eProsiding Seminar Mata Pelajaran Umum Peringkat Kebangsaan Siri 2 Tahun 2022_eISBN: 978-967-5492-79-2

e-Prosiding Seminar Mata Pelajaran Umum Peringkat Kebangsaan Siri 2 – Tahun 2022
eISBN: 978-967-5492-79-2

Furthermore, this study hopes to explore the sufficiency of the self-care for the educators
in the department.

By nature of teachers’ profession, they frequently interact with students. They are
not only transfer knowledge but also values, beliefs, and abilities, they also function as
role models. Hence, educators’ well-being affects students’ well-being; it affects the
destiny of future generations’ mental health. Studies on the mental health conditions of
teacher that influence, and shape students’ learning experiences may help present and
future students to comprehend the psychological well-being of teachers (Ratanasiripong
et al., 2021).

The population of MPU educators has limited studies to the author’s knowledge.
The goal of this study is to understand the strategies of self-care that the MPU educators
are currently exercising to improve their mental health and practice successfully in their
daily life. The present study also provides an overview of how MPU educators might be
supported in their work, especially in light of the improvement in the standard of education
in the compulsory subjects. Self-care of educators had been investigated as a protective
factor for educators’ mental health in this study. As stress can be the main challenge in
academia, educators may engage in self-care to ensure that they can serve their students
better.

2. LITERATURE REVIEW

MPU educators

The compulsory subjects must be taught at all private higher education institutions,
according to the Private Higher Education Institution Act of 1996 (Act 555), Laws of
Malaysia (The commissioner of Law Revision, 2006). Mata Pelajaran Umum (MPU)
refers to General Studies Subjects which are compulsory for college and university
students. Local and international undergraduate students of private higher education
institutions in Malaysia are required to take the MPU subjects in accordance with the
Malaysia Quality Assurance (MQA) policy. All undergraduate students must complete
and pass the required subjects to be awarded an undergraduate or honours degree. The
MPU educators in this research are represented by the educators from General Studies
Department (GSD) who teach compulsory subjects for Sunway College and Sunway
University.

Background of MPU educators

The educators in GSD are serving two entities of the educational institutions of Sunway
Education Group which included Sunway University and Sunway College. At the point
of time when this study was conducted, MPU educators have been teaching approximately
10,769 students from January 2022 to September 2022 (GSD, 2022). From the figure, it
indicated that majority of the MPU educators need to face with the big number of classes
and students. Tai et al. (2019), found that 5.5% to 25.9% of educators from higher
education institutions (colleges and universities) reported having significant levels of
stress, with 5.5% of them also indicating burnout among academic staff at private
universities. Hence, this study would like to explore the self-care practices for MPU
educators.

42

e-Prosiding Seminar Mata Pelajaran Umum Peringkat Kebangsaan Siri 2 – Tahun 2022
eISBN: 978-967-5492-79-2

Educators’ Self-care

From the past literature, although some trends in widely used self-care techniques were
discovered, Kelly et al. (2022) in their quantitative research observed very few significant
connections between self-care and demographic or environmental characteristics. In their
findings, educators expressed a high level of involvement in maintaining interpersonal ties
in both their personal and professional lives. Participants most frequently reported
professional development-related activities within the professional domain. The least
reported personal domain activities were those that promoted good physical health, such
as taking time off when sick, working out frequently, or eating a balanced diet (Kelly et
al., 2022). Researchers have found that using a self-care tool can assist educators employ
physiological self-care techniques indicated by Maslow’s Hierarchy of Needs to improve
their daily self-care (Leahy & Wolfe, 2021). Faculty and educators require assistance in
putting preventive measures into practise, such as participating in activities, encouraging
social connections, and accepting and promoting self-care for coping mechanisms for
burnout, exhaustion, and anxiety (Kolomitro et al., 2020).

Research Gap

The review of literature proclaims that most of the research attempted to identify the
educators’ stress and burnout but studies to explore on MPU educators’ self-care
strategies are few to find. The research objective and research question to guide this
research are stated as below:

Research Objective: To explore the self-care strategies practised by MPU educators.

Research Questions: What types of self-care strategies are they practicing?

3. METHODS

This is a qualitative research in which a semi-structured interview- a blend of structured
and unstructured types of interviews was applied. A Focus Group Interview was
conducted on 1st July 2022, from 10 am to 12pm. There were total of 9 MPU educators
participated. The session was conducted by the first author, the third author in-charge of
the recording, and the fifth author in-charge of taking the field note and observing the
interview session.

In our study, all full time and part-time educators in General Studies Department
were invited to participate except the main author and two co-authors were excluded to
avoid bias in data collection. In the General Studies Department, the total number of
educators are 13, eight of them are full time staff and five are part-time. Nine participants
were involved in the focus group interview as three were excluded as the reason mentioned
above. One more part-timer was on medical leave and unable to join the interview. Out of
nine participants, there are four males, five females and their age are between 29 to 47.
The average age is 33.7. The average years of teaching experience is 7.8 years.

After the session, the interview record was transcribed by the first author, the codes
and themes were discovered by discussing the data with the third and fourth author.

43

e-Prosiding Seminar Mata Pelajaran Umum Peringkat Kebangsaan Siri 2 – Tahun 2022
eISBN: 978-967-5492-79-2

Table 1: Respondents’ Background (N=9)

No. Years of teaching Subjects Full/Part time
P1 experience Full time
P2 FIS Full time
P3 22 BKA Full time
P4 6 HE Part time
TITIA
P5 4 FIS Full time
P6 CS Full time
P7 3 PEP Full time
HE
P8 9 TITAS Part time
7 HE
P9 9 PM Part time
IS
9 TITAS
FIS
2 BKA
BMK
PEP
HE
PM2
BMK1 & 2
CS
BMK 1& 2
ME
PM1 & 2
HE
PM1 & 2
PEP
MS3
TITAS

4. RESULTS

Self-care Strategies

Hobbies Exercises Isolate Oneself Religion Gaining &
Providing Support
• Sing song • Play • Sleep • Attend • Talk to family
• Watch cartoon badminton • Go into the religion members
• Baking classes • Sharing the
• Eat sweet stuffs, • Cycling cave/isolate
• Jogging • Solat problems with
ice-cream • Hiking (Praying) best friends
• Looking at greens • Walking • Drink coffee with
• Journaling • Do house • Listen to friends
• Read motivational religion • Join support group
chores talks • Do Charity
quote

44

e-Prosiding Seminar Mata Pelajaran Umum Peringkat Kebangsaan Siri 2 – Tahun 2022
eISBN: 978-967-5492-79-2

From the data above, the self-care practices by the MPU educators can be divided into
internal and external strategies. The first three themes are considered as internal strategies
which consist of hobbies, exercises and isolation. The following two themes are involving
gaining support externally such as seeking religion support, obtain self-care through
gaining or providing support activities.

Internal self-care

Majority of the self-care practices by the participants focused on the internal self-care
included entertainments such as listening to songs, watching cartoons, baking, consuming
sweet food to release stress, looking at greens, sing karaoke alone, writing reflection
journal, and reading motivational quotes/books.

Theme 1: Hobbies
In this theme, self-care is to engage in hobbies that will create positive relationships with
own-self.

1.1 Listen to songs and watch cartoons
P7: Listen to songs and watch cartoons. All these will cheer me up. I listen to songs

that I enjoy, I don’t like rock songs, it will make me stressed.
I listen to Korean songs, Pakistan and sometimes I listen to Nasyid (Spiritual
songs). That is my interest. When I am marking or writing paper, when I listen to
the song, it makes me calm.

P8: I like to listen to song also (when I am stressed).
1.2 Baking
P8: Saya akan buat apa yang saya suka example baking, while (when) I am too

stressed and cannot focus, I will do something to make me focus.
1.3 Consuming sweet food to release stress
P8: I like to eat sweet stuff when I (am) stressed. Jom pergi makan ais-krim (Will

invite others to have ice-cream)
P3: Me too. I love to eat ice-cream when I (am) stressed.
1.4 See green vegetable (Look at greens)
P3: I am different. If I (am) stressed, I will go and see vegetable because I like to see

green stuff. I love to go to market to see the groceries. So, don’t cheat me on the
prices of stuff.
1.5 Karaoke
P3: Besides love to eat ice-cream, I like karaoke too. I will go alone if I am stressed.
1.6 Write a reflection
P9: I love to jot down note (journaling). It really helps. I love to do self-reflect (self-
reflection), I will look at the notes that I have jotted down. This is my style.
1.7 Read motivation quotes/books
P9: I love to read motivational quotes. Even at my desktop also, I have motivation
quotes, it helps me. If I watch movie, any statement that touches my heart, I will not
now. In my handphone, I also jot down the important note.
P7: Another method for me is to read motivational quote. Since my degree time, I
have started collecting motivational quotes. So, I will always refer to my
motivational quotes. Actually, I just read repeatedly, but sometimes it gives me
the new insights that inspires me.

Hobbies of the MPU educators are different from each other. Hobbies such as listening to
songs, consuming sweet food to release stress and reading motivational quotes/books are

45

e-Prosiding Seminar Mata Pelajaran Umum Peringkat Kebangsaan Siri 2 – Tahun 2022
eISBN: 978-967-5492-79-2

among those often practiced by the MPU educators. All self-care practices in Theme 1
focused on personal self-care which they can practice by themselves.

Theme 2: Exercises

Four participants voiced out that exercises play an important role in their self-care
practices. Physical activities such as hiking, walking, playing badminton, cycling, jogging
and even doing house chores such as washing toilets can release their stress.

2.1 Hiking
P9: I like nature. Saya rasa nature lebih mengerti perasaan saya. I love hiking, I have a

group of friends who will support me. Example: I said (Jom pantai) go to the beach
or (jom hiking) go hiking then I have a group of friends will join me. So, If I invite my
friends they know that I am stressed (need a companion).
2.2 Walking
P6: If I (am) stressed, I also like to walk, while walking I will start thinking, “What
should I do?” (Where you jalan-jalan?) At this college, I am still not very familiar
with this place yet. At home, I will walk in circle (loop), 10 circles (loops), around
one and half hour.

2.3 Sports: badminton, cycling, jogging
P1: Main badminton. That is my routine. Another activity is cycling and jogging.
2.4 Washing toilet
P5: Yes, it is like distract myself from stress. Like do other thing. Nak kemas-kemas

semua. Sleep in a dark room, not very long. Lelap then after wake up then I am ok.
When I have enough rest, and relax, then I will wash stuff. This is my style. I don’t
know is it consider weird? I am very sensitive to the toilet. (Why?) When I go back to
hometown, my family members will make sure that all toilets will be clean. Because
they know if I was there, I will go and wash the toilet. Because I have the urge that I
will go and wash. But, actually, I try to control my feelings. I never share with other
people but this is how I feel.

There are various effective self-care practices outside the workplace settings. All exercises
practiced by MPU educators are different. Hiking, walking, jogging, playing badminton
and cycling are the common exercises but interestingly, washing toilet as a way of
reducing stress is something unique in self-care practices.

Theme 3: Sleep and isolation

From the sharing among the participants, it was found that sleeping or taking a
nap is not associated to sleep insufficiency, but rather is a strategy used to avoid
stress. Three participants mentioned that when they are stressful, they will go to sleep
to reduce their stress. 3.1 Sleep
P4: I am not sure whether my way of coping with stress is healthy or not. I will go to

sleep. But not too long lah. Because too long will make me dizzy. I have friend
sleep for whole day, I cannot. Example, last time when I after seeing my
supervisor, I feel stressed. When I go back I won’t look at the paper. I go back and
sleep. After wake up, I take a bath then only I look at the paper. When (I)start
working, I am also doing the same.
After married, also the same. When I (am) stressed, I will go to sleep. If I don’t
sleep when I have stress, there will be something that disturbs me. I will talk

46

e-Prosiding Seminar Mata Pelajaran Umum Peringkat Kebangsaan Siri 2 – Tahun 2022
eISBN: 978-967-5492-79-2

loudly (unable to control negative emotion). I think maybe I have teach (taught)
myself this is the way to cope.
P2: Me too. If I feel stressed, I will go to sleep. People ask how you sleep when you
are stressed? But, I can. After sleep for half an hour, my mood will change. While
(When) I (am) stressed, I easily scold people. So, when I (am) stressed, I don’t
care is morning, afternoon or night, I will go to sleep. Betul-betul peak stress, I
kena tidur. If not, I akan cari pasal, gaduh dengan orang.
P1: I cannot sleep at all while I (am) stressed.
P5: If the stress is too much, I will feel the head like pulling. I will tell my husband I
have headache. He understands me, and he will ask me to go to sleep.
P4: You know when I just got married. I try to control my habit (go to sleep while
stress). When my wife asks me want to eat? I answer in a blunt way: Can’t you eat
alone? Actually, what I want to mean is you eat first, don’t wait for me (with good
intention). So, I notice that I really need to sleep while I (am) stressed.

Three participants mentioned that sleep is an important strategy for them to reduce
their stress but one participant had a divergent reaction – when stress, he is unable to sleep.
This contrary reaction from participants can be viewed as that self-care strategies can be
very personalized.

Two participants skip activities they normally enjoy and isolated themselves when
they are stressed. They found that after spending time alone for some time, it helps in
reducing their stress and they are aware of what to do next. They use “me time” to heal
their emotion. From their sharing, the purpose of isolation is to create a secure
environment for them to repair or heal from their negative emotion.

3.2 Isolate oneself
P6: If I am stressed, I would like to be alone.
P4: Example after work, I will lock myself in the room, take bath, pray, I won’t

step out from the room. My mum understands. If I don’t step out from the
room means something happen to me in the office.

Theme 4: Religion

Spirituality was also seen as a powerful self-care practice. There were three participants
mentioned that religion helps them in exploring their inner peace, serenity, expand their
social circles and release stress.

From the three participants’ point of view, they do believe that religion which
includes prayer and listening to religious talks, not only help them to get peace of mind,
but also provide guidance and motivation in their daily lives. In addition, one of the
participants stated that from religious classes, he manages to expand his social circle
which he enjoys much. All these elements may significantly improve their mental
wellness.

4.1 Mengaji dekat class and meet new friends
P2: I pergi class mengaji. Belajar mengaji sebab I akan jumpa orang baru. Make

new friends then I can learn a lot. I meet people from all walks of life, some
of them like my father age (about same age with my father), some are young.
I learn from the guru and recite Al-Quran, make new friends really release

47

e-Prosiding Seminar Mata Pelajaran Umum Peringkat Kebangsaan Siri 2 – Tahun 2022
eISBN: 978-967-5492-79-2

my stress. Go to a new environment, I feel good too. Especially on weekend.
(Expose to new environment, learn new things, meet new people) Yes, we
can’t predict who we will meet, so we have good vibes.
4.2 Dengar ceramah
P5: Listen to religious talk, view videos which can motivate us. Make us think,
good things (to do), bad things (to avoid)...
4.3 Dengar bacaan Quran from specific ustaz
P7: When I am very stressed, I will wake up at 4 am, and then I will solat, and
mengaji sekejap, then I will read surah-surah bacaan. I will listen to the talk
of ustaz. I will listen to my favorite ustaz’s talk. It will cool me down and feel
peace (tenang).

Theme 5: Gaining and Providing Support

All participants agreed that family support is important for self-care, three participants
further elaborate on this sub-theme. One participant disclosed that she can only share her
problems with her family members when she is stressed. For her, family members are the
only channel she gains support from. The other two participants gain support from friends
rather than family members, when they are stressed.

5.1 Talk to family members or friends
P6: If I am stressed, I can only share with my family members, I can’t share with

my friends, no matter how closed I am with my friends, I can’t share with
them.
P8: Sometimes, I will look for people who is (are) nearest to me and talk. I will
talk to P7 or P5, I won’t talk to my husband. Because sometimes, my
husband is the one who makes me stressed. When we let go of the steam,
then we feel better, right? So, when I am stressed, I will do what I like. After
we release our stress then only we can focus. Yup, if we do something that
we like we can release stress.
P3: Because I am a coffee lover. When I (am) stressed I will look for 2 types of
coffee: Latte/mocha or Americano. If I drink the normal coffee means that I
am not stressed. I also love to explore new places which sell coffee. I will go
to go karaoke alone. But, when drink coffee, I will go with friends whom I
can share my problem with. Two or three best friends already enough.

Self-care is not only about gaining support. Providing support to others can be considered
as self-care as it makes a person emotionally well and it benefits emotional well-being.

5.2 Support group (to do charity - e.g.: donate, bantu rumah anak yatim)
P5: I join a group that some of them were my university mate (ex), support group,

memberi infaq, bersedekah (donating). In the group have doctors, lawyers,
many different professions of people and every week will help orphanages,
giving food, every Friday will go to different places, yang paling teruja
(excited) was help the husband and wife went for performs hajj. (Financial
support them?) Yes, financial support. Yes, the admin will post that when they
know anyone needs helps, they will post in the group. The group will support.
(Charity activities?) Yes, they keep the record yearly. All details of donation

48

e-Prosiding Seminar Mata Pelajaran Umum Peringkat Kebangsaan Siri 2 – Tahun 2022
eISBN: 978-967-5492-79-2

are in the record. (So, as group members you can help or help to spread the
news) Yes, If you want to contribute daily also can, just give.

One of the participants shared that, by joining the support group, not only she can gain
support from the group that she trusted but most importantly she can provide support to
others which makes her feel good. While she was sharing this information, a satisfaction
smile on her face was seen. Giving can be a type of self-care because it might generate
self-satisfaction.

5. DISCUSSION

This study explored the practice of self-care as described by the MPU educators.
According to the results of this study, self-care is a natural endeavour that serves more
than just one’s own needs. It is a proactive practise for educators, who need to create a
balance between their personal and professional lives. It is motivated by balancing the
passion of teaching, ability of management for big classes, adding on the administrative
responsibility, research requirements and sustainability of their own mental well-being.

Self-care is a proactive approach to maintaining personal well-being. All participants are
aware of the types of self-care that suit them most. They are aware that their self-care
strategies are different from each other most of the time, but they are willing to share some
of their strategies that they found useful for them but may not that common for others.
The data from this research showed that the self-care strategies are complex. Every
educator has few different types of self-care practices, some can be contradicting with
others such as some participants choose to sleep when stressed but some others may not.
Some participants relieve stress by sharing with friends or colleagues but others only can
share with family members. Therefore, every individual self-care can be different and
unique. Regardless of the differences of method, according to Shepherd and Newell
(2020) studies, self-care is linked to a range of advantageous results. In addition, most of
the educators engaged not only one type of self-care. There are different types of self-care
practices by each participant. Different types of self-care will provide different type of
benefits. For instance, higher mental health is linked to spiritual self-care, whereas vitality
is linked to physical self-care. As a result, practising more methods of self-care will be
more effective if compared to just only one method of self-care (Shepherd & Newell,
2020).

