การปฏิบัติธรรมควรเริ่มต้นอย่างไร และ ยังไง ?

1.#ฐานกาย และ เวทนา “

หรืือ กายานุุปััสสนาสติปิ ััฏฐาน และ เวทนานุปุ ัสั สนาสติปิ ัฏั ฐาน ..พิจิ ารณา กายใน
กาย คืือ กายลม และ กายเนื้้อ� จะใช้้สติิ ตามรู้�ก้ ายลม หรืือ ตามรู้้�อริิยาบท
ยืืน,เดินิ ,นั่่ง� ,นอน เคลื่อ�่ นไหวมืือ, เท้า้ รวมทั้้ง� หมดเรีียกว่่า #กายคตาสติิ
ผล.. ย่่อมเห็น็ เวทนาในเวทนา คืือ เวทนาอัันเกิดิ จากกายรููปบ้า้ ง เวทนาอันั เกิดิ ในนาม
จิิตบ้้าง เป็็นเหตุุเป็็นปััจจัยั สืืบเนื่่�องกันั ... ธรรมมานุปุ ััสสนา ย่อ่ มปรากฏ จากการเห็็น
นั้้น� ..ให้้ได้พ้ ิิจารณาธรรม เพื่�่อให้ไ้ ด้้เห็็นทุุกข์์ เห็็นเหตุุแห่ง่ ทุุกข์์ อัันนำ�ำ ไปสู่� ปัญั ญารู้�แ้ จ้ง้
ในกองทุุกข์ท์ ั้้�งปวง (ผู้�เ้ จริญิ สติิปัฏั ฐาน เช่น่ นี้้� ชื่่อ� ว่่า ทำำ� สมถะ นำ�ำ วิปิ ััสสนา)

2.#ฐานจิติ และ เวทนา

หรืือ จิิตตานุปุ ัสั สนาสติปิ ัฏั ฐาน และ เวทนานุปุ ัสั สนาสติปิ ััฏฐาน..ผู้�้ พิจิ ารณาดููจิติ . หรืือ
การเจริิญสติิในชีีวิิตประจำำ�วันั ที่ท�่ ำ�ำ การงานอยู่� คืือมีีสติิ ตามรู้้�อารมณ์์ที่จ่� ิิตปรุงุ แต่่ง

“ เห็็นจิิตในจิิต คืือ.. #จิิตที่่�รัับรู้�้ กัับ #จิิตที่�่รู้้�สึก ย่่อมเห็น็ เวทนา อันั เกิดิ จากความ
ยิินดีี ไม่่ยิินดีีในสิ่ง� นั้้�นๆ เห็็น เวทนาอันั เกิดิ จาก นามบ้า้ ง รููปบ้้าง เวทนาอัันเกิดิ
จากนามจิิตบ้า้ ง.. สืืบเนื่่�องกันั .. ธรรมมานุปุ ัสั สนนา ย่อ่ มเกิดิ ขึ้น้� จากการเห็็น
นั้้น� .. ให้้ได้พ้ ิิจารณาธรรม เพื่่�อให้ไ้ ด้เ้ ห็็นทุกุ ข์์ เห็็นเหตุเุ หตุุแห่่งทุุกข์์ อันั นำ�ำ ไปสู่�
ปััญญารู้้�แจ้ง้ ในกองทุุกข์์ทั้้�งปวง
(ผู้�้เจริญิ สติิปััฏฐานเช่่นนี้้� ชื่อ่� ว่า่ ทำำ�วิปิ ัสั สนา นำ�ำ สมถะ)
สติิปัฏั ฐาน ในหมวดธรรมมานุปุ ััสสนา..สามารถจะพิจิ ารณาได้้ ๒ ลักั ษณะ..คืือ

- 51 -

๑. เป็็นลัักษณะของ ความเกี่�่ยวโยงต่่อเนื่่�องอันั เป็น็ ผลจาก การเจริิญสติิในฐานกาย ฐานเวทนา
หรืือ ฐานจิิต.. ดัังที่�่กล่่าวไปแล้ว้ ข้า้ งต้้น ซึ่ง� ถืือว่่าเป็น็ การเดินิ วิิปััสสนากรรมฐาน คืือเมื่อ�่ สติิเห็็น
สภาวะ ณ. ปััจจุบุ ัันที่�่เกิิดขึ้น�้ .. ตั้้ง� อยู่�(สุุข-ทุุกข์์) แล้้วดับั ไป..(เห็น็ ไตรลัักษณ์์) จะมีีปััญญารู้�้ จากการ
เห็น็ จากการได้ส้ ัมั ผัสั สภาวะธรรมนั้้น� เกิดิ ขึ้้น� .. สติิจึึงใคร่่ครวญ.. ในองค์ธ์ รรมที่ป่� รากฏขึ้�้นตามจริิง
๒. เมื่�อ่ เจริิญสมถะ รู้้�กายในกาย แล้้วจิิตเข้้าไปติิดในองค์์ฌาน.. ทำ�ำ ให้้อยู่�แต่ใ่ นความ นิ่่�ง สงบ เย็น็
อยู่�.. สภาวะนี้้� จะไม่่เห็็นไตรลัักษณ์์.. จิิตยังั ไม่ย่ กขึ้น�้ สู่่�วิปิ ัสั สนา.. เมื่อ่� มีีสติิระลึึกรู้�้ความนิ่่�งนั้้�น.. ก็ห็ า
งานให้้จิติ ทำำ�ครัับ.. คืือ ใช้้คิดิ ช่่วย ตรึึกนึึก ถึึงข้อ้ ธรรมที่เ่� คยเล่่าเรีียน.. เรีียกว่่าการพิจิ ารณาโดย
อนุุโลม ปฏิิโลม.. จััดเป็น็ องค์ธ์ รรม ที่ช�่ ื่อ�่ ธัมั มะวิิจยะ.
...โดยส่่วนตัวั ผมเอง จากการปฏิิบััติมิ า.. แนะนำำ�ว่า่ ยังั ไม่่ต้้องสนใจในส่ว่ นของธรรมมานุปุ ัสั สนาสติิ
ปััฏฐานนักั เพราะ มีีโอกาสสููงมาก ที่จ่� ิติ จะไปดึึงสัญั ญา คืือความจำ�ำ จากการอ่า่ นการฟััง เอามาปรุงุ
แต่ง่ .. ยิ่�งได้้กำำ�ลัังฌาน ยิ่�งทำำ�ให้ป้ ัญั ญาคิดิ (จินิ ตมยปัญั ญา) ได้้จากการ อ่า่ น,ฟังั , ศึึกษาเล่า่ เรีียน
มา(สุุตตะมยปััญญา) เกิดิ ความ “ฟุ้�ง้ ซ่า่ นในธรรม” จนเกิดิ วิิปััสสนููปกิเิ ลส..หลงไปว่่าได้บ้ รรลุุธรรม
แล้ว้ ...และในการปฏิิบัตั ิิ เมื่�่อปฏิิบััติติ ามที่�ผ่ มกล่่าวมาข้้างต้น้ .. ยัังไงเสีีย สภาวะธรรมจะปรากฏให้้
เห็็นเองจึึงไม่ค่ วรรีีบร้อ้ นแต่ป่ ระการใด .. ธรรมะเข้้าแสดงตััวให้้เราดููตลอดเวลาอยู่�แล้ว้ .. อยู่่�ที่่�เราจะ
เห็็น หรืือไม่เ่ ห็็น เท่่านั้้�นเอง..
ขอความเจริิญในธรรม จงบัังเกิดิ แก่่ญาติธิ รรม สััมมาปฏิิบััติทิ ุกุ ท่่านเทอญ

- 52 -

การปฏิิบััติิธรรม
ควรเริ่�มต้น้ อย่่างไร? ตอนที่�่ ๖

ประตูู3บาน

- 53 -

#พระไตรลักั ษณ์์ “

“ คืือ
.. อนิจิ จังั ทุกุ ขังั อนัตั ตา ..
เป็็นหััวใจของวิปิ ััสสนากรรมฐาน
#หมายความว่่า.. ถ้้าไม่่เห็น็ ไตรลักั ษณ์์ ไม่่เรีียกว่่าเจริญิ
วิิปัสั สนากรรมฐาน..
..ตอนเริ่�มเห็น็ จะเห็็นไม่่เหมืือนกััน
บางคนเห็น็ อนิจิ จังั ก่่อน
บางคนเห็น็ ทุุกขังั ก่อ่ น
บางคนเห็็น อนััตตา ก่อ่ น
จึึงอุปุ มาพระไตรลัักษณ์์เหมืือน ประตูู 3 บาน
#เข้้าทางใหนก็ไ็ ด้้ ต่อ่ เมื่่อ� เข้า้ ถึึงจริิง จะเห็น็ วงจร เห็็น
ความเกี่ย่� วเนื่�่องกัันครบทั้้�ง 3 ตััว คืือเห็น็ ด้้วยปััญญาแจ้้ง
..ซึ่�งลำำ�ดับั แรก ก็ต็ ้้องหาสติิผู้้�รู้ใ� ห้เ้ จอ
..แล้้วสติิ(ผู้้�รู้�) นั้้�น ก็็แยกรููป-แยกนาม
แยก #จิติ ที่่ร� ัับรู้้� กัับ #จิติ ที่�่รู้�้สึก อีีกทีี (แยกนามกับั นาม)
.. จิิตที่�่รับั รู้�้ คืือ วิิญญาณรู้�้ ทางทวารทั้้ง� 6
คืือ ตา, หูู, จมููก, ลิ้�น, กาย, ใจ ..
.. จิิตที่ร�่ ู้้�สึก คืือ ทวารใจ(จิติ )จุุดเดีียว มีี แค่่ 3 ความรู้�้สึก
คืือ จิิตที่�่ฟองฟููยินิ ดีี(สุุขเวทนา)
จิติ ที่อ�่ ึึดอัดั แน่น่ คับั แค้้นใจ(ทุุกข์เ์ วทนา)
จิติ ที่่�เฉยๆ ไม่ส่ ุุขไม่ท่ ุกุ ข์์ (อุเุ บกขาเวทนา)
บางท่า่ น มาทางประตููอนิิจจังั
- 54 -

สำ�ำ หรัับสายสมถยานิิก (สมาธิินำำ�ปัญั ญา) จะเห็น็ ในลัักษณะของ #รููปของนิิมิติ ต่า่ งๆ เช่น่ เห็น็ โครง
กระดููก เห็็นดวงไฟ เห็ร็ ่า่ งกายตััวเอง แล้ว้ เห็็นความเปลี่ย่� นแปลงของนิมิ ิติ นั้้�นบังั คัับไม่่ได้้ บางคน

ก็็เข้้าใจตรงนี้้เ� ลย เกิดิ ปัญั ญาตรงนี้้�เลย เกิิด #สลดสัังเวชในธรรม แล้้วจิติ ก็็ปล่อ่ ยวาง..
ได้้ดวงตาเห็็นธรรมตรงนี้้เ� ลย

.. สำ�ำ หรับั วิิปััสสนายานิิก (ปััญญานำ�ำ สมาธิ)ิ จะเห็น็ ความเปลี่ย่� นแปลงของจิิต
ของใจ เห็็นอารมณ์เ์ กิิด-ดัับ บังั คัับไม่่ได้้

เห็็นซ้ำ��ำ ๆ เห็็นบ่่อยๆ #ด้้วยสติทิ ี่�่แยกออกมารู้้�มาดูู
ซึ่�งส่ว่ นใหญ่ก่ ็จ็ ะพ่ว่ ง ทุุกข์์ ติิดมาด้้วยทุกุ ครั้�ง

..นอกจากพวกที่�่มีี สติิกล้้าแข็ง็ จริิงๆ สติิเกิิดเข้า้ ไปดับั ทันั ตรงอารมณ์ป์ รุงุ แต่ง่ แล้ว้ หยุุดได้ท้ ััน
ก่่อนจะเกิิดทุุกข์์ เกิิดโทษ บางท่า่ น มาทางประตููทุุกขััง

.. สำ�ำ หรัับสมถะยานิิก จะนั่่ง� สมาธิใิ นรููปแบบ จนจิิตสงบก่อ่ น แล้ว้ เห็็นเวทนาจากการนั่่�งนั้้น�
เรีียกว่า่ #ทุุกข์์เจีียนตายกันั เลยที่�เ่ ดีียว เหมืือนคำ�ำ หลวงมหาตาบััวบอกว่า่

#ของดีีอยู่่�ฟากความตาย ต้้องอาศััยกำำ�ลังั สมาธิอิ ย่่างมาก จนเห็น็ เวทนานั้้น� เกิดิ -ดับั
เห็น็ จนจิติ เกิิดปัญั ญาจากการเห็็นนั้้น� ละวางความยึึดมั่่น� ลง

สำำ�หรัับวิปิ ัสั สนายานิิก พอแปรเปลี่�่ยน เปลี่�ย่ นแปลง จิิตสติิยัังตามไม่ท่ ันั จะเกิิดเป็น็ เวทนา เพราะ
จิิตมีีสภาพยึึดเกาะ จะเอาแต่่ที่่�ใจต้้องการ

เมื่อ่� ไม่เ่ ป็็นไปอย่า่ งใจ จิิตก็จ็ ะถููกบีีบคั้้น� .. ดิ้้น� รน
จึึงเป็็นทุุกข์์ ที่เ�่ รีียกว่่า #ทุุกขลักั ษณะ

..ต้้องเห็็นและรู้�้ ทันั เห็น็ ลึึกไปถึึงเหตุุ คืือจิิตที่ย่� ึึดเกาะไว้้
จะเอาให้้ได้อ้ ย่า่ งใจ มัันจึึงทุุกข์์ แล้ว้ วางความยึึดถืือนั้้น� ลงได้้.. นั่่�นแหละ

#เข้้าถึึง..เกิดิ ปัญั ญาวางลงเอง

- 55 -

- 56 -

บางท่า่ น มาทางประตููอนัตั ตา

ส่ว่ นใหญ่่สมถะยานิกิ เท่า่ นั้้น� คืือ เห็น็ มันั ดับั ไป จากสิ่�งเคยมีีเป็น็ ไม่ม่ ีี หรืือ จากสิ่ง� ที่ไ่� ม่่มีี กลับั มามีี
เป็็นลัักษณะของการเข้า้ ฌาน 4 เข้า้ ไปในอัปั นาสมาธิิ หรืือ เอกััตตาจิิต.. ตรงนี้้� จิติ ที่่�รวมเป็น็ 1. ลม
หายใจหายไป รููปกายหายไป เหลืือจิิตรู้้� เด่น่ อยู่�อย่า่ งเดีียว..พอถอยออกมาจากฌานนั้้�น.. จึึงเกิิด
ระลึึกรููปที่่น� ั้้ง� ระลึึกรู้้�ลมหายใจ กลัับมาอีีก (#จากสภาวะไม่่มีีกลัับมามีี) สติิที่ร่� ู้�้ ทันั แบบ ตามหลัังกััน

ติดิ ๆ จนเกิิดปััญญา เอ๊๊ะ! เห็น็ ความจริงิ ในสิ่�งที่ไ�่ ม่ม่ ีีตััวตนถาวร
จากเคยมีีก็ก็ ลัับไม่ม่ ีี
..จากไม่ม่ ีีก็็กลัับมามีีอีีก

