การปฏิบัติธรรมควรเริ่มต้นอย่างไร และ ยังไง ?

ที่่เ� จออาจเป็็นเพราะเมื่่อ� คืืน นั่่ง� สมาธิิ เดินิ จงกรม ยกมืือสร้า้ งจัังหวะ แล้้วหลุดุ เห็็น
กายแต่่ละส่ว่ นแยกกัันทำำ�งาน ทำ�ำ หน้า้ ที่�่ของเขาเอง เรามีีหน้า้ ที่่�ดูเู ขาทำ�ำ งาน ความรู้้�สึก
บอกไม่่ถููก ตอนนั่่ง� สมาธิิ หนููนั่่�งดููการกระเพื่�อ่ มขึ้น�้ ลงโดยจัับกายนั่่ง� เป็น็ ฐานดููลม ลง

มาที่�อ่ กกระเพื่่�อมขึ้�้น สำ�ำ รวจกายตั้้�งแต่ห่ ัวั จรดเท้้าเป็น็ ส่ว่ นๆไป
#ตรงไหนไม่่สบายก็็ปรัับ
#ทำ�ำ ให้ท้ ั้้�งกายเบาสบาย

..พอนอนก็เ็ ห็น็ กายนอน ส่่วนไหนสัมั ผัสั กับั ที่่น� อน เอามืือวางไว้้ เพื่่อ� ให้้รู้�้สึกชััด ทำำ�ไป
นานๆ จึึงเกิดิ ภาวะที่่เ� ล่า่ ค่่ะ

...อธิบิ ายได้้แค่น่ ี้้�แหละค่่ะนั่่น� แหละปััญหาต่่อไปเวลาจะคุยุ กัับพี่.่� ..แฮ่่..ขอโทษด้้วยนะ
ที่่�พี่่�ต้อ้ งแปลเยอะเลย

- ตอบ -

ที่่�บอกว่า่ ...
#หนููเลยบอกพี่่ว� ่่ามันั หลุดุ
#หลุดุ ออกจากความจงใจค่ะ่ ...
...สาธุุ นี่�่แหละที่พ่� ี่�่บอกว่า่ สติิ เมื่�่อฝึกึ ดีีแล้้ว

เขาจะทำำ�งานได้เ้ อง
สาธุุ

... สาธุุ... ดีีแล้้ว ทำำ�ต่่อไปจ๊๊ะ..
...พี่เ่� ข้้าใจนะ..

- 151 -

#การปฏิิบัตั ิ.ิ ..
#ยัังไม่ต่ ้้องไปคิิดหาบทสรุปุ ..

#เดี๋๋�ยวพอปััญญาแก่่รอบ #เขาจะสรุปุ ผลเป็น็
ปััญญารู้�้ ขึ้�นมาเอง...
....เราแค่่ทบทวนนะ..

ว่่าวัันที่่�เกิดิ อากการอย่่างนี้้�.. รายละเอีียดในการ
ปฏิบิ ััติิ การวางจิติ วางใจ..เราทำ�ำ อย่่างไร?...

...เยอะมากที่่�พอเจอสภาวะแบบนี้้� ครั้�งเดีียวแล้้ว
ไม่เ่ จออีีกเลย.. เพราะโดนตััญหาครอบงำ�� อยาก
เจอ อยากได้อ้ ีีก.. ยิ่�งอยาก จะยิ่�งไม่ไ่ ด้้ จำ�ำ ไว้น้ ะ..
...สำ�ำ รวจ กระบวนการเมื่�อ่ คืืน นึึกทบทวนดู.ู .
แล้้วเวลาทำำ�ใหม่อ่ ีีกครั้�ง ต้อ้ งวางจิิต วางใจ แบบ

เดีียวกันั .. ได้ก้ ็ช็ ่า่ ง ไม่ไ่ ด้้ก็ช็ ่า่ ง..
..เราเน้้นที่ส่� ติิ ตามรู้�้ ตามดููมัันไป.

- 152 -

กิิเลสที่่�นอนเเนื่อ�่ งอยู่�ในจิิต ตกตะกอน นอนก้้น “
อยู่� เป็น็ ธรรมดา

“ - ถาม -สวัสั ดีีค่่ะพี่�่ หนููสงสัยั ค่ะ่ ว่่า ถ้้ากิเิ ลสมัันนอนอยู่�ใต้้อ่่าง ไม่ม่ ีีสิ่่�งกระทบมากวนให้้
มันั ลอยขึ้้น� มาให้้เราช้้อนออก เราต้้องหาอะไรมากระทบกวนให้ม้ ัันลอยไหมคะ
หรืือว่า่ ปล่่อยอย่่างนั้้น� แล้้วหาวิธิ ีีดููดเขาขึ้้น� มาทิ้้�ง โดยไม่ต่ ้้องพึึงสิ่�งกระทบ
ภายนอกคะ..
..เหมืือนช่ว่ งก่อ่ นที่�ห่ นููบอกพี่ว�่ ่่ามันั ว่่าง คืือเรารู้้�ว่่ามัันยัังนอนก้น้ อยู่�เพีียบ แต่่
มัันไม่ล่ อยค่ะ่
..แบบนี้้ต� ้้องลงภาคสนามเหรอคะ หรืือต้้องทำ�ำ ไงคะ หรืือ รอเวลาอย่่างเดีียว

- 153 -

- ตอบ -

คำ�ำ ว่่ากิิเลสแปลว่า่ สิ่ง� ที่�่เศร้า้ หมอง หรืือ เครื่อ่� งทำำ�ให้เ้ กิิดความเศร้า้ หมอง
ทำำ�ให้เ้ กิดิ ความมืืดมิดิ ไม่่สว่่างไสวอย่า่ งหนึ่่�ง

ทำำ�ให้้เกิดิ ความกระวนกระวายไม่ม่ ีีความสงบอีีกอย่่างหนึ่่ง�
.. #กิิเลส จึึงมีีความหมายครอบคลุุมทั้้�งหมดของสิ่�ง(ทั้้ง� รููปธรรมและนามธรรม)ที่่�

ทำ�ำ ให้จ้ ิิตใจเศร้้าหมองหรืือขุ่�นมััวไม่บ่ ริสิ ุทุ ธิ์ท� ุุกชนิิด..

ส่่วนตััวผมเองนะ ..

.. เราไม่่ต้อ้ งไปวิ่�งหาใคร มากวนให้ขุ้่�น เพื่่�อเอากิเิ ลสออกนะ ..
“ธรรมะเข้้าแสดงตัวั ตลอดเวลา เราจะเห็น็ หรืือเปล่า่ เท่่านั้้�นเอง”
...ทุกุ วัันนี้้� ผมก็เ็ ห็น็ ตลอด ในความชอบใจ ไม่่ชอบใจ หรืือเฉยๆบ้า้ ง..

... จิิตเกิิด-ดัับตลอด เวลา
เห็็น จิติ กุศุ ลเกิิดแล้ว้ ก็ด็ ับั
เห็น็ จิติ อุุศลเกิิดแล้้วก็ด็ ัับ
... ตราบใด ที่ก�่ ระทบแล้้วยัังเห็น็ แม้้เพีียงเล็็กน้้อย นั้้น� ก็เ็ ห็น็ ว่่า ยัังมีีกำำ�เริบิ มีีกำ�ำ หนััด...
.. แค่่นี้้� ผมก็ห็ าทางอยู่่�ว่า่ ทำ�ำ อย่่างไร? จึึงไม่ก่ ำ�ำ เริบิ หมดความกำ�ำ หนััด ทั้้�ง ราคะ ปฏิฆิ ะ..
อย่า่ งที่บ�่ อก เราต้อ้ งชััดเจน ในอารมณ์์ สมถะและวิปิ ััสสนา.. ต้้องซื่อ�่ ตรงต่อ่ ตนเอง..
... ลพ.ปราโมทย์์ บอก ของจริิงต้้องดููในชีีวิิตจริิงระหว่า่ งวันั นี่แ่� หละ ..
เพราะถ้า้ จิติ เข้า้ ไปทรงอารมณ์ฌ์ าน(สมถะ) มัันจะไม่เ่ ห็น็ ของจริงิ

.. สติกิ ็ไ็ ม่เ่ ที่ย่� ง
.. สมาธิกิ ็ไ็ ม่เ่ ที่่ย� ง
กิิเลสมันั มีีช่อ่ งให้้เกิิดได้้ตลอดเวลา..
.. เราก็็ไม่่ต้อ้ งไปหาอะไรมากวน ตะกอน ให้ม้ ัันลอยขึ้้น� มาหรอก...
.. #แค่่มองให้้เห็น็ เท่า่ นั้้�น ...

- 154 -

รัับมืือปราบพยศ ความขี้้โ� มโห

- 155 -

“ - ถาม -หนููเป็น็ คนเจ้้าอารมณ์์แก้ไ้ ม่ห่ ายซะทีี “
..ดุุจนแฟนไม้้กล้้าเข้า้ ไกล้เ้ ลยจ๊๊ะ
..หนููเป็็นคนเจ้้าอารมณ์์หงุุดหงิดิ ง่่าย
ตอนนี้้�ก็เ็ ลยต่า่ งคนต่่างอยู่่�กััน หนููก็็ไม่ร่ ู้�้เป็น็ อะไรค่่ะคอยจะชอบ
อารมณ์์เสีียใส่่แฟนตลอดเลยจะมีีวิธิ ีีแก้ไ้ ม่ค่ ะเนี้้ย�
..
....เขาบอกขอให้้หนููเริ่ม� ต้้นใหม่่ได้้ไหม??
กลับั มาน่่ารัักเหมืือนเดิิม..แต่ห่ นููก็็ยังั เงีียบอยู่�ๆๆ
ไม่ร่ ู้จ�้ ะเริ่�มไงดีีช่่วยคิดิ ให้ห้ น่อ่ ยสิิจ๊๊ะ

- ตอบ -

ไม่บ่ อกผมก็ร็ ู้�้ และ เป็็น
คนขี้ใ� จน้้อยด้้วย
ใช่ใ่ หม? 5555+

- 156 -

วิธิ ีแี ก้เ้ บื้้�องต้น้ ...

สติิ ไง ...
...ระดับั ของสติิ ที่พ�่ ี่่บ� อกให้ฝ้ ึึก นั่่�นแหละ...

