การปฏิบัติธรรมเริ่มต้นอย่างไร และ ยังไง ?

1.#ฐานกาย และ เวทนา “

หรืือ กายานุุปััสสนาสติปิ ััฏฐาน และ เวทนานุปุ ัสั สนาสติิปััฏฐาน ..พิจิ ารณา กายใน
กาย คืือ กายลม และ กายเนื้้�อ จะใช้้สติิ ตามรู้�ก้ ายลม หรืือ ตามรู้้�อริิยาบท
ยืืน,เดินิ ,นั่่�ง,นอน เคลื่�อ่ นไหวมืือ, เท้้า รวมทั้้�งหมดเรีียกว่่า #กายคตาสติิ
ผล.. ย่อ่ มเห็น็ เวทนาในเวทนา คืือ เวทนาอัันเกิดิ จากกายรููปบ้้าง เวทนาอันั เกิิดในนาม
จิิตบ้้าง เป็็นเหตุุเป็น็ ปัจั จััย สืืบเนื่่�องกันั ... ธรรมมานุปุ ัสั สนา ย่อ่ มปรากฏ จากการเห็น็
นั้้�น..ให้ไ้ ด้พ้ ิจิ ารณาธรรม เพื่อ่� ให้ไ้ ด้้เห็็นทุกุ ข์์ เห็็นเหตุแุ ห่่งทุุกข์์ อัันนำ�ำ ไปสู่� ปัญั ญารู้�แ้ จ้้ง
ในกองทุุกข์ท์ ั้้�งปวง (ผู้�้เจริญิ สติิปัฏั ฐาน เช่่นนี้้� ชื่่�อว่า่ ทำำ� สมถะ นำ�ำ วิปิ ััสสนา)

2.#ฐานจิติ และ เวทนา

หรืือ จิิตตานุุปััสสนาสติปิ ััฏฐาน และ เวทนานุปุ ัสั สนาสติปิ ััฏฐาน..ผู้�้ พิิจารณาดููจิติ . หรืือ
การเจริญิ สติใิ นชีีวิติ ประจำำ�วัันที่ท่� ำำ�การงานอยู่� คืือมีีสติิ ตามรู้้�อารมณ์ท์ ี่�จ่ ิิตปรุงุ แต่่ง

“ เห็็นจิิตในจิิต คืือ.. #จิิตที่ร�่ ัับรู้�้ กัับ #จิิตที่�่รู้้�สึก ย่อ่ มเห็็นเวทนา อัันเกิดิ จากความ
ยินิ ดีี ไม่่ยิินดีีในสิ่�งนั้้�นๆ เห็น็ เวทนาอัันเกิดิ จาก นามบ้้าง รููปบ้้าง เวทนาอัันเกิิด
จากนามจิิตบ้้าง.. สืืบเนื่�่องกันั .. ธรรมมานุปุ ััสสนนา ย่อ่ มเกิิดขึ้น้� จากการเห็็น
นั้้น� .. ให้้ได้พ้ ิิจารณาธรรม เพื่่�อให้้ได้เ้ ห็น็ ทุุกข์์ เห็็นเหตุเุ หตุแุ ห่ง่ ทุุกข์์ อัันนำ�ำ ไปสู่�
ปััญญารู้้�แจ้ง้ ในกองทุุกข์์ทั้้�งปวง
(ผู้�เ้ จริญิ สติิปััฏฐานเช่น่ นี้้� ชื่�่อว่า่ ทำ�ำ วิิปััสสนา นำ�ำ สมถะ)
สติปิ ััฏฐาน ในหมวดธรรมมานุปุ ััสสนา..สามารถจะพิิจารณาได้้ ๒ ลักั ษณะ..คืือ

- 51 -

๑. เป็็นลัักษณะของ ความเกี่่�ยวโยงต่่อเนื่่�องอัันเป็น็ ผลจาก การเจริิญสติิในฐานกาย ฐานเวทนา
หรืือ ฐานจิิต.. ดัังที่่ก� ล่า่ วไปแล้ว้ ข้้างต้้น ซึ่�งถืือว่่าเป็น็ การเดินิ วิิปััสสนากรรมฐาน คืือเมื่อ�่ สติิเห็็น
สภาวะ ณ. ปััจจุุบันั ที่�เ่ กิิดขึ้้�น.. ตั้้�งอยู่�(สุุข-ทุุกข์)์ แล้ว้ ดัับไป..(เห็็นไตรลัักษณ์์) จะมีีปัญั ญารู้�้ จากการ
เห็็น จากการได้ส้ ัมั ผัสั สภาวะธรรมนั้้�นเกิิดขึ้้�น.. สติิจึึงใคร่่ครวญ.. ในองค์ธ์ รรมที่ป่� รากฏขึ้�้นตามจริิง
๒. เมื่่�อเจริญิ สมถะ รู้้�กายในกาย แล้้วจิติ เข้้าไปติิดในองค์์ฌาน.. ทำ�ำ ให้้อยู่�แต่่ในความ นิ่่�ง สงบ เย็น็
อยู่�.. สภาวะนี้้� จะไม่่เห็น็ ไตรลัักษณ์์.. จิติ ยัังไม่ย่ กขึ้น�้ สู่�วิปิ ัสั สนา.. เมื่อ่� มีีสติิระลึึกรู้้�ความนิ่่�งนั้้�น.. ก็ห็ า
งานให้้จิติ ทำ�ำ ครับั .. คืือ ใช้้คิิดช่ว่ ย ตรึึกนึึก ถึึงข้อ้ ธรรมที่เ�่ คยเล่า่ เรีียน.. เรีียกว่่าการพิจิ ารณาโดย
อนุุโลม ปฏิิโลม.. จััดเป็็น องค์์ธรรม ที่่�ชื่�่อ ธัมั มะวิิจยะ.
...โดยส่่วนตััวผมเอง จากการปฏิบิ ัตั ิมิ า.. แนะนำ�ำ ว่า่ ยัังไม่่ต้้องสนใจในส่ว่ นของธรรมมานุปุ ัสั สนาสติิ
ปัฏั ฐานนััก เพราะ มีีโอกาสสููงมาก ที่่จ� ิติ จะไปดึึงสัญั ญา คืือความจำ�ำ จากการอ่า่ นการฟััง เอามาปรุงุ
แต่ง่ .. ยิ่ง� ได้้กำำ�ลังั ฌาน ยิ่�งทำ�ำ ให้ป้ ััญญาคิดิ (จิินตมยปััญญา) ได้จ้ ากการ อ่า่ น,ฟังั , ศึึกษาเล่า่ เรีียน
มา(สุุตตะมยปััญญา) เกิดิ ความ “ฟุ้�ง้ ซ่า่ นในธรรม” จนเกิดิ วิิปััสสนููปกิเิ ลส..หลงไปว่่าได้บ้ รรลุุธรรม
แล้้ว...และในการปฏิบิ ััติิ เมื่อ�่ ปฏิิบัตั ิติ ามที่่ผ� มกล่่าวมาข้้างต้้น.. ยัังไงเสีีย สภาวะธรรมจะปรากฏให้้
เห็็นเองจึึงไม่่ควรรีีบร้้อนแต่่ประการใด .. ธรรมะเข้้าแสดงตััวให้เ้ ราดููตลอดเวลาอยู่�แล้้ว.. อยู่่�ที่่�เราจะ
เห็็น หรืือไม่่เห็น็ เท่่านั้้�นเอง..
ขอความเจริญิ ในธรรม จงบัังเกิดิ แก่ญ่ าติิธรรม สััมมาปฏิิบัตั ิทิ ุกุ ท่่านเทอญ

- 52 -

การปฏิิบัตั ิธิ รรม
เริ่�มต้น้ อย่่างไร? ตอนที่่� ๖

ประตูู3บาน

- 53 -

#พระไตรลักั ษณ์์ “

“ คืือ
.. อนิจิ จังั ทุกุ ขังั อนัตั ตา ..
เป็็นหััวใจของวิปิ ััสสนากรรมฐาน
#หมายความว่่า.. ถ้้าไม่่เห็น็ ไตรลักั ษณ์์ ไม่่เรีียกว่่าเจริญิ
วิิปัสั สนากรรมฐาน..
..ตอนเริ่�มเห็น็ จะเห็็นไม่เ่ หมืือนกััน
บางคนเห็น็ อนิจิ จััง ก่่อน
บางคนเห็น็ ทุุกขััง ก่อ่ น
บางคนเห็็น อนััตตา ก่อ่ น
จึึงอุปุ มาพระไตรลัักษณ์์เหมืือน ประตูู 3 บาน
#เข้้าทางใหนก็็ได้้ ต่อ่ เมื่่อ� เข้า้ ถึึงจริงิ จะเห็น็ วงจร เห็็น
ความเกี่ย่� วเนื่่อ� งกัันครบทั้้�ง 3 ตััว คืือเห็น็ ด้้วยปััญญาแจ้้ง
..ซึ่�งลำ�ำ ดับั แรก ก็ต็ ้้องหาสติิผู้้�รู้ใ� ห้เ้ จอ
..แล้้วสติิ(ผู้�้รู้�) นั้้�น ก็็แยกรููป-แยกนาม
แยก #จิิตที่�ร่ ัับรู้�้ กับั #จิติ ที่่ร� ู้�้สึก อีีกทีี (แยกนามกับั นาม)
.. จิิตที่่ร� ัับรู้�้ คืือ วิิญญาณรู้�้ ทางทวารทั้้ง� 6
คืือ ตา, หูู, จมููก, ลิ้�น, กาย, ใจ ..
.. จิิตที่ร�่ ู้้�สึก คืือ ทวารใจ(จิติ )จุุดเดีียว มีี แค่่ 3 ความรู้�้สึก
คืือ จิติ ที่�่ฟองฟููยินิ ดีี(สุขุ เวทนา)
จิติ ที่อ�่ ึึดอัดั แน่น่ คับั แค้้นใจ(ทุุกข์เ์ วทนา)
จิติ ที่�เ่ ฉยๆ ไม่ส่ ุุขไม่ท่ ุกุ ข์์ (อุุเบกขาเวทนา)
บางท่่าน มาทางประตููอนิิจจังั
- 54 -

สำ�ำ หรัับสายสมถยานิกิ (สมาธิินำำ�ปัญั ญา) จะเห็น็ ในลัักษณะของ #รููปของนิิมิติ ต่่างๆ เช่่นเห็น็ โครง
กระดููก เห็็นดวงไฟ เห็ร็ ่่างกายตัวั เอง แล้ว้ เห็็นความเปลี่ย่� นแปลงของนิมิ ิิตนั้้น� บังั คัับไม่ไ่ ด้้ บางคน

ก็็เข้้าใจตรงนี้้เ� ลย เกิดิ ปัญั ญาตรงนี้้�เลย เกิิด #สลดสัังเวชในธรรม แล้ว้ จิติ ก็็ปล่อ่ ยวาง..
ได้้ดวงตาเห็็นธรรมตรงนี้้เ� ลย

.. สำ�ำ หรับั วิิปััสสนายานิิก (ปััญญานำ�ำ สมาธิ)ิ จะเห็น็ ความเปลี่ย่� นแปลงของจิิต
ของใจ เห็็นอารมณ์เ์ กิิด-ดัับ บัังคัับไม่ไ่ ด้้

เห็็นซ้ำ��ำ ๆ เห็็นบ่่อยๆ #ด้้วยสติทิ ี่่�แยกออกมารู้้�มาดูู
ซึ่�งส่ว่ นใหญ่ก่ ็จ็ ะพ่่วง ทุกุ ข์์ ติดิ มาด้้วยทุุกครั้้�ง

..นอกจากพวกที่่�มีี สติกิ ล้้าแข็ง็ จริิงๆ สติิเกิดิ เข้า้ ไปดัับทันั ตรงอารมณ์์ปรุุงแต่่งแล้้วหยุุดได้ท้ ััน
ก่่อนจะเกิิดทุุกข์์ เกิดิ โทษ บางท่า่ น มาทางประตููทุุกขังั

.. สำ�ำ หรัับสมถะยานิิก จะนั่่ง� สมาธิใิ นรููปแบบ จนจิิตสงบก่อ่ น แล้้วเห็น็ เวทนาจากการนั่่�งนั้้น�
เรีียกว่า่ #ทุุกข์์เจีียนตายกันั เลยที่เ�่ ดีียว เหมืือนคำ�ำ หลวงมหาตาบัวั บอกว่่า

#ของดีีอยู่่�ฟากความตาย ต้้องอาศััยกำำ�ลังั สมาธิิอย่่างมาก จนเห็็นเวทนานั้้�น เกิดิ -ดับั
เห็น็ จนจิติ เกิิดปัญั ญาจากการเห็็นนั้้น� ละวางความยึึดมั่่�นลง

สำำ�หรัับวิปิ ัสั สนายานิิก พอแปรเปลี่�่ยน เปลี่�ย่ นแปลง จิติ สติิยัังตามไม่ท่ ััน จะเกิิดเป็น็ เวทนา เพราะ
จิิตมีีสภาพยึึดเกาะ จะเอาแต่่ที่�่ใจต้อ้ งการ