ปัญั ญาที่�่เห็็นทะลุลุ งไปถึึง ความที่่เ� คยยึึดไว้้ ว่่ามัันเคยมีีนั้้น� ไม่่จริงิ จิิตจะปล่่อยวาง
ด้ว้ ยปััญญา (วางความเห็็นผิดิ ในรููป)

.. ทั้้ง� หมดเคยฟัังจาก ลพ.ปราโมทย์เ์ ล่่าให้ฟ้ ััง..
.. จากประสบการณ์์ ที่่�แนะนำำ�ให้้เพื่่�อนๆเข้้าไปเจอเวทนา อย่่างที่่�เราเจอ ผลที่�่

ได้(้ ปััญญาที่ไ่� ด้ก้ ลัับมา) ไม่่ได้้มาอย่า่ งที่�่เราได้เ้ สมอไป..
และการแนะนำำ�ให้้เขาเข้้าไปสััมผัสั เข้้าไปดูู...
#เราก็บ็ อกล่ว่ งหน้้าไม่่ได้ด้ ้ว้ ยนะ
เท่่าที่�่เล่า่ ให้ฟ้ ัังก็็บอกเยอะแล้้วนะ

.. เพราะมีีโอกาสสููงมาก ที่่จ� ิิตเขาจำำ�(สััญญา)คำำ�เรา แล้ว้ ไปสร้า้ งภาพ ตอนเข้้าไป
อยู่�ในสภาวะนั้้น� ๆ เกิิดตัวั รู้้� เกิดิ ปัญั ญาเหมืือนกััน #แต่่เป็็นจิินตมยปัญั ญา ..
... แม้้คนที่ผ่� ่่านมาเอง ตามอุบุ ายครููอาจารย์์ เช่่น..
ให้้ไป นั้้ง� ขััดเพชร 2 ชม..
ให้ไ้ ป กลั้�นลมหายใจ 5 นาทีี..
ให้ไ้ ป ยืืนภาวนา 3 ชม..ฯลฯ
.. แล้้วรู้้�สึกถึึง ความดับั ของเวทนา ที่เ่� รีียกว่่า #เวทนาดัับ หรืือ #ข้า้ มเวทนา ได้้

นั้้น� .. ความปิิติิ ลิงิ โลดใจ ความแช่ม่ ชื่�น่ ยิินดีี เหมืือนการสอบผ่่านบททดสอบ.. จะ
ย้อ้ มใจให้เ้ กิิดมานะอัตั ตา โดนวิปิ ััสสนููกิิเลสครอบทัันทีี

- 57 -

“ โดยไม่ไ่ ด้เ้ ฉลีียวใจ ว่่า #ได้ป้ ััญญาอะไรมาบ้้าง .. “
.. ผ่า่ นมาได้้ แต่ไ่ ม่่ได้้ปััญญาอะไรติดิ มาเลย ก็ผ็ ่า่ นไม่จ่ ริิง
.. ผ่่านมาได้้แต่ไ่ ด้จ้ ินิ ตมยปััญญา กลับั มา ก็็ไม่ผ่ ่่านจริงิ
#ของจริิงจึึงต้้องวััดกัันที่�่ชีีวิติ จริิง
.. ธรรมะจััดสรร จะจััดของจริิงมาทดสอบเอง เมื่่อ� ถึึงเวลา
คุุณจะยอม สละกายนี้้� สละแขนขาเป็น็ คนพิกิ ารได้้โดยไม่ท่ ุุกข์ใ์ หม?
หรืือเจอสภาวะ #เฉีียดตาย.. ว่่าจิติ พร้อ้ มจะเปลี่�่ยนบ้า้ น พร้้อมจะออก
ทิ้้�งกายนี้้ไ� หม?
.. ธรรมะจะจััดสรร โอกาสให้ผ้ ิดิ ศีีล ได้้โภคทรัพั ย์ม์ า หรืือ ได้้ในสิ่ง� ที่�่ใจ
อยากได้้มา #แต่ผ่ ิิดศีีลนะ จะเอาไหม? ผู้�้ถึงจริงิ จะพร้อ้ มบริบิ ููรณ์์ด้ว้ ย
หิริ ิ-ิ โอตััปปะ จะไม่่ทำ�ำ ผิดิ ศีีลโดยเด็็ดขาด
.. จึึงเรีียกว่า่ #ได้ด้ วงตาเห็็นธรรม ละสัังโยชน์์ 3 ข้้อแรกได้้

- 58 -

เบื้้�องต้้น การเดินิ ปัญั ญา “

การแยกรููปแยกนาม....แยกนามกับั นาม

“ เป็น็ วิปิ ัสั สนาญาณ ขั้�นที่่� 1. เรีียกว่่า #นามรููปปริิจเฉทญาณ
(แยกได้้ สำำ�คัญั กว่่า รู้้�จำำ�ชื่อ�่ ได้)้ ..
การแยกได้้ในเบื้้�องต้้นนี้้� อาจอาศัยั สุุตตะ-จินิ ตะมยปััญญา
คืือความรู้�-้ เข้้าใจ จากสมมุตุ ิ-ิ บัญั ญััติทิ ี่�ผ่ ่า่ นมา
.. ว่า่ นี่่�นะ กายนี้้�คืือ รููป.
.. ว่า่ นี่่�นะ จิติ ที่ค�่ ิดิ -นึึก-ปรุงุ แต่ง่ คืือ นาม.
----
..ต่อ่ เมื่อ่� #เห็็นไตรลัักษณ์ใ์ นรููปและนาม..
จนเกิดิ ปัญั ญาละวาง(ภาวนามยปััญญา) #ความเห็น็ ผิดิ ในรููป..
ด้ว้ ยเห็็นแจ้ง้ ในทุกุ ข์์ ในความยึึดมั่่น� รููป
เห็น็ ความไม่่เที่ย�่ ง ยึึดไว้ไ้ ม่ไ่ ด้้ ยึึดไว้ก้ ็ท็ ุกุ ข์์
จิติ จึึงจะสลัดั คืืน ความยึึดในรููปกายนี้้� ว่า่ เป็็นเรา ของเรา
ผู้�้ ที่ฝ�่ ึกึ สติิ มาได้ใ้ นระดัับนี้้� สติจิ ะเริ่�มทำำ�งานได้เ้ อง
#เป็น็ อััตโนมัตั ิิ คืือ เมื่�่อการกระทบสัมั ผัสั เกิิดขึ้น�้ สติจิ ะรู้�้ ทันั กัันการทบนั้้�น..
#และกลับั ฐานได้้เอง เป็น็ อัตั โนมััติ.ิ
(ฐาน คืือ ที่�่ตั้้ง� ของสติิ = องค์์บริิกรรมภาวนา)
.. จิติ จะเป็็นสมาธิไิ ด้้เอง จากการระลึึกรู้้� อยู่่�กัับฐานฯ

- 59 -

“ ถึึงตรงนี้้� จะเริ่ม� #แยกนามกับั นาม

“ .. คืือ สติิ ผู้�้รู้� ก็ส็ ่ว่ นหนึ่่�ง
.. จิิตที่�ร่ ับั รู้้� ก็ส็ ่่วนหนึ่่ง�
.. จิิตที่่�รู้้�สึก ก็ส็ ่ว่ นหนึ่่ง� ..

ขยายความคำ�ำ ว่่า #จิติ ที่่ร� ู้�้สึก .. คืือ เวทนานั้้น� เอง
รัับรู้�้สิ่�งใด จากอายตนะใด : จิติ เกิิดความชอบใจพองฟูู = #สุขุ เวทนา

รัับรู้้�สิ่ง� ใด จากอายตนะใด : จิติ เกิิดอาการไม่ช่ อบใจ
อึึดอัดั แน่่น ห่อ่ เหี่�่ยวแฟบลง = #ทุุกขเวทนา

รัับรู้�้สิ่ง� ใด จากอายตนะใด : เกิิดเฉยๆ ไม่ย่ ิินดีี ยิินร้้าย
#อุุเบกขาเวทนา

... ตรงนี้้� จัดั เป็็น #เวทนานุปุ ัสั สนาสติปิ ััฏฐาน.
จริงิ ๆแล้้ว ตอนที่่เ� ห็็น “ความเห็น็ ผิดิ ในรููป จิิตก็เ็ ข้า้ สู่�เวทนานุปุ ัสั สนาสติปิ ัฏั ฐานแล้้ว ครั้ง�

หนึ่่�ง.. แต่่ จะเห็็นชััดที่เ�่ วทนาในรููป และ
จิติ ที่ย่� ึึดรููปนั้้น� ทำำ�ให้้ปล่อ่ ยวาง ความยึึดมั่่�นในรููปลง.
แต่่การ เห็น็ นามในนาม มัันจะแยก 3 ส่่วน(อย่่างที่�่บอกไปแล้้ว) และ เป็็นการเห็็นมันั แยกได้้

#เกืือบแทบจะตลอดเวลา ในระหว่่างวััน
.. และ ถึึงตรงนี้้� ก็จ็ ะเริ่�ม เห็น็ #ราคะและปฏิิฆะได้้ชัดั ขึ้น�้ .
เพราะ #เห็็นชัดั คืือ เห็็นเหตุุให้เ้ กิิด และ เห็็นผลที่่�เกิิด

.. ให้้ราคะและปฏิิฆะเบาบางลงได้้

- 60 -

ทำำ�ใจอย่่างไรจึึงจะคลาย #ความฟุ้้ง� ซ่า่ น ได้้...

..ความฟุ้�ง้ ซ่า่ นเป็็นเรื่�่องธรรมดาของ “ผู้�้เริ่�มต้้นฝึกึ สติใิ หม่ๆ่ ”
จิติ -สติิ ยัังไม่ต่ ั้้�งมั่่น� อยู่่�กัับองค์์บริกิ รรมภาวนา ก็็จะไม่ห่ ยุุดนิ่่�งอยู่่�กัับที่�่ ไม่่อยู่่�กัับปัจั จุุบััน (ไม่่สงบ)

ขณะนั้้�นก็็ถืือว่า่ ฟุ้้ง� ซ่า่ นแล้้ว ภาษาพระ(บาลีี) เรีียกว่า่ #อุุทธัจั จะ เป็็น 1 ใน #นิิวรณ์์5
..

....นิิวรณ์์ เป็น็ องค์ธ์ รรมที่ต่� รงข้้าม กัับ สมาธิิ
เหมืือนความมืืด กับั ความสว่า่ ง.

ดัังนั้้น� “วิิธีีดัับนิวิ รณ์์ คืือ สร้า้ งสมาธิขิ ึ้�น้ ” ..
อุุปมาเหมืือน “เปิดิ ไฟเพื่่�อขัับไล่่ความมืืด”

ไม่ใ่ ช่่ พยายามไปขัับไล่่ความมืืด.
.. ในทางปฏิิบัตั ิิ. ไม่ต่ ้อ้ งสนใจ ความฟุ้้�งซ่า่ นของจิติ คืือ ให้้วางเฉยต่อ่ จิิตที่�่ปรุงุ แต่่ง(ฟุ้้�งซ่า่ น)นั้้น� เสีีย

.. ให้ด้ ึึงสติกิ ลับั มาสู่�องค์บ์ ริกิ รรมภาวนา(ดึึงกลับั ฐาน)
.. ให้้ดึึงสติิแยกออกมาจากจิิตที่ป่� รุงุ แต่่งนั้้�น

.. สติิที่่ต� ั้้ง� มั่่น� อยู่่�กัับฐาน ก็็จะเกิดิ “ความนิ่่ง� สงบ” นั่่�นก็ค็ ืือ สมาธิยิ ่อ่ มเกิดิ ขึ้�น้ เหมืือนจุดุ ไฟให้เ้ กิิดแสง
สว่า่ ง ความมืืด(นิิวรณ์์)ย่อ่ มหายไป

- 61 -

“ ถ้้าพยายามดึึงสติิให้้อยู่่�กับั ฐานแล้้ว #พยายามแล้้ว แต่่ไม่ส่ ำำ�เร็จ็ . (ด้้วยนิวิ รณ์ม์ ีีกำ�ำ ลังั
มากกว่่า)..

.. ต้อ้ งสังั เกตนะ #จิติ เรามีีความอยากให้้หายฟุ้ง�้ ฯ หรืือเปล่า่ ..
.. #ความอยากนั่่น� คืือกิิเลส
.. #ความฟุ้ง�้ ซ่่านก็ค็ ืือกิเิ ลส

มันั จึึงกลายเป็็นกิิเลสซ้้อนกิเิ ลส
อุุปมาเหมืือน #ขับั ไล่่ความมืืดด้้วยความมืืด

ไม่่มีีทางเลยที่่�จะเป็น็ ไปได้้.
..ดัังนั้้น� เมื่อ�่ #พยายาม ดึึงสติิกลัับฐาน ไม่ส่ ำำ�เร็จ็

ให้ใ้ ช้้ #การคิิดพิจิ ารณา ช่ว่ ยเขานิดิ นึึง.
พิิจารณาเรื่่�องราว ที่�ฟ่ ุ้�ง้ ฯไปนั้้�น “มันั เป็็นอดีีตหรืืออนาคต”

.. แล้้วบอกตัวั เองนะ ..
อดีีตผ่า่ นไปแล้ว้ แก้ไ้ ขไม่่ได้้
อนาคตก็ย็ ังั มาไม่ถ่ ึึง ยังั ไม่ใ่ ช่เ่ วลา
ฉัันจะอยู๋๋�กับั ปััจจุุบััน ภาวนาต่อ่ .

..
เราจะสัังเกตเห็น็ ว่่า เรื่อ่� งราวที่ฟ�่ ุ้ง�้ ฯนั้้น� จะถููกตััดให้้สั้น� ลง ไม่ค่ ิดิ ยาว ไม่ไ่ หลยาววววววววว
.. เพราะ #ความระลึึกได้้ ว่า่ หลงไปกัับอดีีตแล้้วนะ หลงไปกัับอนาคตแล้ว้ นะ “ความระลึึก

ได้้นั้้�นแหละสติิ”
.. เป็น็ การสร้า้ งสติิ แล้้วค่อ่ ยดึึงสติินั้้น� กลับั สู่่�ฐาน
เมื่อ�่ สติติ ั้้�งมั่่�นอยู่่�กับั ฐาน อยู่่�กับั องค์์บริิกรรมภาวนา คืือ #จิติ ถึึงฐาน..