..สติทิ ี่�่รู้�้ ทันั อารมณ์์ของตััวเอง ..
เบื้้อ� งต้น้ โทสะ เหมืือนไฟ .. เวลาพููด ก็เ็ หมืือนเอาลมเข้า้ ไป โหมไฟ.. ยิ่�งพููดอารมณ์จ์ ะยิ่ง� ขึ้�น้ .. บางครั้�ง

จากเรื่อ�่ งเล็ก็ ๆ ก็็กลายเป็น็ เรื่�่องใหญ่ไ่ ด้.้ ..
...ดัังนั้้น� การจะหยุุด ต้อ้ งหยุดุ พููด ในขณะที่เ่� ริ่ม� หงุดุ หงิิด... ซึ่ง� ต้อ้ งอาศัยั สติิเรา ที่่�เข้า้ ไปรู้้�ทััน.. เช่น่ เสีียง

กระทบหูู สติริ ู้้�ทััน.. ตาเห็็นรููป สติิรู้้�ทันั .. พอสติมิ ัันทัันตรงกระทบ หรืือ ตรงจิิตที่เ่� ริ่�มคิิดๆๆๆ เราก็็
ปิิดปากไว้ก้ ่่อน...

“#ไฟพอขาดลมเดี๋๋ย� วมันั ก็ด็ ัับเอง”..
ผมก็็เป็็นคนเจ้า้ โทสะ มาก่่อนนะ..
..บางครั้ง� ต้้องเอาลิ้�นกดเพดานนะ..
นึึกในใจนะ อืืมมมมมมม ฝากไว้ก้ ่่อน

แล้้วก็ท็ ำำ�ลืืมๆๆๆ ไป...
...แต่ผ่ มเป็น็ คนโกรธง่า่ ย หายไว..
บางครั้�งบอกเสมอ ไม่่โกรธ นะ แต่่ ฉันั จำำ�... อิอิ ิิ
..ดังั นั้้�น การฝึกึ เบื้้�องต้น้ ที่ใ่� ห้้สวดมนต์์ นั่่ง� สมาธิ.ิ . นี่่เ� ป็น็ เบื้้อ� งต้น้ ของการฝึกึ สติิ..และ บทต่่อไป ก็็เอาสติิ

มาใช้้งานในชีีวิติ
...บทเรีียนแรก ให้้ไปแล้้ว คืือ สวดมนต์์ นั่่�งสมาธิ.ิ .. จะบอกเพิ่่ม� ก็็ต้้องมีีความคืืบหน้้ามารายงานจ้้าาาา

ถึึงจะแนะนำ�ำ ต่่อได้้นะ

- 157 -

ขณะนั่ง่� สมาธิิเกิดิ อาการหมุุนติ้้�วๆที่ห่� ััว “

เหมืือนเข้้าไปในอุุโมง

- ถาม -

“ ช่่วงหลัังเวลานั่่�งสมาธิิ นั่่�งดููจุุดสังั เกตยังั ไม่ท่ ัันครบรอบแรก จะเกิดิ อาการหมุนุ ติ้้�วๆๆๆ ที่่�
หััว วนเหมืือนหมุนุ เข้า้ ไปในอุโุ มง ช่ว่ งต้้นๆ จะกว้า้ งแล้ว้ บีีบให้้เล็ก็ ลง บัังคับั ให้้เรามองตรง
จุดุ ปลายเล็ก็ ๆ นั้้�นจุดุ เดีียว
..ถึึงตรงนี้้�จะรู้�้สึกต่่อต้า้ นมาก เพราะไม่ร่ ู้�้สึกถึึงกาย พยายามกลับั มา คืือฝืนื มากค่่ะ ไม่ใ่ ห้้
จิิตวิ่่ง� ตามเข้า้ ไป สักั พัักพอกลับั มารู้�ก้ ายได้้ กายเหนื่�อ่ ยมาก เหงื่อ� แตกเม็ด็ โป้้งๆ เลยค่่ะ
สะบััดร้้อนสะบััดหนาว หายใจขััดๆ ทั้้�งที่�อ่ ากาศด้้านนอกลมพััดเย็น็ สบาย แต่ภ่ ายในยััง
กะไฟ หลัังจากนั้้น� นั่่ง� ต่่อแบบกลัวั ๆ บางทีีก็ล็ ืืมตา บางวัันถ้า้ เกิิดอาการนี้้อ� ีีก ต้า้ นไปไหว
เลยลืืมตาเลยค่่ะ กายเหมืือนเดิิม เหงื่�อแตกโซกเลยค่ะ่
.. ช่ว่ งนี้้ไ� ม่่นั่่ง� สมาธิิ #คนอื่�่นอยากให้จ้ ิิตรวม#แต่่หนููกลับั กลัวั ค่ะ่ ไม่ร่ ู้ก�้ ลัวั อะไร ...
.. กายหายจริิงๆ ไม่ไ่ ด้ห้ ายไปค่ะ่ แต่ห่ ลุดุ จากจุุดสัังเกตุุ มาหมุุนรวมอยู่่�ตรงระหว่่างคิ้้�ว
เพ่ง่ จุดุ เดีียว ทำำ�ให้ไ้ ม่่เห็็นจุดุ สัังเกตที่่พ� ระท่า่ นสอนเท่า่ นั้้�นเองค่ะ่
- 158 -

#ท่่านสอนว่่าการนั่่�งสมาธิิ อุุบายท่า่ นให้ส้ ังั เกตุุ เวลาหายใจเข้้า ออกจะพอง หายใจออกอกยุบุ สังั เกต
กายนั่่ง� สังั เกตก้้นซ้้าย ขวา เข่า่ ซ้า้ ย ขวา ตาตุ่�ม ซ้้าย ขวา และเริ่ม� ใหม่่ ทำำ�อย่่างงี้�จนครบชั่่ว� โมง ก็็ดีีค่ะ่

ถ้้าจิติ ออกจากจุุดสังั เกต รู้้�ได้้เร็็วดีีค่่ะ ท่่านให้้สัังเกตุดุ ููห่า่ งๆ ไม่เ่ ข้า้ ไปร่่วมค่่ะ

- ตอบ -

จริิงๆแล้้ว มันั เป็็นอาการธรรมชาติิของสมาธิิ เป็น็ ปิติ ิหิ ยาบๆ อย่่างหนึ่่�งนะ..
เรื่�อ่ งของการหมุนุ วนดิ่่�งลงไป..เป็็นอาการหนึ่่ง� ของปิิติิ
คนนั่่�งสมาธิิ เจอกันั เกืือบทุุกคน

.. #วิธิ ีีผ่่าน .. อย่า่ อยากให้้หยุุดหมุุนนะครับั .. แค่่ระลึึกรู้้� ดููไปห่่างๆ(เหมืือนชำ�ำ เลืือง
ดูู)ไปเรื่�่อยๆ.. คำ�ำ บริกิ รรมก็อ็ ย่่าทิ้้�ง...ให้จ้ ิติ สติิอยู่่�กับั คำำ�บริิกรรมไว้น้ ะครับั พร้อ้ มกัับ

ระลึึกรู้้�ดููไป. ..คืือวางจิิตเป็น็ กลาง #อย่่าไปอยากให้้หายจากอาการที่เ�่ ป็็น.
...ธรรมชาติิของจิติ เราวางเฉยต่อ่ สิ่�งที่�เ่ กิดิ สิ่่ง� นั้้�นก็จ็ ะ เปลี่่�ยนไปเอง ตามธรรมะชาติิ

ของเขา.คืือตามกฏไตรลักั ษณ์์ (อนิจิ จััง)
..เพีียงแต่่ว่่า อาการของปิติ ิินั้้�น...ไม่่ได้ม้ ีีเพีียงอย่า่ งเดีียว...มีีมากกว่่า 10 อย่่างที่�ต่ ำ�ำ รา

บอกไว้้.. ซึ่�งแต่ล่ ะคนก็็ เจอไม่เ่ หมืือนกััน และคนเดีียวกันั นั่่ง� แต่ล่ ะครั้�ง ก็เ็ จอไม่่
เหมืือนกัันด้้วย...เพีียงแต่่ว่า่ เราจะเจออัันไหม่.่ .ก็็ต้้องผ่า่ นของเก่่าให้ไ้ ด้ก้ ่่อน...เหมืือน
เด็ก็ อยากได้ข้ องเล่่น...พอเราจับั ไต๋เ๋ ขาได้้ เขาก็็จะมีีอาการไหม่ๆ่ มาหลอกล่อ่ เรา

อีีก..
...มีีอาการเดีียว ที่�่เมื่่อ� ได้้ จะถืือว่า่ ดีีมาก... คืือ อาการ เอิิบอาบซ่่าน..ไปทั้้�งตัวั ...หรืือ

ขนลุกุ ซู่�ขึ้�นมา ด้ว้ ยจิติ ใจที่่�อิ่ม� เอิบิ ..
...ซึ่�งอันั นี้้ถ� ้า้ ได้้เขาจะอยู่�ไม่น่ านครับั ... เขาก็็จะ ผ่า่ นเข้้า สุขุ ...และเอกัตั ตาจิิตเอง
เลย...ก็็จะพบความสุขุ สงบเย็น็ ในสมาธิิ ซึ่ง� เป็น็ ความสุุขที่ไ�่ ม่อ่ ิงิ อาศัยั เหตุปุ ััจจัยั จาก

ภายนอก...เป็็นความสุุขสงบจากภาย ใน เมื่่�อได้้อย่่างนี้้ก� ็แ็ ผ่่เมตตาเลยครัับ..

- 159 -

ถ้้าเจอ อะไรแปลกๆ ในขณะนั่่�งสมาธิิ พระธุดุ งค์ส์ อนผมไว้้ว่่า ให้้ เปลี่ย�่ นจาก คำ�ำ บริกิ รรม เป็็น
สวดบพแผ่่เมตตา ครับั ...
#เหตุผุ ล...

1.ใน ขณะที่่เ� กิิด ปิิติใิ นอาการแปลกๆ .. นั่่น� คืือ จิิตเข้้าไปเกาะ ในอาการนั้้น� ๆแล้ว้ คืือสติ.ิ .ผู้้�รู้�
...เข้า้ ไปไหลรวมกับั อาการของจิติ ...การเปลี่่�ยนคำำ�บริิกรรมมาเป็็น บทสวดแผ่่เมตตาเท่่ากับั
เป็็นกุศุ โลบาย เปลี่่ย� นที่่�เกาะให้ก้ ัับจิติ .. เพื่่�อให้้ สติิ..”ผู้�้รู้�” แยกออกมาจาก อาการของจิิต...

เมื่�่อแยกออกมาได้้ จิติ เขาก็จ็ ะ ดำ�ำ เนิินต่่อไป ตามธรรมชาติิของเขาครับั
2.บางครั้�ง อาการแปลกๆที่่เ� กิิด ...ก็ไ็ ม่่ใช่่ ปิติ ิิ เสมอไป.. บางที่ก่� ็็เป็็น เจ้้ากรรมนายเวรเขา
พยายามจะ ขวาง...ไม่ใ่ ห้้เรา ปฏิบิ ััติติ ่่อ ... หรืือ บางครั้�งก็เ็ ป็็น วิญิ ฌาณ สัพั เวสีี มา เพื่�่อขอ
ส่ว่ นบุญุ ...ดังั นั้้น� การแผ่เ่ มตตา จึึงมีีอานิิสงค์์ ให้้ สรรพพสิ่ง� ทั้้�งเทวดาเจ้้าที่เ่� จ้้าทาง ได้ร้ ัับใน

บุญุ นี้้�ไปด้้วย
.... ลองดููได้ค้ รัับ ...มีีแต่่ได้้ กัับได้้ไม่ม่ ีีเสีีย ครัับ

..
ส่ว่ นอาการกายหายไป จริงิ ๆแล้้วเป็็นนิมิ ิติ หมายที่ด่� ีี..

