i
i ꦥꦢ꧀ꦩꦫꦗ PADMARAJA (LIMPAD MACA AKSARA JAWA) Buku Membaca Aksara Jawa Dasar Bagian 1 Oleh: Nur Hanifah Insani
ii DAFTAR ISI Halaman Sampul........................................................................................... ii Daftar Isi........................................................................................................ ii Pendahuluan................................................................................................. iv Metodologi Penggunaan Buku Ini............................................................... v Pelajaran 1 DAFTAR ISI.................................................................................................. ii PENDAHULUAN ......................................................................................... v METODOLOGI........................................................................................... vi PENGGUNAAN BUKU INI ....................................................................... vi PELAJARAN 1 ............................................................................................. 1 CARA MEMBACA AKSARA CARAKAN................................................. 1 PELAJARAN 2 ........................................................................................... 12 CARA MEMBACA AKSARA JAWA DENGAN SANDHANGAN WULU .......................................................................................................... 12 PELAJARAN 3 ........................................................................................... 15 CARA MEMBACA AKSARA JAWA DENGAN SANDHANGAN SUKU ....................................................................................................................... 15 PELAJARAN 4 ........................................................................................... 18 CARA MEMBACA AKSARA JAWA DENGAN SANDHANGAN PÊPÊT.......................................................................................................... 18 PELAJARAN 5 ........................................................................................... 21 CARA MEMBACA AKSARA JAWA DENGAN SANDHANGAN TALING........................................................................................................ 21 PELAJARAN 6 ........................................................................................... 24 CARA MEMBACA AKSARA JAWA DENGAN SANDHANGAN TALING TARUNG ...................................................................................... 24 PELAJARAN 7 ........................................................................................... 28
iii CARA MEMBACA AKSARA JAWA DENGAN SANDHANGAN LAYAR.......................................................................................................... 28 PELAJARAN 8 ........................................................................................... 32 CARA MEMBACA AKSARA JAWA DENGAN SANDHANGAN WIGNYAN.................................................................................................... 32 PELAJARAN 9 ........................................................................................... 37 CARA MEMBACA AKSARA JAWA DENGAN SANDHANGAN CÊCAK ......................................................................................................... 37 PELAJARAN 10 ......................................................................................... 42 CARA MEMBACA AKSARA JAWA DENGAN SANDHANGAN CÅKRÅ ......................................................................................................... 42 PELAJARAN 11 ......................................................................................... 46 CARA MEMBACA AKSARA JAWA DENGAN SANDHANGAN CÅKRÅ KÊRÊT........................................................................................... 46 PELAJARAN 12 ......................................................................................... 48 CARA MEMBACA AKSARA JAWA DENGAN SANDHANGAN PÉNGKAL.................................................................................................... 48 PELAJARAN 13 ......................................................................................... 50 CARA MEMBACA AKSARA JAWA DENGAN PANJING LÅ........... 50 PELAJARAN 14 ......................................................................................... 52 CARA MEMBACA AKSARA JAWA DENGAN PANJING WÅ.......... 52 PELAJARAN 15 ......................................................................................... 54 CARA MEMBACA AKSARA JAWA DENGAN PANGKON ............... 54 PELAJARAN 16 ......................................................................................... 57 CARA MEMBACA AKSARA JAWA DENGAN PASANGAN ............. 57 PELAJARAN 17 ......................................................................................... 79 CARA MEMBACA AKSARA SWÅRÅ.................................................... 79 PELAJARAN 18 ......................................................................................... 88 CARA MEMBACA AKSARA JAWA DENGAN SANDHANGAN SWÅRÅ DIRGHÅ MURÉ ........................................................................... 88 PELAJARAN 19 ......................................................................................... 90
iv CARA MEMBACA AKSARA JAWA DENGAN SANDHANGAN SWÅRÅ MURÉ RASWADI......................................................................... 90 PELAJARAN 20 ......................................................................................... 92 CARA MEMBACA AKSARA MURDÅ................................................... 92 PELAJARAN 21 ....................................................................................... 104 CARA MEMBACA AKSARA RÉKAN.................................................. 104 PELAJARAN 22 ....................................................................................... 116 CARA MEMBACA AKSARA ÅNGKÅ JÅWÅ...................................... 116 PELAJARAN 23 ....................................................................................... 123 TANDA (TÊTÊNGÊR/PÅDÅ).................................................................. 123 DALAM AKSARA JAWA....................................................................... 123
v PENDAHULUAN Alhamdulillahirabbil’alamiin. Segala puji dan syukur penulis haturkan kepada Allah SWT atas terselesaikannya Buku Membaca Aksara Jawa Dasar yang berjudul “Padmaraja: Limpad Maca Aksara Jawa”. Buku ini disusun dalam untuk memudahkan pembaca dalam belajar membaca aksara Jawa. Aksara Jawa sebagai suatu khasanah warisan budaya bangsa yang adiluhung harus terus dilestarikan. Buku ini disusun sebagai rangkaian upaya penjagaan eksistensi aksara nusantara agar semakin dikenal oleh generasi milenial, terlebih Gen-Z. Teks-teks di dalam buku ini diambil dari Baoesastra Djawa karya W.J.S. Poerwadarminta. Dalam budaya Jawa, ada unen-unen yang berbunyi ‘tresna jalaran saka kulina’, artinya cinta hadir karena terbiasa. Oleh karena itu, prinsip mahir membaca aksara Jawa adalah ‘bisa merga saka kulina’, bahwa seseorang akan mampu membaca aksara Jawa dengan sering berlatih untuk membacanya. Dalam kesempatan ini, penulis mengucapkan terima kasih yang sebesar-besarnya kepada Universitas Negeri Yogyakarta serta semua pihak yang telah membantu terselesaikannya buku panduan membaca aksara Jawa dasar bagian 1 dan bagian 2. Penulis menyadari dalam penyusunan buku ini masih terdapat banyak kekurangan. Walau demikian, semoga buku ini dapat bermanfaat bagi siapapun yang sedang mempelajari bahasa Jawa, khususnya aksara Jawa. Akhir kata, guna penyempurnaan buku ini di masa mendatang, kritik dan saran dari pengguna sangat penulis harapkan. Magelang, 16 Juli 2023 Penulis
vi METODOLOGI PENGGUNAAN BUKU INI 1. Buku ini menggunakan sistem baca langsung. 2. Bacaan dan bunyi suatu huruf atau kalimat, hendaklah diperoleh secara langsung dari guru yang mengajar. 3. Pelajar harus tuntas menguasai materi yang sudah diajarkan. Jika pelajar ternyata belum tuntas menguasainya, guru tidak dibenarkan mengajarkan pelajaran berikutnya. 4. Contoh-contoh yang dimuat dalam buku “Padmaraja” dianggap sudah memadai bagi pelajar yang daya ingatnya menengah ke atas. Bagi pelajar yang daya ingatnya lemah, perlu mengulangi pelajaran berkenaan sehingga betul-betul difahami. 5. Pelajaran keenambelas (Cara Membaca Aksara Pasangan) merupakan pelajaran yang paling susah difahami para pelajar susah difahami para pelajar yang belum pandai membaca teks beraksara Jawa. Oleh itu, guru harus memperdengarkan bunyi huruf yang dimatikan dan menyuruh para pelajar untuk mengulanginya sehingga mereka betul-betul dapat membacanya.