“ ความตั้้ง� มั่่น� = สมาธิิ
มีีสมาธิิ = ดับั นิวิ รณ์์

- 62 -

#เรื่่อ� งของนิมิ ิติ

สำำ�คัญั นะ ผู้�ป้ ฏิิบััติิเกืือบทุุกคน ต้อ้ งได้้พบ ได้้
เจอ “นิิมิิต” กันั เกืือบทุกุ คน.. จึึงเป็น็ เรื่่�อง
จำ�ำ เป็็น ควรศึึกษาทำำ�ความเข้า้ ใจกัับ นิิมิติ
#เพื่อ�่ ความเข้า้ ใจถููกและเดิินในทางที่ถ�่ ููก
#เพื่่�อพ้้นจากทุุกข์์ โดยถาวร

“นิิมิติ ”

แปลว่า่ เครื่�่องหมาย มีีความหมายกว้า้ งขวาง คืือ..
..1.นิมิ ิติ (เขตแดน) - เครื่อ่� งหมายบอกเขตสีีมาที่�พ่ ระวิินัยั กำำ�หนด เช่น่ เขต
ของวัดั วาสมััยนี้้� ใช้ล้ ููกนิิมิิตเป็น็ เครื่�่องหมายกำ�ำ หนด
..2.นิมิ ิติ (กรรมฐาน) - เครื่�่องหมายในเวลาทำ�ำ กรรมฐาน เช่่น นิิมิติ ของกสิิณไฟ
คืือ เปลวไฟ, นิมิ ิิตของอานาปานนุุสติิ คืือ ลม เป็็นต้้น
..3.นิมิ ิติ (เครื่่�องบอกเหตุ)ุ - หมายถึึง เครื่่อ� งหมายแสดงเหตุุ ลาง เค้า้ มููล เช่น่
สุุบินิ นิมิ ิติ (ความฝันั ), บุุพนิมิ ิิต (ความฝันั ตอนเช้า้ ), ศุุภนิมิ ิติ (นิิมิติ หมายอัันดีี)

- 63 -

- 64 -

นิิมิติ .. ในทางพุุทธศาสนามีีความหมายได้ห้ ลายประการ
หมายถึึงเครื่่�องหมายสำ�ำ หรัับให้้จิิตกำำ�หนด ในการเจริิญกรรมฐาน, หรืือ
ภาพหรืือสิ่ง� ที่�ใ่ ช้เ้ ป็น็ อารมณ์์ในการปฏิบิ ััติิพระกรรมฐาน,
.. แต่น่ ิิมิติ ที่�จ่ ะเน้น้ กล่่าวถึึงในที่น�่ ี้้ก� ็็คืือ นิมิ ิิตอันั เป็น็ ผลที่เ�่ กิดิ ขึ้�น้ จากการ
ปฏิิบััติิกรรมฐาน กล่่าวคืือ เป็น็ สิ่�งที่่�ปรากฎหรืือแสดงขึ้�้นเฉพาะตน ให้ร้ ับั รู้�้
#อัันเกิดิ แต่ใ่ จหรืือสััญญา(ความจำำ�เก่า่ ๆ) ของนักั ปฏิบิ ัตั ิิเป็น็ ปััจจััยสำ�ำ คััญ
..ดัังนั้้น� เมื่อ�่ ได้้กล่า่ วถึึงเรื่่�องฌาน,สมาธิิไปโดยละเอีียดแล้ว้ จึึงจำำ�เป็็นต้้อง
กล่่าวถึึงนิมิ ิติ #อันั มัักจะเป็น็ ผลข้า้ งเคีียงหรืือเครื่่�องเคีียงที่�่มักั เกิิดร่่วมด้้วย
เสมอๆ และจััดได้้ว่่าเป็น็ บ่่วงมารอัันหนึ่่�ง กล่า่ วคืือถ้า้ ไปอยากหรืือไปยึึด
หรืือไปเชื่�อ่ อย่่างแน่น่ แฟ้้นด้้วยเหตุผุ ลกลใดก็็ตามทีีในนิมิ ิิต #ก็็จััดว่่าเป็็น
บ่่วงมารทัันทีี
..ซึ่ง� จักั ผููกมัดั สัตั ว์์ไว้ไ้ ม่ใ่ ห้เ้ ห็็นธรรม กล่า่ วคืือ เกิิดวิิปัสั สนููปกิเิ ลส จัดั อยู่�ทั้�ง
ในข้อ้ โอภาส,ญาณและอธิิโมกข์์ฯ.
..ซึ่�งเมื่อ่� เกิดิ กัับผู้�้ใดแล้ว้ ก็็จะน้้อมเชื่อ่� ,น้อ้ มใจอยากด้้วยอธิิโมกข์์จนถอดถอน
ไม่่ออก แม้้อธิิบายอย่่างไรก็ไ็ ม่่ยอมฟังั ไม่ย่ อมเชื่�อ่ #ด้ว้ ยฤทธิ์�ของอธิโิ มกข์์
และเพราะตััวตนเองเป็็นผู้�เ้ ห็น็ , ตััวตนเองเป็็นผู้�้ ทำ�ำ ให้เ้ กิดิ ขึ้�้น
**#อธิโิ มกข์์ แปลว่่า น้้อมใจเชื่�อ่ คืือมีีเชื่�่ออย่า่ งรุนุ แรงด้ว้ ยอััตตาโดยไม่่รู้�้ ตัวั
มีีความเชื่�อ่ มั่่�นในส่ว่ นลึึกของใจอย่่างฝังั แน่น่ ทีีเดีียวและเชื่่�อมั่่น� ว่่าสิ่�งที่่�เกิิด
ขึ้�้นทั้้ง� หมดเป็็นแนวทางที่ถ�่ ููกต้้อง
..ต้้องให้้เกิิดปัญั ญาพิิจารณาเห็็นด้ว้ ยตนเอง จึึงจะสามารถถอดถอนความ
เชื่�อ่ ความคิดิ อันั เห็น็ ผิดิ ในนิมิ ิิตได้้ดีี
.. จึึงจำำ�เป็็นต้อ้ งกล่่าวเพื่่�อให้้เกิดิ ความรู้�้ความเข้้าใจกันั ไว้บ้ ้า้ ง เพราะจำำ�เป็็น
ต้้องผ่่านกล่่าวคืืออย่่างไรเสีียก็ต็ ้อ้ งเกิิดขึ้น�้ ในที่ส่� ุดุ นั่่น� เอง
..**สำ�ำ หรัับบางคน ที่น�่ ั่่�งแล้ว้ เกิิดนิิมิิต**..

- 65 -

นิมิ ิิตอันั เกิดิ แต่่การปฏิิบััติิพระกรรมฐาน ขอจำำ�แนกเป็็นไปใน ๓ ลักั ษณะใหญ่่ ที่ม่� ัักเกิดิ ขึ้้น� ทั่่ว� ไปเสมอๆ
ในการปฏิิบััติิ หรืือแม้้แต่่ในชีีวิิตประจำ�ำ วัันในผู้�้ ที่่ม� ีีความชำำ�นาญ มีีดัังนี้้�
1.#รููปนิิมิิต หมายถึึง การเห็็น ภาพ อันั ปรากฏขึ้้น� เฉพาะแก่ผ่ ู้ป�้ ฏิบิ ััติินั้้�นๆ อันั เกิิดแต่่ใจหรืือสััญญาเก่่า
ของนัักปฏิิบัตั ิิหรืือผู้้เ� จริิญกรรมฐานเป็็นสำำ�คัญั เช่น่ การเห็็นภาพอดีีต อนาคต หรืือเห็น็ ภาพในสิ่�งที่่�
อยากเห็น็ เช่่น เทวดา ผีี นรก สวรรค์์ วิิมาน พระอรหันั ต์์ ครููบาอาจารย์์ แม้แ้ ต่่พระพุุทธเจ้้า หรืือ
โอภาสการเห็็นเป็็นแสง, สีี, ดวงไฟต่่างๆ อันั ต่่างล้้วนน่่าพิศิ วงชวนให้ต้ ื่น�่ ตาเร้า้ ใจ จึึงมักั อธิโิ มกข์น์ ้้อม
เชื่อ�่ อย่า่ งงมงายด้ว้ ยอวิิชชาอัันมีีมาแต่ก่ ารเกิิดเป็็นธรรมดา หรืือการเห็็นภาพที่่ป� รากฏเฉพาะขึ้น้� ของนักั
ปฏิิบััติใิ นสิ่�งที่ก่� ำำ�หนดเป็น็ อารมณ์,์ กสิิณ หรืือบริกิ รรมจากการปฏิบิ ััติภิ าวนา และยิ่�งเกิิดง่่ายขึ้�้นเมื่�่อมีีผู้�้
ฝึึกสอนที่น่� ักั ปฏิบิ ััติิเชื่อ่� หรืือศรััทธา โน้ม้ น้า้ วจิิตให้เ้ ห็็นในสิ่ง� ต่่างๆนั้้น�
..2. #เสีียงนิมิ ิิต การได้ย้ ิินเป็น็ เสีียง อัันเกิดิ แต่ใ่ จหรืือสัญั ญาเก่่าของนัักปฏิบิ ััติเิ ป็น็ เหตุุหรืือเป็็นสำำ�คัญั
แม้้ความจำำ�จากการอ่่าน ก็็มาปรากฏเป็น็ เสีียงในหัวั เกิิดเสีียงในใจจากผู้�้ ที่่พ� บปะมา ฯ. เช่่น เป็น็ เสีียง
เตืือนระวัังอะไรๆ เสีียงสั่�งสอน เสีียงระฆััง เสีียงกลอง เสีียงสวดมนต์์ เสีียงพููดต่า่ งๆ เสีียงคนพููดบอก
กล่า่ วต่่างๆ แล้ว้ ย่่อมน้้อมเชื่อ�่ อย่่างรุนุ แรงด้้วยอธิิโมกข์์ เพราะอวิิชชาเป็น็ เหตุุ
..3. #นามนิิมิิต เป็น็ ความคิดิ หรืือความรู้�้ ที่�ผ่ ุดุ แสดงแวบปิ๊๊ง� ขึ้�น้ ในใจ อันั มัักเกิดิ แต่ใ่ จหรืือสััญญาเก่่า ของ
นัักปฏิิบััติทิ ี่�่ไปพัวั พััน แต่ม่ ิไิ ด้เ้ กิดิ แต่่ปัญั ญาไปเห็น็ ความจริงิ เช่น่ เกิดิ ความคิิด ที่ค่� ิิดว่า่ เข้า้ ใจแจ่่มแจ้ง้ ใน
เรื่�อ่ งราวที่ห�่ มกมุ่�นพิิจารณา หรืือศึึกษา หรืืออยากรู้�้ หรืือเป็็นความรู้ใ้� นธรรมต่่างๆนาๆที่พ่� ิิจารณา ซึ่ง�
อาจถููกหรืือผิิดก็็ได้้ #แต่ม่ ักั จะผิดิ ถ้า้ ไม่่ได้เ้ กิิดแต่ก่ ารพิิจารณาโดยปัญั ญาเห็น็ อย่า่ งถููกต้อ้ ง และเมื่่�อ
บัังเอิิญเกิิดถููกต้้องขึ้�้นบ้้าง ก็็กลับั เป็็นบ่อ่ เกิดิ ของอธิโิ มกข์์อัันแรงกล้า้ ในภายหน้้า
....นิมิ ิิตเหล่า่ นี้้� มัักเกิดิ ขึ้้น� ในภาวะของภวัังคจิติ ที่�จ่ ะกล่่าวในลำ�ำ ดัับต่อ่ ไป จิติ จึึงเกิิดการอธิโิ มกข์น์ ้้อมเชื่�่อ
อย่่างรุนุ แรงแต่่เป็น็ ไปอย่่างผิดิ ๆหรืือขาดเหตุผุ ล จึึงยังั ให้เ้ กิิดวิิปััสสนููปกิเิ ลสในข้้อญาณ คืือมิิจฉาญาณ
คืือไปยึึดไปเข้้าใจว่า่ ความเข้้าใจเหล่า่ นั้้น� เป็น็ ไปอย่่างถููกต้้องแน่่นแฟ้้นด้้วยอธิโิ มกข์์เป็น็ เครื่่อ� งหนุุน
...อนึ่่ง� เป็็นสิ่ง� ที่่น� ่า่ รู้ไ�้ ว้อ้ ย่า่ งยิ่ง� ว่่า นิิมิิต นั้้น� เมื่่�อปฏิิบัตั ิไิ ปด้้วยความเชื่อ่� จนเกิิดการสั่�งสม ความชำ�ำ นาญขึ้�น้
บางครั้�งนิิมิิตนั้้�นก็เ็ กิดิ ขึ้้น� ในวิิถีีจิติ หรืือวิิถีีชีีวิิตปกติไิ ด้้เช่่นกันั กล่่าวคืือเมื่อ�่ เคยเกิดิ นิิมิิตขึ้น้� ในขณะปฏิิบััติิ
แล้ว้ ซึ่�งแรกๆก็็มัักเกิดิ ขึ้้น� จากการปฏิบิ ัตั ิิพระกรรมฐานโดยตรง แล้้วเกิดิ นิิมิติ ขึ้�้น จนเกิดิ การเห็็นการใช้้
ในนิิมิิตต่า่ งๆชำำ�นาญขึ้น้� โดยไม่ร่ ู้้�ตัวั เมื่อ�่ เกิิดการสั่ง� สมได้้ระยะหนึ่่�งจนเกิิดความชำ�ำ นาญ จึึงอาจเกิิดนิมิ ิติ
ได้แ้ ม้ใ้ นยามวิถิ ีีจิติ (วิถิ ีีชีีวิติ ที่่ม� ีีการรับั รู้�้ ตามปกติิ)นี่�่เอง เมื่อ่� น้้อมนำ�ำ หรืือถููกกระตุ้�นเร้า้ ขึ้�น้ จะโดยรู้�้ ตััวหรืือ
ไม่่รู้�้ ตััวก็็ดีี และมัักเข้า้ ใจผิิดไปยึึดไปเชื่อ่� กัันว่า่ ถููกต้อ้ งแน่่นนอนเป็น็ อิิทธิิฤทธิ์ห� รืือปาฏิหิ าริยิ ์์ จึึงพาให้ท้ ั้้�ง
ตนเองและอีีกทั้้ง� ผู้้�อื่น� พากันั ไปหลงเชื่่�ออย่่างหััวปักั หััวปำำ�(อธิิโมกข์์)ในสิ่�งที่เ�่ ห็็น หรืือในสิ่ง� ที่�เ่ ข้า้ ใจไปนั้้น� ๆ
ก็็ด้้วยอวิิชชานั้้น� แล

