามรับผิดชอบต่องานที่ไดร้ ับมอบหมายและสามารถทำงานรว่ มกับผู้อื่นได้

68

4. สาระการเรียนรู้
การเตรยี มสารละลายใหม้ ีความเข้มข้นและปริมาตรของสารละลายตามที่กำหนด ทำไดโ้ ดยการละลาย

ตวั ละลายที่เป็นสารบริสุทธใ์ิ นตัวทำละลาย หรือนำสารละลายทีม่ คี วามเขม้ ขน้ มาเจือจางด้วยตัวทำละลาย โดย
ปรมิ าณของสารท่ีใช้ข้นึ อยู่กบั ความเข้มข้นและปริมาตรของสารละลายท่ตี ้องการ

5. สมรรถนะสำคญั ของผูเ้ รียน
5.1 ความสามารถในการส่อื สาร
5.2 ความสามารถในการคิด
5.3 ความสามารถในการแก้ปัญหา

6. คณุ ลักษณะอนั พึงประสงค์
6.1 มีวนิ ยั
6.2 ใฝเ่ รียนรู้
6.3 มุ่งมนั่ ในการทำงาน

7. กจิ กรรมการเรยี นรู้แบบสืบเสาะหาความรู้ 5 ข้ันตอน (5E)
ข้ันที่ 1 สร้างความสนใจ
1. นกั เรียนตอบคำถามเพ่อื ทบทวนความรู้เรือ่ ง ความเข้มข้นของสารละลาย
- สารละลายคืออะไร (แนวคำตอบ: สารเนื้อเดียวที่ไม่บริสุทธิ์ ซึ่งเกิดจากสารตั้งแต่ 2
ชนดิ ข้ึนไป รวมตัวเป็นเน้อื เดียวกัน)
- หน่วยของความเขม้ ข้นของสารละลายมอี ะไรบ้าง ( แนวคำตอบ: หนว่ ยรอ้ ยละ หน่วย

ppm ppb หนว่ ยโมลาร์ โมแลล เศษสว่ นโมล )
2. ครูกระตุ้นความสนใจของนักเรยี นโดยการถามคำถามเขา้ สู่บทเรยี น ดังนี้
- นกั เรยี นเคยเตรยี มสารละลายหรือเจอื จางสารละลายในชวี ิตประจำวนั หรือไม่

(นักเรียนตอบตามความคิดของตวั เอง)
3. ครใู ชค้ ำถามนำว่าถ้าต้องการเตรียมสารละลายโซเดียมคลอไรดใ์ ห้ความเขม้ ข้นและปริมาตร

ตามต้องการ มีวธิ ีเตรียมอยา่ งไร ซ่ึงควรได้คำตอบวา่ (แนวคำตอบ: ตอ้ งคำนวณปริมาณโซเดียมคลอไรด์ ทีใ่ ช้
นำมาละลายนำ้ แลว้ ปรับปริมาตรตามทตี่ ้องการ)

4. สารละลายชนดิ หนึง่ สามารถเปล่ยี นความเข้มข้นได้หรอื ไม่ อย่างไร
(แนวตอบ : ความเข้มขน้ ของสารละลายสามารถเปล่ียนแปลงได้ โดยการเติมตวั ทำ
ละลายเพ่อื ทำให้สารละลายเจอื จางลง หรอื ระเหยตัวทำละลายออกเพ่อื ทำใหส้ ารละลายเขม้ ข้นข้นึ )

69

ข้ันที่ 2 สำรวจและคน้ หา
1. นกั เรยี นแบ่งเปน็ กลมุ่ กลุ่มละ 5-6 คน โดยแบง่ กลุ่มตามความพึงพอใจของนกั เรียน
2. นักเรียนแต่ละกลุ่มทำปฏิบัติการทดลองที่ 5.1 เรื่อง การเตรียมสารละลายจากสาร

บรสิ ุทธแิ์ ละการเจือจางสารละลาย
3. นักเรียนแต่ละกลุ่มลงมือทำกิจกรรมการเตรียมสารละลาย บันทึกผลที่เกิดขึ้นลงใบ

กจิ กรรม พรอ้ มตอบคำถามทา้ ยกจิ กรรม และเตรยี มตัวนำเสนอผลการทำกิจกรรมหน้าชนั้ เรยี น

ขั้นท่ี 3 สรุปและอภปิ รายผล
1. นกั เรียนแต่ละกลุม่ นำเสนอผลกจิ กรรม
2. ครูและนักเรียนร่วมกันอภิปรายและหาข้อสรุปจากการปฏิบัติกิจกรรมโดยให้ได้ข้อสรุป