1 PELAJARAN 1 CARA MEMBACA AKSARA CARAKAN Aksara carakan atau disebut juga wyanjånå atau nglêgênå (tanpa sandhangan/tanda baca) dibaca (a) dan (å). Baca terus jangan dieja. Dapatkan cara membacanya dari guru yang mengajar. ꦱ ꦢ꧀ ꦤ ꦱ ꦢ꧀ ꦱ ꦤ ꦢ꧀ ꦱ ꦢ꧀ ꦤ ꦤ ꦱ ꦤ ꦢ꧀ ꦱ ꦱ ꦢ꧀ ꦢ꧀ ꦤ ꦤ ꦤ ꦢ꧀ ꦱ ꦱ ꦤ ꦢ꧀ ꦤ ꦱ ꦢ꧀ ꦱ ꦢ꧀ ꦱ
2 ꦕ ꦮ ꦣ ꦕ ꦮ ꦕ ꦣ ꦮ ꦕ ꦮ ꦣ ꦣ ꦕ ꦣ ꦮ ꦕ ꦕ ꦮ ꦮ ꦣ ꦣ ꦣ ꦮ ꦕ ꦣ ꦕ ꦮ ꦮ ꦣ ꦕ ꦮ ꦕ ꦣ ꦕ ꦮ ꦣ ꦱ ꦢ꧀ ꦤ ꦕ ꦮ ꦣ
3 ꦫ ꦒ ꦫ ꦤ ꦫ ꦱ ꦒꦢ꧀ ꦕ ꦫ ꦮ ꦫ ꦣꦒ ꦤ ꦒ ꦱ ꦒ ꦒꦫ ꦕ ꦒꦫ ꦮ ꦫ ꦒ ꦤ ꦒꦫ ꦱ ꦒꦫ ꦫ ꦢ꧀ ꦒ ꦱ ꦢ꧀ ꦤ ꦕ ꦮ ꦣ ꦫ ꦒ
4 ꦲ ꦭ ꦲꦤ ꦕ ꦒꦲꦱ ꦣ ꦭꦫ ꦲꦒꦮ ꦢ꧀ ꦲꦤ ꦭꦒ ꦮ ꦕꦭꦲ ꦱꦒꦭ ꦫꦒꦭ ꦲꦫ ꦱ ꦮ ꦣ ꦭ ꦢ꧀ ꦲꦭ ꦱꦢ꧀ꦤꦕꦮꦣꦫꦒꦲꦭ
5 ꦥ ꦪ ꦱ ꦥ ꦢ꧀ ꦪ ꦫ ꦒ ꦣ ꦥ ꦱ ꦥ ꦕ ꦪ ꦲꦥ ꦤ ꦪꦱ ꦭ ꦮ ꦢ꧀ ꦥ ꦤ ꦥ ꦪ ꦫ ꦥ ꦣ ꦒꦪꦤ ꦫ ꦥ ꦤ ꦲꦪꦕ ꦱꦢ꧀ꦤꦕꦮꦣꦫꦒꦲꦭꦥꦪ
6 ꦧ ꦚ ꦱ ꦧꦤ ꦱꦚꦤ ꦕ ꦧꦮ ꦚꦒꦢ꧀ ꦫ ꦧꦭ ꦲꦚꦭ ꦧꦲꦭ ꦚꦥꦣ ꦧꦪꦱ ꦚꦮꦫ ꦲꦧꦭ ꦱꦚꦮ ꦱꦢ꧀ꦤꦕꦮꦣꦫꦒ ꦲꦭꦥꦪꦧꦚ
7 ꦔ ꦛ ꦱ ꦔ ꦫ ꦫ ꦕ ꦛ ꦤ ꦧ ꦔ ꦮ ꦫ ꦛ ꦭꦔ ꦥ ꦧꦛ ꦫ ꦲꦔ ꦪ ꦮ ꦛ ꦫ ꦢ꧀ ꦔ ꦤ ꦱꦚꦛ ꦒꦣ ꦔ ꦧꦛ ꦔ ꦱꦢ꧀ꦤꦕꦮꦣꦫꦒꦲ ꦭꦥꦪꦧꦚꦔꦛ
8 ꦏ ꦠ ꦥ ꦱ ꦏ ꦮ ꦠꦫ ꦤ ꦪꦏ ꦱ ꦧꦠ ꦏꦕ ꦥ ꦠꦭꦔ ꦚꦏꦧ ꦕ ꦛ ꦠ ꦕꦒꦏ ꦣ ꦤ ꦠ ꦧꦠꦏ ꦔ ꦱ ꦠ ꦱꦢ꧀ꦤꦕꦮꦣꦫꦒꦲꦭ ꦥꦪꦧꦚꦔꦛꦏꦠ
9 ꦗ ꦩ ꦏꦗ ꦧ ꦫ ꦩ ꦕ ꦣ ꦗ ꦪ ꦠꦩ ꦫ ꦗ ꦱ ꦢ꧀ ꦩ ꦏꦛ ꦫ ꦗ ꦚ ꦩ ꦮ ꦠ ꦱ ꦗ ꦤ ꦪꦩ ꦲ ꦧꦗ ꦏ ꦠꦗ ꦩ ꦱꦢ꧀ꦤꦕꦮꦣꦫꦒꦲꦭ ꦥꦪꦧꦚꦔꦛꦏꦠꦗꦩ
