เอกสารประกอบชุดวิชา พื้นฐานวิชาชีพครู 20505

ชุดวชิ า 20505 พนื้ ฐานวชิ าชพี ครู

ประเดน็ อภปิ รายหน่วยท่ี 1

1.1 ทําไมครจู ึงจาํ เป็ นตอ้ งมีความรู้ ความเขา้ ใจ
เก่ียวกบั ปรชั ญาการศึกษา และทฤษฎี
การศึกษา

1.2 การจดั การศึกษาของไทยควรใชท้ ฤษฎ
การศึกษาอะไร เพราะเหตใุ ด

ปรชั ญาการศึกษา - ความเช่ือพ้ืนฐานท่ีใชเ้ ป็นหลกั

ในการกาํ หนดแนวทางการจดั การศึกษา
- การจดั การศึกษาตอ้ งอาศยั ความรูแ้ ละ
ความเช่ ื อพ้ ื นฐาน
- ตอ้ งมีเหตุผลวา่ เป้าหมายของการจดั การศึกษา
คืออะไร เลือกวิธีสอนโดยมีเหตุผลอะไร
- ความรูค้ วามเขา้ ใจปรชั ญาและทฤษฎีการศึกษา
จะชว่ ยใหจ้ ดั การเรียนการสอนไดต้ ามแนวทาง
ท่ีกาํ หนด

ปรชั ญาการศึกษา ปรชั ญาการศึกษาตะวนั ตก
- กาํ หนดหลกั การกวา้ ง ๆ ปรชั ญาการศึกษาไทย

ทฤษฎีการศึกษา
- ประยุกตห์ ลกั การจาก
ปรัชญาสาขาหน่ ึ งหรื อหลายสาขา

การประยุกตใ์ ชท้ ฤษฎี
การศึกษา

ปรชั ญาการศึกษาตะวนั ตก

- เชน่ มโนคตนิ ิยม ประจักษนิยม
ประสบการณน์ ิยม อตั ภาวนิยม
(ตารางที่ 1.1 หน่วยท่ี 1)

- เป็ นพนื้ ฐานในการจดั การศกึ ษาในระบบ
โรงเรียนของไทย

ปรชั ญาการศึกษาไทย

- แนวคดิ ทเี่ หมาะกบั สังคมไทย เชน่
การนาํ พุทธปรัชญามาใช้ การปฏริ ูปการศกึ ษา

ทฤษฎีการศึกษาตะวนั ตก
ตัวอย่างเช่น พิพฒั นวาท สารตั ถวาท
นิรนั ตรวาท บรู ณวาท
(ตารางท่ี 1.2 หนว่ ยท่ี 1)

ประเดน็ อภปิ ราย

1.3 การจดั การศึกษาตามหลกั สตู รแกนกลาง
การศึกษาขนั้ พ้ืนฐานสอดคลอ้ งกบั ทฤษฎ
การศึกษาใด และทฤษฎีดงั กล่าวมาจาก
ปรชั ญาสาขาใด

การจัดการศกึ ษาไทยในปัจจุบนั

- ใชพ้ ระราชบญั ญตั ิการศึกษาแห่งชาติ 2542 (แกไ้ ข 2545)
- ผูเ้ รียนมีความสําคญั ที่สุด
- ใหผ้ ูเ้ รียนพฒั นาตามธรรมชาติและเต็มตามศกั ยภาพ
- จดั เน้ือหาสาระและกิจกรรมใหส้ อดคลอ้ งกบั ความสนใจ

และความถนดั ของผเู้ รียนโดยคาํ นึงถึงความแตกต่าง
ระหว่างบคุ คล
- สอดคลอ้ งกบั ทฤษฎี .............................
* การจดั การศึกษาในสถานศึกษาที่ท่านคนุ้ เคยใชท้ ฤษฎี.........

