แผนการป้องกันและบรรเทาสาธารณภัยแห่งชาติ พ.ศ. 2558

แผนการป้องกันและบรรเทาสาธารณภยั แห่งชาติ
พ.ศ. 2558

คณะกรรมการปอ้ งกนั และบรรเทาสาธารณภยั แห่งชาติ

“ภัยธรรมชาติหรือสาธารณภัยอาจเกิดข้ึนเมื่อใดก็ได้ ไม่มีผู้ใดจะคาดหมายได้ดังที่ได้เกิดข้ึน
ท่ีแหลมตะลุมพุกนครศรีธรรมราช และหลายจงั หวัดภาคใต้ ...”

“... ให้ไป ให้ความอบอุ่นช่วยเหลือผู้ตกทุกข์ได้ยากโดยฉับพลัน ท�ำให้ผู้ประสบภัยได้รับ
การชว่ ยเหลือ มีกำ� ลงั ใจท่จี ะปฏบิ ัติงานต่อไป ...”

“...การช่วยเหลือผู้ประสบภยั นั้นจะตอ้ งช่วยในระยะสน้ั หมายความว่า เป็นเวลาท่ีฉกุ เฉนิ ต้อง
ช่วยโดยเร็ว และต่อไปก็จะต้องช่วยให้ต่อเน่ือง ........ ส่วนเร่ืองการช่วยเหลือในระยะยาว
กม็ คี วามจำ� เปน็ เหมอื นกนั .....เปน็ ผลวา่ เขาไดร้ บั การดแู ลเหลยี วแลมาจนกระทงั่ ไดร้ บั การศกึ ษา
ท่ีสามารถทำ� มาหากนิ ไดโ้ ดยสุจรติ และโดยมีประสิทธิภาพเปน็ พลเมืองดขี องประเทศชาต.ิ ..”

พระบรมราโชวาท
วันที่ 23 สงิ หาคม 2506



ค�ำนำ�

แผนการป้องกนั และบรรเทาสาธารณภัยแห่งชาติ พ.ศ. 2558 เป็นการนำ� แนวคิดการพัฒนาระบบ
การป้องกัน การเตรียมความพร้อม และการสร้างภูมิคุ้มกันโดยพัฒนาภูมิความรู้และเสริมสร้างความเข้มแข็ง
ระดับชุมชน ในการเฝ้าระวังและรับมือกับสาธารณภัย การอยู่ร่วมกับธรรมชาติและการสร้างภูมิต้านทาน
ใหแ้ กช่ มุ ชนตามแนวทาง "ปรชั ญาเศรษฐกจิ พอเพยี ง" รวมทงั้ การนำ� แนวคดิ การลดความเสย่ี งจากสาธารณภยั
เพ่ือป้องกนั ภัยตามหลกั สากลคอื "รู้รับ - ปรบั ตวั - ฟน้ื เรว็ ทัว่ - อยา่ งยง่ั ยนื " (Resilience) โดยเสริมสร้าง
ความตระหนักในการลดความเส่ียงต้ังแต่ก่อนเกิดภัย ขณะเกิดภัย และหลังเกิดภัย และก�ำกับการด�ำเนิน
การขบั เคลอ่ื นให้เปน็ ไปตามกรอบพระราชบญั ญัตปิ ้องกนั และบรรเทาสาธารณภัย พ.ศ. 2550 และสอดคล้องกับ
กรอบการดำ� เนนิ งานเซนไดเพ่อื การลดความเสี่ยงจากภัยพิบัติ พ.ศ. 2558 - 2573 (Sendai Framework for
Disaster Risk Reduction 2015 - 2030)
ยุทธศาสตร์การด�ำเนินงานตามแผนการป้องกันและบรรเทาสาธารณภัยแห่งชาติ พ.ศ. 2558
ประกอบด้วย การมุ่งเนน้ การลดความเสีย่ งจากสาธารณภัย (Disaster Risk Reduction : DRR) การบรู ณาการ
การจัดการในภาวะฉุกเฉิน (Emergency Management) การเพ่ิมประสิทธิภาพการฟื้นฟูอย่างย่ังยืน
(Build Back Better and Safer) และการสง่ เสรมิ ความรว่ มมอื ระหวา่ งประเทศในการจดั การความเสยี่ งจากสาธารณภยั
เปน็ แนวทางหลกั ในการดำ� เนนิ การใหบ้ รรลเุ ปา้ หมายของแผน และนำ� ไปสคู่ วามสำ� เรจ็ ในการจดั การความเสยี่ ง
จากสาธารณภัยซึง่ เป็นพน้ื ฐานของการพฒั นาท่ียงั่ ยนื
คณะรัฐมนตรีมีมติอนุมัติแผนการป้องกันและบรรเทาสาธารณภัยแห่งชาติ พ.ศ. 2558 เมื่อวันท่ี
31 มีนาคม 2558 เพื่อให้ทุกหน่วยงานใช้แผนการป้องกันและบรรเทาสาธารณภัยแห่งชาติ พ.ศ. 2558
เป็นแผนแม่บท (Master Plan) ในการจัดการสาธารณภัยของประเทศ โดยเป็นกรอบและทิศทางใน
การปฏบิ ัตกิ ารดา้ นสาธารณภัยใหแ้ กป่ ระเทศไทย
คณะกรรมการป้องกันและบรรเทาสาธารณภัยแห่งชาติ มีความมุ่งหวังให้แผนการป้องกัน
และบรรเทาสาธารณภัยแหง่ ชาติ พ.ศ. 2558 เป็นเครอ่ื งมอื ในการลดผลกระทบจากสาธารณภัยและสามารถ
สร้างมาตรฐานของการจัดการความเส่ียงจากสาธารณภัยให้เกิดข้ึนทุกชุมชน ตลอดจนการผนวกแนวคิด
และวธิ กี ารในการจดั การความเสยี่ งจากสาธารณภยั ใหอ้ ยใู่ นกระบวนการพฒั นาประเทศสกู่ ารพฒั นาทย่ี งั่ ยนื
ต่อไป

พลเอก
(ประวติ ร วงษ์สวุ รรณ)
รองนายกรัฐมนตรี

ประธานกรรมการป้องกนั และบรรเทาสาธารณภยั แห่งชาติ
พฤษภาคม 2558



สารบัญ

พระบรมราโชวาทของพระบาทสมเด็จพระเจา้ อยู่หัว 1
ค�ำนำ� 1
สารบัญ 3
คำ� ย่อ 10
บทท่ี 1 สถานการณ์และแนวโนม้ สาธารณภยั 11
1.1 สถานการณ์สาธารณภัยโลก 11
1.2 สถานการณส์ าธารณภยั ประเทศไทย
1.3 ปฏทิ นิ สาธารณภัยในประเทศไทย
1.4 บทเรียนการจัดการสาธารณภัยที่ผ่านมา
1.5 บทสรุป

บทท่ี 2 นโยบายและยุทธศาสตรก์ ารจดั การความเส่ยี งจากสาธารณภยั 13
2.1 เป้าหมายการจัดการความเสีย่ งจากสาธารณภยั 13
2.2 วัตถุประสงคข์ องแผน 13
2.3 นโยบายการปอ้ งกนั และบรรเทาสาธารณภยั แหง่ ชาต ิ 14
2.4 ยทุ ธศาสตรก์ ารจดั การความเสีย่ งจากสาธารณภัย 14
2.5 แหลง่ ทม่ี าและวธิ ีการงบประมาณในการจัดการความเส่ยี งจากสาธารณภัย 18
23
บทท ี่ 3 หลกั การจดั การความเส่ียงจากสาธารณภัย 23
3.1 วงจรการจดั การความเส่ียงจากสาธารณภัย 24
3.2 กลไกการจัดการความเส่ยี งจากสาธารณภยั 29
3.3 บทบาท หนา้ ท่ี และแนวทางปฏิบตั ริ ว่ มกับหน่วยงานทเี่ กี่ยวขอ้ ง 43
3.4 ขอบเขตสาธารณภยั 43
3.5 ระดับการจดั การสาธารณภยั 44
3.6 กฎหมายและระเบียบท่เี ก่ียวข้องกบั การจดั การความเส่ียงจากสาธารณภัย

บทท ี่ 4 การลดความเสีย่ งจากสาธารณภยั 53
4.1 แนวคดิ เชิงกลยทุ ธก์ ารลดความเส่ยี งจากสาธารณภยั 53
4.2 กลยุทธ์ลดความเสย่ี งจากสาธารณภยั 53
กลยุทธ์ท่ี 1 สร้างระบบการประเมินความเสย่ี งจากสาธารณภยั ใหม้ ีมาตรฐาน 53
กลยุทธ์ที่ 2 พฒั นามาตรการลดความเสี่ยงจากสาธารณภัย 54
กลยทุ ธ์ท่ี 3 สง่ เสริมใหท้ ุกภาคสว่ นและทกุ ระดับสร้างแนวปฏิบัตใิ นการลดความเส่ยี ง 61

สารบัญ (ต่อ)

บทท ่ี 5 การจดั การในภาวะฉกุ เฉิน 63
5.1 แนวคิดเชิงกลยุทธก์ ารจัดการในภาวะฉกุ เฉิน 63
5.2 กลยทุ ธ์จัดการในภาวะฉกุ เฉิน 64
กลยุทธ์ที่ 1 สรา้ งมาตรฐานการจดั การในภาวะฉกุ เฉนิ 64
กลยทุ ธ์ท่ี 2 พฒั นาระบบ/เครือ่ งมอื สนบั สนุนการเผชญิ เหตุ 72
กลยุทธท์ ่ี 3 เสรมิ สรา้ งระบบและแนวปฏิบตั ิในการบรรเทาทกุ ข์ 86
89
บทท่ี 6 การฟ้นื ฟ ู 90
6.1 แนวคิดเชงิ กลยุทธ์ในการฟืน้ ฟู 90
6.2 กลยุทธฟ์ ื้นฟูอยา่ งยง่ั ยืน 90
กลยทุ ธ์ท่ี 1 พัฒนาระบบการประเมินความต้องการหลงั เกดิ สาธารณภยั 92
(Post-Disaster Need Assessment : PDNA) 92
กลยุทธ์ท่ี 2 พฒั นาระบบปฏบิ ตั ิการและบริหารจดั การดา้ นการฟืน้ ฟู
กลยทุ ธท์ ี่ 3 เสรมิ สรา้ งแนวทางการฟนื้ ฟูทดี่ กี วา่ และปลอดภยั กวา่ เดิม
(Build Back Better and Safer)

บทท ี่ 7 ความรว่ มมอื ระหวา่ งประเทศในการจดั การความเส่ยี งจากสาธารณภัย 95
7.1 แนวคดิ เชิงกลยุทธค์ วามรว่ มมือระหว่างประเทศในการจดั การความเสย่ี ง 95
จากสาธารณภยั 96
7.2 กลยุทธ์ร่วมมือระหวา่ งประเทศในการจดั การความเสยี่ งสาธารณภัย 96
กลยุทธท์ ่ี 1 พฒั นาระบบการประสานความช่วยเหลือดา้ นมนุษยธรรมท่ีมีเอกภาพ 98
กลยทุ ธท์ ่ี 2 ยกระดับมาตรฐานการปฏิบัติงานด้านมนษุ ยธรรม 99
กลยุทธ์ที่ 3 เสริมสร้างการแลกเปล่ยี นเรียนร้ดู า้ นสาธารณภยั ของประเทศ 100
กลยุทธ์ท่ี 4 ส่งเสรมิ บทบาทความเป็นประเทศแกนน�ำด้านการจัดการความเสย่ี ง
จากสาธารณภยั

บทท ี่ 8 การขบั เคลอ่ื นแผนไปสู่การปฏบิ ัติ 101
8.1 การขับเคล่ือนแผนไปสกู่ ารปฏบิ ตั ิ 101
8.2 การติดตามและประเมินผล 106
8.3 การวจิ ยั และพัฒนา 108
8.4 การทบทวนแผนการปอ้ งกันและบรรเทาสาธารณภัยแห่งชาติ 108
109
ภาคผนวก ก นิยามศพั ท ์ 115
ภาคผนวก ข ตัวอยา่ งลักษณะภยั 133
บรรณานุกรม

คำ� ยอ่

- กระทรวงกลาโหม
กปช.จต. : กองบญั ชาการป้องกันชายแดนจนั ทบรุ แี ละตราด
ฐท.กท. : ฐานทพั เรือกรงุ เทพ
ทท. : กองทัพไทย
ทบ. : กองทัพบก
ทร. : กองทพั เรือ
ทรภ. : ทัพเรือภาค
ทอ. : กองทัพอากาศ
นขต.ทบ. : หนว่ ยขึน้ ตรงกองทัพบก
นขต.ทร. : หนว่ ยขึน้ ตรงกองทพั เรือ
นขต.ทอ. : หน่วยขน้ึ ตรงกองทัพอากาศ
บก.ทท. : กองบัญชาการกองทัพไทย
มทบ. : มณฑลทหารบก
ศบท. : ศนู ยบ์ ัญชาการทางทหาร
ศบท.บก.ทท : ศนู ย์บัญชาการทางทหาร กองบัญชาการกองทัพไทย
ศบภ.กห. : ศูนยบ์ รรเทาสาธารณภยั กระทรวงกลาโหม
ศบภ.ทบ. : ศนู ย์บรรเทาสาธารณภัยกองทพั บก
ศบภ.ทร. : ศนู ย์บรรเทาสาธารณภัยกองทพั เรือ
ศบภ.ทอ. : ศนู ย์บรรเทาสาธารณภัยกองทัพอากาศ
ศบภ.บก.ทท : ศูนยบ์ รรเทาสาธารณภัย กองบญั ชาการกองทพั ไทย
ศบภ.สป. : ศนู ย์บรรเทาสาธารณภยั สำ� นักงานปลัดกระทรวงกลาโหม
สป.กห. : สำ� นักงานปลดั กระทรวงกลาโหม
นรข. : หนว่ ยเรอื รักษาความสงบเรียบรอ้ ยตามล�ำน้ำ� โขง
ฉก.นย.ภต. : หน่วยเฉพาะกจิ นาวิกโยธนิ ภาคใต้
- กระทรวงมหาดไทย
รมว.มท. : รัฐมนตรวี ่าการกระทรวงมหาดไทย
ผวจ. : ผวู้ ่าราชการจงั หวดั
นอภ. : นายอำ� เภอ
- กรมป้องกนั และบรรเทาสาธารณภัย
อ.ปภ. : อธบิ ดกี รมปอ้ งกนั และบรรเทาสาธารณภยั
ศนู ย์ ปภ.เขต : ศนู ย์ปอ้ งกนั และบรรเทาสาธารณภยั เขต
- สำ� นกั นายกรัฐมนตรี
สมช. : สำ� นักงานสภาความมนั่ คงแห่งชาติ
ตร. : สำ� นกั งานต�ำรวจแห่งชาติ

บช.น. : กองบญั ชาการต�ำรวจนครบาล
ศชต. : ศูนย์ปฏิบตั ิการตำ� รวจชายแดนภาคใต้
บช.ก. : กองบัญชาการต�ำรวจสอบสวนกลาง
บช.ส. : กองบัญชาการต�ำรวจสันติบาล
บช.ตชด. : กองบญั ชาการตำ� รวจตระเวนชายแดน
สพฐ.ตร. ส�ำนักงานพสิ ูจนห์ ลักฐานตำ� รวจ
ภ.1-9 : ตำ� รวจภูธรภาค 1-9
- องคก์ รปฏิบัติ กองอ�ำนวยการรักษาความมน่ั คงภายในราชอาณาจกั ร
กอ.รมน. : กองอำ� นวยการปอ้ งกนั และบรรเทาสาธารณภัยกลาง
กอปภ.ก. : กองอ�ำนวยการป้องกันและบรรเทาสาธารณภยั กรงุ เทพมหานคร
กอปภ.กทม. : กองอ�ำนวยการปอ้ งกนั และบรรเทาสาธารณภยั จังหวัด
กอปภ.จ. : กองอำ� นวยการป้องกนั และบรรเทาสาธารณภัยอ�ำเภอ
กอปภ.อ. : กองอ�ำนวยการป้องกนั และบรรเทาสาธารณภยั เทศบาล
กอปภ.ทน./ทม./ทต. : กองอำ� นวยการปอ้ งกนั และบรรเทาสาธารณภยั เมืองพทั ยา
กอปภ.เมืองพทั ยา : กองอำ� นวยการปอ้ งกนั และบรรเทาสาธารณภยั องคก์ ารบรหิ ารสว่ นตำ� บล
กอปภ.อบต. : กองบัญชาการปอ้ งกันและบรรเทาสาธารณภยั แหง่ ชาติ
บกปภ.ช. : การสนับสนนุ การปฏิบตั งิ านในภาวะฉุกเฉิน
สปฉ. : ศนู ยบ์ ญั ชาการเหตุการณ์อ�ำเภอ
ศบก.อ. : ศูนยบ์ ัญชาการเหตกุ ารณ์จงั หวดั
ศบก.จ. : ศนู ยบ์ ญั ชาการเหตกุ ารณก์ รงุ เทพมหานคร
ศบก.กทม. : คณะกรรมการปอ้ งกันและบรรเทาสาธารณภัยแห่งชาติ
- คณะกรรมการแห่งชาติ คณะกรรมการปอ้ งกนั อุบตั ภิ ยั แห่งชาติ
กปภ.ช. : ผบู้ ญั ชาการป้องกันและบรรเทาสาธารณภัยแห่งชาติ
กปอ. : (รฐั มนตรวี ่าการกระทรวงมหาดไทย)
- ผู้บัญชาการ และผอู้ �ำนวยการ ผอู้ ำ� นวยการกลาง
ผบ.ปภ.ช. : (อธิบดกี รมป้องกนั และบรรเทาสาธารณภัย)
ผู้อ�ำนวยการกองอำ� นวยการป้องกนั และบรรเทาสาธารณภยั กลาง
ผอ.กลาง : ผู้อ�ำนวยการจงั หวัด
ผูอ้ �ำนวยการกรุงเทพมหานคร
ผอ.กอปภ.ก. : ผู้อ�ำนวยการอ�ำเภอ
ผอ.จว. : ผู้อำ� นวยการท้องถ่ิน
ผอ.กทม. :
ผอ.อ�ำเภอ :
ผอ.ทอ้ งถ่ิน :

1บทท่ี สถานการณแ์ ละแนวโนม้ สาธารณภยั

1.1 สถานการณ์สาธารณภยั โลก

องคก์ ารสหประชาชาติ (World Population Prospects : The 2012 Revision, UN) คาดว่า
ในปี พ.ศ. 2593 ประชากรโลกจะเพมิ่ ขน้ึ เปน็ 9,600 ลา้ นคน และ 19,000 ลา้ นคน ในปี พ.ศ. 2643 จากปจั จบุ นั ทมี่ ี
ประชากรอยปู่ ระมาณ 7,200 ลา้ นคน ซง่ึ จะทำ� ใหค้ วามต้องการสงิ่ จ�ำเป็นขั้นพ้นื ฐานตอ่ การดำ� รงชวี ติ ในโลก
ยคุ ปจั จบุ นั มสี งู มากขนึ้ กอปรกบั การพฒั นาดา้ นวทิ ยาศาสตรแ์ ละเทคโนโลยี การเตบิ โตทางเศรษฐกจิ อตุ สาหกรรม
การค้า และการลงทุน จึงต้องมีการแข่งขันและการขยายตัวตามเพ่ือตอบสนองความต้องการของประชาชน
ซ่ึงผลทีจ่ ะตามมาคือทรัพยากรธรรมชาตทิ ม่ี ีอยถู่ ูกใชอ้ ยา่ งรวดเรว็ และฟมุ่ เฟอื ย การพัฒนาดา้ นต่าง ๆ ทไ่ี ม่คำ� นึงถงึ
ความยัง่ ยนื ของทรพั ยากรและสิ่งแวดลอ้ ม ขีดจำ� กดั และศักยภาพในการฟนื้ ตัวของทรพั ยากรลดลง จึงเปน็ เหตุ
ใหร้ ะบบนิเวศถูกท�ำลายอย่างตอ่ เนอ่ื ง
คณะกรรมการระหว่างรัฐบาลว่าด้วยการเปล่ียนแปลงสภาพภูมิอากาศ (Intergovernmental
Panel on Climate Change : IPCC 2014) คาดการณว์ ่า อณุ หภมู โิ ลกจะเพิ่มขึน้ 1.1 ถึง 6.4 องศาเซลเซยี ส
ในชว่ งปี พ.ศ. 2544 - 2643 เนอื่ งจากการปล่อยกา๊ ซเรือนกระจกสะสมในชน้ั บรรยากาศมากเกนิ กว่าท่ีเคยเกดิ ขึ้น
ท�ำให้เกดิ “ภาวะโลกรอ้ น” (Global Warming) ซึง่ มีผลกระทบใหส้ ภาพภูมอิ ากาศเกิดการเปลยี่ นแปลงและ
ส่งผลต่อฤดูกาลต่าง ๆ เช่น ช่วงฤดูร้อนที่ยาวนานขึ้น ฤดูหนาวท่ีสั้นลง ภาวะแห้งแล้งในช่วงฤดูแล้งท่ีทวี
ความรนุ แรง ฝนตกชกุ เพมิ่ ขน้ึ ในชว่ งฤดฝู น เกดิ สภาวะอากาศแปรปรวนและสภาพอากาศเลวรา้ ยบอ่ ยครง้ั และระดบั
ของนำ้� ทะเลท่มี แี นวโนม้ สงู ขึ้น ซ่งึ ส่งผลกระทบในวงกวา้ ง ทง้ั ดา้ นเศรษฐกิจ สงั คม ทรัพยากรธรรมชาติและ
สิ่งแวดล้อม สร้างความเสียหายต่อประเทศต่าง ๆ เป็นมูลค่าหลายพันล้านบาท จึงเป็นปัจจัยเส่ียงส�ำคัญ
ต่อการพฒั นาของประเทศ
ศูนย์วิจัยการระบาดวิทยาของภัยพิบัติ (Centre for Research on the Epidemiology of
Disasters : CRED, UNISDR) ได้รวบรวมสถิติในรอบ 100 ปี ของทวีปเอเชยี ท่ชี ้ชี ดั ว่า จ�ำนวนผเู้ สยี ชีวิตจาก
ภัยแล้งสงู ทสี่ ดุ รองลงมาได้แก่ อุทกภยั แผ่นดินไหว พายไุ ซโคลน และสนึ ามิ ตามล�ำดบั ดงั แผนภาพที่ 1 – 1
อย่างไรก็ดี สาธารณภัยที่เกิดขึ้นบางครั้งอาจจะไม่ได้คร่าชีวิตมนุษย์เป็นจ�ำนวนมากแต่สร้างความเสียหาย
ทางเศรษฐกิจแก่ประเทศน้นั ๆ ส่งผลใหป้ ระชาชนเกดิ ความยากจนและไมส่ ามารถกลบั คืนส่ชู ีวิตปกตไิ ด้นาน
นับสิบปี ดงั แผนภาพท่ี 1 - 2

แผนภาพที่ 1 - 1 : แสดงจำ� นวนผ้เู สยี ชีวิตจากสาธารณภัยในทวปี เอเชีย
แผนการป้องกนั และบรรเทาสาธารณภัยแห่งชาติ พ.ศ. 2558 1