..แต่่มันั ไปต่่อไม่่ได้เ้ พราะหนููกลัวั
..ส่ว่ นเรื่่อ� งเหงื่อ� ออกมาก นั้้น� เพราะอรไปฝืนื เขา ต่่อสู้�้ดิ้น� รน มัันก็ต็ ้้องเหนื่่�อย

..ส่่วนใหญ่่เหตุุที่่ก� ลัวั เพราะไม่ร่ ู้�.้ .
ไม่่รู้้�ว่า่ ข้า้ งหน้้าต่อ่ ไปจะเป็็นอย่่างไร? ..ของดีีอยู่่�ฝากความตาย(คำำ�ครููอ.นะ) ต้้องกล้้าที่่�จะเข้้าไป

พิสิ ููจน์์..ปัญั ญาจากการเห็็นจึึงจะเกิิด ..
เข้้าไปดููสิิ มัันมีีอะไรเป็็นของเรามั่่ง� ร่่างกายนี้้�เป็น็ เราของเราใหม?
..ให้เ้ น้้นสติทิ ี่�่อยู่่�กับั ฐานไว้.้ .เมื่�่อละความกลััวได้้ จิติ จะกลัับมาตั้้�งมั่่น� เบาสบายอีีกครั้�ง..แล้ว้
ก็็ตามรู้�้ ตามดูไู ปแบบสบายๆ เดี๋๋�ยวเขาก็็แสดงของจริงิ ให้้ดููเอง..
..อะไรบ้้างที่�่ไม่่เที่ย่� ง.. อะไรบ้้างที่�่ทำำ�ให้้เราทุกุ ข์์เหงืือแตก.. สุดุ ท้้ายจะเห็็นความไม่่มีีสาระอะไร

เลย เรากลััวไปเอง..นะ
..เลิกิ ต่อ่ ต้้าน อีีกนิิดเดีียวเองจะได้้รู้�แ้ ล้้ว
หนููบอกเองว่า่ เป็็นคนเชื่�อ่ ยาก พอมาถึึงตรงนี้้� ทำ�ำ ไม?ไม่เ่ ข้า้ ไปพิสิ ููจน์ล์ ะ

- 160 -

สัังขารคืือการปรุุงแต่ง่ ของจิติ

- 161 -

- ถาม - “

“ สวััสดีีค่่ะพี่่� ขอถาม..
เวลานั่่�งแล้ว้ เกิิดเวทนา ผ่า่ นเข้้าไปถึึงจิิตที่่�ปรุงุ แต่ง่ แล้้ว จิติ กลับั มาตามดูกู าย
ใหม่่ ดููลมหายใจใหม่่ ดูเู วทนาใหม่่ ดูปู รุุงแต่่งใหม่่ ตามดููวนเวีียนแบบนี้้�
ตลอด ทำ�ำ ให้้ต้อ้ งคิดิ ตามจิติ ไปด้ว้ ย ผิดิ ใช่่ไหม จริงิ ๆ แล้้วไม่ต่ ้อ้ งคิิดตาม คิิด
ตามในที่่น� ี้้�หมายถึึง จิิตไปดูกู ายคล้า้ ยกับั เราทวนคำำ�เขาว่า่ จิติ ตามดููกาย ดููลม
ดูเู วทนา ดูปู รุงุ แต่่ง แล้ว้ ดููตััวจิิตไม่ใ่ ช่ก่ าย ต่่างคนต่่างอยู่� กายทำ�ำ ให้้เกิดิ
เวทนา เวทนามากจึึงเป็น็ ทุุกข์์ ไม่ม่ ีีกายก็็ไม่ม่ ีีเวทนา ไม่ท่ ุกุ ข์์ เหมืือนเราคิิด
ให้เ้ ขาอย่่างนั้้�นอ่ะ่ ดึึงกลัับมาฐานก็็เป็็นอีีก เห็น็ เหมืือนนิิมิติ 2แวบร่่างคนสับั
เปลี่ย�่ นเป็น็ โครงกระดูกู แก้ไ้ งอ่่ะ
- 162 -

- ตอบ -

ความคิดิ
เป็็นตััวจิิต ที่�่ชื่่�อสังั ขาร คืือความปรุุงแต่่งของจิติ นี่ส�่ ่ว่ นหนึ่่�ง ซึ่�งต้อ้ งแยกรายละเอีียด นะ

ความคิดิ
เป็็นตัวั ปััญญารู้้� คืือระลึึก นึึกรู้้�ขึ้�นมาเอง จากความจำ�ำ (สััญญา) เขาก็เ็ อามาเทีียบเคีียงกันั เอง อันั

นี้้�รู้้�ลงปััจจุุบันั นี่�ส่ ่่วนหนึ่่�ง
ความคิดิ

ที่เ�่ ป็น็ ตัวั ฟุ้้�งซ่า่ นไป อดีีต อนาคต ไม่่อยู่่�ปัจั จุบุ ััน นี่�่ก็็แบบหนึ่่�ง ซึ่�งมัักจะทำำ�ให้้ ไม่ม่ ีีความสงบ
...แต่่แบบแรก จะมีีความสงบอยู่� เป็น็ ได้้ทั้้ง� ปัญั ญาภาวนา(ภาวนามยปััญญา) และ การทบทวน
ในข้้อธรรมต่่างๆ (ธััมมะวิิจยะ) มีีความสมดุลุ ย์์ ทั้้�งสมถะ และ วิปิ ัสั สนาอยู่�ในตััว... อันั นี้้เ� ป็น็

ของดีีครับั
..แต่่แบบหลััง ไม่ด่ ีี เป็น็ นิวิ รณ์์ คืือความฟุ้้�งซ่่านของจิติ ...(อันั นี้้�บอกให้้ฟังั เป็็นความรู้้�เฉยๆ เพราะ
ของคุุณเป็น็ แบบแรกนะ) จึึงไม่่มีีอะไรต้อ้ งแก้้ไข แต่่ให้้ค่อ่ ยเช็ก็ สติิอยู่่�ที่ฐ่� านใหม? ความคิดิ คืือ
จิิตตสัังขาร บังั คับั ไม่ไ่ ด้้ แต่่ให้้ แยกสติอิ อกมา ดูู เป็็นผู้�้รู้� ผู้�้ดูู .. รู้้�อย่่างไรว่า่ แยกใหม? คืือ เช็ก็

สติิ อยู่่�กับั ฐานใหม?
..ส่่วน.เรื่อ่� งของ เห็น็ คนเปลี่ย�่ นเป็็น โครงกระดููก.. ไม่ต่ ้้องแก้้ แต่ใ่ ห้้นำำ�มาใช้ใ้ ห้้เกิิดประโยชน์์ คืือ
ทำำ�เหมืือนอันั แรก.. แยกมาดูู ตามรู้้� ตามดููไป ว่่าเขาจะแสดงอะไรให้้ดูู ก็ด็ ููไป เหมืือนดูหู นััง..

- 163 -

“ - ถาม -แล้้วตกลงถ้า้ จิติ มัันจะคิดิ ทวนตามก็็ช่่างมันั ใช่ไ่ หม เราตามดูู มีีสติิรู้้�อยู่� “
ตลอดแล้้วเหมืือนอััตโนมััติไิ ปแล้ว้
..ตอบ.. ใช่่ครัับ... เมื่่อ� สติเิ ป็็นอัตั โนมััติิ ทำำ�งานเอง เราจะเห็็นว่า่ จะมีี
ปัญั ญาประกอบ คืือบางเรื่�่องที่�่ไร้ส้ าระ มัันจะจบเร็ว็ แบบ รู้�้ ทันั ก็จ็ บ
เลย ...แต่อ่ ะไรที่่�เป็น็ ธรรม เป็น็ องค์์ธรรม เขาจะทบทวนเอง(ธัมั มะวิิ
จยะ) อาจจะหลายรอบหน่อ่ ย แต่่สุดุ ท้า้ ยก็็ต้อ้ ง ดููว่่าสติอิ ยู่� ฐานใหม?
เพื่�่อให้้ได้้กำำ�ลังั สมาธิิ
...จิติ บัังคัับไม่ไ่ ด้้ แต่ฝ่ ึึกได้้ ครับั ..
- 164 -

“ - ถาม -

“ ขอถามนะครับั ถ้้าจิิตมีีสองดวงแล้ว้
วันั นั้้�นที่จ�่ ิิตออกมาดููตััวเอง
เรีียกว่่าจิิตเป็็นอิิสสระได้้มั๊๊�ยครัับ
สงสัยั ครัับ..
แต่ท่ ำ�ำ มัยั หลวงปู่่�ดุลุ ถึึงบอกว่่า..
จิติ มีีกี่่�ดวงก็ไ็ ม่ต่ ้อ้ งสนใจละครับั
... งง ???? ครับั

- ตอบ -

มันั เป็น็ 2 ระยะครับั
..#ระยะแรก..สำ�ำ หรัับคนเริ่ม� ปฏิิบััติ.ิ . ยังั อยู่�ในช่่วง วิติ ก-วิิจารย์์ จิิตยัังไม่่รวมลงเป็็นสมาธิิดีี.. ก็็จะมีี
อาการ จิิตแยกออกมาเป็น็ 2 ดวง ทะเลาะกันั เอง.. คืือ จิิตหนึ่่ง� ก็็ ภาวนาพุธุ โธ .. อีีกจิิตก็็วิ่�งคิิดไป

อดีีต อนาคต..
..#ระยะที่2�่ ..อย่า่ งที่น่� ้อ้ งถาม คืือ จิิตตั้้�งมั่่น� ดีีแล้้ว.. เกิดิ การแยกรููป แยกนาม .. มีีความตั้้ง� มั่่�นเป็น็

สมาธิิอยู่� จิิตก็็แยะออกมา ดููตััวเอง..
ที่่�นี่่ก� ็็ว่่า ดููในลัักษณะใหน..

...2.1 ดูใู นลักั ษณะของนิมิ ิติ .. อย่า่ งที่่�เคยตอบไปแล้ว้
2.2 ดูใู นลัักษณะ เห็็นเวทนา สััญญา สังั ขาร ..ที่ท�่ ำำ�งานกัันอยู่�..
ซึ่�งตรงนี้้�.. คุณุ น้้องใช้ค้ ำ�ำ ว่า่ จิิต.. แต่ท่ ี่ถ่� ููกต้อ้ งบอกว่่า #สติิแยกออกมาดูู จึึงจะถููกต้อ้ งตามอาการ..
อัันนี้้�เรีียกว่า่ ตััวผู้้�รู้�เป็น็ อิสิ ระ แยกออกมาดูู ได้้ครับั .. คืือ แยกออกมาจากรููป และ นาม..