ดังน้ี
การเตรียมสารละลายจากสารบริสุทธป์ิ ระกอบด้วยข้นั ตอนหลัก คอื การคำนวณปริมาณของตัวละลายการ
ชง่ั ตวั ละลาย การละลายในตวั ทำ และการปรับปริมาตรของสารละลายให้ไดต้ ามต้องการในขวดกำหนด
ปรมิ าตร เช่น ถา้ ต้องการเตรียมสารละลายโซเดียมคลอไรด์ เข้มข้น 0.40 โมลต่อลิตร ปรมิ าตร 100 มิลลิลติ ร
จากโซเดยี มคลอไรดบ์ รสิ ทุ ธ์ิซ่ึงมมี วลตอ่ โมล เท่ากบั 58.44 กรมั ตอ่ โมล
มวล NaCl = 0.40 mol x 0.1 l x 58.5
ต้องใช้ NaCl 23.4 g ละลายในน้ำ 100 ml จงึ จะได้สารละลาย NaCl 0.4 mol/l
การเตรียมสารละลายเจือจางจากสารละลายเข้มขน้ ประกอบด้วยขน้ั ตอนหลกั คือ การคำนวณจำนวน
โมลของตวั ละลายในสารละลายที่ต้องการเตรียม คำนวณปริมาตรสารละลายเข้มข้นทจ่ี ะใช้ปเิ ปตตส์ ารละลาย
เขม้ ข้นตามปริมาตรทค่ี ำนวณได้ใสล่ งในขวดกำหนดปรมิ าตร และการปรับปรมิ าตรของสารละลายใหไ้ ดต้ าม
ตอ้ งการในขวดกำหนดปรมิ าตร เชน่ ถา้ ต้องการเตรียมสารละลายโซเดียมคลอไรด์เข้มข้น 0.040 โมลตอ่ โมล
ปรมิ าตร 100 มลิ ลิลิตร จากสารละลายโซเดียมคลอไรดเ์ ข้มข้น 0.40 โมลตอ่ ลิตร ท่ีเตรยี มไว้แล้วข้างต้น
สามารถ
ทำไดโ้ ดยการเจือจางสารละลายดงั กล่าว โดยเร่ิมต้นจากการคำนวณจำนวนโมลของโซเดียมคลอไรดท์ ตี่ ้องการ
เตรียม ดงั นี้

จำนวนโมลของตัวละลาย (mol) = โมลารติ ี(mol/L) × ปรมิ าตรของสารละลาย (L)
n = MV

จะไดว้ า่ จำนวนโมลของ NaCl = 0.040 mol x 100 mL
1000 mL

= 0.0040 mol

70

ดังนนั้ สารละลายทตี่ อ้ งการเตรยี มมีNaCl 0.0040 mol
คำนวณปรมิ าตรของสารละลาย NaCl เข้มขน้ 0.040 โมลตอ่ ลติ ร ทมี่ ีจำนวนโมลเท่ากบั 0.0040 โมล ดังน้ี
เน่ืองจากจำนวนโมลของตวั ละลายก่อนและหลงั การทำใหเ้ จือจางจะต้องมคี ่าเทา่ กัน
จากความสัมพนั ธ์
จำนวนโมลของตัวละลาย (mol) = โมลารติ ี(mol/L) × ปรมิ าตรของสารละลาย (L)

จะได้C1V1 = C2V2
ปรมิ าตรของสารละลาย = 0.0040 mol NaCl ×1000 mL soln

0.4001 mol NaCl
= 10 ml
ดังนน้ั การเตรียมสารละลาย ทำได้โดยปิเปตต์NaCl 0.4001 mol/L (จากตอนท่ี 1) ปริมาตร 10 mL ใสล่ งขวด
กำหนดปรมิ าตรขนาด 100 mL แลว้ ปรับปรมิ าตรด้วยน้ำกลนั่

ข้นั ที่ 4 ขยายความรู้

1. นกั เรยี นทำแบบฝกึ หัด ในแบบฝึกหดั ที่ 5.5 เรือ่ ง การเตรียมสารละลาย
2. นกั เรยี นพูดแสดงความร้แู ละความรสู้ ึกหลังการจดั การเรยี นรู้ นกั เรยี นรว่ มกนั ตอบคำถาม
- ยกตวั อยา่ งความร้เู รือ่ ง การเตรยี มสารละลาย ไปประยกุ ตใ์ ช้ในชวี ติ ประจำวันไดอ้ ยา่ งไร

ขั้นที่ 5 การประเมินผล
1. ครปู ระเมนิ การเรยี นรู้ของนักเรียนดังน้ี
1.1 การถามตอบในชั้นเรียน (โดยการถามนักเรียนก่อนหลงั จากนั้นเรยี กช่ือนักเรียน

เพื่อให้
ผู้เรยี นตอบ)

1.2 การทำแบบฝึกหัด 5.1 เรือ่ ง การเตรียมสารละลาย
ส่วน

1.3 ครปู ระเมนิ พฤติกรรมโดยการสังเกต จากการทำกิจกรรมรว่ มกบั การเรยี นของผูเ้ รยี น

8. สื่อและแหล่งการเรยี นรู้ -
- หนงั สอื เรยี นวทิ ยาศาสตร์ ม.4 เลม่ 2
- ใบกจิ กรรม การเตรียมสารละลาย
- PowerPoint เรื่อง การเตรยี มสารละลาย
- โทรศัพท์