การประยุกตใ์ ช้ทฤษฎกี ารศึกษา

ตวั อยา่ ง การประยุกตท์ ฤษฎกี ารศึกษาทเ่ี น้นผ้เู รียนเป็ นสาํ คัญ
Constructivism, Constructionism
Neo-humanist
Waldorf
ผสมผสาน

ประเดน็ อภปิ รายหน่วยท่ี 2

2.1 บริบททางสังคม เศรษฐกจิ และการเมอื ง
การปกครองมคี วามสาํ คญั ต่อการจดั
การศึกษาอย่างไร จงยกตัวอย่างประกอบ

2.2 การจัดการศึกษาส่งผลตอ่ บริบททางสังคม
เศรษฐกจิ และการเมอื งการปกครอง อย่างไร

ความสาํ คัญของบริบททางสังคมตอ่ การจดั การศกึ ษา

บริบททางสังคม การจดั การศึกษา

1. ประชากร - ผู้เรียนในทุกระดบั ลดลง
1.1 โครงสร้าง - การศึกษาเน้นคณุ ภาพมากกว่าปริมาณ
- หลกั สูตรพฒั นาสมรรถนะของวยั ทํางาน
1.2 พหุวฒั นธรรม - ผู้เรียนมวี ฒั นธรรม/ปัญหาหลากหลาย
1.3 สถาบันสังคมอ่อนแอ - หลกั สูตรส่งเสริมความมนั่ คง
- การศึกษาเพ่ือแก้ไขการขัดเกลาทไ่ี ม่สมบูรณ์

2. วฒั นธรรมวตั ถุ - การศึกษาเพ่ือการคดั กรองทางวฒั นธรรม

ความสาํ คญั ของบริบททางเศรษฐกจิ ตอ่ การจดั การศึกษา

บริบททางเศรษฐกจิ การจัดการศึกษา
1. ระบบเศรษฐกจิ
- จัดการศึกษาตามแนวทางของระบบเศรษฐกจิ
เช่น ใช้กลไกการตลาดในการจดั การศึกษา

2. การจดั ระเบียบเศรษฐกจิ โลก - การศึกษาเป็ นสินค้าในการค้าเสรีด้านบริการ
3. ปัญหาทางเศรษฐกจิ - พฒั นามาตรฐานเพ่ือการตลาดสากล

- จัดการศึกษาช่วยให้คนจํานวนมากมโี อกาส
เข้าถึงการศึกษา

- จดั การศึกษาเพื่อพฒั นาคณุ ภาพชีวติ

ความสาํ คญั ของบรบิ ททางการเมอื งการปกครองตอ่ การจดั การศกึ ษา

บริบททางการเมืองการปกครอง การจดั การศึกษา

1. ระบบประชาธิปไตยแบบ - การศึกษาพฒั นาให้ใช้สิทธิและอาํ นาจอธิปไตยด้วย
มสี ่วนร่วม ตนเองได้มากกว่าระบบประชาธิปไตยแบบมี
ตวั แทน
2. การจดั การภาครัฐแนวใหม่
- การศึกษาพฒั นาให้สามารถใช้การเมืองภาคประชาชน

- การกระจายอาํ นาจทางการศึกษามากขึน้
- หน่วยงานการศึกษาเปลยี่ นเป็ นหน่วยงานอาํ นวย
ความสะดวก

ความสาํ คญั ของการจดั การศึกษาตอ่ บริบททางสังคม

การจดั การศึกษา บริบททางสังคม
1. การศึกษาเพ่ือคนทุกคน
- พฒั นาทุนทางสังคมท้ัง 3 ด้านคือ
(Education for All) * ทุนมนุษย์
* ทุนทางสังคม
2. การศึกษาเพื่อชีวติ * ทุนทางวฒั นธรรมและภูมปิ ัญญา
(Education for Life)
3. การศึกษาเพื่อการพฒั นา - สนองกลยุทธ์การพฒั นาความจําเป็ นพืน้ ฐาน
คุณภาพด้านจิตใจ ของมนุษย์