- 165 -

- ถาม - “

“ แต่ท่ ำำ�มัยั หลวงปู่่�ดุลุ ถึึงบอกว่า่ ..จิิตมีีกี่่�
ดวงก็ไ็ ม่ต่ ้้องสนใจละครัับ ??
...ตอบ..คำำ�ว่่าไม่ต่ ้อ้ งสนใจ ของหลวงปู่�
ท่่านคืือ.. อย่่างที่ห�่ ลวงพ่อ่ ปราโมทย์์
ท่่านบอก.. #อย่่าไปแทรกแซง #อย่่า
เข้า้ ไปตีีความให้ค้ ่า่ #ให้้ความสำำ�คััญ..
- 166 -

เบื้้อ� งต้้นตรงนี้้�

ให้ร้ ักั ษา สติิผู้้�รู้� ผู้�ด้ ูู.. ให้อ้ ยู่่�กัับฐานไว้้.. เพราะธรรมชาติิ สติิ
กัับ จิิต #มักั จะไหลรวมกันั ไปไม่่แยกออกมา...และ .#กิเิ ลส
ชื่อ่� ว่า่ ยางเหนีียว .. แวบดีียวที่�เ่ ข้้าไปแตะ.. มันั ก็เ็ กาะหนึึบ
แล้้ว.. .. ดึึงสติกิ ลัับฐานเลยครับั ... เพื่่อ� ให้แ้ ยกออกมาดูู เพื่่�อ
ให้เ้ ห็น็ ไตรลัักษณ์์ หรืือเพื่อ�่ ให้ไ้ ตรลักั ษณ์์ ทำำ�งาน..เพราะถ้้า
เข้า้ ไป แทรกแซง เข้้าไปจับั ยึึดไว้้ โดยไม่ร่ ู้�้ ตััว ..ไตรลักั ษณ์์ จะ
ไม่ท่ ำำ�งาน หรืือ ระยะเวลาในการเปลี่�่ยนแปลง ของ อนิจิ จััง

ทุกุ ข์์ขััง อนัตั ตาจะนาน...
... #อย่่าลืืมว่า่ ...

สันั ตติิ หรืือนันั ทิิ (ความสืืบต่่อ ไหลเพลินิ ไป).. ปิดิ บััง อนิิจจััง
อิริ ิิยาบท ..ปิดิ บังั ทุกุ ขััง...

ฆนะ (ความเป็น็ กลุ่�มก้อ้ น) ปิิดบังั อนัตั ตา
ผม อธิิบาย ตามการปฏิบิ ัตั ินิ ะครัับ..

..ถ้า้ อธิบิ ายตามพระอภิิธรรม ก็็จะ อีีกลักั ษณะ..
ต้้องว่า่ กัันตาม .. จิติ เจตสิกิ รููป ไปถึึง นิพิ พานเลย ...

..ผมไม่่เก่ง่ ครับั ไปไม่่ถููก

- 167 -

- 168 -

“ - เพื่�อ่ นถามมา - “
ไม่ท่ ราบว่่า..จะกรุณุ าแนะนำำ�อัันใดได้้บ้า้ ง
คืือ ทุุกสิ่ง� ที่เ�่ ราทำ�ำ ด้ว้ ยความเคยชินิ คืือ #สัญั ญา
กัับ #การปฎิบิ ััติิต่อ่ ผู้�ค้ น ก็็คืือผลจากสััญญาเดิมิ ที่ฝ�่ ังั ใจอยู่�แสดงออกมา..
..ไม่ว่ ่า่ ความรักั ความเกลีียด ความไม่พ่ อใจ พอใจ ก็ล็ ้ว้ นแล้ว้ แต่เ่ นื่�่องมา
จากความรู้�้ สึ กเดิิมๆ
...เราลองพิิจารณาจิติ ที่่�ไม่ต่ ิดิ สัญั ญานั้้น� มัันสะอาดปราศจากสิ่�งเร้า้ ใจเดิิม
ที่่อ� าจเป็็นตััวนำำ�ให้ใ้ จสร้้างกรรมใหม่่ทัับบนสััญญาเก่่าตััวเดิิม
- 169 -

- ตอบ -

สัญั ญาเป็็น ผล อันั เกิดิ จาก การปรุ่�งแต่่ง คืือสัังขาร.. ซึ่�งก็็อย่า่ งที่่.� .. บอกมานั่่น� แหละครับั ..
สัญั ญา #มันั จะบัันทึึกทับั ซ้ำำ�� ของเดิิมเสมอ..

ชีีวิิตเรา ตราบที่ย่� ังั ต้้องอาศัยั อยู่่�บนโลกนี้้.� . ด้้วยมนุษุ ย์์ เป็น็ สััตว์์ สังั คม.. ทุุกอย่า่ งในการ
ดำำ�เนินิ ชีีวิิต.. จึึงต้อ้ งมีีการกระทบ คืือ อายตนะ เกิิด ผััสสะ .. ทันั ที่ท่� ี่ม�่ ีีการกระทบ สััญญา
เก่า่ จะผุดุ ขึ้�้นมาทัันทีี.. คน “เคย” ดีีกัับเรา พอเจอหน้้า เราก็จ็ ะ เกิดิ พอใจยิินดีี อัันเป็น็
ผลจาก “สัญั ญา” เก่า่ หรืือ เขาเคยทำำ�ไม่ด่ ีี เราก็ไ็ ม่ช่ อบใจ ไม่พ่ อใจ.. ดังั บอกมา.. ถููกแล้้ว

ครับั
... สััญญา เก่า่ เป็น็ ผล เราจึึงบังั คับั ไม่่ได้.้ . การไม่ย่ ึึดติิด สััญญาเก่่า ดีีแล้้วครับั สาธุุ.. คน
เรา #ไม่่มีีใครไม่ด่ ีี(ชั่�ว)#ได้้ตลอดเวลา และ #ไม่ม่ ีีใครดีีบริสิ ุทุ ธิ์ไ� ด้้ตลอดเวลา เช่่นกััน..
... เราไม่่ยึึดสัญั ญาเก่่า ก็็เท่่ากับั ไม่่ผููกโกรธ.. ไม่่พยาบาท.. สาธุนุ ะ.. อนุโุ มทนาด้้วยจ๊๊ะ แต่่
ก็็ต้้องระวัังนิดิ นึึง.. บางคน มีีอุปุ นิสิ ััย ที่ฝ่� ัังลึึกต่่างกันั .. เช่่น ขี้�อิจิ ฉา วิติ กจริติ ขี้�โมโห.. บาง

ครั้ง� เราก็็ต้้องใช้้สัญั ญาเก่่า มาเป็็นช้้อมููล ในการใช้ช้ ีีวิิตในโลกด้้วย..
... ในทางปฏิบิ ััติิ เพื่่�อฝึึกฝน.. เราต้้องรู้�เ้ ท่า่ ทันั กระบวนการทำำ�งานของจิิตเรา.. เอาง่่ายๆ ..

ขันั ธ์์ ๕ คืือ กายใจเรานี้้� มีี รููป ๑ นาม ๔..
การบวนการ ทำำ�งานของ “นาม” เริ่ม� ตั้้ง� อายตนะภายนอก กระทบ อายตนะภายใน เช่น่
ตาเห็น็ รููป.. สัญั ญาเก่า่ ก็็ ผุดุ มา แสดงผลมา เป็น็ ชาย เป็น็ หญิิง เคยทำ�ำ ดีีกัับเรา หรืือ เคย
ทำ�ำ ไม่่ดีีกัับเรา..นี่�แ่ ค่เ่ ห็น็ นะ.. นี่่�วิิญญาณ เกิดิ แล้ว้ คืือ พอใจไม่่พอใจ.. ถ้า้ เราวาง สััญญา
เก่่าได้.้ . วิิญญาณตรงนี้้�ก็็ไม่่เกิดิ .. คืือ “เห็น็ ปุ๊๊�บ” .. รู้้�ว่า่ เคยดีี เคยไม่ด่ ีี.. แต่่ไม่ม่ ีีอารมณ์์
ประกอบ “เห็น็ ” สักั ว่า่ ..”เห็็น” นี่่�จะเกิิด อย่่างนี้้ไ� ด้้ สติติ ้้อง รู้้�เท่า่ ทันั ต่่อการกระทบทาง

ตานั้้�น.. คำำ�ว่่า “สัักว่่า”..จึึงเกิิดเองเป็็น “อััตโนมััติิ” นะ
... พอได้้ พููดคุยุ .. นี่่เ� กิิด กรรมทางวาจา แล้้ว จิติ ก็็ ปรุุงแต่่ง.. (สังั ขารเกิิด) .. พููดดีีต่อ่ กััน

(แม้อ้ ดีีต เคยทำ�ำ ไม่่ดีีต่่อกันั ) ก็็เป็น็ ปิยิ ะวาจา อัันก่่อไปในทางกุุศลกรรม.. ตรงนี้้�
“วิญิ ญาณ” ใหม่เ่ กิิด.. สัญั ญา ก็็เกิิด ตามทันั ทีี บัันทึึกทัับสัญั ญาเก่่า.. สุขุ ใจ (สุุขเวทนา) ก็็
เกิดิ ตามมาติิดๆสััญญา ก็็บันั ทึึก ทัับของเก่่าทัันทีีเช่น่ กันั .. ของเก่า่ เคยไม่ด่ ีี.. ก็ม็ ีีบันั ทึึกดีีๆ

ซ้้อนทัับไปแล้้ว.. เห็็นใหม??? #สัญั ญาก็็ไม่เ่ ที่�ย่ ง..

- 170 -

.. กระบวนการทั้้�งหมด

ไวมากนะ.. แค่ก่ ระพริิบตา ไม่่กี่ค�่ รั้�ง พููดกันั ไม่่กี่ป่� ระโยค.. ก็อ็ าจจะก่อ่ ให้้เกิิด ได้ท้ ั้้ง� “กุศุ ล”
และ “อกุุศล” เกิดิ ทุุกขเวทนา หรืือ สุขุ เวทนาได้้แล้้ว.. อยู่่�ที่ว่� ่่า “สติ”ิ เราจะ เข้า้ ไปรู้้�ทััน

กระบวนการทำำ�งานของจิติ ที่่� ขั้น� ตอนไหน ???

...สัญั ญา.. วิญิ ญาณ .. สัังขาร.. เวทนา..