10 GLADHEN ꦏꦪꦠ ꦢ꧀ ꦲꦤ ꦱ ꦢ꧀ ꦤ ꦕ ꦫ ꦏ ꦧꦥ ꦚ ꦒꦛ ꦏ ꦥ ꦢ꧀ ꦱ ꦕ ꦮ ꦤ ꦗ ꦤ ꦏ ꦤ ꦮ ꦭ ꦮ ꦠꦫ ꦤ ꦒꦫ ꦩ ꦏꦛ ꦱ ꦧꦮ ꦲꦥ ꦪ ꦏꦫ ꦱ
11 ꦮ ꦫ ꦒ ꦧꦛ ꦔ ꦱ ꦮ ꦭ ꦗ ꦪꦚ ꦱ ꦫ ꦤ ꦩ ꦠꦪ ꦭꦩ ꦕ ꦣ ꦲꦒ ꦏꦗ ꦧ ꦮ ꦢ꧀ ꦤ ꦭꦫ ꦮ ꦧꦛ ꦔ ꦚꦧꦲ ꦮ ꦱ ꦤ Jika bacaan sudah lancar, boleh dipindahkan ke pelajaran baru.
12 PELAJARAN 2 CARA MEMBACA AKSARA JAWA DENGAN SANDHANGAN WULU Aksara wyanjana yang mendapat tambahan sandhangan wulu (ꦶ ) dibaca dengan vokal “i”. Dapatkan cara membacanya dari guru yang mengajar. ꦲꦲꦶ ꦤꦤꦶ ꦕꦕꦶ ꦫꦫꦶ ꦏꦏꦶ ꦢ꧀ꦢ꧀ꦶ ꦠꦠꦶ ꦱꦱꦶ ꦮꦮꦶ ꦭꦭꦶ ꦥꦥꦶ ꦣꦣꦶ ꦗꦗꦶ ꦪꦪꦶ ꦚꦚꦶꦩꦩꦶ ꦒꦒꦶ ꦧꦧꦶ ꦛꦛꦶ ꦔꦔꦶ
13 ꦲꦶꦤꦶ ꦕꦶꦫꦶ ꦏꦶꦢ꧀ꦶ ꦠꦶꦱꦶ ꦮꦶꦭꦶ ꦥꦶꦣꦶ ꦗꦶꦪꦶ ꦚꦶꦩꦶ ꦒꦶꦧꦶ ꦛꦶꦔꦶ ꦫꦲꦶꦤ ꦮꦤꦶꦠ ꦏꦕꦶꦤ ꦩꦫꦶꦠ ꦫꦏꦶꦠ ꦲꦢ꧀ꦶꦪ ꦧꦠꦶꦤ ꦮꦱꦶꦠ ꦔꦮꦶꦱ ꦠꦭꦶꦏ ꦏꦥꦶꦠ ꦫꦣꦶꦪ ꦤꦗꦶꦱ ꦢ꧀ꦪꦶꦠ ꦒꦚꦶꦏ ꦏꦩꦶꦗ ꦏꦒꦶꦭ ꦒꦧꦶꦫ
14 ꦏꦛꦶꦔ ꦫꦔꦶꦫ ꦢ꧀ꦶꦏꦶꦫ ꦧꦶꦮꦢ꧀ ꦱꦮꦶꦗꦶ ꦒꦶꦫꦶꦱ ꦏꦶꦤꦶꦫ ꦕꦶꦭꦶꦏ ꦠꦶꦪꦱ ꦱꦲꦶꦏꦶ ꦧꦭꦶꦪ ꦗꦥꦶꦠ ꦥꦶꦲꦭ ꦣꦶꦤꦱ ꦗꦶꦮꦤ ꦪꦶꦪꦶꦢ꧀ ꦚꦶꦧꦫꦶ ꦩꦶꦢ꧀ꦤ ꦧꦶꦭꦲꦶ ꦧꦛꦶꦏ ꦔꦶꦗꦠꦶ ꦧꦕꦶꦫ ꦮꦶꦮꦶꦠꦶ ꦠꦭꦶꦔ ꦲꦭꦩꦶ ꦤꦭꦶꦠꦶ ꦕꦫꦶꦠ Jika bacaan sudah benar, boleh dipindahkan ke pelajaran selanjutnya. Ulangi jika bacaan belum benar.