เมื่อ่� ไม่เ่ ป็็นไปอย่า่ งใจ จิิตก็จ็ ะถููกบีีบคั้้�น.. ดิ้้น� รน
จึึงเป็็นทุุกข์์ ที่เ�่ รีียกว่่า #ทุุกขลักั ษณะ

..ต้้องเห็็นและรู้�้ ทันั เห็น็ ลึึกไปถึึงเหตุุ คืือจิิตที่ย�่ ึึดเกาะไว้้
จะเอาให้้ได้้อย่า่ งใจ มัันจึึงทุุกข์์ แล้ว้ วางความยึึดถืือนั้้�นลงได้.้ . นั่่น� แหละ

#เข้้าถึึง..เกิดิ ปัญั ญาวางลงเอง

- 55 -

- 56 -

บางท่่าน มาทางประตููอนัตั ตา

ส่ว่ นใหญ่ส่ มถะยานิิกเท่า่ นั้้น� คืือ เห็น็ มันั ดับั ไป จากสิ่�งเคยมีีเป็็นไม่ม่ ีี หรืือ จากสิ่ง� ที่ไ่� ม่่มีี กลับั มามีี
เป็็นลัักษณะของการเข้า้ ฌาน 4 เข้้าไปในอััปนาสมาธิิ หรืือ เอกััตตาจิิต.. ตรงนี้้� จิติ ที่่�รวมเป็น็ 1. ลม
หายใจหายไป รููปกายหายไป เหลืือจิิตรู้้� เด่่นอยู่�อย่่างเดีียว..พอถอยออกมาจากฌานนั้้�น.. จึึงเกิิด
ระลึึกรููปที่่�นั้้�ง ระลึึกรู้้�ลมหายใจ กลัับมาอีีก (#จากสภาวะไม่่มีีกลัับมามีี) สติิที่ร่� ู้�้ ทันั แบบ ตามหลัังกััน

ติดิ ๆ จนเกิิดปััญญา เอ๊๊ะ! เห็็นความจริงิ ในสิ่ง� ที่�ไ่ ม่ม่ ีีตััวตนถาวร
จากเคยมีีก็็กลัับไม่ม่ ีี
..จากไม่่มีีก็็กลับั มามีีอีีก

ปััญญาที่่�เห็น็ ทะลุลุ งไปถึึง ความที่่เ� คยยึึดไว้้ ว่า่ มัันเคยมีีนั้้น� ไม่จ่ ริงิ จิิตจะปล่่อยวาง
ด้้วยปัญั ญา (วางความเห็็นผิดิ ในรููป)

.. ทั้้�งหมดเคยฟัังจาก ลพ.ปราโมทย์์เล่า่ ให้ฟ้ ังั ..
.. จากประสบการณ์์ ที่่�แนะนำำ�ให้เ้ พื่่�อนๆเข้้าไปเจอเวทนา อย่่างที่�เ่ ราเจอ ผลที่�่

ได้(้ ปััญญาที่่ไ� ด้ก้ ลัับมา) ไม่่ได้้มาอย่า่ งที่�่เราได้เ้ สมอไป..
และการแนะนำำ�ให้เ้ ขาเข้้าไปสััมผััส เข้า้ ไปดูู...
#เราก็็บอกล่ว่ งหน้้าไม่่ได้ด้ ้้วยนะ
เท่่าที่่�เล่่าให้ฟ้ ัังก็็บอกเยอะแล้ว้ นะ

.. เพราะมีีโอกาสสููงมาก ที่จ่� ิิตเขาจำ�ำ (สััญญา)คำำ�เรา แล้ว้ ไปสร้้างภาพ ตอนเข้้าไป
อยู่�ในสภาวะนั้้น� ๆ เกิดิ ตัวั รู้�้ เกิิดปััญญาเหมืือนกััน #แต่เ่ ป็็นจิินตมยปัญั ญา ..
... แม้ค้ นที่ผ่� ่่านมาเอง ตามอุบุ ายครููอาจารย์์ เช่น่ ..
ให้้ไป นั้้�งขััดเพชร 2 ชม..
ให้้ไป กลั้น� ลมหายใจ 5 นาทีี..
ให้ไ้ ป ยืืนภาวนา 3 ชม..ฯลฯ
.. แล้ว้ รู้้�สึกถึึง ความดัับของเวทนา ที่่�เรีียกว่า่ #เวทนาดับั หรืือ #ข้้ามเวทนา ได้้

นั้้�น.. ความปิติ ิิ ลิิงโลดใจ ความแช่่มชื่น่� ยิินดีี เหมืือนการสอบผ่่านบททดสอบ.. จะ
ย้อ้ มใจให้้เกิิดมานะอัตั ตา โดนวิิปัสั สนููกิเิ ลสครอบทัันทีี

- 57 -

“ โดยไม่ไ่ ด้เ้ ฉลีียวใจ ว่่า #ได้ป้ ััญญาอะไรมาบ้้าง .. “
.. ผ่า่ นมาได้้ แต่่ไม่่ได้้ปััญญาอะไรติดิ มาเลย ก็ผ็ ่า่ นไม่จ่ ริิง
.. ผ่่านมาได้้แต่่ได้จ้ ิินตมยปััญญา กลับั มา ก็็ไม่ผ่ ่่านจริงิ
#ของจริิงจึึงต้้องวััดกัันที่�่ชีีวิติ จริิง
.. ธรรมะจััดสรร จะจััดของจริิงมาทดสอบเอง เมื่่อ� ถึึงเวลา
คุุณจะยอม สละกายนี้้� สละแขนขาเป็น็ คนพิกิ ารได้้โดยไม่ท่ ุุกข์ใ์ หม?
หรืือเจอสภาวะ #เฉีียดตาย.. ว่่าจิติ พร้อ้ มจะเปลี่�่ยนบ้า้ น พร้้อมจะออก
ทิ้้�งกายนี้้ไ� หม?
.. ธรรมะจะจััดสรร โอกาสให้ผ้ ิดิ ศีีล ได้้โภคทรัพั ย์ม์ า หรืือ ได้้ในสิ่ง� ที่�่ใจ
อยากได้้มา #แต่ผ่ ิิดศีีลนะ จะเอาไหม? ผู้�้ถึงจริงิ จะพร้อ้ มบริบิ ููรณ์์ด้ว้ ย
หิริ ิ-ิ โอตัปั ปะ จะไม่่ทำ�ำ ผิดิ ศีีลโดยเด็็ดขาด
.. จึึงเรีียกว่า่ #ได้ด้ วงตาเห็็นธรรม ละสังั โยชน์์ 3 ข้้อแรกได้้

- 58 -

เบื้้�องต้้น การเดินิ ปััญญา “

การแยกรููปแยกนาม....แยกนามกัับนาม

“ เป็น็ วิปิ ัสั สนาญาณ ขั้�นที่่� 1. เรีียกว่า่ #นามรููปปริจิ เฉทญาณ
(แยกได้้ สำำ�คัญั กว่่า รู้้�จำ�ำ ชื่่�อได้้) ..
การแยกได้้ในเบื้้�องต้้นนี้้� อาจอาศัยั สุุตตะ-จินิ ตะมยปััญญา
คืือความรู้�-้ เข้้าใจ จากสมมุุติิ-บัญั ญััติทิ ี่่ผ� ่า่ นมา
.. ว่า่ นี่่�นะ กายนี้้ค� ืือ รููป.
.. ว่า่ นี่่�นะ จิติ ที่ค�่ ิดิ -นึึก-ปรุุงแต่ง่ คืือ นาม.
----
..ต่อ่ เมื่อ่� #เห็็นไตรลัักษณ์์ในรููปและนาม..
จนเกิดิ ปัญั ญาละวาง(ภาวนามยปััญญา) #ความเห็็นผิดิ ในรููป..
ด้้วยเห็็นแจ้ง้ ในทุกุ ข์์ ในความยึึดมั่่น� รููป
เห็็นความไม่่เที่ย�่ ง ยึึดไว้้ไม่ไ่ ด้้ ยึึดไว้ก้ ็ท็ ุกุ ข์์
จิติ จึึงจะสลัดั คืืน ความยึึดในรููปกายนี้้� ว่่าเป็น็ เรา ของเรา
ผู้�้ ที่ฝ�่ ึกึ สติิ มาได้ใ้ นระดัับนี้้� สติิจะเริ่�มทำำ�งานได้เ้ อง
#เป็น็ อััตโนมัตั ิิ คืือ เมื่�่อการกระทบสัมั ผัสั เกิิดขึ้�้น สติจิ ะรู้้�ทัันกัันการทบนั้้น� ..
#และกลับั ฐานได้้เอง เป็น็ อัตั โนมัตั ิิ.
(ฐาน คืือ ที่�่ตั้้ง� ของสติิ = องค์์บริกิ รรมภาวนา)
.. จิติ จะเป็็นสมาธิไิ ด้้เอง จากการระลึึกรู้้� อยู่่�กัับฐานฯ

- 59 -

“ ถึึงตรงนี้้� จะเริ่ม� #แยกนามกับั นาม

“ .. คืือ สติิ ผู้�้รู้� ก็็ส่ว่ นหนึ่่�ง
.. จิิตที่�ร่ ัับรู้�้ ก็ส็ ่ว่ นหนึ่่ง�
.. จิิตที่่�รู้้�สึก ก็็ส่ว่ นหนึ่่�ง..

ขยายความคำ�ำ ว่่า #จิติ ที่�ร่ ู้�้สึก .. คืือ เวทนานั้้น� เอง
รัับรู้�้สิ่�งใด จากอายตนะใด : จิติ เกิดิ ความชอบใจพองฟูู = #สุุขเวทนา

รัับรู้้�สิ่ง� ใด จากอายตนะใด : จิติ เกิิดอาการไม่ช่ อบใจ
อึึดอััดแน่่น ห่อ่ เหี่�่ยวแฟบลง = #ทุกุ ขเวทนา

รัับรู้้�สิ่�งใด จากอายตนะใด : เกิดิ เฉยๆ ไม่ย่ ิินดีี ยินิ ร้า้ ย
#อุุเบกขาเวทนา

... ตรงนี้้� จัดั เป็็น #เวทนานุุปััสสนาสติปิ ัฏั ฐาน.
จริงิ ๆแล้้ว ตอนที่่เ� ห็็น “ความเห็็นผิดิ ในรููป จิติ ก็็เข้้าสู่�เวทนานุปุ ัสั สนาสติปิ ัฏั ฐานแล้้ว ครั้้ง�

หนึ่่�ง.. แต่่ จะเห็็นชััดที่เ�่ วทนาในรููป และ
จิติ ที่ย�่ ึึดรููปนั้้�น ทำ�ำ ให้้ปล่อ่ ยวาง ความยึึดมั่่น� ในรููปลง.
แต่่การ เห็น็ นามในนาม มันั จะแยก 3 ส่ว่ น(อย่่างที่�่บอกไปแล้ว้ ) และ เป็็นการเห็็นมันั แยกได้้

#เกืือบแทบจะตลอดเวลา ในระหว่า่ งวันั
.. และ ถึึงตรงนี้้� ก็จ็ ะเริ่�ม เห็็น #ราคะและปฏิิฆะได้้ชัดั ขึ้้�น.
เพราะ #เห็น็ ชัดั คืือ เห็็นเหตุใุ ห้้เกิิด และ เห็็นผลที่�เ่ กิิด

.. ให้้ราคะและปฏิิฆะเบาบางลงได้้

- 60 -

ทำำ�ใจอย่่างไรจึึงจะคลาย #ความฟุ้้ง� ซ่่าน ได้้...

..ความฟุ้�ง้ ซ่่านเป็น็ เรื่�่องธรรมดาของ “ผู้�้เริ่�มต้้นฝึกึ สติใิ หม่ๆ่ ”
จิติ -สติิ ยัังไม่ต่ ั้้�งมั่่น� อยู่่�กัับองค์์บริิกรรมภาวนา ก็จ็ ะไม่่หยุุดนิ่่�งอยู่่�กัับที่่� ไม่่อยู่่�กัับปัจั จุุบััน (ไม่่สงบ)

ขณะนั้้�นก็็ถืือว่า่ ฟุ้้ง� ซ่า่ นแล้ว้ ภาษาพระ(บาลีี) เรีียกว่า่ #อุุทธัจั จะ เป็็น 1 ใน #นิวิ รณ์์5
..

....นิวิ รณ์์ เป็็นองค์์ธรรมที่ต่� รงข้้าม กัับ สมาธิิ
เหมืือนความมืืด กับั ความสว่า่ ง.