71

9. การวดั และประเมนิ ผล วธิ ีวดั เครื่องมือวัด เกณฑ์
การตอบคำถาม แบบการประเมิน 1.นักเรียนสามารถตอบ
จดุ ประสงคก์ ารเรียนรู้ แบบฝึกหัด เรอ่ื ง กจิ กรรม คำถามในใบกิจกรรมได้
ดา้ นความรู้ (K) เร่ือง การเตรยี ม ใบกจิ กรรม ระดับดีผ่านเกณฑ์ร้อย
1อธบิ ายวธิ กี ารเตรียมสารละลาย สารละลาย แบบฝึกหัด ละ 70
ใหม้ คี วามเข้มขน้ และปริมาตร 2.นักเรียนทำ
ตามท่ตี ้องการได้ (K) ตรวจคำตอบ แบบการประเมนิ แบบฝึกหัดท้ายบท ได้
ใบกจิ กรรม กจิ กรรม ระดับดีผ่านเกณฑ์ร้อย
ดา้ นทกั ษะ/กระบวนการ (P) แบบฝกึ หัด ตรวจคำตอบ ละ 70
1. คำนวณคำนวณและเตรียม ใบกจิ กรรม 1. นักเรียนสามารถ
สารละลายให้มคี วามเข้มข้นและ แบบฝึกหดั สรุปเนือ้ หาทไี่ ด้จาก
ปริมาตรตามท่ีต้องการได้ การศกึ ษาค้นควา้ ได้
ระดับดีผา่ นเกณฑ์ร้อย
ละ 70

ด้านคณุ ลกั ษณะอนั พงึ ประสงค์ การสงั เกตการ แบบการประเมิน นักเรียนทำภาระงานที่
(A) เปลีย่ นแปลง กจิ กรรม ไ ด ้ ร ั บ ม อ บ ห ม า ย ไ ด้
1. มคี วามใฝร่ ู้ มุง่ มนั่ ในการทำงาน พฤติกรรม ระดับดีผ่านเกณฑ์ร้อย
และทำงานรว่ มกบั ผู้อน่ื ได้ ละ 80

10. กิจกรรมเสนอแนะ
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
……………………………………………………………………………………………………………………………………….………………….

72

73

74

เกณฑ์การประเมนิ ผลงานนกั เรยี น

ประเดน็ การ ค่านำ้ หนกั แนวทางการให้คะแนน
ประเมิน คะแนน
ดา้ นความรู้ ตอบคำถามถกู ต้องครบถว้ นทุกขอ้
(K) 3 ตอบคำถามถกู ต้องครบ 5-9 ข้อ
2 ตอบคำถามถูกต้องครบ 1-4 ขอ้
ด้านทักษะ 1 ทำแบบฝกี หดั ครบถว้ นทกุ ข้อ
กระบวนการ 3 ทำแบบฝกึ หดั ค่อนข้างถูกตอ้ ง
2 ทำแบบฝึกหัด แต่ไม่ถูกต้อง
(P) 1 คำนวณและเตรียมสารละลายให้มีความเขม้ ขน้ และปรมิ าตรตามท่ี
3 ต้องการได้อย่างถูกต้องสมบูรณ์
ดา้ น คำนวณและเตรียมสารละลายให้มคี วามเขม้ ขน้ และปรมิ าตรตามท่ี
คณุ ลักษณะ 2 ตอ้ งการได้คอ่ นข้างถูกต้อง
คำนวณและเตรียมสารละลายใหม้ คี วามเขม้ ขน้ และปรมิ าตรตามท่ี
(A) 1 ตอ้ งการไดแ้ ตไ่ ม่ครบถ้วน
ทำภาระงานท่ีได้รับมอบหมายเสรจ็ ภายในเวลาที่กำหนด และถกู ต้อง
3 ทำภาระงานที่ไดร้ ับมอบหมายเสรจ็ ภายในเวลาท่ีกำหนดแตง่ านยงั
2 ผดิ พลาด
ทำงานท่ีไดร้ ับมอบหมายเสรจ็ แตส่ ง่ ล่าชา้ และมขี ้อผดิ พลาด
1

ระดบั คะแนน 3 หมายถงึ ดีมาก
คะแนน 2 หมายถงึ ดี
คะแนน 1 หมายถงึ พอใช้
คะแนน

75

76

77

78

79

ปฏบิ ตั ิการทดลอง
เร่ือง การเตรียมสารละลายจากสารบรสิ ทุ ธ์แิ ละการเจือจางสารละลาย

ผู้รว่ มทำปฏบิ ตั ิการทดลอง
1 ) ........................................................เลขท.่ี .......... 2 ) .......................................................เลขท.ี่ ...........
3 ) .......................................................เลขที.่ .......... 4 ) ........................................................เลขท.ี่ ...........
5 ) .......................................................เลขท่.ี .......... 6 ) ........................................................เลขท.ี่ ...........
กลุ่มที่ : ……………………ห้อง : ........................ วนั /เดอื น/ปี : …………………….. สถานที่ : ………………………..

จงวาดภาพออกแบบการทดลองทง้ั สองตอน

จดุ ประสงคก์ ารทดลอง

80

1. เพอ่ื คำนวณมวลของตัวละลาย เพื่อใชใ้ นการเตรียมสารละลายให้มีความเขม้ ขน้ และปริมาตรตาม

ต้องการ

2. เพ่อื เตรียมสารละลายให้มีความเขม้ ขน้ และปรมิ าตรตามทีต่ ้องการได้ จากสารบริสุทธ์ิและเจือจาง

อปุ กรณ์และสารเคมี

1. ขวดวัดปรมิ าตร ขนาด 100 mL 6. ช้อนตักสาร

2. บกี เกอร์ ขนาด 50 mL 7. ขวดน้ำกลั่น

3. แท่งแก้วคนสาร 8. โซเดยี มคลอไรด์ (NaCl)

