คู่มือสารเคมีและเครื่องพ่นสารเคมีเพื่อควบคุมยุงพาหะนำโรค

ภาคผนวก

137

138 คมู่ อื  สารเคมแี ละเครือ่ งพน่ สารเคมีเพอ่ื ควบคมุ ยุงพาหะน�ำ โรค

ภาคผนวกท่ี 1

การดำ� เนินมาตรการควบคุมโรค กรณีพบผ้ปู ่วยโรคติดตอ่ นำ� โดยยุงลาย

เมื่่�อหน่่วยงานในพื้�้นที่่�ได้้รัับแจ้้งว่่าในพื้�้นที่�่ตนเองพบผู้�้ป่่วยโรคติิดต่่อนำำ�โดยยุุงลาย ควรดำ�ำ เนิินการ
ควบคุุมโรคทัันทีีเพื่�่อกำ�ำ จััดแหล่่งแพร่่โรคและลดโอกาสการแพร่่ระบาดของโรคไปยัังพื้�้นที่�่อื่�่น โดยดำ�ำ เนิินการ
ตามมาตรการ 3-3-1 และดำำ�เนินิ การต่่อเนื่อ่� ง 28 วััน ดัังนี้้�

• 3 - สถานพยาบาล แจ้้งรพ.สต. หรืือสถานบริิการสาธารณสุขุ ในพื้�น้ ที่ร�่ ับั ทราบว่่าในพื้�น้ ที่ม่� ีีผู้ป�้ ่ว่ ย

โรคติิดต่่อนำำ�โดยยุงุ ลาย ภายใน 3 ชั่�ว่ โมง ภายหลังั ผู้�ป้ ่่วยได้้รับั การวินิ ิิจฉััย

• 3 - หน่ว่ ยงานควบคุมุ โรค ดำ�ำ เนินิ การควบคุมุ ยุงุ พาหะ ทั้้ง� การฉีีดพ่น่ สารเคมีี (สเปรย์ก์ ระป๋อ๋ ง) และ

กำำ�จััดแหล่่งน้ำำ�� ขัังภายในบ้า้ นผู้ป�้ ่ว่ ย ภายใน 3 ชั่ว่� โมง หลังั ได้้รับั แจ้้งว่่าพบผู้้�ป่ว่ ยในชุมุ ชน ในรััศมีี 100 เมตร
จากบ้้านผู้ป�้ ่ว่ ยภายใน 1 วันั และวัันที่�่ 3 หลัังพบผู้้�ป่ว่ ย ทั้้ง� การฉีีดพ่น่ สารเคมีีและกำำ�จัดั แหล่ง่ น้ำ�ำ� ขััง

• 1 - หน่ว่ ยงานท้อ้ งถิ่น� พ่น่ สารเคมีีกำำ�จัดั ยุงุ และอสม. กำำ�จัดั แหล่ง่ เพาะพันั ธุ์์�ยุงุ ลายในรัศั มีี 100 เมตร

รอบบ้้านผู้ป�้ ่่วย ภายใน 1 วััน หลังั ได้้รัับแจ้้งว่่าพบผู้้�ป่่วยในชุมุ ชน

แนวทางการควบคุุมโรคกรณีพี บผู้้ป� ่่วยโรคติิดต่่อนำำ�โดยยุงุ ลาย ตามมาตรการ 3-3-1

Day 0 •ก ารดส ำถ�ำ าเนนินิพงยาานบาล แจ้ง้ รพ.สต. หรืือสถานบริิการสาธารณสุุขในพื้�น้ ที่�ร่ ัับทราบว่่าในพื้�น้ ที่ม่� ีี
วันั ที่่�พบผู้้ป� ่ว่ ย ผู้�้ป่่วยโรคติิดต่่อนำำ�โดยยุงุ ลาย ภายใน 3 ชั่่ว� โมง ภายหลัังผู้้ป� ่่วยได้ร้ ัับการวินิ ิจิ ฉัยั
รพ.สต. ดำ�ำ เนิินการควบคุมุ ยุงุ พาหะ ทั้้�งการฉีีดพ่่นสารเคมีี (สเปรย์์กระป๋๋อง) และกำำ�จัดั
• แหล่ง่ น้ำ�ำ� ขังั ภายในบ้้านผู้ป�้ ่ว่ ย ภายใน 3 ชั่่ว� โมง หลัังได้ร้ ับั แจ้ง้ ว่่าพบผู้�ป้ ่ว่ ยในชุมุ ชน

หมายเหตุุ
ในกรณีีที่�่ได้้รัับรายงานผู้�้ป่่วยนอกเวลาราชการ สามารถดำำ�เนิินการควบคุุมยุุงพาหะได้้
ในวัันถััดไป

Day 1 การดำ�ำ เนินิ งาน
(เริ่ �มนัับจากวััน ควบคุุมยุุงพาหะในรััศมีี 100 เมตร จากบ้้านผู้้�ป่่วย และจุุดที่่�สงสััยเป็็นแหล่่งโรค เช่่น
ที่�่พบผู้้�ป่ว่ ย) ท ี่�่ทำำ�•••ง าน หอ รสโนพร่.ม่วสง.ยเตรีเงี.ยจ า้ดนา้นำำ�ข ทเภ้อน้อิางนิงบย้ถกิใ่้า�นนาน ร พท1แ่ำ ำ�น่ลวัปสะันร าปะหรรชเละคัาชังมคีไาีดมกช้ำ�ำ้รในัจน ับัชกดัแุำยมุจ�ำุ้จชงุ้งัตนพดัั วั บแเเพหผตืู็่้้ป�อ�่็มล่่วช่งว่ีั้เัยแย� พจใานงชะสุพถมุัันาชธุน์น์�ก ยุงุาลรณา์ยใ์ ห้ส้ ุขุ ศึกึ ษาเรื่อ�่ งการ

ป้อ้ งกันั ตนเองและอาการที่ต�่ ้อ้ งเฝ้า้ ระวังั พร้อ้ มทั้้ง� กำ�ำ หนดมาตรการร่ว่ มกันั ในชุมุ ชน
ห มา•ย เห กตาุุ รควบคุุมยุุงพาหะ หากไม่ส่ ามารถดำ�ำ เนิินการได้้ครอบคลุุมภายใน 1 วันั สามารถ
ดำำ�เนินิ การซ้ำ�ำ�ได้้ในวัันที่�่ 2
• การทำ�ำ ประชาคมสามารถพิิจารณากำำ�หนดวัันตามความพร้อ้ มของชุุมชน

139

แนวทางการควบคุุมโรคกรณีีพบผู้้ป� ่ว่ ยโรคติิดต่อ่ นำำ�โดยยุุงลาย ตามมาตรการ 3-3-1 (ต่่อ)

Day 7 การดำ�ำ เนิินงาน
(เริ่�มนับั จากวััน ควบคุุมยุุงพาหะในรััศมีี 100 เมตร จากบ้้านผู้�้ป่่วย และจุุดที่่�สงสััยเป็็นแหล่่งโรค เช่่น
ที่�พ่ บผู้�ป้ ่ว่ ย)
ที่ท่� ำ�ำ ••ง านหอ สโนร่ม่วง.ยเรีเงียจา้นา้นข ท้ออ้ งงบ้ถิ่้า�นน พแ่น่ลสะาปรรเะคชมีาีกชำ�ำนจ ักดั ำย�ำุจงุ ัตดัััวแเหต็็มล่ว่งัเัยพาะพัันธุ์์�ยุุงลาย

หมายเหตุุ
เป้า้ หมาย HI และ CI ในบ้้านผู้ป�้ ่ว่ ยและรััศมีี 100 เมตรจากบ้้านผู้้�ป่ว่ ย = 0

Day 14 ก ารด••ำ �ำ เนต อิำส�ำนิ บมงล.าเนทจี่้พ่�า้ ขบอผู้ง้�ปบ่้ว่ า้ ยนห แลลาะยปหรมู่ะ่�บช้้าานชนให ้ส้ดำำ�ำำ�เรนวินิจแกลาระทัก้ำ้ำ�ง� จตัำดัำ�ลบููลกน้ำ��ำ ยุงุ ลายในหมู่่�บ้า้ นที่เ�่ กิดิ โรค
(เริ่ม� นับั จากวััน
ที่พ�่ บผู้ป�้ ่ว่ ย) หมายเหตุุ
เป้้าหมาย HI ในหมู่่�บ้้านที่พ�่ บผู้�ป้ ่ว่ ย ≤5

Day 21 การด•ำ �ำ เน อิสนิ มง.านเจ้า้ ของบ้า้ น และประชาชน สำ�ำ รวจและกำ�ำ จัดั ลููกน้ำ��ำ ยุงุ ลายในหมู่่�บ้า้ นที่เ�่ กิดิ โรค
(เริ่ม� นับั จากวััน หมายเหตุุ
ที่�่พบผู้้ป� ่่วย) เป้า้ หมาย ••• HI ในหมู่่�บ้า้ นที่พ�่ บผู้้ป� ่่วย ≤ 5
CI สถานพยาบาล โรงเรีียน ในหมู่่�บ้า้ น = 0
CI ศาสนสถาน โรงแรม โรงงาน ในหมู่่�บ้า้ น ≤ 5