...ซึ่�งคนทั่่�วไปที่ไ�่ ม่ไ่ ด้ฝ้ ึกึ สติ.ิ .
จะรู้้�ทันั ก็็ เวทนา..เกิดิ แล้ว้ เกิิดผลแล้้ว ค่่อยมารู้้�ตััว “กููไม่่น่า่ เลยยยยย “
...คนทั่่ว� ไปที่�เ่ ริ่�มฝึึกสติิ มาบางแล้ว้ ..ก็็อาจจะ ทันั ตรงเวทนาเกิดิ .. คืือ กำ�ำ ลัังทุกุ ข์ใ์ จ..
...คนที่�่เริ่ม� ฝึึกสติิ มาบางแล้ว้ ..ก็็อาจจะ ทันั ตรงวิญิ ญาณเกิดิ .. คืือ ชอบใจ ไม่ช่ อบใจ
...คนที่�่ฝึึกมา ดีี ขึ้�น้ มาอีีก.. ก็็ รู้้�ทันั ตอนสังั ขาร(จิติ ปรุุงแต่่ง) เกิิด..ซึ่ง� รู้้�ทัันตรงนี้้� “หยุุด” การปรุุง

แต่ง่ เสีียได้.้ . วิญิ ญาณ ก็ไ็ ม่่เกิิด.. สุดุ ท้า้ ย มีีแค่่ อุเุ บกขาเวทนา..
...คนที่�่ฝึึกมาดีี ขึ้น้� ไปอีีก ก็็ทัันตรง กระทบเลย.. หยุดุ ตรงสัญั ญาเก่า่ .. เห็น็ สัักว่่าเห็็น ได้ย้ ินิ สักั ว่า่
ได้้ยินิ .. ก็จ็ บ เช่่นกััน แต่ม่ ีีข้้อแม้ว้ ่า่ .. ไม่ก่ ระทบ กระแทก ซ้ำำ��ๆๆๆๆๆๆ นะ.. ยิ่�งต้้อง พููดคุยุ กันั
ด้้วยแล้้ว.. มันั ก็จ็ ะเกิดิ กระบวนการ ครบ ๔ ขั้น� ตอนอยู่�ดี.. เพีียงแต่ว่ ่า่ จะจบ ที่่� สุุข หรืือ ทุุกข์์

หรืือ เฉยๆ ก็อ็ ยู่่�ที่ว่� ่า่ ..
... “ยื่น�่ “ดอกไม้”้ หรืือ “ขี้�หมา” ให้ก้ ันั .. อาจจะแถมด้ว้ ย มีีดปักั อกกันั สักั เล่ม่ ๒เล่ม่ นะ ..

คงไม่่ งง เนอะ.. กระบวนการทำำ�งานของจิติ .. นั้้น� ไวมาก..
..~..อยู่่�ที่่เ� รีียนรู้�้.. อยู่่�ที่ย่� อมรับั ..~ ตามความคิดิ จิิต เราให้้ทันั ..~

- 171 -

““ - ถาม -
รู้�้ ลมหายใจ กับั
รู้ก�้ ายเคลืือนไหว
อะไรง่า่ ยกว่า่ ..

- ตอบ -

อยู่่�ที่ฝ�่ ึกึ ตั้้ง� จิิตตั้้ง� ใจลงไปตรงไหน..อยู่่�ที่่ส� ถานะการณ์ป์ ััจจุบุ ันั
จ๊๊ะ...

... เช่น่ ถ้า้ พิิมพ์ค์ อมอยู่� จะรู้�้ ที่น่� ิ้้�วสััมผัสั มากกว่่า แต่ก่ ับั บางคนที่่�
ฝึกึ รู้�้ ลมหายใจ เข้า้ -ออก มาจนชิิน ก็็สามารถรู้�้ ลมหายใจได้้ง่า่ ย

กว่่า
... แต่ใ่ นขณะที่�่ร่า่ งกายไม่่ได้เ้ คลืือนไหวมาก เช่่นขณะทำำ�สมาธิิ
ในรููปแบบ(นั่่ง� ขััดสมาธิ)ิ จะรู้�้ ลมง่า่ ยกว่า่ แต่่พอเราฝึกึ ไปเยอะๆ
ชำ�ำ นาญ เขาจะรู้ข�้ องเขาเองเป็น็ อััตโนมััติ.ิ . และ มันั จะรู้ไ�้ ด้้เกืือบ

จะพร้้อมกัันนะ
.. จิติ น่ะ่ เขาไวมาก พอเราฝึกึ อย่่างหนึ่่ง� จนคุ้�นเคย เขาจะแอบ
หนีีเที่ย่� ว วิ่ง� ไปอดีีตบ้า้ ง.. อนาคตบ้้าง.. เราก็เ็ พิ่่ม� งานให้้เขาทำ�ำ

#เพิ่่ม� การรู้�้ ลม เข้า้ ไปอีีก
#ตรงนี้้�จะได้้สมถะกำำ�กับั ไว้้นะ สมถะเหมืือนเชืือกผููกไว้ก้ ัับหลักั

ไม่ใ่ ห้ห้ นีีไปไกล เดี๋๋ย� วพอเหนื่่�อย ก็็จะพัักเอง เกิิดความสงบ
เป็็นสมาธิไิ ด้้เอง...

- 172 -

“ ..เหตุทุ ี่น�่ ิยิ ม รู้้�ลมหายใจ เข้า้ -ออก เพราะ มัันคืือเบื่�่องต้้น “
ของ อานาปานสติิ นั้้�นเอง.. พระพุุทธองค์์ สรรเสริญิ การ
เจริญิ สติิแบบ อานาปานสติิ เป็็นยอดของการภาวนา
เพราะสามารถ ทำำ�ได้ท้ ั้้ง� สมถะ และ วิปิ ัสั สนา
.. #การรู้้�ลมเป็็นสมถะ คืือ รู้้�แบบนิ่่ง� ๆ ไม่ใ่ ส่ใ่ จอะไรมาก
จนเกิิดความสงบ
.. #แต่่การรู้้�ลมแบบวิิปััสสนา คืือ รู้้�อาการกระเพื่อ�่ มไหล
ของลม รู้้�ลักั ษณะของลม อ่อ่ นไหว เปลี่ย�่ นแปลง นี่ว่� ิิธีี
หนึ่่ง�
.. #แต่่การรู้้�ลมเป็็นวิปิ ัสั สนาอีีกวิิธีี คืือ รู้้�ลมเป็็นฐานของ
สติิ แล้้วดููจิิตที่่ร� ัับรู้้� และ จิิตที่ร�่ ู้�้สึก เหมืือนเรานั่่�งบนตลิ่่�ง
มองสายน้ำ��ำ ไหลผ่า่ น จะเห็็นสิ่�งปฏิิกููล(กิิเลส) ผ่่านมา แล้ว้
ก็็ลอยผ่่านไป ขณะที่�เ่ ห็็นอะไร ก็ร็ ู้้�ว่่าจิติ มีีอาการอย่า่ งไร
ชอบใจ-ไม่ช่ อบใจ (ดููจิิต) เห็น็ การเกิิดขึ้้น� - ตั้้�งอยู่� - และ
ดัับไป (เห็็นไตรลักั ษณ์)์
..ซึ่ง� วิธิ ีีสุดุ ท้้าย เป็็นการ ทำำ�สมถะ+วิปิ ััสสนา ปััญญาจาก
การเห็น็ จะเกิิดเอง
- 173 -

- 174 -

“ - เพื่่อ� น - “
ขอสอนถามหน่่อยครับั เวลานั่่ง� สมาธิิดููลม
หายใจแล้้วมัักจะบังั คับั ลมตลอด
ทำ�ำ ให้เ้ กิดิ อาการเก่ร่ ง
ควรแก้อ้ ย่่างไงดีีครับั
เป็น็ เพราะพยายามเกินิ ไปหรืือเปล่า่ ครัับ..

- ตอบ -

ใช่่ครับั .พยายามเกิินไปมัันทำ�ำ ให้เ้ กิดิ ความตึึงเคลีียดภายใน
แก้ไ้ ขโดย..

ให้้สัังเกต อาการของลมครัับ..
..ลมหายใจสั้น� เราเป็็นอย่่างไร?
..ลมหายใจยาว เราเป็็นอย่า่ งไร?
..สั้น� -ยาว แค่ไ่ หน เรารู้�้สึก “ผ่อ่ นคลาย” เน้น้ ที่่ค� วามผ่อ่ นคลายครัับ แค่่ไหนเรารู้้�สึก

สบายๆ
..การสัังเกต อาการ คืือ ดููเหตุุ เห็็นผล ที่เ�่ กิดิ ..

.. จิติ จะจดจำำ�สภาวะเอง ..
การสัังเกต ลมหายใจสั้�น-ลมหายใจยาว
ตรงตามพระพุทุ ธองค์์สอนไว้ใ้ นอานาปานสติสิ ููตรเลยนะ
ทั้้ง� ลมสั้น� และ ลมยาว มีีประโยชน์ท์ ั้้ง� คู่� อยู่่�ที่่�สถานะการณ์ไ์ หน?

ใช้ใ้ ห้้เหมาะกับั กาล

- 175 -

. ลมหายใจ มีีผลต่่อกายโดยตรง “
.. และ อาการของลมหายใจ (สั้�น-ยาว) ก็็ยังั เป็็นตััว

บอกสภาวะจิติ และกายด้้วยครับั
สังั เกตเวลาเหนื่่�อย ลมจะสั้น� (หอบ) ถ้า้ เราดึึงลมยาวๆๆ

ก็จ็ ะผ่อ่ นคลาย เบาอาการเหนื่�อ่ ยลง
อัันนี้้� ครููพละสอนตั้้�งแต่ต่ อนเรีียนแล้ว้

นั่่�นแหละคืือ ผลของลมต่อ่ กาย
ในขณะที่�่ จิติ ตึึงเคีียด พยายามมากเกิิน ลมจะหนักั

แน่่น ไม่่เบา ทำ�ำ ให้้เกิดิ ความตรึึงเคลีียด

“ - เพื่อ่� น -พอเริ่ม� ต้้นทำ�ำ ก็็เหมืือบัังคัับลมทุกุ ครั้�ง
..ตอบ.. ครัับ “#บัังคัับ” กับั “#ปรับั ” ต่่างกันั นะ
เอาแค่่ปรัับ แต่ไ่ ม่่บังั คับั กดข่่ม
- ตอบ -
ครัับ “#บัังคับั ” กับั “#ปรับั ” ต่่างกัันนะ
เอาแค่่ปรัับ แต่ไ่ ม่่บังั คับั กดข่่ม
คนขี้�ใจน้อ้ ยด้ว้ ย
ใช่ใ่ หม? 5555+

- 176 -

““ - เพื่อ่� น -
ก่่อนทำำ� ควรความตั้้ง� ความคิดิ
อย่่างไงดีีครับั

- ตอบ -

ตั้้ง� ความคิดิ ตั้้ง� ใจว่่า แค่ไ่ หนแค่่นั้้�นครับั ..
.. ให้ค้ ิิดว่า่ เราทำำ�เพื่่�อพัักผ่่อน มันั จะผ่่อนคลาย..
.. #หัดั เป็น็ นัักวิทิ ยาศาสตร์์ ทำำ�การทดลอง หยอดโน่น่ นิดิ หยดนี่�่หน่อ่ ย

สังั เกตุอุ าการเอา..
ทำ�ำ เหตุุ เพื่อ�่ ให้ไ้ ด้้ผล.. .. จิติ ใต้้สำ�ำ นึึก เป็น็ ตััวหลักั ในการหายใจ จะเห็็นว่่า

แม้้ขาดสติิ เราก็ย็ ัังหายใจได้อ้ ยู่� ..
.. แต่ล่ มจะเป็็นอย่่างที่บ่� อก คืือเป็็นไปตามสภาวะ

แต่ก่ ารหััดเป็น็ นัักทดลอง เราจะไม่่คาดหวัังเป๊๊ะๆ ว่่าต้้องอย่่างนั้้�นอย่่างนี้้� ..
.. แต่่ทุกุ ๆการกระทำำ� และ ผลที่�ไ่ ด้้ จิติ จะบันั ทึึกลงจิติ ใต้้สำ�ำ นึึกเอง (เหมืือนป้้อนข้้อมููลเข้้าไป) ..