แผนภาพที่ 1 - 2 : แสดงมลู คา่ ความเสยี หายทางเศรษฐกิจจากสาธารณภัยในทวีปเอเชยี
ขอ้ มลู สถติ สิ ถานการณด์ งั กลา่ วคาดการณว์ า่ แนวโนม้ การเกดิ สาธารณภยั ของโลกจะทวคี วามรนุ แรง
มีความถี่มาก และอาจท�ำให้เกิดความเสียหายมากขึ้น ดังน้ัน ประเทศต่าง ๆ ท่ัวโลกจึงตระหนักและ
ใหค้ วามสำ� คญั ในการดำ� เนนิ การลดความเสย่ี งและลดผลกระทบจากสาธารณภยั โดยมกี รอบดำ� เนนิ การหลกั ดงั น้ี
1.1.1 กรอบการด�ำเนินงานเซนไดเพื่อการลดความเสี่ยงจากภัยพิบัติ พ.ศ. 2558 – 2573
(Sendai Framework for Disaster Risk Reduction 2015 – 2030 : SFDRR)
เพ่ือลดความเส่ียงจากสาธารณภัยและลดการสูญเสียชีวิต วิถีชีวิต และสุขภาพ ตลอดจน
ความสูญเสียต่อสินทรัพย์ทางเศรษฐกิจ กายภาพ สังคม และสภาพแวดล้อมของบุคคล ธุรกิจ ชุมชน และ
ประเทศได้อย่างเป็นรูปธรรม โดยมี เป้าหมาย คือ ป้องกันไม่ให้เกิดความเส่ียงใหม่ พร้อมท้ังลดความเสี่ยง
ที่มอี ยู่เดมิ ตามมาตรการทางเศรษฐกิจ โครงสรา้ ง กฎหมาย สขุ ภาพ วฒั นธรรม การศึกษา สภาพแวดล้อม
เทคโนโลยี การเมือง และมาตรการเชิงสถาบัน (Institutional) ที่มีการบูรณาการและลดความเหล่ือมล้�ำ
ในการป้องกนั รวมถึงการท�ำใหค้ วามล่อแหลมและความเปราะบางตอ่ สาธารณภยั ลดลงดว้ ย ตลอดจนการเพิม่ ใหม้ ี
การเตรยี มความพรอ้ มมากข้ึนเพอื่ การเผชิญเหตุและฟ้ืนฟูอนั น�ำไปส่คู วามสามารถทจี่ ะรบั มือและฟื้นคนื กลบั
(Resilience) ได้ในระยะเวลาที่รวดเรว็ และมีประสทิ ธิภาพมากยง่ิ ข้นึ
1.1.2 กรอบอนสุ ญั ญาสหประชาชาตวิ า่ ดว้ ยการเปลย่ี นแปลงสภาพภมู อิ ากาศ (United Nations
Framework Convention on Climate Change : UNFCCC) และพธิ ีสารเกยี วโต (Kyoto Protocol)
เพื่อหาแนวทางยับยั้งการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศและป้องกันผลกระทบที่จะเกิดข้ึน
กบั มนษุ ยแ์ ละไดก้ ำ� หนดหลกั การทส่ี ำ� คญั ไว้ คอื การเปลย่ี นแปลงสภาพภมู อิ ากาศเปน็ ปรากฏการณธ์ รรมชาติ
ระดบั โลกทตี่ อ้ งการความรว่ มมอื ระหวา่ งประเทศ โดยจำ� เปน็ ตอ้ งอาศยั การมสี ว่ นรว่ มและการแกป้ ญั หารว่ มกนั
ระหวา่ งประเทศทเ่ี หมาะสมและมปี ระสทิ ธภิ าพ เปน็ การปอ้ งกนั ผลกระทบทรี่ นุ แรงตอ่ การสง่ เสรมิ การพฒั นา
เศรษฐกจิ ท่ยี ั่งยนื
1.1.3 กรอบความตกลงอาเซียนว่าดว้ ยการจดั การภยั พิบตั ิและการตอบโตส้ ถานการณฉ์ ุกเฉนิ
(ASEAN Agreement on Disaster Management and Emergency Response : AADMER)
เพอื่ ใหม้ กี ลไกดา้ นการจดั การสาธารณภยั ระดบั ภมู ภิ าคทม่ี ปี ระสทิ ธภิ าพ สามารถลดความสญู เสยี
จากสาธารณภัยท่ีส่งผลกระทบต่อชีวิต เศรษฐกิจ สังคม และสิ่งแวดล้อมของประเทศสมาชิกอาเซียน และ
เพื่อร่วมกันรับมือ (ASEAN Joint Response) สาธารณภัยขั้นร้ายแรงอย่างย่ิงของประเทศสมาชิกอาเซียน
ที่จำ� เป็นตอ้ งขอรับความช่วยเหลอื จากประเทศสมาชิกอาเซยี นอืน่ ๆ โดยความรว่ มมือใหใ้ ชแ้ นวทางทีก่ ำ� หนดไว้ใน

2 แผนการป้องกนั และบรรเทาสาธารณภยั แหง่ ชาติ พ.ศ. 2558

AADMER ตลอดจนเครอ่ื งมอื และกลไกระดบั ภมู ภิ าคอาเซยี นไดจ้ ดั ทำ� ไว้ อาทิ (1) ความตกลงอาเซยี นฯ AADMER
Work Programme (2010 – 2015) ซ่ึงประเทศไทยเป็นแกนน�ำร่วมกับประเทศลาว ในยุทธศาสตร์ที่ 2
การปอ้ งกนั และบรรเทาภยั พบิ ตั ิ (Strategic Component 2 : Prevention and Mitigation) และเปน็ ประเทศ
แกนนำ� ในสว่ นขององคป์ ระกอบพน้ื ฐานท่ี 3 (Building Block 3) คอื การกระจายสกู่ ลมุ่ เปา้ หมายและการทำ� ให้
เข้าสรู่ ะบบและกลไกปกตทิ ่มี ีอยู่ (Outreach and Mainstreaming) (2) ระเบยี บปฏิบตั มิ าตรฐานในการเตรยี ม
ความพรอ้ มและการรับมือเหตภุ ัยพิบตั ิฉุกเฉนิ ของภูมิภาคอาเซยี น (Standard Operating Procedure for
Regional Standby Arrangements and Coordination of Joint Disaster and Emergency Response
Operations : SASOP) และ (3) ศนู ยป์ ระสานงานการใหค้ วามชว่ ยเหลอื ดา้ นมนษุ ยธรรมของอาเซยี น (ASEAN
Coordinating Centre for Humanitarian Assistance on Disaster Management : AHA Centre) เปน็ ตน้
1.1.4 ปฏญิ ญากรงุ เทพวา่ ดว้ ยการลดความเสย่ี งจากภยั พบิ ตั ขิ องเอเชยี และแปซฟิ กิ พ.ศ. 2557
(Bangkok Declaration on Disaster Risk Reduction in Asia and the Pacific 2014)
เพื่อเรียกร้องให้รัฐบาลและหน่วยงานเครือข่ายร่วมกันด�ำเนินการในประเด็นท่ีส�ำคัญ คือ
(1) เสรมิ สรา้ งความพรอ้ มของชมุ ชนในการรบั มอื และฟน้ื กลบั เรว็ (2) สง่ เสรมิ การลงทนุ สาธารณะในการจดั การ
ความเส่ียงจากสาธารณภัยและสภาพภูมิอากาศเพ่ือปกป้องผลพวงที่ได้จากการพัฒนา (3) ส่งเสริมความร่วมมือ
ระหว่างรัฐและเอกชนในการลดความเสี่ยงจากสาธารณภัย (4) ส่งเสริมการใช้และพัฒนาวิทยาศาสตร์
เทคโนโลยแี ละนวตั กรรมเพอ่ื การลดความเสยี่ งจากสาธารณภยั (5) สนบั สนนุ ใหเ้ กดิ ธรรมาภบิ าลความโปรง่ ใส
และความร่วมรับผิดชอบของทุกภาคส่วนในการจัดการความเสี่ยงจากสาธารณภัย และ (6) สนับสนุนให้
การลดความเส่ียงจากสาธารณภยั เป็นส่วนหนง่ึ ของการพัฒนาที่ย่ังยนื โดยปฏญิ ญากรุงเทพฯ น้ี ไดต้ ระหนักถงึ
การพฒั นาทมี่ คี นเปน็ ศนู ยก์ ลางเพอื่ เสรมิ สรา้ งภมู คิ มุ้ กนั ของชมุ ชนทอ้ งถนิ่ ตอ่ สาธารณภยั ตามแนวพระราชดำ� ริ
เศรษฐกิจพอเพียง

1.2 สถานการณส์ าธารณภัยประเทศไทย

1.2.1 สถิตสิ าธารณภัย
สถานการณส์ าธารณภยั ของประเทศไทยทส่ี ำ� คญั ทเี่ กดิ ขนึ้ และสรา้ งความสญู เสยี ตอ่ ชวี ติ และ
ทรพั ยส์ ินของประชาชน มีดังน้ี
(1) อุทกภัย (Flood)
อทุ กภยั เปน็ สาธารณภยั ทเ่ี กดิ จากฝนตกหนกั และฝนตกสะสมเปน็ เวลานาน ทำ� ใหเ้ กดิ นำ้� ปา่
ไหลหลาก น้ำ� ท่วมฉบั พลนั น้�ำทว่ มขงั และน้ำ� ลน้ ตลิง่ ประชาชนได้รบั ความเดอื ดรอ้ น ส่งิ สาธารณประโยชน์
และทรัพย์สินของประชาชนได้รับความเสียหายโดยมีสาเหตุหลัก ได้แก่ มรสุมตะวันตกเฉียงใต้ท่ีพัดปกคลุม
ทะเลอันดามันและประเทศไทยในช่วงเดือนพฤษภาคมถึงกันยายน มรสุมตะวันออกเฉียงเหนือท่ีพัดปกคลุม
อา่ วไทยและภาคใตใ้ นชว่ งเดอื นตลุ าคมถงึ ธนั วาคม รอ่ งมรสมุ ทพี่ าดผา่ นภาคเหนอื และภาคตะวนั ออกเฉยี งเหนอื
ภาคกลาง รวมถงึ หย่อมความกดอากาศตำ่� และพายหุ มนุ เขตรอ้ น (ดเี ปรสช่นั โซนร้อน และไตฝ้ ุ่น) นอกจากนี้
ยงั มสี าเหตอุ นื่ ๆ ท่ีไม่ไดเ้ กิดข้ึนจากธรรมชาติ เชน่ อ่างเก็บน้ำ� เข่อื นแตก เป็นต้น ในระยะหลงั ปัญหาอทุ กภัย
เรมิ่ มีความรนุ แรงขนึ้ มีมูลคา่ ความเสยี หายสงู มากขน้ึ ดังแผนภาพท่ี 1 - 3 อุทกภัยที่มีความสูญเสยี มากที่สุด
คือ มหาอุทกภยั ปี พ.ศ. 2554 ในพนื้ ท่ี 64 จงั หวัด และกรงุ เทพมหานคร มีผ้เู ดอื ดรอ้ น 5,247,125 ครวั เรือน
จำ� นวน 16,224,302 คน เสียชวี ิต 1,026 คน รวมมลู ค่าความเสยี หายสงู ถงึ 1.44 ลา้ นลา้ นบาท

แผนการป้องกนั และบรรเทาสาธารณภยั แห่งชาติ พ.ศ. 2558 3

คน ผลกระทบจากอทุ กภัย บาท
2,500 1.5 ลา้ นล้านบาท
2,250
2,000 20,000,000,000
1,750
1,500 15,000,000,000
1,250
1,000 10,000,000,000

750 5,000,000,000
500
250 2552 2553 0
เสียชวี ติ (คน) 2554 2555 2556
0

พ.ศ.

บาดเจบ็ (คน) มลู คา่ ความเสยี หาย (บาท)

แผนภาพที่ 1 - 3 : แสดงสถติ สิ ถานการณ์อุทกภัย พ.ศ. 2552 - 2556

(2) ภยั แลง้ (Drought)
ภยั แลง้ เกดิ ขน้ึ เนอื่ งจากนำ้� นำ�้ ฝน นำ�้ ใตด้ นิ หรอื นำ้� ในแหลง่ นำ�้ ธรรมชาติ หรอื อา่ งเกบ็ นำ�้
มนี อ้ ยกวา่ ปกตใิ นชว่ งเวลาหนง่ึ โดยมปี รมิ าณนอ้ ยกวา่ ทพี่ ชื คน หรอื สตั วต์ อ้ งการ ซงึ่ เปน็ สภาวะการขาดแคลน
นำ้� อปุ โภคและบรโิ ภค รวมถงึ นำ�้ เพอ่ื การเกษตรและอตุ สาหกรรมในพนื้ ทใ่ี ดพนื้ ทหี่ นงึ่ เปน็ เวลานานจนกอ่ ใหเ้ กดิ
ความเสยี หาย และสง่ ผลกระทบอยา่ งกวา้ งขวางตอ่ ชมุ ชน สงั คม และระบบเศรษฐกจิ โดยรวม และจากสภาวะ
การเปลี่ยนแปลงของสภาพภูมิอากาศเป็นสาเหตุให้ฤดูฝนส้ันข้ึน ซึ่งหมายถึงว่าฤดูแล้งจะยาวนานข้ึน พ้ืนท่ี
ตอนบนของประเทศจะมปี ริมาณฝนตกน้อยลง ท�ำใหป้ ริมาณน�้ำในเขือ่ นและอา่ งเกบ็ น�้ำทวั่ ประเทศมปี รมิ าณ
ไมเ่ พยี งพอเพอ่ื อปุ โภคบรโิ ภค และเพอื่ การเกษตร โดยเฉพาะพนื้ ทน่ี อกเขตชลประทาน นอกจากนค้ี วามเจรญิ
ของชมุ ชน การขยายตัวทางเศรษฐกิจ เช่น ภาคอตุ สาหกรรม ภาคธุรกิจบริการ และจำ� นวนประชากรที่ไดม้ ี
การขยายตวั เพมิ่ ขน้ึ พรอ้ มกนั ทำ� ใหม้ คี วามตอ้ งการใชน้ ำ้� ในกจิ กรรมตา่ ง ๆ ของทกุ ภาคสว่ นมากขน้ึ จงึ เปน็ ปจั จยั หนงึ่
ท่ที ำ� ให้เกดิ ปัญหาการขาดแคลนน้ำ� ตามมา โดยมมี ูลค่าความเสยี หายท่ีผา่ นมา ดงั แผนภาพที่ 1 - 4

3,500,000,บ00า0ท 2552 ผลกระทบจากภยั แล้ง 2556
3,000,000,000
2,500,000,000 2553 2554 2555
มลู ค่าความเสียหาย (บาท)
2,000,000,000
1,500,000,000

1,000,000,000

500,000,000
0
พ.ศ.

แผนภาพที่ 1 - 4 : แสดงสถติ สิ ถานการณ์ภัยแล้ง พ.ศ. 2552 - 2556

4 แผนการปอ้ งกนั และบรรเทาสาธารณภัยแหง่ ชาติ พ.ศ. 2558

(3) ภยั จากดินโคลนถลม่ (Landslide)
ภัยจากดินโคลนถล่ม มักเกิดข้ึนพร้อมกันหรือเกิดตามมาหลังจากเกิดน�้ำป่าไหลหลาก
อนั เน่ืองมาจากพายฝุ นทที่ ำ� ให้เกดิ ฝนตกหนักอย่างตอ่ เนอื่ งรุนแรง ส่งผลใหม้ วลดนิ และหนิ ไม่สามารถรองรับ
การอุ้มน�้ำได้ จึงเกิดการเคลื่อนตัวตามอทิ ธิพลของแรงโนม้ ถว่ งของโลก ปจั จบุ ันปัญหาดนิ โคลนถล่มเกดิ บ่อย
มากข้ึนและมีความรุนแรงเพ่ิมมากข้ึน อันมีสาเหตุมาจากพฤติกรรมของมนุษย์ เช่น การตัดไม้ท�ำลายป่า
การทำ� การเกษตรในพ้ืนทีล่ าดชนั การท�ำลายหนา้ ดนิ เปน็ ตน้ โดยมผี ลกระทบดังแผนภาพท่ี 1 - 5

คน 2552 ผลกระทบจากดนิ โคลนถล่ม 2556
45
40 2553 2554 2555
35
30
25
20
15
10
5
0

พ.ศ.

บาดเจ็บ (คน) เสียชวี ติ (คน)

แผนภาพท่ี 1 - 5 : แสดงสถิติสถานการณ์ภัยจากดินโคลนถลม่ พ.ศ. 2552 - 2556

(4) แผ่นดนิ ไหว และสนึ ามิ (Earthquake and Tsunami)
แผ่นดินไหว เป็นภัยธรรมชาติที่ก่อให้เกิดความเสียหายอย่างรุนแรงและส่งผลกระทบ
ไดก้ วา้ งไกล โดยมสี าเหตเุ กดิ จากการสนั่ สะเทอื นอยา่ งรนุ แรงของพน้ื ดนิ ในชว่ งเวลาหนงึ่ เกดิ ขนึ้ จากแรงเสยี ดทาน
ระหวา่ งชน้ั หนิ และชนั้ ดนิ ภายใตผ้ วิ โลกตามแนวรอยเลอ่ื นของเปลอื กโลกทม่ี พี ลงั และยงั เคลอื่ นตวั อยทู่ งั้ ภายใน
และภายนอกประเทศไทย ในช่วงหลายปีท่ีผ่านมาบริเวณภาคเหนือและภาคตะวันตกของประเทศท่ีอยู่ใน
แนวรอยเลื่อนได้รับผลกระทบจากแผ่นดินไหวบ่อยคร้งั ข้ึน ซ่ึงสรา้ งความเสยี หายให้แกอ่ าคารบ้านเรือน และ
ทรัพย์สินของประชาชน ดังเช่น กรณีจังหวัดเชียงราย เม่ือวันท่ี 5 พฤษภาคม 2557 ความรุนแรงขนาด 6.3
รวมทั้งเกิดแผ่นดินไหวตาม (aftershock) อีกนับพันคร้ัง นอกจากนี้ แผ่นดินไหวขนาดใหญ่
ในมหาสมุทรยังอาจท�ำให้เกิดสึนามิที่เคลื่อนตัวด้วยความเร็วสูงมาก มีพลังรุนแรง สามารถเคล่ือนท่ีไป
ได้เป็นระยะทางไกล ๆ เม่ือเคลื่อนท่ีเข้าสู่บริเวณชายฝั่งทะเลจะท�ำให้เกิดเป็นคลื่นขนาดใหญ่ ท่ีเรียกกัน
ว่า “สึนามิ” (Tsunami) ก่อให้เกิดความเสียหายอย่างใหญ่หลวงต่อชีวิตและทรัพย์สินของผู้คนที่อาศัยอยู่
ตามบรเิ วณชายฝง่ั ดงั ทเี่ คยเกดิ ขน้ึ บรเิ วณภาคใตฝ้ ง่ั ทะเลอนั ดามนั ในปี พ.ศ. 2547 ซง่ึ ทำ� ใหม้ ผี เู้ สยี ชวี ติ ถงึ 5,395 ราย
(5) วาตภยั (Storm)
วาตภยั เปน็ สาธารณภยั ทมี่ สี าเหตจุ ากพายลุ มแรง จนทำ� ใหเ้ กดิ ความเสยี หายแกอ่ าคาร
บ้านเรอื น ต้นไม้ และสง่ิ กอ่ สรา้ ง รวมถงึ ชวี ิตของประชาชน โดยมีสาเหตุจากปรากฏการณท์ างธรรมชาติ คือ
พายฝุ นฟา้ คะนอง พายฤุ ดรู อ้ น และพายหุ มนุ เขตรอ้ น (ดเี ปรสชน่ั โซนรอ้ น ไตฝ้ นุ่ ) โดยเฉพาะพายหุ มนุ เขตรอ้ น
จะสง่ ผลกระทบตอ่ พน้ื ทเี่ ปน็ บรเิ วณกวา้ งนบั รอ้ ยตารางกโิ ลเมตร (บรเิ วณทศี่ นู ยก์ ลางของพายเุ คลอื่ นทผี่ า่ นจะ

แผนการปอ้ งกนั และบรรเทาสาธารณภัยแหง่ ชาติ พ.ศ. 2558 5

ไดร้ บั ผลกระทบมากทสี่ ดุ ) เมอ่ื พายมุ กี าํ ลงั แรงในชนั้ ดเี ปรสชน่ั จะทำ� ใหเ้ กดิ ฝนตกหนกั และมกั มอี ทุ กภยั ตามมา
หากพายมุ กี าํ ลงั แรงขน้ึ เปน็ พายโุ ซนรอ้ นหรอื พายไุ ตฝ้ นุ่ จะกอ่ ใหเ้ กดิ ภยั หลายอยา่ งพรอ้ มกนั ทงั้ วาตภยั อทุ กภยั
และคลน่ื พายชุ ายฝง่ั ทะเล (Strom Surge) ซง่ึ เปน็ อนั ตรายและอาจกอ่ ใหเ้ กดิ ความเสยี หายอยา่ งรา้ ยแรง ทำ� ใหม้ ี
ผู้เสยี ชีวิตเปน็ จำ� นวนมากได้ ส�ำหรบั มลู คา่ ความเสยี หายท่ผี ่านมา ดังแผนภาพที่ 1 - 6

คน ผลกระทบจากวาตภัย บาท
200 250,000,000
180
160 200,000,000
140
120 150,000,000
100
80 100,000,000
60
40 50,000,000
20
2552 0
0 2553 2554 2555 2556

พ.ศ.