Professional self-care was not discovered in this study. Shepherd and Newell (2020)
advocated that the practise of self-care remains in the profession. Preferable, companies
should systematically include self-care into the workday as a continuous practise
behaviour, rather than just urging employees to do so during their own free time. Their
finding indicated that among the most practical and efficient self-care techniques are
workplace activities such as having meaningful conversations with co-workers and setting
up a comfortable workspace. Furthermore, Baker (2020) found that the self-care habits
that educators developed and maintained throughout the study had a significant impact on
their behaviours and general well-being. It is crucial to carry on practising self-care and
mindfulness throughout the academic years. Self-care and wellness are found to have a

49

e-Prosiding Seminar Mata Pelajaran Umum Peringkat Kebangsaan Siri 2 – Tahun 2022
eISBN: 978-967-5492-79-2

significant impact on how educators feel throughout the academic year, and the self-care
techniques used rely on the educators' own interests.

The knowledge gained from this study raises concerns regarding how to enhance
MPU educators’ mental health in relation to stress issues due to the demanding working
condition. Furthermore, the awareness of the educators on the importance of self-care
could possibly improve educators’ mental well-being during the peak of stressors. The
work of an educator is emotionally demanding. Educators who emphasise self-care will
promote resilience. Educators who take care of themselves can impact the future of
education by staying in the profession with support. The researchers’ conclusions and
interpretations in relation to the enhancement of self-care options for educators were based
on the collection of data and themes (Leahy & Wolfe, 2021).

Limitations and Future Directions
Regarding the current findings, a number of limitations need to be kept in mind. First, this
study has a small sample size. Greater sample size would enable more powerful and
comprehensive analysis. The future study can be conducted with a quantitative method by
involving more MPU educators in the country to investigate their self-care methods and
comparisons can be made between private and public MPU educators. There might be
different findings or outcomes to be found due to the different setting.

6. CONCLUSION

In conclusion, the researchers gained insights in relation to the strategies used by the MPU
educators for their self-care. Generally, there are internal and external strategies for self-
care that the MPU educators applied. The first three themes focus on personal coping
mechanisms such as hobbies, exercise, and isolation. The remaining two themes dealt with
receiving support from outside sources, such as seeking guidance from their respective
religion, and taking care of oneself through receiving or giving support.

According to this findings, MPU educators valued their personal self-care the most
compared to their professional self-care. From the data, self-care practises are crucial if
educators are to lessen their stress. To ensure that educators have the best possible mental
health state in their profession, educators should also be encouraged to improve their
ongoing professional self-care in addition to their personal self-care. Future research needs
to bring together qualitative findings about educators’ self-care experiences of this
population with quantitative data.

ACKNOWLEDGMENTS

The authors declare no conflicts of interest.

50

e-Prosiding Seminar Mata Pelajaran Umum Peringkat Kebangsaan Siri 2 – Tahun 2022
eISBN: 978-967-5492-79-2

REFERENCES

Baker, L. (2020). Self-care amongst first-year teachers. Networks: An Online Journal for Teacher

Research, 22(2).

GSD (2022). General Studies Department SharePoint.

https://sunwayeducationgroup.sharepoint.com/sites/mohe/Shared%20Documents/Form

s/AllItems.aspx?viewpath=%2Fsites%2Fmohe%2FShared%20Documents%2FForms%

2FAllItems%2Easpx&id=%2Fsites%2Fmohe%2FShared%20Documents%2FGSD%20

2022%2FSTUDENT%20NUMBER&viewid=3050890e%2D712b%2D4686%2Da8f1

%2Db1a1f4a412e6

Kelley, J., Nussbaum, K., Crawford, M. O., Critchfield, J. B., Flippin, S. H., Grey, A. N., &

Mahaffey, C. R. (2022). The Reported Self-Care Practices of Music Educators. Journal

of Music Teacher Education, 31(2), 68-79.

Kolomitro, K., Kenny, N., & Sheffield, S. L. (2020). A call to action: Exploring and responding
to educational developers’ workplace burnout and wellbeing in higher education.
International Journal for Academic Development, 25(1), 5–18.

https://doi.org/10.1080/1360144X.2019.1705303

Leahy, J., & Wolfe, J. (2021). Teacher Self-Care: A Guide for Educators [Doctoral dissertation,

Lynn University]. SPIRAL. https://spiral.lynn.edu/etds/365

Ratanasiripong, P., Ratanasiripong, N. T., Nungdanjark, W., Thongthammarat, Y., & Toyama, S.

(2021). Mental health and burnout among teachers in Thailand. Journal of Health

Research.

Shepherd, M. A., & Newell, J. M. (2020). Stress and health in social workers: Implications for

self-care practice. Best Practices in Mental Health, 16(1), 46-65. Retrieved from

http://ezproxy.sunway.edu.my/login?url=https://www.proquest.com/scholarly-

journals/stress-health-social-workers-implications-self/docview/2551714261/se-2

Tai KL, Ng YG, Lim PY (2019) Systematic review on the prevalence of illness and stress and

their associated risk factors among educators in Malaysia. PLoS ONE 14(5): e0217430.

https://doi.org/10.1371/journal.pone.0217430

The commissioner of Law Revision. (2006). LAWS OF MALAYSIA. PRIVATE HIGHER

EDUCATIONAL INSTITUTIONS ACT 1996. PERCETAKAN NASIONAL

MALAYSIA BHD. Retrieved from

https://ilib.imu.edu.my/pluginfile.php/572/mod_page/content/6/%20Private%20Higher

%20Educational%20Institutions%20Act%201996%20%28Act%20555%29.pdf

Appendix:

Guiding Questions:

1. From your experiences, how would you describe effective self-care practice?
2. What self-care strategies that you apply?
3. Will you get support when you need it? How?

51

e-Prosiding Seminar Mata Pelajaran Umum Peringkat Kebangsaan Siri 2 – Tahun 2022
eISBN: 978-967-5492-79-2

Tahap Pengetahuan dan Amalan Pelajar Sunway University Terhadap
Kitar Semula

Ismail Ibrahim,1* Yazilmiwati Yaacob,1 Noor Syazwani Ishak1 &
Muhamad Safwan Mohd A’seri1

1 General Studies Department, Sunway University College, Kuala Lumpur
Email of corresponding author on: [email protected]

ABSTRAK

Kajian ini dijalankan bagi mengenal pasti tahap pengetahuan dan amalan pelajar Sunway
University terhadap kitar semula. Kajian soal selidik telah dijalankan terhadap 88 orang pelajar
Sunway University dan borang soal selidik diedarkan kepada pelajar secara rawak. Data yang
terkumpul dianalisis dengan melihat nilai min bagi menentukan tahap pengetahuan dan amalan
pelajar Sunway University terhadap kitar semula. Hasil kajian mendapati tahap pengetahuan
pelajar Sunway University terhadap kitar semula adalah sangat tinggi. Manakala tahap amalan
pelajar Sunway University terhadap kitar semula adalah tinggi. Hal ini menunjukkan pelajar-
pelajar Sunway University mempunyai tahap dan amalan terhadap kitar semula yang baik. Kajian
ini mendapati, pelajar Sunway University mempunyai tahap pengetahuan yang sangat tinggi
dalam kitar semula dan menjadi pendorong kepada amalan kitar semula dalam kehidupan mereka.

Kata kunci: Kitar Semula, Pengetahuan Kitar Semula, Amalan Kitar Semula

1. PENGENALAN

Pendidikan Pembangunan Lestari merupakan sebahagian matlamat Pembangunan Lestari
dalam agenda 2030 yang telah dilancarkan oleh Pertubuhan Bangsa-Bangsa Bersatu
(PBB) pada tahun 2015. Pembangunan Lestari merupakan satu agenda peringkat global
yang dirancang dengan bermatlamat memelihara dan memulihara bumi daripada sebarang
kemusnahan dan memastikan keharmonian serta kesejahteraan sejagat (Md Zain & Aiyub,
2021).

Laporan daripada Intergovernmental Panel on Climate Change, IPCC (2021)
menunjukkan perubahan iklim yang sangat jelas disebabkan kadar peningkatan gas rumah
hijau yang sangat tinggi dalam tempoh 800,000 tahun. Laporan ini juga memperlihatkan
bahawa Malaysia merupakan sebuah negara yang telah mencatat tahap pencemaran yang
tinggi dan semakin membimbangkan. Antara sumber yang menyumbang kepada gas
rumah hijau adalah tapak pelupusan sampah yang akan menghasilkan karbon dioksida dan
metana. Antara lain, jumlah populasi penduduk yang semakin meningkat juga merupakan
faktor peningkatan jumlah sampah terutama sampah domestik yang dihantar ke tapak
pelupusan.

Bagi mengatasi isu-isu yang melibatkan kelestarian global sebagai contoh kitar
semula, pendidikan dilihat berupaya menjadi medium bagi menyebarkan info-info yang
berkaitan Pembangunan Lestari bagi meningkatkan pengetahuan dan amalan. Peranan
pendidikan dalam menangani isu kelestarian global telah dinyatakan dengan terperinci
dalam Sustainability Education Goal (SEG) agenda ke-4 2030 yang menyatakan bahawa
pendidikan yang komprehensif seharusnya disediakan kepada semua lapisan golongan
bagi memastikan masyarakat mampu berdepan dengan cabaran global dan mampu

52

e-Prosiding Seminar Mata Pelajaran Umum Peringkat Kebangsaan Siri 2 – Tahun 2022
eISBN: 978-967-5492-79-2

memelihara serta memulihara kelestarian dunia (Cottafava et al., 2019 & Singer-
Brodowski et al., 2019). PBB telah menetapkan Pendidikan Pembangunan Lestari sebagai
pendidikan yang perlu diterapkan di setiap peringkat pendidikan sama ada formal dan
tidak formal dan perlu dilaksanakan secara berterusan (O’Flaherty & Liddy, 2018).

Selain itu, kajian Murugan, M., & Ratamun, L. M. (2019) mendapati tahap amalan
guru pelatih terhadap amalan kitar semula adalah sederhana rentetan daripada
pengetahuan yang kurang berkaitan amalan kitar semula. Kajian mereka juga mendapati
bahawa kesedaran berperanan peting bagi memastikan amalan kitar semula dapat
dipraktikkan dengan baik (Fazli Sabri & Teoh Yong Yong, 2006).

Objektif kajian ini adalah mengenal pasti tahap pengetahuan pelajar tentang kitar
semula dan amalan kitar semula dalam kalangan pelajar Sunway University bagi mencapai
matlamat Pembangunan Lestari.

2. METODOLOGI KAJIAN

Kajian ini menggunakan kajian kuantitatif yang menganalisis data secara deskriptif bagi
mengkaji tahap pengetahuan dan amalan kitar semula pelajar Sunway University. Data
diperoleh daripada 88 orang pelajar Sunway University yang telah menjawab soal selidik
yang diedarkan kepada mereka dengan menggunakan Google Form. Statistik deskriptif
yang digunakan dalam kajian ini adalah untuk mengetahui peratusan serta min bagi
pemboleh ubah yang berkaitan. Bagi mencapai objektif kajian, soal selidik telah
dibahagikan kepada tiga bahagian. Bahagian A merupakan bahagian demografi yang
melibatkan latar belakang pelajar iaitu jantina, peringkat pembelajaran dan kaum.
Bahagian B merupakan instrumen soal selidik bagi konstruk pengetahuan pelajar terhadap
kitar semula yang mengandungi 10 soalan. Bahagian C merupakan konstruk bagi melihat
amalan pelajar Sunway University terhadap kitar semula yang mengandungi 6 soalan.
Borang soal selidik telah direka bentuk untuk melihat tahap pengetahuan dan amalan
pelajar Sunway University terhadap kitar semula. Skala Likert daripada sangat tidak setuju
(1) kepada sangat setuju (5). Skala Likert digunakan untuk mengukur semua konstruk
yang disediakan. Nilai skor min yang diperoleh daripada setiap dimensi kajian akan
menentukan tahap setiap dimensi berdasarkan julat min seperti mana dalam Jadual 1.
Interpretasi kajian nilai min ini telah diguna pakai oleh Abdullah, N. H. H., & Darusalam,
G. (2018; pp. 24)

Jadual 1: Tahap Mengikut Nilai Skor Min Kajian

Kajian Nilai Min Tahap Interpretasi
1.00 – 1.80 Sangat Rendah
1.81 –2.60 Rendah
2.61 –3.40 Sederhana
3.41 –4.20 Tinggi
4.21 –5.00 Sangat Tinggi

53

e-Prosiding Seminar Mata Pelajaran Umum Peringkat Kebangsaan Siri 2 – Tahun 2022
eISBN: 978-967-5492-79-2

Jadual di bawah menunjukkan sampel soal selidik bagi kajian ini.
Jadual 2: Demografi Pelajar Sunway University yang menjawab soal selidik

Item Kekerapan Peratus (%)

Jantina 73 83 %
Perempuan 15 17 %
Lelaki
46 52%
Peringkat pembelajaran 28 32 %
Sijil 14 16 %
Sarjana Muda
Diploma 54 61 %
18 20 %
Kaum 12 14 %
Cina 2 2%
Melayu 2 2%
India
Campuran Melayu, Cina dan India
Bumiputera

Berdasarkan Jadual 2, didapati rata-rata responden ialah perempuan iaitu seramai
73 orang responden (83%), manakala lelaki seramai 15 orang (17%). Dapatan mendapati
responden berlatar belakang pendidikan sijil mendominasi dalam menjawab soal selidik
ini iaitu seramai 46 orang (52%), Sarjana Muda seramai 28 orang (32%) dan diikuti
dengan pelajar Diploma seramai 14 orang (165). Kebanyakan responden berbangsa Cina
iaitu seramai 54 orang (61%), Melayu 18 orang (20%), India 12 orang (14%) dan
campuran Melayu, Cina dan India dan Bumiputera masing-masing 2 orang (2%).

3. DAPATAN KAJIAN

Untuk mengenal pasti pengetahuan pelajar terhadap kitar semula, sebanyak 10 item soal
selidik digunakan bagi menguji tahap pengetahuan pelajar Sunway University terhadap
kitar semula. Jadual 3 menunjukkan tahap pengetahuan pelajar Sunway University
terhadap kitar semula.

Jadual 3: Tahap Pengetahuan Pelajar Sunway University Terhadap Kitar Semula

Item Skor Min
Saya mengetahui barang-barang yang boleh dikitar semula 4.07
Saya tahu tentang kitar semula 4.19
Saya tahu tentang kewujudan tong-tong kitar semula di Kampus 4.18
Sunway
5R merujuk kepada "Refuse, Reduce, Recycle, Repurpose & 3.80
Reuse"
Saya pernah terlibat dengan kempen kesedaran kitar semula 3.71
Saya mengetahui bahawa sebahagian sisa pepejal bernilai 3.77

54

e-Prosiding Seminar Mata Pelajaran Umum Peringkat Kebangsaan Siri 2 – Tahun 2022
eISBN: 978-967-5492-79-2

Bahan yang diperbuat daripada kaca boleh dikitar semula 3.69
Tumbuh-tumbuhan juga boleh dikitar semula 4.15
Menjual surat khabar salah satu kitar semula 4.06
Kitar semula untuk mengurangkan sampah 4.38
4.0
Jumlah Min

Berdasarkan Jadual 3 di atas, 7 daripada 10 item mencatatkan skor min sangat

tinggi, manakala 4 item mencatatkan skor min tinggi (Jadual 2). Antara item yang
mencatat skor min tinggi adalah “5R merujuk kepada "Refuse, Reduce, Recycle,
Repurpose & Reuse" (Min = 3.80), “Saya pernah terlibat dengan kempen kesedaran kitar
semula” (Min = 3.71), “Saya mengetahui bahawa sebahagian sisa pepejal bernilai” (Min
= 3.77) dan “Bahan yang diperbuat daripada kaca boleh dikitar semula” (Min = 3.69).

Merujuk kepada skor min yang diperoleh, dapatan kajian dianalisis dan mendapati bahawa

pengetahuan pelajar Sunway University berada pada tahap sangat tinggi dengan jumlah

min keseluruhan sebanyak 4.0 (sangat tinggi).

Manakala untuk mengetahui tentang amalan pelajar Sunway University terhadap

kitar semula, sebanyak 6 item soal selidik telah digunakan. Jadual 4 menunjukkan tahap

amalan kitar semula dalam kalangan pelajar Sunway University.

Jadual 4: Amalan Pelajar Sunway University Terhadap Kitar Semula Skor Min
3.48
Item 3.15
Saya mengasingkan sampah sebelum membuang sampah 3.15
Saya menjual semula barang yang boleh dikitar semula 4.60
Amalan kitar semula perlu diamalkan dalam kehidupan harian 4.32
Saya membuang sampah mengikut warna tong kitar semula
Saya membeli barang secara pukal untuk mengurangkan 3.39
penggunaan plastik
Saya membawa bek

al ke kampus untuk mengurangkan penggunaan plastik 3.7
Jumlah Min

Berdasarkan Jadual 4 di atas, terdapat 6 item telah ditanyakan kepada responden

yang menunjukkan skor min sederhana, tinggi dan sangat tinggi. Contoh item yang
memperoleh skor min sederhana adalah “Saya menjual semula barang yang boleh dikitar
semula” (Min = 3.15), “Amalan kitar semula perlu diamalkan dalam kehidupan harian”
(Min = 3.15) dan “Saya membawa bekal ke kampus untuk mengurangkan penggunaan
plastik” (Min = 3.39). Item “Saya mengasingkan sampah sebelum membuang sampah”
memperoleh skor min tinggi iaitu (Min = 3.48), manakala item “Saya membuang sampah
mengikut warna tong kitar semula” dan “Saya membeli barang secara pukal untuk
mengurangkan penggunaan plastik” memperoleh skor min sangat tinggi dengan masing-

masing skor Min 4.60 dan 4.32. Berdasarkan dapatan yang diperoleh, jumlah keseluruhan

Min = 3.7 menunjukkan tahap amalan pelajar Sunway University terhadap kitar semula

adalah tinggi.

55

e-Prosiding Seminar Mata Pelajaran Umum Peringkat Kebangsaan Siri 2 – Tahun 2022
eISBN: 978-967-5492-79-2

4. PERBINCANGAN

Pengetahuan seseorang pelajar terhadap kitar semula sangat penting bagi memastikan
matlamat Pembangunan Lestari 2030 dapat dicapai dengan jaya. Dapatan kajian
menunjukkan jumlah min yang dicapai bagi item untuk mengukur pengetahuan adalah
sangat tinggi dengan jumlah Min 4.0. Jadual 3 menunjukkan skor Min tertinggi adalah
pada item “Kitar semula bertujuan untuk mengurangkan sampah” dengan Min 4.38.
Kajian ini menyokong kajian yang dilakukan oleh Zullyadini A. Rahaman dan Aisyirah
Abdul Rahim (2021) yang mendapati bahawa pelajar mempunyai tahap pengetahuan yang
tinggi terhadap kitar semula. Dapatan mereka menunjukkan, pelajar mengetahui secara
terperinci apa yang dimaksudkan dengan kitar semula (Chong dan Mohammad Tahir,
2021). Manakala menurut kajian Mohammad Tahir Mapa (2020), untuk mengukur tahap
pengetahuan pelajar tentang kitar semula adalah dengan melalui jumlah kutipan sampah
pepejal harian. Kajian beliau mendapati pengetahuan terhadap kitar semula pelajar berada
pada tahap yang sangat baik dengan melihat jumlah kutipan sampah pepejal yang semakin
berkurang di sekolah berbanding tahun-tahun sebelumnya.