.. แล้้วที่น�่ ี้้� ก็จ็ ะปรัับได้้เอง ..
.. ดังั นั้้�นจิติ ตั้้ง� ต้้นจึึงสำำ�คััญ

- 177 -

- 178 -

“ - เพื่่�อน -พี่ค่� รัับ. หากกำำ�ลัังสมาธิขิ องเราอ่อ่ นมาก “
จะทำ�ำ ให้เ้ ป็น็ ผู้�้รู้� ผู้�ด้ ููได้ร้ ึึเปล่่าครับั
- ตอบ -
ยากครัับ .. มัันจะรู้�้แบบแวบๆ รู้้�แล้ว้ หลุดุ จากรู้้�ไวมาก ..

.. สมาธิิ คืือ จิิตตั้้�งมั่่�น ..
มันั จะเป็็นฐานที่ม�่ ั่่�น ให้ผ้ ู้้�รู้� ได้้นั้้ง� ดููแบบชััดๆ ครัับ
.. อีีกกรณีี สมาธิิ เปรีียบดังั เชืือก ดึึงสติิให้แ้ ยกจากจิิต แยกออกมาเป็น็ ผู้้�รู้�
#ถ้้าไม่ม่ ีีเชืือก(สมาธิิ) สติกิ ัับจิิต มัันจะไหลรวมกัันไปซะมากกว่า่ ครัับ

- 179 -

“ “ - เพื่อ่� น -งั้น� ผมต้อ้ งเพิ่่�มกำ�ำ ลัังสมถะให้ม้ ากขึ้้�น
ต้้องถึึงขั้น� เข้า้ ฌาณ เลยหรืือเปล่่าครัับ
- ตอบ -
สำ�ำ คัญั ว่่า ต้้องฝึึกจนเกิดิ สติไิ ด้้เองเมื่อ่� กระทบผััสสะ (อัตั โนมััติ)ิ
.. ไม่่จำ�ำ เป็น็ ว่า่ ต้อ้ งได้้ฌานสููง อาศััยทำ�ำ บ่่อยๆ ทำ�ำ ให้้มาก วันั ละเล็็กน้้อยก็็ได้้ จน

ชำ�ำ นาญ..
.. เช่่น ระหว่า่ ง รอเวลาว่่างเพื่อ่� ทำ�ำ ฌาน กับั ระหว่่างวันั สะสมสมาธิิให้้เกิดิ เนื่อ�่ งๆ 5-10

นาทีี ระหว่่างทำำ�งาน เล่่นเฟส ก็ไ็ ด้้
.. #การรอว่า่ งเพื่�่อทำำ�ฌาน จะยากกว่า่

.. #สติิอัตั โนมัตั ิสิ ำำ�คััญกว่่าฌาณ
เพราะ .สติอิ ััตโนมัตั ิจิ ะทำ�ำ ให้้เกิิด #ความตั้ง� มั่�นของจิิต-สติิ ไม่ไ่ หลตามอารณ์์ที่่เ� กิิด และ

เกิดิ สมาธิไิ ด้้เอง ในระหว่่างวันั
.. หรืือ เห็็นไหม? ระหว่า่ งพิมิ พ์์คุุยกัันนี่�่ ก็็รู้�้ ลมหายใจเข้า้ -ออก ตามไปด้ว้ ย ก็็ได้ส้ มาธิิ อย่่าง

มากก็็แค่่ ปฐมฌาน ไม่่ได้้มากกว่า่ นั้้�น “แต่่ก็เ็ พีียงพอแล้้ว” มีีพระสููตรบอกนะ แค่่
ปฐมฌาน ก็็บรรลุธุ รรมได้้

.. สำ�ำ คัญั ต้อ้ งฝึึกจนสติเิ กิดิ ได้เ้ อง เป็น็ อััตโนมััติิ จึึงจะเป็็นผู้้�รู้�ที่่� เข้ม้ แข็ง็ รู้เ�้ ท่า่ -ทันั จิิตได้้

- 180 -

“ - เพื่่อ� น -ผมฟุ้้ง� ซ่่านมากๆ ยากต่่อการเข้า้ ฌาณ “
แต่ถ่ ้้าฝึึกให้้มีีสติิ ดููจะทำำ�ได้้ง่่ายกว่่า “
- ตอบ -
พอฟุ้้�ง ก็็รู้�้ ว่า่ ฟุ้้ง� ดึึงสติกิ ัับมาที่�ล่ มหายใจ เข้า้ -ออก
..จะเห็น็ ว่่า ความฟุ้ง�้ ถููกตััดให้้สั้�นลง “ไม่ฟ่ ุ้�ง้ ยาวววววว”

.. มัันจะสั้�นลงเรื่�่อยๆ #ด้้วยกันั รู้้�ทันั จิิตที่่�ฟุ้้ง�

“ - เพื่่�อน -
ใช่ค่ รับั
ฟุ้้ง� น้้อยลงครับั

- ตอบ -

นั่่น� ไง #แสดงว่่าเริ่�มเห็็นแล้ว้ นั่่�นแหละ
#วิธิ ีีฝึกึ ผู้้�รู้� จนเกิิดสมาธิิ
#ไม่ใ่ ช่่ทำ�ำ สมาธิิเพื่�อ่ เกิิดผู้�้รู้�
ขอความเจริญิ ในธรรม

จงมีีแก่่ญาติธิ รรมผู้้�สนใจทุกุ ท่่าน

- 181 -

- 182 -

#พิิจารณาเวทนา “

“ - เพื่�อ่ น -ตอนนั่่ง� สมาธิิ พอเวทนามาตอนปวดเเบบสุดุ ๆ
สติิมัันหายไปเราจะไปจดจ่่อกัับความปวดนั้้�น ผมลองกำำ�หนด
กำ�ำ หนด กำำ�หนด เเล้ว้ ก็็เเผ่่เมตตามัันปวดน้อ้ ยลงครับั เเต่่ความ
ปวดมัันไม่ห่ ายไปทั้้ง� หมดครับั
..ตอนเเรกๆก็เ็ ครีียดคิดิ มากครัับ #จะผ่า่ นยัังไงดีีว้้า
พอนั่่ง� นานนาน.เพื่่อ� ไปเจอเวทนามััน #เริ่�มสนุกุ เกิดิ เป็็นฉัันทะครัับ
มันั สนุกุ มากเลยตอนเจอปวดมากมากจน จะทนไม่ไ่ หว อยู่�เเล้ว้ จะ
ทนไม่่ไหวอยู่ �เเล้ว้
..พอเราทนกัับเวทนาได้้ #จิติ มัันจะปล่่อยวางเองเเล้้วมันั จะ
#สลัดั คืืนเอง ใช่ไ่ หมครับั .

- ตอบ -

ใช่่ครับั
เขาจะปล่่อยวางเองด้้วยปัญั ญา จะปล่่อยวางแบบถาวร

..จิติ ที่�ป่ ล่อ่ ยวาง จะไม่ด่ ิ้้�นมาก แต่เ่ จ็บ็ ก็็รู้�้ ว่่าเจ็บ็ นะ
(ไม่ด่ ิ้้น� = ไม่ท่ ุกุ ข์์)
(สลัดั คืืน = ถาวร)

..แต่ถ่ ้า้ ปล่่อยวางด้ว้ ยกำ�ำ ลัังสมถะ(สมาธิ)ิ พอสมาธิิลดลง
..จิิตก็็จะกลัับมาดิ้้�นอีีก โอ้้ยๆๆๆ กัับเวทนานั้้�นอีีก

- 183 -

ตรงที่่บ� อกว่า่ “เริ่ม� สนุุก”

ดีีแล้ว้ ครับั เริ่�มสนุกุ ที่น่� ี้้ม� ันั ก็จ็ ะง่า่ ยขึ้�้น
การพิิจารณาเวทนา ตรงนี้้� ต้้องใช้ก้ ำำ�ลังั สมาธิเิ ยอะ
เวทนายิ่�งแรงเท่่าใด ต้อ้ งต้อ้ งใช้้กำำ�ลังั สมาธิมิ ากเท่า่ นั้้น�
เมื่่อ� จิิตเริ่�มสนุกุ มีีความพอใจที่�จ่ ะทำ�ำ สมาธิิจะเกิดิ ได้ง้ ่า่ ย

(ความสุขุ เป็็นเหตุุใกล้้ ให้้เกิิดสมาธิิ)
.. สมาธิิเหมืือนเชืือก จะยกของหนัักออก

หนักั มากก็็ต้อ้ งใช้้เชืือกเส้น้ ใหญ่่
..ถ้้าเชืือกเส้้นเล็็กไป เชืือกก็ข็ าด
สติิก็จ็ มไปกับั เวทนาอีีก ก็็ต้้องเพิ่่ม� เชืือกให้ใ้ หญ่่ขึ้�น้
เพื่่�อดึึงสติิ ให้้แยกออกมาจากเวทนา(จิติ )นั้้�น
. ตรงนี้้แ� หละคืือ เริ่�มต้้นก็ต็ ้้องแยก.รููป-แยกนาม.