บาดเจ็บ (คน) เสยี ชีวิต (คน) มลู ค่าความเสยี หาย (บาท)

แผนภาพที่ 1 - 6 : แสดงสถิติสถานการณว์ าตภยั พ.ศ. 2552 - 2556

(6) อัคคีภยั (Fire)
อัคคีภัย เป็นสาธารณภัยประเภทหนึ่งท่ีเกิดจากไฟ ไฟเป็นพลังงานอย่างหน่ึงที่ให้
ความรอ้ น โดยความรอ้ นของไฟทขี่ าดการควบคมุ ดแู ล จะทำ� ใหเ้ กดิ การตดิ ตอ่ ลกุ ลามไปตามบรเิ วณทมี่ เี ชอ้ื เพลงิ
เกดิ การลกุ ไหมต้ ่อเนอ่ื ง หากปล่อยเวลาของการลกุ ไหม้นานเกนิ ไป จะทำ� ให้เกดิ การลุกลามมากยง่ิ ขนึ้ สภาวะ
ของไฟจะรนุ แรงมากขนึ้ ถา้ การลกุ ไหมม้ เี ชอื้ เพลงิ หนนุ หรอื มไี อของเชอื้ เพลงิ ถกู ขบั ออกมามาก ความรอ้ นแรง
ก็จะมากยิ่งขึ้น สิง่ ท่ีทำ� ให้เกดิ อคั คภี ัยไดง้ ่าย ได้แก่ เชื้อเพลิง สารเคมี หรอื วัตถใุ ด ๆ ท่ีมีสถานะเป็นของแข็ง
ของเหลว หรือก๊าซทอี่ ยู่ในภาวะพรอ้ มจะเกดิ การสนั ดาปจากการจดุ ติดใด ๆ หรือ จากการสนั ดาปเอง โดยมี
ความสญู เสียทผ่ี ่านมา ดังแผนภาพท่ี 1 - 7

คน ผลกระทบจากอคั คีภยั บาท
600 3,000,000,000
500
400 2,500,000,000
300
2,000,000,000
200
1,500,000,000
100
0 1,000,000,000
พ.ศ.
500,000,000

2552 2553 0
บาดเจบ็ (คน) 2554 2555 2556

เสยี ชีวติ (คน) มูลค่าความเสยี หาย (บาท)

แผนภาพที่ 1 - 7 : แสดงสถติ สิ ถานการณ์ภยั จากอคั คภี ยั พ.ศ. 2552 - 2556

6 แผนการป้องกนั และบรรเทาสาธารณภัยแห่งชาติ พ.ศ. 2558

(7) ภัยจากไฟปา่ และหมอกควัน (Forest Fire & Smoke)
ไฟปา่ คอื ไฟทเี่ กดิ ขน้ึ แลว้ ลกุ ลามไปไดโ้ ดยอสิ ระปราศจากการควบคมุ เผาผลาญเชอื้ เพลงิ
ธรรมชาตใิ นปา่ ปจั จบุ นั ระดบั ของการเกดิ ไฟปา่ ในประเทศไทยมคี วามรนุ แรงมากจนกลายเปน็ ปจั จยั ทรี่ บกวน
ความสมดลุ ของระบบนเิ วศอยา่ งรนุ แรง สง่ ผลกระทบตอ่ พชื ดนิ นำ�้ สัตว์ และส่งิ มชี ีวติ ต่าง ๆ รวมทั้งชวี ติ และ
ทรัพยส์ นิ ของประชาชน ตลอดจนเศรษฐกจิ สังคม และการทอ่ งเทย่ี วในทุกพื้นที่ของประเทศไทย นอกจากนี้
ไฟปา่ ยงั กอ่ ใหเ้ กดิ วกิ ฤตมลพษิ หมอกควนั จนกลายเปน็ ปญั หาใหญท่ สี่ ง่ ผลกระทบตอ่ สขุ ภาพอนามยั และการดำ� รงชวี ติ
ของประชาชนเป็นวงกว้าง ตัวอย่างกรณีสนามบินจังหวัดแม่ฮ่องสอนต้องยกเลิกเท่ียวบินเป็นจ�ำนวนมาก
เนอื่ งจากหมอกควนั ทำ� ใหท้ ศั นวสิ ยั ไมด่ ี เปน็ อนั ตรายตอ่ การขน้ึ ลงของเครอื่ งบนิ โดยทผี่ า่ นมามมี ลู คา่ ความเสยี หาย
ดงั แผนภาพท่ี 1 - 8
บาท ผลกระทบจากไฟป่า
90,000

80,000
70,000
60,000

50,000

40,000

30,000

20,000

10,000
0
พ.ศ. 2552 2553 2554 2555 2556
มูลคา่ ความเสียหาย (บาท)

แผนภาพท่ี 1 - 8 : แสดงสถิติสถานการณ์ภยั จากไฟปา่ พ.ศ. 2552 - 2556

(8) ภัยจากการคมนาคม
การพฒั นาทางดา้ นเศรษฐกจิ และสงั คมอยา่ งตอ่ เนอ่ื งของประเทศซง่ึ สง่ ผลใหเ้ กดิ ภยั จาก
การคมนาคมมากขนึ้ และเปน็ สาเหตขุ องการเสยี ชวี ติ ทสี่ ำ� คญั ในลำ� ดบั ตน้ ๆ ของประชากรของประเทศ รวมทง้ั
ความสญู เสียดา้ นอื่น ๆ เช่น ความเสียหายต่อครอบครัวและสังคม การสูญเสียค่ารกั ษาพยาบาลจากอุบตั ิเหตุ
การสูญเสียทรัพยากรบุคคลของชาติ ฯลฯ ซ่ึงร้อยละ 90 ของภัยจากการคมนาคม คือ อุบัติเหตุทางถนน
โดยมสี าเหตุจากพฤตกิ รรมเสีย่ งในการใชร้ ถใช้ถนน การท�ำผดิ กฎจราจร และการด่ืมเครอ่ื งดืม่ แอลกอฮอลแ์ ล้ว
ขับขี่ การไม่สวมหมวกนิรภัย อีกท้ังยานพาหนะ สภาพถนน และส่ิงแวดล้อมท่ีไม่ปลอดภัย จากข้อมูลของ
กระทรวงสาธารณสขุ ในแตล่ ะปมี ีผเู้ สียชีวติ จากอบุ ตั ิเหตุทางถนนประมาณ 14,000 คน หรือคิดเป็น 21.96 คน
ต่อประชากรหนึ่งแสนคน หรือเฉล่ียเดือนละประมาณ 1,166 คน โดยมีความสูญเสียชีวิตและทรัพย์สิน
ดงั แผนภาพท่ี 1 - 9

แผนการป้องกันและบรรเทาสาธารณภยั แหง่ ชาติ พ.ศ. 2558 7

คน ผลกระทบจากอบุ ัตเิ หตทุ างถนน บาท
70,000 12,000,000,000
60,000
50,000 10,000,000,000
40,000
8,000,000,000
30,000
20,000 6,000,000,000

10,000 4,000,000,000
0
พ.ศ. 2,000,000,000

2552 2553 2554 2555 0

บาดเจบ็ (คน) เสียชวี ิต (คน) มลู ค่าความเสยี หาย (บาท)

แผนภาพที่ 1 – 9 : แสดงสถิติสถานการณ์อบุ ัตเิ หตุท่เี กดิ จากการคมนาคม พ.ศ. 2552 - 2555

(9) โรคระบาด (Infectious disease)
โรคระบาด เป็นโรคที่เกิดขึ้นในระยะเวลาเดียวกันในชุมชนหรือในแหล่งหน่ึงแหล่งใด
ในอัตราสูงกว่าสถานการณ์ปกติที่ควรเป็น โดยการติดเชื้อนั้นลุกลามแพร่กระจายจากแหล่งท่ีอยู่ใกล้เคียง
จุดเร่ิมต้นของโรค และสามารถแพร่กระจายลุกลามไปยังชุมชนอื่น ๆ ท่ีอยู่ไกลออกไป ในช่วงหลายทศวรรษ
ที่ผ่านมาได้เกิดโรคระบาดอย่างต่อเนื่องท้ังโรคติดต่ออุบัติใหม่ที่เกิดจากเช้ือชนิดใหม่ที่เพ่ิงค้นพบการระบาด
ในมนษุ ยห์ รอื โรคตดิ เชอ้ื ทพ่ี บในพนื้ ทใี่ หม่ เชน่ โรคเอดส์ โรคซาร์ โรคไขห้ วดั นก โรคตดิ เชอ้ื ไวรสั อโี บลา เปน็ ตน้
ส�ำหรับโรคติดต่ออุบัติซ�้ำซ่ึงเป็นโรคติดเชื้อท่ีเคยแพร่ระบาดในอดีตท่ีสงบไปแล้วแต่กลับระบาดข้ึนใหม่ เช่น
โรคไขป้ วดขอ้ ยงุ ลาย กาฬโรค เปน็ ตน้ ทงั้ นี้ โรคตดิ ตอ่ อบุ ตั ใิ หมห่ รอื โรคตดิ ตอ่ อบุ ตั ซิ ำ้� จะเกดิ ขนึ้ อยเู่ ปน็ ระยะ ๆ
ซงึ่ อาจมคี วามเสย่ี งทเ่ี กดิ การแพรก่ ระจายเชอ้ื มาจากประเทศเพอื่ นบา้ นอกี ดว้ ย โรคระบาดทสี่ ำ� คญั ๆ สรปุ ดงั นี้

ปี พ.ศ. โรคระบาด ปี พ.ศ. โรคระบาด

2547 โรคไขห้ วัดนก 2555 โรคไข้เลอื ดออก

2552 โรคไข้หวัดใหญ่สายพันธุ์ใหม่ 2009 2556 โรคตดิ ตอ่ ระบบทางเดนิ หายใจเฉยี บพลนั
(H1N1) (Middle East Respiratory
Syndrome : MERS - CoV)

2551-2552 โรคไขป้ วดข้อยงุ ลาย 2557 โรคติดเชื้อไวรสั อีโบลา

8 แผนการป้องกันและบรรเทาสาธารณภยั แหง่ ชาติ พ.ศ. 2558

1.2.2 พ้นื ทีเ่ ส่ียงสาธารณภัย
พื้นท่ีเส่ียงสาธารณภัย ประเภทภัยที่ส�ำคัญและมีผลกระทบอย่างรุนแรงต่อประเทศไทย
ดังตอ่ ไปนี้

แผนภาพท่ี 1 - 10 : แสดงพ้ืนทเี่ สยี่ งภยั แผ่นดินไหว (ซ้าย) และพ้ืนทีเ่ สีย่ งภัยดินโคลนถล่ม (ขวา)


แผนภาพท่ี 1 - 11 : แสดงพ้นื ที่เสีย่ งอทุ กภัย (ซ้าย) และพน้ื ทเี่ สย่ี งภัยแลง้ (ขวา)
แผนการปอ้ งกนั และบรรเทาสาธารณภัยแห่งชาติ พ.ศ. 2558 9

10 แผนการป้องกันและบรรเทาสาธารณภัยแหง่ ชาติ พ.ศ. 2558 1.3 ปฏิทินสาธารณภยั ในประเทศไทย

ในรอบหลายสิบปที ผ่ี ่านมา สาธารณภัยเกดิ ข้นึ บ่อยครั้ง และเกดิ เป็นประจำ� ในชว่ งระยะเวลาหน่ึง จงึ ทำ� ให้มคี วามสามารถคาดการณไ์ ดม้ ากขนึ้ ไดแ้ ก่
อทุ กภยั วาตภยั ภยั แลง้ ในขณะเดยี วกนั มสี าธารณภยั รปู แบบใหมแ่ ละ/หรอื มรี ปู แบบทเ่ี ปลย่ี นไปจากเดมิ เนอื่ งจากการเปลยี่ นแปลงสภาพภมู อิ ากาศ (Climate Change)
ซึง่ ท�ำให้คาดการณ์ได้ยาก มีความไม่แน่นอนสงู อาทิเช่น ภยั จากแผน่ ดินไหว การกัดเซาะชายฝ่ัง สึนามิ ดนิ โคลนถลม่ โรคระบาด นอกจากน้ี อบุ ตั เิ หตุทางถนน
ยังเป็นสาธารณภัยท่ีเกดิ มากทส่ี ุด ซ่งึ การคาดการณ์ท�ำไดย้ ากเพราะเป็นพฤตกิ รรมของมนุษย์ เว้นแตใ่ นบางชว่ งระยะเวลา หากมีการใชถ้ นนมาก เช่น เทศกาลต่าง ๆ
ก็มแี นวโน้มจะเกิดอบุ ัตเิ หตมุ ากขึ้น

แผนภาพที่ 1 - 12 : แสดงปฏิทนิ สาธารณภัยในประเทศ

1.4 บทเรยี นการจดั การสาธารณภยั ทีผ่ ่านมา

บทเรียนจากการจัดการสาธารณภัยของประเทศไทยทีผ่ ่านมา สามารถสรุปปัญหา ขอ้ จำ� กัดดา้ นตา่ ง ๆ
ไดด้ งั น้ี
1.4.1 ดา้ นโครงสรา้ ง องค์กร และกลไกการจดั การสาธารณภยั
โครงสรา้ ง องคก์ ร และกลไก ทรี่ บั ผดิ ชอบเมอ่ื เกดิ สาธารณภยั ของประเทศไทยมหี ลายระดบั
หลายส่วนราชการและหน่วยงาน ตั้งแต่การเฝา้ ระวังและติดตามสถานการณ์ การแจง้ เตอื นภยั การเผชิญเหตุ
การจดั การในภาวะฉกุ เฉนิ การใหค้ วามชว่ ยเหลอื และบรรเทาทกุ ขข์ ณะเกดิ เหตกุ ารณ์ จนถงึ การฟน้ื ฟผู ปู้ ระสบภยั
และพ้ืนท่ีภายหลังการเกิดภัย ซ่ึงแต่ละส่วนราชการและหน่วยงานได้ร่วมกันปฏิบัติงานอย่างเต็มก�ำลังและ
มผี เู้ ชยี่ วชาญเฉพาะในการกำ� หนดแนวทางจดั หาเครอื่ งมอื อปุ กรณ์ เพอ่ื รบั มอื กบั สาธารณภยั ทเ่ี กดิ ขน้ึ แลว้ กต็ าม
แตป่ ญั หาพนื้ ฐาน คอื การขาดความเปน็ เอกภาพในการจดั การสาธารณภยั ทงั้ ในระดบั ชาติ จงั หวดั อำ� เภอ และ
องค์กรปกครองส่วนท้องถ่ิน กอปรกับผู้มีหน้าท่ีรับผิดชอบหลักตามกฎหมายไม่สามารถส่ังการได้ครอบคลุม
ทกุ หนว่ ยงาน โดยเฉพาะหนว่ ยงานภาคเอกชนทเี่ ขา้ รว่ มในการเผชญิ เหตดุ ว้ ยตนเอง ทำ� ใหก้ ารประสานงานและ
การสนธกิ ำ� ลงั จากสว่ นราชการและหนว่ ยงานยงั ขาดประสทิ ธภิ าพ สว่ นใหญเ่ ปน็ ไปเพอ่ื แกไ้ ขปญั หาเฉพาะหนา้
และไมม่ กี ารก�ำหนดขน้ั ตอนการปฏบิ ัติ รวมถึงขาดเปา้ หมาย และแนวทางปฏิบัติร่วมกนั
1.4.2 ดา้ นกระบวนการวางแผน และการสนับสนุน
การระดมทรัพยากรเขา้ สูพ่ ื้นท่ปี ระสบภยั ยังขาดแนวทางปฏบิ ัตทิ ีเ่ ป็นมาตรฐาน เมื่อเกดิ เหตุ
ทุกหน่วยงานจะเข้าพ้ืนท่ีประสบภัยด้วยตัวเอง ไม่มีการประสานงานกับหน่วยงานที่มีอ�ำนาจตามกฎหมาย
ในพื้นท่ี ท�ำให้ขาดความพร้อมในการสนับสนุนการปฏิบัติงาน เน่ืองจากทุกหน่วยงานมุ่งให้ความช่วยเหลือ
ผู้ประสบภัยเป็นล�ำดับแรก แต่การปฏิบัติงานกลับไม่มีการวางแผนในภาพรวม ต่างหน่วยต่างปฏิบัติงาน
ตามแนวทางของตนเอง โดยไม่มีความร้คู วามเข้าใจ ความมงุ่ หมายในการปฏบิ ตั ิในภาพรวม ท�ำให้หนว่ ยเผชิญเหตุ
ในพน้ื ทไี่ มส่ ามารถปฏบิ ตั งิ านไดอ้ ยา่ งตอ่ เนอ่ื งตลอดเวลา และเปน็ ระบบ เนอื่ งจากไมม่ กี ารวางแผน การสนบั สนนุ
ดา้ นทรพั ยากร เชน่ เชอื้ เพลงิ อปุ กรณพ์ เิ ศษ และสว่ นใหญไ่ มม่ กี ารจดั เตรยี มงบประมาณในการเผชญิ เหตุ เปน็ ตน้
จึงเกิดความสบั สนและลา่ ช้าในการปฏิบตั กิ ารชว่ ยเหลือผู้ประสบภยั
1.4.3 ดา้ นองคค์ วามรู้ และข้อมูลเกยี่ วกบั สาธารณภัย
การวิจัยและพัฒนาการจัดการสาธารณภัยของประเทศ ยังไม่มีความชัดเจนถึงยุทธศาสตร์
ทิศทางรูปแบบ และระบบการจัดการในภาวะฉุกเฉินทเ่ี หมาะสมกับบริบทของประเทศ ในแตล่ ะประเภทภัย
ขาดขอ้ มูลพื้นทเี่ สย่ี งภัยของแตล่ ะประเภทภยั ทีแ่ ท้จริง เชน่ พ้ืนทแ่ี ล้งซำ�้ ซาก พน้ื ท่ีดินโคลนถล่ม ฯลฯ ท่จี ะมี
ผลกระทบต่อประชาชน รวมถึงระดับนโยบายขาดการให้ความส�ำคัญและการแปลงนโยบายไปสู่การปฏิบัติ

1.5 บทสรปุ

จากการเปลี่ยนแปลงสภาพภมู อิ ากาศอย่างรวดเรว็ ในปัจจุบนั ท�ำใหเ้ หน็ ชดั ว่า แนวโน้มสถานการณ์
สาธารณภัยจะมีความรุนแรงมากข้ึน และถือเป็นภัยร้ายแรงที่จะคุกคามต่อชีวิตและทรัพย์สินของประชาชน
และของประเทศได้ นอกจากน้ี การเปลี่ยนแปลงของสถานการณ์สาธารณภัยยังส่งผลกระทบต่อทิศทาง
การพัฒนาประเทศในอนาคตอีกด้วย และผลพวงท่ีเกิดขึ้นจากการจัดการสาธารณภัยประเทศหนึ่งยังมีผลกระทบ

แผนการปอ้ งกนั และบรรเทาสาธารณภยั แห่งชาติ พ.ศ. 2558 11

ต่อประเทศเพื่อนบ้าน และประเทศอ่ืน ๆ ได้ด้วยเช่นกัน ดังน้ัน เมื่อทบทวนผลการปฏิบัติด้านการป้องกัน
และบรรเทาสาธารณภัยระยะที่ผ่านมาได้สะท้อนปัญหาและความท้าทายต่อการแก้ไขปัญหาเชิงโครงสร้าง
กระบวนการ และองค์ความรู้ จึงจ�ำเป็นต้องมีการพัฒนาระบบการป้องกัน การเตรียมความพร้อม และ
การสรา้ งภมู ิคุม้ กันในการจดั การสาธารณภยั ของประเทศใหเ้ ขม้ แขง็ ภายใต้หลกั “ปรชั ญาเศรษฐกิจพอเพยี ง”
อนั ประกอบด้วย ความมเี หตผุ ล และความพอประมาณในการจดั การสาธารณภัย รวมท้ังการสรา้ งภมู ิคมุ้ กัน
ที่ดีต่อการรู้รับปรับตัวกับผลกระทบและความเปลี่ยนแปลง โดยอาศัยความรู้และคุณธรรมในการจัดการ
สาธารณภยั ท่จี ะเกิดข้นึ ในอนาคตไดอ้ ยา่ งยง่ั ยืน
แผนพัฒนาเศรษฐกจิ และสังคมแหง่ ชาติ ฉบับท่ี 11 พ.ศ. 2555 – 2559 มงุ่ ให้สงั คมมภี มู ิคุ้มกัน
เพ่ือเตรียมพร้อมรองรับกับสาธารณภัย โดยการยกระดับขีดความสามารถในการรับมือและปรับตัวต่อ
การเปลย่ี นแปลงสภาพภมู อิ ากาศและภยั พบิ ตั ทิ างธรรมชาติ ควบคมุ และลดมลพษิ และพฒั นาระบบบรหิ ารจดั การ
พรอ้ มทั้งเพม่ิ บทบาทประเทศไทยในเวทีประชาคมโลกทเี่ กีย่ วขอ้ งกบั กรอบความตกลงและพันธกรณรี ะหว่าง
ประเทศ นอกจากนี้ นโยบายความม่ันคงแห่งชาติได้ก�ำหนดให้มียุทธศาสตร์การเตรียมพร้อมแห่งชาติ
(พ.ศ. 2557 – 2561) เปน็ กรอบทศิ ทางการดำ� เนนิ งานของหนว่ ยงานและภาคสว่ นทเี่ กย่ี วขอ้ ง โดยมงุ่ เนน้ ใหค้ นในชาติ
มภี มู ิคุ้มกัน มสี ว่ นร่วม และผนึกก�ำลงั ทุกภาคส่วนภายใต้การบรหิ ารจัดการแบบเบด็ เสรจ็ (Comprehensive
Management) ท้ังนี้ การด�ำเนินงานจะเชอื่ มโยงกับแผนการปอ้ งกันและบรรเทาสาธารณภัยแห่งชาตภิ ายใต้
พระราชบญั ญัตปิ ้องกนั และบรรเทาสาธารณภัย พ.ศ. 2550 และแผนบรรเทาสาธารณภยั กระทรวงกลาโหม
ดังน้ัน จึงเป็นท่ีประจักษ์ว่า นโยบายระดับประเทศได้ให้ความส�ำคัญอย่างยิ่งต่อการป้องกันและบรรเทา
สาธารณภัยของประเทศที่มีประสิทธิภาพได้สอดคล้องกับนโยบายระดับโลกภายใต้บริบท “การจัดการ
ความเสี่ยงจากสาธารณภัย” (Disaster Risk Management) ซ่ึงเป็นการน�ำแนวคิดเร่ืองความเสี่ยงมาเป็น
ปจั จยั หลักในการจดั การสาธารณภัยจากเชงิ รกุ ไปสู่การจัดการอยา่ งยง่ั ยนื ซง่ึ ประกอบด้วย การลดความเสี่ยงจาก
สาธารณภัย (Disaster Risk Reduction) การจัดการในภาวะฉกุ เฉิน (Emergency Management) และ
การฟ้นื ฟใู ห้มีสภาพท่ีดกี วา่ และปลอดภัยกวา่ เดมิ (Build Back Better and Safer) พร้อมท้ัง ได้ตระหนกั ว่า
การจัดการสาธารณภยั ในปจั จุบันไมไ่ ด้เปน็ เรอ่ื งเฉพาะของประเทศไทยเพยี งประเทศเดียวเทา่ นน้ั แลว้ เพราะ
ฉะนนั้ การสง่ เสรมิ ความรว่ มมอื กบั ตา่ งประเทศจงึ เปน็ อกี บทบาทสำ� คญั ทต่ี อ้ งกลา่ วถงึ ในการจดั การความเสย่ี ง
จากสาธารณภัยของประเทศ
จากแนวคดิ และบรบิ ททก่ี ลา่ วมาขา้ งตน้ จงึ เปน็ ทมี่ าของการกำ� หนดเปน็ ยทุ ธศาสตรด์ า้ นตา่ ง ๆ ของ
แผนการปอ้ งกนั และบรรเทาสาธารณภยั แหง่ ชาติ พ.ศ. 2558 ฉบับนี้ ซง่ึ เปน็ การเตมิ เต็มแผนการป้องกันและ
บรรเทาสาธารณภัยแห่งชาติ พ.ศ. 2553-2557 จากการที่สถานการณ์สาธารณภยั ของประเทศและของโลก
ทเ่ี ปลยี่ นแปลงไป โดยจะกล่าวรายละเอยี ดในบทต่อไปของแผนฉบับนี้
12 แผนการปอ้ งกันและบรรเทาสาธารณภยั แหง่ ชาติ พ.ศ. 2558

บทท่ี นโยบายและยุทธศาสตร์การจัดการความเสีย่ ง

2 จากสาธารณภยั

การป้องกันและบรรเทาสาธารณภัยของประเทศไทยได้ก�ำหนดให้มีแผนการป้องกันและบรรเทา
สาธารณภยั แหง่ ชาติ พ.ศ. 2553 – 2557 เปน็ แผนทใี่ ชใ้ นการปอ้ งกนั และบรรเทาสาธารณภยั ในชว่ งระยะเวลา
ดังกล่าว โดยในรอบหลายปีท่ีผ่านมาได้มีการใช้แผนฉบับดังกล่าวในการบริหารจัดการและแก้ไขปัญหา
ในสถานการณ์ใหญ่ ๆ เช่น มหาอทุ กภยั ปี พ.ศ. 2554 ภยั จากแผน่ ดินไหว จงั หวัดเชยี งราย ปี พ.ศ. 2557
เป็นต้น ซึ่งท�ำให้ได้บทเรียนมากมายท้ังในมิติของปัญหาการบริหารจัดการ โครงสร้างการบูรณาการ และ
ความสามารถของทอ้ งถนิ่ ในการเผชญิ เหตดุ งั ทกี่ ลา่ วไวใ้ นบทเรยี นการจดั การสาธารณภยั ในบทท่ี 1 ประกอบกบั
สถานการณ์สาธารณภัยของโลกและของประเทศไทยที่เพ่ิมมากขึ้น จึงได้มีการปรับปรุงแผนการป้องกันและ
บรรเทาสาธารณภัยแห่งชาติให้สอดคล้องเหมาะสมกับช่วงเวลา เพ่ือให้เป็นแผนท่ีมีประสิทธิภาพมากขึ้น
โดยมีเป้าหมายการจดั การความเสยี่ งจากสาธารณภัยและวัตถุประสงคข์ องแผน ดังตอ่ ไปน้ี