- 66 -

**สรุปุ นิิมิติ **

#นิมิ ิติ นั้้น� ก็เ็ ช่น่ สรรพสิ่ง� ทั้้�งหลายในโลก คืือดีีแท้ๆ้ ก็ไ็ ม่่มีี ชั่ว� แท้้ๆก็็ไม่่ใช่่ จึึงมีีทั้้ง� ดีีและชั่ว� ถููกหรืือผิิด
#ขึ้�น้ กับั ผู้�้ใช้ห้ รืือนัักปฏิิบัตั ิินั่่�นเองเป็็นสำ�ำ คััญ ล้ว้ นเป็็นไปคล้า้ ยหลักั มััชฌิมิ าหรืือทางสายกลาง กล่่าวคืือ
มิใิ ช่่ตรงกลาง แต่ไ่ ม่่สุดุ โต่่งไปทางดีีทางชั่�วแต่อ่ ย่่างใดอย่่างหนึ่่ง� อย่า่ งเดีียว เหมืือนดัังยา ถ้้ากิินดีีถููกต้้อง
ก็ม็ ีีประโยชน์์ ถ้้าใช้ไ้ ม่่ถููกวิิธีีก็ย็ ่่อมให้้โทษอัันรุุนแรงได้้ นิมิ ิติ ก็เ็ ฉกเช่่นเดีียวกัันกับั ยา
... #นิมิ ิติ ที่ด�่ ีีนั้้น� หมายถึึงนิมิ ิิตที่่เ� กิิดขึ้น�้ แล้้วทำ�ำ ให้น้ ัักปฏิิบััติิเกิดิ ปัญั ญา คืือเกิดิ นิิพพิทิ าญาณ คืือเกิิด
ความหน่่ายจากการรู้้�ความจริิง จึึงย่อ่ มคลายความกำ�ำ หนัดั ความอยากจากปััญญาที่�ไ่ ปรู้�ค้ วามจริิง
ชัดั เจนจากการปรากฎหรืือแสดงขึ้้�นสอนของนิมิ ิิตอย่่างแจ่่มชัดั จนน้อ้ มเชื่่�อหรืือเข้า้ ใจ ดัังเช่น่ การ
ปฏิิบัตั ิิพระกรรมฐาน โดยพิิจารณาอสุภุ (อสุภุ กรรมฐาน) กล่า่ วคืือเอาภาพอสุุภหรืือซากศพเป็น็ กสิิณ
หรืืออารมณ์์ แล้้วเกิดิ นิมิ ิติ เห็็นภาพปรากฏขึ้้�นของอสุุภซากศพในลัักษณะต่า่ งๆแสดงให้้เห็็นว่่า เป็็นสิ่�ง
น่า่ สังั เวช น่า่ รังั เกีียจด้้วยปฏิิกููล ไม่่เที่ย�่ ง เป็็นทุุกข์์ ฯ. ทั้้�งในร่า่ งกาย จะแม้้ของตนหรืือผู้้�อื่�นก็็ตามทีี จน
เกิดิ ความหน่่าย จึึงคลายกำำ�หนัดั ในราคะ หรืือความยึึดถืือในตััวตนของตนเอง อย่่างนี้้�ก็็พึึงถืือว่า่ เป็็น
นิมิ ิติ ที่่ท� ำำ�หน้้าที่อ�่ ัันดีีงามในการปฏิบิ ัตั ิิ
... #ส่ว่ นนิมิ ิติ ที่�่จัดั ว่่าเป็็นโทษ นั้้น� หมายถึึง นิมิ ิิตที่เ่� กิิดขึ้น้� แล้้วเป็น็ บ่่วงมารอัันยัังให้เ้ กิดิ วิปิ ัสั สนููปกิเิ ลส
ต่่างๆดัังเช่น่ ในข้อ้ โอภาสหรืือญาณหรืืออธิิโมกข์์ ฯ. กล่า่ วคืือทำำ�ให้้นักั ปฏิบิ ััติิเกิดิ โมหะความหลง จึึงเกิดิ
ความติิดเพลินิ เพลิดิ เพลิิน (นันั ทิิ-ตัณั หา)อัันเนื่่อ� งมาจากโมหะความหลงด้ว้ ยอวิชิ ชา เช่น่ ว่า่
เพลิดิ เพลินิ ไปปรุงุ แต่่งต่า่ งๆ ดัังกล่า่ วไปแล้ว้
..ต่อ่ ไป ขอยกคำ�ำ สอนของเหล่่าพระอริยิ เจ้้าที่ไ�่ ด้ก้ ล่่าวแสดงไว้เ้ กี่่�ยวกัับนิิมิิตมาแสดง เพื่�่อให้้เป็น็ เครื่่�องรู้�้
เครื่่อ� งระลึึก เครื่อ่� งเตืือนสติิ ก่่อนจะกล่า่ วในรายละเอีียดของนิมิ ิติ ต่อ่ ไป เพื่่�อเป็น็ แนวทางในการ
พิิจารณาให้เ้ กิิดปััญญาอย่า่ งถููกต้้องดีีงาม เป็น็ กำ�ำ ลังั เพื่่�อการถอดถอนความเชื่�่อความเข้้าใจอย่า่ งผิดิ ๆใน
นิมิ ิิต ที่�อ่ าจพาไปยึึดติิด ไปยึึดหลงอยู่่�ด้้วยความไม่ร่ ู้�้ อีีกทั้้�งโดยไม่ร่ ู้้�ตัวั
“นิมิ ิติ ที่�่เห็็นนั้้�น เขาเห็น็ จริิง แต่ส่ิ่�งที่ถ่� ููกเห็น็ ไม่่จริงิ ” หลวงปู่�ดููลย์์ อตุโุ ล (อตุโุ ลไม่่มีีใดเทีียม น. ๔๕๔)
เทสก์์รังั สีีอนุุสรณาลัยั ; เรื่�่อง สิ้น� โลก เหลืือธรรม โดย หลวงปู่�เทสก์์ เทสรังั สีี(หน้า้ ๑๗)
...บางอาจารย์์เมื่�่อนิมิ ิิตเกิิดขึ้้น� มาแล้้ว สอนให้ถ้ ืือเอานิมิ ิติ นั้้น� เป็็นขั้น� เป็น็ ชั้�นของมรรคทั้้ง� ๔ มีีโสดา
ปััตติมิ รรคเป็็นต้้น เช่่น นิมิ ิิตเห็น็ แสงเล็็กเท่่าแสงหิ่่ง� ห้อ้ ย ได้้สำ�ำ เร็็จชั้น� พระโสดาบััน, เห็็นนิมิ ิิตแสงใหญ่่
ขึ้น้� มาหน่อ่ ยเท่า่ แสงดาว ได้ส้ ำำ�เร็จ็ ชั้�นพระสกทาคามีี, เห็น็ นิมิ ิติ แสงใหญ่ข่ ึ้น้� มาเท่่าแสงพระจัันทร์์ ได้้
สำ�ำ เร็็จชั้น� พระอนาคามีี, เห็็นนิมิ ิติ แสงใหญ่ข่ ึ้น�้ มาเท่า่ แสงพระอาทิติ ย์์ ได้ส้ ำ�ำ เร็็จชั้น� พระอรหัันต์อ์ ย่่างนี้้�
เป็็นต้้น

- 67 -

.. ไปถืือเอาแสงภายนอก ไม่ถ่ ืือเอาใจของคนที่บ�่ ริสิ ุุทธิ์ม� ากน้อ้ ยเป็น็ เกณฑ์์ ความเห็็นเช่่นนั้้�น ยัังห่่างไกล
จากความเป็น็ จริิงนักั ................นิิมิติ เกิิดจากภวัังค์เ์ ป็น็ ส่่วนมาก ภวัังค์เ์ ป็็นอุุปสรรคของมรรคโดย
เฉพาะอยู่�แล้้ว มัันจะเป็น็ มรรคได้้อย่า่ งไร........(หน้า้ ๑๕-๑๖)
.. แท้้ที่จ�่ ริงิ นิมิ ิติ ทั้้�งหลาย ดังั ที่�อ่ ธิิบายมาแล้ว้ ก็ด็ ีี หรืือนอกไปกว่่านั้้น� ก็็ดีี ถึึงไม่ใ่ ช่่เป็น็ ทางให้ถ้ ึึงความ
บริสิ ุทุ ธิ์�ก็จ็ ริงิ แล แต่่ผู้�ป้ ฏิบิ ัตั ิทิ ั้้�งหลายจะต้อ้ งได้ผ้ ่่านทุุกๆคน เพราะการปฏิิบัตั ิเิ ข้้าถึึงจิิตรวม(หรืือก็็คืือ)
เข้้าถึึงภวังั ค์์แล้ว้ จะต้อ้ งมีี #เมื่อ�่ ผู้้�มีีวาสนาเคยได้ก้ ระทำำ�มาเมื่อ�่ ก่อ่ น เมื่อ่� เกิิดนิมิ ิติ แล้ว้ #จะพ้น้ จากนิมิ ิติ
นั้้�นหรืือไม่่ ก็็แล้ว้ แต่่สติปิ ััญญาของตน หรืืออาจารย์์ผู้�้นั้น� จะแก้ไ้ ขให้ถ้ ููกหรืือไม่่ เพราะของพรรค์น์ ี้้ต� ้อ้ งมีี
ครููบาอาจารย์์เป็น็ ผู้้�แนะนำำ� ถ้า้ หาไม่แ่ ล้ว้ ก็็ต้อ้ งจมอยู่�ปรักั คืือนิิมิติ นานแสนนาน เช่่น อาฬารดาบส แล
อุทุ ทกดาบส เป็็นตััวอย่่าง...
หลวงปู่�เทส เทสก์์รัังสีี (ส่อ่ งทางสมถวิิปัสั สนา)
...”นิมิ ิติ เมื่่อ� อธิิบายมาถึึง ฌาน สมาธิิ ภวัังค์์ ดัังนี้้แ� ล้้ว จำ�ำ เป็็นจะลืืมเสีียไม่ไ่ ด้ซ้ึ่ง� รสชาติอิ ัันอร่่อย คืือ
นิมิ ิิต ซึ่�งเกิิดขึ้้น� ในระยะของสิ่�งเหล่า่ นั้้น� ผู้�เ้ จริิญพระกรรมฐานย่่อมปรารถนาเป็็นอย่่างยิ่ง� แทบทุุกคนก็็
ว่่าได้้ ความจริงิ นิิมิิตมิใิ ช่ข่ องจริิงทีีเดีียวทั้้�งหมด นิมิ ิติ เป็น็ แต่่นโยบาย(อุุบายวิธิ ีี)ให้้พิจิ ารณาให้้เห็น็ ตาม
ความเป็น็ จริงิ ก็็มีี ถ้า้ พิิจารณานิมิ ิิตนั้้�นไม่่ถููกก็็เลยเขวไปก็ม็ ีี ถ้้าพิิจารณาถููกก็ด็ ีี มีีปััญญาเกิดิ ขึ้น�้ นิิมิติ ที่�่
เป็น็ ของจริงิ คืือนิิมิิตเป็็นหมอดูไู ม่ต่ ้้องใช้้วิิพากษ์ว์ ิิจารณ์์อย่า่ งนี้้�ก็ม็ ีี นิมิ ิิตนั้้�นเมื่อ่� จะเกิิดก็็เกิดิ เอง เป็็นของ
แต่่งเอาไม่ไ่ ด้้ ...........ฯลฯ.”

- 68 -

- 69 -

สาระ.. สนทนาธรรมะปฏิบิ ััติิ.. จาก “กล่่อง”

.. ขอเก็บ็ คำ�ำ ถามดีีๆ มาฝากเพื่อ�่ นๆ ในนี้้�.. เพื่่�อเป็น็ กำ�ำ ลัังใจ เพื่�อ่ เป็็นแนวทาง
สำ�ำ หรัับนักั ปฏิิบััติทิ ี่�ส่ นใจ ทางดำ�ำ เนินิ สู่�ความพ้น้ ทุุกข์์ โดยถาวร
เรื่อ�่ งของ วิธิ ีีการ ในการปฏิิบััติ.ิ . ไม่ม่ ีีวิิธีีใด ที่�่ดีีที่่�สุดุ ..
#มีีแต่ว่ ิธิ ีีที่่�เหมาะกัับเราที่ส่� ุุด..

ดังั นั้้น� ประสบการณ์ข์ องเพื่่อ� นๆ สำำ�คััญมากครับั เพื่อ�่ เป็น็ แนวทาง เวลาปฏิิบัตั ิจิ ริิง
ผู้้ป� ฏิบิ ััติติ ้้องรู้�้ จัักเลืือกเฟ้้นลองทำำ�ดููก่่อน แบบใหนถููกจริติ เรา

เมื่�อ่ เราทำ�ำ แล้ว้ .. เกิิดความสงบได้ง้ ่่าย..ขอให้ย้ ึึดทางนั้้น� เป็น็ หลัักไว้้ก่อ่ น....แต่่..
ในทางปฏิิบัตั ิิเมื่่อ� เจอเหตุกุ ารใดๆ ที่�แ่ ปลกออกไป ก็็ควรรู้�้ จักั พลิิกแพลง พลิิกวิิฤต

เป็็นโอกาสพิิจารณาธรรมที่่ป� ระสบนั้้�น..ให้เ้ ข้า้ ใจแจ้ง้ ในธรรม

- 70 -

ขอยกคำำ�ถามจากญาติธิ รรม “

มาเป็น็ กรณีีศึึกษา เป็น็ ตัวั อย่า่ งแก่น่ ักั ปฏิิบััติิ
ขออานิิสงส์์ธรรมทานนี้้� จงสำำ�เร็็จแก่ผ่ ู้้�ถาม

ได้ร้ ับั บุุญร่ว่ มกันั ครัับ

- ถาม -เมื่อ่� คืืนได้้สวดมนต์น์ ั่่�งสมาธิติ ามปกติิ.

“ แต่่ลองเปลี่ย่� นวิิธีีการทำ�ำ สมาธิิแบบพิจิ ารณาผมขนเล็บ็ ฟันั หนัังมา
จากการฟัังหลวงตามหาบััวท่่านสอน..
..นั่่�งประมาณครึ่ง� ชั่ว� โมงเสร็็จแล้้วก็น็ อนตามปกติิแต่่ #จิติ กลัับไม่่
หลับั จิิตทำ�ำ สมาธิดิ ููลมหายใจเข้า้ ออก. จนลมหายใจละเอีียดเบา
เหมืือนไม่ห่ ายใจแล้้วมีีอาการหััวส่่ายไปมาช้้าๆเหมืือนตััวจะลอยๆ
แต่ต่ ััวเองตกใจคิิดว่า่ เรากำำ�ลังั จะตายหรืือเปล่า่ เพราะรู้้�สึกเหนื่อ�่ ย
มากอยากพักั แต่่จิิตกลัับไม่่ยอมหลับั ยอมนอน #จนลุุกขึ้้�นนั่่ง� แล้้ว
นอนต่อ่ ก็็เป็น็ อีีกหัวั ส่่ายไปมาจนกระทั่่�งหลับั น่่าจะประมาณตีี2
กว่่าๆ ..แล้ว้ ตื่น่� มาอีีกที่่ต� ีี4
..พอจะหลับั จิิตไม่่หลับั ดููลมหายใจจนหัวั ส่า่ ยอีีกอาการนี้้�คืือปิติ ิิใช่่
ไหมคะ. มีีใครเคยเป็็นบ้า้ งคะ

- 71 -

- ตอบ -

อาการของ ปิติ ิิในสมาธิิ หลักั ใหญ่่ ท่่านแบ่่งไว้้ 5 ชนิดิ คืือ..