Day 28 •ก ารดค ำง�ำ มเนาิตินรงกาานรสำ�ำ รวจและกำำ�จััดลููกน้ำ�ำ�ยุุงลายในชุมุ ชนทุกุ 7 วััน โดยให้้ชุุมชนมีี
เป็น็ ต้้นไป ส่ว่ นร่ว่ ม และคงมาตรการพ่่นสารเคมีีเสริิมทุกุ 7 วััน หากยังั มีีผู้�ป้ ่่วยต่อ่ เนื่�่อง
(เริ่ �มนัับจากวััน • สำำ�นักั งานสาธารณสุขุ จัังหวััดประเมิินค่่าดััชนีีลููกน้ำำ�� ยุงุ ลายในพื้�น้ ที่ท�่ ี่�่ระบาด
ที่่�พบผู้ป�้ ่่วย) ต่อ่ เนื่อ่� งเกิิน 28 วััน

หมายเหตุุ :
1) หากพบผู้้�ป่่วยนอกรััศมีี 100 เมตรเดิิม ภายใน 28 วันั ให้้พ่่นสารเคมีีทั้้ง� กลุ่่�มบ้า้ น/หมู่่�บ้้าน เพิ่่�มเติมิ จากรััศมีี

100 เมตร
2) เ พื่�่อให้้การควบคุุมโรคได้้ผลดีีควรดำ�ำ เนิินการในบ้้านผู้�้ป่่วยและรอบบ้้านผู้�้ป่่วยในรััศมีี 100 เมตร ต้้องเข้้าไป

พ่่นสารเคมีี กำ�ำ จััดยุุงตััวเต็ม็ วัยั ภายในบ้้านให้้ได้ท้ ั้้�งหมดและครบทุกุ หลัังคาเรืือน เนื่่อ� งจากยุุงที่ม�่ ีีเชื้อ� มักั ไม่่บิิน
ออกมาจากตััวบ้า้ น
3) ใ นกรณีีที่ใ่� นชุมุ ชนมีีลักั ษณะสิ่ง� แวดล้อ้ มเป็น็ ป่า่ ที่อ�่ ยู่�ในบริเิ วณชุมุ ชนและป่า่ ใกล้ก้ ับั ชุมุ ชน ให้ด้ ำำ�เนินิ การกำำ�จัดั
แหล่ง่ เพาะพันั ธุ์์�ยุงุ และพ่น่ สารเคมีี โดยเข้า้ ปฏิบิ ัตั ิใิ ห้ล้ ึกึ ที่ส่� ุดุ เท่า่ ที่จ�่ ะทำ�ำ ได้้ เนื่อ�่ งจากยุงุ ลายสวนสามารถบินิ ได้้
ค่่อนข้้างไกลกว่่ายุุงลายบ้า้ น โดยเวลาที่�่เหมาะสมสำ�ำ หรับั การพ่น่ สารเคมีี คืือ ช่่วงเช้า้ เวลา 05.00-9.00 น.
และช่่วงเย็็น เวลา 17.00-19.00 น. เนื่อ่� งจากเป็็นเวลาที่่ย� ุุงลายสวนออกหากินิ มาก
อ้า้ งอิงิ จาก :
กองโรคติิดต่่อนำำ�โดยแมลง กรมควบคุุมโรค. แนวทางการดำำ�เนิินงานเฝ้้าระวััง ป้้องกััน ควบคุุมโรคติิดต่่อ
นำำ�โดยยุุงลาย สำำ�หรัับเจ้้าหน้้าที่่ส� าธารณสุุข พ.ศ. 2564. นนทบุรุ ีี: อักั ษรกราฟฟิิคแอนด์์ดีีไซน์์; 2564.

140 คู่มือ สารเคมแี ละเครอื่ งพ่นสารเคมเี พ่ือควบคุมยงุ พาหะนำ�โรค

ภาคผนวกท่ี 2

ค�ำแนะนำ� การกำ� หนดคุณลักษณะสารเคมแี ละเครอื่ งพ่นสารเคมี
สารเคมีีและเครื่่�องพ่น่ สารเคมีีเป็น็ วััสดุุ อุุปกรณ์ท์ ี่่ส� ำำ�คััญที่่�ใช้้ในการกำำ�จัดั ยุงุ พาหะนำ�ำ โรคในชุมุ ชนและ
สถานที่�ต่ ่่างๆ ปััจจุุบัันสารเคมีีทางสาธารณสุุขและเครื่�องพ่่นสารเคมีีที่�ใ่ ช้้ในการกำ�ำ จััดยุุงมีีการจััดซื้้�อกัันอย่่าง
แพร่ห่ ลายทั้้�งในหน่่วยงานราชการและในหน่่วยงานเอกชน การจััดซื้้�อสารเคมีีและเครื่�่องพ่่นสารเคมีีผู้้�จััดซื้้�อ
ต้อ้ งทราบถึงึ หลักั การและหลักั วิชิ าการที่เ่� กี่ย่� วข้อ้ งกับั สารเคมีี เครื่อ่� งพ่น่ สารเคมีีนั้้น� ๆ โดยรายละเอีียดคำำ�แนะนำำ�
การกำ�ำ หนดคุณุ ลัักษณะสารเคมีี และเครื่�อ่ งพ่่นสารเคมีี ดังั นี้้�
1. คำำ�แนะนำ�ำ ในการกำ�ำ หนดคุุณลัักษณะสารเคมีี
● คำำ�แนะนำ�ำ ในการกำำ�หนดคุุณลัักษณะสารเคมีีทรายเทมีีฟอส 1% ชนิิดเคลืือบเม็็ดทราย
(Temephos 1% SG)
● คำ�ำ แนะนำำ�ในการกำำ�หนดคุุณลัักษณะสารเคมีีผสมเดลต้้าเมทริินที่่�มีีเดลต้้าเมทริินเป็็นสารหลััก
(สารผสม Deltamethrin 0.5% EC)
● คำำ�แนะนำำ�ในการกำำ�หนดคุุณลักั ษณะสารเคมีียาทากัันยุุง DEET
● คำ�ำ แนะนำ�ำ ในการกำำ�หนดคุุณลัักษณะสารเคมีีผลิิตภััณฑ์์กำ�ำ จััดยุุงประเภทสเปรย์์แอโรโซล
(อััดแก๊ส๊ พร้้อมฉีีด)
2. คำำ�แนะนำ�ำ ในการกำ�ำ หนดคุุณลัักษณะเครื่อ่� งพ่่นสารเคมีีที่ใ่� ช้ใ้ นงานสาธารณสุขุ
● คำำ�แนะนำำ�ในการกำ�ำ หนดคุุณลัักษณะเครื่่อ� งพ่่นสารเคมีีชนิดิ หมอกควันั สะพายไหล่่
● คำำ�แนะนำ�ำ ในการกำำ�หนดคุุณลัักษณะเครื่่�องพ่่นสารเคมีีชนิิดฝอยละเอีียด (ULV) สะพายหลััง
แบบใช้้แรงอััดลมระบบโรตารี่�ค่ อมเพรสเซอร์์ (Rotary compressor)
● คำำ�แนะนำ�ำ ในการกำำ�หนดคุณุ ลักั ษณะเครื่อ�่ งพ่น่ สารเคมีีชนิดิ ฝอยละเอีียด (ULV) ติดิ ตั้้ง� บนรถยนต์์
● คำ�ำ แนะนำำ�ในการกำ�ำ หนดคุณุ ลัักษณะเครื่่อ� งพ่่นสารเคมีีชนิดิ อัดั ลม