ดัังนั้้น� “วิิธีีดัับนิวิ รณ์์ คืือ สร้้างสมาธิขิ ึ้�น้ ” ..
อุุปมาเหมืือน “เปิิดไฟเพื่่�อขัับไล่่ความมืืด”

ไม่ใ่ ช่่ พยายามไปขับั ไล่ค่ วามมืืด.
.. ในทางปฏิิบัตั ิิ. ไม่ต่ ้อ้ งสนใจ ความฟุ้้�งซ่า่ นของจิติ คืือ ให้้วางเฉยต่อ่ จิติ ที่�่ปรุงุ แต่่ง(ฟุ้้�งซ่า่ น)นั้้น� เสีีย

.. ให้ด้ ึึงสติกิ ลับั มาสู่�องค์์บริกิ รรมภาวนา(ดึึงกลับั ฐาน)
.. ให้้ดึึงสติแิ ยกออกมาจากจิิตที่่�ปรุงุ แต่่งนั้้�น

.. สติิที่่ต� ั้้ง� มั่่น� อยู่่�กัับฐาน ก็็จะเกิดิ “ความนิ่่ง� สงบ” นั่่น� ก็ค็ ืือ สมาธิยิ ่อ่ มเกิดิ ขึ้�น้ เหมืือนจุดุ ไฟให้เ้ กิิดแสง
สว่า่ ง ความมืืด(นิวิ รณ์)์ ย่่อมหายไป

- 61 -

“ ถ้้าพยายามดึึงสติิให้้อยู่่�กับั ฐานแล้ว้ #พยายามแล้ว้ แต่ไ่ ม่ส่ ำำ�เร็จ็ . (ด้ว้ ยนิวิ รณ์์มีีกำ�ำ ลังั
มากกว่า่ )..

.. ต้อ้ งสังั เกตนะ #จิติ เรามีีความอยากให้ห้ ายฟุ้�ง้ ฯ หรืือเปล่า่ ..
.. #ความอยากนั่่น� คืือกิเิ ลส
.. #ความฟุ้�ง้ ซ่่านก็ค็ ืือกิเิ ลส

มันั จึึงกลายเป็น็ กิิเลสซ้้อนกิเิ ลส
อุุปมาเหมืือน #ขับั ไล่ค่ วามมืืดด้้วยความมืืด

ไม่่มีีทางเลยที่่�จะเป็น็ ไปได้้.
..ดังั นั้้น� เมื่�อ่ #พยายาม ดึึงสติิกลัับฐาน ไม่ส่ ำ�ำ เร็จ็

ให้ใ้ ช้้ #การคิดิ พิจิ ารณา ช่ว่ ยเขานิดิ นึึง.
พิิจารณาเรื่�่องราว ที่่ฟ� ุ้ง้� ฯไปนั้้น� “มันั เป็น็ อดีีตหรืืออนาคต”

.. แล้้วบอกตััวเองนะ ..
อดีีตผ่า่ นไปแล้ว้ แก้ไ้ ขไม่่ได้้
อนาคตก็็ยังั มาไม่ถ่ ึึง ยังั ไม่ใ่ ช่เ่ วลา
ฉันั จะอยู๋๋�กับั ปััจจุบุ ััน ภาวนาต่่อ.

..
เราจะสัังเกตเห็น็ ว่่า เรื่อ่� งราวที่่�ฟุ้ง�้ ฯนั้้น� จะถููกตัดั ให้้สั้น� ลง ไม่ค่ ิดิ ยาว ไม่ไ่ หลยาววววววววว
.. เพราะ #ความระลึึกได้้ ว่า่ หลงไปกับั อดีีตแล้้วนะ หลงไปกับั อนาคตแล้ว้ นะ “ความระลึึก

ได้้นั้้�นแหละสติิ”
.. เป็น็ การสร้า้ งสติิ แล้้วค่อ่ ยดึึงสติินั้้น� กลัับสู่่�ฐาน
เมื่อ�่ สติติ ั้้�งมั่่�นอยู่่�กับั ฐาน อยู่่�กับั องค์์บริิกรรมภาวนา คืือ #จิติ ถึึงฐาน..

“ ความตั้้�งมั่่�น = สมาธิิ
มีีสมาธิิ = ดับั นิิวรณ์์

- 62 -

#เรื่่อ� งของนิมิ ิติ

สำำ�คัญั นะ ผู้�้ปฏิิบััติิเกืือบทุกุ คน ต้้องได้พ้ บ ได้้
เจอ “นิมิ ิิต” กันั เกืือบทุกุ คน.. จึึงเป็็นเรื่อ�่ ง
จำ�ำ เป็็น ควรศึึกษาทำำ�ความเข้า้ ใจกัับ นิมิ ิติ
#เพื่อ�่ ความเข้า้ ใจถููกและเดิินในทางที่ถ�่ ููก
#เพื่่�อพ้้นจากทุุกข์์ โดยถาวร

“นิิมิติ ”

แปลว่า่ เครื่อ�่ งหมาย มีีความหมายกว้า้ งขวาง คืือ..
..1.นิมิ ิติ (เขตแดน) - เครื่�อ่ งหมายบอกเขตสีีมาที่พ่� ระวิินััยกำำ�หนด เช่น่ เขต
ของวัดั วาสมััยนี้้� ใช้ล้ ููกนิมิ ิติ เป็น็ เครื่อ�่ งหมายกำ�ำ หนด
..2.นิมิ ิติ (กรรมฐาน) - เครื่่�องหมายในเวลาทำ�ำ กรรมฐาน เช่น่ นิมิ ิิตของกสิิณไฟ
คืือ เปลวไฟ, นิมิ ิิตของอานาปานนุุสติิ คืือ ลม เป็็นต้้น
..3.นิมิ ิติ (เครื่่�องบอกเหตุุ) - หมายถึึง เครื่�อ่ งหมายแสดงเหตุุ ลาง เค้า้ มููล เช่น่
สุุบินิ นิมิ ิติ (ความฝััน), บุุพนิิมิติ (ความฝัันตอนเช้้า), ศุุภนิมิ ิิต (นิิมิติ หมายอัันดีี)

- 63 -

- 64 -

นิมิ ิติ .. ในทางพุุทธศาสนามีีความหมายได้ห้ ลายประการ
หมายถึึงเครื่อ�่ งหมายสำ�ำ หรัับให้้จิิตกำำ�หนด ในการเจริญิ กรรมฐาน, หรืือ
ภาพหรืือสิ่�งที่่ใ� ช้้เป็น็ อารมณ์์ในการปฏิิบััติิพระกรรมฐาน,
.. แต่น่ ิมิ ิิตที่่จ� ะเน้น้ กล่า่ วถึึงในที่น่� ี้้ก� ็็คืือ นิมิ ิิตอันั เป็็นผลที่เ่� กิิดขึ้้�นจากการ
ปฏิบิ ััติกิ รรมฐาน กล่า่ วคืือ เป็น็ สิ่�งที่�ป่ รากฎหรืือแสดงขึ้�้นเฉพาะตน ให้ร้ ับั รู้�้
#อัันเกิดิ แต่่ใจหรืือสัญั ญา(ความจำำ�เก่า่ ๆ) ของนักั ปฏิบิ ัตั ิเิ ป็็นปััจจััยสำ�ำ คัญั
..ดัังนั้้น� เมื่่อ� ได้้กล่่าวถึึงเรื่่�องฌาน,สมาธิิไปโดยละเอีียดแล้้ว จึึงจำ�ำ เป็็นต้้อง
กล่า่ วถึึงนิมิ ิิต #อัันมัักจะเป็น็ ผลข้า้ งเคีียงหรืือเครื่อ�่ งเคีียงที่�ม่ ัักเกิิดร่ว่ มด้้วย
เสมอๆ และจัดั ได้ว้ ่่าเป็็นบ่่วงมารอัันหนึ่่�ง กล่่าวคืือถ้า้ ไปอยากหรืือไปยึึด
หรืือไปเชื่�่ออย่่างแน่น่ แฟ้้นด้ว้ ยเหตุผุ ลกลใดก็็ตามทีีในนิมิ ิิต #ก็็จัดั ว่่าเป็็น
บ่่วงมารทัันทีี
..ซึ่�งจักั ผููกมััดสัตั ว์์ไว้้ไม่ใ่ ห้เ้ ห็็นธรรม กล่า่ วคืือ เกิิดวิปิ ัสั สนููปกิเิ ลส จัดั อยู่�ทั้ง�
ในข้อ้ โอภาส,ญาณและอธิิโมกข์ฯ์ .
..ซึ่�งเมื่่อ� เกิดิ กัับผู้�้ใดแล้้วก็็จะน้้อมเชื่�อ่ ,น้อ้ มใจอยากด้ว้ ยอธิโิ มกข์์จนถอดถอน
ไม่อ่ อก แม้้อธิิบายอย่า่ งไรก็็ไม่่ยอมฟังั ไม่ย่ อมเชื่�่อ #ด้้วยฤทธิ์�ของอธิโิ มกข์์
และเพราะตััวตนเองเป็็นผู้�เ้ ห็็น, ตัวั ตนเองเป็็นผู้�้ ทำำ�ให้้เกิดิ ขึ้น�้
**#อธิโิ มกข์์ แปลว่่า น้้อมใจเชื่่อ� คืือมีีเชื่อ�่ อย่่างรุุนแรงด้ว้ ยอััตตาโดยไม่่รู้้�ตัวั
มีีความเชื่�อ่ มั่่�นในส่ว่ นลึึกของใจอย่า่ งฝัังแน่่นทีีเดีียวและเชื่่อ� มั่่�นว่า่ สิ่ง� ที่�เ่ กิิด
ขึ้น�้ ทั้้ง� หมดเป็็นแนวทางที่ถ่� ููกต้อ้ ง
..ต้อ้ งให้เ้ กิิดปััญญาพิิจารณาเห็็นด้ว้ ยตนเอง จึึงจะสามารถถอดถอนความ
เชื่่�อความคิดิ อันั เห็น็ ผิดิ ในนิมิ ิิตได้ด้ ีี
.. จึึงจำำ�เป็็นต้้องกล่่าวเพื่�อ่ ให้้เกิดิ ความรู้�้ ความเข้้าใจกัันไว้้บ้า้ ง เพราะจำำ�เป็็น
ต้้องผ่า่ นกล่่าวคืืออย่า่ งไรเสีียก็ต็ ้อ้ งเกิิดขึ้น�้ ในที่ส�่ ุดุ นั่่น� เอง
..**สำ�ำ หรับั บางคน ที่น�่ ั่่ง� แล้ว้ เกิดิ นิมิ ิิต**..