4. เคร่ืองชัง่ ละเอียด 9. ปิเปตต์ ขนาด 10 mL

5. หลอดหยด 10. ลกู ยางดูดสาร

หลกั การ

1.) การเตรยี มสารละลายจากสารบรสิ ุทธ์ิ

ทำไดโ้ ดยละลายสารบริสุทธติ์ ามปริมาณทต่ี ้องการในตัวทำละลายปรมิ าณเล็กนอ้ ย แล้วปรบั ปรมิ าตรของ

สารละลายใหไ้ ดต้ ามท่ีต้องการเตรยี ม ถา้ ตอ้ งการเตรียมเป็นหนว่ ยโมลตอ่ ลูกบาศก์เดซิเมตร มีลำดับข้นั ในการ

เตรยี มดงั วิธกี ารทดลอง

2.) การเตรียมสารละลายจากสารละลายเข้มขน้
เปน็ การเตรียมสารละลายโดยใชส้ ารละลายเดมิ ซึ่งมีความเข้มขน้ มากกว่าสารละลายท่ีจะเตรยี ม มา
เติมนำ้ ใหเ้ จือจางลงจนมีความเข้มขน้ ตามที่ต้องการในการทำใหส้ ารละลายเขม้ ข้นเจือจางลงนนั้ ความเข้มข้น
ของสารละลายจะถูกต้องเพยี งใด ขน้ึ อยู่กบั การวดั ปริมาตร อปุ กรณ์ท่นี ยิ มใช้วดั ปรมิ าตรของสารละลายเดิม
คอื ปเิ ปตต์ หรือกระบอกตวง สว่ นอปุ กรณ์ทใี่ ช้วดั ปรมิ าตรของสารละลายใหม่ คือ ขวดวัดปรมิ าตร อุปกรณว์ ัด
ปรมิ าตรจะใช้ขนาดใดนัน้ ข้ึนอยู่กบั ปริมาตรของสารละลาย คือ จะต้องเลือกใชป้ เิ ปตต์หรือกระบอกตวง และ
ขวดวัดปรมิ าตรท่มี ปี ริมาตรเท่ากบั ปรมิ าตรของสารละลาย การเตรียมสารละลายโดยมวี ิธีการเตรียมดังวิธกี าร
ทดลอง

โดยใช้สตู ร C1V1 = C2V2
กำหนดให้

M1 = เปน็ ความเขม้ ขน้ สารละลายก่อนเจือจาง
V1 = เป็นปริมาตรสารละลายกอ่ นเจือจาง
M2 = เป็นความเขม้ ขน้ สารละลายหลงั เจอื จาง
V2 = เปน็ ปริมาตรสารละลายหลังเจือจาง
ตอนท่ี 1 การเตรยี มสารละลายจากสารบรสิ ุทธิ์ ความเข้นขนั 0.1 mol/L ปริมาตร 100 mL
1. คำนวณหามวลของโซเดยี มซลั เฟตท่ีต้องการใช้ และช่งั โซเดยี มซลั เฟตด้วยเคร่ืองชั่งละเอียด
2. ใส่โซเดยี มคลอไรดจ์ ากข้อ (1) ในบีกเกอร์ และเติมน้ำกลั่นประมาณ 50 mL คนจนโซเดยี มซัลเฟ
ตละลายหมด เทสารละลายลงในขวดวัดปรมิ าตรขนาด 100 mL

81

3. กลวั้ บกี เกอร์จากข้อ 2. ด้วยนำ้ กลน่ั เล็กนอ้ ย แล้วเทลงในขวดวัดปรมิ าตร และทำซ้ำ อีก 2-3 ครัง้
4. แล้วเติมนำ้ กลั่นใหม้ ปี ริมาตรใกลถ้ ึงขีดบอกปริมาตร ใช้หลอดหยดเติมนำ้ กล่ันตอ่ จนกระท่งั ถึงระดบั
ขีดบอกปรมิ าตรของขวดวดั ปรมิ าตร
5. เปิดจกุ แล้วควำ่ ขวดลงกลับไปมา จนสารละลายผสมเป็นเน้อื เดียวกนั
6. ถา่ ยเทสารทั้งหมดลงในขวดเกบ็ สารละลาย
7. ปดิ ปา้ ยข้างขวดเพอ่ื บอก ช่ือสารละลาย ความเขม้ ข้นที่ใช้ ชอ่ื ผ้เู ตรียม วนั ที่เตรียม ชื่อครผู สู้ อน

ชื่อสารละลาย ________________________
ความเขม้ ข้น ________________________
ตัวทำละลายทใี่ ช้ _____________________
วนั ทเ่ี ตรียมสารละลาย __________________

ตอนที่ 2 การเตรยี มสารละลายจากสารละลายเข้มขน้ ความเข้นขนั 0.04 mol/L ปริมาตร 100 mL
1. ใชป้ เิ ปตต์ดดู สารละลายโซเดียมจาก“ตอนท่ี 1” และถ่ายเทลงในขวดวดั ปรมิ าตรขนาด 100 mL
2. แล้วเตมิ นำ้ กลน่ั จนถงึ ขีดบอกปริมาตรปิดจกุ แล้วควำ่ ขวด เขยา่ เบาๆ จนสารละลายผสมเปน็ เน้อื

เดียวกัน เทสารละลายลงในขวดเก็บสารละลาย
3. ปดิ ปา้ ยขา้ งขวดเพื่อบอก ชื่อสารละลาย ความเข้มข้นที่ใช้