2.1 เปา้ หมายการจัดการความเส่ียงจากสาธารณภยั

2.1.1 ระบบการจัดการความเสี่ยงจากสาธารณภัยของประเทศมีความพรอ้ มรับสถานการณท์ ่ีอาจ
เกิดขึ้น โดยการบูรณาการร่วมกันทุกภาคส่วนท้ังในประเทศและต่างประเทศ ซึ่งท�ำให้ผู้ประสบภัยได้รับ
การชว่ ยเหลอื ไดอ้ ยา่ งรวดเรว็ รวมทง้ั พน้ื ทปี่ ระสบภยั ไดร้ บั การฟน้ื ฟอู ยา่ งทวั่ ถงึ และเปน็ ธรรม เพอ่ื เปน็ การสรา้ ง
มาตรฐานในการจัดการความเส่ยี งจากสาธารณภัยของประเทศ
2.1.2 สังคมไทยเป็นสังคมที่มีการเรียนรู้และมีภูมิคุ้มกันในการจัดการความเสี่ยงจากสาธารณภัย
โดยให้ท้องถิน่ ชุมชน และภาคส่วนตา่ ง ๆ เข้ามามีสว่ นรว่ มในการจดั การความเสยี่ งจากสาธารณภยั น�ำไปสู่
การพัฒนาท่ยี งั่ ยนื
2.1.3 ประชาชนมีความตระหนักถึงความปลอดภัย โดยให้ความส�ำคัญกับการสร้างองค์ความรู้
ความตระหนัก และวัฒนธรรมความปลอดภัย รวมถึงการพัฒนาศักยภาพสังคมและท้องถิ่นเพ่ือมุ่งเข้าสู่
“การรู้รบั – ปรบั ตัว – ฟ้นื เร็วท่ัว – อยา่ งยง่ั ยนื ” (Resilience)

2.2 วตั ถุประสงคข์ องแผน

2.2.1 เพอื่ เปน็ กรอบแนวคดิ ในการปฏบิ ตั ิ (Concept of Operations) ใหแ้ กห่ นว่ ยงานทกุ ภาคสว่ น
ตั้งแต่ระดับท้องถิ่นถึงระดับประเทศในการป้องกันและบรรเทาสาธารณภัยอย่างบูรณาการ เป็นระบบ และ
มที ศิ ทางเดยี วกนั
2.2.2 เพอื่ เปน็ การประมวลแนวทางปฏบิ ตั แิ ละทศิ ทางการจดั การความเสย่ี งจากสาธารณภยั ทน่ี านา
ประเทศใชอ้ ยใู่ นปจั จบุ นั และเปน็ ทยี่ อมรบั มาประยกุ ตใ์ ชใ้ นการจดั การความเสยี่ งจากสาธารณภยั ทส่ี อดคลอ้ ง

แผนการป้องกนั และบรรเทาสาธารณภยั แหง่ ชาติ พ.ศ. 2558 13

กับบรบิ ทของประเทศไทย และสามารถน�ำไปปรบั ใชใ้ นการจัดท�ำแผนระดับตา่ ง ๆ เชน่ แผนการปอ้ งกันและ
บรรเทาสาธารณภยั จงั หวดั /กรงุ เทพมหานคร รวมถงึ แผนปฏบิ ตั กิ ารในการปอ้ งกนั และบรรเทาสาธารณภยั ของ
องค์กรปกครองส่วนท้องถ่ิน และแผนปฏิบัติการสนับสนุนการปฏิบัติงานในภาวะฉุกเฉินด้านต่าง ๆ เป็นต้น
ใหก้ ารจดั การความเสยี่ งจากสาธารณภัยมีประสทิ ธภิ าพและประสทิ ธผิ ลมากยงิ่ ขึ้น
2.2.3 เพื่อพัฒนาขีดความสามารถในการจัดการความเสี่ยงจากสาธารณภัย ประกอบด้วย การลด
ความเส่ียงจากสาธารณภัย (Disaster Risk Reduction) การจัดการในภาวะฉุกเฉิน (Emergency
Management) และการฟน้ื ฟูใหด้ ีกว่าและปลอดภยั กวา่ เดิม (Build Back Better and Safer) ต้ังแต่ระดบั
ชมุ ชน ทอ้ งถิน่ ถึงระดับประเทศ รวมถงึ ระดับนานาชาติ เพือ่ ใหม้ คี วามเสยี หายน้อยท่สี ุดเมื่อเกดิ สาธารณภัย
การด�ำเนินการจัดท�ำแผนการป้องกันและบรรเทาสาธารณภัยแห่งชาติ พ.ศ. 2558 ได้อาศัย
แนวทางจากนโยบายการป้องกันและบรรเทาสาธารณภยั แห่งชาติ และยุทธศาสตรก์ ารจัดการความเสยี่ งจาก
สาธารณภยั ดงั นี้

2.3 นโยบายการป้องกนั และบรรเทาสาธารณภัยแห่งชาติ

คณะกรรมการป้องกันและบรรเทาสาธารณภัยแห่งชาติได้ก�ำหนดกรอบนโยบายการป้องกันและ
บรรเทาสาธารณภยั แห่งชาตไิ ว้ 4 ด้าน ดังน้ี
2.3.1 การพฒั นาและสง่ เสรมิ การลดความเสย่ี งจากสาธารณภยั ดว้ ยการปอ้ งกนั การลดผลกระทบ
และการเตรียมความพร้อมให้มีประสิทธิภาพ โดยการเสริมสร้างความเข้มแข็งให้เป็นชุมชนปลอดภัย และ
การสง่ เสรมิ ใหท้ อ้ งถน่ิ และชมุ ชนมสี ว่ นรว่ มในการพฒั นาการจดั การ เพอื่ ใหเ้ กดิ การรรู้ บั และปรบั ตวั ตอ่ ผลกระทบ
จากสาธารณภยั นำ� ไปสกู่ ารจัดการอย่างยง่ั ยนื
2.3.2 การบูรณาการความร่วมมือกับทุกภาคส่วน เพ่ือพัฒนาศักยภาพการจัดการสาธารณภัย
ในภาวะฉกุ เฉนิ ใหเ้ กดิ ประสทิ ธภิ าพและประสทิ ธผิ ล พรอ้ มทงั้ การบรรเทาทกุ ขแ์ ละชว่ ยเหลอื สงเคราะหผ์ ปู้ ระสบภยั
ไดอ้ ย่างรวดเร็ว ทั่วถึง และทันเหตกุ ารณ์
2.3.3 การพัฒนาระบบการฟื้นฟูให้สามารถสนองตอบต่อความต้องการของผู้ประสบภัยได้อย่าง
ทวั่ ถงึ และเปน็ ธรรม พนื้ ทปี่ ระสบภยั ไดร้ บั การซอ่ มสรา้ งและฟน้ื สภาพใหก้ ลบั คนื สสู่ ภาพเดมิ โดยเรว็ หรอื ดกี วา่
และปลอดภยั กวา่ เดมิ
2.3.4 การพัฒนาและส่งเสริมมาตรฐานความรว่ มมอื ระหวา่ งประเทศในการจดั การความเส่ยี งจาก
สาธารณภยั รว่ มกับหน่วยงานเครือข่ายท้ังภายในประเทศและต่างประเทศใหม้ ีประสทิ ธภิ าพ

2.4 ยทุ ธศาสตร์การจดั การความเสยี่ งจากสาธารณภยั

ยุทธศาสตร์การจัดการความเสี่ยงจากสาธารณภัยของแผนฉบับนี้ เป็นการตอบสนองต่อเป้าหมาย
การจัดการความเสี่ยงจากสาธารณภัยของประเทศและวัตถุประสงค์ของแผนให้มีประสิทธิภาพมากยิ่งข้ึน
ในอนั ทจ่ี ะยกระดบั ไปสมู่ าตรฐานตามหลกั สากล เพอ่ื สรา้ งความเชอ่ื มน่ั และความปลอดภยั ในชวี ติ และทรพั ยส์ นิ ของ
ประชาชนและของรฐั รวมถงึ ความมเี สถยี รภาพทางเศรษฐกจิ และสงั คมของประเทศอยา่ งยงั่ ยนื ประกอบดว้ ย

14 แผนการปอ้ งกันและบรรเทาสาธารณภยั แหง่ ชาติ พ.ศ. 2558

ยทุ ธศาสตรท์ ี่ 1 การมงุ่ เนน้ การลดความเส่ียงจากสาธารณภยั
ยทุ ธศาสตรท์ ่ี 2 การบูรณาการการจดั การในภาวะฉุกเฉิน
ยุทธศาสตรท์ ่ี 3 การเพ่ิมประสิทธภิ าพการฟ้นื ฟูอยา่ งยงั่ ยนื
ยทุ ธศาสตรท์ ่ี 4 การส่งเสริมความรว่ มมือระหว่างประเทศในการจัดการความเสย่ี งจากสาธารณภยั
2.4.1 ยทุ ธศาสตรท์ ่ี 1 การมุ่งเน้นการลดความเสีย่ งจากสาธารณภยั
เป็นการลดโอกาสท่ีจะได้รับผลกระทบจากสาธารณภัยอย่างเป็นระบบ โดยการวิเคราะห์
และการจดั การกบั ปจั จยั ทเี่ ปน็ สาเหตแุ ละผลกระทบของสาธารณภยั เพอื่ ลดความลอ่ แหลม ลดปจั จยั ทที่ ำ� ใหเ้ กดิ
ความเปราะบาง และเพมิ่ ศักยภาพของบุคคล ชุมชน และสังคมใหเ้ ข้มแขง็ ในการจดั การปญั หาในปัจจุบนั รวมถึง
ป้องกันความเสียหายที่อาจเกิดข้นึ ในอนาคต
(1) เปา้ ประสงค์
(1.1) เพอ่ื หลกี เลย่ี งภยั อนั ตรายและลดผลกระทบทอี่ าจเกดิ ขน้ึ โดยการลดความเปราะบาง
และความล่อแหลม พร้อมทง้ั การเพิ่มขีดความสามารถในการเตรียมพรอ้ มรับสาธารณภัยทเ่ี กดิ ขึ้น
(1.2) เพอื่ ใหม้ มี าตรการ/แนวทางปฏบิ ตั ใิ นการปอ้ งกนั การลดผลกระทบ และการเตรยี ม
ความพร้อมที่มีประสทิ ธิภาพ
(2) กลยทุ ธล์ ดความเสย่ี งจากสาธารณภัย
(2.1) สรา้ งระบบการประเมนิ ความเสยี่ งจากสาธารณภัยใหม้ มี าตรฐาน
(2.2) พัฒนามาตรการลดความเสย่ี งจากสาธารณภัย
(2.3) สง่ เสริมใหท้ ุกภาคส่วนและทกุ ระดบั สรา้ งแนวปฏบิ ัติในการลดความเส่ียง
2.4.2 ยทุ ธศาสตรท์ ี่ 2 การบรู ณาการการจัดการในภาวะฉุกเฉิน
เปน็ การเผชญิ เหตแุ ละจดั การสาธารณภยั ในภาวะฉกุ เฉนิ ใหเ้ ปน็ ไปอยา่ งมมี าตรฐาน โดยการจดั
ระบบ การจัดการทรัพยากร และภารกิจความรับผิดชอบ เพ่ือเผชิญเหตุการณ์ฉุกเฉินท่ีเกิดขึ้นทุกรูปแบบ
ไดอ้ ยา่ งมปี ระสทิ ธภิ าพ รวมถงึ ลดความสญู เสยี ทจี่ ะมตี อ่ ชวี ติ และทรพั ยส์ นิ ของประชาชน ทรพั ยากร สภาพแวดลอ้ ม
สังคม และประเทศใหม้ ีผลกระทบน้อยทีส่ ดุ
(1) เป้าประสงค์
(1.1) เพ่ือให้การจัดการสาธารณภัยในภาวะฉุกเฉินเป็นไปอย่างมีระบบ มีมาตรฐาน
เปน็ เอกภาพ และบูรณาการความรว่ มมอื กบั ทุกภาคส่วนให้เกิดประสิทธภิ าพและประสิทธิผล
(1.2) เพื่อให้ผู้ประสบภัยได้รับความช่วยเหลือบรรเทาทุกข์อย่างรวดเร็ว ทั่วถึง และ
ทนั ตอ่ เหตุการณ์
(1.3) เพอื่ ลดความสญู เสยี ชวี ติ และทรพั ยส์ นิ ของประชาชนทไี่ ดร้ บั ผลกระทบจากสาธารณภยั
ให้มีน้อยที่สุด
(2) กลยทุ ธ์จดั การในภาวะฉกุ เฉนิ
(2.1) สร้างมาตรฐานการจัดการในภาวะฉกุ เฉิน
(2.2) พัฒนาระบบ/เครอ่ื งมือสนบั สนนุ การเผชญิ เหตุ
(2.3) เสรมิ สร้างระบบและแนวปฏบิ ตั ใิ นการบรรเทาทกุ ข์

แผนการป้องกันและบรรเทาสาธารณภัยแหง่ ชาติ พ.ศ. 2558 15

2.4.3 ยุทธศาสตรท์ ่ี 3 การเพม่ิ ประสิทธภิ าพการฟ้นื ฟอู ยา่ งยง่ั ยืน
เปน็ การปรบั สภาพระบบสาธารณปู โภค การดำ� รงชวี ติ และสภาวะวถิ คี วามเปน็ อยขู่ องชมุ ชน
ทปี่ ระสบภยั ใหก้ ลบั สสู่ ภาวะปกติ หรอื พฒั นาใหด้ ยี งิ่ ขน้ึ และปลอดภยั กวา่ เดมิ (Build Back Better and Safer)
ตามความเหมาะสม โดยการน�ำปัจจัยในการลดความเสี่ยงจากสาธารณภัยมาด�ำเนินการในการฟื้นฟู
ซ่งึ หมายรวมถึงการซอ่ มสร้าง (reconstruction) และการฟน้ื สภาพ (rehabilitation)
(1) เปา้ ประสงค์
(1.1) เพอ่ื ฟน้ื ฟใู หผ้ ปู้ ระสบภยั ไดร้ บั การสงเคราะหช์ ว่ ยเหลอื อยา่ งรวดเรว็ ทว่ั ถงึ ตอ่ เนอื่ ง
เปน็ ธรรม และสามารถกลับไปดำ� รงชีวติ ไดต้ ามปกติ
(1.2) เพอ่ื ใหพ้ นื้ ที่ประสบภัยได้รบั การฟืน้ ฟูให้กลับคืนส่สู ภาวะปกติ หรอื ใหด้ กี วา่ และ
ปลอดภัยกวา่ เดมิ
(2) กลยุทธ์ฟนื้ ฟูอยา่ งยั่งยนื
(2.1) พฒั นาระบบการประเมนิ ความตอ้ งการหลงั เกดิ สาธารณภยั (Post-Disaster Need
Assessment : PDNA)
(2.2) พัฒนาระบบปฏบิ ตั กิ ารและบรหิ ารจัดการดา้ นการฟนื้ ฟู
(2.3) เสริมสรา้ งแนวทางการฟื้นฟทู ีด่ กี วา่ และปลอดภัยกว่าเดมิ (Build Back Better
and Safer)
2.4.4 ยุทธศาสตร์ที่ 4 การส่งเสริมความร่วมมือระหว่างประเทศในการจัดการความเส่ียง
จากสาธารณภัย
เป็นการพัฒนาศักยภาพการจัดการความเส่ียงจากสาธารณภัยของประเทศให้ได้มาตรฐาน
ตามหลักสากล โดยการจัดระบบและกลไกในการประสานความร่วมมือระหว่างประเทศให้มีประสิทธิภาพ
ซงึ่ การจดั การความเสยี่ งจากสาธารณภยั ของประเทศจำ� เปน็ ตอ้ งไดร้ บั ความรว่ มมอื จากทกุ ภาคสว่ น ทง้ั ในประเทศ
และตา่ งประเทศ โดยค�ำนึงถงึ ระเบียบ กฎหมาย แนวทางปฏบิ ัติ การให้ความช่วยเหลือดา้ นมนษุ ยธรรม และ
ประเพณีปฏบิ ตั ใิ ห้สอดคลอ้ งกบั กรอบความรว่ มมือระหว่างประเทศเปน็ ส�ำคัญ
(1) เปา้ ประสงค์
(1.1) เพ่ือพัฒนาระบบและกลไกงานด้านสาธารณภัยร่วมกับหน่วยงาน และองค์การ
ความรว่ มมอื ระหวา่ งประเทศ
(1.2) เพอื่ พฒั นาและเชอื่ มโยงกบั มาตรฐานงานดา้ นสาธารณภยั ระดบั ภมู ภิ าค อนภุ มู ภิ าค
และระหว่างภมู ภิ าค
(2) กลยุทธ์รว่ มมือระหวา่ งประเทศในการจัดการความเสีย่ งจากสาธารณภัย
(2.1) พัฒนาระบบการประสานความชว่ ยเหลอื ดา้ นมนุษยธรรมทีม่ ีเอกภาพ
(2.2) ยกระดับมาตรฐานการปฏิบตั งิ านดา้ นมนุษยธรรม
(2.3) เสริมสรา้ งการแลกเปล่ยี นเรยี นรดู้ า้ นสาธารณภยั ของประเทศ
(2.4) สง่ เสรมิ บทบาทความเปน็ ประเทศแกนนำ� ดา้ นการจดั การความเสยี่ งจากสาธารณภยั
16 แผนการปอ้ งกนั และบรรเทาสาธารณภัยแหง่ ชาติ พ.ศ. 2558

เป้ าหมาย
1. ระบบ และมาตรฐานการจดั การความเส่ียงจากสาธารณภยั ของ
ประเทศทมี่ คี วามพร้อมรับมอื กบั สถานการณ์อย่างบูรณาการ
2. สังคมไทยได้เรียนรู้และมภี ูมคิ ุ้มกนั ในการจดั การสาธารณภยั
โดยการมสี ่วนร่วมจากทุกภาคส่วน
3. ประชาชนสร้างวฒั นธรรมความปลอดภยั และมศี ักยภาพ
ในการรู้รับ - ปรับตวั -ฟื้ นเร็วทว่ั -อย่างยง่ั ยนื (Resilience)

แผนภาพท่ี 2 - 1: ยทุ ธศาสตร์การจัดการความเสีย่ งจากสาธารณภัย
แผนการปอ้ งกนั และบรรเทาสาธารณภัยแห่งชาติ พ.ศ. 2558 17

2.5 แหลง่ ท่ีมาและวิธีการงบประมาณในการจดั การความเสี่ยงจากสาธารณภยั

2.5.1 งบประมาณรายจา่ ยประจ�ำปี

งบประมาณ สาระส�ำคัญ

(1) องค์กรปกครอง (1.1) ให้องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นตั้งงบประมาณรายจ่ายประจ�ำปี ในการป้องกัน
ส่วนท้องถน่ิ และบรรเทาสาธารณภัยในเขตพ้ืนท่ีของตน เพื่อใช้ด�ำเนินการต้ังแต่ระยะก่อนเกิด
(Local) ขณะเกิด และหลงั เกดิ สาธารณภยั โดยเฉพาะงบประมาณเพื่อให้ความชว่ ยเหลือและ
บรรเทาความเดือดรอ้ นทเ่ี กดิ ข้ึนเฉพาะหนา้ และระยะยาว เชน่ การอพยพ การจดั การ
ศนู ย์พกั พงิ ชว่ั คราว การสงเคราะห์ช่วยเหลอื ผ้ปู ระสบภัย การสาธารณสขุ การสอื่ สาร
การรักษาความสงบเรียบรอ้ ย และการสาธารณูปโภค เป็นต้น
(1.2) ใหอ้ งคก์ รปกครองสว่ นทอ้ งถน่ิ สนบั สนนุ งบประมาณเพอ่ื การปอ้ งกนั และบรรเทา
สาธารณภยั ในพนื้ ทข่ี องตนใหเ้ ปน็ ไปตามแผนการปอ้ งกนั และบรรเทาสาธารณภยั จงั หวดั
ซงึ่ กำ� หนดใหม้ แี ผนและขน้ั ตอนขององคก์ รปกครองสว่ นทอ้ งถน่ิ ในการจดั หาวสั ดอุ ปุ กรณ์
เครอื่ งมอื เครอื่ งใช้ และยานพาหนะ พรอ้ มทง้ั จดั ใหม้ เี ครอื่ งหมายสญั ญาณหรอื สงิ่ อนื่ ใด
ในการแจง้ ให้ประชาชนได้ทราบถงึ การเกิดหรอื คาดวา่ จะเกดิ สาธารณภยั
(1.3) ให้มีการตั้งงบประมาณในการป้องกันและบรรเทาสาธารณภัยในเขตท้องถิ่น
ของตนตามกรอบแนวทางตามกฎหมายท่ีเก่ยี วข้อง ได้แก่
(1.3.1) พระราชบัญญัติสภาต�ำบลและองค์การบริหารส่วนต�ำบล พ.ศ. 2537
และทแ่ี ก้ไขเพม่ิ เติม มาตรา 67 ภายใตบ้ งั คับแหง่ กฎหมาย องค์การบริหารสว่ นตำ� บล
มีหน้าทีต่ อ้ งท�ำในเขตองคก์ ารบรหิ ารส่วนตำ� บล (4) ปอ้ งกันและบรรเทาสาธารณภัย
(1.3.2) พระราชบญั ญตั ิเทศบาล พ.ศ. 2496 และที่แกไ้ ขเพ่มิ เติม
มาตรา 50 ภายใตบ้ งั คบั แหง่ กฎหมาย เทศบาลตำ� บลมหี นา้ ทตี่ อ้ งทำ� ใน
เขตเทศบาล (1) รกั ษาความสงบเรยี บร้อยของประชาชน
มาตรา 53 ภายใตบ้ ังคับแหง่ กฎหมาย เทศบาลเมืองมีหนา้ ท่ตี ้องทำ� ใน
เขตเทศบาล (1) กจิ การตามทร่ี ะบุไวใ้ นมาตรา 50
มาตรา 56 ภายใต้บังคบั แหง่ กฎหมาย เทศบาลนครมหี น้าทีต่ ้องทำ� ใน
เขตเทศบาล (1) กิจการตามที่ระบุไวใ้ นมาตรา 53
(1.3.3) พระราชบญั ญัติองคก์ ารบริหารสว่ นจงั หวดั พ.ศ. 2540 และทีแ่ กไ้ ขเพ่มิ เติม
มาตรา 45 องค์การบริหารส่วนจังหวัดมีอ�ำนาจหน้าที่ด�ำเนินกิจการ
ภายในเขตองคก์ ารบรหิ ารสว่ นจงั หวดั (8) จดั ทำ� กจิ กรรมใด ๆ อนั เปน็ อำ� นาจหนา้ ทข่ี อง
ราชการสว่ นทอ้ งถนิ่ อน่ื ทอี่ ยใู่ นเขตองค์การบริหารสว่ นจงั หวดั และกจิ การน้ันเปน็ การ
สมควรใหร้ าชการสว่ นทอ้ งถนิ่ อนื่ รว่ มกนั ดำ� เนนิ การหรอื ใหอ้ งคก์ ารบรหิ ารสว่ นจงั หวดั
จดั ท�ำ ท้งั น้ี ตามทีก่ ำ� หนดในกฎกระทรวง