141

คำ�ำ แนะนำ�ำ ในการกำ�ำ หนดคุุณลัักษณะสารเคมีี

คำ�ำ แนะนำ�ำ ในการกำ�ำ หนดคุณุ ลักั ษณะสารเคมีที รายเทมีฟี อส 1% ชนิดิ เคลือื บเม็ด็ ทราย (Temephos
1% SG)
1. คุณุ ลักั ษณะเฉพาะสารเคมีี
1.1 ลักั ษณะของผลิติ ภัณั ฑ์์
Temephos 1% SG (Sand Granule) เป็็นเม็็ดทรายเคลืือบสารเทมีีฟอส (Temephos)
ชนิิดเข้้มข้้น มีีสารออกฤทธิ์์� temephos 1% w/w มีีความคลาดเคลื่�อ่ นไม่่เกิิน ±25% ของความเข้้มข้้น
ที่ก�่ ำ�ำ หนดไว้้ เม็็ดทรายผ่่านขบวนการเคลืือบแล้้วมีีความแห้ง้ ไม่เ่ กาะติิดกันั เป็็นก้้อน ไม่เ่ ป็็นฝุ่่�นผง ปราศจาก
สิ่�งปนเปื้�้อนที่่�สามารถมองเห็น็ ได้้
1.2 ชื่�่อทางเคมีี (IUPAC):
O,O,O’O’-tetramethyl O,O’-thiodi-p-phenylene bis(phosphorothioate)
ปหรริืือมิ สาููณตรสเาครมีอี อCก16ฤHท2ธิ0์O์� (6TPe2Sm3ephos
1.3 Content) มีีค่า่ เท่่ากัับ 1% w/w ซึ่่ง� มีีความคลาดเคลื่อ�่ น
ไม่เ่ กินิ ± 25% ของปริมิ าณที่ก�่ ำ�ำ หนดไว้้ หรืือมีีปริมิ าณสารออกฤทธิ์์อ� ยู่่�ระหว่า่ ง 0.75% ถึงึ 1.25% ของน้ำ��ำ หนักั
ต่่อน้ำ�ำ� หนััก ทดสอบด้ว้ ยวิิธีีการของ CIPAC Handbook 1C หรืือวิิธีีการอื่่น� ที่�เ่ ทีียบเท่า่ ทดสอบโดยหน่่วยงาน
ราชการของประเทศไทย
1.4 ความสามารถผ่า่ นตะแกรงกรอง (Sieving test) เมื่่�อร่่อนด้ว้ ยตะแกรงขนาด 1.25 มิลิ ลิิเมตร
น้ำ��ำ หนักั เม็็ดทรายไม่่น้อ้ ยกว่า่ ร้้อยละ 98 จะต้้องผ่า่ นตะแกรงออกมาได้้ และเมื่่อ� ร่อ่ นด้ว้ ยตะแกรงขนาด 250
ไมครอน (1 ไมครอน = 1/1000 มิิลลิิเมตร) น้ำ��ำ หนัักเม็็ดทรายไม่่เกิินร้้อยละ 2 เท่่านั้้�นที่�่จะสามารถผ่่าน
ออกมาได้ ้ ทดสอบด้ว้ ยวิธิ ีีการของ WHO/SIF/40.R1 หรืือวิธิ ีีการอื่น่� ที่เ�่ ทีียบเท่า่ ทดสอบโดยหน่ว่ ยงานราชการ
ของประเทศไทย
1.5 ทรายเคลืือบสารเทมีีฟอสแล้ว้ ต้อ้ งมีีค่า่ Apparent density ไม่น่ ้อ้ ยกว่า่ 1.30 กรัมั ต่อ่ มิลิ ลิลิ ิติ ร
และไม่ม่ ากกว่า่ 1.60 กรััมต่่อมิิลลิลิ ิติ ร ทดสอบด้้วยวิิธีีการของ WHO/SIF/40. R1 หรืือวิิธีีการอื่น�่ ที่�่เทีียบเท่า่
ซึ่ �งทดสอบโดยหน่่วยงานราชการของประเทศไทย
2. ผลิิตภััณฑ์์ Temephos 1% SG ต้้องได้้รัับการขึ้้�นทะเบีียนจากสำำ�นัักงานคณะกรรมการอาหาร
และยา กระทรวงสาธารณสุุข

142 คูม่ อื  สารเคมีและเคร่อื งพน่ สารเคมเี พ่อื ควบคมุ ยงุ พาหะนำ�โรค

คำ�ำ แนะนำำ�ในการกำำ�หนดคุุณลัักษณะสารเคมีีผสมเดลต้้าเมทริินที่่�มีีเดลต้้าเมทริินเป็็นสารหลััก
(สารผสม Deltamethrin 0.5% EC)
1. คุณุ ลักั ษณะเฉพาะสารเคมีี
1.1. ลัักษณะผลิิตภัณั ฑ์์
สารเคมีีผสมเดลต้า้ เมทรินิ ชนิดิ น้ำ��ำ มันั (Emulsifiable Concentrate) ประกอบด้ว้ ยสารออกฤทธิ์์�
Deltamethrin 0.5% w/v สาร Piperonyl butoxide 10% w/v และสาร S-bioallethrin 0.75% w/v
สารเคมีีทั้้ง� หมดนี้้ล� ะลายอยู่�ในตัวั ทำำ�ละลายที่เ่� หมาะสม และสามารถละลายเป็น็ เนื้้อ� เดีียวกันั ไม่ม่ ีีการตกตะกอน
หรืือไม่ม่ ีีตะกอนแขวนลอย ปราศจากสิ่ง� ปนเปื้�้อนที่ม่� องเห็็นได้้
1.2. ชื่่�อทางเคมีี
1.2.1 Deltamethrin (IUPAC):
(S)-α-cyano-3-phenoxybenzyl (1R,3R)-3-(2,2-dibromovinyl)-2,2-
dimethylcyclopropane carboxylate
หรืือสููตรเคมีี C22H19Br2NO3
1.2.2 Piperonyl butoxide (IUPAC):
2-(2-butoxyethoxy)ethyl 6-propylpiperonyl ether
Sห-รืbือioสููaตlรlเeคtมhีีr Cin19(HIU30POA5C):
1.2.3
(R,S)-3-allyl-2-methyl-4-oxo-cyclopent-2-enyl-(1R)-trans-chrysanthemate
หรืือสููตรเคมีี C19H26O3
1.3 ปริิมาณสารออกฤทธิ์์� (Active content)
1.3.1 Deltamethrin มีีค่่าเท่่ากัับ 0.5% w/v ซึ่่�งมีีความคลาดเคลื่�่อนไม่่เกิิน ± 15%
ของความเข้ม้ ข้น้ ที่ก�่ ำำ�หนด หรืือมีีปริมิ าณสารออกฤทธิ์์อ� ยู่่�ระหว่า่ ง 0.425% ถึงึ 0.575% ของน้ำ��ำ หนักั ต่อ่ ปริมิ าตร
1.3.2 Piperonyl butoxide มีีค่่าเท่่ากัับ 10% w/v ซึ่่ง� มีีความคลาดเคลื่อ่� นไม่่เกิิน ± 10%
ของความเข้ม้ ข้น้ ที่่ก� ำำ�หนด หรืือมีีปริมิ าณสารออกฤทธิ์์�อยู่่�ระหว่่าง 9.0% ถึงึ 11.0% ของน้ำ��ำ หนักั ต่อ่ ปริมิ าตร
1.3.3 S-bioallethrin มีีค่่าเท่่ากัับ 0.75% w/v ซึ่่�งมีีความคลาดเคลื่�่อนไม่่เกิิน ± 15%
ของความเข้ม้ ข้น้ ที่ก�่ ำำ�หนด หรืือมีีปริมิ าณสารออกฤทธิ์์อ� ยู่่�ระหว่า่ ง 0.638% ถึงึ 0.862% ของน้ำ�ำ�หนักั ต่อ่ ปริมิ าตร
ปริิมาณสารออกฤทธิ์์ใ� นข้อ้ 1.3.1-1.3.3 ที่�ใ่ ช้ว้ ิิธีีการทดสอบด้ว้ ยวิิธีีการของ CIPAC Handbook L หรืือวิธิ ีีการ
ขององค์ก์ ารอนามัยั โลก ทดสอบโดยหน่่วยงานราชการของประเทศไทย
1.4 ค่า่ water content ที่่ใ� ช้ว้ ิิธีีการต้้องมีีค่่าไม่ส่ ููงกว่่า 5 กรัมั /กิโิ ลกรััม ซึ่่ง� ทดสอบโดยหน่ว่ ยงาน
ราชการของประเทศไทยที่�่ใช้้วิิธีีการ MT 30.5 CIPAC Handbook J หรืือวิธิ ีีการขององค์์การอนามััยโลก
1.5 ความคงทนของสารละลายและการคืืนตัวั (Emulsion stability and re-emulsification)
เมื่่�อทดสอบโดยวิธิ ีีตาม MT 36.3, CIPAC Handbook K โดยหน่่วยงานราชการของประเทศไทย

143

เวลาหลังั จากทำำ�ละลาย ความคงตัวั (limits of stability)
(Time after dilution)
เกิิดการละลายตัวั สมบููรณ์์ (Initial emulsification complete)
0 ชั่่ว� โมง ไม่่เกิดิ ครีีม (“Cream” : none)
0.5 ชั่�ว่ โมง เกิดิ ครีีมไม่เ่ กินิ 1 ml. (“Cream”, maximum 1 ml.)
2 ชั่ว่� โมง ไม่เ่ กิดิ น้ำ��ำ มัันแยกชั้น� (“Free oil” none)
การคืืนตััวการละลายสมบููรณ์์ (Re-emulsification complete)
24 ชั่่ว� โมง ไม่เ่ กิดิ ครีีม (“Cream” : none)
24.5 ชั่ว�่ โมง ไม่เ่ กิดิ น้ำำ�� มันั แยกชั้�น (“Free oil” none)