82

ตารางบนั ทกึ ผลการทดลอง
ตอนท่ี 1 การเตรยี มสารละลายจากสารบริสทุ ธ์ิ

น้ำหนักของโซเดียมคลอไรด์ที่ไดจ้ ากการคำนวณ ……………………….. กรมั
น้ำหนกั ของโซเดียมคลอไรด์ที่ชัง่ ไดจ้ ริง …………………………….. กรัม
1. คำนวณการเตรยี มสารละลาย NaCl 0.4 mol/L ปริมาตร 100 mL (Mw = 58.5 g/mol)จะต้อง
ใช้NaCl ก่กี รัม

ตอนที่ 2 การเตรียมสารละลายจากสารละลายเข้มขน้
ความเขม้ ขน้ ของสารละลายโซเดยี มซัลเฟตที่เจอจาง …………...…. mol/L
ปริมาตรสารละลายโซเดียมซัลเฟตที่ปเิ ปตต์ ............................ mL

2. คำนวณวิธกี ารเจือจางสารละลาย NaCl 0.04 mol/L ปรมิ าตร 100 mL จากสารละลาย NaCl 0.4
mol/L จะตอ้ งปเิ ปตต์สารละลายโซเดยี มคลอไรด์มาก่ีมิลลลิ ิตร

โดยใช้สตู ร C1V1 = C2V2
กำหนดให้
C1 = เปน็ ความเข้มขน้ สารละลายก่อนเจือจาง V1 = เปน็ ปริมาตรสารละลายก่อนเจือจาง
C2 = เปน็ ความเขม้ ข้นสารละลายหลังเจือจาง V2 = เปน็ ปรมิ าตรสารละลายหลังเจือจาง

83

สรปุ ผลการทดลอง
............................................................................................................................. ..........................................
............................................................................................................................. ..........................................
.......................................................................................................................................................................
............................................................................................................................. ..........................................
..................................................................................................................................... ...................................
............................................................................................... .......................................................... ..............
............................................................................................................................. ..........................................
............................................................................................................................................ ...........................
....................................................................................................... ................................................................
............................................................................................................................. ...........................................
................................................................................................................................................... ....................
.............................................................................................................. .........................................................
............................................................................................................................. ..........................................
........................................................................................................................................................... ............
...................................................................................................................... ..................................................

84

แบบฝกึ หัดท่ี 5.5
เร่ือง การเตรยี มสารละลาย
1. ถ้าตอ้ งการเตรยี มสารละลายโพแทสเซียมไอโอไดด์ (KI) 2.00 โมลตอ่ ลติ ร จำานวน 250 มิลลลิ ติ ร จะต้องใช้
โพแทสเซยี มไอโอไดด์ก่กี รัม

2. ถา้ ตอ้ งการเตรยี มสารละลายแมกนีเซียมซัลเฟตเฮปตะไฮเดรต (MgSO4⋅7H2O) เขม้ ขน้
0.10 โมลต่อลติ ร ปรมิ าตร 100 มลิ ลิลติ ร จะตอ้ งใช้แมกนีเซียมซลั เฟตเฮปตะไฮเดรตกีก่ รัม

3. เลด(II)ไนเทรต (Pb(NO3)2) 3.31 กรมั ใชเ้ ตรยี มสารละลายเขม้ ขน้ 0.25 โมลต่อลิตร ได้ก่ีมิลลลิ ิตร

4. จงอธบิ าย
4.1. วิธีเตรียมสารละลายซิลเวอรไ์ นเทรต (AgNO3) 0.100 โมลต่อลติ ร ปริมาตร 250มลิ ลิลติ ร จากผลกึ ซิล
เวอร์ไนเทรต

4.2 วธิ เี ตรยี มสารละลายซิลเวอรไ์ นเทรต 0.025 โมลต่อลิตร ปริมาตร 500 มิลลิลติ ร จากสารละลายท่ีเตรียม
ได้ในข้อ 4.1

85

แผนการจัดการเรยี นรู้ท่ี 11

กลมุ่ สาระการเรียนร้วู ทิ ยาศาสตร์และเทคโนโลยี รายวิชา วทิ ยาศาสตร์เคมี 2 รหัสวชิ า ว32222
ปกี ารศกึ ษา 2565
ระดบั ชนั้ มธั ยมศกึ ษาปที ี่ 5 ภาคเรียนที่ 1
เวลา 18 ชวั่ โมง
หนว่ ยการเรียนรูท้ ี่ 5 สารละลาย เวลา 3 ชั่วโมง

เรือ่ ง สมบตั บิ างประการของสารละลาย

ครูผูส้ อน นายกติ ตชิ ยั อปุ ชั ฌาย์

1. สาระการเรียนรแู้ ละผลการเรียนรู้
สาระท่ี 5 สาระเคมี

3. เข้าใจหลักการทาปฏิบัติการเคมี การวัดปริมาณสาร หน่วยวัดและการเปลี่ยนหน่วย การคำนวณ
ปริมาณของสาร ความเข้มข้นของสารละลาย รวมทั้งการบูรณาการ ความรู้และทักษะในการอธิบาย
ปรากฏการณใ์ นชวี ิตประจำวนั และการแกป้ ญั หาทางเคมี
ผลการเรยี นรู้

เปรียบเทียบจุดเดือดและจดุ เยือกแขง็ ของสารละลายกับสารบรสิ ทุ ธิ์ รวมทั้งคำนวณจุดเดือดและจุดเยือก
แขง็ ของสารละลาย