18 แผนการป้องกันและบรรเทาสาธารณภยั แหง่ ชาติ พ.ศ. 2558

งบประมาณ สาระสำ� คัญ

(1.3.4) พระราชบญั ญตั กิ ำ� หนดแผนและขนั้ ตอนการกระจายอำ� นาจใหแ้ กอ่ งคก์ ร
ปกครองส่วนทอ้ งถ่นิ พ.ศ. 2542
มาตรา 16 ให้เทศบาล เมืองพัทยา และองค์การบริหารส่วนตำ� บล
มอี ำ� นาจและหนา้ ทใ่ี นการจดั ระบบการบรกิ ารสาธารณะ เพอ่ื ประโยชนข์ องประชาชน
ในทอ้ งถ่ินของตนเอง (29) การปอ้ งกนั และบรรเทาสาธารณภยั
มาตรา 17 ภายใต้บังคับมาตรา 16 ให้องค์การบริหารส่วนจังหวัด
มอี ำ� นาจหนา้ ทใ่ี นการจดั ระบบบรกิ ารสาธารณะเพอ่ื ประโยชนข์ องประชาชนในทอ้ งถน่ิ
ของตน (22) การป้องกันและบรรเทาสาธารณภัย
- ประกาศคณะกรรมการการกระจายอ�ำนาจให้แก่องค์กรปกครอง
ส่วนท้องถิ่น เรื่อง ก�ำหนดอ�ำนาจและหน้าที่ในการจัดระบบบริการสาธารณะของ
องคก์ ารบรหิ ารส่วนจังหวัด
- ประกาศคณะกรรมการการกระจายอ�ำนาจให้แก่องค์กรปกครอง
สว่ นทอ้ งถ่ิน เรอื่ ง หลักเกณฑ์การสนบั สนุนขององค์การบรหิ ารส่วนจังหวัด เทศบาล
และองคก์ ารบรหิ ารส่วนตำ� บลในการใหบ้ ริการสาธารณะ
(1.3.5) ระเบยี บกระทรวงมหาดไทยวา่ ดว้ ยวธิ กี ารงบประมาณขององคก์ รปกครอง
สว่ นทอ้ งถน่ิ พ.ศ. 2541 และทแ่ี กไ้ ขเพม่ิ เติม
- อาศยั อำ� นาจตามขอ้ 6 จงึ กำ� หนดหลกั เกณฑว์ า่ ดว้ ยการตง้ั งบประมาณ
เพอ่ื การชว่ ยเหลอื ประชาชนตามอำ� นาจหนา้ ทขี่ ององคก์ ารบรหิ ารสว่ นจงั หวดั เทศบาล
และองคก์ ารบริหารสว่ นต�ำบล พ.ศ. 2543
(2) กรุงเทพมหานคร (2.1) ใหก้ รงุ เทพมหานครตง้ั งบประมาณในการปอ้ งกนั และบรรเทาสาธารณภยั ในพน้ื ที่
ของตน โดยบรรจไุ ว้ในข้อบญั ญัติกรุงเทพมหานคร เรอ่ื ง งบประมาณรายจ่ายประจ�ำปี
ของกรงุ เทพมหานคร พ.ศ. 2529 ใหค้ รอบคลมุ ดา้ นการใหค้ วามชว่ ยเหลอื และบรรเทา
ความเดือดร้อนที่เกิดข้ึนเฉพาะหน้าและระยะยาว การอพยพ การจัดการศูนย์พักพิง
ช่ัวคราว การสงเคราะห์ช่วยเหลือผปู้ ระสบภัย หรือผ้ไู ด้รบั ภยันตรายหรอื เสยี หายจาก
สาธารณภยั การสาธารณสขุ การสอื่ สารและการสาธารณปู โภค การรักษาความสงบ
เรยี บรอ้ ย และการปฏบิ ตั ิการใด ๆ ในการปอ้ งกนั และบรรเทาสาธารณภัยในเขตพนื้ ที่
และการจัดใหม้ ีวัสดุ อปุ กรณ์ เครื่องมอื เครอื่ งใช้ ยานพาหนะ และสิง่ อื่น ๆ ใหเ้ ปน็ ไป
ตามแผนการป้องกนั และบรรเทาสาธารณภยั กรุงเทพมหานคร
(2.2) ให้กรุงเทพมหานครจัดสรรงบประมาณที่ได้รับจากกรอบงบประมาณรายจ่าย
ประจำ� ปี เงินอดุ หนนุ รฐั บาลของกรุงเทพมหานคร เพอ่ื ใชด้ �ำเนนิ งานด้านสาธารณภยั
เพื่อทำ� ให้ประชาชนมีความปลอดภัยในชวี ติ และทรพั ย์สนิ ได้อยา่ งทันท่วงทีและทวั่ ถึง

แผนการป้องกนั และบรรเทาสาธารณภยั แห่งชาติ พ.ศ. 2558 19

งบประมาณ สาระส�ำคญั

(3) จังหวัดและกลุ่ม (3.1) ให้จังหวัดต้ังงบประมาณส�ำหรับการป้องกันและบรรเทาสาธารณภัยจากส�ำนัก
จังหวัด (Area) งบประมาณตามพระราชกฤษฎีกาว่าด้วยการบริหารงานจังหวัดและกลุ่มจังหวัด
แบบบูรณาการ พ.ศ. 2551 โดยการจัดท�ำแผนพฒั นาจงั หวดั แผนพัฒนากล่มุ จังหวดั
แผนปฏิบัติราชการประจ�ำปีของจังหวัด แผนปฏิบัติราชการประจ�ำปีของกลุ่มจังหวัด
และคำ� ของบประมาณของจงั หวดั และกลมุ่ จงั หวดั ตามกฎหมายวา่ ดว้ ยวธิ กี ารงบประมาณ
เพอ่ื ใหจ้ งั หวดั และกลมุ่ จงั หวดั ไดม้ สี ว่ นรว่ มรบั ผดิ ชอบในการปอ้ งกนั และบรรเทาสาธารณภยั
ในเขตพน้ื ท่รี ับผิดชอบ
(3.2) ให้จังหวัดขอต้ังงบประมาณและขอรับการจัดสรรงบประมาณจากรัฐบาล
เพ่ือการป้องกันและบรรเทาสาธารณภยั ได้อีกแนวทางหน่งึ

(4) ส่วนราชการ ให้หน่วยงานระดับกระทรวง และระดับกรมขอต้ังงบประมาณรายจ่ายประจ�ำปี
(Function) เพ่ือด�ำเนินงานด้านการป้องกันและบรรเทาสาธารณภัยตามภารกิจของหน่วยงาน
ทด่ี ำ� เนนิ การรองรบั ยทุ ธศาสตรต์ ามทก่ี ำ� หนดไวใ้ นแผนการปอ้ งกนั และบรรเทาสาธารณภยั
แหง่ ชาติ

2.5.2 งบประมาณอ่นื ๆ ไดแ้ ก่
(1) งบกลาง

งบกลาง สาระสำ� คัญ

(1.1) องค์กรปกครอง (1.1.1) กอ่ นเกดิ ภยั : ใหอ้ งคก์ รปกครองสว่ นทอ้ งถนิ่ ตง้ั งบกลาง ประเภทเงนิ สำ� รอง
ส่วนท้องถิน่ จา่ ยให้เพยี งพอตอ่ การเผชิญเหตสุ าธารณภยั ท่อี าจจะเกดิ ขนึ้
(1.1.2) ขณะเกิดภัย : ให้องค์กรปกครองส่วนท้องถ่ินน�ำเงินงบประมาณที่ได้
เตรยี มไว้ ไปใชจ้ า่ ยเพอื่ บรรเทา/ชว่ ยเหลอื ความเดอื นรอ้ นของประชาชน ทป่ี ระสบ
สาธารณภยั เปน็ ลำ� ดบั แรก ทง้ั นี้ หากงบประมาณไมเ่ พยี งพอ ใหโ้ อนเงนิ งบประมาณ
เหลอื จา่ ย หรอื งบประมาณในแผนงาน/โครงการอื่น ที่ยงั ไม่มคี วามจำ� เปน็ เรง่ ด่วน
ทตี่ อ้ งใชจ้ า่ ยไปตง้ั เปน็ งบประมาณสำ� หรบั จา่ ยเพม่ิ เตมิ ไดต้ ามระเบยี บกระทรวงมหาดไทย
วา่ ดว้ ยวธิ กี ารงบประมาณขององคก์ รปกครองสว่ นทอ้ งถน่ิ พ.ศ. 2541 และทแี่ กไ้ ข
เพม่ิ เติม

20 แผนการป้องกันและบรรเทาสาธารณภัยแห่งชาติ พ.ศ. 2558

งบกลาง สาระสำ� คัญ

(1.2) กรงุ เทพมหานคร ใหก้ รงุ เทพมหานครขอตง้ั งบประมาณในการดำ� เนนิ งานดา้ นสาธารณภยั กรณฉี กุ เฉนิ
หรอื จำ� เปน็ ไวใ้ นงบกลาง แนวทางตามขอ้ บญั ญตั กิ รงุ เทพมหานคร เรอื่ งงบประมาณ
รายจา่ ยประจำ� ปีของกรุงเทพมหานคร พ.ศ. 2529 และให้กำ� หนดแผนปฏบิ ตั กิ าร
ในงบกลางใหค้ รอบคลมุ การชว่ ยเหลอื ผปู้ ระสบภยั กรณเี รง่ ดว่ นโดยเฉพาะงบประมาณ
ด้านการให้ความช่วยเหลือและบรรเทาความเดือดร้อนท่ีเกิดขึ้นเฉพาะหน้าและ
ระยะยาว การอพยพ การจดั การศูนย์พกั พงิ ชัว่ คราว และการสงเคราะห์ช่วยเหลือ
ผ้ปู ระสบภยั เป็นต้น

(1.3) รัฐบาล (1.3.1) กรณีส่วนราชการหรือรฐั วสิ าหกจิ ใดมีความจ�ำเปน็ ต้องใชจ้ า่ ยงบประมาณ
นอกเหนือจากทไี่ ด้รบั การจัดสรรหรอื ไดร้ บั การจดั สรรงบประมาณแล้วไมเ่ พียงพอ
ท่ีจะด�ำเนินการและมีความจ�ำเป็นเร่งด่วน ให้ส่วนราชการฯ ขอใช้เงินงบกลาง
รายการเงินส�ำรองจ่ายเพื่อกรณีฉุกเฉินหรือจ�ำเป็นโดยพิจารณาเฉพาะกรณีท่ีมี
ความจำ� เปน็ และเร่งด่วนท่ีจะตอ้ งรีบด�ำเนินการ เพือ่ มิใหเ้ กิดความเสียหายแก่ทาง
ราชการเทา่ นัน้ ท้งั นี้ ตอ้ งนำ� เสนอคณะรฐั มนตรีเพือ่ พจิ ารณาอนมุ ัติ
(1.3.2) ให้ส่วนราชการหรือรัฐวิสาหกิจท่ีประสงค์ขอรับการสนับสนุนงบกลาง
ให้ด�ำเนินการตามแนวทางปฏิบัติ กรณีการขออนุมัติใช้เงินงบกลาง รายการ
เงนิ สำ� รองจ่ายเพ่ือกรณีฉุกเฉนิ หรอื จ�ำเปน็ ท่คี ณะรัฐมนตรอี นุมตั ิ

(2) เงินทดรองราชการตามระเบียบกระทรวงการคลังว่าด้วยเงินทดรองราชการ
เพ่ือช่วยเหลอื ผ้ปู ระสบภยั พบิ ตั กิ รณฉี กุ เฉนิ
เมอ่ื เกดิ ภยั พบิ ตั ขิ นึ้ ในพนื้ ทใ่ี ด ใหจ้ งั หวดั ใชว้ งเงนิ ทดรองราชการเพอื่ ชว่ ยเหลอื ผปู้ ระสบ
ภยั พิบตั ใิ นกรณฉี กุ เฉนิ ให้ถูกต้องตามวธิ กี ารและหลกั เกณฑ์ท่ีก�ำหนด

แผนการปอ้ งกนั และบรรเทาสาธารณภยั แห่งชาติ พ.ศ. 2558 21

2.5.1 งบประมาณรายจ่ายประจำ� ปี องคก์ รปกครองส่วนทอ้ งถนิ่ (Local)
กรงุ เทพมหานคร
งบกลาง
จงั หวัดและกล่มุ จงั หวัด (Area)
2.5.2 งบประมาณอื่นๆ สว่ นราชการ (Function)

องคก์ รปกครองสว่ นทอ้ งถิ่น
กรุงเทพมหานคร
รฐั บาล

เงินทดรองราชการตามระเบียบกระทรวงการคลัง ว่าด้วยเงินทดรอง
ราชการเพื่อช่วยเหลือผปู้ ระสบภยั พบิ ัติกรณีฉกุ เฉนิ
แผนภาพที่ 2 - 2 : แหล่งทมี่ าและวิธีการงบประมาณในการจดั การความเส่ยี งจากสาธารณภยั

22 แผนการปอ้ งกนั และบรรเทาสาธารณภยั แหง่ ชาติ พ.ศ. 2558

3บทท่ี หลักการจัดการความเส่ยี งจากสาธารณภัย

3.1 วงจรการจัดการความเสี่ยงจากสาธารณภยั

ปัจจุบันทั่วโลกยอมรับว่าสาธารณภัยเป็นเรื่องท่ีจัดการได้โดยไม่จ�ำเป็นต้องรอให้ภัยเกิดขึ้นก่อน
จากแนวคดิ ในอดีตท่เี คยมุ่งเน้น “การจัดการสาธารณภยั (Disaster Management : DM)” เม่ือภยั เกิดขนึ้ แลว้
กล่าวคือ การจัดการในภาวะฉุกเฉิน การให้ความช่วยเหลือบรรเทาทุกข์ผู้ประสบภัย หรือการฟื้นฟูสภาพ
หลังจากภัยผ่านพ้น มาเป็นการให้ความส�ำคัญมากขึ้นกับการด�ำเนินการอย่างยั่งยืนโดยให้ความส�ำคัญกับ
“การจัดการความเสี่ยงจากสาธารณภัย (Disaster Risk Management : DRM)” ประกอบด้วย
การลดความเสีย่ งจากสาธารณภยั (Disaster Risk Reduction : DRR) ได้แก่ การปอ้ งกัน (Prevention)
การลดผลกระทบ (Mitigation) และการเตรียมความพร้อม (Preparedness) ควบคู่กับการจัดการ
ในภาวะฉกุ เฉนิ (Emergency Management) ไดแ้ ก่ การเผชญิ เหตุ (Response) และการบรรเทาทกุ ข์ (Relief)
รวมถงึ การฟน้ื ฟู (Recovery) ไดแ้ ก่ การฟน้ื สภาพและการซอ่ มสรา้ ง (Rehabilitation and Reconstruction)
การสรา้ งให้ดกี ว่าและปลอดภัยกวา่ เดิม (Build Back Better and Safer) ดงั แผนภาพที่ 3 - 1

การลดความเสย่ี งจากสาธารณภัย
Disaster Risk Reduction

ปองกนั และ เตรยี มความพรอม สDาธisาaรsณteภrัย
ลดผลกระทบ Preparedness
Prevention การจดั การในภาวะฉุกเฉนิ
and Mitigation เผชิญเหตุ Emergency Management
Response
ฟนสภาพและ บรรเทาทกุ ข
การซอมสรา ง Relief
Rehabilitation and
Reconstruction

การฟ้ืนฟู
Recovery
Build Back Better and Safer

แผนภาพที่ 3 - 1 : วงจรการจดั การความเส่ียงจากสาธารณภยั

แผนการป้องกนั และบรรเทาสาธารณภัยแห่งชาติ พ.ศ. 2558 23

3.2 กลไกการจดั การความเสยี่ งจากสาธารณภยั

3.2.1 ระดับนโยบาย
(1) คณะกรรมการป้องกนั และบรรเทาสาธารณภัยแห่งชาติ (กปภ.ช.)
มีหน้าท่ีก�ำหนดนโยบายการป้องกันและบรรเทาสาธารณภัยแห่งชาติ บูรณาการ
พัฒนาระบบการป้องกันและบรรเทาสาธารณภัย ระหว่างหน่วยงานของรัฐและหน่วยงานภาคเอกชน
ใหม้ ปี ระสทิ ธภิ าพ โดยมอี งคป์ ระกอบ และอำ� นาจหนา้ ทต่ี ามทร่ี ะบใุ นมาตรา 6 และมาตรา 7 แหง่ พระราชบญั ญตั ิ
ป้องกนั และบรรเทาสาธารณภัย พ.ศ. 2550
(2) คณะกรรมการปอ้ งกันอุบัติภัยแห่งชาติ (กปอ.)
มหี นา้ ทเี่ สนอนโยบายเกย่ี วกบั การปอ้ งกนั อบุ ตั ภิ ยั ของประเทศและเสนอแนะแนวทางปฏบิ ตั ิ
และประสานงานระหว่างหน่วยงานของรัฐ โดยมีองค์ประกอบ และอ�ำนาจหน้าท่ีตามระเบียบส�ำนักนายก
รฐั มนตรี ว่าด้วยการป้องกันอบุ ตั ภิ ัยแห่งชาติ พ.ศ. 2538 และทีแ่ กไ้ ขเพ่ิมเติม
3.2.2 ระดบั ปฏบิ ตั ิ
(1) กองบัญชาการปอ้ งกนั และบรรเทาสาธารณภยั แหง่ ชาติ (บกปภ.ช.)
ท�ำหน้าท่ีบังคับบัญชา อ�ำนวยการ ควบคุม ก�ำกับ ดูแล และประสานการปฏิบัติการ
ปอ้ งกนั และบรรเทาสาธารณภยั ของกองอำ� นวยการปอ้ งกนั และบรรเทาสาธารณภยั แตล่ ะระดบั โดยมรี ฐั มนตรี
ว่าการกระทรวงมหาดไทย เป็นผู้บัญชาการป้องกันและบรรเทาสาธารณภัยแห่งชาติ และปลัดกระทรวง
มหาดไทย เปน็ รองผู้บัญชาการป้องกันและบรรเทาสาธารณภัยแหง่ ชาติ
ในกรณกี ารจดั การสาธารณภยั ขนาดใหญ่ (ระดบั 3) มรี ฐั มนตรวี า่ การกระทรวงมหาดไทย
และกรณีการจัดการสาธารณภัยร้ายแรงอย่างย่ิง (ระดับ 4) มีนายกรัฐมนตรีหรือรองนายกรัฐมนตรีที่ได้รับ
มอบหมาย เป็นผู้ควบคุม สั่งการ และบัญชาการ ซึ่งแนวทางปฏิบัติในการจัดต้ังองค์กรปฏิบัติการจัดการ
ในภาวะฉกุ เฉนิ จะกล่าวต่อไปในบทท่ี 5
(2) กองอำ� นวยการป้องกันและบรรเทาสาธารณภยั กลาง (กอปภ.ก.)
ให้กรมป้องกันและบรรเทาสาธารณภัย จัดตั้งกองอ�ำนวยการป้องกันและบรรเทา
สาธารณภยั กลาง โดยมผี ู้อำ� นวยการกลาง เป็นผู้อ�ำนวยการ มีความรับผดิ ชอบ ดังนี้
(2.1) ภาวะปกติ ประสานงาน และบรู ณาการข้อมูลและการปฏบิ ัตกิ ารของหนว่ ยงาน
ทเี่ กย่ี วขอ้ ง ทง้ั ในสว่ นของสรรพกำ� ลงั เครอ่ื งมอื อปุ กรณ์ แผนปฏบิ ตั กิ าร เพอ่ื เตรยี มความพรอ้ มในการปอ้ งกนั
และแก้ไขปญั หาสาธารณภัยทงั้ ระบบ
(2.2) ภาวะใกล้เกิดภัย เตรยี มการเผชญิ เหตุ ติดตามและเฝา้ ระวังสถานการณ์ รวมถึง
วิเคราะห์ข้อมูลท่ีเก่ียวข้อง ประเมินสถานการณ์ และแจ้งเตือนภัย พร้อมทั้ง รายงาน และเสนอความเห็น
ตอ่ ผบู้ ญั ชาการปอ้ งกนั และบรรเทาสาธารณภยั แหง่ ชาตหิ รอื นายกรฐั มนตรตี ามแตร่ ะดบั การจดั การสาธารณภยั
เพอื่ ตดั สนิ ใจในการรบั มอื กบั สาธารณภยั ทจ่ี ะเกดิ ขน้ึ โดยเรยี กหนว่ ยงานทเ่ี กย่ี วขอ้ งเพอ่ื เปน็ การประกอบกำ� ลงั
เรมิ่ ปฏิบัตกิ าร
(2.3) ภาวะเกิดภัย อ�ำนวยการและบูรณาการประสานการปฏิบัติ ในกรณีการจัดการ
สาธารณภยั ขนาดเลก็ (ระดบั 1) และขนาดกลาง (ระดบั 2) ใหก้ องอำ� นวยการปอ้ งกนั และบรรเทาสาธารณภยั กลาง
รบั ผดิ ชอบในการอำ� นวยการ ประเมนิ สถานการณ์ และสนบั สนนุ กองอำ� นวยการปอ้ งกนั และบรรเทาสาธารณภยั
24 แผนการปอ้ งกนั และบรรเทาสาธารณภัยแหง่ ชาติ พ.ศ. 2558

แต่ละระดับ รวมถงึ ติดตามและเฝ้าระวังสถานการณ์ วิเคราะห์ประเมนิ สถานการณ์ รายงานสถานการณแ์ ละ
แจ้งเตือน พร้อมทั้งเสนอความคิดเห็นต่อผู้บัญชาการป้องกันและบรรเทาสาธารณภัยแห่งชาติ เพื่อตัดสินใจ
ยกระดับในกรณีการจัดการสาธารณภัยขนาดใหญ่ (ระดับ 3) และนายกรัฐมนตรีหรือรองนายกรัฐมนตรี
ซึ่งนายกรฐั มนตรีมอบหมาย ในกรณีการจดั การสาธารณภยั รา้ ยแรงอยา่ งยิง่ (ระดับ 4)
ทั้งน้ี ให้กองอ�ำนวยการป้องกันและบรรเทาสาธารณภัยกลาง ท�ำหน้าท่ีเป็นส่วนหนึ่ง
ในศูนย์ประสานการปฏิบัติของกองบัญชาการป้องกันและบรรเทาสาธารณภัยแห่งชาติ ในกรณียกระดับเป็น
การจัดการสาธารณภัยขนาดใหญ่ (ระดับ 3) และขนาดรา้ ยแรงอย่างยิง่ (ระดับ 4)
(3) กองอำ� นวยการป้องกนั และบรรเทาสาธารณภัยจังหวัด (กอปภ.จ.)
ทำ� หนา้ ทอ่ี ำ� นวยการ ควบคมุ สนบั สนนุ และประสานการปฏบิ ตั กิ ารปอ้ งกนั และบรรเทา
สาธารณภัยในพื้นท่ีจังหวัดท่ีรับผิดชอบ โดยมีผู้ว่าราชการจังหวัด เป็นผู้อ�ำนวยการ รองผู้ว่าราชการจังหวัด
ทผี่ วู้ า่ ราชการจงั หวดั มอบหมาย และนายกองคก์ ารบรหิ ารสว่ นจงั หวดั เปน็ รองผอู้ ำ� นวยการ และมอี งคป์ ระกอบดงั นี้
กองอำ� นวยการปอ้ งกันและบรรเทาสาธารณภยั จังหวดั
ประกอบด้วย
1. ผูว้ ่าราชการจงั หวัด ผอู้ ำ� นวยการ
2. รองผูว้ า่ ราชการจังหวดั ทไี่ ด้รับมอบหมาย รองผู้อำ� นวยการ
3. นายกองค์การบรหิ ารส่วนจังหวดั รองผู้อำ� นวยการ
4. ผบู้ งั คับการตำ� รวจภธู รจังหวดั กรรมการ
5. ผู้แทนกระทรวงกลาโหม ที่ไดร้ บั มอบหมาย กรรมการ
6. ปลดั จงั หวดั กรรมการ
7. นายแพทย์สาธารณสุขจงั หวดั กรรมการ
8. ผแู้ ทนหน่วยงานของรัฐทีผ่ ู้วา่ ราชการจังหวัดเหน็ สมควรแตง่ ตง้ั กรรมการ
9. ผู้แทนสถาบนั การศกึ ษาในพนื้ ทท่ี ่ผี ูว้ า่ ราชการจงั หวัดเหน็ สมควรแตง่ ตั้ง กรรมการ
10. ผ้แู ทนองคก์ ารสาธารณกศุ ลท่ีผู้วา่ ราชการจังหวดั เห็นสมควรแตง่ ตัง้ กรรมการ
11. ผ้อู ำ� นวยการศูนย์ปอ้ งกนั และบรรเทาสาธารณภัยเขต กรรมการ
12. หัวหน้าส�ำนักงานป้องกันและบรรเทาสาธารณภยั จงั หวัด กรรมการและเลขานกุ าร
หมายเหตุ อาจปรับเปล่ยี นและเปลี่ยนแปลงกรรมการได้ตามท่ผี ู้ว่าราชการจงั หวดั เห็นสมควร