1.6 ความคงทนของฟอง (Persistent foam) เมื่�่อทดสอบด้้วยวิิธีีการตาม MT 47.2, CIPAC
Handbook F หลังั จากทดสอบ 1 นาทีี จะเกิดิ ฟองได้ไ้ ม่เ่ กินิ 50 มิลิ ลิลิ ิติ ร (Maximum : 50 ml after 1 min.)
ทดสอบโดยหน่ว่ ยงานราชการของประเทศไทย
1.7 ค่่าความเป็็นกรดของสารละลาย (pH of aqueous dispersion) ค่่าความเป็็นกรดของ
สารละลาย ต้อ้ งมีีค่า่ อยู่�ในช่ว่ ง 4.5-7.5 เมื่อ�่ ทดสอบด้ว้ ยวิธิีีตาม MT 75.3, CIPAC Handbook J) โดยหน่ว่ ยงาน
ราชการของประเทศไทย
1.8 ค่่าความคงทนต่่อการเก็็บรัักษา (Storage stability) ค่่าความคงตััวของผลิิตภััณฑ์์อีีมััลชั่�่น
ในการเก็็บรัักษาที่อ�่ ุุณหภููมิิ 54 ± 2 oC เป็็นเวลา 14 วััน ซึ่่�งทดสอบโดยหน่่วยงานราชการของประเทศไทย
1.8.1 ปริิมาณสารออกฤทธิ์์�ของสาร Deltamethrin สาร Piperonyl butoxide
สาร S-bioallethrin ยังั คงอยู่�ไม่น่ ้อ้ ยกว่า่ ร้อ้ ยละ 95 ของค่า่ ที่ว�่ ิเิ คราะห์ไ์ ด้ก้ ่อ่ นเก็บ็ รักั ษาที่อ�่ ุณุ หภููมิิ 54 ± 2 oC
1.8.2 ค่า่ ความคงตัวั ของผลิติ ภัณั ฑ์อ์ ีีมัลั ชั่น่� และค่า่ ความเป็น็ กรดของสารละลายยังั อยู่�ในช่ว่ ง
ที่ก่� ำำ�หนดไว้ข้ ้า้ งต้้น
2. ผลิติ ภัณั ฑ์ส์ ารเคมีีผสมเดลต้า้ เมทรินิ ที่ม�่ีีเดลต้า้ เมทรินิ เป็น็ สารหลักั (สารผสม Deltamethrin 0.5% EC)
ต้้องได้้รับั การขึ้้น� ทะเบีียนจากสำำ�นักั งานคณะกรรมการอาหารและยา กระทรวงสาธารณสุุข

144 คู่มอื  สารเคมีและเครอื่ งพน่ สารเคมเี พอ่ื ควบคมุ ยุงพาหะน�ำ โรค

คำ�ำ แนะนำ�ำ ในการกำำ�หนดคุุณลักั ษณะสารเคมีียาทากัันยุุง DEET
1. คุุณลัักษณะเฉพาะของสารเคมีี
1.1 ลักั ษณะของผลิิตภััณฑ์์ เป็น็ สารไล่่ยุงุ DEET ไม่่น้้อยกว่า่ 12% w/w เป็็นของเหลวเนื้้�อเดีียว
ไม่ม่ ีีตะกอนหรืือแยกชั้�น
1.2 ชื่อ�่ ทางเคมีี (IUPAC) : N,N-diethyl-m-toluamide
1.3 สารออกฤทธิ์์� (DEET Content) ประกอบด้ว้ ย DEET ไม่น่ ้อ้ ยกว่า่ 12% w/w มีีความคลาดเคลื่อ�่ น
ไม่่เกินิ ± 6% ของความเข้ม้ ข้้นที่�่ระบุไุ ว้บ้ นฉลาก ซึ่่ง� ทดสอบโดยสถาบัันทางราชการของประเทศไทย
2. ผลิติ ภัณั ฑ์์ DEET ต้อ้ งได้ร้ ัับการขึ้้�นทะเบีียนจากสำำ�นักั งานคณะกรรมการอาหารและยา กระทรวง
สาธารณสุขุ
คำำ�แนะนำ�ำ ในการกำ�ำ หนดคุุณลัักษณะสารเคมีีผลิิตภััณฑ์์กำ�ำ จััดยุุงประเภทสเปรย์์แอโรโซล (อััดแก๊๊ส
พร้้อมฉีีด)
1. คุุณลัักษณะเฉพาะของผลิิตภัณั ฑ์์
1.1 ส่่วนประกอบ เป็็นผลิิตภััณฑ์์กำำ�จััดยุุงประเภทสเปรย์์แอโรโซล (อััดแก๊๊สพร้้อมฉีีด) บรรจุุใน
กระป๋อ๋ ง ทนแรงอััดแก๊ส๊ สามารถป้้องกัันสารเคมีีเปรอะเปื้�อ้ นมืือขณะฉีีด
1.2 ชื่อ�่ สารออกฤทธิ์์� (Active ingredient) ประกอบด้ว้ ยสาร Imiprothrin และสารออกฤทธิ์์ช� นิดิ อื่น�่
เป็็นองค์ป์ ระกอบอีีกอย่่างน้อ้ ย 1 ชนิดิ ค่า่ สารออกฤทธิ์์ม� ีีค่่าความคลาดเคลื่อ�่ น ไม่เ่ กิิน ± 25% ของค่่าที่ร�่ ะบุุ
ไว้้บนฉลาก
2. ผลิิตภััณฑ์์กำำ�จััดยุุงประเภทสเปรย์์แอโรโซล (อััดแก๊๊สพร้้อมฉีีด) ต้้องได้้รัับการขึ้้�นทะเบีียนจาก
สำ�ำ นัักงานคณะกรรมการอาหารและยา กระทรวงสาธารณสุุข

145

คำำ�แนะนำำ�ในการกำ�ำ หนดคุณุ ลักั ษณะเครื่่�องพ่น่ สารเคมีที ี่�ใ่ ช้้ในงานสาธารณสุุข

คำำ�แนะนำ�ำ ในการกำำ�หนดคุณุ ลักั ษณะเครื่่�องพ่น่ สารเคมีชี นิดิ หมอกควัันสะพายไหล่่
1. เป็็นเครื่อ�่ งพ่่นหมอกควัันสะพายไหล่่ ชนิดิ สันั ดาปภายในที่่ใ� ช้้น้ำ��ำ มันั เบนซิินเป็น็ เชื้อ� เพลิิง
2. มีีหััวฉีีด (Nozzle) หรืือวาล์์วควบคุุมอััตราการไหล ซึ่่�งสามารถปรัับเปลี่�่ยนอััตราการไหลได้้
สามารถควบคุุมอััตราการไหลได้้คงที่�่
3. ถังั บรรจุุสารเคมีี เป็็นวัสั ดุุที่่ท� นต่อ่ การกััดกร่อ่ นของสารเคมีี หรืือตััวทำำ�ละลายอื่น�่ ๆ และมีีปริิมาณ
บรรจุสุ ารเคมีีไม่่น้อ้ ยกว่่า 4 ลิิตร
4. ถังั บรรจุนุ ้ำำ��มันั เชื้อ� เพลิงิ เป็น็ วัสั ดุทุ ี่ท�่ นต่อ่ การกัดั กร่อ่ นของน้ำ��ำ มันั เชื้อ� เพลิงิ และมีีปริมิ าณบรรจุนุ ้ำำ��มันั
เชื้�อเพลิงิ ได้้ไม่่น้้อยกว่า่ 1 ลิิตร
5. มีีโลหะป้อ้ งกันั ความร้้อนหุ้้�มท่อ่ พ่น่ ไม่น่ ้อ้ ยกว่า่ 50% ของความยาวห้อ้ งเผาไหม้ถ้ ึึงปลายท่่อพ่น่
6. ขนาดของละอองสารเคมีี (Droplet Size) ที่�่เครื่่�องพ่่นผลิิตได้้ ต้้องมีีค่่า VMD ไม่่เกิิน 30 µm
และมีีค่่าความสม่ำ�ำ� เสมอของการผลิิตละอองสารเคมีี (Span) ไม่่เกิิน 2 โดยวััดที่่�อััตราการไหลไม่่น้้อยกว่่า
24 ลิิตร/ชั่�ว่ โมง วััดที่�ร่ ะยะ 2 เมตร จากหััวพ่่น และต้้องมีีหนัังสืือรัับรองจาก กรมวิิทยาศาสตร์์การแพทย์์
หรืือหน่ว่ ยงานที่่�ได้ร้ ับั การรับั รองจากกองค์ก์ ารอนามัยั โลก (WHO)
7. น้ำ�ำ�หนักั เครื่�อ่ งเปล่า่ (ไม่ร่ วมน้ำ�ำ�ยาเคมีีและน้ำ�ำ�มันั เชื้�อเพลิิง) ไม่เ่ กิิน 9 กิิโลกรัมั
8. มีีสายสะพายที่ม�่ ีีความทนทาน ปรับั ระดัับความยาวได้้ และมีีที่ร่� องบ่า่
9. มีีอุปุ กรณ์์ประจำ�ำ เครื่อ�่ ง ดังั นี้้� :-
9.1 ชุุดเครื่�่องมืือซ่อ่ มบำ�ำ รุุง 1 ชุุด
9.2 คู่�มือการใช้้งาน และรายละเอีียดโครงสร้า้ งชิ้น� ส่ว่ น เป็น็ ภาษาไทย
9.3 มีีกรวยเติิมน้ำ�ำ� มันั เชื้อ� เพลิงิ ต้อ้ งเป็็นชนิดิ มีีตะแกรงกรอง
9.4 มีีกรวยเติิมน้ำ�ำ� ยาเคมีี ซึ่่ง� ต้้องเป็็นชนิิดมีีตะแกรงกรอง
9.5 มีีกระบอกตวงทนการกัดั กร่อ่ นของสารเคมีี ขนาด 1 ลิติ ร และ 5 ลิติ ร มีีสเกลละเอีียด ไม่ต่ ่ำ��ำ กว่า่
1 ใน 10 ของปริิมาตร อย่่างละ 2 ชิ้้น�
10. ผู้้�เสนอราคาต้้องเป็็นผู้�้ ผลิิตหรืือมีีหนัังสืือรัับรองการเป็็นตััวแทนจำ�ำ หน่่ายจากบริิษััทผู้้�ผลิิตหรืือ
บริษิ ัทั ฯ นำำ�เข้า้ โดยตรง
11. เครื่�่องพ่่นต้้องเป็็นเครื่�่องที่�่อยู่�ในสายการผลิิตไม่่ใช่่เครื่�่องดััดแปลงเพื่่�อให้้ได้้ตามคุุณลัักษณะ
และมีีแหล่่งผลิิตที่ช�่ ัดั เจน
12. รับั ประกัันคุณุ ภาพเครื่อ่� งพ่่นทั้้�งชุดุ ไม่่น้้อยกว่า่ 1 ปีี