Seterusnya, Jadual 4 menunjukkan hasil kajian bagi melihat tahap amalan pelajar
Sunway University terhadap kitar semula berada pada tahap tinggi dengan jumlah Min
3.7. Walau bagaimanapun, kajian mendapati item “amalan kitar semula perlu diamalkan
dalam kehidupan harian” merekodkan min paling rendah sebanyak 3.15. Hal ini memberi
maksud walaupun pelajar mempunyai pengetahuan yang tinggi tentang kitar semula, ia
tidak menunjukkan mereka mengamalkan aktiviti itu dalam kehidupan harian. Kajian
Zullyadini A. Rahaman dan Aisyirah Abdul Rahim (2021) mendapati tahap pengetahuan
yang tinggi dalam aspek kitar semula tidak menentukan amalan kitar semula yang baik
dalam diri seseorang. Kajian mereka mendapati bahawa terdapat faktor lain yang
diperlukan bagi memastikan pengetahuan dan amalan dapat bergerak seiring antaranya
motivasi diri dan sosial.

5. KESIMPULAN

Secara kesimpulannya, kajian ini mendapati tahap pengetahuan dan amalan pelajar
Sunway University terhadap kitar semula berada pada tahap sangat tinggi. Kajian ini
menjelaskan bahawa pengetahuan yang sangat tinggi akan mendorong seseorang
mempraktikkan amalan kitar semula dalam kehidupan seharian (Cheku, N. H., Mamat, I.,
& Ibrahim, M. Y. (2017). Pengkaji melihat kajian sebegini perlu diperluaskan lagi bagi
melihat beberapa faktor lain yang boleh mendorong dan meningkatkan lagi tahap
pengetahuan dan amalan kitar semula.

6. RUJUKAN

Aini, M. S., Fakhru’l-Razi, A., Laily, H. P. & Jariah, M. (2003). Environmental concerns,
knowledge and practices gap among Malaysian teachers. International Journal of
Sustainability in Higher Education, 4(4), 305-313.

Cheku, N. H., Mamat, I., & Ibrahim, M. Y. (2017). Faktor penentu amalan kitar semula generasi
y di Terengganu. Sains Humanika, 9(3).

Durning, A. T. (1992). How much is enough? The consumer society and the future of the earth.
New York: World Watch Institute Norton and Company.

56

e-Prosiding Seminar Mata Pelajaran Umum Peringkat Kebangsaan Siri 2 – Tahun 2022
eISBN: 978-967-5492-79-2

IPCC, 2021: Climate Change 2021: The Physical Science Basis. Contribution of Working Group
I to the Sixth Assessment Report of the Intergovernmental Panel on Climate Change
[Masson-Delmotte, V., P. Zhai, A. Pirani, S.L. Connors, C. Péan, S. Berger, N. Caud,
Y. Chen, L. Goldfarb, M.I. Gomis, M. Huang, K. Leitzell, E. Lonnoy, J.B.R. Matthews,
T.K. Maycock, T. Waterfield, O. Yelekçi, R. Yu, and B. Zhou (eds.)]. Cambridge
University Press, Cambridge, United Kingdom and New York, NY, USA, 2391 pp.
doi:10.1017/9781009157896

Mapa, M. T. (2020). Komposisi sisa pepejal, program kitar semula dan pengetahuan pelajar
terhadap amalan kitar semula di Sekolah Menengah Kebangsaan Bahang, Penampang,
Sabah. Pusat Penataran Ilmu Bahasa, Universiti Malaysia Sabah.

Min, C. O., & Mapa, M. T. (2021). Pengetahuan pelajar dan program kitar semula di sekolah
menengah Datuk Peter Mojuntin, Penampang, Sabah.

Md Zain, Nurul Adilla, and Kadaruddin Aiyub. (2021). Matlamat pendidikan untuk pembangunan
lestari (ESD) daripada perspektif guru geografi KSSM. Malaysian Journal of Social
Sciences and Humanities, vol. 6, no. 10, doi:10.47405/mjssh. V6i10.1110.

Murugan, M., & Ratamun, L. M. (2019). Pengetahuan dan Amalan Kitar Semula oleh Guru Pelatih
Institut Pendidikan Guru. Jurnal penyelidikan IPGK, 16, 1-16.

Tan Pei San & Norzaini Azman. (2011). Hubungan antara komitmen terhadap alam sekitar dengan
tingkah laku mesra alam sekitar dalam kalangan pelajar universiti, Jurnal Pesonalia
Pelajar, 14, 11-12.

William Wiersman. (1986) Research Methods in Education: An Introduction. Massachusetts:
Allyn and Bacon, Inc.

Rahaman, Z. A., & Rahim, A. A. (2021). Pengetahuan dan amalan kitar semula dalam kalangan
pelajar Universiti Pendidikan Sultan Idris. Environment, 6(25), 207-218.

Abdullah, N. H. H., & Darusalam, G. (2018). Kesediaan guru melaksanakan kemahiran berfikir
aras tinggi dalam pengajaran. JuKu: Jurnal Kurikulum & Pengajaran Asia Pasifik, 6(3),
22-31.

Raman, F. I., & Bakar, K. A. (2019). Amalan kelestarian alam sekitar dalam kalangan guru
prasekolah. Geografia-Malaysian Journal of Society and Space, 15(2).

57

e-Prosiding Seminar Mata Pelajaran Umum Peringkat Kebangsaan Siri 2 – Tahun 2022
eISBN: 978-967-5492-79-2

Pelaksanaan Community Service Secara dalam Talian: Refleksi Pelajar

Md Sairolazmi Saparman1*, Yazilmiwati Yaacob 1,
Nur Izzati Mustamam1, Noor Syamimi Ishak1,

1General Studies Department, Sunway College Kuala Lumpur, Malaysia
Email of corresponding author on: [email protected]

ABSTRAK

Pandemik COVID-19 merupakan satu ancaman kepada seluruh dunia termasuklah sektor
pendidikan tinggi. Keadaan ini telah mewujudkan keresahan dalam kalangan para pelajar dan juga
pendidik. Justeru, penulisan ini akan membincangkan berkenaan pelaksanaan subjek Community
Service secara dalam talian yang dilaksanakan oleh pelajar Sunway College Kuala Lumpur.
Medium yang digunakan dalam pelaksanaan projek ini ialah Facebook dengan kerjasama NGO
Hara Maker dan projek yang dijalankan ialah Plastic Free 2021. Kajian ini menggunakan
metodologi kualitatif dengan menekankan kajian kepustakaan dan juga analisis kandungan serta
pemerhatian daripada tugasan pelajar iaitu laporan projek. Hasil kajian yang diperoleh
menunjukkan bahawa pelaksanaan Community Service dalam talian ini telah memberikan satu
persepsi baru, meningkatkan kemahiran komunikasi dan juga mewujudkan kemahiran baharu
terutamanya dalam penggunaan aplikasi teknologi dalam kalangan pelajar.

Kata Kunci: Dalam Talian, Community Service, NGO, COVID-19, Plastic Free 2021

1. PENGENALAN

Bidang pendidikan di semua peringkat adalah antara sektor yang terkesan dengan wabak
COVID-19. Sistem pendidikan secara konvensional yang dijalankan secara bersemuka
berubah wajah apabila pembelajaran secara dalam talian diadaptasi di institusi pengajian
tinggi. Justeru dalam hal ini, anjakan kehidupan ke arah normal baharu perlu diadaptasi
dengan segera dalam mendepani cabaran wabak COVID-19. Kesinambungan ‘hubungan’
antara pelajar dan komuniti perlu diteruskan meskipun berhadapan dengan situasi
pandemik kerana kedua-dua pihak saling melengkapkan antara satu sama lain (Plummer,
Witkowski, Smits, & Dale, 2021). Hal ini demikian kerana semangat untuk berbakti
kepada komuniti perlu sentiasa dibudayakan dalam kalangan pelajar institusi pengajian
tinggi walau dengan apa jua kaedah kerana pada waktu inilah mereka didedahkan dengan
persekitaran yang saling prihatin serta sikap bantu-membantu. Para pelajar juga perlu
diberi dorongan agar sentiasa cenderung memberikan sumbangan kepara komuniti tanpa
mengharapkan imbuhan atau balasan. Menerusi amalan sebelum ini, pelajar
melaksanakan program untuk komuniti secara umum tanpa mengaitkannya dengan kursus
atau bidang pengajian ataupun teori ilmu yang mereka peroleh di bilik kuliah. Aktiviti
pula lebih cenderung kepada konsep program baktisiswa atau sukarelawan dan terhad
pada satu tempoh tertentu sahaja (Amran & Ishak, 2017). Oleh itu, penulisan ini akan
melihat refleksi pelajar terhadap pelaksanaan subjek Community Service secara dalam
talian.

58

e-Prosiding Seminar Mata Pelajaran Umum Peringkat Kebangsaan Siri 2 – Tahun 2022
eISBN: 978-967-5492-79-2

2. KAJIAN LITERATUR

Kemajuan teknologi digital dalam era globalisasi telah merentas pelbagai peringkat
termasuklah pendidikan peringkat rendah, menengah dan tinggi (Mohd Shafie, 2020).
Impaknya, perubahan dalam penggunaan bahan teknologi menjadikan bidang pendidikan
semakin terkehadapan serta meningkatkan kadar pencapaian hasil pembelajaran secara
lebih efektif (Adzhar, Khalid & Abdul Karim, 2017). Kemajuan teknologi memberi
manfaat dalam bidang pendidikan apabila penggunaan peranti mudah alih dalam
pengajaran dan pembelajaran (PdP) mampu mewujudkan pembelajaran atas talian.

Konsep pembelajaran atas talian digunakan secara meluas kerana terdapat kursus-
kursus yang mengadakan kelas dan mengendalikan aktiviti pembelajaran secara
pembelajaran jarak jauh (PJJ) (Bahrom, 2020; Mohd Shafie, 2020). Perkembangan ini
turut melibatkan kaedah pembelajaran seperti pembelajaran teradun (blended learning)
atau pembelajaran berbalik (flipped learning) yang dapat dicapai melalui penggunaan
teknologi. Selain itu, landasan pembelajaran seperti Sistem Pengurusan Pembelajaran
(Learning Management System - LMS) serta pelantar kursus dalam talian secara terbuka
iaitu Massive Open Online Course (MOOC) (Adzhar, Khalid & Abdul Karim, 2017).
Selain itu, mod digital m-Pembelajaran yang menggunakan telefon bimbit sebagai
medium juga digunakan dalam aspek pemerolehan kandungan kursus serta komunikasi
digital (Mustafa Kamal, et.al, 2021; Abedu Rashid, et.al, 2021).

Secara asasnya, khidmat komuniti bermaksud penglibatan pelajar bersama
komuniti yang lazimnya memfokuskan aktiviti yang mendatangkan manfaat kepada
pihak-pihak yang terlibat dalam aktiviti tersebut. Dalam konteks kemasyarakatan,
khidmat komuniti menggambarkan adanya kerja atau usaha yang dilakukan melibatkan
aktiviti yang memberi tumpuan kepada peningkatan kualiti hidup komuniti sama ada yang
memerlukan atau berada dalam kesusahan (Nuntaboot, Boonsawasdgulchai & Bubpa,
2019). Aktiviti khidmat komuniti di institusi pengajian tinggi bukanlah suatu perkara
baharu kerana ia dijalankan sebagai kursus pelengkap mahupun aktiviti kokurikulum para
pelajar. Menawarkan khidmat komuniti yang bermanfaat kepada masyarakat serta dalam
masa yang sama mengikuti pengajaran dan pembelajaran adalah salah satu dariada strategi
pedagogi yang mendatangkan kebaikan kepada kedua-dua pihak iaitu komuniti dan
pelajar.

Manakala antara manfaat aktiviti khidmat komuniti kepada pelajar adalah
meningkatkan kecemerlangan akademik dan pembangunan kendiri pelajar (Valentine,
Price & Yang, 2021), meningkatkan pengetahuan terhadap kandungan kursus dan
pembelajaran, perubahan sikap terhadap komuniti dan pembelajaran serta membentuk
nilai positif (Ibrahim et al., 2018). Pelajar juga memperoleh manfaat dengan mempelajari
bagaimana ‘perkhidmatan’ mereka boleh mendatangkan impak dan perubahan kepada
‘penerima perkhidmatan’ mereka (Cram, 1998). Hal ini berbeza dengan pembelajaran
ketika berada di dewan kuliah yang bersifat statik kerana penglibatan dalam aktiviti
khidmat komuniti akan membolehkan pelajar mengadaptasi pengetahuan yang diperoleh
di universiti bersama pihak komuniti untuk menghasilkan pengalaman baharu kepada
pelajar (Balciuniene, 2008). Ia akan membantu meningkatkan pembelajaran pelajar dalam
aspek menggabung jalin aspek teori dengan praktis di dunia sebenar di samping
meningkatkan kemahiran sivik serta kewarganegaraan dalam kalangan pelajar
(Kementerian Pengajian Tinggi, 2021a). Impak yang sama juga akan diperoleh oleh
komuniti yang terlibat kerana aktiviti yang dijalankan sedikit sebanyak memudahkan
urusan seharian, memberi nilai tambah kepada pembangunan komuniti serta turut

59

e-Prosiding Seminar Mata Pelajaran Umum Peringkat Kebangsaan Siri 2 – Tahun 2022
eISBN: 978-967-5492-79-2

meningkatkan kualiti hidup komuniti (Ibrahim, Hasan & Bayang, 2020, Nuntaboot et al.,
2019; Ibrahim et al., 2018; Balciuniene, 2008).

Kajian yang dijalankan oleh Mohamad (2021) juga telah membuktikan
keberkesanan pelaksanaan program khidmat komuniti secara atas talian oleh para pelajar.
Seramai 15 orang pelajar Diploma Pasca Siswazah Kerja Sosial (DPSKS) di Universiti
Kebangsaan Malaysia (UKM) telah terlibat dalam menjalankan Program e-Psikososial
Komuniti yang dijalankan pada semester 2 sesi 2020/2021 sebagai salah satu
pembelajaran berasaskan perkhidmatan bagi kursus Praktis Kerja Sosial Komuniti
(SKPW5082). Program e-psikososial ini merujuk kepada teori sokongan sosial
bermatlamat memberi khidmat sokong-bantu kepada orang awam melalui aplikasi media
sosial. Program ini mendapat kerjasama daripada rakan industri iaitu Jabatan Kebajikan
Masyarakat (JKM) dalam mengenal pasti kumpulan sasar yang memerlukan sokongan
psikososial bagi meneruskan kehidupan selepas terkesan dengan pandemik COVID-19.
Walaupun kali pertama dilenturkan ke dalam talian, program e-psikososial ini ternyata
mendapat sambutan yang amat baik daripada kumpulan sasar dalam melaksanakan
pembelajaran berasaskan pengalaman kepada pelajar. Aktiviti khidmat komuniti ternyata
memberi peluang kepada pihak agensi, syarikat korporat dan badan-badan bukan kerajaan
(NGO) untuk memberi sumbangan kepada komuniti seperti mana Program e-Psikososial
Komuniti ini yang mendapat kerjasama JKM. Pihak komuniti sendiri berpeluang
bekerjasama dengan NGO serta Pihak Berkuasa Tempatan (PBT) dalam merancang
aktiviti yang berstruktur serta mampan bagi meningkatkan sosioekonomi komuniti
(Kementerian Pengajian Tinggi, 2021).

3. SKOP DAN METODOLOGI KAJIAN

Skop kajian bagi kertas kerja ini ialah kursus MPU3412 Community Service yang
ditawarkan oleh General Studies Department Sunway College Kuala Lumpur. Kajian ini
menggunakan metodologi pengumpulan data kualitatif dengan memfokuskan analisis
hasil pemerhatian terhadap kandungan, skop kajian dan maklum balas daripada
mahasiswa. Hasil Pembelajaran Kursus Khidmat Komuniti ini membolehkan pelajar (i)
menghasilkan kertas cadangan projek keterlibatan komuniti yang berimpak sosial, (ii)
mempamerkan kemahiran kepimpinan dan kerja berpasukan dan (iii) mempamerkan
tanggungjawab sosial dalam pelaksanaan projek (Buku Garis Panduan Pengajian Umum
(MPU) Edisi Kedua, 2016).

Pentaksiran bagi kursus ini melibatkan tiga komponen iaitu kertas kerja projek, laporan
projek dan pembentangan projek.

4. DAPATAN KAJIAN

Pelaksanaan kursus masih memerlukan sesi kuliah dan perbincangan bersama para
pelajar. Namun kaedah yang digunakan adalah melalui dalam talian. Para pelajar tetap
perlu melakukan semua proses perancangan sebelum, semasa dan selepas program
dijalankan sama seperti program khidmat komuniti secara fizikal.

Projek yang dilaksanakan perlu mempunyai nilai kesedaran terhadap masyarakat
dan juga komuniti yang ingin diketengahkan. Dalam pelaksanaan projek ini juga, pelajar
perlu melibatkan NGO dalam usaha memupuk kesedaran sosial dalam kalangan

60

e-Prosiding Seminar Mata Pelajaran Umum Peringkat Kebangsaan Siri 2 – Tahun 2022
eISBN: 978-967-5492-79-2

masayarakat dan para pelajar itu sendiri. Kertas kerja ini menggunakan Hara Maker
sebagai badan NGO yang bekerjasama dengan pelajar untuk menjayakan projek mereka.

Berikut merupakan rangka kerja tugasan yang perlu dilakukan oleh para pelajar
bagi menghasilkan program khidmat komuniti dalam talian mereka.

Rajah 1: Gerak Kerja Pelajar untuk Subjek MPU3412 Community Service

Penyediaan kertas Gerak kerja Gerak kerja
kerja berkumpulan berkumpulan

Pembentangan Penulisan
laporan

Projek yang dijalankan ialah Reimagine Plastic Project. Projek ini merupakan
inisiatif oleh Hara Makers. Projek ini adalah projek komuniti alam sekitar serta projek
menjana pendapatan untuk masyarakat yang kurang bernasib baik di bandar Kuala
Lumpur, yang disasarkan untuk menyediakan kemahiran vokasional dalam kitar semula
sisa plastik.