.1. #ขุุททกาปีีติิ ปีตี ิเิ ล็็กน้้อย พอขนชููชัันน้ำ�ำ�ตาไหล
..2 #ขณิิกาปีีติิ ปีตี ิชิั่ว� ขณะ ทำำ�ให้ร้ ู้้�สึกแปลบๆเป็น็ ขณะๆ มีีอาการยิิบๆยัับๆ ตามรููขุุม
ขน เหมืือนมีี แมลงไต่่ตามผิวิ หนััง
.3. #โอกกัันติิกาปีตี ิิ ปีีติิเป็น็ ระลอก หรืือปีตี ิเิ ป็็นพักั ๆ มีีอาการตััวโยกตััวโคลง โอนเอน
ดุุจคลื่น�่ ซัดั ต้อ้ งฝั่�ง
.4. #อุุพเพคาปีตี ิิ หรืือ อุุพเพงคาปีีติิ ปีตี ิโิ ลดลอย เป็็นอย่า่ งแรง ทำ�ำ ให้แ้ สดงอาการ ตัวั
พองขยายใหญ่่ หรืือ #ทำ�ำ การบางอย่่างโดยมิไิ ด้ต้ ั้้ง� ใจ เช่่น เปล่่งอุทุ าน เป็น็ ต้้น หรืือ
#ให้เ้ รารู้�้สึกตััวเบาตัวั ลอย เหมืือนลอยขึ้�้นไปในอากาศ
.5. #ผรณาปีีติิ ปีีติซิ าบซ่่าน ให้้รู้�้สึกเย็น็ ซ่า่ นเอิิบอาบไปทั่่ว� สรรพางค์์ เป็น็ ปีตี ิิละเอีียดที่่�
ประกอบกัับสมาธิ.ิ #ท่า่ นมุ่�งเอาข้้อนี้้.� .
... แต่เ่ วลาเกิดิ กัับเรา จิติ เราจะมีีการปรุุงแต่่งเพิ่่ม� เข้้าไป ซึ่ง� ส่่วนใหญ่จ่ ะมา จาก
#จิิตใต้ส้ ำำ�นึึก คืือ อยู่�นอกเหนืือการควบคุุม นอกเหนืือความรู้�้สึกตััว(จิิตสำำ�นึึก)
จึึงทำ�ำ ให้้ อาการที่แ�่ สดงผลออกมา แยกย่่อยเยอะมาก

#วิิธีพี ิสิ ููจน์์

สัังเกต ว่า่ เป็น็ อาการปิิติิหรืือเปล่่า คืือ กำำ�หนด
จิิต ค่่อยๆ ออกจากสมาธินิ ั้้น� อย่า่ งที่่�คุุณถามมา
... คืือ “ลุกุ ขึ้้น� นั่่ง� ” แล้ว้ ดูอู าการนั้้น� จะหายไป.

#กลับั สู่่�ปกติิ = เป็น็ ปิิติใิ นสมาธิิ ครับั

- 72 -

- 73 -

หรืือ ถ้า้ อยู่�ในสมาธิิ(ในท่่านั้้ง� หลัับตา) ก็ใ็ ห้้ถอย ระดับั ลงมา
(ก็ม็ ันั ผ่า่ นไม่ไ่ ด้้ ก็็ต้้องถอยนิดิ นึึง) คืือ ถอยลงมาสู่� วิติ ก-วิิจาร คืือให้้กลับั มาที่่อ� งค์บ์ ริกิ รรม
ภาวนา #แบบชััดๆ เช่่น ผู้�้ปฏิบิ ัตั ิแิ บบ อานาปานสติิ ก็ใ็ ห้ด้ ึึงลมหายใจแรงขึ้้�นนิดิ ยาวขึ้น้�
หน่อ่ ย เพื่�่อให้้กัับมารู้�้สึกตััว #ไม่ใ่ หลตามอาการปิิตินิ ั้้�น รวมทั้้�งการลืืมตาทำ�ำ สมาธิดิ ้ว้ ย ก็เ็ ป็น็
อีีกวิิธีีที่�่ ทำ�ำ ให้ร้ ะดับั ของสมาธิิ ถอยลงมาสู่� วิติ ก-วิจิ าร จะได้ล้ ดความกลัวั และ ความสงสัยั

ลง.. เพราะทั้้ง� กลััวและสงสััย จะทำ�ำ ให้้จิิตเข้้าไปจัับ อาการของปิิติิแน่่นเกิินไป
ไม่่แยกออกมาเป็็นผู้�้รู้� ผู้ด้� ูู แบบห่่างๆ

.. “มันั จึึงวางเฉยต่อ่ อาการปิิติิ ไม่่ได้ง้ ่า่ ยๆเลย” ...
.. “วางเฉยไม่ไ่ ด้้ ก็็ผ่า่ นไม่ไ่ ด้้”

.. ส่ว่ นอาการ นอน เหมืือนไม่่ได้้นอน หรืือ เหมืือนนอนไม่่หลับั .
.. ตรงส่่วนนี้้� มีีอาจจะผลมาจากสติิ ที่�่ #ทำ�ำ งานได้้เองเป็น็ อััตโนมัตั ิ.ิ ก็เ็ ป็น็ ได้้. ต้้องลองปล่่อย

เขาไป หลับั ก็็หลับั ไม่ห่ ลับั ก็ช็ ่า่ งเขา แล้ว้ วัดั ผลตอนตื่่น� ขึ้�้นมา.. เมื่่อ� ตื่่น� ขึ้้�น
ลุุกขึ้�น้ มา ถ้า้ เป็็นด้ว้ ยสติิเขาทำ�ำ งานของเขาเอง เป็็นอััตโนมััติิ
#เราจะไม่เ่ พลีีย ไม่ง่ ่ว่ ง ร่่างกายได้้พักั เต็็มที่�่ สดชื่�่น
ดัังนั้้�น. สติิ - สมาธิิ เองก็็ไม่เ่ ที่�่ยง.. #บังั คัับให้ไ้ ด้้ดั่่ง� ใจไม่ไ่ ด้้.
เขาจะเป็็นอย่า่ งไร? อยู่่�ที่�่การฝึึกฝนของเรา แล้้วเขาก็็จะพััฒนา
ไปตามลำ�ำ ดัับของเขาเอง.
... พอสภาวะ อาการใดๆ เกิดิ ขึ้�้น บางอย่า่ งก็็ปรัับได้้(ฝึกึ ได้)้
แต่.่ . บางอย่า่ งก็็ปรับั ไม่ไ่ ด้ด้ ั่่ง� ใจเราต้้องการทุุกอย่า่ งเสมอไป

.. ต้้องทำำ�ใจครับั ..

ดีีที่ส่� ุดุ คืือ #รู้้�ทันั ใจตััวเอง ที่ก�่ ำำ�ลังั #อยากให้้เป็็นอย่่างนั้้�นอย่า่ งนี้้� ..
แล้ว้ ตามรู้�้ ตามดููไป ได้แ้ ค่่ใหนก็แ็ ค่น่ ั้้น� ครับั

.. อย่า่ ลืืม #การยอมรัับ = #ปล่่อยวาง

- 74 -

- เพิ่่ม� เติมิ อีกี นิิด - “

“ อาการปิิตินิ ี้้�.. ผู้�ป้ ฏิิบััติใิ หม่่ เจอครั้ง� แรกมัักจะเกิดิ #ความกลััว ขึ้�น้ มาสารพััด
.. ต้น้ เหตุุใหญ่ข่ องความกลััวมัักเกิดิ ขึ้�น้ จากการพบเจอสิ่ง� ที่�เ่ ราไม่ร่ ู้้�จััก แล้้วจิติ เราก็จ็ ะสร้า้ ง
อุุปทาน(จิินตนาการ) ขึ้�้นโดยไม่ร่ ู้้�ตัวั ทำำ�ให้้กลััวไปต่่างๆนาๆ
.. และ ความกลัวั นี้้� #ถ้า้ มัันลงไปสู่่�จิติ ใต้้สำำ�นึึกมัันจะทำำ�ให้้เกิดิ อาการทางกายได้.้ . เพราะ
#จิิตใต้้สำ�ำ นึึก ส่ว่ นหนึ่่�งควบคุมุ การทำำ�งานอวัยั วะต่า่ งๆของเรา.. เช่น่ การทำำ�งานของหัวั ใจ ปอด
ฯลฯ
....
แต่่ถ้้าเรารู้�้ จักั สิ่�งที่�พ่ บเจอนั้้น� ๆ ชัดั เจน ถึึงผลดีี-ผลเสีีย
.. #เราจะรู้�้ จักั ระวััง ไม่ใ่ ช่่ระแวง หรืือเลยเถิดิ ไปจนเกิดิ ความกลััว
... เมื่�่อเรา เข้้าใจ ธรรมชาติิพื้้�นฐานของปิติ ิิ ก็็จะช่่วยให้้ไม่่กลััวความกลัวั
..ดังั นั้้น� วิิธีีแก้ไ้ ข คืือ ศึึกษาหาความรู้�้ ทำำ�ความรู้�้ จักั เมื่่�อรู้�้ จััก-เข้้าใจ ..
.. และสุดุ ท้า้ ย ตัวั ที่�่จะหยุดุ กลััวคืือ #สติิระลึึกรู้้�ทััน..
พอสติมิ า-ปัญั ญาเกิิด
.. ปััญญาที่เ่� คยศึึกษามา(สุตุ ตะฯ-จิินตะฯ) ก็จ็ ะตามมาบอกเรา.. ก็็จะช่ว่ ยให้บ้ รรเทาความกลััว
นั่่�นลง.. และเมื่�อ่ เกิดิ #ปััญญารู้้�แจ้ง้ (ภาวนามยปััญญา) เมื่่�อไหร่่.. ก็็หมดความกลััวลงทั้้ง� หมด
.. เหมืือน เปิิดไฟในห้้องมืืดๆ ..
ไฟเปิดิ เมื่อ�่ ใด ความมืืดก็็หายไปเมื่่อ� นั้้น�

- 75 -

ขอถามว่่า ..

1.หากเรานั่่ง� สมาธิิ ปฏิบิ ััติภิ าวนาไปๆ แล้ว้ ร่่างกายเกิดิ อึึดอััดแน่น่ ๆ บีีบเข้้าๆ
เหมืือนใจจะขาด เราจะจััดการอย่่างไร.?..
2.หากนั่่ง� ไปๆ แล้ว้ เกิดิ หายใจสั้�นบ้า้ งยาวบ้า้ ง หายใจเร็ว็ ๆๆ เร็็วจนกำ�ำ หนดไม่่ทััน จะทำำ�อย่่างไร .?..
3. บางครั้�งอาการเหมืือนร่า่ งกายเบา สบายไปเลย ไม่ร่ ู้้�จะกำ�ำ หนดตรงไหน มีีวิิธีีการแก้ไ้ ขอย่่างไรกันั บ้า้ ง
..อาการเหล่่านี้้�เกิิดขึ้้�นเพราะอะไร และอาการเหล่่านี้้� คืืออะไร
ขอเรีียนถามพอเป็น็ ความรู้้เ� ป็็นแนวทางในการปฏิิบัตั ิิต่อ่ ไป...

- 76 -

ตอบ ข้อ้ 1

ถ้า้ เป็็นในขณะ นั้้ง� ทำ�ำ สมาธิใิ นรููปแบบ ต้้องพิิจารณาครับั ว่่า อาการนี้้อ� าจจะเป็น็ อุปุ ทานของจิติ
สร้า้ งเวทนาขึ้�น้ มา ให้้เรารู้�้สึกว่า่ ...
.. #มันั จะตายแล้ว้ นะ มันั บีีบคั้้�นให้อ้ อกจากสมาธิ.ิ .
วิธิ ีีแก้้.. ดึึงสติิให้้กลัับมาอยู่่�ที่�ฐาน ครัับ
เวทนาที่่�เกิดิ มาก บีีบคั้้น� มาก มันั แสดงให้้เห็็นว่่า #สติกิ ัับจิติ มัันไหลรวมกันั เข้า้ ไปจ่่มแช่่ในเวทนานั้้น� ..
การดึึงสติกิ ัับฐาน ก็็คืือ ดึึงสติใิ ห้้แยกออกมาจากจิิต(เวทนานั้้�น) .. ก็็จะค่่อยๆเห็น็ เวทนานั้้น� เกิิด-ดัับ ปัญั ญาจาก
การเห็น็ จะทำำ�ให้้ผ่่านสภาวะนั้้น� เอง..

ตอบ ข้้อ2

ประสบการณ์ผ์ ม เคยนะนั่่ง� ๆไป ลมหายใจเหมืือนจะขาดหายไป มัันอึึดอัดั หายใจไม่อ่ อก เหมืือนคนจะจมน้ำำ��ตาย
กันั เลย.... พอดีีได้้อ่่าน เรื่�่องลมหายใจ 3 จัังหวะ คืือ เข้า้ -หยุุด-ออก .. ก็เ็ ห็็นสภาวะตรงจุุดที่�่ หยุดุ .. สติิไม่ท่ ันั บวก
กัับความยาวของลมมากเกิิน 3 จังั หวะไม่่สมดุุลย์์ จึึงเกิิดอาการ #เหมืือนคนจะจมน้ำ�ำ� ตาย .. .. พอเห็็นก็็ปรัับลม
หายใจ ความสั้�นยาว จังั หวะหยุดุ เอาที่่�พอดีีๆ อาการอึึดอััดแน่น่ เหมืือนหายใจไม่อ่ อกก็ห็ ายไป

ตอบ ข้อ้ 3

คำำ�ถามข้้อนี้้� นี่่เ� ลยครับั เป็น็ อาการต่อ่ เนื่่อ� งกััน ทั้้�ง 3 คำ�ำ ถามเลย เพราะพอแก้้ 2 อาการแรกได้แ้ ล้้ว ความเบาสบาย
ความสุุข โล่่งเบาก็ต็ ามมา.. ที่�่นี้้ก� ็็เพลิินสิคิ รับั 55555+ นั่่ง� ยาวเป็น็ หลาย ชม. ก็็ไม่่รู้้�สึกอะไรเลย
.. มีีแต่่ ความว่่าง เบา โล่ง่ สบายอย่า่ งเดีียวเลย..
#พอครบเวลาที่่�ตั้�งจิิตไว้้ ก็ถ็ อยออกมา แผ่่เมตตา กรวดนำ้� ..
พร้้อมความรู้�้สึกว่า่ .. #แหม่ว่ ันั นี้้�นั่่�งดีีจััง 5555

- 77 -

“ .. วิธิีีแก้.้ . “
เบื้้�องต้น้ เลยนะ ต้้องรู้้�ตัวั ว่่า #ความสุุขนั้้�นเป็็นกิเิ ลสละเอีียด .. มันั มีีความยินิ ดีี
พอใจมีีเราเข้้าไปเรีียบร้้อย...
แต่่ไม่ม่ ีีปััญญา ไม่่ก้า้ วหน้้าเลย.. ออกมาสู่�โลกภายนอก ออกจากสมาธิิ
ก็็ยังั รับั การกระทบทางอารมณ์ไ์ ม่่ได้้..
#กิเิ ลสไม่่ได้้ลดลงเลย.. ต้้องเห็น็ ตัวั เองตรงนี้้น� ะ

วิธิ ีีแก้้1. คนที่ป�่ ฏิบิ ัตั ิิมาแบบนี้้� แสดงว่่า เป็็นพวก สมถยานิกิ ให้เ้ พิ่่ม� เวลานั่่�งเพราะ

#ครููอ.บอกไว้้ว่่าธรรมดาของคนทั่่�วไป จะนั่่ง� สมาธิไิ ด้้ ไม่เ่ กิิน 2-3 ชม....เว้น้ แต่พ่ วกที่�่
ชำ�ำ นาญในณานวิถิ ีีจริิงๆ ..

.. เมื่อ�่ เพิ่่�มเวลาในการนั่่�ง เดี๋ย� วเวทนามัันจะมาให้เ้ ห็น็ เอง..
ที่น่� ี้้ก� ็จ็ ะ กับั ไปสู่� คำำ�ถามแรก.. #วิิธีีพิจิ ารณาเวทนา หรืือ #สู้้�กับั เวทนาอย่า่ งไร?