อ�ำนาจหนา้ ที่
1. จดั ทำ� แผนปฏบิ ตั กิ ารตามความเสย่ี งภยั ดา้ นตา่ ง ๆ ใหส้ อดรบั กบั แผนการปอ้ งกนั และบรรเทาสาธารณภยั จงั หวดั
2. ก�ำหนดแนวทาง/การด�ำเนินการเพือ่ ลดความเสยี่ งจากสาธารณภยั การเตรยี มพรอ้ มรบั มือกบั สาธารณภยั
ของกองอำ� นวยการปอ้ งกนั และบรรเทาสาธารณภยั จงั หวดั กองอำ� นวยการปอ้ งกนั และบรรเทาสาธารณภยั
อำ� เภอ และกองอำ� นวยการปอ้ งกันและบรรเทาสาธารณภัยขององค์กรปกครองสว่ นท้องถ่ินแหง่ พื้นท่ี
3. เฝา้ ระวงั ตดิ ตาม ประเมนิ และวเิ คราะหส์ ถานการณส์ าธารณภยั เมอื่ เกดิ หรอื คาดวา่ จะเกดิ สาธารณภยั ขนึ้
ในการจดั การสาธารณภยั ขนาดกลาง (ระดบั 2) ใหเ้ สนอผอู้ ำ� นวยการจงั หวดั จดั ตง้ั ศนู ยบ์ ญั ชาการเหตกุ ารณ์
จังหวดั ขน้ึ เพ่ือเผชิญเหตุสาธารณภยั ในพน้ื ที่

แผนการป้องกนั และบรรเทาสาธารณภยั แหง่ ชาติ พ.ศ. 2558 25

4. รวบรวมและจดั ทำ� คลังขอ้ มลู ทรัพยากรในการปอ้ งกนั และบรรเทาสาธารณภยั ในพื้นท่จี งั หวดั
5. ประสานความรว่ มมอื กบั หนว่ ยงานตา่ ง ๆ ทงั้ ภาคเอกชน และจงั หวดั ขา้ งเคยี ง โดยใหแ้ ละรบั การสนบั สนนุ
ทรัพยากร เพือ่ ช่วยเหลอื ในการปอ้ งกันและบรรเทาสาธารณภัย
6. ปฏิบตั หิ น้าที่อน่ื ใดตามท่ผี มู้ ีอ�ำนาจตามกฎหมายมอบหมาย
(4) กองอำ� นวยการปอ้ งกันและบรรเทาสาธารณภัยกรงุ เทพมหานคร (กอปภ.กทม.)
ทำ� หนา้ ท่ีอ�ำนวยการ ควบคมุ สนับสนุน ประสานการปฏบิ ัติในการปอ้ งกนั และบรรเทา
สาธารณภัยในเขตกรุงเทพมหานคร และจัดท�ำแผนปฏิบัติการหรือแผนเผชิญเหตุตามประเภทความเสี่ยงภัย
ใหส้ อดคล้องกบั แผนการป้องกนั และบรรเทาสาธารณภยั กรุงเทพมหานคร รวมทั้งดำ� เนินการสนับสนุน การปฏิบัติการ
ป้องกันและบรรเทาสาธารณภัย และเป็นหน่วยเผชิญเหตุเม่ือเกิดสาธารณภัยในพ้ืนที่รับผิดชอบ โดยมีผู้ว่า
ราชการกรุงเทพมหานครในฐานะผู้อำ� นวยการ เป็นผู้รับผดิ ชอบ มอี ำ� นาจหนา้ ท่แี ละแนวทางปฏิบตั ติ ามหมวด 3
แหง่ พระราชบญั ญัติปอ้ งกันและบรรเทาสาธารณภยั พ.ศ. 2550 ทัง้ น้ี องค์ประกอบ และอ�ำนาจหนา้ ท่ใี หเ้ ปน็ ไป
ตามท่ีผู้วา่ ราชการกรงุ เทพมหานครกำ� หนด
(5) กองอ�ำนวยการปอ้ งกนั และบรรเทาสาธารณภยั อ�ำเภอ (กอปภ.อ.)
ท�ำหน้าท่ีอ�ำนวยการ ควบคุม สนับสนุน และประสานการปฏิบัติกับองค์กรปกครอง
สว่ นทอ้ งถนิ่ ในเขตพนื้ ทรี่ บั ผดิ ชอบในการปอ้ งกนั และบรรเทาสาธารณภยั และปฏบิ ตั งิ านตามทผี่ วู้ า่ ราชการจงั หวดั
หรอื กองอำ� นวยการปอ้ งกนั และบรรเทาสาธารณภยั จงั หวดั มอบหมาย โดยมนี ายอำ� เภอ เปน็ ผอู้ ำ� นวยการ และ
มอี งคป์ ระกอบ ดังนี้
กองอ�ำนวยการปอ้ งกนั และบรรเทาสาธารณภยั อำ� เภอ
ประกอบดว้ ย
1. นายอ�ำเภอ ผู้อำ� นวยการ
2. ปลัดอ�ำเภอ หวั หน้ากลุ่มบรหิ ารการปกครอง รองผอู้ ำ� นวยการ
3. ผู้กำ� กับการหวั หนา้ สถานีต�ำรวจในเขตพน้ื ที่ กรรมการ
4. ผ้แู ทนกระทรวงกลาโหมท่ีได้รับมอบหมาย กรรมการ
5. สาธารณสุขอ�ำเภอ กรรมการ
6. ผู้บริหารองค์กรปกครองส่วนทอ้ งถิ่นในพนื้ ท ่ี กรรมการ
7. ผู้แทนหวั หน้าสว่ นราชการส่วนกลางในพ้ืนท่ ี กรรมการ
8. ผูแ้ ทนหนว่ ยงานของรัฐท่ีนายอำ� เภอเหน็ สมควรแตง่ ต้ัง กรรมการ
9. ผแู้ ทนสถานศกึ ษาที่นายอำ� เภอเหน็ สมควรแต่งตงั้ กรรมการ
10. ผูแ้ ทนองคก์ ารสาธารณกศุ ลในพน้ื ทที่ ่ีนายอ�ำเภอเห็นสมควรแตง่ ต้งั กรรมการ
11. ปลัดอำ� เภอ หัวหนา้ ฝา่ ยความม่ันคง กรรมการและเลขานกุ ารรว่ ม
12. ผู้แทนสำ� นกั งานปอ้ งกนั และบรรเทาสาธารณภยั จงั หวัด กรรมการและเลขานกุ ารรว่ ม
หมายเหตุ อาจปรับเปลี่ยนและเปลยี่ นแปลงกรรมการไดต้ ามท่ีนายอำ� เภอเห็นสมควร

26 แผนการป้องกันและบรรเทาสาธารณภยั แหง่ ชาติ พ.ศ. 2558

อ�ำนาจหน้าที่
1. จัดท�ำแผนการป้องกันและบรรเทาสาธารณภยั อำ� เภอ และแผนทเี่ กีย่ วขอ้ ง เพ่ืออำ� นวยการ ประสานงาน
และสนับสนุนการปฏิบัติในการป้องกันและบรรเทาสาธารณภัยขององค์กรปกครองส่วนท้องถ่ิน
ตามแผนการป้องกนั และบรรเทาสาธารณภยั จังหวัด
2. ก�ำหนดแนวทางปฏิบัติเพ่ือลดความเส่ียงจากสาธารณภัย การเตรียมพร้อมรับมือกับสาธารณภัยและ
การฟน้ื ฟขู องกองอำ� นวยการปอ้ งกนั และบรรเทาสาธารณภยั อำ� เภอ และกองอำ� นวยการปอ้ งกนั และบรรเทา
สาธารณภัยขององคก์ รปกครองส่วนทอ้ งถ่ินแห่งพื้นที่
3. เฝา้ ระวงั ตดิ ตาม ประเมนิ และวเิ คราะหส์ ถานการณส์ าธารณภยั เมอื่ เกดิ หรอื คาดวา่ จะเกดิ สาธารณภยั ขน้ึ
ในเขตพนื้ ที่ ใหเ้ สนอผอู้ ำ� นวยการอำ� เภอจดั ตงั้ ศนู ยบ์ ญั ชาการเหตกุ ารณอ์ ำ� เภอ เพอ่ื ควบคมุ และบญั ชาการ
4. รวบรวมและจัดท�ำคลังข้อมูลทรพั ยากรในการป้องกันและบรรเทาสาธารณภัยในพน้ื ที่อ�ำเภอ
5. ปฏบิ ตั หิ นา้ ทอ่ี น่ื ใดตามทผี่ วู้ า่ ราชการจงั หวดั และหรอื กองอำ� นวยการปอ้ งกนั และบรรเทาสาธารณภยั จงั หวดั
มอบหมาย
(6) กองอำ� นวยการปอ้ งกนั และบรรเทาสาธารณภยั เมืองพทั ยา (กอปภ.เมืองพทั ยา)
ท�ำหน้าที่อ�ำนวยการ ควบคุม ปฏิบัติการป้องกันและบรรเทาสาธารณภัย และเผชิญเหตุ
เม่ือเกิดสาธารณภัยข้ึน พร้อมทั้งจัดท�ำแผนปฏิบัติการในการป้องกันและบรรเทาสาธารณภัยเมืองพัทยา
ใหส้ อดคลอ้ งกบั แผนการปอ้ งกนั และบรรเทาสาธารณภยั จงั หวดั และแผนการปอ้ งกนั และบรรเทาสาธารณภยั
อ�ำเภอ รวมถึงมหี นา้ ท่ชี ่วยเหลอื ผอู้ �ำนวยการจังหวัดและผ้อู ำ� นวยการอำ� เภอตามทไ่ี ด้รับมอบหมาย พร้อมทั้ง
สนบั สนนุ การปอ้ งกนั และบรรเทาสาธารณภยั ใหอ้ งคก์ รปกครองสว่ นทอ้ งถนิ่ ซง่ึ มพี นื้ ทต่ี ดิ ตอ่ หรอื ใกลเ้ คยี ง หรอื
เขตพน้ื ที่อืน่ เม่อื ไดร้ บั การร้องขอ โดยมีนายกเมืองพทั ยา เป็นผู้อ�ำนวยการ
(7) กองอำ� นวยการป้องกันและบรรเทาสาธารณภยั เทศบาล (กอปภ.ทน./ทม./ทต.)
ทำ� หน้าท่อี ำ� นวยการ ควบคมุ ปฏิบตั กิ ารป้องกนั และบรรเทาสาธารณภัย และเผชญิ เหตุ
เมื่อเกิดสาธารณภัยขึ้น พร้อมทั้งจัดท�ำแผนปฏิบัติการในการป้องกันและบรรเทาสาธารณภัยเทศบาล
ใหส้ อดคลอ้ งกบั แผนการปอ้ งกนั และบรรเทาสาธารณภยั จงั หวดั และแผนการปอ้ งกนั และบรรเทาสาธารณภยั
อำ� เภอ รวมถึงมหี นา้ ที่ชว่ ยเหลือผ้อู ำ� นวยการจงั หวัดและผ้อู ำ� นวยการอ�ำเภอตามทีไ่ ด้รบั มอบหมาย พรอ้ มทง้ั
สนบั สนนุ การปอ้ งกนั และบรรเทาสาธารณภยั ใหอ้ งคก์ รปกครองสว่ นทอ้ งถน่ิ ซงึ่ มพี น้ื ทต่ี ดิ ตอ่ หรอื ใกลเ้ คยี ง หรอื
เขตพ้ืนทอี่ ื่นเมื่อได้รับการร้องขอ โดยมนี ายกเทศมนตรี เป็นผอู้ �ำนวยการ
(8) กองอำ� นวยการปอ้ งกนั และบรรเทาสาธารณภยั องคก์ ารบรหิ ารสว่ นตำ� บล (กอปภ.อบต.)
ทำ� หนา้ ทอ่ี ำ� นวยการ ควบคมุ ปฏบิ ตั กิ ารปอ้ งกนั และบรรเทาสาธารณภยั และเผชญิ เหตุ
เม่ือเกิดสาธารณภัยข้ึน พร้อมท้ังจัดท�ำแผนปฏิบัติการในการป้องกันและบรรเทาสาธารณภัยองค์การบริหาร
สว่ นตำ� บล ใหส้ อดคลอ้ งกบั แผนการปอ้ งกนั และบรรเทาสาธารณภยั จงั หวดั และแผนการปอ้ งกนั และบรรเทา
สาธารณภยั อำ� เภอ รวมถงึ มหี นา้ ทชี่ ว่ ยเหลอื ผอู้ ำ� นวยการจงั หวดั และผอู้ ำ� นวยการอำ� เภอตามทไ่ี ดร้ บั มอบหมาย
พรอ้ มทง้ั สนบั สนนุ การปอ้ งกนั และบรรเทาสาธารณภยั ใหอ้ งคก์ รปกครองสว่ นทอ้ งถนิ่ ซงึ่ มพี นื้ ทต่ี ดิ ตอ่ หรอื ใกลเ้ คยี ง
หรือเขตพ้ืนท่อี ่ืนเมอ่ื ได้รบั การร้องขอ โดยมนี ายกองค์การบริหารสว่ นตำ� บล เป็นผอู้ ำ� นวยการ

แผนการปอ้ งกันและบรรเทาสาธารณภัยแห่งชาติ พ.ศ. 2558 27

นายกรฐั มนตรี
กรณีเกดิ สาธารณภยั ร้ายแรงอยา่ งยิง่

กองบัญชาการป้องกนั และบรรเทาสาธารณภยั แห่งชาติ (บกปภ.ช.)
ผ้บู ญั ชาการป้องกนั และบรรเทาสาธารณภัยแหง่ ชาติ
(รัฐมนตรวี ่าการกระทรวงมหาดไทย)

รองผู้บัญชาการป้องกนั และบรรเทาสาธารณภัยแหง่ ชาติ
(ปลัดกระทรวงมหาดไทย)

กองอ�ำนวยการปอ้ งกันและบรรเทาสาธารณภยั กลาง (กอปภ.ก.)
ผอู้ ำ� นวยการกลาง

(อธบิ ดกี รมป้องกันและบรรเทาสาธารณภัย)

กองอ�ำนวยการป้องกนั และบรรเทาสาธารณภัย กองอ�ำนวยการปอ้ งกันและบรรเทาสาธารณภยั
จังหวดั (กอปภ.จ.) กรุงเทพมหานคร (กอปภ.กทม.)
ผู้อ�ำนวยการจงั หวดั ผูอ้ ำ� นวยการกรุงเทพมหานคร
(ผ้วู า่ ราชการจังหวดั ) (ผู้วา่ ราชการกรงุ เทพมหานคร)
รองผอู้ �ำนวยการกรุงเทพมหานคร
รองผู้อำ� นวยการจงั หวดั (ปลัดกรงุ เทพมหานคร)
(นายกองค์การบรหิ ารส่วนจังหวดั )
ผู้ชว่ ยผอู้ �ำนวยการกรงุ เทพมหานคร
กองอ�ำนวยการป้องกนั และบรรเทาสาธารณภัย (ผอู้ �ำนวยการเขต)
อ�ำเภอ (กอปภ.อ.)
ผู้อำ� นวยการอ�ำเภอ
(นายอ�ำเภอ)

กองอำ� นวยการป้องกันและบรรเทาสาธารณภยั กองอ�ำนวยการปอ้ งกันและบรรเทาสาธารณภยั กองอำ� นวยการปอ้ งกนั และบรรเทาสาธารณภยั
เมืองพัทยา (กอปภ.เมืองพทั ยา) เทศบาล (กอปภ.ทน./ทม./ทต.) องค์การบรหิ ารสว่ นต�ำบล (กอปภ.อบต.)
ผู้อ�ำนวยการทอ้ งถิน่ ผูอ้ �ำนวยการท้องถนิ่ ผ้อู �ำนวยการทอ้ งถนิ่
(นายกเมอื งพัทยา) (นายกเทศมนตร)ี (นายกองค์การบรหิ ารส่วนต�ำบล)
ผ้ชู ว่ ยผ้อู ำ� นวยการท้องถ่ิน ผชู้ ว่ ยผูอ้ ำ� นวยการท้องถิ่น ผชู้ ว่ ยผู้อำ� นวยการท้องถ่ิน
(ปลดั เมอื งพทั ยา) (ปลดั เทศบาล) (ปลัดองคก์ ารบริหารสว่ นต�ำบล)

แผนภาพท่ี 3 - 2 : กลไกการจดั การความเส่ียงจากสาธารณภัย

28 แผนการปอ้ งกันและบรรเทาสาธารณภยั แห่งชาติ พ.ศ. 2558

3.3 บทบาท หนา้ ที่ และแนวทางปฏิบตั ิร่วมกับหนว่ ยงานที่เกี่ยวข้อง

3.3.1 บทบาทหนา้ ที่
ให้หน่วยงานท่ีอยู่ภายใต้สังกัดกระทรวง และหน่วยงานหลักท่ีเกี่ยวข้องมีบทบาทหน้าที่ในการ
จัดการความเสยี่ งจากสาธารณภัยรว่ มกนั ดงั น้ี

หนว่ ยงาน บทบาทหน้าท่ี

(1) ส�ำนกั นายกรฐั มนตรี (1.1) จัดหางบประมาณเพ่ือด�ำเนินการป้องกันและบรรเทาสาธารณภัย (ส�ำนัก
งบประมาณ)
(1.2) สนับสนุนด้านการข่าวกรองและให้ค�ำแนะน�ำด้านการรักษาความปลอดภัย
ฝ่ายพลเรอื นในการปอ้ งกนั และบรรเทาสาธารณภัย (สำ� นกั ข่าวกรองแห่งชาติ)
(1.3) บริหารจัดการการประชาสัมพันธ์และการจัดการข่าวสารต้ังแต่ภาวะปกติ
ขณะเกิดภัย และหลงั เกิดภยั (กรมประชาสมั พนั ธ)์
(1.4) จัดระบบการรับบริจาคเพื่อให้การช่วยเหลือผู้ประสบภัย (ส�ำนักงานปลัดส�ำนัก
นายกรัฐมนตร)ี
(1.5) ประสานงานหนว่ ยงานของรฐั ทเี่ กย่ี วขอ้ งกบั การรวบรวมขอ้ มลู สภาพภมู อิ ากาศ
สภาพนำ�้ ในลมุ่ น�ำ้ และเขื่อนหรอื ทก่ี กั เกบ็ น�ำ้

(2) กระทรวงกลาโหม (2.1) สนบั สนนุ ภารกจิ ของรฐั ในการปอ้ งกนั และแกไ้ ขปญั หาจากภยั พบิ ตั ิ ตามมาตรา 8 (3)
แห่งพระราชบัญญัติจัดระเบียบราชการกระทรวงกลาโหม พ.ศ. 2551
(2.2) แจ้งเตือนกองอ�ำนวยการป้องกันและบรรเทาสาธารณภัยในพื้นที่และหน่วยงาน
พลเรือนในพื้นที่เสี่ยงภัยกรณีคาดว่าจะเกิดภัยจากการสู้รบหรือภัยทางอากาศหรือ
การก่อวินาศกรรม

(3) กระทรวงการคลัง (3.1) ก�ำหนดมาตรการด้านศุลกากร (ในการน�ำเข้าและส่งออก) เพื่อใช้สนับสนุน
การป้องกนั และบรรเทาสาธารณภัย (กรมศุลกากร)
(3.2) กำ� หนดมาตรการดา้ นการเงนิ และการคลงั ทส่ี นบั สนนุ การดำ� เนนิ งานปอ้ งกนั และ
บรรเทาสาธารณภัย
(3.3) ก�ำหนดข้อกฎหมาย/ระเบียบที่ใช้ในการป้องกันและบรรเทาสาธารณภัย
(กรมบัญชกี ลาง)
(3.4) ก�ำหนดระเบียบข้อบังคับเก่ยี วกับระเบยี บเงินทดรองราชการ (กรมบญั ชีกลาง)

(4) กระทรวง (4.1) ประสานงานกบั หนว่ ยงานราชการของตา่ งประเทศ และองคก์ ารระหวา่ งประเทศ
การตา่ งประเทศ ประจำ� ประเทศไทย ในการด�ำเนนิ งานปอ้ งกนั และบรรเทาสาธารณภัย
(4.2) ตดิ ตอ่ ประสานขอรบั ความรว่ มมอื ความชว่ ยเหลอื และการสนบั สนนุ จากรฐั บาล
ตา่ งประเทศและองคก์ ารระหวา่ งประเทศในการปอ้ งกนั และบรรเทาสาธารณภยั ตงั้ แต่
กอ่ นเกิดภยั ขณะเกิดภัย และหลงั เกดิ ภยั
(4.3) ชี้แจง และให้ข้อมูลข่าวสารเกี่ยวกับการป้องกันและบรรเทาสาธารณภัยกับ
หนว่ ยงานของตา่ งประเทศ รวมทง้ั สถานทตู ตา่ งประเทศประจำ� ประเทศไทยเพอ่ื ดำ� เนนิ การ
ตามอ�ำนาจหนา้ ท่ี

แผนการปอ้ งกันและบรรเทาสาธารณภัยแห่งชาติ พ.ศ. 2558 29

หน่วยงาน บทบาทหนา้ ที่
(5) กระทรวง (5.1) ใหค้ วามรแู้ ละเผยแพรค่ วามรดู้ า้ นความปลอดภยั เมอื่ เกดิ สาธารณภยั แกน่ กั ทอ่ งเทยี่ ว
การทอ่ งเที่ยวและกฬี า และผ้ปู ระกอบอุตสาหกรรมท่องเที่ยว
(5.2) กำ� หนดมาตรการดูแลสถานที่ท่องเทยี่ วให้มคี วามปลอดภัย (กรมการทอ่ งเท่ยี ว)
(5.3) ฟน้ื ฟูแหลง่ ท่องเทีย่ วท่ไี ดร้ ับผลกระทบจากสาธารณภัย (กรมการท่องเทย่ี ว)

(6) กระทรวงการพัฒนา (6.1) เสริมสร้างเครือข่ายด้านการพัฒนาสังคมและสวัสดิการสังคมให้เป็นกลไกเสริม
สงั คมและความม่ันคง ในการทำ� งานปอ้ งกันสาธารณภยั ในระดับชมุ ชนรากฐาน
ของมนษุ ย์ (6.2) สนบั สนนุ ดา้ นการสงั คมสงเคราะหแ์ กผ่ ปู้ ระสบภยั และดแู ลชว่ ยเหลอื เดก็ กำ� พรา้
คนพิการและผูส้ งู อายุ ในพ้นื ท่ปี ระสบภยั
(6.3) วางแผนและฟื้นฟูด้านสังคมและจิตใจให้แก่ผู้ประสบภัยและผู้ประสบปัญหา
ทางสงั คม
(6.4) สนบั สนนุ กิจกรรมดา้ นสงั คมสงเคราะห์ เพ่อื ฟ้นื ฟภู ายในศนู ย์พักพงิ ชัว่ คราว
(6.5) รบั ผดิ ชอบในการเตรยี มการและบรหิ ารจัดการศูนยพ์ ักพิงชัว่ คราว