Rajah 2: Poster Projek Plastic Free
Sumber: https://www.facebook.com/ reimagineplasticproject/posts/980007019209735

61

e-Prosiding Seminar Mata Pelajaran Umum Peringkat Kebangsaan Siri 2 – Tahun 2022
eISBN: 978-967-5492-79-2

Rajah 3: Posting yang Dimuat Naik di Facebook
Sumber: https://www.facebook.com/%20reimagineplasticproject/posts/985698241973946

Rajah 4: Video Cara-cara Membersihkan Plastik
Sumber: https://www.facebook.com/watch/?v=3025122254438874

62

e-Prosiding Seminar Mata Pelajaran Umum Peringkat Kebangsaan Siri 2 – Tahun 2022
eISBN: 978-967-5492-79-2

Rajah 5: Video Penghasilan Pasu Bunga daripada Botol Plastik
Sumber: https://www.facebook.com/reimagineplasticproject/posts/98372 9122170858

4.1 Refleksi Pelajar
4.1.1 Communication Skill
Komunikasi merupakan aspek yang sangat penting dalam kehidupan seharian
terutamanya dalam penyampaian dan pemindahan maklumat dan informasi serta melihat
reaksi penerima. Di samping itu, kemahiran komunikasi merupakan kemahiran yang
penting dalam kemahiran kebolehpasaran pekerjaan yang perlu dikuasai oleh pelajar
semasa di universiti. Pelajar yang mempunyai kesedaran yang tinggi terhadap kemahiran
komunikasi akan berdaya saing apabila menceburi bidang pekerjaan kelak (Ng,
et.al.2022).
Pelajar 1:
I have also learned a few tricks on how to reduce plastic waste in my daily life. I have
definitely become better at communicating with people. Since my role in the team is to
liaise with the NGO, which is Hara Makers, I learned communicating skills throughout
these few weeks.
Pelajar 2:
It means a lot to me, giving the chance to bring something meaningful back to the
community. The experience I gained is very similar to what I expected, having a group of
friends striving same purpose. The most challenging part of this project is communication
with the NGO but in the same time this situation..... my communication skills.

Berdasarkan refleksi pelajar terhadap pelaksanaan projek komuniti servis ini,
mereka bersetuju bahawa kemahiran komunikasi mereka semakin baik. Menurut Ibrahim
dan Mahbob (2021), graduan haruslah memiliki kriteria yang diinginkan oleh majikan
iaitu kebolehan berkomunikasi, kebolehan memimpin organisasi, mengamalkan kerja

63

e-Prosiding Seminar Mata Pelajaran Umum Peringkat Kebangsaan Siri 2 – Tahun 2022
eISBN: 978-967-5492-79-2

berkumpulan atau berpasukan dan sentiasa membantu antara satu sama lain. Tambahan
pula, kemahiran komunikasi merupakan salah satu aspek keterampilan yang paling
penting. Tanpa penguasaan kemahiran ini, graduan akan menghadapi kesukaran dalam
memperoleh pekerjaan. Hal ini demikian kerana majikan lebih melihat aspek komunikasi
berbanding akademik. Mempunyai keputusan akademik yang baik belum tentu menjami
seseorang graduan itu mempunyai tahap penguasaan komunikasi yang tinggi kerana
dalam dunia pekerjaan, komunikasi adalah tunjang utama untuk membina keterampilan.

4.2 Perspektif Baharu Community Service

Kehadiran pandemik COVID-19 telah menyebabkan perubahan dalam cara pelaksanaan
kursus khidmat komuniti yang merupakan kursus yang telah ditawarkan pada semester
semasa. Berlaku inovasi dalam pelaksanaan yang menganjurkan cara khidmat komuniti
secara dalam talian. Proses pengajaran telah mengambil kira keadaan semasa yang
memerlukan kekreatifan dalam pelaksanaan khususnya berkaitan dengan kursus khidmat
komuniti tersebut. Pada pendapat pengkaji yang juga merupakan tenaga pengajar bagi
kursus ini, kita tidak boleh menjadikan kehadiran pandemik COVID-19 ini sebagai
halangan untuk para pelajar turut sama menyantuni masyarakat. Meskipun
pelaksanaannya secara dalam talian, ia turut sama boleh memberi kesan keprihatinan,
kecaknaan dan tanggungjawab para pelajar kepada masyarakat.

Pemilihan khidmat komuniti secara dalam talian dilaksanakan bagi menyahut
keperluan pembelajaran dalam talian yang diumumkan oleh pihak Kementerian Pengajian
Tinggi. Para pelajar masih perlu melaksanakan program khidmat komuniti dan program
yang dijalankan berbentuk dalam talian. Para pelajar dikehendaki membuat gerak kerja
secara berkumpulan dan menghasilkan video yang keseluruhannya menyaksikan kempen
kesedaran untuk disampaikan kepada seluruh komuniti (Ismail, et.al, 2021).

Pelajar 3:

This community service experience is quite different from what I expected. Based on my
past experience, I thought we would like have a chance to do our community service
project physically. Unfortunately, due to the COVID-19 pandemic and lockdown, we have
to do it virtually through social media platforms. However, I still feel thankful for having
the oppurtunites to take part in such a great project.

Pelajar 4:

This was my first time doing online community service. It was fun and interesting as it was
a whole new experience for me. Sadly, it was still a bit different from physical community
service which I expected. This is because face to face interaction was replaced by virtual
interaction such as video call. Meeting with Hara Makers was the most unforgettable
experience for me. During the meeting, my group and I showed our proposal and
discussed it with Hara Maker in order to ensure the whole campaign was carried out
smoothly.

Pelajar 5:

We have done it online community service which is considered a new experience for me.
I searched for a lot of information on the Internet and asked for opinion from my family
and friends to create more interesting content to engage with audiences.

64

e-Prosiding Seminar Mata Pelajaran Umum Peringkat Kebangsaan Siri 2 – Tahun 2022
eISBN: 978-967-5492-79-2

Berdasarkan refleksi pelajar ini, mereka bersetuju bahawa pelaksanaan projek
khidmat komuniti secara dalam talian ini memberikan satu persepsi baharu dan
pengalaman yang berbeza. Hal ini demikian kerana, projek khidmat komuniti sering
dikaitkan dengan pelaksanaan projek secara fizikal. Menurut Octastefani (2022),
pelaksanaan khidmat komuniti secara dalam talian merupakan sesuatu yang di luar
jangkaan mahasiswa kerana kebanyakan pelajar masih belum bersedia untuk menerima
perubahan daripada luar talian (offline) kepada dalam talian (online).

4.3 Kemahiran Baharu

Beza antara khidmat komuniti secara dalam talian dan secara fizikal adalah khidmat
komuniti dalam talian memerlukan pelajar memuat naik video dalam medium platform
dalam talian seperti Youtube, Facebook, Instagram, Twitter dan lain-lain lagi (Ismail,
et.al, 2021).

Pelajar 6

It was my first time participating in community service and I have learnt a lot from this
Plastic Free Project. I learned how to capture video by myself and realised how hard a
good video produced by those Youtubers is. This will be the most unforgettable experience
for me in this project.

Pelajar 7

During this campaign , I gained new skills including editing a poster for an Instagram
post, which I had never done before. One of our greates regrets is that we were unable to
compelete this project physically due to COVID-19. I believe that the sucject provides an
excellent opportunity for every university student to participate in community service.

Pelajar 8

In this current community service experience, it was similar to what I have expected before
and I was in charge of contributing the videos and editing them. When progressing on the
vodieo, I think it is fun and a new precious experience for me as this is the first time that
I edited the video myself.

Berdasarkan refleksi yang dinyatakan oleh pelajar, pelaksanaan projek komuniti servis
dalam dalam talian ini telah memberikan kemahiran baharu kepada mereka seperti
kemahiran menyunting video. Menurut Pappas dan Giannakos (2021), aktiviti
penyuntingan video “can be a challenging part as it requires a certain amount of time to
trim the videos, merging parts from different videos, as well as controlling which source”.
Makala menurut kajian Batez (2021), transisi kepada pembelajaran dalam talian
menyebabkan wujudnya cabaran yang besar dalam proses pembelajaran, namun di satu
sisi lainnya, ia dapat mempertingkatkan kemahiran pelajar terutamanya dalam bidang
ICT. Di samping itu juga, para pelajar dapat menonjolkan kreativiti mereka dalam
kemahiran seperti mennyunting video, menyunting fail pembentangan dan sebagainya.
Kemahiran ini mereka peroleh sama ada daripada para pensyarah atau inisiatif mereka
sendiri dengan mencari maklumat tersebut di Internet dan sebagainya.

65

e-Prosiding Seminar Mata Pelajaran Umum Peringkat Kebangsaan Siri 2 – Tahun 2022
eISBN: 978-967-5492-79-2

5. KESIMPULAN
Subjek Community Service dapat diteruskan pelaksanaannya walaupun terpaksa berdepan
dengan kekangan COVID-19. Berdasarkan inovasi dan kewujudan media sosial, para
pelajar dapat membuktikan bahawa tiada halangan untuk mereka berinteraksi dengan
masyarakat secara dalam talian. Refleksi daripada pelajar menunjukkan yang mereka
dapat mengaplikasikan kemahiran baharu dalam mewujudkan tanggungjawab sosial
semasa projek ini dijalankan.

6. RUJUKAN

Abedu Rashid, N., Mohamad Said, M. N. H.., & Abdullah, Z. (2021). Persepsi penerimaan pelajar
pascasiswazah UTM terhadap pendekatan heutagogi dalam pembelajaran. Innovative
Teaching and Learning Journal, 5(1), 31–48. Retrieved from
Https://Itlj.Utm.My/Index.Php/Itlj/Article/View/63.

Adzhar, H., Khalid, F., & Karim, A. A. (2017). Penggunaan massive open online course (MOOC)
sebagai kaedah pembelajaran baharu. Pembelajaran abad ke-21: Trend integrasi
teknologi, 179-188.

Amran, N. N., & Ishak, H. (2017). Service-learning bersama oku: pengalaman latihan industri
pelajar FPI, UKM. Al-Turath Journal of Al-Quran And Al-Sunnah, 2(1), 1-9.

Amran, Najah & Ibrahim, Maznah & Azlan, Norain & Alias, Jamsari. (2018). Service learning
mengungkap definisi pembelajaran abad ke 21 (Defining Service Learning Concept for
21st Century Learning). MALIM: Jurnal Pengajian Umum Asia Tenggara (Sea Journal
of General Studies). Vol.3. 43-55.

Bahrom, Z. (2020). Pedagogi norma baharu: cabaran dan hikmah. Jurnal Refleksi Kepemimpinan,
(JILID III). Retrieved from
https://myjms.mohe.gov.my/index.php/jrk/article/view/9896.

Batez, M. (2021). ICT skills of university students from the faculty of sport and physical education
during the COVID-19 pandemic. Sustainability, 13(4), 1711.

Ibrahim, N. A. N., & Mahbob, M. H. (2021). Keterampilan peribadi pelajar sebagai satu bentuk
kemahiran komunikasi dan kepentingannya dalam pasaran dunia pekerjaan. Jurnal
Komunikasi: Malaysian Journal of Communication, Vol. Jilid, 37(1), 209-226.

Ismail, A. S., Mustaffa, N. N. M., & Mohd, N. S. (2021). Inovasi Pelaksanaan Kursus Khidmat
Komuniti Secara Dalam Talian Di Universiti Pertahanan Nasional Malaysia.
In International Virtual Conference on Liberal Studies 2021 (p. 201).

Mohamad, M.S. (2021). e-Psikososial: Kaedah pembelajaran berasaskan perkhidmatan kerja
sosial komuniti dalam talian. Prosiding Kongres dan Pertandingan Inovasi dalam
Pengajaran dan Pembelajaran (kNovasi) 2021 (8-10). Bangi: Universiti Kebangsaan
Malaysia.

Mustafa Kamal, N. M., Hussin, Z., Sulaiman, A. M., & Abd Latib, N. N. (2021). Pendekatan
heutagogi dalam pengajaran dan pembelajaran di rumah (Pdpr) menggunakan M-
Pembelajaran: Application of heutagogy in home-based learning use of m-learning.
Journal of Islamic Educational Research, 7, 44–65.

Nuntaboot, K., Boonsawasdgulchai, P., & Bubpa, N. (2019). Roles of mutual help of local
community networks in community health activities: Improvement for the quality of life
of older people in Thailand. International journal of nursing sciences, 6(3), 266-271.

Octastefani, T. (2022). Online method as an emergency solution for student’s community
engagement programs during the COVID-19 Pandemic in Indonesia. Indonesian
scholars scientific summit Taiwan proceeding, 4, 8-15.

Pappas, I. O., & Giannakos, M. N. (2021, April). Rethinking learning design in IT education
during a pandemic. In Frontiers in education (Vol. 6, p. 652856). Frontiers Media SA.

66

e-Prosiding Seminar Mata Pelajaran Umum Peringkat Kebangsaan Siri 2 – Tahun 2022
eISBN: 978-967-5492-79-2

Plummer, R., Witkowski, S., Smits, A., & Dale, G. (2021). The issue of performance in higher
education institution-community partnerships: a Canadian perspective. Journal of
Higher Education Policy and Management, 43(5), 537-556.

Ramlie, H. A., & Nor, N. M. M. (2021). Pembangunan model khidmat komuniti pendidikan atas
talian (Online Education Community Service-Oecs) Berorientasikan Sulam (Service
Learning Malaysia-University for Society). Environment, 6(25).

Valentine, J., Price, D., & Yang, H. (2021). High-impact practices and gains in student learning:
Evidence from Georgia, Montana, and Wisconsin. Lumina Issue Paper. Lumina
Foundation.

67

e-Prosiding Seminar Mata Pelajaran Umum Peringkat Kebangsaan Siri 2 – Tahun 2022
eISBN: 978-967-5492-79-2

Penerimaan dan Kecenderungan Pelajar Terhadap Penggunaan
Aplikasi Blackboard Collaborate Ultra Sebagai Platform Pembelajaran

dalam Talian

Muhamad Safwan Mohd A’seri, Yazilmiwati Yaacob,
Noor Syazwani Ishak & Ismail Ibrahim1

1General Studies Department, Sunway College Kuala Lumpur
Email Pengarang : [email protected]
https://orcid.org/0000-0002-1907-3053

ABSTRAK

Landskap pendidikan tinggi dari sudut pengajaran dan pembelajaran di Malaysia telah berubah
ekoran daripada situasi pandemik COVID-19 yang melanda dunia. Kaedah pengajaran dan
pembelajaran yang dahulunya berteraskan pembelajaran secara bersemuka telah digantikan
dengan kaedah pembelajaran dalam talian sepenuhnya dengan menggunakan pelbagai pilihan
platform mengikut institusi masing-masing bagi memastikan proses pengajaran dan pembelajaran
dapat diteruskan. Kajian ini memfokuskan kepada penerimaan dan kecenderungan pelajar dalam
penggunaan platform Blackboard Collaborate Ultra oleh pelajar Ijazah Sarjana Muda di Sunway
College Kuala Lumpur yang mengikuti program perakauanan iaitu ACCA, ICAEW dan program
perniagaan. Kajian ini berbentuk kajian kuantitatif iaitu menggunakan soal selidik sebagai
instrumen kajian. Seramai 168 orang responden telah menjawab soal selidik yang telah diedarkan
melalui aplikasi WhatsApp dan e-mel. Hasil kajian mendapati min skor bagi penerimaan dan
kecenderungan pelajar terhadap penggunaan platform Blackboard Collaborate Ultra berada pada
tahap sederhana. Kesimpulannya, para pelajar mempersiapkan diri dan menerima konsep
pembelajaran atas talian menggunakan Blackboard Collaborate Ultra. Namun terdapat beberapa
faktor yang harus diperhalusi agar tidak berlaku kerencatan dalam proses pengajaran dan
pembelajaran secara atas talian.

Kata Kunci: Penerimaan, Kecenderungan, Blackboard Collaborate Ultra, Platform
Pembelajaran Dalam Talian

1. PENGENALAN

Pembelajaran dan pembelajaran secara dalam talian dan hibrid bukanlah sesuatu yang
baharu bagi warga pendidik di institusi pengajian tinggi Malaysia khususnya semasa
tempoh pandemik atau pasca pandemik COVID-19. Dunia pendidikan pada hari ini telah
melalui satu fasa perubahan yang drastik yang menuntut warga pendidik untuk bersedia
dengan pelbagai pengetahuan dan kaedah pedagogi yang kreatif dan inovatif. Persekitaran
pembelajaran secara maya dan pelantar pembelajaran digital (digital online platform)
telah menjadi keperluan dalam institusi pendidikan.

Penyampaian bahan pengajaran dan pembelajaran yang menggunakan kaedah ini
mengandungi elemen grafik visual, perkataan, animasi, video ataupun audio. Hal ini
bermaksud sebarang bentuk pengajaran dan pembelajaran yang disampaikan semestinya
menggunakan teknologi digital. Pelbagai jenis aplikasi atau teknologi digital telah
digunakan oleh pendidik untuk menyampaikan ilmu kepada para pelajar antaranya
aplikasi Webex, Blackboard, Google Classroom, Zoom, Google Meet, Microsoft Teams,
Skype dan sebagainya. Penggunaan aplikasi digital pada hari ini bertujuan menyampaikan
maklumat, arahan, latihan dan kuiz dalam sesi pembelajaran telah memberikan banyak

68

e-Prosiding Seminar Mata Pelajaran Umum Peringkat Kebangsaan Siri 2 – Tahun 2022
eISBN: 978-967-5492-79-2

manfaat kepada golongan pendidik dan juga pelajar. Menurut Bahrom (2020), pemilihan
platform pembelajaran atas talian perlulah mengambil kira manfaat yang akan diperoleh
para pelajar dan pensyarah. Manakala, Mohamad (2021) pula menjelaskan bahawa
platform dan peralatan yang digunakan untuk tujuan pengajaran dan pembelajaran (PdP)
seharusnya lebih memudahkan proses PdP dilaksanakan antaranya melibatkan kemudahan
untuk mengakses aplikasi yang digunakan oleh pengajar, capaian sumber dengan pantas,
memuat naik bahan tugasan, berkomunikasi semasa kelas dan lain-lain lagi. Menurut
Thangaiah et. al (2020), PdP dalam talian merupakan satu platform pembelajaran yang
menyediakan kemudahan pembelajaran bagi pelajar dan tenaga pengajar yang dilengkapi
dengan pelbagai teknologi terkini merentasi peredaran zaman. Menurut Shafie (2020), e-
pembelajaran yang dinyatakan adalah satu platform bagi pelajar mengakses pengisian
tentang sesuatu pembelajaran secara atas talian.