- 65 -

นิิมิิตอัันเกิิดแต่ก่ ารปฏิิบััติิพระกรรมฐาน ขอจำำ�แนกเป็็นไปใน ๓ ลัักษณะใหญ่่ ที่ม�่ ักั เกิิดขึ้น�้ ทั่่ว� ไปเสมอๆ
ในการปฏิิบัตั ิิ หรืือแม้แ้ ต่่ในชีีวิติ ประจำ�ำ วัันในผู้้�ที่�่มีีความชำ�ำ นาญ มีีดังั นี้้�
1.#รููปนิิมิติ หมายถึึง การเห็็น ภาพ อันั ปรากฏขึ้้น� เฉพาะแก่่ผู้�ป้ ฏิบิ ัตั ิินั้้น� ๆ อันั เกิิดแต่่ใจหรืือสััญญาเก่า่
ของนัักปฏิบิ ัตั ิิหรืือผู้เ้� จริญิ กรรมฐานเป็น็ สำำ�คััญ เช่่น การเห็น็ ภาพอดีีต อนาคต หรืือเห็็นภาพในสิ่�งที่่�
อยากเห็็น เช่น่ เทวดา ผีี นรก สวรรค์์ วิิมาน พระอรหันั ต์์ ครููบาอาจารย์์ แม้้แต่่พระพุทุ ธเจ้า้ หรืือ
โอภาสการเห็น็ เป็น็ แสง, สีี, ดวงไฟต่่างๆ อัันต่า่ งล้ว้ นน่่าพิิศวงชวนให้้ตื่่น� ตาเร้า้ ใจ จึึงมัักอธิโิ มกข์น์ ้อ้ ม
เชื่่�ออย่่างงมงายด้้วยอวิิชชาอัันมีีมาแต่ก่ ารเกิดิ เป็็นธรรมดา หรืือการเห็็นภาพที่่ป� รากฏเฉพาะขึ้้�นของนักั
ปฏิิบัตั ิใิ นสิ่ง� ที่�่กำำ�หนดเป็็นอารมณ์,์ กสิิณ หรืือบริิกรรมจากการปฏิิบััติภิ าวนา และยิ่�งเกิิดง่า่ ยขึ้�้นเมื่่�อมีีผู้้�
ฝึึกสอนที่่น� ักั ปฏิบิ ััติิเชื่อ�่ หรืือศรัทั ธา โน้้มน้า้ วจิติ ให้เ้ ห็น็ ในสิ่�งต่า่ งๆนั้้น�
..2. #เสีียงนิิมิติ การได้ย้ ิินเป็็นเสีียง อัันเกิดิ แต่ใ่ จหรืือสััญญาเก่า่ ของนักั ปฏิิบััติเิ ป็็นเหตุุหรืือเป็น็ สำ�ำ คัญั
แม้ค้ วามจำำ�จากการอ่า่ น ก็็มาปรากฏเป็็นเสีียงในหััว เกิดิ เสีียงในใจจากผู้�้ ที่่พ� บปะมา ฯ. เช่น่ เป็็นเสีียง
เตืือนระวังั อะไรๆ เสีียงสั่�งสอน เสีียงระฆััง เสีียงกลอง เสีียงสวดมนต์์ เสีียงพููดต่่างๆ เสีียงคนพููดบอก
กล่า่ วต่า่ งๆ แล้้วย่อ่ มน้อ้ มเชื่่อ� อย่่างรุนุ แรงด้้วยอธิิโมกข์์ เพราะอวิชิ ชาเป็น็ เหตุุ
..3. #นามนิมิ ิิต เป็น็ ความคิดิ หรืือความรู้�้ ที่ผ่� ุุดแสดงแวบปิ๊๊�งขึ้น�้ ในใจ อันั มัักเกิิดแต่ใ่ จหรืือสััญญาเก่่า ของ
นักั ปฏิบิ ััติทิ ี่�่ไปพััวพััน แต่่มิไิ ด้้เกิิดแต่ป่ ััญญาไปเห็็นความจริิง เช่น่ เกิดิ ความคิดิ ที่ค�่ ิิดว่า่ เข้้าใจแจ่่มแจ้ง้ ใน
เรื่อ่� งราวที่ห�่ มกมุ่�นพิิจารณา หรืือศึึกษา หรืืออยากรู้้� หรืือเป็็นความรู้ใ�้ นธรรมต่่างๆนาๆที่พ�่ ิจิ ารณา ซึ่ง�
อาจถููกหรืือผิิดก็็ได้้ #แต่่มัักจะผิดิ ถ้้าไม่่ได้้เกิดิ แต่่การพิจิ ารณาโดยปััญญาเห็น็ อย่า่ งถููกต้อ้ ง และเมื่่�อ
บังั เอิิญเกิดิ ถููกต้้องขึ้�้นบ้้าง ก็็กลับั เป็็นบ่อ่ เกิดิ ของอธิโิ มกข์อ์ ัันแรงกล้า้ ในภายหน้า้
....นิมิ ิิตเหล่า่ นี้้� มักั เกิิดขึ้น้� ในภาวะของภวังั คจิติ ที่จ�่ ะกล่่าวในลำ�ำ ดัับต่่อไป จิิตจึึงเกิิดการอธิโิ มกข์น์ ้้อมเชื่�อ่
อย่า่ งรุุนแรงแต่เ่ ป็็นไปอย่่างผิดิ ๆหรืือขาดเหตุผุ ล จึึงยังั ให้้เกิิดวิิปััสสนููปกิเิ ลสในข้้อญาณ คืือมิิจฉาญาณ
คืือไปยึึดไปเข้้าใจว่่าความเข้้าใจเหล่า่ นั้้�นเป็น็ ไปอย่่างถููกต้้องแน่่นแฟ้้นด้ว้ ยอธิโิ มกข์์เป็็นเครื่�อ่ งหนุุน
...อนึ่่�งเป็น็ สิ่�งที่น่� ่า่ รู้้ไ� ว้อ้ ย่า่ งยิ่ง� ว่่า นิมิ ิิต นั้้น� เมื่อ�่ ปฏิบิ ัตั ิิไปด้้วยความเชื่อ่� จนเกิิดการสั่ง� สม ความชำ�ำ นาญขึ้้�น
บางครั้้ง� นิิมิติ นั้้�นก็เ็ กิิดขึ้้น� ในวิถิ ีีจิติ หรืือวิิถีีชีีวิิตปกติิได้้เช่น่ กันั กล่า่ วคืือเมื่�อ่ เคยเกิิดนิิมิิตขึ้�น้ ในขณะปฏิิบัตั ิิ
แล้ว้ ซึ่ง� แรกๆก็็มัักเกิิดขึ้น�้ จากการปฏิบิ ัตั ิพิ ระกรรมฐานโดยตรง แล้ว้ เกิิดนิิมิติ ขึ้น้� จนเกิิดการเห็็นการใช้้
ในนิมิ ิิตต่่างๆชำำ�นาญขึ้�น้ โดยไม่ร่ ู้้�ตัวั เมื่�อ่ เกิิดการสั่�งสมได้ร้ ะยะหนึ่่�งจนเกิดิ ความชำำ�นาญ จึึงอาจเกิิดนิิมิติ
ได้แ้ ม้ใ้ นยามวิิถีีจิติ (วิิถีีชีีวิติ ที่�ม่ ีีการรัับรู้�้ ตามปกติิ)นี่่�เอง เมื่อ�่ น้อ้ มนำ�ำ หรืือถููกกระตุ้�นเร้า้ ขึ้น�้ จะโดยรู้�้ ตััวหรืือ
ไม่ร่ ู้�้ ตััวก็็ดีี และมักั เข้้าใจผิดิ ไปยึึดไปเชื่�่อกัันว่่าถููกต้อ้ งแน่่นนอนเป็็นอิิทธิิฤทธิ์�หรืือปาฏิิหาริิย์์ จึึงพาให้ท้ ั้้�ง
ตนเองและอีีกทั้้ง� ผู้�้อื่น� พากัันไปหลงเชื่่�ออย่่างหัวั ปัักหััวปำ�ำ (อธิโิ มกข์)์ ในสิ่ง� ที่�่เห็น็ หรืือในสิ่ง� ที่เ่� ข้า้ ใจไปนั้้�นๆ
ก็็ด้ว้ ยอวิิชชานั้้น� แล

- 66 -

**สรุปุ นิมิ ิติ **

#นิมิ ิติ นั้้�นก็็เช่น่ สรรพสิ่�งทั้้�งหลายในโลก คืือดีีแท้ๆ้ ก็ไ็ ม่่มีี ชั่�วแท้ๆ้ ก็็ไม่่ใช่่ จึึงมีีทั้้ง� ดีีและชั่ว� ถููกหรืือผิดิ
#ขึ้�น้ กับั ผู้�้ใช้้หรืือนักั ปฏิบิ ััติินั่่�นเองเป็็นสำ�ำ คัญั ล้้วนเป็น็ ไปคล้้ายหลักั มัชั ฌิมิ าหรืือทางสายกลาง กล่่าวคืือ
มิใิ ช่ต่ รงกลาง แต่ไ่ ม่่สุดุ โต่่งไปทางดีีทางชั่ว� แต่่อย่่างใดอย่า่ งหนึ่่�งอย่่างเดีียว เหมืือนดัังยา ถ้า้ กินิ ดีีถููกต้อ้ ง
ก็ม็ ีีประโยชน์์ ถ้า้ ใช้ไ้ ม่่ถููกวิิธีีก็ย็ ่อ่ มให้โ้ ทษอัันรุนุ แรงได้้ นิมิ ิติ ก็็เฉกเช่น่ เดีียวกันั กับั ยา
... #นิมิ ิติ ที่่�ดีีนั้้�น หมายถึึงนิมิ ิิตที่เ�่ กิิดขึ้้น� แล้ว้ ทำ�ำ ให้้นักั ปฏิบิ ััติเิ กิดิ ปัญั ญา คืือเกิดิ นิิพพิิทาญาณ คืือเกิดิ
ความหน่่ายจากการรู้้�ความจริิง จึึงย่อ่ มคลายความกำ�ำ หนัดั ความอยากจากปััญญาที่่ไ� ปรู้�้ ความจริิง
ชัดั เจนจากการปรากฎหรืือแสดงขึ้�้นสอนของนิมิ ิติ อย่่างแจ่ม่ ชััดจนน้้อมเชื่อ�่ หรืือเข้้าใจ ดัังเช่่น การ
ปฏิิบััติิพระกรรมฐาน โดยพิจิ ารณาอสุภุ (อสุภุ กรรมฐาน) กล่า่ วคืือเอาภาพอสุุภหรืือซากศพเป็น็ กสิณิ
หรืืออารมณ์์ แล้ว้ เกิิดนิมิ ิิตเห็น็ ภาพปรากฏขึ้�้นของอสุภุ ซากศพในลัักษณะต่่างๆแสดงให้้เห็น็ ว่่า เป็็นสิ่�ง
น่่าสัังเวช น่า่ รังั เกีียจด้้วยปฏิิกููล ไม่่เที่ย่� ง เป็น็ ทุุกข์์ ฯ. ทั้้ง� ในร่า่ งกาย จะแม้้ของตนหรืือผู้�้อื่�นก็็ตามทีี จน
เกิดิ ความหน่่าย จึึงคลายกำ�ำ หนัดั ในราคะ หรืือความยึึดถืือในตััวตนของตนเอง อย่า่ งนี้้�ก็็พึึงถืือว่่าเป็็น
นิิมิิตที่ท่� ำำ�หน้า้ ที่อ่� ัันดีีงามในการปฏิบิ ััติิ
... #ส่ว่ นนิมิ ิิตที่่�จััดว่า่ เป็น็ โทษ นั้้�นหมายถึึง นิมิ ิติ ที่เ�่ กิิดขึ้น้� แล้ว้ เป็น็ บ่ว่ งมารอัันยังั ให้้เกิิดวิปิ ััสสนููปกิเิ ลส
ต่่างๆดัังเช่่นในข้อ้ โอภาสหรืือญาณหรืืออธิิโมกข์์ ฯ. กล่่าวคืือทำ�ำ ให้้นักั ปฏิบิ ััติิเกิดิ โมหะความหลง จึึงเกิิด
ความติดิ เพลินิ เพลิดิ เพลินิ (นันั ทิิ-ตััณหา)อัันเนื่�อ่ งมาจากโมหะความหลงด้ว้ ยอวิิชชา เช่น่ ว่่า
เพลิิดเพลิินไปปรุุงแต่ง่ ต่่างๆ ดัังกล่า่ วไปแล้้ว
..ต่่อไป ขอยกคำ�ำ สอนของเหล่่าพระอริยิ เจ้า้ ที่่ไ� ด้้กล่า่ วแสดงไว้้เกี่ย�่ วกัับนิิมิติ มาแสดง เพื่�อ่ ให้้เป็็นเครื่อ�่ งรู้้�
เครื่่อ� งระลึึก เครื่่อ� งเตืือนสติิ ก่่อนจะกล่่าวในรายละเอีียดของนิมิ ิิตต่อ่ ไป เพื่อ่� เป็น็ แนวทางในการ
พิิจารณาให้้เกิิดปััญญาอย่่างถููกต้อ้ งดีีงาม เป็็นกำ�ำ ลัังเพื่�่อการถอดถอนความเชื่�อ่ ความเข้้าใจอย่่างผิดิ ๆใน
นิมิ ิติ ที่�่อาจพาไปยึึดติิด ไปยึึดหลงอยู่่�ด้้วยความไม่ร่ ู้�้ อีีกทั้้ง� โดยไม่ร่ ู้้�ตััว
“นิมิ ิติ ที่่เ� ห็็นนั้้�น เขาเห็็นจริิง แต่ส่ิ่ง� ที่�่ถููกเห็น็ ไม่่จริงิ ” หลวงปู่�ดููลย์์ อตุุโล (อตุโุ ลไม่่มีีใดเทีียม น. ๔๕๔)
เทสก์ร์ ัังสีีอนุสุ รณาลััย ; เรื่อ�่ ง สิ้�นโลก เหลืือธรรม โดย หลวงปู่�เทสก์์ เทสรัังสีี(หน้า้ ๑๗)
...บางอาจารย์เ์ มื่�่อนิมิ ิติ เกิิดขึ้น�้ มาแล้ว้ สอนให้ถ้ ืือเอานิมิ ิิตนั้้น� เป็็นขั้น� เป็็นชั้�นของมรรคทั้้�ง ๔ มีีโสดา
ปัตั ติิมรรคเป็น็ ต้น้ เช่น่ นิมิ ิิตเห็็นแสงเล็ก็ เท่่าแสงหิ่่ง� ห้้อย ได้ส้ ำ�ำ เร็จ็ ชั้น� พระโสดาบันั , เห็น็ นิมิ ิิตแสงใหญ่่
ขึ้น�้ มาหน่่อยเท่า่ แสงดาว ได้้สำ�ำ เร็จ็ ชั้น� พระสกทาคามีี, เห็น็ นิมิ ิิตแสงใหญ่่ขึ้�น้ มาเท่า่ แสงพระจันั ทร์์ ได้้
สำำ�เร็็จชั้�นพระอนาคามีี, เห็็นนิมิ ิิตแสงใหญ่่ขึ้�้นมาเท่า่ แสงพระอาทิติ ย์์ ได้้สำำ�เร็็จชั้น� พระอรหันั ต์อ์ ย่่างนี้้�
เป็็นต้น้