15 PELAJARAN 3 CARA MEMBACA AKSARA JAWA DENGAN SANDHANGAN SUKU Aksara wyanjana yang mendapat tambahan sandhangan suku (ꦸ ) dibaca dengan vokal “U”. Dapatkan cara membacanya dari guru yang mengajar. ꦲꦲꦶꦲ ꦤꦤꦶꦤ ꦕꦕꦶꦕ ꦫꦫꦶꦫ ꦏꦏꦶꦏ ꦢ꧀ꦢ꧀ꦶꦢ꧀ ꦠꦠꦶꦠ ꦱꦱꦶꦱ ꦮꦮꦶꦮ ꦭꦭꦶꦭ ꦥꦥꦶꦥ ꦣꦣꦶꦣ ꦗꦗꦶꦗ ꦪꦪꦶꦪ ꦚꦚꦶꦚ ꦩꦩꦶꦩ ꦒꦒꦶꦒ ꦧꦧꦶꦧ
16 ꦛꦛꦶꦛ ꦔꦔꦶꦔ ꦲ ꦤ ꦕ ꦫ ꦏ ꦢ꧀ ꦠ ꦱ ꦮ ꦭ ꦥ ꦣ ꦗ ꦪ ꦚ ꦩ ꦒ ꦧ ꦛ ꦔ ꦲ ꦢ꧀ꦤꦶ ꦤ ꦏꦫꦶ ꦕ ꦭꦶꦏ ꦫ ꦥꦶꦪ ꦏ ꦮꦭꦶ ꦢ꧀ ꦭꦶꦠ ꦠ ꦩꦶꦧ ꦱ ꦧꦭꦶ ꦮ ꦤꦶꦔ ꦭ ꦩꦢ꧀ꦶ ꦥ ꦫꦶꦱ ꦣ ꦲꦶꦠ ꦗ ꦮꦶꦠ ꦪ ꦩꦤꦶ ꦚ ꦭꦏꦶ ꦩ ꦭꦶꦲ ꦒ ꦩꦶꦱ ꦧ ꦮꦔ
17 ꦛ ꦮꦶꦭ ꦔ ꦥꦶꦪ ꦱ ꦒꦶꦲ ꦔ ꦧ ꦔꦶ ꦱꦫ ꦤꦶ ꦏ ꦕ ꦧ ꦧꦭꦶꦔ ꦫꦱ ꦢ꧀ꦶ ꦱ ꦱꦶꦭ ꦫꦲ ꦥꦶ ꦏꦫ ꦤꦶ ꦥꦤ ꦗ ꦮꦶꦱ ꦲ ꦱꦏ ꦛ ꦏꦢ꧀ ꦒꦶ ꦚꦠ ꦱꦶ ꦏ ꦱ ꦩ ꦏꦮ ꦫꦶ ꦥꦭ ꦥꦶ ꦭꦶꦥ ꦫ ꦫ ꦣꦶꦫ ꦏ ꦣ ꦔ ꦩ ꦗ ꦢ꧀ꦶ ꦤꦪ ꦧꦶ ꦩꦚ ꦫ ꦲꦩ ꦗꦶ ꦱꦒ ꦭ Jika bacaan sudah baik, boleh dipindahkan ke pelajaran selanjutnya. Ulangi jika belum baik.
18 PELAJARAN 4 CARA MEMBACA AKSARA JAWA DENGAN SANDHANGAN PÊPÊT Aksara wyanjana yang mendapat tambahan sandhangan pêpêt ( ꦸ ) dibaca dengan vokal “ê”. Dapatkan cara membacanya dari guru yang mengajar. ꦲꦲꦶꦲ ꦲ ꦤꦤꦶꦤ ꦤ ꦕꦕꦶꦕ ꦕ ꦫꦫꦶꦫ ꦉ ꦏꦏꦶꦏ ꦏ ꦢ꧀ꦢ꧀ꦶꦢ꧀ ꦢ꧀ ꦠꦠꦶꦠ ꦠ ꦱꦱꦶꦱ ꦱ ꦮꦮꦶꦮ ꦮ ꦭꦭꦶꦭ ꦊ ꦥꦥꦶꦥ ꦥ ꦣꦣꦶꦣ ꦣ
19 ꦗꦗꦶꦗ ꦗ ꦪꦪꦶꦪ ꦪ ꦚꦚꦶꦚ ꦚ ꦩꦩꦶꦩ ꦩ ꦒꦒꦶꦒ ꦒ ꦧꦧꦶꦧ ꦧ ꦛꦛꦶꦛ ꦛ ꦔꦔꦶꦔ ꦔ ꦲ ꦤ ꦕ ꦉ ꦏ ꦢ꧀ ꦠ ꦱ ꦮ ꦊ ꦥ ꦣ ꦗ ꦪ ꦚ ꦩ ꦒ ꦧ ꦛ ꦔ ꦲ ꦢ꧀ ꦱꦶ ꦤ ꦒꦫꦶ ꦕ ꦥ ꦫꦶ ꦉꦧ ꦠꦶ ꦏ ꦢ꧀ ꦒ ꦢ꧀ ꦫꦶꦗꦶ ꦠ ꦠ ꦮ ꦱ ꦣꦶꦪ ꦮ ꦢ꧀ꦤꦶ
20 ꦊꦧ ꦫ ꦥ ꦣꦠꦶ ꦣ ꦭꦶꦏ ꦗ ꦩꦶꦏ ꦪ ꦠꦶꦤ ꦚ ꦤ ꦔꦶ ꦩ ꦤꦔꦶ ꦒ ꦧ ꦒꦶ ꦧ ꦕꦶꦏ ꦛ ꦊꦔ ꦔ ꦩ ꦠꦶ ꦏ ꦮ ꦠ ꦣ ꦣ ꦥ ꦱ ꦥ ꦠ ꦧ ꦤ ꦫ ꦩ ꦤꦶꦫ ꦥ ꦉꦱ ꦱ ꦩ ꦒ ꦥ ꦉꦭ ꦏ ꦊꦧ ꦏ ꦱ ꦱ ꦲ ꦗ ꦒ ꦲꦪ ꦩ ꦩ ꦚ ꦢ꧀ ꦱ ꦒ ꦔ ꦫꦶꦧ ꦢ꧀ ꦔ ꦠꦮ Jika bacaan sudah baik, boleh dipindahkan ke pelajaran selanjutnya. Ulangi jika belum baik.