(7) กระทรวงเกษตรและ (7.1) จัดทำ� ฐานข้อมลู พื้นทเ่ี กษตรกรรมทเ่ี ป็นพนื้ ที่เส่ยี งภัยและพน้ื ท่ที ี่เกิดภยั ในอดีต
สหกรณ์ (กรมส่งเสริมการเกษตร กรมปศุสัตว์ กรมประมง กรมชลประทาน กรมพัฒนาท่ีดิน
และส�ำนกั งานการปฏริ ปู ทด่ี นิ เพอื่ เกษตรกรรม)
(7.2) วางแผนและมาตรการในการปอ้ งกนั และแกไ้ ขปญั หาสาธารณภยั ดา้ นการเกษตร
(ส�ำนักงานปลัดกระทรวงเกษตรและสหกรณ์ กรมส่งเสริมการเกษตร กรมปศุสัตว์
กรมประมง กรมชลประทาน กรมพฒั นาทดี่ นิ สำ� นกั งานการปฏริ ปู ทดี่ นิ เพอื่ เกษตรกรรม
กรมการขา้ ว กรมฝนหลวงและการบนิ เกษตร กรมวชิ าการเกษตร กรมสง่ เสรมิ สหกรณ์
และสำ� นักงานเศรษฐกจิ การเกษตร)
(7.3) พฒั นาพนื้ ทเี่ กษตรกรรมและพนื้ ทช่ี ลประทานเพอ่ื ลดความเสยี่ งจากสาธารณภยั
(กรมส่งเสริมการเกษตร กรมปศุสัตว์ กรมประมง กรมชลประทาน กรมพัฒนาท่ีดิน
ส�ำนักงานการปฏริ ปู ท่ดี ินเพื่อเกษตรกรรม และกรมวิชาการเกษตร)
(7.4) ตดิ ตามสถานการณ์ภยั และแจ้งเกษตรกรเพอ่ื เตรยี มพร้อมรบั สถานการณ์
(ส�ำนักงานปลัดกระทรวงเกษตรและสหกรณ์ กรมส่งเสริมการเกษตร กรมปศุสัตว์
กรมประมง กรมชลประทาน กรมพัฒนาท่ดี นิ และกรมการขา้ ว)
(7.5) ส�ำรวจและประเมินความเสียหายด้านการเกษตร เพื่อให้การช่วยเหลือตาม
ระเบียบของทางราชการ (ส�ำนักงานปลัดกระทรวงเกษตรและสหกรณ์ กรมส่งเสริม
การเกษตร กรมปศสุ ัตว์ กรมประมง และกรมชลประทาน)

30 แผนการป้องกนั และบรรเทาสาธารณภยั แหง่ ชาติ พ.ศ. 2558

หน่วยงาน บทบาทหน้าที่
(8) กระทรวงคมนาคม (7.6) ปรับปรุง ฟื้นฟูพื้นที่เกษตรกรรม และพื้นที่ชลประทานท่ีได้รับความเสียหาย
จากสาธารณภัย เพ่ือให้เกษตรกรสามารถประกอบอาชีพได้ (กรมส่งเสริมการเกษตร
กรมปศุสตั ว์ กรมประมง กรมชลประทาน กรมพฒั นาทดี่ นิ และส�ำนกั งานการปฏิรปู
ทด่ี นิ เพอ่ื เกษตรกรรม)
(7.7) ปฏบิ ตั กิ ารฝนหลวงและบรหิ ารจดั การนำ�้ เพอ่ื ปอ้ งกนั และแกไ้ ขปญั หาอทุ กภยั และ
ภยั แลง้ (กรมฝนหลวงและการบนิ เกษตร และกรมชลประทาน)
(7.8) กำ� หนดแนวทางปอ้ งกนั และใหค้ วามชว่ ยเหลอื สตั วเ์ ลยี้ ง สตั วเ์ ศรษฐกจิ และสตั วง์ าน
ไม่ให้ไดร้ บั ผลกระทบจากสาธารณภัย (กรมปศสุ ัตว์ กรมประมง กรมหม่อนไหม และ
กรมการขา้ ว)
(8.1) จัดท�ำแผนสนับสนุนการปฏิบัติงานในภาวะฉุกเฉินด้านคมนาคม ให้สอดคล้อง
กับแผนการป้องกนั และบรรเทาสาธารณภัยแห่งชาติ
(8.2) ปรับปรุงเส้นทางและโครงข่ายคมนาคม สนับสนุนภารกิจการส่งก�ำลังบ�ำรุง
พร้อมทง้ั แก้ไขเสน้ ทางเพอ่ื ป้องกันและลดผลกระทบจากสาธารณภัย
(8.3) จดั ใหม้ เี สน้ ทางสำ� รอง เสน้ ทางเลยี่ ง หรอื ทำ� ทางชว่ั คราว รวมทง้ั ซอ่ มหรอื ดดั แปลง
แก้ไขสิ่งอ�ำนวยความสะดวกในระบบคมนาคม เพื่อสนับสนุน การปฏิบัติงานของ
กองบัญชาการป้องกันและบรรเทาสาธารณภัยแห่งชาติ และกองอ�ำนวยการป้องกัน
และบรรเทาสาธารณภัยในพ้ืนที่
(8.4) สนบั สนนุ การอพยพเคลอ่ื นยา้ ยประชาชนออกจากพน้ื ทป่ี ระสบภยั หรอื เสย่ี งตอ่
การเกดิ สาธารณภยั เพือ่ ให้ประชาชนมีความปลอดภัย
(8.5) สนบั สนุนขอ้ มูลเส้นทางสัญจร เสน้ ทางเล่ียงพืน้ ท่ีเสย่ี งภัย และพื้นทป่ี ระสบภัย
สำ� หรบั ประชาชน
(8.6) บรู ณะ ฟืน้ ฟู เส้นทางคมนาคมที่ได้รบั ความเสยี หายใหส้ ามารถใชง้ านได้โดยเร็ว
(8.7) จัดท�ำระบบฐานข้อมูลทรัพยากรเพื่อการป้องกันและบรรเทาสาธารณภัย
ด้านคมนาคม
(8.8) ให้การสนบั สนนุ งานด้านการจราจรในเสน้ ทางรบั ผดิ ชอบที่ประสบภยั
(8.9) ประสานงานและรับแจ้งเหตุสาธารณภัย ภัยด้านความมั่นคง และสถานการณ์
ฉุกเฉินระหว่างหน่วยงานในสังกัดกระทรวงคมนาคม หน่วยงานที่เกี่ยวข้อง และ
ภาคประชาสงั คม

แผนการป้องกนั และบรรเทาสาธารณภัยแห่งชาติ พ.ศ. 2558 31

หนว่ ยงาน บทบาทหน้าท่ี

(9) กระทรวงทรัพยากร (9.1) ประเมินสถานการณ์ท่ีเกี่ยวข้อง ซ่ึงเป็นการวิเคราะห์ข้อมูลสภาพอากาศ
ธรรมชาตแิ ละสงิ่ แวดลอ้ ม สง่ิ ปกคลมุ ดนิ ปรมิ าณนำ�้ ฝน สถานการณน์ ำ้� ขอ้ มลู การใชป้ ระโยชนท์ ดี่ นิ รวมทง้ั ขอ้ มลู

พน้ื ทเี่ สยี่ งภยั และพนื้ ทที่ เ่ี กดิ ภยั ในอดตี พรอ้ มทง้ั ประสานหนว่ ยงานทเี่ กย่ี วขอ้ งเพอ่ื แจง้ เตอื น
ประชาชน และเฝ้าระวัง ติดตามสถานการณ์
(9.2) ประสานงานรว่ มกบั หนว่ ยงานทเี่ กยี่ วขอ้ งในการวางแผน ควบคมุ ปอ้ งกนั อนั ตราย
จากสาธารณภยั ประเภทต่าง ๆ ทีส่ ง่ ผลกระทบต่อทรัพยากรธรรมชาติและสง่ิ แวดลอ้ ม
เชน่ ไฟปา่ และหมอกควนั ธรณพี บิ ตั ภิ ยั (ดนิ ถลม่ แผน่ ดนิ ไหว สนึ ามิ และหลมุ ยบุ ) และ
มลพษิ ตา่ ง ๆ เปน็ ต้น
(9.3) วางแผน ปรับปรุง และพัฒนาแหล่งทรัพยากรธรรมชาติและสภาพแวดล้อม
เพือ่ ลดความเส่ียงจากสาธารณภัย
(9.4) ปรับปรุง ฟื้นฟู แหล่งทรัพยากรธรรมชาติ สภาพแวดล้อม และเขตอุทยาน
ทีไ่ ด้รับผลกระทบจากสาธารณภยั ให้กลบั สสู่ ภาพเดมิ และไม่เสี่ยงตอ่ การเกดิ ภยั
(9.5) ตดิ ตาม ตรวจสอบ และประเมินผลกระทบสิ่งแวดลอ้ มจากการเกิดสาธารณภัย
รวมท้ังวางแผนด�ำเนินการฟื้นฟูและรักษาสิ่งแวดล้อมให้มีความสมดุลเหมาะสม
ตอ่ การด�ำรงชวี ติ ของประชาชนและสิง่ มีชวี ติ
(9.6) ควบคุมและป้องกันสัตวป์ ่าและสตั ว์อพยพทไ่ี ดร้ ับผลกระทบจากสาธารณภัย

(10) กระทรวงเทคโนโลยี (10.1) ดำ� เนนิ การใหม้ รี ะบบสอื่ สารและโทรคมนาคมทงั้ ระบบสอื่ สารหลกั ระบบสอื่ สารรอง
สารสนเทศและ ระบบสื่อสารส�ำรอง ตลอดจนให้บริการฐานข้อมูล ด้านสารสนเทศการส่ือสารให้
การสอื่ สาร สามารถใชก้ ารไดใ้ นทกุ สถานการณ์ (สำ� นกั งานปลดั กระทรวงเทคโนโลยสี ารสนเทศและ
การส่อื สาร บรษิ ทั กสท โทรคมนาคม จำ� กดั (มหาชน) บรษิ ทั ทีโอที จำ� กดั (มหาชน))
(10.2) สนบั สนนุ ขอ้ มูลสภาวะและการพยากรณ์อากาศ (กรมอุตุนิยมวทิ ยา) และสถิติ
เพื่อการปอ้ งกันและบรรเทาสาธารณภัย (สำ� นกั งานสถติ ิแห่งชาติ)
(10.3) ให้บริการฐานข้อมูลด้านการเตือนภัยและการสื่อสารในภาวะวิกฤตตลอดจน
สนับสนนุ การใช้ระบบสอ่ื สารส�ำรอง
(10.4) สนบั สนนุ อปุ กรณ์ เครอื่ งมอื เครอ่ื งใชใ้ นการสอื่ สาร การจดั ชอ่ งการสอ่ื สารสำ� รอง
เพ่อื ใช้ในภาวะฉกุ เฉิน และสนับสนนุ ก�ำลังคน เพื่อบริการติดตอ่ สือ่ สารไดต้ ลอดระยะ
เวลาระหว่างท่ีเกิดภัยและพ้ืนที่ภายนอก เพ่ือให้การช่วยเหลือได้อย่างรวดเร็ว
(บรษิ ทั กสท โทรคมนาคม จ�ำกัด (มหาชน) บริษทั ทีโอที จ�ำกัด (มหาชน))
(10.5) ฟืน้ ฟรู ะบบส่อื สารเพ่อื ใหส้ ามารถตดิ ตอ่ สอื่ สารได้ (บรษิ ทั ไปรษณีย์ไทย จ�ำกดั
(มหาชน) บรษิ ทั กสท โทรคมนาคม จำ� กัด (มหาชน) บริษัท ทโี อที จำ� กัด (มหาชน))

32 แผนการป้องกนั และบรรเทาสาธารณภยั แหง่ ชาติ พ.ศ. 2558

หน่วยงาน บทบาทหน้าที่

(11) กระทรวงพลงั งาน (11.1) บริหารจดั การด้านกา๊ ซธรรมชาติในสภาวะฉกุ เฉินดา้ นพลงั งาน (กรมเช้อื เพลงิ
ธรรมชาติ และบรษิ ัท ปตท. จำ� กดั (มหาชน))
(11.2) บริหารจัดการด้านน�้ำมันเชื้อเพลิงในสภาวะฉุกเฉินด้านพลังงาน (กรมธุรกิจ
พลังงาน)
(11.3) บริหารจัดการอนุรักษ์และประหยัดพลังงานในสภาวะฉุกเฉิน ด้านพลังงาน
(ส�ำนักงานคณะกรรมการก�ำกับกิจการพลังงาน และกรมพัฒนาพลังงานทดแทนและ
อนุรกั ษพ์ ลงั งาน)
(11.4) บรหิ ารจดั การดา้ นไฟฟา้ ในสภาวะฉกุ เฉนิ ดา้ นพลงั งาน (สำ� นกั งานคณะกรรมการ
ก�ำกับกิจการพลังงาน ส�ำนักนโยบายและแผนพลังงาน และการไฟฟ้าฝ่ายผลิต
แหง่ ประเทศไทย)
(11.5) บรหิ ารจดั การแผนรองรบั ในสภาวะฉกุ เฉนิ ดา้ นพลงั งานในภาพรวม (สำ� นกั งาน
ปลดั กระทรวงพลังงาน)
(11.6) จัดท�ำฐานข้อมูลแหล่งพลังงาน เพ่ือใช้สนับสนุนการปฏิบัติงานของ
กองบญั ชาการปอ้ งกนั และบรรเทาสาธารณภยั แหง่ ชาติ และกองอำ� นวยการปอ้ งกนั และ
บรรเทาสาธารณภยั ในพน้ื ท่ี (สำ� นกั งานคณะกรรมการกำ� กบั กจิ การพลงั งาน กรมเชอื้ เพลงิ
ธรรมชาติ และกรมธรุ กจิ พลังงาน)
(11.7) จดั หาทรพั ยากรดา้ นพลงั งาน ใหเ้ พยี งพอตอ่ ความตอ้ งการใชใ้ นการปอ้ งกนั และ
บรรเทาสาธารณภยั (กรมธรุ กจิ พลงั งาน การไฟฟา้ ฝา่ ยผลติ แหง่ ประเทศไทย และบรษิ ทั
ปตท. จ�ำกดั (มหาชน))
(11.8) สนับสนุนผู้เชี่ยวชาญด้านพลังงานเพ่ือการป้องกันและบรรเทาสาธารณภัย
(กรมเชอื้ เพลงิ ธรรมชาติ กรมธรุ กิจพลังงาน การไฟฟ้าฝา่ ยผลิตแหง่ ประเทศไทย และ
บรษิ ทั ปตท. จำ� กดั (มหาชน))

(12) กระทรวงพาณชิ ย์ (12.1) จัดท�ำทะเบียนฐานข้อมูลผู้ผลิต/ผู้น�ำเข้าสินค้าอุปโภคบริโภคที่จ�ำเป็น
ต่อการครองชพี (กรมการค้าภายใน และองคก์ ารคลงั สนิ คา้ )
(12.2) สนับสนุนการบรรเทาสาธารณภัย โดยประสานผู้ผลิต/ผู้น�ำเข้าสินค้าท่ีจ�ำเป็น
ต่อการครองชีพ (กรมการค้าภายใน)
(12.3) จัดระบบการปันส่วนและก�ำหนดมาตรการควบคุมราคาสินค้าและบริการ
ขณะเกิดภยั (กรมการค้าภายใน)
(12.4) กำ� หนดมาตรการกำ� กบั ดแู ลราคาสนิ คา้ และปรมิ าณสนิ คา้ เพอ่ื การจดั หาสนิ คา้
ทจี่ ำ� เปน็ ในขณะเกดิ สาธารณภยั และปอ้ งปรามการฉวยโอกาสกกั ตนุ สนิ คา้ หรอื ขนึ้ ราคา
สนิ คา้ ซำ�้ เตมิ ผบู้ รโิ ภค โดยมกี ารกำ� กบั ดแู ลทงั้ ตน้ ทางและปลายทาง (กรมการคา้ ภายใน)

แผนการปอ้ งกันและบรรเทาสาธารณภยั แห่งชาติ พ.ศ. 2558 33

หน่วยงาน บทบาทหน้าที่

(12.5) ติดตามสินค้าท่ีเป็นพืชผลการเกษตรในพื้นที่ประสบภัย รวมท้ังส�ำรวจและ
ประเมนิ ความเสียหาย (กรมการคา้ ภายใน)
(12.6) ประสานผผู้ ลติ /ผนู้ ำ� เขา้ เพอ่ื สง่ สนิ คา้ เขา้ แตล่ ะพนื้ ทใี่ หเ้ พยี งพอกบั ความตอ้ งการ
โดยเฉพาะพื้นท่ปี ระสบภยั และให้จำ� หน่ายในราคาปกติ (กรมการคา้ ภายใน)

(13) กระทรวงมหาดไทย (13.1) สง่ั การ และประสานใหจ้ งั หวดั และองคก์ รปกครองสว่ นทอ้ งถน่ิ ดำ� เนนิ การเกยี่ วกบั
การป้องกันและบรรเทาสาธารณภัยในเขตพื้นท่ีที่รับผิดชอบ และพื้นท่ีข้างเคียง
หรอื เมอ่ื ไดร้ ับการรอ้ งขอ
(13.2) ดำ� เนนิ การตามกฎหมายวา่ ดว้ ยการควบคุมอาคาร กฎหมายว่าดว้ ยการขดุ ดนิ
และถมดนิ กฎหมายวา่ ดว้ ยการควบคมุ กจิ การการคา้ อนั กระทบถงึ ความปลอดภยั หรอื
ความผาสกุ แห่งสาธารณชนและกฎหมายอื่นท่ีเกยี่ วขอ้ ง
(13.3) ด�ำเนินการตามมาตรการดา้ นผังเมอื งเพือ่ การปอ้ งกนั และบรรเทาสาธารณภยั
(13.4) ประกาศเขตพนื้ ทปี่ ระสบสาธารณภยั เพอ่ื สามารถชว่ ยเหลอื ผปู้ ระสบภยั ไดต้ าม
กฎหมายท่ีเกย่ี วข้อง
(13.5) อำ� นวยการและประสานการปฏบิ ตั กิ ารจดั การสาธารณภยั และใหค้ วามชว่ ยเหลอื
ผปู้ ระสบภยั ฟน้ื ฟแู ละบรู ณะสภาพพน้ื ทป่ี ระสบภยั ในกรณที เี่ กดิ สาธารณภยั ขนาดใหญ่
ทมี่ ผี ลกระทบรนุ แรงกว้างขวาง
(13.6) ส่งเสริมและรักษาความม่ันคงภายใน ความสงบเรียบร้อย และให้มีบริการ
ประชาชนในพืน้ ทอี่ ยา่ งมีประสทิ ธิภาพ
(13.7) ใหค้ วามชว่ ยเหลอื ผปู้ ระสบภยั ตามระเบยี บกระทรวงการคลงั วา่ ดว้ ยเงนิ ทดรอง
ราชการเพอื่ ชว่ ยเหลอื ผปู้ ระสบภยั พบิ ตั กิ รณฉี กุ เฉนิ พ.ศ. 2556 โดยการประกาศเขตให้
ความชว่ ยเหลอื ผปู้ ระสบภยั พบิ ตั กิ รณฉี กุ เฉนิ เขตพน้ื ทจี่ งั หวดั ประกาศโดยผวู้ า่ ราชการ
จังหวัด และเขตพื้นท่ีกรุงเทพมหานครประกาศโดยอธิบดีกรมป้องกันและบรรเทา
สาธารณภัย

(14) กรมปอ้ งกนั และ ทำ� หนา้ ทเี่ ปน็ หนว่ ยงานกลางของรฐั ในการดำ� เนนิ การเกย่ี วกบั การปอ้ งกนั และบรรเทา
บรรเทาสาธารณภยั สาธารณภัยของประเทศ ตามมาตรา 11 แห่งพระราชบัญญัติป้องกันและบรรเทา
สาธารณภยั พ.ศ. 2550 โดยมีหน้าทดี่ งั น้ี
(14.1) จัดท�ำแผนการป้องกันและบรรเทาสาธารณภัยแห่งชาติเสนอคณะกรรมการ
ปอ้ งกนั และบรรเทาสาธารณภัยแห่งชาติ เพอ่ื ขออนุมตั ติ อ่ คณะรฐั มนตรี
(14.2) จดั ใหม้ กี ารศกึ ษาวจิ ัยเพือ่ หามาตรการในการปอ้ งกนั และบรรเทาสาธารณภยั
ให้มีประสิทธภิ าพ

34 แผนการป้องกนั และบรรเทาสาธารณภัยแห่งชาติ พ.ศ. 2558

หนว่ ยงาน บทบาทหนา้ ที่

(14.3) ปฏิบัติการ ประสานการปฏิบัติ ให้การสนับสนุน และช่วยเหลือหน่วยงานของรัฐ
องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น และหน่วยงานภาคเอกชน ในการป้องกันและบรรเทา
สาธารณภัย
(14.4) ให้การสงเคราะห์เบ้ืองต้นแก่ผู้ประสบภัย ผู้ได้รับภยันตราย หรือผู้ได้รับ
ความเสียหายจากสาธารณภยั
(14.5) แนะน�ำ ให้ค�ำปรึกษา และอบรมเก่ียวกับการป้องกันและบรรเทาสาธารณภัย
แก่หน่วยงานของรฐั องค์กรปกครองส่วนทอ้ งถิน่ และหนว่ ยงานภาคเอกชน
(14.6) ติดตาม ตรวจสอบ และประเมินผลการด�ำเนินการตามแผนการป้องกันและ
บรรเทาสาธารณภัยแต่ละระดับ

(15) กระทรวงยตุ ิธรรม (15.1) ให้ค�ำแนะน�ำ ช่วยเหลือ และให้ความรู้แก่ประชาชนทางกฎหมายที่เกี่ยวกับ
การเรียกร้องสิทธิและการคุ้มครองสิทธิตามกฎหมาย (กรมคุ้มครองสิทธิและเสรีภาพ
ส�ำนักงานปลดั กระทรวงยตุ ธิ รรม ส�ำนกั งานยุติธรรมจังหวดั )
(15.2) สนับสนุนผู้เช่ียวชาญด้านนิติวิทยาศาสตร์เม่ือได้รับการร้องขอ (สถาบัน
นิติวทิ ยาศาสตร์)
(15.3) สนบั สนนุ กำ� ลงั แรงงานในการปอ้ งกนั และบรรเทาสาธารณภยั (กรมคมุ ประพฤติ
และกรมราชทณั ฑ์)

(16) กระทรวงแรงงาน (16.1) จดั เตรยี ม จดั หาแรงงานทมี่ คี วามรทู้ างเทคนคิ เพอ่ื ประโยชนใ์ นการปอ้ งกนั และ
บรรเทาสาธารณภัย
(16.2) ใหก้ ารศกึ ษา อบรม และฝกึ ฝนแรงงานในสถานประกอบการ เพอ่ื ความปลอดภยั
ในการท�ำงาน และสามารถป้องกันและรักษาความปลอดภัยในสถานประกอบการ
ของตนเอง (กรมพฒั นาฝมี อื แรงงาน)
(16.3) ส�ำรวจ จดั เตรยี ม จดั หา โดยการเรยี กร้องเกณฑจ์ า้ งหรือเช่าเคร่อื งมือเคร่อื งใช้
ในการป้องกนั และบรรเทาสาธารณภยั
(16.4) ตรวจสอบขอ้ มลู แรงงานทไี่ ดร้ บั ผลกระทบจากสาธารณภยั เพอื่ ใหก้ ารชว่ ยเหลอื
ด้านคุ้มครอง และเรียกร้องสิทธิท่ีพึงได้ตามกฎหมายแรงงาน (กรมสวัสดิการและ
ค้มุ ครองแรงงาน)
(16.5) ฝกึ อาชีพและจัดหางานใหผ้ ปู้ ระสบภัย (กรมพัฒนาฝีมอื แรงงาน)
(16.6) จดั หนว่ ยใหบ้ รกิ ารดา้ นประกนั สงั คมแกแ่ รงงานทป่ี ระสบภยั (สำ� นกั งานประกนั
สังคม)