Walau bagaimanapun, setiap pelajar mempunyai tanggapan, penerimaan dan
kecenderungan tersendiri terhadap pembelajaran secara atas talian. Pandangan ini perlu
diambil kira oleh pensyarah bagi meningkatkan tahap produktiviti PdP yang dilaksanakan
kepada pelajar. Menurut Suleimen (2019), perkara yang paling utama dalam mendasari
sikap seseorang terhadap tingkah laku bagi menggunakan teknologi baharu bergantung
kepada persepsi individu tersebut tentang sejauh mana peranan teknologi tersebut
kepadanya. Apabila pelajar merasakan sistem yang digunakan dalam proses pembelajaran
tidak memberi tekanan kepada mereka, ini akan membangkitkan rasa semangat dan berasa
senang menggunakannya sekaligus menimbulkan sikap yang positif. Menurut Redmond
(2011) dan Halim et.al (2020), bagi memastikan kelancaran pembelajaran secara dalam
talian, pensyarah perlu memiliki ciri-ciri seperti kemahiran pengurusan pedagogi,
kemahiran teknikal dan keupayaan untuk menyokong pelajar dalam aspek sosial dan
emosi. Kesemua kemahiran ini penting agar setiap platform atau aplikasi yang digunakan
dalam PdP sesuai dengan isi pelajaran yang disampaikan dan tahap keupayaan pelajar
sama ada dari aspek pengetahuan ataupun kemahiran teknologi (Halim et.al, 2020).

Tahap penerimaan terhadap pembelajaran secara atas talian bergantung kepada
kemampuan peribadi pelajar dan kepercayaan mengenai keupayaan mereka dalam
melaksanakan tugasan untuk mencapai tahap yang telah ditetapkan (Mokhtar & Lakman
2021). Selain itu, Abdul Aziz et al. (2020) menyatakan pembelajaran atas talian yang
dilihat lebih mengutamakan pembelajaran kendiri menimbulkan cabaran yang tersendiri
terhadap pelajar universiti kerana pelajar perlu bijak dan kreatif dalam aspek pengurusan
masa dan beradaptasi dengan pembelajaran atas talian. Justeru, untuk memastikan
keberkesanan PdP secara dalam talian ini tercapai, pelajar juga perlu meningkatkan tahap
penerimaan dan penglibatan dalam kemahiran menggunakan platform pembelajaran
(Hassan et.al., 2020). Cabaran yang dihadapi oleh para pendidik berkait persepsi dan
cabaran pelajar terhadap pembelajaran dalam talian memandangkan pelajar kebanyakan
datang daripada pelbagai latar belakang ekonomi dan sosial (Alam et. al. 2020).
Berdasarkan Abidin (2021), kegusaran tentang kesediaan pelajar untuk melaksanakan
sesi pengajaran dan pembelajaran menerusi sistem atas talian seperti Google Classroom,
Microsoft Teams, Google Meet dan sebagainya wujud apabila pelajar terpaksa
menggunakan platform-platform tersebut secara segera. Aziz et.al (2020) telah
menjalankan satu kajian bagi mengenal pasti sikap dan penerimaan pelajar-pelajar di
Institusi Pendidikan Tinggi (IPT) terhadap pembelajaran atas talian dan hasil kajiannya
mendapati bahawa sikap dan penerimaan pelajar mempunyai hubungan yang signifikan
terhadap amalan pembelajaran atas talian. Tidak dinafikan tenaga pengajar memainkan
peranan penting dalam menentukan keberkesanan proses pembelajaran dan pengajaran
dalam talian sama ada berjaya atau gagal (Nawii & Hamidaton, 2020). Akan tetapi,

69

e-Prosiding Seminar Mata Pelajaran Umum Peringkat Kebangsaan Siri 2 – Tahun 2022
eISBN: 978-967-5492-79-2

kesediaan pelajar semasa dan selepas proses pengajaran dan pembalajaran perlu diambil
kira untuk menilai keberkesanan platform yang digunakan dan mengukur hasil
pembelajaran. Justeru, kajian ini bertujuan meneroka penerimaan dan kecenderungan
pelajar terhadap penggunaan aplikasi Blackboard Collaborate Ultra (BCU) sebagai
platform pembelajaran atas talian di Sunway College (KL) Sdn Bhd.

1.1. LATAR BELAKANG BLACKBOARD COLLABORATE ULTRA (BCU)

Secara amnya, Blackboard Collaborate Ultra (BCU) merupakan sebuah platform yang
dimiliki oleh Blackboard Inc. berpusat di Amerika Syarikat yang telah ditubuhkan pada
tahun 1997. Blackboard Inc. membangunkan sebuah perisian yang juga dikenali sebagai
‘Blackboard’ dengan mempunyai ciri-ciri sistem pengurusan pembelajaran (Learning
Management System-LMS) (Alhussain, 2017). Blackboard adalah sejenis aplikasi
pembelajaran yang dibangunkan bagi menyokong persekitaran m-pembelajaran di mana
aktiviti seperti pengumuman, jadual bertugas, refleksi jurnal dan blog, media audio dan
video serta gred pencapaian pelajar dipaparkan menerusi peranti mudah alih pelajar. Di
Malaysia, antara institusi pendidikan tinggi yang mengguna pakai perisian Blackboard
seperti Blackboard UTMspace, SEGi Blackboard, INTI Blackboard Learn dan tidak
terkecuali eLearn Blackboard Sunway (Razami & Ibrahim, 2021; Pereira, et.al., 2020;
Yaacob, et.al., 2021) menjadikan aplikasi ini sebagai medium pengajaran dan
pembelajaran.

Rajah 1: Logo Aplikasi Blackboard Collaborate Ultra (BCU)

Blackboard Collaborate Ultra (BCU) merupakan salah satu perisian yang terdapat
di dalam aplikasi Blackboard khusus bagi melaksanakan sesi pengajaran dan
pembelajaran secara atas talian. Logo BCU sepertimana dalam rajah 1 di atas merupakan
aplikasi Google Classroom, Webex, Zoom, dan Microsoft Teams antara medium maya
yang diguna pakai bagi menjayakan proses pembelajaran secara dalam talian mahupun
hibrid (hybrid). Di General Studies Department (GSD), Sunway College Kuala Lumpur,
platform Blackboard telah digunakan bermula sejak tahun 2019 namum aplikasi
Blackboard Collaborate Ultra diguna pakai sepenuhnya pada tahun 2020 khususnya
sewaktu pandemik COVID-19 melanda dan penggunaanya diteruskan sehingga kini.
Aplikasi ini dilengkapi dengan pelbagai kemudahan antaranya Chatbox, Audio, Camera,
Breakout Groups, White Board, View (gallery view, speaker view dan tiled view), Polls
feedback, Share File Application atau Share Screen seperti yang ditunjukkan dalam Jadual
1 dan Rajah 2 di bawah.

70

e-Prosiding Seminar Mata Pelajaran Umum Peringkat Kebangsaan Siri 2 – Tahun 2022
eISBN: 978-967-5492-79-2

Jadual 1: Antara Fungsi Kemudahan-Kemudahan yang Terdapat dalam Blackboard
Collaborate Ultra (BCU)

Item dalam Blackboard Collaborate Fungsi

Ultra

• Ruangan untuk para pelajar bertanya soalan,

maklum balas atau membuat ulasan.

• Menerusi ruangan chat box ini, pelajar diberi

kemudahan sama ada memberi respon secara

umum atau peribadi kepada pensyarah.

• Ruangan untuk berkomunikasi menggunakan
mic dan mengaktifkan kamera di dalam BCU
jika diaktifkan fungsinya.

• Untuk memudahkan kerjasama kumpulan kecil
di dalam Breakout Group, moderator boleh
membentuk kumpulan kecil yang berasingan
dalam BCU.

• Pelajar boleh mengklik untuk memasuki
kumpulan yang ditugaskan.

• Setiap breakout group mempunyai audio,
video, papan putih, perkongsian aplikasi dan
sembang peribadi mereka sendiri.

• Memberi pelajar peluang untuk mengambil
bahagian dan memberikan maklum balas atau
melihat sejauh mana pemahaman berkaitan
sesuatu perkara yang mereka bincangkan
melalui kaedah undian.

Rajah 2: Antara Kemudahan yang Terdapat dalam Blackboard Collaborate Ultra
71

e-Prosiding Seminar Mata Pelajaran Umum Peringkat Kebangsaan Siri 2 – Tahun 2022
eISBN: 978-967-5492-79-2

Kepelbagaian kemudahan yang dimiliki serta tahap capaian yang mesra pengguna
apabila dapat diakses melalui pelbagai jenis alat elektronik seperti telefon pintar,
komputer riba, serta tablet menjadikan aplikasi BCU mesra pengguna dan mudah
dikendalikan (Mahmud & Bakar, 2020). Berdasarkan kemudahan aplikasi yang terdapat
dalam BCU, maka objektif kajian ini adalah untuk melihat sejauh mana penerimaan dan
kecenderungan pelajar Sunway College Kuala Lumpur terhadap platform Blackboard
Collaborate Ultra.

2. OBJEKTIF KAJIAN

• Mengenal pasti penerimaan pelajar Sunway College Kuala Lumpur terhadap
platform Blackboard Collaborate Ultra.

• Meninjau kecenderungan pelajar Sunway College Kuala Lumpur terhadap
penggunaan platform Blackboard Collaborate Ultra.

3. METODOLOGI KAJIAN

Bahagian ini mengandungi kaedah kajian, instrumen kajian, proses menganalisis data dan
sampel kajian bagi meneliti penerimaan dan kecenderungan pelajar Sunway College
Kuala Lumpur terhadap penggunaan platform Blackboard Collaborate Ultra bagi proses
pengajaran dan pembelajaran secara atas talian.

Menurut Krishnan & Daud (2020), reka bentuk kajian merupakan set panduan
sistematik untuk menjalankan kajian supaya objektif kajian dapat dicapai. Kajian ini
dibangunkan untuk meninjau sejauh mana penerimaan dan kecenderungan pelajar
Sunway College terhadap penggunaan platform Blackboard Collaborate Ultra sepanjang
proses pembelajaran. Kajian yang dijalankan ini berbentuk deskriptif dengan
menggunakan pendekatan kuantitatif. Instrumen soal selidik menggunakan Google Form
digunakan dalam kajian ini untuk memperoleh maklumat yang diperlukan bagi
menjawab persoalan kajian. Menurut Ginsos, E., & Amat, S. (2022), penggunaan soal
selidik adalah mudah, murah, cepat dan menjimatkan masa. Pautan Google Form telah
diedarkan kepada pelajar melalui Telegram, WhatsApp dan eLearn. Dalam kajian ini,
satu set soal selidik yang mengandungi dua bahagian telah disediakan. Bahagian A
berkaitan dengan maklumat latar belakang responden (pelajar) manakala Bahagian B
pula berkaitan penerimaan dan kecenderungan pelajar terhadap platform BCU. Soal
selidik dalam instrumen kajian ini diadaptasi daripada kajian Chen (2020). Beberapa
soalan diringkaskan dan digugurkan kerana soalan tidak sesuai dengan fokus kajian. Soal
selidik ini menggunakan Skala Likert yang terdiri daripada lima kemungkinan jawapan
iaitu Sangat Tidak Setuju (STS), Tidak Setuju (TS), Kurang Setuju (KS), Setuju (S) dan
Sangat Setuju (SS).

Seterusnya, proses menganalisis data kajian merupakan fasa yang sangat penting
untuk mengenal pasti dan menentukan sama ada objektif serta persoalan kajian
tercapai. Analisis deskriptif telah digunakan untuk mengenal pasti penerimaan dan
kecenderungan para pelajar Sunway College terhadap pembelajaran dalam talian melalui
plaform Blackboard Collaborate Ultra (BCU) yang melibatkan kaedah analisis skor min
bagi menjawab persoalan kajian seperti yang ditunjukkan dalam Jadual 2 di bawah:

72

e-Prosiding Seminar Mata Pelajaran Umum Peringkat Kebangsaan Siri 2 – Tahun 2022
eISBN: 978-967-5492-79-2

Jadual 2: Tahap Interpertasi Nilaian Skor Min Kajian

Kajian Nilai Min Tahap Interpretasi

1.00 – 1.89 Sangat Rendah
1.90 – 2.69 Rendah
2.70 – 3.49
3.50 – 4.29 Sederhana
4.30 – 5.00 Tinggi

Sangat Tinggi

Rujukan: Baharin, et.al. (2018); Jamaludin, & Rashed. (2020).

Jadual 2 merujuk kepada skor min yang digunakan untuk melihat penerimaan dan
kecenderungan pelajar terhadap penggunaan aplikasi Blackboard Collaborate Ultra
sebagai platform pembelajaran di Sunway College Kuala Lumpur (SCKL). Nilai skor min
yang diperoleh daripada setiap dimensi kajian akan menentukan tahap setiap dimensi
berdasarkan julat min.

Manakala Jadual 3 di bawah merupakan sampel kajian mengenai penerimaan dan
kecenderungan pelajar terhadap penggunaan aplikasi Blackboard Collaborate Ultra
(BCU) sebagai platform pembelajaran dalam talian.

Jadual 3: Demografi Pelajar Sunway College bagi Sesi September-November Tahun
2021 yang Mengambil Subjek Hubungan Etnik, MPU 3113

Karakteristik Orang Peratusan (%)
Jantina
168 69.7
Perempuan 73 30.3
Lelaki

Etnik 105 43.6
Melayu 117 48.5
Cina 11 4.6
India 04 1.7
Sikh 02 0.8
Bumiputera Sabah & Sarawak 02 0.8
Lain-lain

Program 128 53.1
ACCA 67 27.8
VU 46 19.1
ICAEW

Sumber: Analisis penyelidik (2022)

Jadual 3 di atas menunjukkan sampel yang digunakan dalam kajian ini.
Seramai 241 orang pelajar Sunway College telah menjawab soal selidik yang diedarkan
dan terpilih sebagai sampel kajian. Daripada jumlah tersebut, seramai 168 orang pelajar
bersamaan 69.7% merupakan pelajar perempuan manakala 30.3% bersamaan 73 orang

73

e-Prosiding Seminar Mata Pelajaran Umum Peringkat Kebangsaan Siri 2 – Tahun 2022
eISBN: 978-967-5492-79-2

pelajar ialah pelajar lelaki. Responden kajian terdiri daripada 48.5% pelajar berbangsa
Cina, 43.6% berbangsa Melayu diikuti 4.6% berbangsa India dan 1.7% berbangsa Sikh.
Manakala peratusan sebanyak 0.8% melibatkan responden kajian terdiri daripada etnik
bumiputera Sabah, Sarawak dan lain-lain bangsa. Dari segi program pengajian yang
terlibat, majoriti responden ialah pelajar yang mengikuti pengajian perakaunan dan
perniagaan yang membabitkan program Association of Chartered Certified Accountants
(ACCA) iaitu sebanyak 53.1%, diikuti program Victoria University Bachelor of Business
(VU) berjumlah 27.8% dan akhir sekali pelajar program Institute of Chartered
Accountants in England and Wales (ICAEW) seramai 19.1%. Kesemua pelajar ini
mengikuti tahap pengajian di peringkat Ijazah Sarjana Muda di Sunway College Kuala
Lumpur bagi sesi pengajian bulan September hingga November tahun 2021.

4. DAPATAN KAJIAN

Bahagian ini membincangkan dapatan kajian mengenai pendedahan platform yang
digunakan oleh pelajar, penerimaan dan kecenderungan pelajar dalam penggunaan
Blackboard Collaborate Ultra (BCU) sebagai platform pengajaran dan pembelajaran
secara atas talian. Jadual 4 di bawah merupakan pendedahan platform pengajaran dan
pembelajaran pelajar Sunway College, Kuala Lumpur.

Jadual 4: Pendedahan Platform Pengajaran Dan Pembelajaran Pelajar Sunway College
Tahun 2021

Karakteristik Orang Peratusan (%)

Platform Pilihan Pelajar dalam 111 46.1
Proses Pembelajaran 103 42.7
22 9.1
Blackboard Collaborate Ultra 04 1.7
Zoom
Microsoft Teams
Google Meet

Pengetahuan Mengenai Platform 41 17
Blackboard Collaborate Ultra (BCU) 189 78.4
sebelum tahun 2021 11 4.6

Ya
Tidak
Neutral (ketidakpastian)

Sumber: Analisis penyelidik (2022)

Berdasarkan Jadual 4 di atas, hasil kajian menunjukkan pendedahan platform
pengajaran dan pembelajaran responden berkaitan Blackboard Collaborate Ultra (BCU).
Berkenaan platform pilihan pelajar dalam proses pembelajaran di Sunway College,
majoriti reponden memilih untuk menggunakan BCU iaitu sebanyak 46.1%, kemudian
diikuti platform Zoom berjumlah 42.7%, Microsoft Teams seramai 9.1% dan selebihnya
seramai 1.7% memilih platform Google Meet. Sebelum tahun 2020, majoriti responden
seramai 78.4% tidak mempunyai pendedahan dalam penggunaan BCU, diikuti sebanyak
17% responden telah didedahkan dalam penggunaan platform BCU dan 4.6% responden
tidak dapat mengenal pasti sama ada mereka pernah menggunakan platform BCU atau
sebaliknya.

74

e-Prosiding Seminar Mata Pelajaran Umum Peringkat Kebangsaan Siri 2 – Tahun 2022
eISBN: 978-967-5492-79-2

Seterusnya, Jadual 5 di bawah merupakan penerimaan responden dalam
penggunaan Blackboard Collaborate Ultra (BCU) sebagai platform pengajaran dan
pembelajaran secara atas talian.

Jadual 5: Penerimaan Pelajar dalam Penggunaan Blackboard Collaborate Ultra (BCU)
sebagai Platform Pengajaran dan Pembelajaran

No. Item Perspektif Pelajar Skor Min Tahap
1. Sistem di dalam BCU mesra pengguna 3.88 Tinggi
2. Platform BCU dapat mempertingkatkan 3.78 Tinggi

pengalaman pelajar dalam proses 3.63 Tinggi
pembelajaran dalam talian
3. BCU lebih menarik digunakan dalam proses 2.79 Sederhana
pembelajaran dalam talian
4. Memerlukan penerangan lanjut berkaitan 2.61 Sederhana
penggunaan sistem BCU
5. Sesi pembelajaran menggunakan BCU serupa 2.59 Rendah
dengan kelas secara bersemuka (kelas fizikal) 3.21 Sederhana
6. Kerap menghadapi kesukaran dalam Sumber: Analisis penyelidik (2022)
mengendalikan aplikasi BCU

Purata Skor Min Keseluruhan

Jadual 5 di atas menunjukkan dapatan yang diperoleh berkaitan penerimaan
pelajar terhadap penggunaan aplikasi Blackboard Collaborate Ultra (BCU) sebagai
platform pembelajaran di Sunway College Kuala Lumpur (SCKL). Berdasarkan nilai min,
kesemua responden menunjukkan persepsi yang positif terhadap pembelajaran dalam
talian melalui melalui BCU semasa tempoh pandemik COVID-19. Tiga item
menunjukkan interpretasi nilai min yang tinggi, iaitu sistem BCU bersifat mesra pengguna
sebanyak min=3.88, nilaian min=3.78 bagi platform BCU dapat mempertingkatkan
pengalaman pelajar dalam proses pembelajaran dalam talian bernilai, diikuti nilai
min=3.63 di mana BCU lebih menarik digunakan dalam proses pembelajaran dalam
talian. Satu item lagi menunjukkan interpretasi min sederhana iaitu min =2.79 menyatakan
para pelajar memerlukan penerangan lanjut berkaitan penggunaan aplikasi BCU.
Manakala dua item menunjukkan interpertasi rendah dengan nilaian min=2.61 melibatkan
sesi pembelajaran di dalam aplikasi BCU tidak serupa pembelajaran secara bersemuka,
dan kesukaran sepanjang menggunakan platform BCU menunjukkan nilai skor min =2.59.
Secara umumnya, purata data kajian mengenai perspektif pelajar dalam penggunaan BCU
memperlihatkan jumlah skor min berada pada tahap sederhana dengan nilai min=3.21.