21 PELAJARAN 5 CARA MEMBACA AKSARA JAWA DENGAN SANDHANGAN TALING Aksara wyanjana yang mendapat tambahan sandhangan taling ( ꦺꦸ ) dibaca dengan vokal “é atau ѐ”. Dapatkan cara membacanya dari guru yang mengajar. ꦲꦲꦶꦲ ꦲ ꦺꦲ ꦤꦤꦶꦤ ꦤ ꦺꦤ ꦕꦕꦶꦕ ꦕ ꦺꦕ ꦫꦫꦶꦫ ꦉꦺꦫ ꦏꦏꦶꦏ ꦏ ꦺꦏ ꦢ꧀ꦢ꧀ꦶꦢ꧀ ꦢ꧀ ꦺꦢ꧀ ꦠꦠꦶꦠ ꦠ ꦺꦠ ꦱꦱꦶꦱ ꦱ ꦺꦱ ꦮꦮꦶꦮ ꦮ ꦺꦮ ꦭꦭꦶꦭ ꦊꦺꦭ ꦥꦥꦶꦥ ꦥ ꦺꦥ ꦣꦣꦶꦣ ꦣ ꦺꦣ
22 ꦗꦗꦶꦗ ꦗ ꦺꦗ ꦪꦪꦶꦪ ꦪ ꦺꦪ ꦚꦚꦶꦚ ꦚ ꦺꦚ ꦩꦩꦶꦩ ꦩ ꦺꦩ ꦒꦒꦶꦒ ꦒ ꦺꦒ ꦧꦧꦶꦧ ꦧ ꦺꦧ ꦛꦛꦶꦛ ꦛ ꦺꦛ ꦔꦔꦶꦔ ꦔ ꦺꦔ ꦺꦲꦺꦤ ꦺꦕꦺꦫ ꦺꦏꦺꦢ꧀ ꦺꦠꦺꦱ ꦺꦮꦺꦭ ꦺꦥꦺꦣ ꦺꦗꦺꦪ ꦺꦚꦺꦩ ꦺꦒꦺꦧ ꦺꦛꦺꦔ ꦺꦲꦭꦶꦔ ꦺꦤꦥꦱꦶ ꦺꦕꦣ ꦏ ꦺꦫꦮꦺꦔ
23 ꦺꦏꦭꦶꦪ ꦺꦢ꧀ꦤꦶꦫ ꦺꦠꦗꦺꦤ ꦺꦱꦒ ꦭ ꦺꦮꦢ꧀ꦺꦔ ꦺꦭꦱ ꦺꦱ ꦺꦥꦺꦪꦺꦏ ꦺꦣꦺꦮꦺꦏ ꦺꦗꦱꦶꦠ ꦺꦪꦏꦤ ꦺꦚꦺꦱꦫꦶ ꦺꦩꦱ ꦩ ꦺꦒꦺꦣꦒ ꦺꦧꦺꦛꦠꦶ ꦺꦛꦺꦛꦭꦶ ꦺꦔꦊꦧꦶ ꦺꦫꦺꦤꦲ ꦏ ꦺꦮꦤꦶ Jika bacaan sudah baik, boleh dipindahkan ke pelajaran selanjutnya. Ulangi jika belum baik.
24 PELAJARAN 6 CARA MEMBACA AKSARA JAWA DENGAN SANDHANGAN TALING TARUNG Aksara wyanjana yang mendapat tambahan sandhangan taling tarung ( ꦺꦸꦸ ) dibaca dengan vokal “O”. Dapatkan cara membacanya dari guru yang mengajar. ꦲ ꦲꦶꦲ ꦲ ꦺꦲ ꦺꦲ ꦤ ꦤꦶ ꦤ ꦤ ꦺꦤ ꦺꦤ ꦕ ꦕꦶ ꦕ ꦕ ꦺꦕ ꦺꦕ ꦫ ꦫꦶ ꦫ ꦉ ꦺꦫ ꦺꦫ ꦏ ꦏꦶꦏ ꦏ ꦺꦏ ꦺꦏ ꦢ꧀ ꦢ꧀ꦶ ꦢ꧀ ꦢ꧀ ꦺꦢ꧀ ꦺꦢ꧀
25 ꦠ ꦠꦶꦠ ꦠ ꦺꦠ ꦺꦠ ꦱ ꦱꦶ ꦱ ꦱ ꦺꦱ ꦺꦱ ꦮ ꦮꦶ ꦮ ꦮ ꦺꦮ ꦺꦮ ꦭ ꦭꦶꦭ ꦊ ꦺꦭ ꦺꦭ ꦥ ꦥꦶ ꦥ ꦥ ꦺꦥ ꦺꦥ ꦣ ꦣꦶ ꦣ ꦣ ꦺꦣ ꦺꦣ ꦗ ꦗꦶ ꦗ ꦗ ꦺꦗ ꦺꦗ ꦪ ꦪꦶꦪ ꦪ ꦺꦪ ꦺꦪ ꦚ ꦚꦶꦚ ꦚ ꦺꦚ ꦺꦚ ꦩ ꦩꦶ ꦩ ꦩ ꦺꦩ ꦺꦩ
26 ꦒ ꦒꦶꦒ ꦒ ꦺꦒ ꦺꦒ ꦧ ꦧꦶꦧ ꦧ ꦺꦧ ꦺꦧ ꦛ ꦛꦶ ꦛ ꦛ ꦺꦛ ꦺꦛ ꦔ ꦔꦶ ꦔ ꦔ ꦺꦔ ꦺꦔ ꦺꦲ ꦺꦤ ꦺꦕ ꦺꦫ ꦺꦏ ꦺꦢ꧀ ꦺꦠ ꦺꦱ ꦺꦮ ꦺꦭ ꦺꦥ ꦺꦣ ꦺꦗ ꦺꦪ ꦺꦚ ꦺꦩ ꦺꦒ ꦺꦧ ꦺꦛ ꦺꦔ ꦺꦲ ꦧꦲ ꦺꦤ ꦺꦕ ꦢ꧀ꦶ
27 ꦺꦕ ꦺꦫ ꦺꦧ ꦺꦫ ꦩꦮꦶ ꦺꦏ ꦭꦺꦏ ꦺꦢ꧀ ꦔꦺꦤ ꦺꦠ ꦺꦭꦲ ꦺꦱ ꦥꦶꦺꦫ ꦺꦮꦭ ꦠ ꦺꦭ ꦺꦫꦺꦤ ꦺꦥ ꦺꦕ ꦺꦔ ꦺꦣ ꦺꦪ ꦺꦔ ꦺꦗ ꦺꦣ ꦩ ꦺꦪ ꦺꦒꦺꦤ ꦺꦚ ꦺꦩ ꦠꦶ ꦺꦩ ꦧꦶꦺꦭ ꦺꦒ ꦺꦫꦔ ꦺꦧ ꦺꦛ ꦺꦏ ꦺꦛ ꦺꦛ ꦏ ꦺꦔ ꦺꦧ ꦏꦶ Jika bacaan sudah baik, boleh dipindahkan ke pelajaran selanjutnya. Ulangi jika belum baik.