- 67 -

.. ไปถืือเอาแสงภายนอก ไม่่ถืือเอาใจของคนที่บ�่ ริสิ ุทุ ธิ์ม� ากน้้อยเป็็นเกณฑ์์ ความเห็็นเช่่นนั้้�น ยัังห่่างไกล
จากความเป็น็ จริิงนักั ................นิิมิิตเกิดิ จากภวัังค์เ์ ป็น็ ส่ว่ นมาก ภวังั ค์์เป็น็ อุปุ สรรคของมรรคโดย
เฉพาะอยู่�แล้ว้ มัันจะเป็น็ มรรคได้อ้ ย่่างไร........(หน้้า๑๕-๑๖)
.. แท้ท้ ี่จ�่ ริิงนิมิ ิติ ทั้้�งหลาย ดังั ที่อ�่ ธิิบายมาแล้้วก็ด็ ีี หรืือนอกไปกว่า่ นั้้�นก็็ดีี ถึึงไม่่ใช่่เป็น็ ทางให้ถ้ ึึงความ
บริสิ ุุทธิ์ก� ็จ็ ริงิ แล แต่่ผู้�ป้ ฏิบิ ัตั ิทิ ั้้�งหลายจะต้้องได้ผ้ ่่านทุุกๆคน เพราะการปฏิิบััติเิ ข้้าถึึงจิิตรวม(หรืือก็็คืือ)
เข้า้ ถึึงภวังั ค์แ์ ล้ว้ จะต้อ้ งมีี #เมื่อ�่ ผู้้�มีีวาสนาเคยได้ก้ ระทำ�ำ มาเมื่่อ� ก่อ่ น เมื่่�อเกิิดนิิมิติ แล้ว้ #จะพ้้นจากนิมิ ิติ
นั้้น� หรืือไม่่ ก็็แล้ว้ แต่่สติปิ ััญญาของตน หรืืออาจารย์์ผู้�้นั้�นจะแก้้ไขให้ถ้ ููกหรืือไม่่ เพราะของพรรค์น์ ี้้ต� ้อ้ งมีี
ครููบาอาจารย์์เป็น็ ผู้้�แนะนำำ� ถ้า้ หาไม่่แล้ว้ ก็ต็ ้้องจมอยู่�ปรััก คืือนิิมิติ นานแสนนาน เช่่น อาฬารดาบส แล
อุทุ ทกดาบส เป็็นตััวอย่่าง...
หลวงปู่�เทส เทสก์์รัังสีี (ส่อ่ งทางสมถวิิปัสั สนา)
...”นิมิ ิิต เมื่่อ� อธิิบายมาถึึง ฌาน สมาธิิ ภวังั ค์์ ดัังนี้้แ� ล้ว้ จำ�ำ เป็น็ จะลืืมเสีียไม่่ได้ซ้ึ่ง� รสชาติอิ ัันอร่อ่ ย คืือ
นิมิ ิิต ซึ่ง� เกิดิ ขึ้้�นในระยะของสิ่ง� เหล่า่ นั้้�น ผู้�เ้ จริญิ พระกรรมฐานย่อ่ มปรารถนาเป็็นอย่่างยิ่ง� แทบทุุกคนก็็
ว่า่ ได้้ ความจริิงนิิมิิตมิใิ ช่ข่ องจริิงทีีเดีียวทั้้�งหมด นิมิ ิติ เป็น็ แต่น่ โยบาย(อุุบายวิธิ ีี)ให้้พิจิ ารณาให้้เห็น็ ตาม
ความเป็น็ จริงิ ก็็มีี ถ้า้ พิิจารณานิิมิิตนั้้น� ไม่่ถููกก็็เลยเขวไปก็็มีี ถ้้าพิิจารณาถููกก็ด็ ีี มีีปััญญาเกิดิ ขึ้น�้ นิิมิติ ที่�่
เป็น็ ของจริงิ คืือนิิมิิตเป็็นหมอดูไู ม่ต่ ้้องใช้้วิพิ ากษ์ว์ ิจิ ารณ์อ์ ย่า่ งนี้้ก� ็ม็ ีี นิมิ ิิตนั้้�นเมื่่�อจะเกิิดก็็เกิดิ เอง เป็็นของ
แต่่งเอาไม่ไ่ ด้้ ...........ฯลฯ.”

- 68 -

- 69 -

สาระ.. สนทนาธรรมะปฏิบิ ััติ.ิ . จาก “กล่่อง”

.. ขอเก็็บคำ�ำ ถามดีีๆ มาฝากเพื่อ�่ นๆ ในนี้้.� . เพื่�่อเป็น็ กำ�ำ ลังั ใจ เพื่�อ่ เป็็นแนวทาง
สำำ�หรัับนักั ปฏิิบััติทิ ี่�ส่ นใจ ทางดำ�ำ เนินิ สู่่�ความพ้้นทุุกข์์ โดยถาวร
เรื่อ�่ งของ วิธิ ีีการ ในการปฏิิบััติิ.. ไม่ม่ ีีวิิธีีใด ที่�่ดีีที่่�สุดุ ..
#มีีแต่ว่ ิธิ ีีที่่�เหมาะกัับเราที่ส่� ุุด..

ดัังนั้้น� ประสบการณ์ข์ องเพื่่อ� นๆ สำำ�คััญมากครับั เพื่อ�่ เป็็นแนวทาง เวลาปฏิิบััติจิ ริิง
ผู้�ป้ ฏิบิ ัตั ิติ ้้องรู้้�จัักเลืือกเฟ้้นลองทำำ�ดููก่่อน แบบใหนถููกจริติ เรา

เมื่�่อเราทำ�ำ แล้้ว.. เกิิดความสงบได้ง้ ่่าย..ขอให้ย้ ึึดทางนั้้�นเป็น็ หลัักไว้้ก่อ่ น....แต่่..
ในทางปฏิิบััติเิ มื่�อ่ เจอเหตุกุ ารใดๆ ที่�แ่ ปลกออกไป ก็ค็ วรรู้�้ จัักพลิิกแพลง พลิกิ วิิฤต

เป็น็ โอกาสพิิจารณาธรรมที่่ป� ระสบนั้้น� ..ให้เ้ ข้้าใจแจ้ง้ ในธรรม

- 70 -

ขอยกคำ�ำ ถามจากญาติธิ รรม “

มาเป็็นกรณีีศึึกษา เป็็นตัวั อย่า่ งแก่น่ ักั ปฏิิบััติิ
ขออานิิสงส์์ธรรมทานนี้้� จงสำ�ำ เร็็จแก่ผ่ ู้้�ถาม

ได้ร้ ับั บุญุ ร่่วมกันั ครัับ

- ถาม -เมื่อ่� คืืนได้้สวดมนต์น์ ั่่�งสมาธิติ ามปกติิ.

“ แต่่ลองเปลี่ย่� นวิิธีีการทำำ�สมาธิแิ บบพิจิ ารณาผมขนเล็บ็ ฟันั หนัังมา
จากการฟัังหลวงตามหาบัวั ท่่านสอน..
..นั่่�งประมาณครึ่่ง� ชั่�วโมงเสร็็จแล้ว้ ก็น็ อนตามปกติิแต่่ #จิิตกลัับไม่่
หลับั จิิตทำ�ำ สมาธิดิ ููลมหายใจเข้้าออก. จนลมหายใจละเอีียดเบา
เหมืือนไม่ห่ ายใจแล้้วมีีอาการหััวส่า่ ยไปมาช้้าๆเหมืือนตััวจะลอยๆ
แต่ต่ ััวเองตกใจคิิดว่่าเรากำำ�ลังั จะตายหรืือเปล่า่ เพราะรู้้�สึกเหนื่อ�่ ย
มากอยากพักั แต่่จิิตกลัับไม่่ยอมหลับั ยอมนอน #จนลุุกขึ้้�นนั่่ง� แล้้ว
นอนต่อ่ ก็็เป็น็ อีีกหัวั ส่่ายไปมาจนกระทั่่ง� หลับั น่่าจะประมาณตีี2
กว่่าๆ ..แล้ว้ ตื่น่� มาอีีกที่่ต� ีี4
..พอจะหลัับจิิตไม่่หลับั ดููลมหายใจจนหััวส่า่ ยอีีกอาการนี้้�คืือปิติ ิิใช่่
ไหมคะ. มีีใครเคยเป็็นบ้า้ งคะ

- 71 -

- ตอบ -

อาการของ ปิติ ิิในสมาธิิ หลักั ใหญ่่ ท่่านแบ่่งไว้้ 5 ชนิดิ คืือ..

.1. #ขุุททกาปีีติิ ปีตี ิเิ ล็็กน้้อย พอขนชููชัันน้ำ�ำ�ตาไหล
..2 #ขณิิกาปีีติิ ปีตี ิชิั่ว� ขณะ ทำำ�ให้ร้ ู้้�สึกแปลบๆเป็น็ ขณะๆ มีีอาการยิิบๆยัับๆ ตามรููขุุม
ขน เหมืือนมีี แมลงไต่่ตามผิวิ หนััง
.3. #โอกกัันติิกาปีตี ิิ ปีีติิเป็น็ ระลอก หรืือปีตี ิเิ ป็็นพักั ๆ มีีอาการตััวโยกตัวั โคลง โอนเอน
ดุุจคลื่น�่ ซัดั ต้้องฝั่�ง
.4. #อุุพเพคาปีตี ิิ หรืือ อุุพเพงคาปีีติิ ปีตี ิโิ ลดลอย เป็็นอย่า่ งแรง ทำ�ำ ให้แ้ สดงอาการ ตัวั
พองขยายใหญ่่ หรืือ #ทำ�ำ การบางอย่่างโดยมิไิ ด้ต้ ั้้ง� ใจ เช่น่ เปล่่งอุทุ าน เป็น็ ต้้น หรืือ
#ให้้เรารู้�้สึกตััวเบาตัวั ลอย เหมืือนลอยขึ้�้นไปในอากาศ
.5. #ผรณาปีีติิ ปีีติซิ าบซ่่าน ให้้รู้�้สึกเย็น็ ซ่า่ นเอิิบอาบไปทั่่ว� สรรพางค์์ เป็็นปีตี ิลิ ะเอีียดที่่�
ประกอบกัับสมาธิ.ิ #ท่า่ นมุ่�งเอาข้้อนี้้�..
... แต่เ่ วลาเกิิดกัับเรา จิติ เราจะมีีการปรุงุ แต่่งเพิ่่ม� เข้้าไป ซึ่ง� ส่่วนใหญ่จ่ ะมา จาก
#จิิตใต้ส้ ำำ�นึึก คืือ อยู่�นอกเหนืือการควบคุุม นอกเหนืือความรู้�้สึกตััว(จิิตสำ�ำ นึึก)
จึึงทำ�ำ ให้้ อาการที่แ�่ สดงผลออกมา แยกย่่อยเยอะมาก

#วิิธีพี ิสิ ููจน์์

สัังเกต ว่า่ เป็น็ อาการปิิติิหรืือเปล่่า คืือ กำ�ำ หนด
จิิต ค่่อยๆ ออกจากสมาธินิ ั้้น� อย่า่ งที่่�คุุณถามมา
... คืือ “ลุกุ ขึ้้น� นั่่ง� ” แล้ว้ ดููอาการนั้้น� จะหายไป.

#กลับั สู่่�ปกติิ = เป็น็ ปิิติใิ นสมาธิิ ครับั

- 72 -

- 73 -

หรืือ ถ้า้ อยู่�ในสมาธิิ(ในท่่านั้้ง� หลัับตา) ก็็ให้้ถอย ระดับั ลงมา
(ก็ม็ ันั ผ่า่ นไม่ไ่ ด้้ ก็็ต้้องถอยนิดิ นึึง) คืือ ถอยลงมาสู่� วิติ ก-วิิจาร คืือให้้กลับั มาที่่อ� งค์บ์ ริกิ รรม
ภาวนา #แบบชััดๆ เช่่น ผู้ป�้ ฏิบิ ัตั ิแิ บบ อานาปานสติิ ก็็ให้ด้ ึึงลมหายใจแรงขึ้้�นนิดิ ยาวขึ้น้�
หน่อ่ ย เพื่�่อให้้กัับมารู้�้สึกตัวั #ไม่ใ่ หลตามอาการปิิติินั้้�น รวมทั้้�งการลืืมตาทำ�ำ สมาธิดิ ้ว้ ย ก็เ็ ป็น็
อีีกวิิธีีที่�่ ทำ�ำ ให้ร้ ะดับั ของสมาธิิ ถอยลงมาสู่� วิติ ก-วิิจาร จะได้ล้ ดความกลัวั และ ความสงสัยั

ลง.. เพราะทั้้ง� กลััวและสงสััย จะทำ�ำ ให้้จิิตเข้้าไปจัับ อาการของปิิติิแน่่นเกิินไป
ไม่่แยกออกมาเป็็นผู้�้รู้� ผู้้�ดูู แบบห่่างๆ

.. “มันั จึึงวางเฉยต่อ่ อาการปิติ ิิ ไม่ไ่ ด้ง้ ่า่ ยๆเลย” ...
.. “วางเฉยไม่ไ่ ด้้ ก็็ผ่า่ นไม่่ได้้”

.. ส่่วนอาการ นอน เหมืือนไม่่ได้้นอน หรืือ เหมืือนนอนไม่่หลับั .
.. ตรงส่่วนนี้้� มีีอาจจะผลมาจากสติิ ที่�่ #ทำ�ำ งานได้้เองเป็น็ อััตโนมััติิ. ก็เ็ ป็น็ ได้้. ต้้องลองปล่่อย

เขาไป หลับั ก็็หลับั ไม่ห่ ลับั ก็ช็ ่า่ งเขา แล้ว้ วััดผลตอนตื่่น� ขึ้น้� มา.. เมื่่อ� ตื่่น� ขึ้้�น
ลุุกขึ้�น้ มา ถ้า้ เป็็นด้ว้ ยสติิเขาทำ�ำ งานของเขาเอง เป็็นอััตโนมััติิ
#เราจะไม่เ่ พลีีย ไม่ง่ ่ว่ ง ร่่างกายได้้พักั เต็็มที่่� สดชื่�่น
ดัังนั้้�น. สติิ - สมาธิิ เองก็็ไม่เ่ ที่�่ยง.. #บังั คัับให้ไ้ ด้ด้ ั่่�งใจไม่ไ่ ด้้.
เขาจะเป็็นอย่า่ งไร? อยู่่�ที่�่การฝึึกฝนของเรา แล้ว้ เขาก็็จะพััฒนา
ไปตามลำ�ำ ดัับของเขาเอง.
... พอสภาวะ อาการใดๆ เกิิดขึ้�้น บางอย่่างก็็ปรัับได้้(ฝึกึ ได้)้
แต่.่ . บางอย่า่ งก็็ปรับั ไม่ไ่ ด้้ดั่่ง� ใจเราต้้องการทุุกอย่า่ งเสมอไป

.. ต้้องทำำ�ใจครับั ..