2. สาระสำคญั /ความคดิ รวบยอด

สารละลายมีจุดเดือดและจุดเยือกแข็งแตกต่างจากสารบริสุทธิ์ที่เป็นตัวทำละลาย ตัวทำละลายที่เป็นสาร
บริสุทธิ์เมื่อเติมตัวถูกละลายลงไปกลายเป็นสารละลายจะทำให้สมบัติของตัวทำละลายเปลี่ยนไป สมบัติ
ดงั กล่าวของสารละลาย เรยี กว่า สมบัตคิ อลลิเกทีฟ (colligative properties)
Y11
3.จดุ ประสงคก์ ารเรยี นรู้

3.1 ด้านความรู้ (K)
1. เปรยี บเทียบจุดเดอื ดและจุดเยอื กแข็งของสารละลายกับสารบริสุทธ์ิ

3.2 ด้านทกั ษะ/กระบวนการคดิ (P)
1. คำนวณจดุ เดอื ดและจุดเยอื กแข็งของสารละลายได้

3.3 ด้านคุณลกั ษณะอันพงึ ประสงค์ (A)
1. นักเรยี นมคี วามรับผิดชอบต่องานท่ีได้รบั มอบหมายและสามารถทำงานร่วมกับผู้อื่นได้

86

4. สาระการเรียนรู้
สารละลายมจี ดุ เดอื ดและจุดเยือกแข็งแตกตา่ งไปจากสารบรสิ ทุ ธทิ์ ่ีเป็นตวั ทำละลายในสารละลาย โดย

สมบตั ิทเ่ี ปล่ยี นแปลงไปขึน้ อยู่กบั ปรมิ าณของตวั ละลายในตัวทำละลาย (หน่วยโมแลลิตี้) และชนดิ ของตวั ทำ
ละลาย

5. สมรรถนะสำคญั ของผู้เรียน
5.1 ความสามารถในการสอื่ สาร
5.2 ความสามารถในการคิด
5.3 ความสามารถในการแกป้ ัญหา

6. คุณลกั ษณะอันพงึ ประสงค์
6.1 มวี ินยั
6.2 ใฝเ่ รียนรู้
6.3 มงุ่ ม่นั ในการทำงาน

7. กิจกรรมการเรยี นรแู้ บบสืบเสาะหาความรู้ 5 ข้นั ตอน (5E)
ขั้นที่ 1 สร้างความสนใจ
1. นักเรยี นตอบคำถามกระตุ้นความสนใจ ดังนี้

- สารละลายดงั กลา่ วมีการชนิดใดเปน็ ตวั ทำละลายและตัวถูกละลาย
(แนวคำตอบ : น้ำเกลอื มีนำ้ เปน็ ตัวทำละลายและเกลือเปน็ ตัวถูกละลาย นำ้ เช่อื มมีน้ำเป็นตวั
ทำละลายและนำ้ ตาลเป็นตวั ละลาย)
- แรงยึดเหนย่ี วระหวา่ งอนุภาคของสารมีผลต่อจุดเดือดและจดุ หลอมเหลวของสาร
หรอื ไม่ อยา่ งไร
(แนวคำตอบ: ถ้าแรงยึดเหนยี่ วระหวา่ งอนุภาคสูงจะส่งผลใหส้ ารมีจดุ เดือดจุดหลอมเหลวสงู )

ขั้นท่ี 2 สำรวจและค้นหา
1. นกั เรียนแบง่ กล่มุ กลุ่มละ 5-6 คน
2. นกั เรียนแต่ละกลุ่มทำปฏิบัตกิ ารทดลองท่ี 5.2 เรอ่ื ง การทดลองการหาจดุ เดือดของสาร

บริสทุ ธ์แิ ละสารละลายตามใบกจิ กรรม
3. ครสู มุ่ นักเรยี นบางกลุม่ ออกมานำเสนอ

87

ข้ันท่ี 3 สรปุ และอภปิ รายผล
1. ครใู ห้นกั เรยี นรว่ มกนั อภิปรายเก่ียวกบั จดุ เดือดของสารบริสุทธ์แิ ละสารละลายทีม่ ีสาร

บริสุทธน์ิ นั้ เปน็ ตวั ทำละลาย เพ่ือให้ไดข้ ้อสรปุ ดงั นี้
1.1 จุดเดอื ดของสารละลายสูงกว่าจดุ เดอื ดของสารบรสิ ทุ ธ์ิทีเ่ ป็นตัวทำละลาย ใน

สารละลายน้นั
1.2 สารละลายที่มีตัวทำละลายชนิดเดียวกันถึงแม้ว่าตัวละลายจะเป็นสารต่างชนิดกัน

ถา้ ความเขม้ ข้นเปน็ โมลตอ่ กโิ ลกรัมเทา่ กนั จะมจี ดุ เดอื ดเท่ากัน
1.3 สารละลายที่มตี วั ทำละลายชนิดเดยี วกนั แต่มคี วามเข้มข้นเป็นโมลต่อกิโลกรัมตา่ งกนั

สารละลายมคี วามเข้มข้นมากกวา่ จะมีจุดเดือดสูงกวา่
2. นกั เรยี นตอบคำถามให้นกั เรียนร่วมกนั อภปิ รายเรื่องสมบัตบิ างประการของสารละลาย เช่น
2.1 จากการทดลอง การหาจุดเดือดของสารบริสุทธิ์และสารละลาย สารละลายและสาร