28 PELAJARAN 7 CARA MEMBACA AKSARA JAWA DENGAN SANDHANGAN LAYAR Aksara wyanjana yang mendapat tambahan sandhangan layar (ꦸ ) dibaca dengan akhiran “r”. Dapatkan cara membacanya dari guru yang mengajar. ꦲ ꦲꦂꦲ ꦲꦂꦺꦲ ꦺꦲ ꦤ ꦤꦂꦤ ꦤꦂꦺꦤ ꦺꦤ ꦕ ꦕꦂꦕ ꦕꦂꦺꦕ ꦺꦕ ꦫ ꦫꦂꦫ ꦉ ꦺꦫ ꦺꦫ ꦏ ꦏꦂꦏ ꦏꦂꦺꦏ ꦺꦏ ꦢ꧀ ꦢ꧀ꦂꦢ꧀ ꦢ꧀ꦂꦺꦢ꧀ ꦺꦢ꧀
29 ꦠ ꦠꦂꦠ ꦠꦂꦺꦠ ꦺꦠ ꦱ ꦱꦂꦱ ꦱꦂꦺꦱ ꦺꦱ ꦮ ꦮꦂꦮ ꦮꦂꦺꦮ ꦺꦮ ꦭ ꦭꦂꦭ ꦊ ꦺꦭ ꦺꦭ ꦥ ꦥꦂꦥ ꦥꦂꦺꦥ ꦺꦥ ꦣ ꦣꦂꦣ ꦣꦂꦺꦣ ꦺꦣ ꦗ ꦗꦂꦗ ꦗꦂꦺꦗ ꦺꦗ ꦪ ꦪꦂꦪ ꦪꦂꦺꦪ ꦺꦪ ꦚ ꦚꦂꦚ ꦚꦂꦺꦚ ꦺꦚ ꦩ ꦩꦂꦩ ꦩꦂꦺꦩ ꦺꦩ
30 ꦒ ꦒꦂꦒ ꦒꦂꦺꦒ ꦺꦒ ꦧ ꦧꦂꦧ ꦧꦂꦺꦧ ꦺꦧ ꦛ ꦛꦂꦛ ꦛꦂꦺꦛ ꦺꦛ ꦔ ꦔꦂꦔ ꦔꦂꦺꦔ ꦺꦔ ꦲ ꦠ ꦣꦠ ꦥꦏ ꦤ ꦢ꧀ꦶ ꦥ ꦤ ꦕ ꦕ ꦏꦫꦂ ꦏ ꦱꦶ ꦮꦢ꧀ꦂ ꦱꦂꦤ ꦏ ꦮ ꦩꦠ ꦩꦮ ꦏ ꦭꦂꦱ ꦥ ꦔ ꦣ ꦲꦗ ꦩꦶꦪ ꦲꦚ ꦱ ꦩ ꦩꦒꦂꦱꦧ ꦕ ꦔꦂ ꦱꦂꦤ
31 ꦺꦛ ꦺꦛ ꦭꦲꦂꦺꦏꦺꦭ ꦺꦩ ꦺꦠ ꦺꦱ ꦏ ꦏꦮ ꦢ꧀ ꦺꦠꦺꦭ ꦕ ꦺꦔ ꦏ ꦤ ꦥ ꦕ ꦕ ꦺꦫ ꦠ ꦱꦶꦤ ꦩꦂꦠꦩ ꦢ꧀ꦶꦺꦭ ꦠ ꦢ꧀ ꦗꦤ ꦤꦂꦩꦭ ꦮ ꦣ ꦺꦏ ꦱꦔ ꦠ ꦏꦮ ꦪ ꦺꦱ ꦺꦱ ꦪꦧ ꦤꦂꦢ꧀ꦶꦧꦪ ꦒ ꦤꦢ꧀ ꦱ ꦢ꧀ ꦭ ꦥ ꦤꦩ ꦢ꧀ꦺꦭꦺꦢ꧀ ꦱꦮꦂꦤꦶ ꦮ ꦱꦶꦠ Jika bacaan sudah baik, boleh dipindahkan ke pelajaran selanjutnya. Ulangi jika belum baik.