- สังคมไทยท่ีพงึ ประสงค์ตามยุทธศาสตร์การ
พฒั นาสังคม

ความสาํ คัญของการจดั การศึกษาตอ่ บรบิ ททางเศรษฐกจิ

การจดั การศึกษา บริบททางเศรษฐกจิ
1. การกระจายผู้จัดการศึกษา
- ระบบเศรษฐกิจได้
2. การจัดการศึกษาท่ีพฒั นา
ความรู้ เจตคติ และทักษะ * บุคคลตามแนวการพฒั นาเศรษฐกิจ
ทางเศรษฐกจิ * ระบบเศรษฐกจิ มีความเจริญต่อเน่ือง
- สนองกลยุทธ์การพฒั นาความจาํ เป็ นพืน้ ฐาน
ของมนุษย์

เศรษฐกจิ พอเพยี ง

ดา้ นบวก ดา้ นลบ

 การเพ่ิมข้นึ ของอัตราการเจรญิ เตบิ โตทางเศรษฐกิจ  ความเสื่อมโทรมของทรพั ยากรธรรมชาตแิ ละสงิ่ แวดลอม
 ความเจริญทางสาธารณูปโภคตางๆ  ความเสือ่ มถอยดานคุณธรรม จรยิ ธรรม
 มีการกระจายโอกาสทางการศกึ ษามากข้นึ  การดําเนินชวี ติ ทีฟ่ ุงเฟอ มุงเนน วัตถนุ ยิ ม

ฯลฯ ฯลฯ

เหตผุ ล : การพัฒนาประเทศไดกอใหเ กดิ การเปล่ยี นแปลงแกส งั คมไทยอยา ง
ซบั ซอ น



โรงเรียนกับเศรษฐกจิ พอเพยี ง

โรงเรียนมีบทบาทสาํ คญั ต่อการปลกู ฝังค่านิยมเศรษฐกิจพอเพียงใหแ้ ก่นกั เรียน
1.การพฒั นาคุณลกั ษณะอนั พงึ ประสงคข์ องผูเ้ รยี นตาม
หลกั ปรชั ญาของ

เศรษฐกจิ พอเพยี ง
2.การปฏบิ ตั งิ านของโรงเรยี นทสี่ อดคลอ้ งตามหลกั ปรชั ญา
ของเศรษฐกจิ พอเพยี ง

- ดา้ นการบรหิ ารจดั การโรงเรยี น
- ดา้ นหลกั สูตรและการเรยี นการสอน
- ดา้ นการจดั กจิ กรรมพฒั นาผูเ้ รยี น และ
- ดา้ นการจดั บรรยากาศและสภาพแวดลอ้ มภายใน
สถานศกึ ษา

ความสาํ คัญของการจัดการศึกษาตอ่ บริบททางการเมอื งการปกครอง

การจัดการศึกษา บริบททางการเมืองการปกครอง
- ช่วยขดั เกลา และเป็ นตัวแบบให้แก่บุคคล
1. การจัดการศึกษาท่ีเป็ น
ธรรมาภิบาล ในระบอบประชาธิปไตย

2. การพฒั นาความรู้ เจตคติ - พฒั นาความสมานฉันท์
และทักษะทางการเมืองการ
- พฒั นาการเมืองท้ังระดับเหนือรัฐ ระดับรัฐ
ปกครอง และระดับต่ํากว่ารัฐ

ประเดน็ อภปิ รายหน่วยที่ 3 และ 4

จงสรุปลักษณะเดน่ ของการจดั การศกึ ษา
ของประเทศใดประเทศหนึ่ง และเสนอแนวทาง
การประยุกตใ์ ชล้ ักษณะดงั กล่าวในการจดั การศึกษา
ของไทย พร้อมแสดงเหตุผล และจะนาํ มาใช้อยา่ งไร