บรสิ ทุ ธมิ์ จี ุดเดอื ดเหมอื นหรือแตกตา่ งกัน อยา่ งไร
(แนวตอบ : ตา่ งกัน สารละลายจะมจี ุดเดือดทส่ี งู กว่าสารบริสทุ ธ)ิ์
2.2 จุดหลอมเหลวหรือจุดเยือกแข็งของสารบริสุทธิ์กับสารละลาย เหมือนหรือแตกต่างกัน

อยา่ งไร
(แนวตอบ : จุดหลอมเหลวหรือจุดเยือกแข็งของสารละลายจะตำ่ กว่าจุดหลอมเหลวหรือ

จุดเยือกแข็งของสารบรสิ ุทธิ)์

2.3 สมบตั ิคอลลเิ กทีฟคืออะไร
(แนวตอบ : สารละลายทมี่ ีตัวทำละลายชนดิ เดียวกัน ถ้ามีความเขม้ ข้นเปน็ โมแลลเทา่ กัน
จะมีจดุ เดือดและจดุ หลอมเหลวเทา่ กนั แต่ถ้ามีความเขม้ ข้นแตกตา่ งกัน จะมจี ดุ เดอื ดและจดุ หลอมเหลวไม่
เท่ากนั โดยไม่ขึ้นกบั ชนดิ ของตัวละลาย แต่ขนึ้ กับชนดิ ของตัวทำละลาย)

3. นักเรยี นและครสู รปุ ความรเู้ ก่ยี วกบั สมบตั ิคลอลเิ กทฟี และการคำนวณหาจุดเดอื ด
ผลต่างระหวา่ งจดุ เดอื ดของสารละลายทม่ี ีความเขม้ ข้น 1 โมแลลหรอื 1 โมลตอ่ กิโลกรัมกับจดุ เดือดของ
ตวั ทำละลายบริสุทธิ์มีค่าคงที่เรยี กวา่ คา่ คงท่ขี องการเพ่ิมข้ึนของจดุ เดือด (Kb) การเติมตวั ละลายทร่ี ะเหยยาก
ลงไปจะทำให้จดุ เดือดของสารละลายจะสงู กวา่ จดุ เดือดของตวั ทำละลายบริสุทธิ์ โดยการเพ่ิมขน้ึ ของจุดเดือด
แปรผันตรงกับความเข้มขน้ เป็นโมแลลของสารละลาย
เขียนความสัมพนั ธไ์ ดด้ งั น้ี

∆Tb = Kbm
เมอ่ื ∆Tb = ผลตา่ งระหว่างจุดเดอื ดของสารละลายกับจดุ เดือดของตัวทำละลายบริสทุ ธ์ิ

m = ความเขม้ ขน้ ของสารละลายเปน็ โมแลลหรือโมลตอ่ กิโลกรมั
Kb = ค่าคงที่ของการเพ่ิมขนึ้ ของจุดเดือด

88

ผลต่างระหว่างจุดหลอมเหลวของสารละลายทมี่ ีความเขม้ ข้น 1 โมแลลหรอื 1 โมลตอ่ กโิ ลกรัม กับจุด
หลอมเหลวของตัวทำละลายบรสิ ทุ ธม์ิ คี ่าคงทเ่ี รยี กวา่ คา่ คงที่ของการลดลงของจดุ เยือกแขง็ (Kf) โดยการลดลง
ของจุดเยือกแข็งแปรผนั ตรงกับความเข้มข้นเปน็ โมแลลของสารละลาย เขยี นความสัมพันธ์ไดด้ ังนี้

∆Tf = Kfm
เมื่อ ∆Tf = ผลต่างระหว่างจุดเยือกแขง็ ของสารละลายกบั จดุ เยือกแขง็ ของตัวทำละลายบรสิ ทุ ธ์ิ

m = ความเขม้ ข้นของสารละลายเป็นโมแลลหรอื โมลต่อกโิ ลกรมั
Kf = คา่ คงทีข่ องการลดลงของจดุ เยือกแขง็

ตวั อยา่ งท่ี 1 จงคำนวณจุดเดือดและจุดเยอื กแข็งของสารละลายกลโู คสเขม้ ขน้ 2.00 โมล/กโิ ลกรมั
น้ำมีคา่ Kb = 0.51 ºC/m และ Kf = 1.86 ºC/m **จดุ เดอื ดของน้ำบริสทุ ธิ์ 100.00 ºC ** จดุ เยอื กแขง็ ของน้ำ
บริสุทธิ์ = 0.00 ºC

วธิ ที ำ การหาจุดเดือด ∆Tb = Kbm
= 0.51 ºC/m x 2.00 m= 1.0 ºC

ดังนนั้ จดุ เดือดของสารละลาย = 100.00 ºC + 1.0 ºC = 101.0 ºC
การหาจุดเดอื ดเยือกแข็ง ∆Tf = Kfm
= 1.86 ºC/m x 2.00 m
= 3.72 ºC