32 PELAJARAN 8 CARA MEMBACA AKSARA JAWA DENGAN SANDHANGAN WIGNYAN Aksara wyanjana yang mendapat tambahan sandhangan wignyan (ꦸ ) dibaca dengan akhiran “h”. Dapatkan cara membacanya dari guru yang mengajar. ꦲ ꦲꦶ ꦲ ꦲ ꦺꦲ ꦺꦲ ꦤ ꦤꦶ ꦤ ꦤ ꦺꦤ ꦺꦤ ꦕ ꦕꦶ ꦕ ꦕ ꦺꦕ ꦺꦕ ꦫ ꦫꦶ ꦫ ꦉ ꦺꦫ ꦺꦫ ꦏ ꦏꦶ ꦏ ꦏ ꦺꦏ ꦺꦏ ꦢ꧀ ꦢ꧀ꦶ ꦢ꧀ ꦢ꧀ ꦺꦢ꧀ ꦺꦢ꧀
33 ꦠ ꦠꦶ ꦠ ꦠ ꦺꦠ ꦺꦠ ꦱ ꦱꦶ ꦱ ꦱ ꦺꦱ ꦺꦱ ꦮ ꦮꦶ ꦮ ꦮ ꦺꦮ ꦺꦮ ꦭ ꦭꦶ ꦭ ꦊ ꦺꦭ ꦺꦭ ꦥ ꦥꦶ ꦥ ꦥ ꦺꦥ ꦺꦥ ꦣ ꦣꦶ ꦣ ꦣ ꦺꦣ ꦺꦣ ꦗ ꦗꦶ ꦗ ꦗ ꦺꦗ ꦺꦗ ꦪ ꦪꦶ ꦪ ꦪ ꦺꦪ ꦺꦪ ꦚ ꦚꦶ ꦚ ꦚ ꦺꦚ ꦺꦚ ꦩ ꦩꦶ ꦩ ꦩ ꦺꦩ ꦺꦩ
34 ꦒ ꦒꦶ ꦒ ꦒ ꦺꦒ ꦺꦒ ꦧ ꦧꦶ ꦧ ꦧ ꦺꦧ ꦺꦧ ꦛ ꦛꦶ ꦛ ꦛ ꦺꦛ ꦺꦛ ꦔ ꦔꦶ ꦔ ꦔ ꦺꦔ ꦺꦔ ꦲ ꦺꦲ ꦲꦶ ꦠꦶꦪ ꦲ ꦭꦶꦺꦤ ꦺꦮꦺꦤ ꦫꦒ ꦤ ꦮꦶꦤꦶ ꦺꦲ ꦏ ꦏ ꦕ ꦺꦧ ꦕ ꦱꦺꦫꦺꦕ ꦱꦣꦫ ꦮ ꦫ ꦠ ꦺꦒ ꦺꦫ ꦱ ꦫꦏ ꦧꦏ ꦱꦺꦏ ꦺꦲ ꦲꦺꦢ꧀ ꦢ꧀ ꦏꦶꦠ ꦢ꧀ ꦺꦒꦺꦤ
35 ꦒ ꦠꦶ ꦚ ꦒ ꦠ ꦩꦠ ꦮꦶ ꦢ꧀ꦶꦲꦱ ꦏ ꦏꦱꦶ ꦩꦶꦱ ꦲꦶ ꦕ ꦱꦮ ꦥꦺꦮꦺꦮ ꦲ ꦺꦮ ꦥꦶꦤꦶꦭꦶ ꦒꦭ ꦱꦭ ꦺꦲ ꦱ ꦫꦥ ꦢ꧀ꦶꦱꦥꦶ ꦏ ꦥ ꦺꦲ ꦣ ꦏꦶꦠ ꦱꦮꦣ ꦺꦭ ꦺꦣ ꦱ ꦗꦶ ꦮ ꦲꦶꦺꦗ ꦫ ꦥ ꦗ ꦺꦲ ꦱꦮꦶꦪ ꦏꦪ ꦺꦭꦺꦪ ꦲ ꦚ ꦉꦚꦶ ꦺꦚ ꦺꦚ ꦲ ꦺꦩ ꦉꦩꦶ ꦺꦲ ꦩ ꦺꦲ
36 ꦱꦒ ꦠ ꦮ ꦒ ꦢ꧀ꦶꦺꦫ ꦺꦒ ꦺꦲ ꦧ ꦏꦺꦧ ꦧ ꦧ ꦲꦶ ꦏꦛ ꦚ ꦛ ꦛ ꦛ ꦺꦛ ꦉꦫꦶꦔꦶ ꦺꦱꦔ ꦔ ꦺꦔ ꦉ ꦠꦮ ꦱ ꦒꦶ ꦺꦒ ꦺꦫ ꦢ꧀ ꦢ꧀ ꦤ ꦮꦣ ꦱ ꦺꦩꦺꦭ ꦲꦏꦶ ꦫꦕꦶ ꦺꦏ ꦺꦏ ꦮ ꦮꦫ ꦮꦤ ꦢ꧀ꦶꦊꦺꦥ ꦭꦮ ꦒ ꦥ ꦊꦱ ꦊꦱ Jika bacaan sudah baik, boleh dipindahkan ke pelajaran selanjutnya. Ulangi jika belum baik
37 PELAJARAN 9 CARA MEMBACA AKSARA JAWA DENGAN SANDHANGAN CÊCAK Aksara wyanjana yang mendapat tambahan sandhangan cêcak (ꦸ ) dibaca dengan akhiran “ng”. Dapatkan cara membacanya dari guru yang mengajar. ꦲ ꦲꦁꦲ ꦲꦁꦺꦲ ꦺꦲ ꦤ ꦤꦁ ꦤ ꦤꦁꦺꦤ ꦺꦤ ꦕ ꦕꦁ ꦕ ꦕꦁꦺꦕ ꦺꦕ ꦫ ꦫꦁ ꦫ ꦉ ꦺꦫ ꦺꦫ ꦏ ꦏꦁꦏ ꦏꦁꦺꦏ ꦺꦏ ꦢ꧀ ꦢ꧀ꦁ ꦢ꧀ ꦢ꧀ꦁꦺꦢ꧀ ꦺꦢ꧀