146 คูม่ ือ สารเคมแี ละเคร่อื งพน่ สารเคมเี พื่อควบคมุ ยุงพาหะนำ�โรค

คำ�ำ แนะนำ�ำ ในการกำ�ำ หนดคุุณลัักษณะเครื่่�องพ่่นสารเคมีีชนิิดฝอยละเอีียด (ULV) สะพายหลััง
แบบใช้้แรงอััดลมระบบโรตารี่ค� อมเพรสเซอร์์ (Rotary compressor)
1. เป็็นเครื่�อ่ งพ่น่ เคมีีชนิิดฝอยละเอีียด (ULV) ชนิดิ สะพายหลัังทำ�ำ งานด้้วยเครื่่�องยนต์์เบนซิิน 2 หรืือ
4 จังั หวะ มีีระบบสตาร์์ทเครื่่�องยนต์ท์ ี่่ส� ามารถใช้ร้ ะบบแมนนวล (Manual) ได้้
2. ผลิิตละอองสารเคมีีโดยใช้้แรงอััดลม ระบบโรตารี่�่คอมเพรสเซอร์์ (Rotary compressor) หรืือ
ระบบปิิด
3. มีีหััวฉีีด (Nozzle) หรืือวาล์์วควบคุุมอััตราการไหล ซึ่่�งสามารถปรัับเปลี่�่ยนอััตราการไหลได้้
สามารถควบคุุมอัตั ราการไหลได้้คงที่่ �
4. ขนาดของละอองสารเคมีี (Droplet Size) ที่�เ่ ครื่�่องพ่น่ ผลิิตได้ ้ มีีค่่า VMD ไม่เ่ กิิน 30 µm และมีีค่า่
ความสม่ำำ��เสมอของการผลิติ ละอองสารเคมีี (Span) ไม่เ่ กินิ 2 โดยวัดั ที่อ่� ัตั ราการไหลไม่น่ ้อ้ ยกว่า่ 2 ลิติ ร/ชั่ว่� โมง
ที่�่ระยะ 3 เมตร จากหัวั พ่น่ และต้้องมีีหนังั สืือรัับรองจากกรมวิทิ ยาศาสตร์ก์ ารแพทย์์ หรืือหน่ว่ ยงานที่ไ�่ ด้้รัับ
การรัับรองจากกองค์์การอนามััยโลก (WHO)
5. ถังั บรรจุสุ ารเคมีีทำ�ำ ด้ว้ ยวัสั ดุทุ ี่ท�่ นต่อ่ การกัดั กร่อ่ นของสารเคมีี หรืือตัวั ทำ�ำ ละลายอื่น�่ ๆ ความจุไุ ม่น่ ้อ้ ยกว่า่
2 ลิิตร
6. ถังั บรรจุนุ ้ำ�ำ� มันั เชื้อ� เพลิงิ ทำำ�ด้ว้ ยวัสั ดุทุ ี่ท่� นต่อ่ การกัดั กร่อ่ นของน้ำ�ำ� มันั เชื้อ� เพลิงิ หรืือตัวั ทำำ�ละลายอื่น�่ ๆ
ความจุไุ ม่่น้อ้ ยกว่า่ 0.5 ลิติ ร
7. น้ำ�ำ�หนักั เครื่�อ่ งเปล่่า (ไม่ร่ วมน้ำำ��ยาเคมีีและน้ำ�ำ�มันั เชื้�อเพลิงิ ) ไม่่เกิิน 15 กิโิ ลกรัมั
8. มีีอุุปกรณ์ป์ ระจำ�ำ เครื่่อ� ง ดัังนี้้� :-
8.1 ชุดุ เครื่�อ่ งมืือซ่่อมบำ�ำ รุงุ 1 ชุุด
8.2 คู่�มื อการใช้้งาน รายละเอีียดโครงสร้้างชิ้�นส่่วน และตารางแสดงอััตราการไหลของสารเคมีี
ตามขนาดของหััวฉีีด และระดับั ของวาวล์์เปิิด-ปิิด เป็็นภาษาไทย
8.3 มีีกรวยเติิมน้ำ�ำ� มันั เชื้�อเพลิิง ซึ่่ง� ต้อ้ งเป็น็ ชนิดิ มีีตะแกรงกรอง
8.4 มีีกรวยเติิมน้ำ�ำ� ยาเคมีี ซึ่่�งต้้องเป็็นชนิิดมีีตะแกรงกรอง
8.5 มีีกระบอกตวงสารเคมีีที่ท�่ นการกัดั กร่อ่ นของสารเคมีี ขนาดไม่น่ ้อ้ ยกว่า่ 1 ลิติ ร มีีสเกลละเอีียด
ไม่ต่ ่ำ�ำ�กว่า่ 1 ใน 10 ของปริิมาตร จำำ�นวน 2 ชิ้้�น
9. ผู้้�เสนอราคาต้้องเป็็นผู้�้ ผลิิตหรืือมีีหนัังสืือรัับรองการเป็็นตััวแทนจำ�ำ หน่่ายจากบริิษััทผู้้�ผลิิตหรืือ
บริษิ ัทั ฯ นำำ�เข้้าโดยตรง
10. เครื่่�องพ่่นต้้องเป็็นเครื่่�องพ่่นที่�่อยู่�ในสายการผลิิตไม่่ใช่่เครื่�่องพ่่นดััดแปลงเพื่�่อให้้ได้้ตามคุุณลัักษณะ
และมีีแหล่่งผลิิตที่ช�่ ัดั เจน
11. รับั ประกัันคุุณภาพเครื่�อ่ งพ่่นทั้้ง� ชุดุ ไม่น่ ้อ้ ยกว่่า 1 ปีี