- 78 -

วิธิ ีีแก้้ 2. ถ้า้ เกิิดสติิระลึึกรู้�้ ทันั ในระหว่่างนั่่�ง ว่า่ เราติิดสงบแล้้วนะ

#มันั ไม่ม่ ีีอะไรทำำ�.. ก็ใ็ ห้้หางานให้้จิิตทำำ�ครับั คืือ ช่ว่ ยเขาคิิดนิดิ นึึง นึึกถึึงข้้อธรรม
หรืือ ยกข้อ้ ธรรมขึ้�น้ มาพิิจารณา.. หรืือ คนที่่�กำ�ำ หนด นิมิ ิิตสมาธิิ ได้้.. ก็็ให้ก้ ำำ�หนด
นิิมิิตคืือกายเรานี้้� ขึ้้น� มา.. ดููความเปลี่ย่� นแปลง ความไม่แ่ น่่นอน ความไม่ม่ ีีตัวั ตนที่�่

เที่่�ยงแท้้ ผ่่านนิมิ ิติ นั้้�น...

- 79 -

- 80 -

คำำ�ถามจากเพื่�อ่ น...ภาวนาช่่วงนี้้�ทุุกข์์จัังค่ะ่ จิติ คนเราปกติิมัันไหลไปปรุงุ แต่่งแบบนี้้�ตลอดเลยหรืือคะ เป็น็ แบบนี้้�ชีีวิิต “

“ ทุกุ ข์์ตายเลยค่ะ่ ปรุงุ แต่ง่ เรื่อ�่ งไม่ด่ ีี ปรุงุ มาหลอกลวงตัวั เองแท้้ๆ เลย แบบนี้้ท� ุุกข์์ตายเลย มัันสุขุ ตรง
ไหนพี่่� หนููว่่าจิิตหนููดีีกว่า่ แต่่ก่่อนมาวนเวีียนอยู่่�กัับกายแล้้วนะ
.. แต่่บางช่ว่ งหนููเหนื่�อ่ ยมากเลย หนููหลุุดไหลตามมันั ไปให้ค้ ่่าสิ่�งนั้้น� สิ่ง� นี้้� นี่�่แหละทำำ�ให้้ทุกุ ข์์ หนููรู้้� เห็็น
แต่ย่ ังั หลงไปเป็็น ไม่เ่ ข็็ด ช่ว่ งนี้้�หงุดุ หงิิดง่า่ ยด้ว้ ย เห็น็ ว่า่ จิติ หลุดุ ออกจากฐานตอนหงุุดหงิิดนี่�แ่ หละ ไม่่รู้�้
หลุดุ เมื่�่อไหร่่ค่่ะ
... เมื่่�อคืืนนอนเอาหมอนทับั หััวไว้้ ไม่อ่ ยากรัับรู้�อ้ ะไร ไม่่อยากภาวนาด้ว้ ย แต่่อีีกใจบอกว่่าถ้า้ ไม่ภ่ าวนา
หลุดุ ยาวนะ ถอยไหลนะ จึึงต้อ้ งลุุกมาอ่่านหนังั สืือธรรมะ
.. ทำำ�ไม? ภาวนาแล้้วทุกุ ข์์แบบนี้้� เขาภาวนาอย่า่ งไร?
ถึึงมีีความสุขุ นะ ...
- 81 -

..ตอบ..

...การปฏิิบัตั ิิ เพื่อ่� เรีียนรู้้�ทุกุ ข์์.. ไม่่ใช่เ่ อาแต่่จะแก้ไ้ ขทุกุ ข์์ #ทุุกข์เ์ ป็น็ วิบิ าก เป็็นผล เหมืือนมีีดบาด ยังั ไงก็็ต้้องเจ็บ็
ยัังไงเลืือดก็ต็ ้อ้ งไหล.. เราทำำ�ได้แ้ ค่ร่ ัักษาไปตามอาการ

พระพุุทธองค์์ทรงสอนให้้แก้้ที่่เ� หตุุ เมื่�่อปฏิิบัตั ิถิ ููกต้อ้ งเห็็นทุุกข์์ เห็น็ ไปจนถึึงเหตุุให้้เกิดิ ทุุกข์์นั้้�น..

..การเห็น็ ทุุกข์์แรกๆ จะเห็น็ แบบจมแช่่อยู่�ในความทุุกข์์..นั้้�นคืือเรีียนรู้้�ทุุกข์์..จนจิติ เขาถอยออกมา เป็็นเหตุุให้้เกิิด
จึึงไปวางที่่�เหตุนุ ั้้�น อย่่างที่บ่� อกทุกุ ข์ท์ ี่่เ� กิดิ มันั คืือผล มัันคืือวิบิ าก..
ผลจากการคาดหวััง.. ผลจากการเข้า้ ไปยึึดไว้อ้ ยากให้้ได้ด้ั่ง� ใจ (ตััณหา) .. พอไม่่ได้ด้ั่ง� ใจมัันก็ท็ ุกุ ข์์..
เหตุุมัันก็แ็ ค่น่ ี้้�เอง ไม่่ได้ม้ ีีอะไรมาก.. เพีียงแต่่รู้้ห� รืือไม่่เท่า่ นั้้�นเอง..
ถามว่า่ เมื่่อ� รู้�แ้ ล้้ว แต่ย่ ัังไม่ม่ ีีแรงเดิินออกมา (กำำ�ลังั ของสติิยัังไม่พ่ อ) ก็็ต้้องหากุุศโลบายช่ว่ ยเขานิดิ อย่า่ งที่�่หนููทำำ�นั่่�น
แหละ ไม่่ใช่เ่ รื่อ�่ งผิดิ ..สติเิ มื่�อ่ ฝึกึ ใหม่่ๆ ต้้องช่ว่ ยเขา ต้อ้ งกำ�ำ หนด .....
การมีีสติริ ะลึึกรู้�้ ว่่า สติิไม่อ่ ยู่่�กับั ฐานะ.. ไม่่อยู่่�กัับกาย ไม่่อยู่่�กับั ลมหายใจ.. มัันก็ไ็ หลไปกับั จิติ ที่่ป� รุุงแต่ง่ ..

ดังั นั้้�นการที่ม�่ ีีสติิระลึึกรู้้�ว่า่ ..”ไหลแล้้วนะ แล้ว้ ดึึงกัับฐาน”.. นี่แ�่ หละการปฏิบิ ััติิ.. ได้้ ๑ คะแนน

นี่น�่ ะต้อ้ งหัดั #มองให้เ้ ป็็นกำ�ำ ลังั ใจให้้ตััวเอง #อย่า่ ไปมองว่่าฉัันแย่จ่ ังั .. มัันเป็น็ การทำ�ำ ร้า้ ยตัวั เอง
.. เรากำ�ำ ลัังอยู่�ในช่ว่ งของการฝึึก.. แล้้วถ้า้ ไม่ฝ่ ึกึ สติเิ ลยล่่ะ.. ไหลตามกิเิ ลสอยู่่�ก็ไ็ ม่ร่ ู้�.้ .
ก็็กระทำ�ำ กรรมต่่างๆ ลงไปก็็ไม่ร่ ู้้แ� ล้้วใครรับั ผลของกรรมนั้้�น. ก็็เราเองอีีกนั่่น� แหละ..
.. ดัังนั้้น� ช่่วงเริ่�มต้น้ มัันเป็็นอย่า่ งนั้้น� แหละ
#เป็็นธรรมดานะ

..อย่่างที่�่เคย พิิมสอนไป กระบวนการทำ�ำ งานของ ขัันธ์์ ๕ เขาจะทำำ�งานของเขาเอง.. รู้�้ จักั หรืือไม่่ มันั ก็็เป็็นไปอย่า่ ง
นั้้น� .. เรามาขมวดลงตรง ผล และ เหตุุเลย.. คืือ ทุกุ ข์์ และ เหตุแุ ห่ง่ ทุุกข์์.. เมื่อ�่ เห็็นเหตุทุ ี่�่ทำ�ำ ให้้เกิดิ ทุุกข์์
กระบวนการมันั จะ “จำ�ำ ” .. จำำ� จำำ� แล้ว้ ก็็จำ�ำ ๆๆๆๆๆ ...
..จนจิติ มัันยอมรับั .. มันั จะเข็็ดเอง.. แล้้วก็ว็ างเอง เมื่่�อกำ�ำ ลััง ของสติิ+สัมั ปชัญั ญะ บริิบููรณ์์...
ปััญญา จากการเห็น็ จะเกิิดเอง.....ทั้้�งหมด จึึงอยู่่�ที่� กำ�ำ ลังั ของสติ.ิ . เราจึึงต้้องฝึกึ สติไิ ว้้ เสมอๆ ..

ปัญั หา ธรรมที่ค�่ วรเห็็นคืืออริยิ สััจ ๔

พุุทธดำ�ำ รัสั ตอบ “ …. อริยิ สาวกนั้้�นย่อ่ มมนสิกิ ารโดยแยบคายว่่า นี้้ท� ุุกข์์ นี้้�เหตุุให้เ้ กิดิ ทุกุ ข์์ นี้้ค� วามดับั ทุกุ ข์์ นี้้�
ปฏิิปทาให้้ถึึงความดัับทุกุ ข์์ เมื่อ่� อริิยสาวกนั้้�นมนสิกิ ารอยู่�โดยแยบคายอย่่างนี้้�
..สังั โยชน์์ ๓ คืือ สักั กายทิฐิ ิิ วิจิ ิกิ ิิจฉา สีีลััพพตปรามาส ..
ย่อ่ มเสื่�่อมสิ้น� ไป ดููก่อ่ นภิิกษุทุ ั้้�งหลาย #อาสนะเหล่า่ นี้้เ� รากล่า่ วว่า่ จะพึึงจะได้้เพราะการเห็น็ ”

- 82 -

เพื่�อ่ นตอบ..

พี่ก�่ ็ส็ อนตั้้ง� นานแล้้ว หนููเพิ่่�งเห็น็
กระบวนการทำำ�งานชััดๆ เมื่�่อคืืนนี้้�เองค่ะ่
...ที่ผ�่ ่า่ นมารู้�น้ ะ ไม่ว่ ่า่ รู้�้ ด้้วยการอ่่านหรืือ
รู้�จ้ ากพี่�ส่ อน “ไหลแล้้วนะ ดึึงกลัับฐาน”
ตอนนั้้น� รู้้�ว่่าต้อ้ งกลัับฐาน แต่่หนููทำ�ำ ไม่่ได้้
คืือดููไม่ท่ ัันหรืือไม่เ่ ห็็นกระบวนการ ผ่า่ น
มาอาทิติ ย์์กว่า่ แน๊๊ะ กว่า่ จะเห็น็ ว่า่ มัันเกิิด
ขึ้น�้ อย่า่ งไร ที่ผ่� ่่านมาก็็รู้�.้ .แล้้วเข้้าไปปรุุง
แต่่งต่อ่ สุดุ ท้้ายกลัับมาทุุกข์์เอง ที่บ่� อก
ว่า่ .. #ภาวนาแล้ว้ ทุกุ ข์์จังั นี่่�แหละค่ะ่ แต่่
พอเราอยู่่�กับั ความรู้้�สึกตััวเป็็นฐาน มันั
เกิิดเราก็เ็ ห็น็ ที่่น� ี่่เ� รารู้�แ้ ล้้วว่า่ ..ต่อ่ ไปมันั
จะปรุงุ แต่ง่ ต่่อ ..สุดุ ท้า้ ยก็็ทุกุ ข์เ์ หมืือน
เดิมิ ที่�่นี่�พ่ อเราอยู่่�กัับความรู้้�สึกตัวั เรา
เห็็นมันั เกิดิ เรากลับั มารู้�้สึกตัวั เลย ไม่่ไหล
ไปตามกระบวนการ รู้�อ้ ยู่�เฉยๆ ว่่ามััน
เกิดิ และกลัับมาอยู่่�ที่่�ฐานเฉยๆ รู้�อ้ ยู่�
ช่ว่ งนี้้�เห็็นแบบนี้้ค� ่ะ่
------

ตอบ.. สาธุุ ครัับคุณุ น้อ้ ง..

...นั่่น� แหละ พี่่ก� ็็รออยู่�นะ.. เชื่�อ่ ว่่าเดี๋๋ย� วก็็
ต้อ้ งได้เ้ ห็็นเอง..
จึึงปล่่อย ให้้ปรุุงไปซะ ฮ่า่ ๆๆๆๆ
...
เห็น็ แล้ว้ ก็ท็ ำำ�ให้ม้ าก ทำำ�ให้้เกิิด บ่อ่ ยๆ
จึึงชื่�อ่ ว่า่ ความเพีียร..
...บุุคคลล่ว่ งทุกุ ข์ไ์ ด้้ เพราะความเพีียร...

- 83 -

- 84 -

- ถาม - “

“บางวันั นิ่่ง� เร็ว็ มาก บางวัันก็ไ็ ม่่นิ่่�งค่ะ่ พี่่� แนะนำ�ำ ได้้ค่่ะพี่�ค่ ืืนนี้้จ� ะทำำ�ต่่อนะคะ

- ตอบ - ขอแนะนำ�ำ ให้้ สังั เกต เก็็บรายละเอีียด..

#บางวันั นิ่่ง� เร็็ว..#บางวัันก็็ไม่น่ ิ่่ง�
.. คืือพอออกจากสมาธิิ ก็อ็ ย่่าพึึงรีีบลุกุ หลังั จากแผ่เ่ มตตาแล้้ว ก็น็ ึึกทบทวน
ทั้้ง� หมด ตั้้ง� แต่ก่ ารวางจิิต วางใจ ตั้้ง� เป้้าหมายอย่่างไร? ส่ว่ นใหญ่่นะ ..#วัันไหน

ตั้้ง� ใจจะให้้นิ่่�ง มัันไม่น่ ิ่่�งหรอก
.. #พอวันั ไหนนั่่ง� ๆ ไปอย่่างนั้้�นไม่่คาดหวังั จะนิ่่�งดีี
รวมถึึง การวางท่่าทางร่่างกาย.. ว่่า อยู่�ในท่า่ ทางที่ผ่� ่่อนคลาย ไม่่เกร็็ง ไม่ต่ ึึง
เกิิน.. ความสบาย #ความสุุขเป็น็ เหตุุใกล้้ให้เ้ กิดิ สมาธิิ
..ดัังนั้้�น ควรสัังเกต การนั่่ง� ท่า่ ทางให้้ เกิิดความผ่่อนคลายให้้มาก..อย่า่ เกร็็ง

- 85 -

#ตรูอ้้�ค่บถ่ะ เา#ลใมจยคิน.ดิ.กะจ็ำร็คู้ำ��้ ะเป็็นไหม?