38 ꦠ ꦠꦁꦠ ꦠꦁꦺꦠ ꦺꦠ ꦱ ꦱꦁ ꦱ ꦱꦁꦺꦱ ꦺꦱ ꦮ ꦮꦁ ꦮ ꦮꦁꦺꦮ ꦺꦮ ꦭ ꦭꦁꦭ ꦊ ꦺꦭ ꦺꦭ ꦥ ꦥꦁ ꦥ ꦥꦁꦺꦥ ꦺꦥ ꦣ ꦣꦁ ꦣ ꦣꦁꦺꦣ ꦺꦣ ꦗ ꦗꦁ ꦗ ꦗꦁꦺꦗ ꦺꦗ ꦪ ꦪꦁꦪ ꦪꦁꦺꦪ ꦺꦪ ꦚ ꦚꦁꦚ ꦚꦁꦺꦚ ꦺꦚ ꦩ ꦩꦁ ꦩ ꦩꦁꦺꦩ ꦺꦩ
39 ꦒ ꦒꦁꦒ ꦒꦁꦺꦒ ꦺꦒ ꦧ ꦧꦁꦧ ꦧꦁꦺꦧ ꦺꦧ ꦛ ꦛꦁ ꦛ ꦛꦁꦺꦛ ꦺꦛ ꦔ ꦔꦁ ꦔ ꦔꦁꦺꦔ ꦺꦔ ꦲ ꦏꦱ ꦲꦁꦏ ꦺꦲ ꦏ ꦺꦧ ꦤ ꦱ ꦤꦁ ꦏ ꦺꦤ ꦏꦕ ꦔꦕ ꦺꦥ ꦺꦕ ꦱ ꦩꦫ ꦱꦫ ꦺꦫ ꦺꦒ ꦏ ꦏ ꦱꦏꦁ ꦺꦧ ꦺꦏ ꦲꦢ꧀ ꦢ꧀ꦁꦢ꧀ꦁ ꦏꦶꦢ꧀
40 ꦠ ꦒꦺꦤ ꦩ ꦠꦁ ꦢ꧀ꦶꦠ ꦒ ꦔꦶ ꦥꦶꦱ ꦊꦱ ꦱꦁꦱꦫ ꦲ ꦺꦮ ꦮꦁꦏꦁ ꦏꦮꦁꦏ ꦭ ꦒ ꦩꦭ ꦊ ꦏꦫ ꦥ ꦒꦮ ꦥ ꦒꦶ ꦺꦏ ꦺꦥ ꦥꦣ ꦏ ꦣ ꦚꦺꦣ ꦥ ꦗ ꦒ ꦲ ꦗ ꦺꦗ ꦺꦒ ꦮꦪ ꦧꦶꦪ ꦒꦪꦁ ꦔ ꦚ ꦩꦚ ꦲꦶꦺꦚ ꦢ꧀ ꦩ ꦕ ꦩꦁ ꦩ ꦱ ꦭꦶ
41 ꦲꦒ ꦒ ꦱꦁ ꦺꦒ ꦺꦒ ꦧ ꦺꦏ ꦉꦧ ꦧꦁꦒꦭ ꦕ ꦛꦁ ꦒꦺꦛ ꦩ ꦛ ꦛ ꦔ ꦺꦒ ꦢ꧀ ꦔ ꦺꦔ ꦺꦫ ꦮ ꦤꦁ ꦲꦁꦒꦶ ꦕꦁꦺꦏ ꦲꦶꦉꦁ ꦱ ꦣꦁ ꦺꦏ ꦱꦂ ꦮ ꦮ ꦥ ꦱꦁ ꦺꦠ ꦺꦏ ꦺꦭ ꦒ ꦏꦗꦁ ꦺꦥ ꦺꦒ ꦺꦩ ꦒ ꦒꦁꦱꦂ ꦺꦏ ꦺꦧ Jika bacaan sudah baik, boleh dipindahkan ke pelajaran selanjutnya. Ulangi jika belum baik.
42 PELAJARAN 10 CARA MEMBACA AKSARA JAWA DENGAN SANDHANGAN CÅKRÅ Aksara wyanjana yang mendapat tambahan sandhangan cåkrå ( ꦸ ) dibaca dengan menggabungkan huruf konsonan sebelumnya dengan konsonan “r”, sehingga kedua konsonan menjadi satu suku kata. Aksara yang mendapat tambahan sandhangan cakra ( ꦸ ) dapat diberi tambahan sandhangan suku (ꦸ ), wulu ( ꦸꦶ), taling (ꦺꦸ), taling tarung (ꦺꦸꦸ ), wignyan (ꦸ ), dan cecak (ꦸ ). Dapatkan cara membacanya dari guru yang mengajar. ꦲꦿ ꦲꦿꦶ ꦲꦸꦺ ꦲꦿꦺ ꦲꦿ ꦤꦿ ꦤꦿꦶ ꦤꦸ ꦺ ꦤꦿꦺ ꦤꦿ ꦕꦿ ꦕꦿꦶ ꦕꦸ ꦺ ꦕꦿꦺ ꦕꦿ
43 ꦏꦿ ꦏꦿꦶ ꦏꦸꦺ ꦏꦿꦺ ꦏꦿ ꦢ꧀ꦿ ꦢ꧀ꦿꦶ ꦢ꧀ꦸ ꦺ ꦢ꧀ꦿꦺ ꦢ꧀ꦿ ꦠꦿ ꦠꦿꦶ ꦠꦸꦺ ꦠꦿꦺ ꦠꦿ ꦱꦿ ꦱꦿꦶ ꦱꦸ ꦺ ꦱꦿꦺ ꦱꦿ ꦮꦿ ꦮꦿꦶ ꦮꦸ ꦺ ꦮꦿꦺ ꦮꦿ ꦥꦿ ꦥꦿꦶ ꦥꦸ ꦺ ꦥꦿꦺ ꦥꦿ ꦣꦿ ꦣꦿꦶ ꦣꦸ ꦺ ꦣꦿꦺ ꦣꦿ ꦗꦿ ꦗꦿꦶ ꦗꦸ ꦺ ꦗꦿꦺ ꦗꦿ ꦚꦿ ꦚꦿꦶ ꦚꦸꦺ ꦚꦿꦺ ꦚꦿ ꦩꦿ ꦩꦿꦶ ꦩꦸ ꦺ ꦩꦿꦺ ꦩꦿ