147

คำ�ำ แนะนำ�ำ ในการกำำ�หนดคุณุ ลักั ษณะเครื่่อ� งพ่น่ สารเคมีีชนิดิ ฝอยละเอีียด (ULV) ติิดตั้้�งบนรถยนต์์
1. เป็น็ เครื่อ่� งพ่น่ เคมีีชนิดิ ฝอยละออง (ULV) ใช้ต้ ิดิ ตั้้ง� บนรถยนต์ท์ ำ�ำ งานด้ว้ ยเครื่อ่� งยนต์เ์ บนซินิ 4 จังั หวะ
มีีกำ�ำ ลังั เครื่�่องยนต์์ไม่่ต่ำำ��กว่่า 18 แรงม้้า มีีระบบสตาร์ท์ เครื่่อ� งยนต์์ที่�่สามารถใช้ร้ ะบบแมนนวล (Manual) ได้้
2. มีีเครื่่�องควบคุุมระยะไกล (Remote Control) ชนิิดไร้้สายหรืือมีีสาย ถ้้าเป็็นชนิิดมีีสายต้้องมีี
สายเชื่อ�่ มต่อ่ มีีความยาวไม่่น้้อยกว่่า 5 เมตร โดยมีีระบบปิิด–เปิิด เครื่่�องและน้ำ�ำ�ยาทั้้ง� สองระบบ
3. หััวฉีีดพ่่นสามารถปรัับทิศิ ทางได้ต้ ามแนวราบไม่น่ ้้อยกว่่า 180 องศา และตามแนวตั้ง� ไม่่น้อ้ ยกว่า่
90 องศา
4. มีีหััวฉีีด (Nozzle) หรืือวาล์์วควบคุุมอััตราการไหล ซึ่่�งสามารถปรัับเปลี่่�ยนอััตราการไหลได้้
สามารถควบคุุมอััตราการไหลได้ค้ งที่�่
5. ขนาดละอองสารเคมีี (Droplet Size) ที่เ่� ครื่อ่� งพ่น่ ผลิติ ได้ ้ มีีค่า่ VMD ไม่เ่ กินิ 30 µm และมีีค่า่ ความ
สม่ำ�ำ� เสมอของการผลิติ ละอองสารเคมีี (Span) ไม่่เกินิ 2 โดยวััดที่่อ� ััตราการไหลไม่น่ ้อ้ ยกว่่า 24 ลิติ ร/ชั่�ว่ โมง
ที่่�ระยะ 8 เมตร จากหัวั พ่น่ และต้อ้ งมีีหนังั สืือรัับรองจากกรมวิทิ ยาศาสตร์ก์ ารแพทย์์ หรืือหน่ว่ ยงานที่ไ�่ ด้ร้ ัับ
การรัับรองจากกองค์ก์ ารอนามัยั โลก (WHO)
6. ถัังบรรจุุสารเคมีีทำำ�ด้้วยวััสดุุที่่�ทนต่่อการกััดกร่่อนของสารเคมีี หรืือตััวทำำ�ละลายอื่่�นๆ ความจุุ
ไม่น่ ้้อยกว่่า 50 ลิติ ร
7. ถังั บรรจุนุ ้ำำ�� มันั เชื้อ� เพลิงิ ทำำ�ด้ว้ ยวัสั ดุทุ ี่ท�่ นต่อ่ การกัดั กร่อ่ นของน้ำ��ำ มันั เชื้อ� เพลิงิ หรืือตัวั ทำำ�ละลายอื่น�่ ๆ
ความจุุไม่่น้้อยกว่า่ 20 ลิติ ร
8. มีีอุุปกรณ์์ประจำ�ำ เครื่อ่� ง ดังั นี้้� :-
8.1 ชุุดเครื่�อ่ งมืือซ่อ่ มบำ�ำ รุุง 1 ชุุด
8.2 คู่�มือการใช้ง้ าน รายละเอีียดโครงสร้า้ งชิ้�นส่่วน (part list) และไดอะแกรม เป็็นภาษาไทย
8.3 มีีกรวยเติิมน้ำ�ำ� มัันเชื้�อเพลิิง ซึ่่�งต้อ้ งเป็น็ ชนิดิ มีีตะแกรงกรอง
8.4 มีีกรวยเติิมน้ำ��ำ ยาเคมีี ซึ่่�งต้้องเป็็นชนิิดมีีตะแกรงกรอง
8.5 มีีกระบอกตวงสารเคมีีที่ท่� นการกัดั กร่อ่ นของสารเคมีี ขนาดไม่น่ ้อ้ ยกว่า่ 1 ลิติ ร มีีสเกลละเอีียด
ไม่ต่ ่ำ�ำ�กว่า่ 1 ใน 10 ของปริิมาตร จำำ�นวน 2 ชิ้้�น
9. ผู้้�เสนอราคาต้้องเป็็นผู้้�ผลิิตหรืือมีีหนัังสืือรัับรองการเป็็นตััวแทนจำ�ำ หน่่ายจากบริิษััทผู้้�ผลิิต หรืือ
บริิษััทฯ นำำ�เข้้าโดยตรง
10. เครื่่�องพ่่นต้้องเป็็นเครื่่�องที่่�อยู่�ในสายการผลิิตไม่่ใช่่เครื่�่องดััดแปลงเพื่่�อให้้ได้้ตามคุุณลัักษณะ
และมีีแหล่่งผลิิตที่ช่� ัดั เจน
11. รับั ประกัันคุณุ ภาพเครื่อ่� งพ่่นทั้้ง� ชุดุ ไม่่น้อ้ ยกว่า่ 1 ปีี
148 คมู่ อื  สารเคมีและเครอื่ งพ่นสารเคมีเพื่อควบคมุ ยุงพาหะน�ำ โรค

คำำ�แนะนำ�ำ ในการกำำ�หนดคุุณลักั ษณะเครื่่อ� งพ่่นสารเคมีชี นิดิ อััดลม
1. ตััวถััง ทำ�ำ ด้้วยวััสดุุที่�่ทนการกััดกร่่อนของสารเคมีี รููปลัักษณะเป็็นทรงกระบอก ความจุุระหว่่าง
11-14 ลิติ ร สามารถทนแรงอัดั ได้้ไม่น่ ้อ้ ยกว่่า 100 ปอนด์ต์ ่อ่ ตารางนิ้้ว� มีีมาตรวัดั ตััวถังั ระหว่่าง 0-100 ปอนด์์
ต่อ่ ตารางนิ้้�ว เป็น็ อย่า่ งน้้อย โดยมีีสเกลย่อ่ ยช่ว่ งและไม่่เกิิน 5 ปอนด์์ต่่อตารางนิ้้ว� หรืือมีีวาล์์วควบคุุมแรงดััน
ตามกำำ�หนดขององค์์การอนามััยโลก และทนแรงกระแทกตามมาตรฐานวิิธีีทดสอบขององค์์การอนามััยโลก
ตััวถังั ต้อ้ งมีีที่เ�่ ก็บ็ ก้้านพ่น่ ที่�่เหยีียบสำ�ำ หรัับสููบลมมีีความทนทานไม่่เป็น็ สนิมิ ได้้ และห่ว่ งประกอบสายสะพาย
2. ฝาปิิดถััง ทำ�ำ จากวััสดุุที่่�มีีความทนทานตามองค์์การอนามััยโลกทดสอบมาตรฐานและสะดวกต่่อ
การใช้ง้ าน ฝาต้้องปิิดได้พ้ อดีีกับั ช่อ่ งเปิิดด้า้ นบนของตัวั ถังั สามารถทนแรงอัดั จากภายในถัังได้้ และต้้องมีีช่อ่ ง
สามารถระบายลมออกเมื่�่อต้้องการปรับั ความดัันภายในถััง
3. กระบอกสููบและก้า้ นสููบ กระบอกสููบทำำ�จากวัสั ดุทุ ี่ท�่ นต่อ่ การกัดั กร่อ่ นของสารเคมีี สามารถประกอบ
ได้้พอดีีกัับฝาครอบกระบอกสููบ ซึ่่�งมีีที่่�ล็็อคก้้านสููบ และสามารถทนแรงอััดภายในถััง ความยาวของก้้านสููบ
20-30 เซนติิเมตร
4. สายส่่งน้ำำ�� ยา ทำ�ำ ด้้วยวัสั ดุุที่�่ทนทานต่่อการพัับงอได้้ มีีความยาวไม่น่ ้้อยกว่่า 150 เซนติเิ มตร และ
ทนความดัันได้ไ้ ม่่น้อ้ ยกว่่า 50 ปอนด์/์ ตารางนิ้้ว�
5. ไกบัังคัับการไหลของน้ำำ��ยา ทำำ�ด้้วยวััสดุุที่่�ทนทานต่่อการกััดกร่่อนของสารเคมีี ที่�่ไม่่เป็็นสนิิมและ
ประกอบได้พ้ อดีีกับั สายส่่งน้ำำ��ยาและก้้านพ่น่ ไม่ม่ ีีการรั่่ว� ไหลของสารเคมีี
6. ก้า้ นพ่น่ ทำ�ำ ด้ว้ ยวัสั ดุทุ ี่ท�่ นทานต่อ่ การกัดั กร่อ่ นของสารเคมีี ขนาดความยาวต้อ้ งไม่น่ ้อ้ ยกว่า่ 50 เซนติเิ มตร
สามารถประกอบได้้พอดีีกัับไกบังั คับั การไหลของน้ำ��ำ ยา
7. หััวพ่น่ ทำ�ำ ด้้วยวััสดุุทนทานต่่อการกััดกร่่อนของสารเคมีี เป็็นหััวพ่่นแบบ T-jet Tip สามารถปล่่อย
น้ำ��ำ ยาออกมาเป็็นรููปพััด ทำ�ำ มุุมได้้ 80 องศา มีีอััตราการไหลของน้ำ��ำ ยาระหว่่าง 757-770 ซีีซีีต่่อนาทีี ภายใต้้
ความดััน 40-50 ปอนด์์ต่อ่ ตารางนิ้้ว� สามารถประกอบเข้้ากัับก้า้ นพ่่นได้พ้ อดีี
8. ตะแกรงกรองสารเคมีี มีีอย่า่ งน้้อย 1 ตำ�ำ แหน่่ง คืือ อยู่่�ระหว่า่ งท่อ่ ส่่งน้ำ�ำ�ยาและสายส่่งน้ำ�ำ�ยา หรืือ
ในชุดุ ไกบัังคัับการไหลของน้ำ��ำ ยา ตะแกรงกรองสารเคมีี ทำ�ำ ด้ว้ ยวัสั ดุทุ ี่่�มีีความทนทานต่อ่ การกัดั กร่อ่ นสารเคมีี
ขนาดช่่องตะแกรงกรองต้อ้ งไม่่ใหญ่่กว่่า 0.5 มิิลลิิเมตร
9. สายสะพาย ทำ�ำ ด้้วยเส้้นไยไนลอนถัักขนาดกว้้างไม่่น้้อยกว่่า 4.5 เซนติิเมตร มีีขอเกาะกัับห่่วง
ประกอบสายสะพาย และมีีที่�ป่ รับั ความยาวของสายสะพายได้้
10. มีีอุปุ กรณ์์ประจำ�ำ เครื่�่อง ดัังนี้้�
10.1 มีีคู่่�มืือการใช้ง้ านไดอะแกรม และ part list
10.2 กรวยกรองน้ำำ��ยา
11. ต้้องมีีหนัังสืือรัับรองจากองค์์การอนามััยโลกว่่า ได้้ผ่่านการทดสอบและประเมิินคุุณลัักษณะตาม
ข้้อกำ�ำ หนดขององค์ก์ ารอนามััยโลก WHO/VBC/82.851 หรืือ WHO/VBC/89.970 หรืือ Certificate from
IPARC of WHOPES 2010 edition WHO/CDS/NTD/WHOPES/GCDPP/ 2010.9 หรืือหน่่วยงาน ที่�ไ่ ด้ร้ ับั
การรัับรองจากกองค์ก์ ารอนามัยั โลก (WHO)