ดังน้ัน จุดเยอื กแขง็ ของสารละลาย = 0.00 ºC – 3.72 ºC = -3.72 ºC

ขัน้ ที่ 4 ขยายความรู้
1. นกั เรยี นทำแบบฝกึ หัด ในแบบฝกึ หัดท่ี 5.6 เรือ่ ง สมบัตบิ างประการของสารละลาย
2. ยกตัวอย่างความรู้เรื่อง สมบตั ิบางประการของสารละลาย ไปประยกุ ต์ใช้

ในชวี ิตประจำวนั ได้อยา่ งไร

89

ขน้ั ท่ี 5 การประเมินผล
1. ครปู ระเมนิ การเรียนรู้ของนกั เรยี นดังนี้
1.1 การถามตอบในชัน้ เรยี น (โดยการถามนักเรียนกอ่ นหลังจากนนั้ เรียกช่ือนักเรียน

เพอื่ ให้
ผเู้ รียนตอบ)

1.2 การทำแบบฝกึ หดั 5.1 เรอ่ื ง สมบัตบิ างประการของสารละลาย
สว่ น

1.3 ครปู ระเมนิ พฤตกิ รรมโดยการสังเกต จากการทำกิจกรรมร่วมกับการเรียนของผ้เู รียน

8. สือ่ และแหล่งการเรยี นรู้ -
- หนงั สือเรียนวทิ ยาศาสตร์ ม.4 เล่ม 2
- ใบกิจกรรม สมบตั บิ างประการของสารละลาย
- PowerPoint เร่ือง สมบัตบิ างประการของสารละลาย
- โทรศัพท์

90

9. การวัดและประเมนิ ผล

จุดประสงคก์ ารเรยี นรู้ วิธีวัด เคร่ืองมอื วัด เกณฑ์
ดา้ นความรู้ (K) การตอบคำถาม แบบการประเมนิ 1.นักเรียนสามารถตอบ
1เปรยี บเทยี บจดุ เดือดและจดุ เยือก แบบฝกึ หัด เร่ือง กจิ กรรม คำถามในใบกิจกรรมได้
แข็งของสารละลายกบั สารบริสุทธิ์ เรอื่ ง สมบัติบาง ใบกจิ กรรม ระดับดีผ่านเกณฑ์ร้อย
ได้ ประการของ แบบฝกึ หดั ละ 70
สารละลาย 2.นกั เรยี นทำ
แบบฝกึ หัดทา้ ยบท ได้
ดา้ นทักษะ/กระบวนการ (P) ตรวจคำตอบ แบบการประเมนิ ระดับดีผา่ นเกณฑร์ ้อย
1. คำนวณจุดเดือดและจดุ เยือก ใบกิจกรรม กจิ กรรม ละ 70
แขง็ ของสารละลายได้ แบบฝึกหดั ตรวจคำตอบ 1. นกั เรยี นสามารถ
ใบกิจกรรม สรปุ เนือ้ หาท่ีได้จาก
แบบฝกึ หัด การศึกษาคน้ คว้าได้
ระดบั ดีผ่านเกณฑร์ ้อย
ละ 70

ด้านคุณลกั ษณะอนั พึงประสงค์ การสงั เกตการ แบบการประเมิน นักเรียนทำภาระงานท่ี
(A) เปล่ยี นแปลง กจิ กรรม ไ ด ้ ร ั บ ม อ บ ห ม า ย ไ ด้
1. มีความใฝร่ ู้ มุ่งมน่ั ในการทำงาน พฤติกรรม ระดับดีผ่านเกณฑ์ร้อย
และทำงานรว่ มกับผ้อู ่ืนได้ ละ 80

10. กิจกรรมเสนอแนะ
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………………………………………………………………………

91

92

93

เกณฑ์การประเมินผลงานนกั เรียน

ประเดน็ การ คา่ น้ำหนกั แนวทางการใหค้ ะแนน
ประเมิน คะแนน
ด้านความรู้ ตอบคำถามถกู ต้องครบถ้วนทุกข้อ
(K) 3 ตอบคำถามถกู ต้องครบ 5-9 ข้อ
2 ตอบคำถามถกู ต้องครบ 1-4 ข้อ
ดา้ นทกั ษะ 1 ทำแบบฝีกหัด ครบถว้ นทุกข้อ
กระบวนการ 3 ทำแบบฝกึ หดั ค่อนข้างถูกต้อง
2 ทำแบบฝึกหดั แต่ไม่ถกู ต้อง
(P) 1 คำนวณจุดเดือดและจดุ เยือกแขง็ ของสารละลายได้อยา่ งถูกตอ้ งสมบูรณ์
ดา้ น 3 คำนวณจดุ เดือดและจุดเยือกแข็งของสารละลายได้ค่อนข้างถกู ต้อง
คณุ ลกั ษณะ 2 คำนวณจุดเดือดและจดุ เยือกแขง็ ของสารละลายได้แต่ไม่ครบถว้ น
(A) 1 ทำภาระงานที่ไดร้ บั มอบหมายเสร็จภายในเวลาทกี่ ำหนด และถูกต้อง
3 ทำภาระงานที่ได้รับมอบหมายเสรจ็ ภายในเวลาทก่ี ำหนดแตง่ านยงั
2 ผิดพลาด
ทำงานท่ีได้รบั มอบหมายเสร็จแต่สง่ ล่าชา้ และมีข้อผดิ พลาด
1

ระดับคะแนน 3 หมายถึง ดีมาก
คะแนน 2 หมายถงึ ดี
คะแนน 1 หมายถงึ พอใช้
คะแนน

94

95

96