เวทนาทางกายก็ส็ ่่วนนึึง
จิิตที่่เ� ป็น็ ทุกุ ข์เ์ พราะเวทนานั้้น� ก็ส็ ่ว่ นนึึง
ถ้า้ เกิิดปัญั ญาประกอบ ก็็จะเห็น็ เองว่่า

.. เหตุุให้้จิิตทุุกข์์ เพราะอะไร
.. ทางดัับทุกุ ข์์ (ปััญญา) คืืออะไร
.. รู้้แ� จ้้งสลัดั คืือ เหตุุนั้้น� ก็แ็ จ้ง้ ในนิโิ รธ
มันั จะลงหลักั อริิยสัจั 4 โดยตัวั เขาเอง
เรีียกว่า่ สลัดั คืืนเอง ไม่่ใช่่คิิดเอา

- 184 -

“ - เพื่�่อน - “
อ๋อ๋
#เหมืือนติดิ กระดุมุ ติิดเม็็ดเเรกให้้ถููก
อย่่างที่�่เคยบอกใช่ไ่ หมครับั ?

- ตอบ -

สาธุุ ใช่ค่ รับั
เม็ด็ แรกคืือแยกรููป-นาม
.. ตััวที่่จ� ะดึึงให้แ้ ยกออกมา คืือสมาธิิ
ขาดสมาธิิ จิติ ก็็ฟุ้้�ง ดิ้้�นๆๆ (ทุุกข์์เข้า้ ไปสิ)ิ
.. #เมื่่�อเข้า้ ใจภาพรวม ถึึงเวลาจริิง
ก็็เติิมสมาธิิเข้้าไป ดึึงสติอิ อกมาดูู
มันั ถึึงจะเห็น็ การแยกฯ
ถ้า้ รวมกััน มัันก็ไ็ ม่่แยกฯ
.. ครููอาจารย์์ ถึึงบอก สมถะ-วิิปััสสนา
แยกกันั ไม่่ได้้ ต้้องใช้ท้ ั้้ง� คู่�

- 185 -

สมาธิิ - วิปิ ััสสนา รักั ษาโรคได้้จริิงหรืือ “

“ - เพื่อ�่ น -
การนั่่�งสมาธิิ วิปิ ััสสนากรรมฐาน
เป็น็ การรักั ษาโรคภัยั ไข้เ้ จ็็บได้้จริิง
หรืือ แก้ป้ ััญหาได้้ถาวรหรืือไม่่..
- ตอบ -
การนั่่�งสมาธินิ ั้้น� ก็็เพื่�่อให้จ้ ิิตใจสงบจากนิิวรณ์์ #ให้จ้ ิิตใจไม่่

ซัดั ส่่ายฟุ้ง�้ ซ่่านไปในอกุศุ ล
... ส่ว่ นการเจริิญวิปิ ัสั สนานั้้�นก็.็ .

#เพื่�อ่ ให้้เกิิดปัญั ญา
#รู้้ค� วามเป็็นไปของชีีวิิตตามความเป็็นจริงิ
#เพื่อ่� ละความเห็น็ ผิดิ ว่า่ รููปร่า่ งกายเป็น็ ตััวเป็็นตนเสีีย
..เป็น็ อัันดัับแรก #มิิใช่เ่ พื่�อ่ การรัักษาโรค

- 186 -

แต่่บางครั้�งเมื่อ่� เจริญิ สมาธิิและวิปิ ัสั สนาแล้้ว โรคภัยั ไข้เ้ จ็บ็ ที่เ่� ป็น็ อยู่�
อาจหายได้้ ทั้้ง� นี้้เ� พราะขณะเจริิญกุุศลนั้้น� กุุศลที่่เ� กิิดจากจิิตนั้้�น

ย่่อมผ่่องใส ส่่งผลถึึงรููปผ่อ่ งใสด้้วยได้.้ .
.. ความไม่ส่ บายกายก็็หายไป จึึงรู้�้สึกว่า่ การเจริิญสมาธิิหรืือ
วิปิ ัสั สนาทำ�ำ ให้โ้ รคภัยั ไข้เ้ จ็็บหายได้้ ทำำ�ให้้เข้า้ ใจผิิดว่า่ การเจริญิ

สมาธิแิ ละวิปิ ัสั สนา ทำำ�ให้โ้ รคภััยไข้เ้ จ็็บหายก็็เป็็นได้้
.. ความจริิงสมุฏุ ฐานของโรคนั้้�น
เกิดิ จากจิิตก็ไ็ ด้้ จากกรรมก็ไ็ ด้้
จากอุุตุุคืือความเย็็นความร้้อนก็ไ็ ด้้
เกิดิ จากอาหารก็ไ็ ด้้
...

... โรคที่�เ่ กิดิ จากกรรมนั้้�น #ถ้้าไม่่หมดกรรมรักั ษาอย่า่ งไรก็ไ็ ม่ห่ าย
.. แต่ถ่ ้้าหมดกรรม ถึึงไม่ร่ ัักษาก็ห็ ายเองได้้

#อย่า่ ลืืมว่่า.. รููป -ร่่างกายเรานี้้.� . เป็็นที่ร�่ องรับั วิิบากกรรมเก่า่
โดยตรง.. ส่่วนจิติ เราจะรัับทุุกขเวทนานั้้�นหรืือไม่่ เราเลืือกได้.้ .
..ส่่วนโรคที่�่เกิดิ จากจิิต จากอุุตุแุ ละอาหารนั้้น� จะรักั ษาหรืือไม่่

รัักษาก็ห็ ายได้้ ขอตอบปัญั หานี้้�เพีียงนี้้�

- 187 -

- 188 -

“ครููๆไอ้้ตััวเจตนามัันเป็็นเเบบไหนอ่ะ่

“ - เพื่�่อน -
เจตนา คืือ ความ
ตั้้ง� ใจที่�จ่ ะทำำ� จ๊๊ะ
- ตอบ -
ความฟุ้้�งซ่่าน หดหู่�่ ท้้อแท้้ (นิวิ รณ์์) ทำำ�ให้้หมด
กำำ�ลังั ใจ เจตนาจึึงคลาดเคลืือน ถููกทำำ�ลาย..
พึงึ มีีคนถาม ตััวทำ�ำ ลาย เจตนา ฮ่่าๆๆๆๆ

.เป็น็ คนแรกเลยนะเนี้้�ย

- 189 -

“ - เพื่่อ� น -

“ สติิตั้้ง� มั่่น� อยู่่�กับั ความ
ตั้้ง� ใจเป็น็ ตัวั ทำ�ำ ลายนิวิ รณ์์
ใช่่ป่่ะครัับ

- ตอบ -

ช่า่ ยยยยยยยยยยยย
.. สติิตั้้ง� มั่่น� อยู่่�กัับความตั้้�งใจ ไม่่หวั่�นไหว แม้จ้ ะมีีอุปุ สรรคใดๆ ผล
คืือ มีีสมาธิิ มีีอิทิ ธิบิ าท 4 บริบิ ููรณ์์
๑. ฉัันทะ ความพอใจ ความรักั ใคร่่ ความยิินดีีในสิ่�งนั้้�น เป็็นความ
หมายในทางกุุศล ที่�่หมายถึึง ความรัักงาน ความรักั ในกิจิ ที่ท่� ำำ�
๒. วิิริยิ ะ ความพากเพีียร ความพยายามในสิ่ง� นั้้น�
๓. จิิตตะ ความเอาใจใส่่ ความฝักั ใฝ่่ ความสนใจในสิ่ง� นั้้น�
๔. วิมิ ัังสา ความหมั่่น� สอดส่่องการพิิจารณาหาเหตุุหาผลในสิ่ง� นั้้น�

- 190 -

“ - เพื่�อ่ น -ก็็ผมนอนใคร่่ควรดููเเล้ว้ มัันน่า่ จะมีีตัวั ที่่�มาทำ�ำ ลายเจตนานะไม่่งั้น� “
ความตั้้�งใจของคนเราสำ�ำ เร็็จทุกุ อย่า่ งเเหละผมว่า่ “
- ตอบ -
นิิวรณ์์ กัับ สมาธิิ
เป็น็ ธรรมตรงข้้ามกันั เหมืือน มืืดกัับสว่่าง

“ - เพื่อ�่ น -ก็็ชีีวิติ เเหละเป็น็ ตััวตั้้�งคำ�ำ ถามครับั ชีีวิติ ผมตั้้ง� ใจหรืือคิิดล่ว่ งหน้้า
ก่่อนเจอตอขวางตลอดเลยนิิวรณ์ร์ ้้ายจริงิ ๆผมเห็น็ พอเวลามัันเข้้า
มานะมัันจะพาให้ต้ ิดิ สุุข ทำ�ำ ให้้พาขี้�เกีียจ
..เเต่ท่ ี่่�ไหนได้ก้ ายกัับจิิตเป็น็ ทุกุ ล้ว้ นมีีความเเปลเปลี่ย่� น
ตลอด24หรืือจะว่่าตลอดจนถึึงวันั สุดุ ท้้ายของชีีวิติ ก็ว็ ่า่ ได้้
..มันั ข้า้ มตรงที่ต�่ ิดิ อยู่่�ตรงนั้้�นมาได้เ้ เละน่่ะตรงนั้้�นมันั หลงยึึดกับั สิ่่ง� ที่�่
รู้�้ ภายนอกเสีียมากนะครัับ
- ตอบ -
สาธุุ
พระพุุทธองค์์จึึงบอกว่่า .. ทุกุ ข์เ์ ท่่านั้้�นที่เ่� กิิด ทุกุ ข์์เท่่านั้้�นที่่�ดับั ..
.. สังั ขารร่่างกายเรานี้้� คืือก้อ้ นทุกุ ข์์
สุขุ ก็ช็ั่�วคราว ทุุกข์์ก็็ชั่ว� คราว

- 191 -

“ - เพื่�อ่ น -มีีใครฝึึกแนวปััฏฐาน4 สายพองยุบุ บ้้างคะ “
จะถามค่่ะว่า่ #เวลานั่่�งสมาธิิพองยุบุ เห็็นไม่่ชััดแล้ว้ เราจะกำำ�หนด
นั่่�งหนอ ถููกหนอ
(ถููกหนอถููกตรงส่่วนไหนบ้้างคะ)

- ตอบ -

การปฏิบิ ััติิแนวสติปิ ััฏฐาน 4 ไม่ไ่ ด้จ้ ำ�ำ กััดอยู่่�ที่�่ การกำ�ำ หนดยุบุ หนอ-พองหนอครัับ
.. ทุุกๆการปฏิบิ ัตั ิิ ล้ว้ นอยู่่�บนสติิปัฏั ฐาน 4 ทั้้ง� นั้้�น
(#ถ้า้ ทำำ�ถููก ) สติปิ ััฏฐาน4 จึึงเรีียกว่า่ เป็น็ “ทางเอก”

... ผมเองเคยไปเข้า้ ครอสที่ว�่ ััดอัมั พวััน และ โพธิปิ ัักขิยิ ธรรมสถาน(สระบุรุ ีี)
จึึงพอสรุุปได้ว้ ่า่ …

การกำำ�หนดคำ�ำ บริกิ รรมภาวนา ไม่่ว่า่ จะกำำ�หนดอย่่างไร? .. ไม่่ว่่าจะกำ�ำ หนดหนอ..
กำ�ำ หนดพุทุ โธ .. สััมมาอรหััง ..เมตตาคุณุ ังั ฯ ..