Manakala Jadual 6 di bawah merupakan kecenderungan responden dalam
penggunaan Blackboard Collaborate Ultra (BCU) sebagai platform pengajaran dan
pembelajaran secara atas talian.

75

e-Prosiding Seminar Mata Pelajaran Umum Peringkat Kebangsaan Siri 2 – Tahun 2022
eISBN: 978-967-5492-79-2

Jadual 6 : Kecenderungan Interaksi Pelajar Sewaktu Menggunakan BCU Ketika Sesi
Pengajaran dan Pembelajaran Sedang Berlangsung (Live Class Online)

No. Item Kecenderungan Pelajar Skor Min Tahap

1. Menggunakan ruangan kotak sembang (chat box) bagi 4.14 Tinggi

memberi respons semasa kelas

2. Melihat wajah pensyarah semasa sesi kuliah berlangsung 3.25 Sederhana

di dalam BCU

3. Mengaktifkan mod mikrofon untuk berkomunikasi 2.64 Rendah

sewaktu proses pembelajaran

4. Pelajar mengaktifkan kamera sepanjang sesi berlangsung 2.39 Rendah

Purata Skor Min Keseluruhan 3.10 Sederhana

Sumber: Analisis penyelidik (2022)

Jadual 6 di atas menunjukkan kecenderungan pelajar menggunakan Blackboard
Collaborate Ultra (BCU) sewaktu sesi pembelajaran berlangsung. Hasil kajian mendapati
nilaian tertinggi skor min iaitu sebanyak min=4.14 menjurus kepada kecenderungan
pelajar menggunakan kotak sembang (chat box) di dalam BCU untuk berkomunikasi
sewaktu kelas berlangsung (live class). Skor min kedua tertinggi bernilai min=3.25 di
mana para pelajar lebih gemar untuk melihat wajah pensyarah semasa sesi kuliah
berlangsung. Dengan nilaian skor min sebanyak min=2.64 mempamerkan kemahuan
pelajar untuk mengaktifkan mikrofon dalam BCU untuk berkomunikasi semasa kelas
berlangsung. Manakala skor min terendah dengan nilaian berjumlah min=2.39 merujuk
kepada kecenderungan pelajar untuk mengaktifkan kamera sepanjang sesi pembelajaran
berlangsung. Secara keseluruhannya, dapatan kajian berkaitan kecenderungan pelajar
semasa menggunakan BCU menunjukkan skor min pada tahap yang sederhana dengan
nilaian sebanyak min=3.10.

5. PERBINCANGAN

Penggunaan platform dalam proses pembelajaran akan menyemarakkan semangat pelajar
untuk menjadi lebih kreatif dan berintelektual walaupun terpaksa mempelajari
penggunaan aplikasi baharu dan menyesuaikan diri dengan platform tersebut dalam masa
yang singkat (Coman et.al, 2020). Semasa sesi PdP secara live streaming berlangsung,
penglibatan proaktif dua hala antara pendidik dan pelajar bagi membincangkan kandungan
topik dalam bentuk kepelbagaian aktiviti interaktif seperti soal jawab, perbincangan serta
persembahan oleh pelajar dapat dilaksanakan mengikut kesesuaian dan secara tidak
langsung, pembelajaran berpusatkan pelajar dapat direalisasikan. Dapatan kajian
menunjukkan bahawa majoriti pelajar Sunway College Kuala Lumpur telah terdedah
kepada PdP secara atas talian menerusi aplikasi Blackboard Collaborate Ultra (BCU).
Kesedaran menggunakan BCU ketika berlakunya pandemik meningkat sehingga 100%.
Sikap dan tingkah laku pelajar dalam pengajaran dan pembelajaran secara atas talian
adalah penting dan perlu bagi menentukan penerimaan dan penggunaan semasa
pembelajaran dalam talian (Salloum et.al., 2019). Pendedahan terhadap pengajaran dan
pembelajaran secara atas talian serta keserasian penggunan bergantung kepada
kemampuan peribadi pelajar sama ada mereka yakin mengenai keupayaan diri ataupun
sebaliknya serta peranan pensyarah bertindak sebagai fasilitator atau pemudah cara yang
membantu pelajar dalam proses pengajaran dan pembelajaran bagi meningkatkan potensi
pelajar secara optimum (Kementerian Pendidikan Malaysia, 2017).

76

e-Prosiding Seminar Mata Pelajaran Umum Peringkat Kebangsaan Siri 2 – Tahun 2022
eISBN: 978-967-5492-79-2

Walaupun pelajar sudah terdedah kepada PdP secara atas talian menerusi aplikasi
Blackboard Collaborate Ultra (BCU), penerimaan pelajar terhadap penggunaan platform
BCU dilihat sederhana. Hal ini terjadi kerana sebahagian pelajar lebih selesa mengikuti
pembelajaran secara bersemuka berbanding dengan menggunakan platform digital. Kajian
ini disokong oleh kajian yang dilakukan oleh Morshidi et. al (2020), Nawii, & Hamidaton
(2020), serta Mokhtar & Lakman, (2021) yang menunjukkan keputusan yang sederhana
disebabkan pelajar merasakan pembelajaran secara atas talian tidak menyerupai
pembelajaran secara bersemuka. Selain itu, hasil kajian ini juga disokong oleh kajian yang
dilakukan oleh Noh et.al (2022) yang mendapati pengajaran dan pembelajaran
menggunakan platform digital kurang sesuai untuk pelajar yang mengambil kursus
komunikasi. Menurut beliau, komunikasi yang berkesan harus dilengkapi dengan
komunikasi secara bersemuka. Kajian yang dijalankan oleh Alawamleh et al. (2020) turut
menyokong dapatan kajian ini, yang menyatakan terdapat banyak masalah yang pelajar
hadapi semasa mengikuti kelas dalam talian seperti kurangnya motivasi, pemahaman
bahan pengajaran, penurunan tahap komunikasi di samping wujud perasaan terasing
disebabkan pelajar dan pensyarah hanya bertemu di alam maya. Apabila berkurangnya
suasana keterikatan dan komunikasi yang berkesan bersama rakan-rakan dan pensyarah,
pelajar cenderung untuk hilang fokus, lesu, kecenderungan untuk bersikap culas dan tidak
berdisiplin dalam melaksanakan tugasan serta menghadiri kuliah (AuCoin & Wright,
2021).

Penggunaan peranti atau aplikasi yang tidak sesuai dengan pelajar terkadang
mencetuskan masalah (technical error) untuk pelajar akses masuk ke dalam kelas yang
memberi tekanan kepada pelajar dalam penggunaan aplikasi yang pelbagai (Aziz, 2020).
Ditambah pembelajaran atas talian menyebabkan pelajar menghabiskan banyak masa
secara bersendirian dengan menghadap alat peranti masing-masing yang mengakibatkan
pada peringkat awal peralihan pembelajaran ke atas talian, pelajar mengalami kesukaran
dalam menggunakan medium-medium pembelajaran yang ada (Shukran & Nasri, 2022).
Meskipun begitu, pelajar kini tidak menolak sepenuhnya pembelajaran dalam talian
kerana mereka sudah memiliki tahap pengetahuan, penerimaan dan kesedaran yang tinggi
terhadap penggunaan teknologi terkini (Khalil, et.al., 2020).

Seterusnya, hasil kajian mengenai kecenderungan pelajar Sunway College Kuala
Lumpur terhadap penggunaan platform Blackboard Collaborate Ultra berada pada tahap
sederhana. Hal ini disebabkan oleh pelajar baru sahaja didedahkan dengan penggunaan
paltform ini di Sunway College iaitu pada tahun 2020 ketika bermulanya pandemik
COVID 19. Fungsi-fungsi yang terdapat dalam platform BCU tidak jauh beza dengan
platform lain yang sedia ada seperti Zoom, Google Meet, Webex yang bercirikan mesra
pengguna namun kecenderungan pelajar bagi platform ini secara asasnya berada pada
tahap sederhana. Meskipun begitu, item kecenderungan pelajar “menggunakan ruangan
kotak sembang (chat box) bagi memberi respons semasa kelas” adalah tinggi berbanding
item “mengaktifkan mod mikrofon untuk berkomunikasi sewaktu proses pembelajaran”
dilihat sangat rendah. Perkara ini terjadi kerana pelajar masih kurang selesa menggunakan
platform dalam talian untuk bertanya soalan menggunakan audio sewaktu sesi
pembelajaran dalam talian segerak dijalankan (Mohammad, 2020). Dapatan ini selari
dengan dapatan kajian Hasin et.al., (2020) yang melaporkan bahawa pelajar lebih selesa
dan mempunyai kebebasan bertanya menggunakan kemudahan mesej bertulis untuk
bertanya soalan berbanding bertanya secara langsung semasa sesi persidangan video
menggunakan audio. Bagi item kecenderungan, “pelajar mengaktifkan kamera sepanjang
sesi berlangsung” adalah sangat rendah. Situasi ini terjadi atas alasan privasi, kelajuan

77

e-Prosiding Seminar Mata Pelajaran Umum Peringkat Kebangsaan Siri 2 – Tahun 2022
eISBN: 978-967-5492-79-2

jaringan Internet serta faktor kewangan. Dapatan kajian disokong oleh Adan (2021) yang
menjelaskan pengajaran dan pembelajaran menerusi platform secara dalam talian
menyebabkan kebanyakan pelajar lebih gemar menutup kamera atas alasan privasi lantas
mereka bebas untuk melakukan apa sahaja semasa sesi berlangsung seperti menonton
video, berbual di telefon, bermain game, tidur dan sebagainya. Hal ini menyebabkan fokus
kepada pembelajaran akan terganggu.

Walau bagaimanapun, pandangan Adan (2021) bertentangan dengan pandangan
Akbar & Hashimuddin (2020) dan Yahaya (2021) yang menyatakan sepanjang mengikuti
kelas atas talian, pelajar menutup fungsi kamera bagi tujuan menjimatkan penggunaan
data Internet kerana kekuatan capaian internet adalah berbeza mengikut lokasi serta
kemampuan pelajar di samping keadaan cuaca turut mempengaruhi kelajuan Internet.
Pandangan ini disokong oleh kajian Mishra et al. (2020) yang membuktikan bahawa
pelajar mempunyai jaringan Internet yang lebih stabil sekiranya video (kamera) dimatikan
sepanjang pembelajaran atas talian dijalankan. Manakala bagi item kecenderungan pelajar
“melihat wajah pensyarah semasa sesi kuliah berlangsung di dalam BCU” berada pada
tahap sederhana. Dapatan kajian ini tidak menyokong pandangan Omar & Ali (2021) yang
mengatakan pengajar yang menunjukkan ekspresi wajah dengan mengaktifkan kamera
semasa sesi pengajaran dalam talian membantu pelajar untuk lebih fokus semasa sesi
pembelajaran. Hal ini demikian kerana ekspresi wajah pengajar dapat meningkatkan tahap
rangsangan daya ingatan pelajar, kepuasan dan kefahaman sepanjang proses kuliah
berlangsung (Wang et.al, 2018 & Choo, 2021).

6. KESIMPULAN

Secara kesimpulannya, pandemik COVID-19 dan Revolusi Industri 4.0 telah membuka
banyak peluang dan manfaat kepada dunia pendidikan. Kemajuan teknologi yang pantas
berkembang telah membolehkan pendidikan dapat diakses di mana-mana sahaja dan pada
bila-bila masa sahaja yang secara tidak langsung dapat mengurangkan jurang keciciran
pelajar. Tidak dinafikan bahawa generasi kini khususnya para pelajar perlu disuntik
dengan elemen digitalisasi yang betul supaya mereka dapat menggunakan alam siber bagi
menyokong proses pembelajaran khususnya dalam penggunaan platform seperti
Blackboard Collaborate Ultra (BCU). Peranan dan keprihatinan pensyarah sebagai
fasilitator tidak dinafikan penting sepanjang proses pembelajaran dalam menggunakan
pelbagai jenis platform bagi mendorong pelajar ke arah laluan yang betul. Kaedah
pembelajaran secara teradun (blended learning) dilihat berkesan dan menjadi satu inisiatif
bagi membantu pelajar mengikuti dan memahami kursus dengan baik dengan
menggabungkan elemen teknologi dan pedagogi. Hal ini kerana menerusi aplikasi
teknologi secara maya, pelajar dapat meneroka pelbagai jenis maklumat yang dikehendaki
di samping pensyarah dapat membuat pemantauan dan berinteraksi dengan pelajar
meskipun berada di luar bilik kuliah. Gabungan kedua-dua kaedah ini menjadikan kedua-
dua pihak bersama-sama memperkuat dan menambah pengetahuan dan pengalaman yang
baharu setiap kali selesai sesi pembelajaran. Hasil dapatan kajian menunjukkan bahawa
responden secara amnya bersedia dari segi kemahiran, sikap dan motivasi untuk
menjayakan pembelajaran dalam talian. Penerimaan positif pelajar terhadap platform
Blackboard Collaborate Ultra ini akan memberi impak positif terhadap komitmen tenaga
pengajar bagi menjayakan sesi pengajaran dan pembelajaran atas talian pada masa akan
datang.

78

e-Prosiding Seminar Mata Pelajaran Umum Peringkat Kebangsaan Siri 2 – Tahun 2022
eISBN: 978-967-5492-79-2

7. RUJUKAN

Abidin, P. S. M. Z. (2021). Kesediaan pelajar terhadap proses pengajaran dan pembelajaran (PdP)
norma baru di Jabatan Teknologi Maklumat & Komunikasi (JTMK). Education, 3(8),
114-124.

Akbar, Z. A., & Hashimuddin, M. F. (2020). Implication of Covid-19 pandemic towards
education, social life & global economics. eProsiding The 3rd International Conference
on Social Sciences & Humanities 2020 ICOSH3 2020. Indonesia, 3(1), 376-386.

Alawamleh, M., Al-Twait, L.M. and Al-Saht, G.R. (2022), The effect of online learning on
communication between instructors and students during Covid-19 pandemic. Asian
Education and Development Studies, 11(2), 380-400.

Alhussain, T. (2017). Measuring the impact of the blackboard system on blended learning
students. International Journal of Advanced Computer Science and Applications, 8(3),
297-301.

AuCoin, D. J., & Wright, L. A. (2021). Student perceptions in online higher education toward
faculty mentoring. E-Learning and Digital Media, 18(6), 599-615.

Aziz, A. R. A., Shafie, A. A. H., Lee, U. H. M. S., & Ashaari, R. N. S. R. (2020). Strategi
pembangunan aspek kesejahteraan kendiri bagi mendepani tekanan akademik semasa
wabak COVID-19. Malaysian Journal of Social Sciences and Humanities (MJSSH),
5(12), 16-30.

Aziz, N. F. A. M., Wahab, E., Shamsuddin, A., Abdullah, N. H., & Ahmad, W. N. K. W. (2020).
Hubungan antara sikap dan penerimaan pelajar terhadap amalan pembelajaran atas
talian. Research in Management of Technology and Business, 1(1), 104-113.

Baharin, B., Adnan, M. H., Zin, M. H. M., Kamaludin, M. N., & Mansor, A. N. (2018). Gaya
kepimpinan guru besar dan tahap efikasi guru. Journal of Personalized Learning, 2(1),
9-17.

Bahrom, Z. (2020). Pedagogi norma baharu: Cabaran dan hikmah. Jurnal Refleksi Kepemimpinan,
Jilid III, 74-85.

Chen, J. C., Dobinson, T., & Kent, S. (2020). Students' perspectives on the impact of blackboard
collaborate on Open University Australia (OUA) online learning. Journal of Educators
Online, 17(1), 1-12.

Coman, C., Țîru, L. G., Meseșan-Schmitz, L., Stanciu, C., & Bularca, M. C. (2020). Online
teaching and learning in higher education during the Coronavirus pandemic: Students’
perspective. Sustainability, 12(24), 10367.

Ginsos, E., & Amat, S. (2022). Ketagihan permainan video dan tingkah laku agresif dalam
kalangan pelajar sepanjang Perintah Kawalan Pergerakan (PKP). Malaysian Journal of
Social Sciences and Humanities (MJSSH), 7(5), E001507, 1-10.

Halim. N.F., Ahmad A.R, & Awang M.M. (2020). Tahap pengetahuan dan sikap murid tahun 4
terhadap pembelajaran atas talian dalam subjek Sejarah. Prosiding The 3rd International
Conference on Social Sciences & Humanities 2020 (ICOSH3 2020), Indonesia, 3(1),
72-86.

Hasin, A., Daud, Z., & Alias, N. (2020). Cabaran pelaksanaan pembelajaran ilmu Tajwid secara
dalam talian dalam fasa PKP: Kajian di Fakulti Pengajian Quran dan Sunnah, Universiti
Sains Islam Malaysia, E-Proceeding: Seminar Antarabangsa Islam dan Sains (SAIS
2020), 656-672.

Hassan, Mashudi & Nayan, (2020). Kajian penerimaan, penglibatan dan keberkesanan terhadap
pembelajaran secara dalam talian di kalangan pelajar Jabatan Perdagangan, Politeknik
Sultan Abdul Halim Mu’adzam Shah. Prosiding The 3rd International Conference on
Social Sciences & Humanities 2020 (ICOSH3 2020). Indonesia, 3(1), 197-204.

Jamaludin, R., & Rashed, Z. N. (2020). Penilaian terhadap aspek cabaran-cabaran yang dihadapi
oleh guru semasa menjalankan pentaksiran akhlak murid: Assessment on aspect of
challenges faced by teachers during conducting students’ characteristics evaluation.
ATTARBAWIY: Malaysian Online Journal of Education, 4(1), 8-12.