คแหค..่ิเยะ่ิดนวูดูีกนลีับร่กู่าง�ั้า้�ันสสคงิดิวมทคำดไาำ�รัอม้ธง�ง่ิิ่ดาิไสติีิีปนกวปิ พเ.กจ็ิเ.ร็ร่ขดูืตโิละ่อ้่อ้��อ่สอไยปอสนนปงคิง่บวา่ไสค่ใ�งไ่ปดกะ่คด.กว่ะ.้็เมกกรด้แน็ร็ัื่เข่ส็นา่ปมอ�่ง�พ๊รอวแตนบ๊ยร์สดงป์ยๆตาเ้วม์ดมาะ้ั.์ีด.บนัจีวนหแิยม่ช.ิตเวต่.า่ลลม์น่วม้งข์ยัหัว้ งตนัไนัคอส์รนปืี่์เื้กจงวอ้ป่ะ็น�นัม็น็ะ่ดิ่พัน็่�งาี่สันสง�ย่แก่�นวงไอปชาปดบ่๊ดแร่ว๊บมลเพตวงหเ่นงนอดต่รีมข้ีืต้รืีแ�ะา์อ์อย์สม์มกัหว้นงั�นอคัณดลมั่กูักพัะ่ัูะนั็จฑับิไ็พิต์คจีเดิ่์่อ้อติ�่ะ่พ้ทแงทย.ีรีู.ต่่่.่่��่ดะ่.ีส่�ีไตสวลตกำอ่�ำดอ่รคดมัปคนิัญ่นิฎน่ะั่ทต่กี�ง์่่�ย์สตส่าม่อววาดชธพ่ิๆึ่ว.ิ่่.�งงไเนรปีิ้่้ม��ขใจอใหแสมวม่บค่า่คะ่ธิิิจพดิ ี่าใ่� หสก้วกร้ ู้ด้.�า.อริสิติวิปิดโิ มสน1ต0์์ 8

- 86 -

..ตอบ..ดีีครับั

รู้�้แล้้ว ก็พ็ ยายามกลับั มาที่ก่� ารสวดมนต์์ ..
.. บอกจิิตมันั นะ .. ตอนนี้้เ� วลาสวดมนต์์ ไม่ใ่ ช่เ่ วลาคิิด
...การที่จ่� ิิต แยกเป็น็ 2 คืือมัันยัังซัดั ส่่าย ไม่ร่ วมเป็็นหนึ่่ง�
สมาธิิไม่ด่ ีี...#แต่ก่ ็อ็ ย่า่ ไปหงุุดหงิดิ กับั เขา
... มองให้้เห็็น #เป็น็ ธรรมดา...
สังั เกตตามรู้�้ ตามดููไป..
จัังหวะ ที่ม่� ันั นิ่่ง� ขึ้�น้ มาก็น็ ั่่�งสมาธิิต่่อเลย..

...เพิ่่ม� เติิมให้้อีีกนิดิ ..

นอกจากปััญหา เรื่่�องความฟุ้้�งซ่่านของจิติ ..
..ก็จ็ ะมีี #ปัญั หาตกใจ และ #สงสััยสภาวะที่่�เจอ
จะเป็น็ เหตุใุ ห้้ จิิตหลุดุ ออกจากสมาธิิ..
ดัังนั้้น� .. ไม่ว่ ่า่ จะเจออะไร เห็็นอะไร เมื่่อ� ตกใจไปแล้้ว..
หรืือ รู้้�ตัวั ว่า่ กำำ�ลังั สงสัยั อยู่�..
..ให้้ ดึึงสติกิ ลับั มาที่�อ่ งค์บ์ ริิกรรมภาวนา..
จนกว่่าจิิตจะนิ่่ง� รวมเข้า้ สู่�สมาธิิ
แล้ว้ ค่อ่ ยออกจากสมาธิิ
.. ตรงนี้้ส� ำ�ำ คัญั นะ..
ขอให้้เจริญิ ในธรรมะปฏิิบััตินิ ะ

- 87 -

“ ส่ง่ การบ้้าน

วันั นี้้ร� ะหว่า่ งทำ�ำ งาน อรเห็น็ กายเคลื่อ่� นไหว ไปมา
เขาทำำ�งานของเขาไป ไม่ม่ ีีเราอยู่�ในนั้้�น
..อาการแบบนี้้� ก่่อนหน้้านี้้� อรเจอเวลาปฏิบิ ััติิในรููปแบบ
เช่น่ เดิินจงกรม สวดมนต์์ ยกมืือสร้้างจัังหวะ
..เกิดิ อาการแบบนี้้ข� ึ้้�นเมื่�่อไหร่่ ไร้ภ้ าระทันั ทีี ทำ�ำ เถอะ ทำำ�อะไร
ไม่ม่ ีีใครเข้้าไปเหนื่่อ� ยด้ว้ ย ทำ�ำ ไปสักั แต่ว่ ่า่ ทำำ� แต่ร่ ับั รู้�้ทั้ง� หมด
เพราะไม่่ดูกู ายอย่า่ งเดีียวนี่�่ เห็็นใจที่่�แยกออกมาดูู
บางจังั หวะมีีสิ่่ง� แปลกปลอมวิ่ง� เข้า้ มา ประมาณเหมืือนมีีเกราะกำำ�บังั
แค่่เหลืือบไปมอง สิ่�งนั้้�นเข้้ามาไม่่ได้้ มลายหายไปสิ้�น ไม่ไ่ ด้ท้ ำ�ำ อะไรเลย
... มีีบางจังั หวะสิ่�งที่�ก่ ระทบ วิ่�งเข้้ามา ปััญญาเขาตัดั สิินเองว่า่
ควรพููด ควรทำ�ำ หรืือไม่่ เขาตััดสินิ แวบเดีียว ฉับั ลงไป “
..กลับั มานั่่�งดููเขาเคลื่�่อน เขาไหว ดูเู ขาทำำ�งานได้้เอง คล่อ่ งตัวั เชีียว
...สรุปุ ว่า่ ใครทำ�ำ งานอยู่� ใครดููอยู่� สภาพดููเบาๆ แยกสััดแยกส่ว่ นกันั นะ

- 88 -

อธิิบายไม่่ถููกแล้้วค่่ะ

รู้�แ้ ต่ว่ ่า่ ช่่วงนี้้� แบบนี้้เ� กิิดในชีีวิิตประจำำ�วันั บ่่อยขึ้น้� อาจเป็็นเพราะอรใส่่ใจ เรีียนรู้�้
การทำำ�งานของกาย รู้้�สึกเวลากายเคลื่่�อนไหว ใส่่ใจไม่่ให้้หลงลืืม.. หลงลืืมได้ไ้ ม่่เป็น็ ไร
แต่ก่ ลัับมาใส่่ใจใหม่่ ใส่่ใจความรู้�้สึกที่่�เกิิดขึ้น�้ ใส่ใ่ จกายที่่เ� คลื่�่อนไหว ขยับั มีีผลต่่อใจ

หรืือไม่่ พอใส่ใ่ จสัังเกตมากขึ้้�น ทำำ�ให้เ้ กิิดอาการที่่เ� ล่า่ ให้พ้ ี่�ฟ่ ังั หรืือเปล่า่

“ใส่ใ่ จ”

คำำ�นี้้ว� ิเิ ศษมาก
ที่ผ่� ่่านมาสังั เกตอะไรไม่ช่ ััดเพราะ

“ไม่ใ่ ส่่ใจ”

เมื่�อ่

“ใส่่ใจ”

เราเห็็นกายเห็น็ ใจชััด
ได้้เห็็นตััวเอง ทั้้�งรููป และ นาม

แค่่

“ใส่่ใจ”

ลงไป ในตัวั เอง
ไม่ส่ ่ง่ ใจออกไป
ใส่เ่ ข้า้ มามองตััวเราเอง

แอดมิิน ขออนุโุ มทนา บุุญปฏิบิ ััติิ กัับน้อ้ งด้ว้ ยนะครับั ..
เอามาลงแบ่่งปันั ธรรมะทานภาคปฏิิบัตั ิิ..

.. ขอให้น้ ้อ้ ง มีีความเจริญิ ในธรรมยิ่ง� ๆ ขึ้�้นไปครับั

- 89 -

#ทำ�ำ ไม? ต้อ้ งทำ�ำ สมาธิ.ิ .

เน้้นว่่า #ทำ�ำ สมาธิิ นะครับั #ไม่ใ่ ช่่นั่่�งสมาธิิ
สมาธิิจึึงไม่จ่ ำ�ำ เป็็นว่่า ต้อ้ งนั่่ง� หลัับตาเท่า่ นั้้�น..
...ส่่วนใหญ่่แล้ว้ พููดถึึงการทำ�ำ สมาธิิ ก็็จะนึึกภาพว่่า...
#ต้อ้ งนั่่ง� หลับั ตาขััดสมาธิิ อยู่�นิ่ง� ๆ เท่า่ นั้้�น..

- 90 -

“ “
คำำ�ว่า่ สมาธิิ หมายถึึง จิิต-สติิ ที่่�ตั้้ง� มั่่น� มีีอารมณ์์เดีียว..
จะทำำ�การงาน เล่น่ กีีฬา อ่่านหนังั สืือ ถ้า้ มีีสติิมีีใจจดจ่อ่
อยู่่�กัับสิ่่ง� ที่ท�่ ำำ�นั้้�น.. นั่่น� ก็็คืือ มีีสมาธิิแล้ว้ ..
ที่�่นี้้� จะเป็น็ สัมั มาฯ หรืือ มิิจฉาฯ ..
.. ก็อ็ ยู่่�ที่ว�่ ่า่ ผลจากการทำำ�นั้้น� เป็น็ กุศุ ลหรืือ อกุศุ ล..
ถ้า้ เป็น็ กุุศล ก็็เป็น็ สัมั มาฯ
ถ้า้ เป็น็ อกุศุ ล ก็เ็ ป็น็ มิิจฉาฯ
..ด้ว้ ยเหตุุว่า่ ความวุ่�นวาย สัับสน กังั วล
และความเครีียดของแต่ล่ ะคนในสังั คมคืือ ผลของความไม่ร่ ู้�้
ไม่่เข้า้ ใจตนเองและสิ่�งรอบ
ข้้างอย่า่ งกระจ่า่ งชััด..ทำ�ำ ให้จ้ ิติ ใจไม่่ว่่างเว้้นจากคำ�ำ ถาม
และ ไม่่สามารถหยุดุ พัักอยู่่�กับั ที่�่ได้.้ .
การหยุุดพักั อยู่่�กับั ที่่ไ� ด้้ คืือ มีีสติิ ตั้้ง� มั่่น�
#เป็น็ สมาธิเิ น้้นๆ นะครับั ..
#การหยุุดพักั อยู่่�กับั ที่่�ได้ค้ ืือ_มีีสติติ ั้้ง� มั่่น� _เป็น็ สมาธิิ
.#สมาธิิสำ�ำ หรับั นักั ปฏิิบัตั ิิจึึง หมายถึึง
#สติทิ ี่�่ตั้้�งมั่่�นอยู่่�กับั องค์์บริกิ รรมภาวนา..
- 91 -

..จิิตใจที่โ�่ ลดแล่่น

หรืือครุ่�นคิิดในสิ่�งต่่างๆ ไม่ส่ิ้�นสุุด อีีกทั้้�งยัังถููกกระทบด้้วยความรู้�้สึกและอารมณ์์ที่�แ่ ปรปรวนอยู่�เสมอ
แต่่ละคนจึึงติิดอยู่�ในบ่ว่ งของความคิดิ เพราะขาดความรู้�้พื้น� ฐาน..ในเรื่อ�่ งธรรมชาติิของจิิต..#นี่�่คืือเหตุทุ ี่่�

ทำ�ำ ให้จ้ ิติ ไม่ส่ งบ (ไม่ส่ งบก็ไ็ ม่ม่ ีีสมาธิิ) เพราะไปติดิ ในวัังวนของความคิิด..
...ดังั นั้้น� การทำำ�สมาธิปิ ฏิิบัตั ิธิ รรมในเบื้้�องต้้น จึึงเป็็นการเรีียนรู้ธ�้ รรมชาติิของจิติ

เราก็ม็ าทำ�ำ ความเข้า้ ใจ ธรรมชาติขิ องจิิต ..
...จิิต มีีธรรมชาติิ ชอบยึึด ชอบเกาะ มัันจะวิ่�งไปอยู่�อดีีตบ้้าง.. อนาคตบ้้าง..
จิิตและสติิ สำำ�หรัับผู้ไ�้ ม่ฝ่ ึกึ จะมีีสภาพไหลรวมกัันไป เกาะติดิ แนบแน่่นเป็็นเนื้้อ� เดีียวกันั ..

..สติิ กัับ จิิต .. ที่�่ไหลรวมกันั ไป ในเรื่่อ� งราวต่่างๆ ที่�่ คิดิ นึึกปรุงุ แต่ง่ .

#ผล คืือทำำ�ให้้ เกิิดความฟุ้�้งซ่า่ น รำ��คาญใจ

เกิิดทุุกข์์ เกิิดโทษ พากัันไปกระทำ�ำ กรรมชั่ว� (บาป) อกุุศล
เพื่�อ่ สนอง กิเิ ลส ตัณั หา สนองความต้อ้ งการของตนเอง
โดยไม่ส่ นใจความเดืือดร้อ้ นของใคร..
... ถ้้าเห็็นตามนี้้แ� ล้ว้ ..
ก็ค็ ่่อยมาเรีียนรู้้�เพิ่่�มเติิมว่่า.. #การทำ�ำ สมาธิทิ ำ�ำ อย่่างไร?

- 92 -

“ ถามในเรี่อ� ง(ศีลี )
“ คำำ�ถามมีีอยู่่�ว่่า..

“ 1. ถ้า้ เราสมาทานศีีลหรืือรัับศีีลแลััว
เรานั้้�นมีีศีีลหรืือยังั ??
“ 2. ในศีีล 5 ถ้า้ เราผิดิ ข้้อใดข้้อหนึ่่ง� ศีีล
เราเหลืือกี่ข่� ้อ้ ??
กราบสาธุุครับั

เป็น็ คำ�ำ ถามที่่�ดีคี รัับ ..

คนส่ว่ นมาก ในกลุ่�มนัักปฏิิบััติิ มัักจะกล่่าวกัันว่า่
#ต้อ้ งทำำ�ศีีลให้้บริสิ ุทุ ธิ์�ก่่อน จึึงจะได้้ สมาธิิ และ ปัญั ญา บรรลุุธรรมได้้
.. ซึ่�งปุุถุชุ น คนธรรมดา ไม่ม่ ีีทางเลยทีี ศีีลจะบริิสุทุ ธิ์� ก็จ็ ะมีีคำำ�ถามตามมาว่า่ ...
เพราะศีีลบริสิ ุทุ ธิ์� จึึงบรรลุธุ รรม หรืือ เพราะบรรลุุธรรมแล้้ว ศีีลจึึงบริสิ ุทุ ธิ์�

- 93 -

“ในขณะ ที่�่ความหมายของคำ�ำ ว่่า ศีีล

คืือ ความปกติิของ กาย, วาจา, ใจ..

เพื่�่อทำำ�ให้เ้ กิดิ ความสงบสุุข และ #ไม่่มีีการเบีียดเบีียนซึ่ง� กัันและกัันในสัังคม..