ขอบขา่ ยของการประยุกตแ์ นวคดิ ในการจัดการศกึ ษา
ของตา่ งประเทศ

แนวคดิ
ในการจัด
การศึกษา

ระบบการจัด
การศึกษา
ของต่างประเทศ

ระบบ การบริหาร
การศึกษา จัดการศึกษา

ด้าน ูผ้รับ ิผดชอบ ดา้ นการบริหาร
ในการจัดการ ึศกษา
ระบบการศึกษา

ดา้ นประเภทการศึกษา

ความเสมอภาคและเป็นธรรม ประสิทธิภาพในการ
ในการจดั การศกึ ษา จดั การศกึ ษา

ดชั นีทใ่ี ช้ชวี้ ดั ระบบ
และการจัดการศึกษา

ผลการจดั การศกึ ษา งบประมาณและคา่ ใชจ้ า่ ย
ในการจดั การศกึ ษา

ประเทศมาเลเซีย
1. ความหลากหลายของภาษาท่ใี ชส้ อนในโรงเรยี นของรฐั บาล
2. การใชข้ อ้ สอบมาตรฐาน
3. การแบง่ ประเภทผเู้ รยี นท่จี บมธั ยมปลาย

ประเทศญี่ป่ ุน
1. ทอ้ งถ่ินมหี นา้ ท่ีจดั การศกึ ษาระดบั ประถมศกึ ษาและมธั ยมตน้
2. การจดั การศกึ ษาระดบั มธั ยมปลาย มี 3 แบบ

- แบบเตม็ วนั
- แบบไมเ่ ตม็ วนั และภาคค่าํ
- แบบทางไปรษณีย์
3. มหาวทิ ยาลยั ของชมุ ชน
4. มหาวิทยาลยั โปลเี ทคนิค

ประเทศอิสราเอล
1. ใชร้ ะบบการศกึ ษาหลอมรวมความหลากหลายของวฒั นธรรม
2. โรงเรยี นมี 4 กลมุ่ : โรงเรยี นของรฐั โรงเรยี นของศาสนา

โรงเรยี นอาหรบั และดรูซ โรงเรยี นเอกชน
3. โรงเรยี นอนบุ าล 5 ขวบ เป็นการศกึ ษาภาคบงั คบั
4. โรงเรยี นแนะแนว

ประเทศสหรฐั อเมริกา
1. รูปแบบการจดั การศกึ ษาหลายหลายกนั ไปในแตล่ ะรฐั
2. การอาชีวศกึ ษาและการฝึกอาชีพ มีหลากหลายรูปแบบ

- แผนการเรยี นเตรยี มเทคนิค
- แผนการเรยี นรูค้ กู่ ารทาํ งาน
- แผนการเรยี นสหกิจอาชีวศกึ ษา

สหพนั ธส์ าธารณรฐั เยอรมนี
1. ระดบั ประถมศกึ ษา การเรยี นการสอนเป็นแบบ play & learn
2. ระดบั มธั ยมศกึ ษา มี 3 ประเภท

- วชิ าพนื้ ฐานท่วั ไป
- ก่งึ วิชาชีพและวชิ าการ
- วชิ าการ
3. จดั การศกึ ษาใหเ้ ปลา่ ตงั้ แตป่ ระถมศกึ ษา - ปรญิ ญาเอก

สาธารณรฐั ฟิ นแลนด์
1. หนว่ ยงานบรหิ ารสว่ นทอ้ งถ่ินรบั ผิดชอบจดั การศกึ ษา

ระดบั ประถมศกึ ษาและมธั ยมศกึ ษา
2. กฎหมายโปลีเทคนิค (The Polytechnic Act) กาํ หนดให้

สถาบนั โปลเี ทคนิคใหบ้ รกิ ารและพฒั นาทอ้ งถ่ินโดยเฉพาะ
สถานประกอบการขนาดเลก็ และขนาดกลาง

อนิ โดนเี ซยี มาเลเซยี

ฟลิปปนส

กมั พชู า อาเซียน สิงคโปร
เมียนมาร ไทย

ลาว

เวยี ดนาม บรไู นดารุสซาลาม

นโยบาย ไทย อินโดนเี ซี มาเลเซี ฟล ิปปน ส สิงคโป บรูไน เวยี ดนา ลาว เมยี นมา กัมพชู า
ย ย ร ม
1. การขยายโอกาส
ทางการศึกษาให          
ทว่ั ถงึ
2. มงุ พัฒนา
ทรัพยากรมนุษยใน   