79

e-Prosiding Seminar Mata Pelajaran Umum Peringkat Kebangsaan Siri 2 – Tahun 2022
eISBN: 978-967-5492-79-2

Krishnan, K., & Daud, M. Y. (2020). Pengintegrasian Teknologi Maklumat dan Komunikasi
(TMK) dalam Proses Pengajaran dan Pemudahcaraan (PDPC) Matematik dalam
kalangan pensyarah di Kolej-kolej Vokasional Negeri Sembilan. Jurnal Dunia
Pendidikan, 1(3), 89-99.

Mahmud, M. M., & Bakar, M. S. A. (2020). E-learn: An online platform for teaching and learning.
International Journal of Academic Research in Progressive Education and
Development, 9(4), 78-92.

Mishra, L., Gupta, T., & Shree, A. (2020). Online teaching-learning in higher education during
lockdown period of COVID-19 Pandemic. International Journal of Educational
Research Open, 1, 100012.

Mohamad, N. M. (2021). Cabaran pedagogi norma baharu di Kolej Universiti Islam Perlis
(KUIPS) ketika pandemik wabak Koronavirus Covid-19. Jurnal Pengajian Islam, 243-
254.

Mohammad, R. (2020). Pembelajaran dalam talian segerak: Kepuasan pelajar terhadap
penggunaan Microsoft Teams. Journal of Quality Measurement and Analysis (JQMA),
16(2), 219-230.

Mokhtar, Z. A., & Lakman, N. A. (2021). Peralihan dari pembelajaran bersemuka ke pembelajaran
secara atas talian untuk subjek Mechanics Of Civil Engineering Structures semasa
pandemik COVID-19. ANP Journal of Social Science and Humanities, 2(2), 11-18.

Morshidi, A. B., Halid, H. B. M., & Bahari, A. B. (2020). Tahap penerimaan pelajar Kursus Dbm
30043 terhadap pembelajaran secara atas talian semasa penularan pandemik Covid-19,
di Politeknik Kuching Sarawak. The 3rd International Conference on Social Sciences &
Humanities 2020 (ICOSH3 2020). Indonesia, 3(1), 67-71.

Nawii, A., & Hamidaton, U. (2020). Penerimaan pelajar Universiti Sains Islam Malaysia (USIM)
terhadap penggunaan Microsoft Teams sebagai platform pembelajaran: Satu tinjauan. E-
Proceeding: Seminar Antarabangsa Islam dan Sains (SAIS 2020), 315-330.

Nik, N. M. S. A., Ali, R., & Yahya, N. N. (2021). Cabaran pengajaran digital secara maya dan
kesediaan murid pasca Covid 19: Teacher challenges in online teaching and student
readiness post Covid-19. Sains Insani, 6(2), 206-213.

Noh, C. H. C., Ibrahim, M. Y., Ismail, I. R., Abas, M. M., Abdullah, N. A. C., & Abd Aziz, N. A.
(2022). Hubungan penggunaan e-Pembelajaran dengan kompetensi komunikasi pelajar
di Universiti Malaysia Terengganu. Journal of Social Science (EJOSS), 8, 24-36.

Omar, N, & Ali, M S. (2021), Komunikasi bukan lisan dalam konteks kehadiran sosial di ruang
maya. Jurnal Komunikasi: Malaysian Journal of Communication, 37(4), 273-294.

Pereira, E. A., Manaf, N. M. A., & Thayalan, J. X. M. X. (2020). Effectiveness and efficiency in
assessing students writing skills via selected blackboard tools. International Journal of
Education and Pedagogy, 2(4), 76-83.

Razami, H. H., & Ibrahim, R. (2021). Distance education during COVID-19 pandemic: The
perceptions and preference of University Students in Malaysia towards online learning.
International Journal of Advanced Computer Science and Applications, 12(4), 118-126.

Redmond, P. (2011). From face-to-face teaching to online teaching: Pedagogical transitions. In G.
Williams, P. Statham, N. Brown & B. Cleland (Eds.), Changing Demands, Changing
Directions. Hobart: . E- Publishing Inc.

Roslan, Z., & Surat, S. (2022). Hubungan antara tahap kesediaan dan motivasi pelajar sarjana
pendidikan semasa pembelajaran atas talian. Malaysian Journal of Social Sciences and
Humanities (MJSSH), 7(8), e001652-e001652.

Shafie, B. H. M. (2020). Pelaksanaan PDPC dalam talian (OLL) Semasa Perintah Kawalan
Pergerakan (PKP) fasa 1 dan 2 COVID-19. Jurnal Dunia Pendidikan, 2(2), 213-221.

Shukran, A. S. M., & Nasri, N. M. (2022). Pengalaman pelajar Fakulti Pendidikan UKM Bangi
terhadap pembelajaran atas talian semasa pandemik COVID-19. Jurnal Dunia
Pendidikan, 4(2), 198-208.

Suleimen, N. (2019). Appraising the attitude towards information communication technology
integration and usage in Kazakhstani Higher Education Curriculum. Journal of
Information Technology Education, 18.

80

e-Prosiding Seminar Mata Pelajaran Umum Peringkat Kebangsaan Siri 2 – Tahun 2022
eISBN: 978-967-5492-79-2

Thangaiah, E. A., Jenal, R., & Yahaya, J. (2020). Penerokaan penggunaan e-Pembelajaran dalam
kalangan pelajar dan pengajar TVET: Satu kajian awal (Investigating the e-Learning
usage among TVET students and teachers: A preliminary study). Akademika, 90(S3).

Venkatesh, V., & Davis, F. D. (2000). A theoretical extension of the technology acceptance model:
Four longitudinal field studies. Management Science, 46(2), 186-204.

Wang, Y., Liu, Q., Chen, W., Wang, Q., & Stein, D. (2018). Effects of instructor’s facial
expressions on students’ learning with video lectures. British Journal of Educational
Technology, 50(3), 1381- 1395.

Yaacob, Y., Mahmud, M. M., Mustamam, N. I., Ahmad, R., Ishak, N. S., Saparman, A'Seri, M.
S., & Sharif, M. N. M. (2021). In search of meaning about digital teaching and learning:
A collective reflections. International Journal of Asian Social Science, 11(10), 461-473.

Yahaya, M., & Hayat Adnan, W. (2021). Cabaran pelajar melalui kaedah pembelajaran atas talian:
Kajian Institusi Pengajian Tinggi Awam Malaysia. Journal of Media and Information
Warfare (JMIW), 14, 11-20.

81

e-Prosiding Seminar Mata Pelajaran Umum Peringkat Kebangsaan Siri 2 – Tahun 2022
eISBN: 978-967-5492-79-2

Kesalahan dan Kesukaran Pertuturan Bahasa Melayu dalam Aktiviti
Lisan: Satu Kajian Kes di Sunway University

Mohamed Nadzri Mohamed Sharif1*, Yazilmiwati Yaacob2, Rozaini Ahmad3,
Usha Nagasundram4.

1,2,3,4General Studies Department, Sunway University/College, Kuala Lumpur
E-mel Pengarang: [email protected]

ABSTRAK

Penguasaan kemahiran bahasa Melayu sebagai bahasa kedua sama ada dalam bentuk lisan atau
penulisan masih kurang khususnya dalam kalangan pelajar di Institusi Pengajian Tinggi Swasta
(IPTS). Masalah kesilapan pertuturan dan sebutan masih berlaku dalam kalangan pelajar Sunway
University yang lemah asas pengetahuan bahasa Melayu khususnya pelajar bukan Melayu. Oleh
itu, kajian ini mengemukakan objektif untuk mengenal pasti bentuk-bentuk kesilapan sebutan
pertuturan bahasa Melayu oleh pelajar Sunway University, berdasarkan analisis kontrastif. Kajian
ini berbentuk kualitatif yang menggunakan reka bentuk kajian tinjauan dengan menerapkan
kaedah pengumpulan data melalui pemerhatian. Instrumen yang digunakan terdiri daripada dua
petikan video syarahan pelajar. Dapatan kajian dianalisis dengan menggunakan teori kontrastif
yang diperkenalkan oleh Robert Lado (1957). Hasil kajian mendapati terdapat tiga kesilapan
sebutan terhadap bunyi vokal dan konsonan yang dilakukan oleh pelajar iaitu (i) kesilapan
penggantian bunyi, (ii) penambahan bunyi dan (iii) pengguguran bunyi. Hasil kajian juga
menunjukkan kesilapan berpunca daripada pengaruh bahasa ibunda pelajar dan percampuran
bahasa pada pelajar yang mempunyai penguasaan bahasa Melayu yang lemah. Implikasi kajian ini
diharap dapat memberi pemahaman tentang kepentingan penguasaan komunikasi lisan bahasa
Melayu secara fasih dan gramatis.

Kata Kunci: bahasa Melayu, kemahiran bertutur, aktiviti lisan

1. PENGENALAN

Keunggulan bahasa Melayu sebagai bahasa Kebangsaan didaulatkan dalam Perkara 152
Perlembagaan Persekutuan dan dikukuhkan pula dengan wujudnya Akta Pendidikan 1996
yang menjadi sandaran khusus pelaksanaan pengajaran dan pembelajaran bahasa Melayu
di institusi pengajian tinggi. Justeru, mata pelajaran Bahasa Kebangsaan A telah
diperkenalkan di Institusi Pengajian Tinggi Swasta (IPTS) sebagai mata pelajaran wajib
bagi pelajar warganegara Malaysia yang tidak mendapat kepujian Bahasa Melayu
peringkat Sijil Pelajaran Malaysia (SPM) dan pelajar yang tiada kelayakan asas bahasa
Melayu. Antara matlamat kandungan subjek ini adalah memberikan kemahiran berbahasa
dalam aspek mendengar, bertutur, membaca dan menulis dalam bahasa Melayu. Dalam
buku Garis Panduan Matapelajaran Pengajian Umum (MPU) Edisi Kedua, terdapat
beberapa matlamat utama perlu dicapai dalam kursus ini. Matlamat pertama subjek ini
adalah mengharapkan pelajar dapat bertutur dengan berkesan sama ada dalam situasi
formal atau tidak formal. Selain itu, pelajar diharap mampu menghasilkan penulisan yang
jelas dan bersistematik dalam pelbagai bentuk penulisan.

Bagi menjamin kejayaan menerapkan kemahiran pertuturan bahasa Melayu,
pelbagai pendekatan digunakan antaranya penggunaan aktiviti lisan seperti ujian lisan,
lakonan atau ‘role play’ agar pelajar dapat menguasai kemahiran berbahasa secara lisan.
Pelajar yang menjalani aktiviti pertuturan ini akan dinilai dalam beberapa aspek

82

e-Prosiding Seminar Mata Pelajaran Umum Peringkat Kebangsaan Siri 2 – Tahun 2022
eISBN: 978-967-5492-79-2

kemahiran komunikasi seperti kelancaran, kefasihan sebutan, artikulasi, isi penyampaian
dan penggunaan tatabahasa dalam komunikasi. Pelajar yang tiada asas kemahiran
pertuturan bahasa Melayu beranggapan aktiviti seperti ini sangat sukar dan menguji
pengetahuan dan kemahiran sistem sebutan dan intonasi dalam bahasa Melayu.
Sebenarnya, hasil aktiviti kemahiran lisan ini akan memberi gambaran wujudnya pelbagai
permasalahan pertuturan bahasa Melayu yang dihadapi pelajar antaranya aspek sebutan
huruf konsonan dan vokal, penyukuan kata dan aspek sebutan kata pinjaman. Justeru, para
pendidik akan dapat mengenal pasti kelemahan dan permasalahan yang dihadapi oleh
pelajar dan seterusnya membuat penambahbaikan atau menyusun kaedah tertentu bagi
memastikan matlamat subjek Bahasa Kebangsaan A tercapai.

Pelaksanaan subjek Bahasa Kebangsaan A (BKA) di IPTS dilihat sebagai usaha
menerapkan bahasa kedua kepada pelajar bukan penutur asli bahasa Melayu. Justeru,
usaha ini sangat mencabar dan mesti diberikan penekanan oleh semua pendidik bahasa
khususnya dalam merealisasikan matlamat melahirkan pelajar yang mampu bertutur
dalam bahasa Melayu dengan baik. Majoriti pelajar yang mengambil subjek BKA di IPTS
merupakan pelajar bukan Melayu dan sebahagian mereka mempunyai sedikit asas bahasa
Melayu yang dipelajari di sekolah antarabangsa atau sekolah jenis kebangsaan. Keadaan
ini secara tidak langsung telah memberi kesan kepada penguasaan setiap kemahiran yang
ada dalam bahasa Melayu, khususnya aspek kemahiran bertutur, membaca mahupun
menulis.

1.1. Prinsip Sebutan Bahasa Melayu

Secara umum, kemahiran pertuturan bahasa Melayu mesti berlandaskan kemahiran
sebutan bahasa Melayu dengan betul dan tepat. Dalam hal ini, sistem sebutan bahasa
Melayu berdasarkan prinsip dan dasar Sebutan Baku. Menurut Ismail Dahaman (1996),
Sebutan Baku ialah sebutan yang digunakan dalam situasi formal atau rasmi. Urusan yang
ditakrifkan sebagai rasmi merangkumi pengajaran dan pembelajaran di institusi
pendidikan, ucapan pada khalayak ramai, komunikasi rasmi dan perbincangan di sektor
awam dan siaran melalui media eletronik. Menurut Ab. Rahman Ab. Rashid & Yap Kim
Fatt (2002), ahli-ahli bahasa bersepakat tentang dasar Sebutan Baku bagi kata bahasa
Melayu hendaklah berdasarkan sebutan fonemik atau sebutan berdasarkan ejaan. Hal ini
adalah berdasarkan keterangan K.L Pike dalam bukunya Phonemics iaitu ‘Kata-kata dieja
sebagaimana yang diucapkan dan diucapkan sebagaimana dieja dan tidak ada huruf yang
senyap’ (Pike K.L, 1947). Terdapat tiga garis panduan umum tentang sebutan baku bahasa
Melayu iaitu:

1. Sebutan Huruf: umumnya setiap huruf dalam ejaan Rumi perlulah dilafazkan dengan
jelas mengikut nilai bunyi bahasa Melayu yang dilambangkan.

2. Sebutan Kata: hendaklah berdasarkan ejaan secara keseluruhan dan juga berdasarkan
bentuk kata (pola pada suku kata), sama ada kata dasar atau kata terbitan.

3. Intonasi: nada suara turun naik atau tinggi rendah sewaktu bercakap dan hendaklah
berdasarkan jenis dan bentuk ayat dalam bahasa Melayu.

83

e-Prosiding Seminar Mata Pelajaran Umum Peringkat Kebangsaan Siri 2 – Tahun 2022
eISBN: 978-967-5492-79-2

1.2. Sebutan Vokal dan Konsonan

Dalam membincangkan sebutan bahasa Melayu, pengetahuan tentang fonem atau sebutan
huruf vokal dan konsonan sangat penting. Justeru, kefahaman yang jelas tentang bunyi
setiap huruf dalam sistem sebutan bahasa Melayu perlu dikuasai. Dalam bahasa Melayu
terdapat enam fonem atau bunyi vokal dan 27 bunyi konsonan dan tiga bunyi diftong.
Fonem atau bunyi huruf yang dilambangkan dalam sistem bunyi bahasa Melayu adalah
seperti berikut:

Jadual 1: Huruf dan Fonem Vokal

Huruf Fonem/ Ejaan Sebutan Sistem Bunyi Vokal Bahasa Melayu
Vokal Bunyi ada [a.da]
Darjah Keterbukaan Luas
a [a] [sě.mak] Mulut
[se.lak] Bentuk Bibir Tidak bundar
e taling [e] semak [bi.lik] Daerah Artikulasi Tengah lidah
[bo.tol]
[du.duk] Darjah Keterbukaan Separuh sempit
Mulut
Bentuk Bibir Tidak bundar
Daerah Artikulasi Tengah lidah

e pepet [e] selak Darjah Keterbukaan Separuh sempit
Mulut
Bentuk Bibir Tidak bundar
Daerah Artikulasi Depan lidah

i [i] bilik Darjah Keterbukaan Sempit
Mulut
Bentuk Bibir Tidak bundar
Daerah Artikulasi Depan lidah

o [o] botol Darjah Keterbukaan Separuh sempit
Mulut
u [u] duduk Bentuk Bibir Bundar
Daerah Artikulasi Belakang lidah
Sempit
Darjah Keterbukaan
Mulut Bundar
Bentuk Bibir Belakang lidah
Daerah Artikulasi

Jadual 2: Huruf dan Fonem Diftong

Huruf Diftong Fonem/Bunyi Ejaan Sebutan
ai [ai] pantai [pan.tai]
au [au] pulau [pu.lau]
oi [oi] sepoi [se.poi]

Diftong adalah urutan dua vokal yang mempunyai satu puncak kelantangan yang
dihasilkan tanpa sebarang hentian antara kedua-dua vokal tersebut. Diftong dihasilkan

84

e-Prosiding Seminar Mata Pelajaran Umum Peringkat Kebangsaan Siri 2 – Tahun 2022
eISBN: 978-967-5492-79-2

dengan keadaan lidah berada pada kedudukan vokal yang pertama dan kemudiannya
bergerak dengan pantas untuk menghasilkan vokal yang kedua. (Yunus Maris, 1980).

Rajah 1: Sistem Bunyi Diftong Bahasa Melayu

Jadual 3: Huruf dan Fonem Konsonan

Huruf Konsonan Fonem/Bunyi Ejaan Sebutan
b [b] bola [bo.la]
c [c] catat [ca.tat]
d [d] dada [da.da]
f [f] fakir [fa.kir]
g [g] gabus [ga.bus]
gh [gh] ghazal [gha.zal]
h [h] harga [har.ga]
j [j] jaga [ja.ga]
k [k] kala [ka.la]
[?] kapak [ka.pa?]
kh [ʕ] nikmat [niʕ.mat]
l [q] kadi [qa.di]
m [h] khairat [khai.rat]
n [l] lalai [la.lai]
ng [m] m [ma.dah]
ny [n] [naf.kah]
p [ng] n [nge.ri]
q [ny] ng [nya.la]
r [p] ny [pa.par]
s [q] p [qa.ri]
sy [r] q [ra.pat]
t [s] r [sa.ham]
v [sy] s [syi.rik]
w [t] sy [ta.jam]
x [v] t [vi.rus]
y [w] v [wa.jah]
z [z] w [zi.lem]
[y] z [yu.ran]
[z] y [za.pin]
z

85

e-Prosiding Seminar Mata Pelajaran Umum Peringkat Kebangsaan Siri 2 – Tahun 2022
eISBN: 978-967-5492-79-2

2. METODOLOGI

Kajian ini merupakan kajian kes terhadap sampel tugasan pelajar yang melibatkan kaedah
tinjauan dan pemerhatian untuk mengenal pasti kesilapan sebutan vokal dan konsonan
yang dilakukan oleh pelajar Sunway University ketika melakukan aktiviti lisan dalam
kursus Bahasa Kebangsaan A. Kajian ini juga menerapkan kaedah kualitatif yang
digunakan untuk menjelaskan kesilapan yang dilakukan oleh responden secara deskriptif
dengan menggunakan teori analisis kontrastif (Robert Lado, 1957). Teori analisis
kontrastif digunakan dalam kajian ini untuk menjelaskan perbandingan struktur dua
bahasa secara sistematik bertujuan melihat persamaan atau perbezaan yang terdapat antara
bahasa-bahasa yang dibandingkan, iaitu bahasa sasaran dan bahasa ibunda (Zeckqualine
Melai et. al, 2020).