แผนการปอ้ งกนั และบรรเทาสาธารณภยั แห่งชาติ พ.ศ. 2558 35

หนว่ ยงาน บทบาทหนา้ ที่

(17) กระทรวงวฒั นธรรม (17.1) จัดท�ำฐานข้อมูลโบราณสถานที่สามารถใช้เป็นจุดอพยพ/ศูนย์พักพิงช่ัวคราว
หรือสถานท่ีอ�ำนวยความสะดวกแก่การปฏิบัติงานของกองบัญชาการป้องกันและ
บรรเทาสาธารณภัยแห่งชาติ และกองอ�ำนวยการป้องกันและบรรเทาสาธารณภัย
ในพ้ืนท่ี (กรมศลิ ปากร)
(17.2) จดั เตรยี มพนื้ ทโี่ บราณสถานทส่ี ามารถใชเ้ ปน็ จดุ อพยพ/ศนู ยพ์ กั พงิ ชวั่ คราว หรอื
สถานท่ีอ�ำนวยความสะดวกแก่การปฏิบัติงานของกองบัญชาการป้องกันและบรรเทา
สาธารณภัยแห่งชาติ และกองอ�ำนวยการป้องกันและบรรเทาสาธารณภัยในพื้นที่
(กรมศิลปากร)
(17.3) ฟน้ื ฟบู รู ณะศาสนสถาน (ยกเวน้ วดั และมสั ยดิ ) โบราณสถาน โบราณวตั ถทุ เ่ี สยี หาย
จากสาธารณภยั ใหก้ ลบั คืนสู่สภาพเดิม (กรมการศาสนา และกรมศลิ ปากร)

(18) กระทรวงวทิ ยาศาสตร์ (18.1) ศึกษา ค้นคว้า และวิจัยด้านวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีที่เหมาะสมส�ำหรับ
และเทคโนโลยี การปอ้ งกนั และบรรเทาสาธารณภยั (สำ� นกั งานปรมาณเู พอ่ื สนั ติ และสถาบนั เทคโนโลยี
นิวเคลียร์แหง่ ชาติ (องค์การมหาชน))
(18.2) ใหบ้ รกิ ารขอ้ มลู ดาวเทยี มสำ� รวจทรพั ยากร ขอ้ มลู ภมู สิ ารสนเทศ และขอ้ มลู จาก
เรดาร์ชายฝั่งเพ่อื การปอ้ งกันและบรรเทาสาธารณภัย (ส�ำนกั พัฒนาเทคโนโลยอี วกาศ
และภมู ิสารสนเทศ (องค์การมหาชน))
(18.3) สนบั สนนุ องคค์ วามรแู้ ละเทคโนโลยเี กยี่ วกบั การจดั การสาธารณภยั (สำ� นกั งาน
ปรมาณเู พอ่ื สนั ติ สถาบนั เทคโนโลยีนิวเคลยี ร์แหง่ ชาติ (องคก์ ารมหาชน) สำ� นักพัฒนา
เทคโนโลยีอวกาศและภูมิสารสนเทศ (องค์การมหาชน) และสถาบันสารสนเทศ
ทรัพยากรน�้ำและการเกษตร (องค์การมหาชน))

(19) กระทรวงศกึ ษาธกิ าร (19.1) พฒั นาหลกั สตู รการเรยี น การสอนเกยี่ วกบั การปอ้ งกนั และบรรเทาสาธารณภยั
ทกุ ระดบั ชน้ั ตงั้ แตก่ ารศึกษาข้ันพืน้ ฐานจนถงึ ระดับชนั้ อดุ มศึกษา
(19.2) สง่ เสรมิ หนว่ ยงานการศกึ ษาใหม้ บี ทบาทในการชว่ ยเหลอื /สนบั สนนุ การปอ้ งกนั
และบรรเทาสาธารณภยั
(19.3) สง่ เสริมให้ความรแู้ ละการสรา้ งจิตส�ำนึกแก่นักเรยี น นกั ศึกษา และประชาชน
ให้มสี ว่ นรว่ มในการป้องกนั และบรรเทาสาธารณภยั
(19.4) สนบั สนนุ บคุ ลากรดา้ นการศกึ ษา เชน่ ลกู เสอื และเนตรนารี เปน็ ตน้ เพอ่ื สนบั สนนุ
การปฏิบัติงานของกองบัญชาการป้องกันและบรรเทาสาธารณภัยแห่งชาติ และ
กองอำ� นวยการป้องกนั และบรรเทาสาธารณภยั ในพ้นื ท่ี
(19.5) สำ� รวจและจัดทำ� ฐานขอ้ มูลสถานศกึ ษาเพื่อใช้เป็นศูนยพ์ กั พิงชว่ั คราว

36 แผนการป้องกนั และบรรเทาสาธารณภัยแห่งชาติ พ.ศ. 2558

หน่วยงาน บทบาทหน้าท่ี

20. กระทรวงสาธารณสขุ (20.1) จดั เตรยี มความพรอ้ มสถานพยาบาลทกุ ระดบั ในการรบั มอื กบั สาธารณภยั รวมถงึ
พฒั นาบคุ ลากรสาธารณสขุ และอาสาสมคั รใหม้ คี วามรแู้ ละทกั ษะ พรอ้ มทจ่ี ะปฏบิ ตั งิ าน
เมือ่ เกดิ สาธารณภัย และปอ้ งกนั ตนเองจากภยั ทีเ่ กดิ ขน้ึ ขณะปฏบิ ตั ิงาน
(20.2) จัดหาและจัดเตรียมส�ำรองทรัพยากรทางการแพทย์และสาธารณสุข รวมถึง
การพฒั นาทมี ปฏบิ ตั กิ ารฉกุ เฉนิ ทางการแพทยใ์ นภาวะฉกุ เฉนิ ในระดบั ตา่ ง ๆ ทพี่ รอ้ มปฏบิ ตั กิ าร
ช่วยเหลือผู้ประสบภัยอย่างมีประสิทธิภาพ โดยสามารถใช้ประโยชน์ได้ทันทีเม่ือเกิด
สาธารณภยั ได้แก่ ทมี Mini MERT ระดับอำ� เภอ ทมี MERT (Medical Emergency
Response Team) ระดบั จงั หวดั ทมี เฝา้ ระวงั สอบสวนโรคเคลอ่ื นทเ่ี รว็ (SRRT) เปน็ ตน้
(20.3) จัดให้มีและพัฒนาระบบส่ือสารเพื่อการประสานงานและส่ังการภายในและ
ภายนอกกระทรวงสาธารณสุข รวมถึงหน่วยงานที่เก่ียวข้องและภาคเอกชนได้อย่าง
มปี ระสิทธภิ าพ
(20.4) พฒั นาระบบฐานขอ้ มลู ผเู้ ชยี่ วชาญทางการแพทยแ์ ละสาธารณสขุ รวมทง้ั เครอื่ งมอื
ทางการแพทย์และเวชภณั ฑข์ องภาครัฐและเอกชน
(20.5) เปน็ หนว่ ยงานหลกั ดา้ นการแพทยแ์ ละสาธารณสขุ รบั ผดิ ชอบในการตอบสนอง
ตอ่ สาธารณภยั โดยประสานและจดั การใหม้ ผี บู้ ญั ชาการเหตกุ ารณด์ า้ นการแพทยแ์ ละ
สาธารณสุข (Public Health & Medical Incidence Commander) รวมทั้ง
จดั ใหม้ ศี นู ยป์ ฏิบตั กิ ารดา้ นการแพทยแ์ ละสาธารณสขุ ในระดับตา่ ง ๆ (Public Health
Emergency Operation Center: PHEOC)
(20.6) ประสานและสั่งการหน่วยงานสังกัดและหน่วยงานในก�ำกับของกระทรวง
สาธารณสุข ได้แก่ สถาบันการแพทย์ฉุกเฉินแห่งชาติ (สพฉ.) ส�ำนักงานหลักประกัน
สุขภาพแห่งชาติ (สปสช.) องค์การเภสัชกรรม (GPO) เป็นต้น พร้อมท้ังประสาน
ความรว่ มมอื หนว่ ยงาน เครอื ขา่ ย ภาคสว่ นตา่ ง ๆ ทงั้ ภาครฐั และเอกชน เชน่ โรงพยาบาล
ในสังกัดมหาวิทยาลัย โรงพยาบาลในสังกัดกระทรวงกลาโหม กระทรวงมหาดไทย
โรงพยาบาลเอกชน มูลนิธิฯ อาสาสมคั รต่าง ๆ เปน็ ตน้
(20.7) ประสานการระดมสรรพก�ำลังและทรัพยากรด้านการแพทย์และสาธารณสุข
แบบบูรณาการ (Integrated resource management) จากทุกภาคส่วน
(20.8) จัดให้มีการรักษาพยาบาลฉุกเฉิน (Emergency Care System) ครอบคลุม
การแพทย์ฉุกเฉินก่อนถึงโรงพยาบาล (Emergency medical services : EMS)
การรกั ษาพยาบาลฉุกเฉินทโี่ รงพยาบาล (Emergency Care in hospital) การสง่ ต่อ
(Interhospital care) และจัดระบบเครือข่ายบริการด้านการแพทย์และสาธารณสุข
สนบั สนนุ การปฏิบตั งิ านทั่วประเทศ

แผนการป้องกันและบรรเทาสาธารณภัยแห่งชาติ พ.ศ. 2558 37

หนว่ ยงาน บทบาทหน้าที่

(20.9) จัดใหม้ ีระบบฐานขอ้ มูลและความเสยี หายทางด้านการแพทย์และสาธารณสขุ
และการรายงานผลอยา่ งถูกต้องและรวดเร็ว
(20.10) กำ� กบั ใหม้ กี ารคงสภาพและประคบั ประคองระบบบรกิ าร ดา้ นการแพทยแ์ ละ
สาธารณสขุ ครอบคลมุ ทกุ มติ ิ ไดแ้ ก่ มติ ดิ า้ นการดแู ลสภาพจติ ใจ การอนามยั แมแ่ ละเดก็
การป้องกันและควบคุมโรค การรักษาพยาบาล การเฝ้าระวังโรคติดต่อ ตลอดจน
การเขา้ ถงึ บรกิ ารดา้ นการแพทยแ์ ละสาธารณสขุ ของผปู้ ระสบภยั ไดอ้ ยา่ งทว่ั ถงึ ในทกุ พนื้ ที่
ของประเทศ
(20.11) ฟน้ื ฟรู ะบบการบรกิ ารดา้ นการแพทยแ์ ละสาธารณสขุ รวมถงึ ฟน้ื ฟสู ภาพจติ ใจ
สังคม และวิถชี ีวติ ของผ้ปู ระสบภัย และผู้เก่ยี วขอ้ งให้กลบั คืนส่ภู าวะปกตโิ ดยเร็ว
(20.12) จัดให้ความรู้แก่ประชาชนและชุมชนในด้านการป้องกัน การรักษาพยาบาล
เบ้อื งต้น การสขุ าภิบาล และอนามยั สง่ิ แวดลอ้ มเพ่อื ให้สามารถชว่ ยตนเองและผ้อู ืน่ ได้
(20.13) พัฒนาให้มีระบบการพยากรณ์โรค (Prognosis) และการแจ้งเตือนภัย
(Warning system) พรอ้ มทง้ั มกี ารกระจายขอ้ มลู ขา่ วสารระหวา่ งหนว่ ยงานทเ่ี กยี่ วขอ้ ง
(20.14) พฒั นาวชิ าการและองคค์ วามรดู้ า้ นเฝา้ ระวงั ปอ้ งกนั ควบคมุ โรค และเผยแพร่
ให้ภาคีเครือข่ายทเ่ี กีย่ วขอ้ งใชเ้ ป็นแนวปฏบิ ัติ

(21) สถาบนั การแพทย์ (21.1) สนบั สนุนงานดา้ นการแพทยฉ์ กุ เฉนิ แก่หน่วยงานท่เี ก่ียวข้อง
ฉุกเฉินแหง่ ชาติ (21.2) สนับสนนุ หน่วยงานทีจ่ ัดทำ� ข้อมูลผ้บู าดเจบ็ และผู้เสียชีวิตจากภัยท่เี กิดขึน้
(21.3) จัดท�ำมาตรฐาน หลักเกณฑ์ เกณฑ์ และวิธีปฏิบัติการฉุกเฉินตามมาตรฐาน
ในระบบการแพทย์ฉกุ เฉนิ
(21.4) สนบั สนนุ ใหม้ ีระบบปฏบิ ตั กิ ารฉุกเฉิน และพัฒนาระบบส่ือสารและเทคโนโลยี
สารสนเทศเพอื่ ประโยชนใ์ นการปฏิบัตกิ ารฉุกเฉนิ
(21.5) ศกึ ษา ค้นควา้ วิจยั และพฒั นา รวมถงึ เผยแพรค่ วามรกู้ ารแพทยฉ์ กุ เฉิน
(21.6) จดั ใหม้ กี ารศกึ ษาและฝกึ อบรมการปฏบิ ตั หิ นา้ ทท่ี เ่ี กยี่ วขอ้ งกบั การแพทยฉ์ กุ เฉนิ
(21.7) ประสานงาน ติดตาม และประเมินผลการปฏิบัตกิ ารฉุกเฉิน

(22) กระทรวงอตุ สาหกรรม (22.1) กำ� หนดมาตรฐานและกำ� กบั ดแู ลการผลติ สนิ คา้ อตุ สาหกรรม สนิ คา้ ชมุ ชน ทอ่ี ยู่
ในความรบั ผดิ ชอบใหเ้ ปน็ ไปอยา่ งมคี ณุ ภาพตามทกี่ ฎหมาย กฎ ระเบยี บและวธิ กี ารอน่ื
ทก่ี �ำหนด
(22.2) จดั ทำ� แผนการจดั การสาธารณภยั ใหส้ อดคลอ้ งกบั แผนการปอ้ งกนั และบรรเทา
สาธารณภัยแหง่ ชาติ
(22.3) สนับสนุนข้อมูลและผู้เช่ียวชาญด้านการจัดการสารเคมีและวัตถุอันตราย
เพ่ือการป้องกนั และบรรเทาสาธารณภัย

38 แผนการป้องกันและบรรเทาสาธารณภยั แห่งชาติ พ.ศ. 2558

หนว่ ยงาน บทบาทหนา้ ที่

(22.4) จดั ทำ� ฐานขอ้ มลู ทรพั ยากรของแหลง่ อตุ สาหกรรม เพอ่ื ใชส้ นบั สนนุ การปอ้ งกนั
และบรรเทาสาธารณภัย
(22.5) ใหค้ วามช่วยเหลอื ภาคอตุ สาหกรรมท่ีได้รบั ผลกระทบจากสาธารณภยั

(23) ส�ำนกั งานตำ� รวจ (23.1) รกั ษาความสงบเรียบร้อยและความปลอดภยั ของประชาชนในพ้ืนทป่ี ระสบภัย
แหง่ ชาติ และพื้นที่ใกลเ้ คียง
(23.2) ควบคุมและบังคับใช้กฎหมายเพ่ือป้องกันและปราบปรามการกระท�ำผิด
ทางอาญา
(23.3) ปฏิบัติหน้าท่ีด้านการพิสูจน์เอกลักษณ์บุคคล การจัดการศพ การติดตาม
ผู้สูญหาย และการส่งกลับ
(23.4) จัดระบบจราจรในพนื้ ท่ีประสบภัยและพ้ืนที่ใกล้เคียง
(23.5) จดั ชดุ เจา้ หนา้ ทผ่ี เู้ ชย่ี วชาญพเิ ศษสนบั สนนุ การปอ้ งกนั และบรรเทาสาธารณภยั
เชน่ ชุดกภู้ ยั ชุดสุนขั ค้นหา ชุดเกบ็ กู้ และท�ำลายวัตถรุ ะเบิด เปน็ ตน้
(23.6) สนบั สนนุ กำ� ลงั เจา้ หนา้ ท่ี เครอื่ งมอื อปุ กรณ์ และยานพาหนะ แกก่ องบญั ชาการ
ป้องกันและบรรเทาสาธารณภัยแห่งชาติ และกองอ�ำนวยการป้องกันและบรรเทา
สาธารณภยั ในพื้นที่

(24) สำ� นักงาน (24.1) จัดท�ำฐานข้อมูลวัดท่ีสามารถใช้เป็นจุดอพยพ/ศูนย์พักพิงชั่วคราว หรือ
พระพทุ ธศาสนาแหง่ ชาติ สถานที่อ�ำนวยความสะดวกแก่การปฏิบัติงานของกองบัญชาการป้องกันและบรรเทา
สาธารณภัยแห่งชาติ และกองอ�ำนวยการป้องกันและบรรเทาสาธารณภยั ในพ้ืนที่
(24.2) จัดเตรียมพื้นท่ีวัดท่ีสามารถใช้เป็นจุดอพยพ/ศูนย์พักพิงชั่วคราว หรือ
สถานที่อ�ำนวยความสะดวกแก่การปฏิบัติงานของกองบัญชาการป้องกันและบรรเทา
สาธารณภยั แหง่ ชาติ และกองอำ� นวยการปอ้ งกันและบรรเทาสาธารณภัยในพ้ืนที่
(24.3) ฟ้ืนฟูบรู ณะวัดท่เี สียหายจากสาธารณภัยให้กลับส่สู ภาพปกตหิ รือดกี วา่ เดิม

(25) มูลนิธิราชประชา (25.1) ให้การสงเคราะหช์ ว่ ยเหลอื ผู้ประสบสาธารณภยั ทเี่ กิดขนึ้ ทั่วประเทศ
นเุ คราะห์ในพระบรม (25.2) ให้การสงเคราะห์ด้านการศึกษา ทุนการศึกษา และเด็กก�ำพร้าหรืออนาถา
ราชปู ถัมภ์ ท่คี รอบครัวประสบสาธารณภยั
(25.3) สง่ เสริมและสนบั สนุนใหม้ ีการปอ้ งกันและบรรเทาสาธารณภยั ทั่วประเทศ
(25.4) ให้การสงเคราะห์ช่วยเหลือและบรรเทาแก่ประชาชนท่ีได้รับความทุกข์ยาก
เดอื ดรอ้ น

แผนการป้องกันและบรรเทาสาธารณภัยแห่งชาติ พ.ศ. 2558 39

หนว่ ยงาน บทบาทหน้าที่

(26) สภากาชาดไทย (26.1) จดั เตรยี มโลหติ ยา เวชภณั ฑ์ วสั ดอุ ปุ กรณต์ า่ ง ๆ ตลอดจนเครอ่ื งอปุ โภคบรโิ ภค
เพอ่ื ใชใ้ นการบรรเทาทกุ ข์และสงเคราะหผ์ ปู้ ระสบภัย
(26.2) ฝึกอบรมเจ้าหน้าท่ี สมาชิกสภากาชาดไทย อาสากาชาด เหล่ากาชาด
จังหวัด และประชาชนเพื่อเตรียมพร้อมรับสาธารณภัย รวมถึงให้ความรู้เกี่ยวกับ
การปฐมพยาบาลและการสาธารณสุขเพื่อให้สามารถช่วยเหลือตนเองและผู้อื่นได้
เมอ่ื ประสบภยั
(26.3) บรรเทาทกุ ขผ์ ปู้ ระสบภยั ขณะเกดิ เหตุ และหลงั เกดิ เหตดุ ว้ ยการบรกิ ารทางการแพทย์
ทง้ั การรกั ษาพยาบาล ปอ้ งกนั โรค และสงเคราะหเ์ ครอ่ื งอปุ โภคบรโิ ภค ตลอดจนอปุ กรณ์
และบริการอ่นื ๆ ตามความจ�ำเปน็ ของผ้ปู ระสบภยั
(26.4) ติดต่อและประสานความร่วมมือกับสภากาชาดประเทศต่าง ๆ ผ่าน
คณะกรรมการกาชาดระหว่างประเทศ และสหพันธ์กาชาดและสภาเส้ียววงเดือนแดง
ระหวา่ งประเทศ

(27) สำ� นักงาน ควบคมุ กำ� กบั ดูแล การใชค้ ลนื่ ความถีว่ ทิ ยุกระจายเสยี ง วิทยุโทรทศั น์ เพื่อสนับสนนุ
คณะกรรมการ การจดั การสาธารณภยั เมอื่ ได้รบั การประสานจากหนว่ ยงานทีเ่ กีย่ วขอ้ ง
กิจการกระจายเสียง
กจิ การโทรทัศน์ และ
กจิ การโทรคมนาคมแหง่ ชาติ

(28) องคก์ ารสาธารณกศุ ล (28.1) สนบั สนนุ กองบญั ชาการปอ้ งกนั และบรรเทาสาธารณภยั แหง่ ชาตหิ รอื กองอำ� นวยการ
มูลนิธิ และภาคเอกชน ปอ้ งกันและสาธารณภยั ในพื้นท่ี

(28.2) สนบั สนนุ การจดั ทำ� ฐานขอ้ มลู ทรพั ยากรทเี่ กยี่ วขอ้ งกบั การปอ้ งกนั และบรรเทา
สาธารณภยั
(28.3) รว่ มปฏบิ ตั งิ านตามทผี่ อู้ ำ� นวยการมอบหมายตามขดี ความสามารถและทรพั ยากร

40 แผนการปอ้ งกันและบรรเทาสาธารณภัยแห่งชาติ พ.ศ. 2558

นายกรฐั มนตรี

กอ.รมน. กปภ.ช. สมช.
แผน
ความชว่ ยเหลือระหว่างประเทศ ปภ.ช.
ตามกรอบความร่วมมอื

ผบ.บกปภ.ช. ศบภ.กห.
(รมว.มท.) (รมว.กห.)
บกปภ.ช.

สป. ทท.
(ศบภ.สป.) (ศบภ.ทท.)

ตร. กระทรวง ผอ.กอปภ.ก. บก.ทท. ทบ. ทร. ทอ.
กรม (อ.ปภ.) (ศบภ.บก.ทท.) (ศบภ.ทบ.) (ศบภ.ทร.) (ศบภ.ทอ.)
ศูนย์ ปภ.เขต 1-18
บช.น. หนว่ ยงาน
ภ.1-9 ท่เี กย่ี วข้อง
ศชต. ภาคเอกขน
บช.ก.
บช.ส. องค์กร
บช.ตชด. มูลนธิ ิการกุศล
สพฐ.ตร.
ผอ.จว. ผอ.กทม. นขต.บก.ทท. นขต.ทบ. ทรภ.1,2,3 นขต.ทอ.
(ผวจ.) (ผว.กทม.) นทพ. ทภ.1,2,3,4 ฐท.กท. หน่วย ณ ทตี่ ้ัง
กอปภ.จว กอปภ.กทม. กปช.จต. ต่างจังหวดั ฝูงบนิ อิสระ
ผอ.อ�ำเภอ ผช.ผอ.กทม. มทบ. นรข.
(นอภ.) (ผอ.เขต) ฉก.นย.ภต.
กอปภ.อ�ำเภอ กอปภ.สนง.เขต
กองก�ำลังหรือหนว่ ยเฉพาะกิจในพนื้ ท่/ี
หน่วยทหารในพ้ืนท*ี่

ผอ.ท้องถ่ิน ผอ.ท้องถน่ิ ผอ.ทอ้ งถ่ิน
(นายกเมอื งพัทยา) (นายกเทศมนตร)ี (นายก อบต.)
กอปภ.เมอื งพัทยา กอปภ.เทศบาล กอปภ.อบต.

หมายเหตุ
สายการบังคับบญั ชา
สายการประสานงาน
* การแบง่ มอบพ้นื ทร่ี บั ผิดชอบใหเ้ ปน็ ไปตามแผนบรรเทาสาธารณภัย กระทรวงกลาโหม และหนังสอื ตกลงรว่ มกนั ระหวา่ ง ผอ.จว. หรือผว.กทม. และ
ผบ. ของทหารในพน้ื ท่ีทเี่ กีย่ วขอ้ ง

แผนภาพที่ 3 - 3 : แผนผังความเชือ่ มโยงการปฏิบตั ริ ว่ มกบั หน่วยตา่ ง ๆ

แผนการป้องกนั และบรรเทาสาธารณภยั แหง่ ชาติ พ.ศ. 2558 41