ทุก ๆ ดาน
3. เนนจัดการศึกษา
แบบนอกระบบเพอื่
สนับสนุน   

กระบวนการเรยี นรู
ตลอดชวี ิต
4. การยกระดับ
คณุ ภาพมาตรฐาน          
การศกึ ษา
5. การระดม
ทรัพยากรดา นตาง
ๆ เพ่อื พฒั นา  

คุณภาพการศกึ ษา

ประเด็นอภิปรายหน่วยที่ 5

3.1 ปัญหาการประกนั คุณภาพภายในและ
ภายนอกสถานศกึ ษาทน่ี ักศึกษาปฏบิ ตั ิ
งานอยู่ คอื อะไร และจะมแี นวทางในการ
แก้ไขปัญหาดังกล่าวอย่างไร

3.2 นักศกึ ษาจะมแี นวทางในการนาํ ผลการ
ประกนั คุณภาพมาใช้ประโยชนใ์ นการ
พฒั นาสถานศึกษาได้อยา่ งไร

แนวคิดเกี่ยวกบั การประกนั คณุ ภาพการศึกษา

ความหมาย/ ประเภท หลกั การ ขน้ั ตอน
ความสาํ คญั • ภายใน • มีสว่ นร่วม • ควบคุมคุณภาพ
• ภายนอก • เสริมสรา้ งพลงั • ตรวจสอบ/ปรบั ปรุง
• กระจายอาํ นาจ • ประเมินคุณภาพ
• พนั ธภาระ
• ปรับปรุงคุณภาพ
• ยึดผูเ้ รียนเป็นสาํ คญั

มาตรฐานการศึกษา

• ความหมาย
• ประเภท

- มาตรฐานการศกึ ษาของชาติ
- มาตรฐานการศกึ ษาของแตล่ ะระดบั การศกึ ษา

:- มาตรฐานการศกึ ษาขนั้ พืน้ ฐาน
:- มาตรฐานการอาชีวศกึ ษา
:- มาตรฐานการอดุ มศกึ ษา

กระบวนการประกนั คณุ ภาพภายในสถานศึกษา

• ผดู้ าํ เนินการ

- สถานศกึ ษา/หน่วยงานตน้ สงั กดั

• ขนั้ กอ่ นการตรวจเย่ียม
- เตรยี มความพรอ้ มของบคุ ลากร
- แตง่ ตงั้ คณะกรรมการ

• ขนั้ ดาํ เนินการ
- วางแผน/ดาํ เนินการตามแผน/ตรวจสอบประเมินผล/
นาํ ผลไปปรบั ปรุงงาน

• ขนั้ รายงาน
- รายงานการประเมินตนเอง

กระบวนการประกนั คุณภาพภายนอกสถานศึกษา

• ผดู้ าํ เนินการ

- คณะผปู้ ระเมินภายนอก

• ขนั้ กอ่ นการตรวจเย่ียม
- รวบรวมและศกึ ษาขอ้ มลู /กาํ หนดขอบเขตการประเมนิ
และวนั ตรวจเย่ียม

• ขนั้ ระหวา่ งตรวจเย่ียมสถานศกึ ษา
- ชีแ้ จง/ดาํ เนินการ/วิเคราะหแ์ ละสรุป/เสนอผล

• ขนั้ หลงั การตรวจเย่ียม
- เขียนรายงาน/สง่ สถานศกึ ษา/สง่ สมศ.
(ผทู้ รงคณุ วฒุ ิ)/แกไ้ ข (ตรวจสอบ/โตแ้ ยง้ )
ปรบั ปรุง/สง่ สมศ. เพ่อื รบั รองและเผยแพร่

ระบบการศึกษาของไทยปัจจุบนั

การศึกษาในระบบ - ความหมาย
การศกึ ษานอกระบบ - ลกั ษณะสาํ คญั
การศึกษาตามอธั ยาศัย - ระดบั /ประเภท
- การบรหิ ารการศกึ ษา