149

12. ผู้้�เสนอราคา ต้้องเป็็นเจ้้าของผลิิตภััณฑ์์หรืือมีีหนัังสืือรัับรองการเป็็นตััวแทนจำ�ำ หน่่ายจาก
เจ้้าของผลิติ ภัณั ฑ์์
13. เครื่�่องพ่่นต้้องเป็็นเครื่่�องที่�่อยู่�ในสายการผลิิตไม่่ใช่่เครื่่�องดััดแปลงเพื่่�อให้้ได้้ตามคุุณลัักษณะ
และมีีแหล่่งผลิิตที่ช�่ ัดั เจน
14. รับั ประกัันคุุณภาพเครื่อ่� งพ่่นทั้้ง� ชุดุ ไม่่น้อ้ ยกว่่า 1 ปีี
150 คู่มือ สารเคมีและเคร่อื งพ่นสารเคมีเพือ่ ควบคมุ ยงุ พาหะน�ำ โรค

ภาคผนวกที่ 3

ตวั อยา่ งข้อความประชาสมั พนั ธ์การเตรยี มชมุ ชน
ในการควบคมุ ยุงพาหะนำ� โรค

ข้้อความประชาสััมพัันธ์์ (ก่อ่ นวัันดำำ�เนินิ การ)
เนื่�่องด้้วยโรคไข้้เลืือดออกเป็็นโรคติิดต่่อที่่�มีีอัันตรายร้้ายแรงสามารถแพร่่ระบาดติิดต่่อกัันได้้ง่่าย
โดยมีียุงุ ลายเป็น็ พาหะนำำ�โรคและขณะนี้้ไ� ด้พ้ บผู้ป้� ่ว่ ยโรคไข้เ้ ลืือดออกในชุมุ ชนของท่า่ นจำ�ำ นวน............................ราย
ดัังนั้้�น เพื่่�อป้้องกัันการแพร่่ระบาดของโรคไข้้เลืือดออกให้้แก่่ประชาชน งานป้้องกัันและควบคุุมโรคติิดต่่อ
กองสาธารณสุุขและสิ่�งแวดล้้อม เทศบาลนครปากเกร็็ด จะดำำ�เนิินการพ่่นสารเคมีีกำำ�จััดยุุงภายในชุุมชน
ของท่่านตั้้ง� แต่บ่ ริิเวณ………………….………ถึงึ ………………………….….และบริเิ วณ………………….………ถึึง……………………….….จำำ�นวน 1 ครั้�ง
ครั้ง� ที่�่ 1 วัันที่…่� ………….เดืือน…………….…………….พ.ศ.…………….ตั้ �งแต่่เวลา…………….…………….น.
ครั้ง� ที่�่ 2 วัันที่…�่ ………….เดืือน…………….…………….พ.ศ.…………….ตั้ �งแต่่เวลา…………….…………….น.

จึงึ ขอความร่ว่ มมืือประชาชนปฏิิบัตั ิ ิ ดังั นี้้�
1. ช่่วยประชาสััมพันั ธ์์โดยการบอกต่อ่ ให้้ประชาชนในชุมุ ชนทราบโดยทั่่ว� กััน
2. เตรีียมพร้้อมรัับการพ่่นสารเคมีีกำ�ำ จััดยุุงโดยการเก็็บผ้้า ปิิดเครื่่�องปรัับอากาศ เครื่�่องใช้้ไฟฟ้้า
เตาแก๊ส๊ ปกปิดิ อาหารเครื่่อ� งดื่�่มเครื่�่องอุุปโภคบริโิ ภคให้ม้ ิดิ ชิดิ ปิดิ ประตูู หน้า้ ต่่างบ้้านทุกุ บานเหลืือไว้เ้ ฉพาะ
ประตููที่จ�่ ะใช้เ้ ป็็นทางเข้้า - ออกของเจ้า้ หน้้าที่่ท� ี่จ่� ะเข้้าไปพ่น่ สารเคมีี
3. เคลื่่�อนย้้ายประชาชน เด็็ก ผู้้�ป่่วย คนชราและสััตว์์เลี้�ยงออกจากบริิเวณที่�่จะพ่่นสารเคมีีกำำ�จััดยุุง
หากเคลื่่อ� นย้า้ ยไม่่ได้้ให้แ้ จ้้งเจ้้าหน้้าที่่� ก่่อนที่�่เจ้า้ หน้า้ ที่จ่� ะดำ�ำ เนินิ การพ่น่ สารเคมีี
4. ภายหลังั การพ่น่ สารเคมีีกำ�ำ จัดั ยุงุ เรีียบร้อ้ ยแล้ว้ ให้ป้ ิดิ ประตููหน้า้ ต่า่ งบ้า้ นไว้เ้ ป็น็ เวลาอย่า่ งน้อ้ ย 30 นาทีี
หลัังจากนั้้�นจึึงเปิิดประตููหน้้าต่่างเพื่่�อระบายอากาศให้้เรีียบร้้อยก่่อนที่�่ประชาชนจะเข้้าทำำ�ความสะอาดและ
อยู่ �อาศััยต่่อไป
5. สำ�ำ หรับั บ้า้ นที่อ่� ยู่�ในพื้น�้ ที่เ�่ สี่ย่� งหากไม่ใ่ ห้เ้ จ้า้ หน้า้ ที่เ�่ ข้า้ ไปพ่น่ สารเคมีีกำำ�จัดั ยุงุ ท่า่ นจำ�ำ เป็น็ จะต้อ้ งกำำ�จัดั
ยุุงภายในบ้้านและรอบๆ บ้้านของท่่านด้้วยตััวท่่านเอง เพื่่�อความปลอดภััยของตััวท่่านและบุุตรหลานและ
เพื่อ�่ ไม่ใ่ ห้บ้ ้า้ นของท่า่ นเป็น็ แหล่ง่ รังั โรคทำ�ำ ให้เ้ กิดิ การแพร่ร่ ะบาดของโรคไข้เ้ ลืืดอออกอย่า่ งต่อ่ เนื่อ�่ งในชุมุ ชนต่อ่ ไป
การป้อ้ งกันั โรคไข้เ้ ลืือดออกที่ม่� ีีประสิทิ ธิภิ าพมากที่ส่� ุดุ คืือ การทำ�ำ ลายแหล่ง่ เพาะพันั ธุ์์�ลููกน้ำ�ำ�ยุงุ ลาย
เทศบาลนครปากเกร็ด็ จึงึ ขอความร่ว่ มมืือประชาชนทุกุ ท่า่ นดำ�ำ เนินิ การสำำ�รวจและทำ�ำ ลายแหล่ง่ เพาะพันั ธุ์์�ลููกน้ำำ��
ยุุงลายภายในบ้้านและบริิเวณรอบบ้้าน สััปดาห์์ละ 1 ครั้�ง เป็็นการตััดตอนไม่่ให้้เกิิดยุุงลายพาหะนำ�ำ โรค
เพื่�่อชาวปากเกร็ด็ จะได้ป้ ลอดภััยจากโรคไข้เ้ ลืือดออก

ด้ว้ ยความปรารถนาดีี
จากเทศบาลนครปากเกร็็ด

ที่่�มา : กองสาธารณสุุขและสิ่�งแวดล้้อม เทศบาลนครปากเกร็็ด จังั หวััดนนทบุรุ ีี 151