ดีีที่ส่� ุดุ คืือ #รู้้�ทันั ใจตัวั เอง ที่ก�่ ำำ�ลังั #อยากให้เ้ ป็็นอย่า่ งนั้้�นอย่า่ งนี้้� ..
แล้้วตามรู้�้ ตามดููไป ได้แ้ ค่่ใหนก็็แค่น่ ั้้น� ครับั

.. อย่า่ ลืืม #การยอมรัับ = #ปล่่อยวาง

- 74 -

- เพิ่่ม� เติิม อีีกนิดิ - “

“ อาการปิิตินิ ี้้�.. ผู้�ป้ ฏิบิ ััติใิ หม่่ เจอครั้้�งแรกมัักจะเกิดิ #ความกลััว ขึ้�น้ มาสารพััด
.. ต้น้ เหตุใุ หญ่ข่ องความกลัวั มัักเกิดิ ขึ้�้น จากการพบเจอสิ่ง� ที่�เ่ ราไม่ร่ ู้�้ จััก แล้้วจิิตเราก็จ็ ะสร้า้ ง
อุปุ ทาน(จิินตนาการ) ขึ้้�นโดยไม่ร่ ู้้�ตัวั ทำำ�ให้้กลััวไปต่า่ งๆนาๆ
.. และ ความกลัวั นี้้� #ถ้้ามัันลงไปสู่่�จิติ ใต้้สำำ�นึึกมัันจะทำำ�ให้้เกิิดอาการทางกายได้.้ . เพราะ
#จิิตใต้้สำ�ำ นึึก ส่ว่ นหนึ่่�งควบคุุมการทำำ�งานอวัยั วะต่า่ งๆของเรา.. เช่น่ การทำำ�งานของหััวใจ ปอด
ฯลฯ
....
แต่ถ่ ้า้ เรารู้้�จักั สิ่ง� ที่พ�่ บเจอนั้้น� ๆ ชััดเจน ถึึงผลดีี-ผลเสีีย
.. #เราจะรู้้�จัักระวััง ไม่่ใช่ร่ ะแวง หรืือเลยเถิดิ ไปจนเกิิดความกลััว
... เมื่�่อเรา เข้า้ ใจ ธรรมชาติิพื้้น� ฐานของปิติ ิิ ก็็จะช่่วยให้ไ้ ม่ก่ ลััวความกลััว
..ดังั นั้้น� วิธิ ีีแก้ไ้ ข คืือ ศึึกษาหาความรู้�้ ทำ�ำ ความรู้�้ จักั เมื่่�อรู้�้ จััก-เข้า้ ใจ ..
.. และสุดุ ท้้าย ตััวที่่�จะหยุดุ กลััวคืือ #สติิระลึึกรู้�้ ทััน..
พอสติมิ า-ปัญั ญาเกิิด
.. ปัญั ญาที่่เ� คยศึึกษามา(สุุตตะฯ-จิินตะฯ) ก็็จะตามมาบอกเรา.. ก็จ็ ะช่ว่ ยให้บ้ รรเทาความกลััว
นั่่น� ลง.. และเมื่อ�่ เกิดิ #ปััญญารู้้�แจ้้ง(ภาวนามยปััญญา) เมื่่�อไหร่.่ . ก็็หมดความกลัวั ลงทั้้ง� หมด
.. เหมืือน เปิิดไฟในห้้องมืืดๆ ..
ไฟเปิดิ เมื่อ่� ใด ความมืืดก็็หายไปเมื่่อ� นั้้น�

- 75 -

ขอถามว่่า ..

1.หากเรานั่่ง� สมาธิิ ปฏิบิ ัตั ิภิ าวนาไปๆ แล้้วร่่างกายเกิดิ อึึดอััดแน่น่ ๆ บีีบเข้้าๆ
เหมืือนใจจะขาด เราจะจััดการอย่่างไร.?..
2.หากนั่่ง� ไปๆ แล้ว้ เกิิดหายใจสั้�นบ้า้ งยาวบ้้าง หายใจเร็ว็ ๆๆ เร็ว็ จนกำำ�หนดไม่่ทััน จะทำำ�อย่่างไร .?..
3. บางครั้้�งอาการเหมืือนร่่างกายเบา สบายไปเลย ไม่ร่ ู้้�จะกำ�ำ หนดตรงไหน มีีวิิธีีการแก้ไ้ ขอย่่างไรกันั บ้า้ ง
..อาการเหล่่านี้้�เกิิดขึ้น้� เพราะอะไร และอาการเหล่า่ นี้้� คืืออะไร
ขอเรีียนถามพอเป็น็ ความรู้้เ� ป็น็ แนวทางในการปฏิิบััติิต่อ่ ไป...

- 76 -

ตอบ ข้้อ1

ถ้า้ เป็น็ ในขณะ นั้้�งทำำ�สมาธิิในรููปแบบ ต้้องพิจิ ารณาครับั ว่า่ อาการนี้้�อาจจะ
เป็น็ อุปุ ทานของจิิต
สร้้างเวทนาขึ้�้นมา ให้เ้ รารู้�้สึกว่า่ ...
.. #มันั จะตายแล้ว้ นะ มัันบีีบคั้้น� ให้อ้ อกจากสมาธิิ..
วิธิ ีีแก้.้ . ดึึงสติิให้้กลัับมาอยู่่�ที่ฐ� าน ครัับ
เวทนาที่�เ่ กิิดมาก บีีบคั้้น� มาก มัันแสดงให้้เห็น็ ว่่า #สติกิ ัับจิติ มัันไหลรวมกันั
เข้้าไปจ่ม่ แช่่ในเวทนานั้้�น..
การดึึงสติกิ ัับฐาน ก็ค็ ืือ ดึึงสติิให้แ้ ยกออกมาจากจิิต(เวทนานั้้�น) .. ก็จ็ ะค่่อยๆ
เห็็นเวทนานั้้น� เกิิด-ดับั ปัญั ญาจากการเห็น็ จะทำำ�ให้้ผ่า่ นสภาวะนั้้น� เอง..

ตอบ ข้้อ2

ประสบการณ์ผ์ ม เคยนะนั่่ง� ๆไป ลมหายใจเหมืือนจะขาดหายไป มันั อึึดอัดั
หายใจไม่่ออก เหมืือนคนจะจมน้ำ�ำ� ตายกันั เลย.... พอดีีได้้อ่่าน เรื่�อ่ งลมหายใจ
3 จัังหวะ คืือ เข้า้ -หยุดุ -ออก .. ก็็เห็น็ สภาวะตรงจุุดที่�่ หยุุด .. สติิไม่ท่ ััน บวก
กัับความยาวของลมมากเกินิ 3 จัังหวะไม่ส่ มดุุลย์์ จึึงเกิิดอาการ #เหมืือนคน
จะจมน้ำ��ำ ตาย .. .. พอเห็็นก็็ปรับั ลมหายใจ ความสั้น� ยาว จังั หวะหยุดุ เอาที่่�
พอดีีๆ อาการอึึดอััดแน่น่ เหมืือนหายใจไม่อ่ อกก็ห็ ายไป

ตอบ ข้อ้ 3

คำ�ำ ถามข้อ้ นี้้� นี่�่เลยครับั เป็น็ อาการต่่อเนื่่�องกััน ทั้้�ง 3 คำ�ำ ถามเลย เพราะพอ
แก้้ 2 อาการแรกได้แ้ ล้้ว ความเบาสบาย ความสุุข โล่่งเบาก็ต็ ามมา.. ที่�่นี้้�ก็็
เพลินิ สิคิ รับั 55555+ นั่่ง� ยาวเป็น็ หลาย ชม. ก็็ไม่ร่ ู้�้สึกอะไรเลย
.. มีีแต่่ ความว่่าง เบา โล่ง่ สบายอย่่างเดีียวเลย..
#พอครบเวลาที่�่ตั้ง� จิิตไว้้ ก็็ถอยออกมา แผ่เ่ มตตา กรวดนำ�้ ..
พร้อ้ มความรู้�้สึกว่่า.. #แหม่ว่ ัันนี้้�นั่่ง� ดีีจังั 5555

- 77 -

“ .. วิธิีีแก้.้ . “
เบื้้�องต้น้ เลยนะ ต้้องรู้้�ตัวั ว่่า #ความสุุขนั้้�นเป็น็ กิเิ ลสละเอีียด .. มันั มีีความยินิ ดีี
พอใจมีีเราเข้้าไปเรีียบร้อ้ ย...
แต่่ไม่ม่ ีีปััญญา ไม่่ก้า้ วหน้้าเลย.. ออกมาสู่�โลกภายนอก ออกจากสมาธิิ
ก็็ยังั รับั การกระทบทางอารมณ์์ไม่่ได้.้ .
#กิิเลสไม่่ได้้ลดลงเลย.. ต้อ้ งเห็็นตัวั เองตรงนี้้�นะ

วิธิ ีีแก้้1. คนที่ป�่ ฏิบิ ัตั ิิมาแบบนี้้� แสดงว่่า เป็น็ พวก สมถยานิกิ ให้เ้ พิ่่�มเวลานั่่�งเพราะ

#ครููอ.บอกไว้้ว่่าธรรมดาของคนทั่่�วไป จะนั่่�งสมาธิิได้้ ไม่เ่ กินิ 2-3 ชม....เว้น้ แต่พ่ วกที่�่
ชำำ�นาญในณานวิิถีีจริิงๆ ..

.. เมื่อ�่ เพิ่่�มเวลาในการนั่่�ง เดี๋ย� วเวทนามัันจะมาให้้เห็น็ เอง..
ที่�น่ ี้้ก� ็จ็ ะ กับั ไปสู่� คำ�ำ ถามแรก.. #วิิธีีพิจิ ารณาเวทนา หรืือ #สู้้�กับั เวทนาอย่่างไร?

- 78 -

วิธิ ีีแก้้ 2. ถ้า้ เกิิดสติิระลึึกรู้�้ ทันั ในระหว่่างนั่่�ง ว่า่ เราติิดสงบแล้ว้ นะ

#มันั ไม่ม่ ีีอะไรทำำ�.. ก็ใ็ ห้้หางานให้้จิิตทำำ�ครับั คืือ ช่ว่ ยเขาคิิดนิดิ นึึง นึึกถึึงข้้อธรรม
หรืือ ยกข้อ้ ธรรมขึ้�น้ มาพิจิ ารณา.. หรืือ คนที่่�กำำ�หนด นิมิ ิิตสมาธิิ ได้้.. ก็็ให้ก้ ำำ�หนด
นิิมิิตคืือกายเรานี้้� ขึ้้น� มา.. ดููความเปลี่ย่� นแปลง ความไม่แ่ น่่นอน ความไม่ม่ ีีตัวั ตนที่�่

เที่่�ยงแท้้ ผ่่านนิมิ ิติ นั้้�น...