“ศีีล จึึงมีีระดับั ความละเอีียดแตกต่่างกัันไป
3 ระดัับ
คืือ

1. คืือจุลุ ศีีล (ศีีลอย่า่ งน้อ้ ย) คืือ คนทั่่�วๆ ไป ที่ม่� ีีความ ปกติิ ที่่ไ� ม่เ่ บีียดเบีียน ทั้้�งตนเอง
และผู้้�อื่น� ..ณ ขณะนั้้น� ถืือว่า่ มีีศีีล 5 ครบบริบิ ููรณ์์ #แม้้ไม่ไ่ ด้้ สมาทานศีีลไว้้ ก็ถ็ ืือว่า่ มีี
ปกติอิ ยู่่�ด้ว้ ยศีีล 5 นั้้�น ตรงจุดุ นี้้� เราสามารถเอา กฎหมายบ้้านเมื่�อ่ เป็น็ บรรทัดั ฐาน
เพีียงแค่ศ่ ีีล 5 ข้้อ ถ้้ารัักษาไว้ไ้ ด้้ เราก็็จะไม่ม่ ีีกระทำ�ำ การใดๆ ที่ผ�่ ิดิ กฎหมายบ้า้ นเมืือง
เลย(นี่่�คืืออััจฉริยิ ะของพระพุุทธองค์์ ที่ท�่ รงบััญญััติิ เรื่�อ่ งศีีล 5 ไว้้)
2.มัชั ฌิิมศีีล (ศีีลอย่่างกลาง) คืือ ศีีลที่่�ประกอบด้ว้ ยเจตนา งดเว้น้ .. คืือ สมาทานมา
แล้้ว (กล่า่ วให้้สััจจะกับั พระมาแล้้ว) เมื่อ�่ มีีเหตุุมากระทบ จะต้อ้ งสำำ�รวมระวััง กาย
วาจา ใจ ให้ม้ ีีความเป็น็ ปกติิอยู่� ไม่ก่ ระทำ�ำ ตามอารมณ์์ออกไป ให้ผ้ ิดิ ศีีลนั้้�น ศีีล ระดับั
นี้้� มีี ทั้้�งศีีล 5, ศีีล 8, ศีีล 10, ศีีล 227..
3.มหาศีีล (ศีีลอย่า่ งสููง) คืือศีีลที่ส�่ มเด็็จพระสััมมาสัมั พุทุ ธเจ้า้ ทรงแสดงในพรหมชาล
สููตร (เถรวาท) โดยมีีที่่ม� า จากการที่�ท่ รงเตืือนมิใิ ห้โ้ กรธเมื่่�อมีีผู้�้ติเิ ตีียนพระรัตั นตรัยั มิิ
ให้ย้ ินิ ดีีหรืือเหลิงิ เมื่่อ� มีีผู้้ส� รรเสริิญ ถืือเป็น็ ศีีลของพระอริยิ เจ้้า โดยอยู่�ในเกณฑ์ท์ ี่�เ่ รีียก
ว่า่ #ละสีีลัพั พตปรามาส ได้้โดยเด็็ดขาด มีีองค์์ธรรม ที่�่ชื่่�อว่า่ #หิิริโิ อตััปปะ (ความ
ละอายและเกรงกลััว) โดยบริบิ ููรณ์.์ . มีีองค์ธ์ รรมคุ้�มครอง (สติิ-สััมปชััญญะ) ไม่่ให้ผ้ ิิด
ศีีลโดยเด็ด็ ขาด ไม่ไ่ ด้ต้ ้้องมารัักษาศีีลกันั เป็็นข้อ้ ๆ แต่เ่ ป็็นผู้�้ มีีศีีลอยู่�ในปกติินิสิ ัยั

- 94 -

- ตอบ - “
“
“ ข้อ้ 1.การสมาทานศีีล เราก็ม็ ีีศีีลแล้ว้ ครับั แม้้ ไม่ส่ มาทานไว้้ ก็็
สามารถ มีีศีีลได้้ เราเรีียกว่า่ จุุลศีีล หรืือ ถ้า้ ตั้้�งใจเอาไว้เ้ อง ไม่่
ต้้องไปขอกัับพระ ก็ไ็ ด้้ เราเรีียกว่่า วิิรััติศิ ีีล.. คืือ การตั้้ง� ไว้้ในใจ
(เจตนา) งดเว้้น การเบีียดเบีียนตนเองและผู้�้อื่�น...

- ตอบ -

“ ข้้อ2.เมื่อ�่ เราทำ�ำ ผิดิ ศีีลข้อ้ ใด ข้้อหนึ่่ง� เราจะเหลืือศีีลกี่่�ข้้อ.. จริิงๆ
แล้้ว ถ้า้ กล่า่ วตามบัญั ญััติิ ของศีีล ในระดัับที่่� 2 เมื่�อ่ เรา สมาทาน
มาว่า่ จะรัักษาศีีล 5 การทำำ�ไม่่ได้้ คืือ ผิิดสััจจะ ศีีล 5
นั้้น� ก็เ็ ป็น็ อันั ขาดหมดไปเลย..
... แต่่ ในระดับั การขาดของ ศีีล มีีระบุไุ ว้้ คืือ ขาดทะลุุ พร่่อง
หรืือ แค่ด่ ่า่ งพร้อ้ ย... ก็็ต้้องพิิจารณา กัันเป็น็ ลำ�ำ ดัับไป..
.. แต่ผ่ มอยากบอกว่่า อย่่าใส่ใ่ จกับั ว่่า จะมีีเหลืือกี่ข�่ ้อ้ เลยครับั ..
เมื่อ�่ รู้�้ ว่า่ เราพลาด ก็็ตั้้�งต้้นใหม่่ ตั้้�งใจใหม่่

ขอให้้นึึกถึงึ พุุทธพจน์์ที่่ว� ่่า

[๕๒๗] พระผู้�้ มีีพระภาคจึึงได้ต้ รััสดังั นี้้ว� ่า่ .. บุุคคลไม่ค่ วรคำ�ำ นึึงถึึงสิ่�งที่ล่� ่ว่ งแล้ว้
ไม่ค่ วรมุ่�งหวัังสิ่ง� ที่่ย� ังั ไม่ม่ าถึึง ..สิ่ง� ใดล่ว่ งไปแล้้ว สิ่�งนั้้น� ก็็เป็น็ อันั ละไปแล้ว้
และสิ่ง� ที่ย�่ ังั ไม่่มาถึึง ก็เ็ ป็็นอันั ยัังไม่ถ่ ึึง ก็็บุุคคลใดเห็็นแจ้้งธรรมปััจจุบุ ันั ไม่่ง่อ่ น
แง่่น ไม่่คลอนแคลนในธรรมนั้้น� ๆ ได้้ บุุคคลนั้้น� พึึงเจริญิ ธรรมนั้้น� เนืืองๆ ให้้
ปรุโุ ปร่่งเถิิด.. พึึงทำำ�ความเพีียรเสีียในวัันนี้้แ� หละ ใครเล่่าจะรู้�ค้ วามตายในวััน
พรุ่�ง เพราะว่่าความผัดั เพี้้�ยนกับั มััจจุุราชผู้้�มีีเสนาใหญ่น่ ั้้น� ย่่อมไม่่มีีแก่เ่ ราทั้้�ง
หลาย..พระมุนุ ีีผู้�้สงบย่่อมเรีียกบุุคคลผู้�้ มีีปรกติิอยู่�อย่า่ งนี้้� มีีความเพีียรไม่่
เกีียจคร้า้ นทั้้�งกลางวันั และกลางคืืน นั้้น� แลว่า่ ผู้�้ มีีราตรีีหนึ่่�งเจริญิ ฯ

- 95 -

- เพื่�่อน - “

บางครั้�งผมรู้้�สึกเบื่อ่� การภาวนา อยากจะ
อยู่�เฉย แค่เ่ ห็น็ สิ่ง� ที่่เ� กิดิ ขึ้�น้ กัับกายกับั ใจ
แบบไม่่ตั้้ง� ใจพอ สมถะอะไรก็็ไม่อ่ ยากทำำ�

- ตอบ -

“ เมื่่อ� เบื่่�อหน่า่ ยแบบ อะไรก็ไ็ ม่่อยากทำำ� สมาธิิ สมถะ
ก็็ไม่่อยากทำ�ำ ... จิติ ไหลไปในอกุศุ ลหรืือเปล่า่ ..
... อกุุศล ของความเบื่�่อหน่่าย คืือ สลดเศร้า้ หมอง..
มีีอารมณ์ข์ี้เ� กลีียดอย่า่ งยิ่ง� ถ้้าจิติ จมแช่ล่ งไป มันั จะ
ขว้า้ งความก้้าวหน้้า ในการปฏิิบััติิ จมไปในอกุศุ ลจิติ

จิิตที่่�เดิินปััญญา เกิดิ นิิพพิทิ าญาณ จะเป็น็ กุุศลจิติ
#ลัักษณะของกุศุ ลจิิต คืือ อ่อ่ นโยน สงบ เบา นุ่�มนวล ควรแก่่การงาน
สังั เกตุดุ ีีๆครับั ถ้้าไม่่แน่ใ่ จ ให้้ดึึงสติิ กลัับมารู้�้ ลม เข้้า-ออก (เจริิญอานาฯ) ไว้้ เพื่�อ่ แยกสติิ ออกมาจากจิิต
.. เมื่่�อสติิ ตั้้ง� มั่่น� แล้ว้ ปัญั ญาจากการเห็น็ จิติ จะเดินิ เอง ดำำ�เนิินไปเอง

- 96 -

- เพื่่�อน - “

ใจจริิงๆ ลึึกๆ มัันไม่่ทิ้้ง� การภาวนา ไม่่ลืืม
แต่่บางครั้�งรู้้�สึกตััวเองว่า่ ตั้้ง� ใจมากไป
หน่่อย ไม่เ่ ป็น็ ชีีวิติ ธรรมชาติเิ ลย ครับั

- ตอบ -

“ ใช่ค่ รับั ตั้้ง� ใจมากไป มัันก็็จะตึึงไป

มันั จะเต็ม็ ไปด้ว้ ยแรง ตัญั หา อยากพ้้น อยากไป อยากออก
จากทุุกข์์ จึึงเอืือมมืือไปพลัักออก .. โดยลืืมนึึกไปว่า่ มืือที่�จ่ ับั

เพื่อ่� ผลัักออก #นั่่น� คืือกำ�ำ ลัังจัับอยู่�..
..หรืือ ต้อ้ งการได้ม้ ากๆ ทำำ�มากๆ อยากได้ส้ ภาวะ อยากได้้
ความสงบ ก็็เข้า้ ไปจัับอีีก ด้ว้ ยกำำ�ลัังของตััญหา คืือ อยากได้.้ ..

#มืือที่่จ� ัับเพื่่�อดึึงเข้า้ มามันั ก็จ็ ัับก็็ยึึดอีีกนั้้�นแหละ
... มันั ก็็เลยไม่เ่ ป็น็ กลางสักั ทีี..

เส้น้ ผม บัังภูเู ขานะ ทั้้�งผลัักออกและดึึงเขา มันั ก็ต็ ้้องจับั การ
จับั คืือยึึดไว้้ #แค่ป่ ล่่อยมัันก็จ็ บมัันต้้องเห็น็ เอง ถึึงจะวางได้้เอง

... เป็็นกำ�ำ ลังั ใจให้้นะ

- 97 -

- ถาม - “

“ ขอถามครับั คงเคยได้ย้ ินิ คำำ�ว่า่ จิิตเสื่�อ่ ม
ที่่ห� ลวงตาเคยประสบ แล้ว้ ตอนนั้้�น พอจ.มั่่�น ช่่วยแก้้ไขให้้..
...ผมเองก็ป็ ระสบปัญั หานี้้� เหมืือนกันั
ปกติภิ าวนา ใช้ก้ ำำ�หนดลมหายใจ บริกิ รรม ในช่่วงแรก จน
จิิตทิ้้�งคำ�ำ บริกิ รรมไปเอง และก็็เข้้าไปรวมในสมาธิลิ ึึก
...ช่ว่ งหลัังผมป่่วยเป็็น ปลายประสาทอัักเสบที่ห�่ น้า้ คู่�5,7,8
รัักษาหมอที่่�ดีีดีีสุดุ ก็ค็ ืือประคองอาการ ยังั ตึึงที่โ่� ซนใบหน้้า
เกืือบตลอดเวลา ช่่วง2ปีีมานี้้� อาการมากขึ้น้� เวลาภานา
แยกลมหายใจ กับั เวทนาจากอาการตึึงออกจากกัันไม่ไ่ ด้้
บางทีี รู้้�สึกอยู่�คนละส่่วนกััน บางทีีอาการตึึง
ก็็ไหลมารวมอยู่่�กับั ลมหายใจ
คืือรู้้�ลมรู้้�เวทนาพร้้อมหายใจเข้า้ -ออก
แต่จ่ ิติ ไม่่เคยถึึงสมาธิลิ ึึก(กายกัับลมหายใจดัับสนิทิ )
เลยช่ว่ งหลัังๆ...แต่ก่ ิเิ ลส นิิวรณ์์ ก็ล็ ดลง เรื่อ�่ ยๆ ช้า้ ๆ
พอจ.ผม คืือ อ.สุทุ ัศั น์์ วัดั กระโจมทอง
ช่ว่ งหลังั ท่่านหููไม่่ค่อ่ ยดีี ก็เ็ ลยไม่ไ่ ด้้
ปรึึกษาใกล้ช้ ิิด

- 98 -

อีีกรููป พอจ.สุุชาติิ เคยไปกราบ ท่า่ นก็แ็ นะนำำ�ให้พ้ ุุทโธ แบบถี่่ๆ� แล้ว้ ให้ท้ ำำ�ทั้้�งวัันที่�่มีี
โอกาส ผมก็็ลองนะติิดต่่อกันั ทีีละหลายชั่่�วโมง แต่่ก็เ็ ข้า้ อัปั นาไม่่ได้้
เลยอยากขอคำ�ำ ชี้้แ� นะ ถ้า้ มีีประสบการณ์/์ ขอบคุณุ มากครัับ!

- ตอบ -

เรื่�่องของคำ�ำ ว่า่ จิิตเสื่่อ� ม ในที่่น� ี้้�คืือการเสื่่อ� มจากสภาวะที่่�เคยได้้ คืือเคยเข้้าฌานลึึกได้แ้ ต่ต่ อนนี้้เ� ข้้าไม่่ได้้..
..จริิงๆ จะเรีียกให้้ถููกคืือ #ฌานเสื่อ�่ มครับั
.. #ยิ่ง� อยากเข้า้ จะยิ่ง� เข้า้ ไม่่ได้้นะ
.. สาเหตุทุ ี่�เ่ ข้้าไม่่ได้้ เพราะ ความกัังวลของจิติ ต่่อสภาวะที่เ�่ จ็บ็ ป่่วยอยู่�หรืือเปล่า่ (ถ้้าเดาผิดิ ขออภััย)
.. ดังั นั้้น� ให้ว้ างกังั วล ความอยากจะเข้า้ ฌานลึึกเสีีย
.. หันั มาพิจิ ารณา แยกกาย-แยกจิิต คืือ แยกเวทนาทางกาย กัับเวทนาที่่เ� กิดิ กัับจิติ ให้้ออก
#นี่่�คืือต้้นทางการเดินิ ปัญั ญา(วิิปัสั สนา) แค่ป่ ฐมฌาน(ขณิิกะสมาธิ)ิ ก็เ็ พีียงพอครัับ ขอแค่่ให้ท้ ำำ�สมาธิิไว้้
เท่่านั้้�น(ในระหว่า่ งที่พ�่ ิิจารณาเวทนา)

- 99 -

- 100 -