ข้้อความประชาสััมพัันธ์์ (วัันดำ�ำ เนิินการ)
เนื่่�องด้้วยโรคไข้้เลืือดออกเป็็นโรคติิดต่่อที่�่มีีอัันตรายร้้ายแรงสามารถแพร่่ระบาดติิดต่่อกัันได้้ง่่าย
โดยมีียุงุ ลายเป็น็ พาหะนำำ�โรคและขณะนี้้ไ� ด้พ้ บผู้ป้� ่ว่ ยโรคไข้เ้ ลืือดออกในชุมุ ชนของท่า่ นจำำ�นวน...............................ราย
ดังั นั้้�น เพื่�อ่ ป้้องกันั การแพร่่ระบาดของโรคไข้้เลืือดออกให้้แก่ป่ ระชาชน ในวันั นี้้�ตั้ ง� แต่่เวลา.........................................น.
งานป้อ้ งกันั และควบคุุมโรคติิดต่อ่ กองสาธารณสุุขและสิ่ง� แวดล้อ้ ม เทศบาลนครปากเกร็็ด จะดำำ�เนินิ การพ่น่
สารเคมีีกำ�ำ จัดั ยุงุ ภายในชุมุ ชนของท่า่ นตั้้ง� แต่บ่ ริเิ วณ............................................................ถึงึ ............................................................และ
บริิเวณ............................................................ถึึง............................................................
จึึงขอความร่ว่ มมืือประชาชน
1. เตรีียมพร้้อมรัับการพ่่นสารเคมีีกำ�ำ จััดยุุงโดยการเก็็บผ้้า ปิิดเครื่�่องปรัับอากาศ เครื่่�องใช้้ไฟฟ้้า
เตาแก๊๊ส ปกปิดิ อาหารเครื่อ่� งดื่่ม� เครื่อ�่ งอุุปโภคบริิโภคให้้มิิดชิิด ปิดิ ประตูู หน้า้ ต่า่ งบ้า้ นทุกุ บานเหลืือไว้้เฉพาะ
ประตููที่�่จะใช้เ้ ป็น็ ทางเข้้า-ออกของเจ้้าหน้้าที่่�ที่จ่� ะเข้า้ ไปพ่่นสารเคมีี
2. เคลื่�่อนย้้ายประชาชน เด็็ก ผู้�้ป่่วย คนชราและสััตว์์เลี้�ยงออกจากบริิเวณที่่�จะพ่่นสารเคมีีกำ�ำ จััดยุุง
หากเคลื่่�อนย้า้ ยไม่่ได้ใ้ ห้แ้ จ้้งเจ้้าหน้้าที่�่ ก่่อนที่่�เจ้า้ หน้้าที่จ�่ ะดำ�ำ เนินิ การพ่่นสารเคมีี
3. ภายหลังั การพ่น่ สารเคมีีกำ�ำ จัดั ยุงุ เรีียบร้อ้ ยแล้ว้ ให้ป้ ิดิ ประตููหน้า้ ต่า่ งบ้า้ นไว้เ้ ป็น็ เวลาอย่า่ งน้อ้ ย 30 นาทีี
หลัังจากนั้้�นจึึงเปิิดประตููหน้้าต่่างเพื่�่อระบายอากาศให้้เรีียบร้้อยก่่อนที่�่ประชาชนจะเข้้าทำ�ำ ความสะอาดและ
อยู่�อาศัยั ต่่อไป
4. สำ�ำ หรับั บ้า้ นที่อ่� ยู่�ในพื้น�้ ที่เ่� สี่ย�่ งหากไม่ใ่ ห้เ้ จ้า้ หน้า้ ที่เ�่ ข้า้ ไปพ่น่ สารเคมีีกำ�ำ จัดั ยุงุ ท่า่ นจำำ�เป็น็ จะต้อ้ งกำ�ำ จัดั
ยุุงภายในบ้้านและรอบๆ บ้้านของท่่านด้้วยตััวท่่านเอง เพื่�่อความปลอดภััยของตััวท่่านและบุุตรหลานและ
เพื่อ�่ ไม่ใ่ ห้บ้ ้า้ นของท่า่ นเป็น็ แหล่ง่ รังั โรคทำ�ำ ให้เ้ กิดิ การแพร่ร่ ะบาดของโรคไข้เ้ ลืืดอออกอย่า่ งต่อ่ เนื่อ�่ งในชุมุ ชนต่อ่ ไป
การป้อ้ งกันั โรคไข้เ้ ลืือดออกที่ม่� ีีประสิทิ ธิภิ าพมากที่ส�่ ุดุ คืือ การทำ�ำ ลายแหล่ง่ เพาะพันั ธุ์์�ลููกน้ำำ��ยุงุ ลาย
เทศบาลนครปากเกร็ด็ จึงึ ขอความร่ว่ มมืือประชาชนทุกุ ท่า่ นดำำ�เนินิ การสำ�ำ รวจและทำำ�ลายแหล่ง่ เพาะพันั ธุ์์�ลููกน้ำ��ำ
ยุุงลายภายในบ้้านและบริิเวณรอบบ้้าน สััปดาห์์ละ 1 ครั้�ง เป็็นการตััดตอนไม่่ให้้เกิิดยุุงลายพาหะนำำ�โรค
เพื่อ่� ชาวปากเกร็ด็ จะได้้ปลอดภััยจากโรคไข้เ้ ลืือดออก

ด้ว้ ยความปรารถนาดีี
จากเทศบาลนครปากเกร็็ด

ที่่�มา : กองสาธารณสุุขและสิ่ง� แวดล้อ้ ม เทศบาลนครปากเกร็็ด จัังหวัดั นนทบุรุ ีี

152 คมู่ ือ สารเคมีและเครอ่ื งพน่ สารเคมเี พอ่ื ควบคมุ ยุงพาหะนำ�โรค

ภาคผนวกที่ 4

สารเคมีทีอ่ งคก์ ารอนามัยโลกแนะน�ำใหใ้ ชใ้ นการพน่ ฤทธิ์ตกค้าง
เพือ่ ใชค้ วบคมุ แมลงวัน

ตาราง สารเคมีีกำ�ำ จััดแมลง อััตราการผสม และอััตราการใช้้ที่�่องค์์การอนามััยโลกแนะนำ�ำ ในการพ่่นแบบ
ฤทธิ์์�ตกค้้าง เพื่�่อใช้ค้ วบคุมุ แมลงวันั

สารกำ�ำ จััดแมลง กลุ่ �มสาร ความเข้้มข้น้ ของ ปริมิ าณของ
(Insecticide) (Chemical type) สารกำำ�จัดั แมลงก่อ่ น สารกำ�ำ จัดั แมลง
นำำ�ไปฉีีดพ่น่ คิิดเป็็น คิิดเป็น็ กรัมั ต่่อพื้�้นที่่�
Bendiocarb Carbamate กรััมต่่อ 1 ลิิตร (g/L) 1 ตารางเมตร (g/m2)
Azamethiphos Organophosphate
Diazinon Organophosphate 2–8 0.1 – 0.4
Dimethoate Organophosphate 10 – 50 1.0 – 2.0
Fenitrothion Organophosphate 10 – 20 0.4 – 0.8
Malathion Organophosphate 10 – 25 0.046 – 0.5
Pirimiphos-methyl Organophosphate 10 – 50 1.0 – 2.0
alpha-Cypermethrin 1.0 – 2.0
beta-Cypermethrin Pyrethroid 50 1.0 – 2.0
beta-Cyfluthrin Pyrethroid 12.5 – 25.0 0.015 – 0.03
Bifenthrin Pyrethroid 0.3 – 0.6
Cyfluthrin Pyrethroid 0.05
Cypermethrin Pyrethroid 1.0 0.0075
Cyphenothrin Pyrethroid 0.15 0.024 – 0.048
Deltamethrin Pyrethroid 0.48 – 0.96 0.03
Esfenvalerate Pyrethroid 1.25 0.025 – 0.1
Etofenprox Pyrethroid 2.5 – 10.0 0.025 – 0.05
Pyrethroid 0.0075 – 0.015
- 0.025 – 0.05
0.15 – 0.30 0.1 – 0.2
0.5 – 1.0

2.5 – 5

153

ตาราง สารเคมีีกำำ�จััดแมลง อััตราการผสม และอััตราการใช้้ที่�่องค์์การอนามััยโลกแนะนำำ�ในการพ่่นแบบ
ฤทธิ์์ต� กค้้าง เพื่�่อใช้้ควบคุมุ แมลงวันั (ต่อ่ )

สารกำ�ำ จััดแมลง กลุ่ �มสาร ความเข้้มข้น้ ของ ปริิมาณของ
(Insecticide) (Chemical type) สารกำ�ำ จััดแมลงก่่อน สารกำ�ำ จััดแมลง
นำำ�ไปฉีดี พ่่น คิดิ เป็น็ คิิดเป็็นกรัมั ต่่อพื้น�้ ที่่�
Fenvalerate Pyrethroid กรััมต่อ่ 1 ลิิตร (g/L) 1 ตารางเมตร (g/m2)
lambda-Cyhalothrin Pyrethroid
Permethrin Pyrethroid 10 – 50 1.0
d-Phenothrin Pyrethroid 0.7 0.01 – 0.03
1.25
- 0.0625
2.5

อ้า้ งอิงิ จาก :
W orld Health Organization. (2006). Flies. In Pesticides and their Application For the control

of vectors and pests of public health importance (6th Edition) (pp. 38-55). Retrieved from:
https://apps.who.int/iris/handle/10665/69223.

154 คมู่ ือ สารเคมีและเคร่ืองพน่ สารเคมเี พอ่ื ควบคมุ ยุงพาหะนำ�โรค

155

156 คมู่ อื  สารเคมแี ละเครือ่ งพน่ สารเคมีเพอ่ื ควบคมุ ยุงพาหะน�ำ โรค

157

NOTE

NOTE