- 79 -

- 80 -

คำำ�ถามจากเพื่�อ่ น...ภาวนาช่่วงนี้้�ทุุกข์์จัังค่่ะ จิิตคนเราปกติิมัันไหลไปปรุงุ แต่ง่ แบบนี้้ต� ลอดเลยหรืือคะ “

“ เป็น็ แบบนี้้ช� ีีวิิตทุกุ ข์์ตายเลยค่ะ่ ปรุุงแต่่งเรื่่�องไม่ด่ ีี ปรุุงมาหลอกลวงตััวเองแท้้ๆ เลย
แบบนี้้ท� ุุกข์์ตายเลย มันั สุขุ ตรงไหนพี่�่
หนููว่า่ จิติ หนููดีีกว่่าแต่่ก่อ่ นมาวนเวีียนอยู่่�กับั กายแล้ว้ นะ
.. แต่บ่ างช่่วงหนููเหนื่�อ่ ยมากเลย หนููหลุดุ ไหลตามมััน ไปให้ค้ ่่าสิ่�งนั้้�นสิ่ง� นี้้� นี่�่แหละ
ทำ�ำ ให้้ทุุกข์์ หนููรู้้� เห็น็ แต่ย่ ังั หลงไปเป็น็ ไม่่เข็็ด ช่ว่ งนี้้ห� งุดุ หงิิดง่่ายด้้วย เห็น็ ว่่าจิิตหลุดุ
ออกจากฐานตอนหงุุดหงิิดนี่�่แหละ ไม่ร่ ู้�้หลุดุ เมื่่�อไหร่่ค่ะ่
... เมื่่�อคืืนนอนเอาหมอนทับั หััวไว้้ ไม่่อยากรัับรู้�อ้ ะไร ไม่่อยากภาวนาด้้วย แต่่อีีกใจ
บอกว่า่ ถ้า้ ไม่่ภาวนาหลุุดยาวนะ ถอยไหลนะ จึึงต้้องลุุกมาอ่า่ นหนังั สืือธรรมะ
.. ทำ�ำ ไม? ภาวนาแล้้วทุุกข์แ์ บบนี้้� เขาภาวนาอย่า่ งไร?
ถึึงมีีความสุุขนะ ...
- 81 -

..ตอบ..

...การปฏิิบััติิ เพื่อ�่ เรีียนรู้้�ทุุกข์.์ . ไม่่ใช่่เอาแต่่จะแก้้ไขทุกุ ข์์ #ทุุกข์์เป็็นวิบิ าก เป็น็ ผล
เหมืือนมีีดบาด ยังั ไงก็็ต้้องเจ็บ็ ยัังไงเลืือดก็ต็ ้้องไหล.. เราทำ�ำ ได้แ้ ค่่รัักษาไปตามอาการ

พระพุุทธองค์์ทรงสอนให้้แก้้ที่่เ� หตุุ เมื่่�อปฏิิบััติถิ ููกต้อ้ งเห็็นทุุกข์์

เห็น็ ไปจนถึึงเหตุุให้้เกิดิ ทุกุ ข์น์ ั้้�น..
..การเห็็นทุุกข์์แรกๆ จะเห็น็ แบบจมแช่อ่ ยู่�ในความทุุกข์์..นั้้น� คืือเรีียนรู้�้ ทุุกข์์..จนจิติ เขาถอยออกมา
เป็็นเหตุุให้เ้ กิดิ จึึงไปวางที่่เ� หตุนุ ั้้�น อย่า่ งที่บ�่ อกทุกุ ข์ท์ ี่�่เกิิดมันั คืือผล มันั คืือวิิบาก..
ผลจากการคาดหวังั .. ผลจากการเข้า้ ไปยึึดไว้้อยากให้ไ้ ด้ด้ั่�งใจ (ตััณหา) .. พอไม่่ได้ด้ั่�งใจมัันก็ท็ ุุกข์.์ .
เหตุุมัันก็แ็ ค่น่ ี้้เ� อง ไม่่ได้ม้ ีีอะไรมาก.. เพีียงแต่ร่ ู้�้หรืือไม่เ่ ท่่านั้้�นเอง..
ถามว่า่ เมื่่�อรู้แ�้ ล้ว้ แต่ย่ ัังไม่่มีีแรงเดินิ ออกมา (กำำ�ลังั ของสติิยัังไม่พ่ อ) ก็็ต้้องหากุุศโลบายช่ว่ ยเขานิิด
อย่่างที่่�หนููทำ�ำ นั่่น� แหละ ไม่่ใช่่เรื่อ�่ งผิิด..สติิเมื่�่อฝึกึ ใหม่่ๆ ต้้องช่ว่ ยเขา ต้้องกำำ�หนด .....
การมีีสติริ ะลึึกรู้้�ว่่า สติิไม่่อยู่่�กับั ฐานะ.. ไม่่อยู่่�กัับกาย ไม่่อยู่่�กับั ลมหายใจ..
มัันก็ไ็ หลไปกับั จิิตที่�ป่ รุงุ แต่ง่ ..

ดังั นั้้น� การที่ม�่ ีีสติิระลึึกรู้้�ว่า่ ..”ไหลแล้้วนะ แล้ว้ ดึึงกัับฐาน”..

นี่่แ� หละการปฏิิบััติ.ิ . ได้้ ๑ คะแนน
นี่่น� ะต้้องหัดั #มองให้้เป็็นกำ�ำ ลังั ใจให้้ตัวั เอง #อย่า่ ไปมองว่า่ ฉัันแย่จ่ ััง.. มัันเป็็นการทำ�ำ ร้า้ ยตัวั เอง
.. เรากำ�ำ ลัังอยู่�ในช่ว่ งของการฝึกึ .. แล้ว้ ถ้า้ ไม่ฝ่ ึกึ สติิเลยล่ะ่ .. ไหลตามกิเิ ลสอยู่่�ก็ไ็ ม่ร่ ู้้�..
ก็ก็ ระทำ�ำ กรรมต่่างๆ ลงไปก็ไ็ ม่ร่ ู้้แ� ล้ว้ ใครรัับผลของกรรมนั้้�น. ก็เ็ ราเองอีีกนั่่น� แหละ..
.. ดังั นั้้�น ช่่วงเริ่ม� ต้้น มันั เป็น็ อย่า่ งนั้้�นแหละ
#เป็็นธรรมดานะ
..อย่่างที่เ่� คย พิมิ สอนไป กระบวนการทำ�ำ งานของ ขัันธ์์ ๕ เขาจะทำำ�งานของเขาเอง.. รู้�้ จักั หรืือไม่่
มัันก็เ็ ป็น็ ไปอย่า่ งนั้้น� .. เรามาขมวดลงตรง ผล และ เหตุเุ ลย.. คืือ ทุกุ ข์์ และ เหตุแุ ห่ง่ ทุกุ ข์์.. เมื่�่อ
เห็็นเหตุทุ ี่ท�่ ำำ�ให้เ้ กิดิ ทุกุ ข์์ กระบวนการมัันจะ “จำำ�” .. จำ�ำ จำ�ำ แล้ว้ ก็จ็ ำ�ำ ๆๆๆๆๆ ...
..จนจิติ มัันยอมรัับ.. มันั จะเข็็ดเอง.. แล้ว้ ก็ว็ างเอง เมื่อ�่ กำำ�ลััง ของสติิ+สััมปชััญญะ บริิบููรณ์.์ ..
ปััญญา จากการเห็น็ จะเกิิดเอง.....ทั้้�งหมด จึึงอยู่่�ที่� กำ�ำ ลัังของสติ.ิ . เราจึึงต้้องฝึึกสติไิ ว้้ เสมอๆ ..

ปััญหา ธรรมที่่�ควรเห็็นคืืออริิยสััจ ๔

พุุทธดำำ�รััสตอบ “ …. อริยิ สาวกนั้้�นย่่อมมนสิกิ ารโดยแยบคายว่่า นี้้�ทุกุ ข์์ นี้้�เหตุุให้้เกิดิ ทุกุ ข์์ นี้้�ความ
ดัับทุุกข์์ นี้้ป� ฏิปิ ทาให้้ถึึงความดัับทุุกข์์ เมื่อ�่ อริยิ สาวกนั้้�นมนสิิการอยู่�โดยแยบคายอย่า่ งนี้้�
..สัังโยชน์์ ๓ คืือ สัักกายทิฐิ ิิ วิจิ ิกิ ิจิ ฉา สีีลัพั พตปรามาส ..
ย่อ่ มเสื่่�อมสิ้�นไป ดููก่่อนภิิกษุทุ ั้้�งหลาย #อาสนะเหล่่านี้้�เรากล่า่ วว่่าจะพึึงจะได้้เพราะการเห็น็ ”

- 82 -

เพื่�่อนตอบ..

พี่่ก� ็ส็ อนตั้้ง� นานแล้ว้ หนููเพิ่่�งเห็น็
กระบวนการทำำ�งานชััดๆ เมื่อ่� คืืนนี้้�เองค่ะ่
...ที่ผ่� ่่านมารู้�น้ ะ ไม่่ว่า่ รู้้�ด้้วยการอ่่านหรืือ
รู้�้จากพี่�ส่ อน “ไหลแล้้วนะ ดึึงกลัับฐาน”
ตอนนั้้น� รู้้�ว่่าต้อ้ งกลัับฐาน แต่่หนููทำ�ำ ไม่่ได้้
คืือดููไม่ท่ ัันหรืือไม่่เห็็นกระบวนการ ผ่า่ น
มาอาทิติ ย์์กว่า่ แน๊๊ะ กว่า่ จะเห็น็ ว่า่ มันั เกิิด
ขึ้น�้ อย่า่ งไร ที่ผ่� ่า่ นมาก็็รู้�.้ .แล้้วเข้้าไปปรุุง
แต่่งต่อ่ สุดุ ท้า้ ยกลับั มาทุุกข์์เอง ที่บ่� อก
ว่า่ .. #ภาวนาแล้้วทุกุ ข์์จังั นี่่�แหละค่ะ่ แต่่
พอเราอยู่่�กับั ความรู้�้สึกตััวเป็น็ ฐาน มันั
เกิดิ เราก็เ็ ห็น็ ที่น�่ ี่่เ� รารู้�แ้ ล้้วว่า่ ..ต่อ่ ไปมััน
จะปรุงุ แต่ง่ ต่่อ ..สุดุ ท้า้ ยก็ท็ ุกุ ข์เ์ หมืือน
เดิมิ ที่น่� ี่�พ่ อเราอยู่่�กัับความรู้้�สึกตัวั เรา
เห็็นมันั เกิดิ เรากลับั มารู้�้สึกตัวั เลย ไม่่ไหล
ไปตามกระบวนการ รู้�อ้ ยู่�เฉยๆ ว่่ามััน
เกิดิ และกลัับมาอยู่่�ที่่�ฐานเฉยๆ รู้�อ้ ยู่�
ช่ว่ งนี้้�เห็็นแบบนี้้�ค่่ะ
------

ตอบ.. สาธุุ ครัับคุณุ น้อ้ ง..

...นั่่�นแหละ พี่ก�่ ็็รออยู่�นะ.. เชื่�อ่ ว่่าเดี๋๋�ยวก็็
ต้อ้ งได้้เห็็นเอง..
จึึงปล่อ่ ย ให้้ปรุุงไปซะ ฮ่า่ ๆๆๆๆ
...
เห็น็ แล้ว้ ก็็ทำ�ำ ให้้มาก ทำำ�ให้้เกิิด บ่อ่ ยๆ
จึึงชื่�อ่ ว่่า ความเพีียร..
...บุคุ คลล่ว่ งทุกุ ข์ไ์ ด้้ เพราะความเพีียร...

- 83 -

- 84 -

- ถาม - “

“บางวันั นิ่่ง� เร็็วมาก บางวัันก็ไ็ ม่น่ ิ่่�งค่ะ่ พี่่� แนะนำ�ำ ได้้ค่่ะพี่�ค่ ืืนนี้้จ� ะทำำ�ต่่อนะคะ

- ตอบ - ขอแนะนำ�ำ ให้้ สังั เกต เก็็บรายละเอีียด..

#บางวันั นิ่่ง� เร็็ว..#บางวันั ก็็ไม่น่ ิ่่ง�
.. คืือพอออกจากสมาธิิ ก็อ็ ย่่าพึึงรีีบลุกุ หลังั จากแผ่เ่ มตตาแล้้ว ก็น็ ึึกทบทวน
ทั้้ง� หมด ตั้้ง� แต่ก่ ารวางจิิต วางใจ ตั้้ง� เป้้าหมายอย่่างไร? ส่ว่ นใหญ่่นะ ..#วัันไหน

ตั้้ง� ใจจะให้้นิ่่�ง มัันไม่่นิ่่�งหรอก
.. #พอวันั ไหนนั่่ง� ๆ ไปอย่่างนั้้�นไม่ค่ าดหวังั จะนิ่่�งดีี
รวมถึึง การวางท่่าทางร่่างกาย.. ว่่า อยู่�ในท่า่ ทางที่่ผ� ่่อนคลาย ไม่่เกร็็ง ไม่ต่ ึึง
เกิิน.. ความสบาย #ความสุุขเป็น็ เหตุุใกล้้ให้เ้ กิดิ สมาธิิ
..ดัังนั้้�น ควรสัังเกต การนั่่�งท่า่ ทางให้้ เกิิดความผ่่อนคลายให้้มาก..อย่่าเกร็ง็

- 85 -

#ตรูอ้้�ค่บถ่ะ เา#ลใมจยคิน.ดิ.กะจ็ำร็คู้ำ��้ ะเป็็นไหม?