ประเดน็ อภปิ รายหน่วยท่ี 6 และ 7

นกั ศึกษาจะนําความรเู้ กี่ยวกบั จิตวิทยา
การศึกษามาใชใ้ นการจดั การเรียนการสอนเด็ก
ที่นกั ศึกษารบั ผิดชอบอย่างไร ยกตวั อย่างประกอบ

ขอบข่ายการนําแนวคิดทางจิตวิทยาการศึกษาไปประยุกตใ์ ช้

การจดั การเรียนการสอน

จิตวิทยาการศึกษากบั ผูเ้ รียน จิตวิทยากบั ผูส้ อน

ความแตกต่าง การรบั รู้ การจาํ และ บคุ ลิกภาพ แรงจูงใจ การเสริมแรง
ระหว่างบคุ คลของ การลืม และการลงโทษ
ผูเ้ รียน

ดา้ นภาษา

ดา้ นอารมณ์ ดา้ นตรรกะและ
คณิตศาสตร์

ดา้ นการหยง่ั รู้ ความแตกตา่ งของ ดา้ นมิติสมั พนั ธ์
ดา้ นจิตวิญญาณ เชาวนป์ ัญญา ดา้ นร่างกาย
(พหปุ ัญญา)
ดา้ นธรรมชาติ และการเคล่ ื อนไหว
วิทยา
ดา้ นดนตรี
ดา้ นตน ดา้ นมนุษยสมั พนั ธ์

เรียนรูเ้ ป็น จกั ษุนิยม โสตนิยม
รายบุคคล
เรียนรูเ้ ป็นกลุม่ ความแตกตา่ งของ
แบบการเรยี นรู้

ปฏิบตั ินิยม

สมั ผสั นิยม

ส่งิ เรา้

การรบั รู้

ประสบการณ/์ อวยั วะสมั ผสั
ความรูเ้ ดมิ

การจาํ

การรกั ษาความรู/้ นําออกมาบอกเลา่ /
ประสบการณ์ท่ีเคยไดร้ ับ
+ ใชป้ ระโยชน์ไดอ้ ีก

องคป์ ระกอบท่ีทาํ ใหเ้ กิดการจาํ

เน้ือหามี จดั ระบบความรูเ้ ป็ น เรียนให้ จาํ เป็ นหน่วย วิธีการเรียนที่ดี
ความหมาย หลกั การ แผนผงั รแู้ จง้

ทางสติปัญญา ทางกาย
ทางสงั คม
บคุ ลกิ ภาพทด่ี ี
ของผู้สอน

อารมณแ์ ละจิตใจ

แรงจูงใจ

แรงจูงใจภายนอก แรงจูงใจภายใน
แรงจูงใจใฝ่สมั ฤทธ์ิ

การสรา้ งเสริมแรงจูงใจ สรา้ งเสรมิ ความเชื่อม่นั และ
ในการเรียน คาดหวงั เชิงบวกในการเรยี น
การใหเ้ หน็ คณุ คา่ ของสง่ิ ท่ีเรยี น
การใหผ้ เู้ รยี นเกิดความมงุ่ ม่นั และ
ใสใ่ จในสงิ่ ท่ีเรยี น

การเสริมแรงและการลงโทษ

การเสรมิ แรง การลงโทษ

การเสรมิ แรง การเสรมิ แรง การลงโทษ การลงโทษ
ทางบวก ทางลบ ทางบวก ทางลบ

ประเด็นอภิปราย

นกั ศึกษาจะนําความรเู้ กี่ยวกบั จิตวิทยา
พฒั นาการมาใชใ้ นการออกแบบกิจกรรมและ
การเลือกใชส้ ่ือการจดั การเรียนรกู้ บั ผูเ้ รียนกลุ่มท่ี
นกั ศึกษารบั ผิดชอบอย่ใู นปัจจุบนั ไดอ้ ย่างไร
ยกตวั อย่างประกอบ