การนัับเลขกำำ�กัับตามลมฯ แม้้แต่ก่ ารรู้�้ ลมหายใจ(อานาปานสติ)ิ

- 192 -

เบื้้อ� งต้น้ มันั แค่่ #องค์บ์ ริกิ รรมภาวนา เป็น็ แค่อ่ ุบุ ายวิิธีีเพื่่�อฝึึกสติิ,
เพื่่�อเป็็นที่อ�่ ยู่�(ฐาน)ให้้สติ,ิ เพื่�่อให้้สติิแยกออกมาจากจิิต
เพื่่อ� ให้ม้ ีีสติติ ั้้ง� มั่่�น

“เป็็นสมาธิิ”

เมื่่อ� ภาวนาถึึงจุุดหนึ่่ง� #คำำ�บริกิ รรมจะหายไป
#แม้แ้ ต่ล่ มหายใจก็็ยัังรู้้�สึกหายไปได้เ้ ลยครับั
มัันเป็น็ ธรรมดา เป็น็ ธรรมชาติิของระดับั ฌาน(สมาธิิ)
เราไม่ย่ ึึดนะว่่า... ต้้องอย่า่ งนี้้� อย่า่ งนั้้�นเท่า่ นั้้น� .

- 193 -

“ - เพื่�อ่ น -เวลานั่่ง� สมาธิิพองยุบุ เห็็นไม่่ชัดั แล้้วเราจะกำำ�หนด “
นั่่ง� หนอ ถููกหนอ(ถููกหนอถููกตรงส่่วนไหนบ้า้ งคะ)
..... ตรงนี้้ผ� มเคยถาม ครููอ.สายหนอ บางท่า่ นมักั จะบอกให้้
“ทำ�ำ ความรู้�้สึก กับั มาที่�่กายให้ช้ ััดสิ”ิ จะได้้กำำ�หนดได้้
..ส่ว่ นตััวผมว่่า #มันั ก็็ถอยหลัังสิิ เหมืือนพุุทโธหายไป ก็ไ็ ป
พยายามดึึงพุทุ โธกลับั มา #นั่่�นคุุณก็็ยึึดพุุทโธอยู่�
... ยึึดมั่่น� อยู่�อย่่างนั้้น� #แล้้วมัันจะก้า้ วหน้า้ ได้ย้ ัังไง
- ตอบ -
ตามหลัักสติปิ ััฏฐาน4..
..เริ่�มต้้น ถ้้ากำ�ำ หนดฐานกาย คืือ รู้้�อาการของกายที่�่นั่่ง� ที่ก่� ้า้ ว
เดินิ .. เมื่�อ่ จิติ ละเอีียดขึ้น้� (สมาธิมิ ากขึ้�้น) มัันจะรวมเข้้าสู่�
ภายใน ทวารการรัับรู้้�ภายนอก คืืออาการของกายจะหาย
ไป(รู้ไ�้ ม่่ชัดั -กำำ�หนดไม่่ได้้) ผมแนะนำ�ำ ให้เ้ ปลี่ย่� นฐานครัับ
มาที่�่ #ฐานเวทนา หรืือ #ฐานจิติ

- 194 -

ฐานเวทนากำำ�หนดอย่า่ งไร?

ให้้กำำ�หนดอาการที่เ�่ จอ เช่่น ปวดหนอ - เมื่่�อยหนอ - นั่่�ง(อยู่�)หนอ แทนการกำ�ำ หนดอาการที่�่
กาย(แทนฐานกาย) ฐานเวทนา คืือ การรู้้�ว่า่ สุุข- ทุุกข์-์ เฉยๆ-
#ไม่เ่ ห็น็ ทุกุ ข์ไ์ ม่เ่ ห็น็ ธรรม

ฐานจิติ ล่ะ่ กำำ�หนดอย่่างไร?

ให้ก้ ำ�ำ หนดหนอเข้า้ มาที่�่จิิตที่่�รู้้�สึก รู้�้สึกอย่่างไร

ก็ก็ ำำ�หนดหนอที่ต�่ รงนั้้น� .. นั่่�นก็็คืือ
กำำ�หนดเข้า้ มาที่จ่� ิิตที่ใ�่ จเรา.. กายมันั หายไปก็ช็ ่า่ งมััน..

#ทุกุ อย่า่ งมันั จบที่่�จิิต #จบที่่�ใจ
.. กิเิ ลสทั้้�งหลายมันั เกิดิ ที่�่ใจเรานี่�แ่ หละ
#การกำำ�หนดฯ เพื่�่อให้ร้ ู้้�ว่า่ สติิเราอยู่่�ตรงใหน.
เพื่่�อให้้รู้�้ ชััด.. คำำ�ว่า่ รู้�้ ชััด คืือ #รู้้�เหตุุให้้เกิิด

#เพื่่อ� เข้้าไปดับั ที่่เ� หตุนุ ั้้�น.
ดัังนั้้น� มันั ต้้องเห็น็ เกิดิ -ดัับ จึึงจะได้้ปัญั ญา

.. เราพ้้นทุุกข์ไ์ ด้ด้ ้้วยปััญญา
ไม่ไ่ ด้บ้ รรลุธุ รรมด้้วยการกำำ�หนด”หนอ”
การกำำ�หนดหนอเป็็น #อุบุ ายวิิธีีในเบื้้อ� งต้้น” เท่่านั้้�น

เหมืือนเป็็นแค่่ พาหนะเพื่่�อเดินิ ทาง
เย ธมฺฺมา เหตุปุ ฺฺปภวา ธรรมทั้้�งหลายเกิิดแต่เ่ หตุุ”...
... พระพุุทธองค์์ทรงตรััสเหตุุของธรรมเหล่่านั้้น� และความดับั ของธรรมเหล่า่ นั้้�น

พระองค์์ทรงมีีปกติสิ อนอย่่างนี้้�

- 195 -

- 196 -

“ - เพื่�อ่ น -ถ้า้ ผมรู้้�ทัันวาระจิิตว่า่ ... “
.. มันั เกิดิ หรืือเข้า้ ไปถืือครองอารมสิ่ง� นั้้�นเช่น่ เวลาเห็น็ เขาสนทนาธรรมกันั ในนอกรููป
แบบเขาทำ�ำ กันั ตลอดเวลาเช่น่ สวดมนต์ใ์ นใจหรืือบริิกรรมในใจตลอด
.. ผมรู้�้ ทัันว่่า.. ใจเกิิดรู้�้สึกถึึงความมากเกิินไป มัันปฏิเิ สธในครั้�งแรกพอฟัังไปซักั พัักอ่่อ
ผลลัพั ธ์์ที่ไ�่ ด้้เกิดิ นิมิ ิติ ขึ้้น� เพราะทำ�ำ มากเจริิญมาก(อ่่านี่�เ่ ห็็นโลภละอยากขึ้้�นมาเชีียวผล
ลััพธ์ด์ ีีๆเนี้้�ย)
.. หรืือ ..ล่า่ สุดุ บููชาแหวนหลวงพ่่อวิริ ิิยังั มา ไม่ไ่ ด้้อยากบููชา
ในใจคิิดว่า่ .. อ่่อ! เพื่�่อกิจิ การภายในเป็น็ ทุุนรอน ก็เ็ ลยบููชามาตาม มารยาท คิิดในใจไว้้
ไม่ม่ ีีการยึึดติิดตรวจสอบดููกายใจตลอดเกิิดอะไรที่่�ใจไหม ล่า่ สุดุ เห็น็ แหวนดำ�ำ ๆเลยเอา
แว่่นมาส่อ่ งปุ้้บ� ขี้้�ไครมากับั แหวนอืืมเก่า่ แต่แ่ รกเลยลองเขี่ย่� ดูู อ๋อ๋ ออกนิิ เลยเอาไปล้า้ ง
อ่่า เงาวับั เห็็นความรู้�้สึกวิ่ง� ไปเกิดิ ที่แ่� หวนนี่�แ่ หวนใหม่เ่ ราคับั มัันเห็น็ ความยึึดเลย
..อยากถามว่่าผมพยายามคิดิ ไปเองว่่าสิ่ง� นี้้�เกิดิ มันั เฝ้้าระวัังเพราะระแวง หรืือ ผมยก
ระดัับใจขึ้�้นมาจริงิ ๆครัับ
(มีีจริิงมั๊๊�ยคับั อาการนี้้�)

- ตอบ -

นั่่น� สิ.ิ ผมก็ค็ ิดิ เหมืือนกันั เลยว่า่ .. “สิ่�งนี้้เ� กิดิ มัันคืือ
การเฝ้้าระวังั เพราะระแวง หรืือ ยกระดัับใจขึ้�น้ มาจริิงๆ”

- 197 -

เอางี้ �นะ

ตลอดเวลาที่ร�่ ู้้�สึกทั้้�งหมด..

“ รู้�้ ลมหายใจด้้วยไหม? ”

.. เมื่�อ่ รู้�้ ลมด้้วยแล้ว้ เห็น็ ผลรวมทั้้�งหมดในสิ่�งที่�เ่ กิิดไหม?
.. มัันช่่วยเราในแง่่รู้�้ ทันั กิเิ ลสแค่่ไหน?
.. สุุดท้า้ ย วางได้ไ้ ว แค่ไ่ หน..

นี่่�คืือสเต็ป็

1.รู้้�ลม = สมถะ
2.รู้้�ความ = ปััญญา รู้�้ ว่่ากุุศล หรืือ อกุศุ ลเกิดิ
3.รู้�ว้ าง = ปล่่อยวางได้้ไวแค่่ไหน?

- 198 -

- 199 -

บรรณานุุกรม

1. ธรรมะ ธััม-มะ-ดา . สาระ.. สนทนาธรรมะปฏิิบััติ.ิ . จาก “กล่อ่ ง”, สืืบค้้นเมื่�อ่ 2 ตุุลาคม 2563.
จาก. https://www.facebook.com/DharmaDhammada
2. ธรรมะ ธัมั -มะ-ดา . การปฏิิบััติธิ รรม จะเริ่ม� ต้น้ อย่่างไร และ ยัังไง ?”, สืืบค้น้ เมื่่�อ 2 ตุุลาคม
2563. จาก. https://www.facebook.com/DharmaDhammada
3. ภาพที่่ใ� ช้ป้ ระกอบในหนัังสืือ ,ที่่ม� า: https://pixabay.com/th/
4. ภาพที่่ใ� ช้ป้ ระกอบในหนัังสืือ , ภาพโดย Benjamin Balazs จาก Pixabay

- 200 -