Bagi pengumpulan data, pengkaji menggunakan data daripada sampel pelajar yang
telah mengikuti kursus MU2 2113 Bahasa Kebangsaan A (BKA) semester Jan – Feb 2022.

Pengkaji telah memilih sampel tugasan pelajar dalam aktiviti lisan iaitu Ujian Lisan 2

yang telah dijalankan dalam semester pengajian mereka. Sebanyak 338 responden telah

mendaftar dan mengikuti kelas BKA secara hibrid iaitu bersemuka dan dalam talian

(online). Seramai 89.0% (301) berketurunan Cina dan selebihnya Melayu 5.6% (19) dan

India 5.3% (18). Maklumat demografi responden diperoleh daripada data sistem
pembelajaran online kelas bertanda ‘JAN-MAR 22 - MU2 2113 BAHASA
KEBANGSAAN A (BKA) UNI [ NADZRI & USHA ] 7 WEEK’ di Blackboard.

Jadual 4: Latar Belakang Kelas BKA

Semester Kajian Januari – Februari 2022
Mood Pengajaran Hibrid (bersemuka & online)
Jumlah Pelajar 338
Program Pengajian Ijazah Sarjana Muda
Keturunan Pelajar
Kaum Jumlah Peratus
Latar belakang Cina 301 89.0%
pendidikan Melayu 19 5.6%
India 18 5.3%

Sekolah Menengah Kebangsaan
Sekolah Menengah Jenis Kebangsaan
Sekolah Antarabangsa
Sekolah Persendirian

Sumber teks kajian diambil daripada aktiviti lisan iaitu rakaman video Ujian Lisan 2
pelajar yang dihantar ke sistem penyerahan tugasan di Blackboard. Sampel aktiviti lisan
ini diperoleh setelah pelajar melengkapkan aktiviti Ujian Lisan 2 dalam sistem
Blackboard. Berikut latar belakang aktviti Ujian Lisan 2 yang dijalankan:

Jadual 5: Aktiviti Ujian Lisan 2

Perkara Ujian Lisan 2
Bentuk Aktiviti Penulisan dan pengucapan umum
Jumlah Markah 15%
Kandungan Bab 4: Komunikasi Lisan
Period Minggu 10
Soalan 4 soalan karangan, pelajar pilih 1 soalan sahaja

86

e-Prosiding Seminar Mata Pelajaran Umum Peringkat Kebangsaan Siri 2 – Tahun 2022
eISBN: 978-967-5492-79-2

Durasi Aktiviti 48 jam
Kemahiran - mencari dan menyusun idea penulisan
Pelaksanaan - menulis format syarahan yang betul dan tepat
- menyampaikan syarahan menggunakan teknik dan gaya yang
Penilaian baik dan menarik
- pensyarah akan memberikan soalan di ruangan ‘Oral Test’
Blackboard
- pelajar memuat turun soalan di Blackboard
- pelajar memilih soalan yang berkenaan
- pelajar mencari dan menyusun idea berdasarkan soalan yang
dipilih
- pelajar menulis karangan mengikut teknik dan format syarahan
yang betul
- pelajar merakamkan syarahan yang telah ditulis mengikut format
dan gaya syarahan sebenar
- pelajar memuat naik rakaman video di YouTube.com dan
seterusnya menghantar pautan video ke Blackboard
- pensyarah akan membuat penilaian mengikut skema pemarkahan

Rubrik Pemarkahan: 20%
20%
Kelancaran berbahasa (kata dan struktur kata) 20%
Kefasihan (sebutan dan artikulasi) 20%
Isi dan huraian idea
Gaya penyampaian dan persembahan (gerak 20%
badan, raut wajah, kontak mata)
Intonasi dan dinamik suara

Jadual 6: Soalan Ujian Lisan 2
Ujian Lisan 2

87

e-Prosiding Seminar Mata Pelajaran Umum Peringkat Kebangsaan Siri 2 – Tahun 2022
eISBN: 978-967-5492-79-2

2.1. Sampel Kajian

Kaedah persampelan secara rawak bersasar digunakan dalam menganalisis sampel aktiviti
Ujian Lisan 2 bagi mendapatkan hasil kajian yang diperlukan. Pengkaji memilih secara
rawak dua video aktiviti Ujian Lisan 2 pelajar yang telah dinilai oleh pensyarah. Pemilihan
sampel bersesuaian dengan matlamat pengkaji untuk melihat bentuk-bentuk kesilapan
sebutan yang terdapat dalam pengucapan pelajar. Seterusnya, pengkaji mendengar,
meneliti dan menulis semula syarahan pelajar dalam bentuk skrip penulisan karangan.
Hasil skrip syarahan akan diteliti dengan padanan video syarahan dan dikaji mengikut
teori kontrastif untuk mengesan kesilapan pelajar dalam penyebutan vokal dan konsonan
bahasa Melayu. Pengkaji memilih kesilapan sebutan dalam bentuk kata dasar dan kata
terbitan. Kesilapan sebutan akan disenarai dan ditandai dengan nombor untuk melihat
kekerapan dan pengulangan kesilapan dalam sebutan perkataan. Seterusnya, kesilapan
sebutan akan dikategorikan mengikut jenis kesilapan sebutan dalam aspek penggantian,
penambahan, pengguguran huruf vokal atau konsonan. Dalam kajian ini, pengkaji telah
menggunakan dua sampel aktiviti syarahan pelajar. Sampel ini ditandai dengan Syarahan
l dan Syarahan 2.

Jadual 7: Petikan Syarahan 1

Syarahan 1
No. Matrik Pelajar : 15047764
Kaum : Cina
Program : BCEM
Kumpulan Kelas : G1 K5
Durasi Video : 3.29 minit
Sumber : https://www.youtube.com/watch?v=YjU-TAUUK6w

Terima kasih[1] kepada semua yang pada ucapan saya pada hari ini. Nama saya Ng Li Ting saya
akan bercakap tentang tekanan dan cara anda boleh mengatasinya[2]. Setiap orang ada tekanan tak kira
dewasa atau remaja. Semua orag menghadapinya[3] tekanan berkembang apabila anda berada di bawah
tekanan dalam had masa.

Ia boleh datang dari sebarang peristiwa yang membuat anda berasa bimbang atau gementar. Tiada apa
yang boleh anda lakukan. Dengan tekanan, tetapi bagaimana anda boleh mengatasinya [4]. Terdapat
banyak cara anda boleh mengatasi [5] tekanan.

Langkah pertama yang anda boleh kenal pasti ialah peristiwa atau perkara yang anda lakukan yang
membuatkan[6] anda tertekan. Kemudian, langkah kedua anda boleh cuba mengelak[7] atau
menyesuaikan diri dengannya. Contohnya belajar untuk mengatakan[8] tidak supaya ia tidak akan
dipaksa[9] melakukan perkara yang mungkin[10] mencetuskan tekanan. Contoh lain ialah elakkan
orang yang membuat[11] tekanan orang diri sendiri. Jika seseorang menyebabkan tekanan dalam hidup
anda saya rasa ia tidak sihat [12].Contoh terakhir[13] yang boleh saya fikirkan[14] adalah kawal
persekitaran[15] anda. Jika peristiwa seperti ini membuat anda cemas ada baiknya anda berundur [16]
selangkah.

Langkah terakhir[17] adalah bergerak, apabila mengalami[18] tekanan. Ada cara untuk melepaskan ia
mungkin[19] mendengar muzik, bersenam, bermain pemainan video atau membaca buku cara saya untuk
mengelak[20] tekanan adalah dengar muzik atau menonton[21] rancangan[22] televisyen.

Semasa anda pulang ke rumah hari ini fikirkan[23] petikan ini dalam diri anda terdapat kesunyian dan
tempat perlindungan[24] yang anda boleh berundur[25] pada bila-bila masa dan menjadi diri anda
sendiri, terima kasih[26] anda semua.

88

e-Prosiding Seminar Mata Pelajaran Umum Peringkat Kebangsaan Siri 2 – Tahun 2022
eISBN: 978-967-5492-79-2

Jadual 8: Senarai Kesilapan Sebutan dalam Petikan Syarahan 1

No. Ejaan Sebutan Standard Sebutan Pelajar
1 kasih [1] [ka.sih] [ka.sěh]
2 mengatasi [2] [me.nga.ta.si]
3 menghadapi [3] [meng.ha.da.pi] [me.ga.ta.si]
4 mengatasi [4] [me.nga.ta.si]
5 mengatasi [5] [me.nga.ta.si] [me.ga.da.pi]
6 membuatkan [6] [mem.buat.kan]
7 mengelak [7] [me.ngě.lak] [me.ga.ta.si]
8 mengatakan [8] [me.nga.ta.kan]
9 dipaksa [9] [di.pak.sa] [me.ga.ta.si]
10 mungkin [10] [mung.kin]
11 membuat [11] [mem.buat] [men.buat.kan]
12 sihat [12] [si.hat] [me.gě.lak]
13 terakhir [13] [te.ra.khir]
14 fikirkan [14] [fi.kir.kan] [me.ga.ta.kan]
15 persekitaran [15] [per.se.ki.ta.ran]
16 berundur [16] [be.run.dur] [di.pa.sa]
17 terakhir [17] [te.ra.khir] [mung.kěn]
18 mengalami [18] [me.nga.la.mi]
19 mungkin [19] [mung.kin] [men.buat]
20 mengelak [20] [me.ngě.lak] [sě.hat]
21 menonton [21] [me.non.ton] [te.ra.khěr]
22 rancangan [22] [ran.ca.ngan] [fě.kěr.kan]
23 fikirkan [23] [fi.kir.kan] [per.sě.kě.ta.ran]
24 perlindungan [24] [per.lin.du.ngan]
25 berundur [25] [be.run.dur] [be.ron.dor]
26 kasih [26] [ka.sih] [ter.a.khěr]

[me.ga.la.mi]
[mung.kěn]
[me.gě.lak]

[me.nong.tong]

[rang.cang.ngan]
[fě.kěr.kan]

[per.lon.do.ngan]

[be.ron.dor]
[ka.sěh]

Jadual 9: Petikan Syarahan 2

Syarahan 2

No. Matrik Pelajar :18026419
Kaum : Cina
Program : BMKT
Kumpulan Kelas : G1 K 28
Durasi video : 2.37 minit
Sumber : https://www.youtube.com/watch?v=7gL3TF4LGuA

Selamat sejahtera, hari ini topik yang saya ingin berbincangkan ialah apakah kepentingan[1]
amalan pemakanan yang sihat. Amalan pemakanan yang sihat adalah pengambilan makanan yang
cukup[2] untuk[3] keperluan tubuh[4] badan. Manusia memerlukan makanan dan vitamin untuk[5]
pembesaran dan menjaga[6] kesihatan.[7] Oleh itu makanan yang sihat mendatangkan banyak kebaikan.

Kepentingan[8] pemakanan yang sihat yang utama ialah sikap ini menjadikan pembesaran manusia itu
lebih sempurna daripada aspek fizikal.[9] Fizikal [10] yang kuat, membolehkan seorang manusia itu
menjalankan tugasnya[11] dengan begitu baik dan sempurna. Jelaslah[12] pemakanan yang sihat amat
penting untuk tumbesaran fizikal [13]manusia.

Selain itu amalan pemakanan yang sihat mengelakkan[14] perkembangan mental[15]seseorang itu
terganggu. Keadaan ini juga menyebabkan kita[16] mudah berasa letih[17]. Hal ini juga[18] menjadikan
seseorang itu gagal [19] berfikir[20] untuk menyelesaikan[21] masalah yang dihadapinya. Jadi amalan
pemakanan yangg sihat menjadikan pemikiran[22] manusia lebih stabil[23] dan berdaya tahan
bersesuaian dengan cogan [24] kata ‘badan [25] sihat otak cerdas’[26]. Akhir sekali amalan pemakanan

89

e-Prosiding Seminar Mata Pelajaran Umum Peringkat Kebangsaan Siri 2 – Tahun 2022
eISBN: 978-967-5492-79-2

yang sihat juga dapat mengelakkan [27] seseorang daripada dijangkiti penyakit.[28] Dengan cara ini
seseorang itu tidak mudah dijangkiti penyakit. Terima kasih.[29]

Jadual 10: Senarai Kesilapan Sebutan dalam Petikan Syarahan 2

No. Ejaan Sebutan Standard Sebutan Pelajar
1 kepentingan [1] [ke.pen.ti.ngan]
2 cukup [2] [cu.kup] [ke.pen.ti.gan]
3 untuk [3] [un.tuk]
4 tubuh [4] [tu.buh] [cu.kop]
5 untuk [5] [un.tuk]
6 menjaga [6] [men.ja.ga] [un.tok]
7 kesihatan [7] [ke.si.ha.tan]
8 kepentingan [8] [ke.pen.ti.ngan] [tu.boh]
9 fizikal [9] [fi.zi.kal]
10 fizikal [10] [fi.zi.kal] [un.tok]
11 tugas [11] [tu.gas]
12 jelaslah [12] [je.las.lah] [men.ja.ge]
13 fizikal [13] [fi.zi.kal] [ke.sě.ha.tan.]
14 mengelakkan [14] [me.ngě.la.kan]
15 mental [15] [men.tal] [ke.pen.ti.gan]
16 kita [16] [ki.ta]
17 letih [17] [le.tih] [fi.zi.kel]
18 juga [18] [ju.ga]
19 gagal [19] [ga.gal] [fi.zi.kel]
20 berfikir [20] [ber.fi.kir]
21 menyelesaikan [21] [me.nye.le.sai.kan] [tung.gas]
22 pemikiran [22] [pe.mi.ki.ran]
23 stabil [23] [sta.bil] [je.la.se.lah]
24 cogan [24] [co.gan]
25 badan [25] [ba.dan] [fi.zi.kel]
26 cerdas [26] [cer.das] [me.gě.la.kan]
27 mengelakkan [27] [me.ngě.la.kan] [měn.tel]
28 penyakit [28] [pe.nya.kit]
29 kasih [29] [ka.sih] [ki.te]
[le.těh]

[ju.ge]

[go.gol]
[ber.fě.kěr]

[me.nye.le.sa.kan]
[pe.mi.kě.ran]
[sta.běl]

[co.ngan]

[bo.don]

[cer.dos]
[me.gě.la.kan]
[pe.nya.kět]
[ka.sěh]

3. ANALISIS DAN HASIL KAJIAN

Secara keseluruhan terdapat sebanyak 55 kesilapan sebutan kata dasar dan kata terbitan
dalam kedua-dua teks Syarahan 1 dan Syarahan 2. Sebanyak 36 kesilapan sebutan vokal
meliputi 13 kesalahan pada Syarahan 1 dan 23 kesilapan pada Syarahan 2. Sementara itu,
terdapat 19 kesilapan sebutan huruf konsonan pada Syarahan 1 dan 6 kesilapan pada
Syarahan 2. Pengkaji menggunakan data yang diambil daripada kedua-dua teks syarahan
dan dianalisis menggunakan kaedah analisis konstrastif untuk mengesan bentuk-bentuk
kesilapan sebutan yang dilakukan oleh pelajar. Pengkaji hanya memilih tiga aspek
kesilapan sebutan, iaitu:

i) Kesilapan penggantian bunyi vokal dan konsonan dalam perkataan
ii) Kesilapan penambahan bunyi vokal dan konsonan dalam perkataan
iii) Kesilapan pengguguran bunyi vokal dan konsonan dalam perkataan

90

e-Prosiding Seminar Mata Pelajaran Umum Peringkat Kebangsaan Siri 2 – Tahun 2022
eISBN: 978-967-5492-79-2

i) Kesilapan Penggantian Bunyi Vokal dan Konsonan dalam Perkataan

Secara keseluruhan, kesilapan penggantian bunyi vokal dan konsonan daripada kedua-dua
sampel teks syarahan pelajar mengandungi 28 kesilapan sebutan perkataan kata dasar dan
kata terbitan. Bagi tujuan analisis kesilapan penggantian bunyi vokal dan konsonan,
pengkaji hanya memilih 7 perkataan yang mengandungi kesilapan bunyi vokal dan 1
perkataan kesilapan bunyi konsonan.

Jadual 11: Kesilapan Penggantian Bunyi Vokal dan Konsonan

Syarahan 1: Penggantian Vokal Syarahan 2: Penggantian Vokal
atau Konsonan atau Konsonan

1. [ka.sěh] 1. [cu.kop]
2. [men.buat.kan] 2. [un.tok]
3. [men.buat] 3. [tu.boh]
4. [sě.hat] 4. [men.ja.ge]
5. [ter.a.khěr] 5. [ke.sě.ha.tan]
6. [fě.kěr.kan] 6. [fi.zi.kel]
7. [per.sě.kě.ta.ran] 7. [men.tel]
8. [be.ron.dor] 8. [ki.te]
9. [per.lon.do.ngan] 9. [le.těh]
10. [be.ron.dor] 10. [ju.ge]
11. [mung.kěn] 11. [go.gol]
12. [ber.fě.kěr]
13. [pe.mi.kě.ran]
14. [bo.don]
15. [cer.dos]
16. [pe.nya.kět]
17. [ka.sěh]

Jadual 12: Analisis Kesilapan Penggantian Bunyi Vokal dan Konsonan

Bentuk Ejaan BM Standard Sebutan Pelajar Fonem Penggantian
1. kasih [ ka.sih ] [ ka.sěh ] /i/ kepada /ě/
2. berundur
[ber.un.dur] [be.ron.dor] /u/ kepada /o/
3. perlindungan /u/ kepada /o/
[per.lin.du.ngan] [per.lon.do.ngan] /i/ kepada /o/
4. gagal /u/ kepada /o/
[ga.gal] [go.gol] /a/ kepada /o/
5. cukup /a/ kepada /o/
6. berfikir [cu.kup] [cu.kop]
[ber.fi.kir] [ber.fě.kěr] /u/ kepada /o/
7. badan /i/ kepada /ě/
[ba.dan] [bo.don] /i/ kepada / ě/
8. membuatkan
[mem.buat.kan] [men.buat.kan] /a/ kepada /o/
/a/ kepada /o/

/m/ kepada /n/

Kesilapan penggantian bunyi vokal dan konsonan merupakan jenis kesilapan
paling tinggi yang dilakukan oleh responden ketika menyampaikan aktviti Ujian Lisan 2.

91