คแหค..่ิเยะ่ิดนวูดูีกนลีับร่กู่าง�ั้า้�นัสสคงิิดวมทครำดไัาำ�้อม้ธงง�่ิิ่ดาิไสติีิีปนกวปิ พเ.กจ็ิเ.ร็ร่ขดูืตโิละ่อ้่อ้��อ่สอไยปอสนนปงคิง่บวา่ไสค่ใ�งไ่ปกดะ่คด.กวะ่ .้็เมกกร้แดน็ร็ัื่เข่ส็นา่ปมอ�่ง�พ๊รอวแตนบ๊ยร์สดงป์ยๆตาเ้วม์ดมาะ้ั.์ีด.บนัจวนีหแิยม่ช.ิตเตว่.่าลลม์นม่ว้งข์ยัหัว้ งตันไนัคอส์รนปืี่์เื้กจงวอ้ป่ะ็น�นัม็น็ะ่ดิ่พัน็่�งาี่สันสง�ย่แก่�นวงไอปชาปบด่๊ดแร่ว๊บมลเพตวงหเ่นงนอดต่รีมข้ีืต้รื�แะาี์อ์อย์ส์มมกัห้วนงั�นคอัณดลม่ักูักพั่ะัูะนั็จฑับิไ็พิต์คจีเดิ่์่อ้อติ�่ะ่พ้ทแงทย.ีรีู.ต่่่.่่��่ดะ่.ีส่�ีไตสวลตกำอ่�ำดอ่รคดมัปคนิัญ่นิฎน่ะั่ทต่กี�ง์่่�์ยสตส่าม่อววาดชธพ่ิๆึ่ว.ิ่่.�งงไเนรปีิ้่้ม��ขใจอใหแสมวม่บค่าค่ะ่ธิิิจพดิ ี่าใ่� หสก้วกร้ ู้ด้.�า.อริสิติวิปิดโิ มสน1ต0์์ 8

- 86 -

..ตอบ..ดีีครัับ

รู้�แ้ ล้ว้ ก็็พยายามกลับั มาที่�ก่ ารสวดมนต์์ ..
.. บอกจิิตมันั นะ .. ตอนนี้้เ� วลาสวดมนต์์ ไม่ใ่ ช่เ่ วลาคิิด
...การที่จ�่ ิิต แยกเป็น็ 2 คืือมัันยัังซัดั ส่่าย ไม่ร่ วมเป็็นหนึ่่ง�
สมาธิิไม่ด่ ีี...#แต่ก่ ็็อย่่าไปหงุุดหงิดิ กับั เขา
... มองให้เ้ ห็น็ #เป็็นธรรมดา...
สัังเกตตามรู้�้ ตามดููไป..
จัังหวะ ที่่ม� ันั นิ่่�งขึ้้น� มาก็น็ ั่่�งสมาธิิต่่อเลย..

...เพิ่่ม� เติิมให้อ้ ีีกนิดิ ..

นอกจากปััญหา เรื่อ่� งความฟุ้้�งซ่่านของจิติ ..
..ก็จ็ ะมีี #ปัญั หาตกใจ และ #สงสััยสภาวะที่่�เจอ
จะเป็น็ เหตุใุ ห้้ จิิตหลุดุ ออกจากสมาธิิ..
ดัังนั้้�น.. ไม่ว่ ่า่ จะเจออะไร เห็็นอะไร เมื่่อ� ตกใจไปแล้้ว..
หรืือ รู้้�ตััวว่า่ กำำ�ลัังสงสัยั อยู่�..
..ให้้ ดึึงสติกิ ลัับมาที่่อ� งค์บ์ ริกิ รรมภาวนา..
จนกว่่าจิิตจะนิ่่ง� รวมเข้า้ สู่�สมาธิิ
แล้ว้ ค่อ่ ยออกจากสมาธิิ
.. ตรงนี้้�สำำ�คัญั นะ..
ขอให้เ้ จริิญในธรรมะปฏิบิ ััตินิ ะ

- 87 -

“ ส่่งการบ้้าน

วันั นี้้�ระหว่่างทำ�ำ งาน อรเห็น็ กายเคลื่อ่� นไหว ไปมา
เขาทำ�ำ งานของเขาไป ไม่ม่ ีีเราอยู่�ในนั้้น�
..อาการแบบนี้้� ก่อ่ นหน้้านี้้� อรเจอเวลาปฏิบิ ััติใิ นรููปแบบ
เช่น่ เดินิ จงกรม สวดมนต์์ ยกมืือสร้้างจัังหวะ
..เกิดิ อาการแบบนี้้�ขึ้้�นเมื่่�อไหร่่ ไร้ภ้ าระทัันทีี ทำ�ำ เถอะ ทำำ�อะไร
ไม่ม่ ีีใครเข้้าไปเหนื่�่อยด้ว้ ย ทำ�ำ ไปสักั แต่ว่ ่า่ ทำำ� แต่ร่ ับั รู้�้ทั้ง� หมด
เพราะไม่่ดูกู ายอย่า่ งเดีียวนี่่� เห็็นใจที่่�แยกออกมาดูู
บางจังั หวะมีีสิ่่�งแปลกปลอมวิ่�งเข้า้ มา ประมาณเหมืือนมีีเกราะกำำ�บังั
แค่่เหลืือบไปมอง สิ่�งนั้้น� เข้้ามาไม่่ได้้ มลายหายไปสิ้�น ไม่ไ่ ด้ท้ ำ�ำ อะไรเลย
... มีีบางจัังหวะสิ่�งที่ก�่ ระทบ วิ่�งเข้้ามา ปััญญาเขาตัดั สิินเองว่า่
ควรพููด ควรทำ�ำ หรืือไม่่ เขาตััดสินิ แวบเดีียว ฉัับลงไป “
..กลับั มานั่่�งดูเู ขาเคลื่�่อน เขาไหว ดูเู ขาทำำ�งานได้เ้ อง คล่อ่ งตััวเชีียว
...สรุปุ ว่า่ ใครทำำ�งานอยู่� ใครดููอยู่� สภาพดูเู บาๆ แยกสัดั แยกส่่วนกันั นะ

- 88 -

อธิบิ ายไม่ถ่ ููกแล้ว้ ค่ะ่

รู้�้แต่่ว่่าช่่วงนี้้� แบบนี้้�เกิดิ ในชีีวิติ ประจำำ�วััน บ่่อยขึ้น้� อาจเป็น็ เพราะอร
ใส่่ใจ เรีียนรู้�ก้ ารทำำ�งานของกาย รู้�้สึกเวลากายเคลื่อ�่ นไหว ใส่ใ่ จไม่่ให้้
หลงลืืม.. หลงลืืมได้้ไม่เ่ ป็็นไร แต่่กลับั มาใส่ใ่ จใหม่่ ใส่ใ่ จความรู้�้สึกที่เ�่ กิิด
ขึ้้�น ใส่่ใจกายที่่�เคลื่�่อนไหว ขยัับ มีีผลต่่อใจหรืือไม่่ พอใส่่ใจสังั เกตมากขึ้น�้

ทำ�ำ ให้้เกิิดอาการที่่�เล่่าให้พ้ ี่�ฟ่ ังั หรืือเปล่า่

“ใส่ใ่ จ”

คำำ�นี้้�วิิเศษมาก
ที่�ผ่ ่่านมาสังั เกตอะไรไม่ช่ ััดเพราะ

“ไม่ใ่ ส่ใ่ จ”

เมื่อ�่

“ใส่ใ่ จ”

เราเห็็นกายเห็็นใจชััด
ได้เ้ ห็็นตัวั เอง ทั้้�งรููป และ นาม

แค่่

“ใส่ใ่ จ”

ลงไป ในตัวั เอง
ไม่ส่ ่่งใจออกไป
ใส่เ่ ข้า้ มามองตัวั เราเอง

แอดมิิน ขออนุโุ มทนา บุญุ ปฏิบิ ัตั ิิ กัับน้อ้ งด้ว้ ยนะครับั ..
เอามาลงแบ่่งปััน ธรรมะทานภาคปฏิิบัตั ิ.ิ .

.. ขอให้น้ ้้อง มีีความเจริญิ ในธรรมยิ่ง� ๆ ขึ้น้� ไปครับั

- 89 -

#ทำ�ำ ไม? ต้อ้ งทำ�ำ สมาธิ.ิ .

เน้้นว่่า #ทำ�ำ สมาธิิ นะครับั #ไม่่ใช่น่ ั่่ง� สมาธิิ
สมาธิิจึึงไม่จ่ ำ�ำ เป็็นว่่า ต้้องนั่่ง� หลัับตาเท่่านั้้�น..
...ส่่วนใหญ่่แล้ว้ พููดถึึงการทำำ�สมาธิิ ก็็จะนึึกภาพว่่า...
#ต้อ้ งนั่่ง� หลับั ตาขััดสมาธิิ อยู่�นิ่�งๆ เท่า่ นั้้�น..

- 90 -

“ คำำ�ว่่า สมาธิิ หมายถึึง จิิต-สติิ ที่�่ตั้้�งมั่่�น มีีอารมณ์เ์ ดีียว.. “
จะทำำ�การงาน เล่่นกีีฬา อ่่านหนัังสืือ ถ้า้ มีีสติมิ ีีใจจดจ่่อ
อยู่่�กัับสิ่่�งที่�ท่ ำำ�นั้้�น.. นั่่�นก็ค็ ืือ มีีสมาธิิแล้ว้ ..
ที่น�่ ี้้� จะเป็็นสัมั มาฯ หรืือ มิจิ ฉาฯ ..
.. ก็็อยู่่�ที่ว่� ่่า ผลจากการทำำ�นั้้น� เป็น็ กุศุ ลหรืือ อกุุศล..
ถ้า้ เป็็นกุุศล ก็เ็ ป็น็ สัมั มาฯ
ถ้้าเป็น็ อกุุศล ก็็เป็น็ มิิจฉาฯ
..ด้ว้ ยเหตุวุ ่่า ความวุ่�นวาย สัับสน กังั วล
และความเครีียดของแต่ล่ ะคนในสังั คมคืือ ผลของความไม่่รู้�้
ไม่่เข้้าใจตนเองและสิ่ง� รอบ
ข้้างอย่า่ งกระจ่า่ งชััด..ทำ�ำ ให้จ้ ิติ ใจไม่่ว่่างเว้้นจากคำ�ำ ถาม
และ ไม่่สามารถหยุุดพักั อยู่่�กับั ที่�่ได้.้ .
การหยุดุ พัักอยู่่�กับั ที่�ไ่ ด้้ คืือ มีีสติิ ตั้้ง� มั่่น�
#เป็น็ สมาธิเิ น้น้ ๆ นะครับั ..
#การหยุดุ พักั อยู่่�กับั ที่่�ได้้คืือ_มีีสติิตั้้ง� มั่่น� _เป็็นสมาธิิ
.#สมาธิสิ ำำ�หรับั นักั ปฏิิบัตั ิิจึึง หมายถึึง
#สติิที่ต�่ ั้้ง� มั่่�นอยู่่�กับั องค์บ์ ริกิ รรมภาวนา..
- 91 -

..จิิตใจที่�่โลดแล่่น

หรืือครุ่่�นคิดิ ในสิ่�งต่า่ งๆ ไม่ส่ิ้�นสุุด อีีกทั้้ง� ยัังถููกกระทบด้ว้ ยความรู้�้สึกและอารมณ์ท์ ี่่�
แปรปรวนอยู่�เสมอ แต่่ละคนจึึงติดิ อยู่�ในบ่่วงของความคิิดเพราะขาดความรู้้�พื้�นฐาน..
ในเรื่่�องธรรมชาติิของจิติ ..#นี่ค่� ืือเหตุทุ ี่ท�่ ำ�ำ ให้้จิิตไม่ส่ งบ (ไม่่สงบก็ไ็ ม่ม่ ีีสมาธิ)ิ เพราะไป

ติดิ ในวังั วนของความคิิด..
...ดังั นั้้�นการทำ�ำ สมาธิปิ ฏิบิ ัตั ิธิ รรมในเบื้้�องต้น้ จึึงเป็น็ การเรีียนรู้�ธ้ รรมชาติิของจิติ

เราก็ม็ าทำำ�ความเข้า้ ใจ ธรรมชาติิของจิติ ..
...จิิต มีีธรรมชาติิ ชอบยึึด ชอบเกาะ มันั จะวิ่ง� ไปอยู่�อดีีตบ้า้ ง.. อนาคตบ้า้ ง..

จิติ และสติิ สำำ�หรับั ผู้ไ�้ ม่่ฝึกึ จะมีีสภาพไหลรวมกัันไป
เกาะติดิ แนบแน่่นเป็น็ เนื้้�อเดีียวกััน..

..สติิ กัับ จิติ .. ที่�่ไหลรวมกัันไป ในเรื่อ่� งราวต่่างๆ ที่�่ คิดิ นึึกปรุุงแต่่ง.

#ผล คืือทำำ�ให้้ เกิิดความฟุ้้�งซ่า่ น รำ��คาญใจ

เกิิดทุุกข์์ เกิดิ โทษ พากัันไปกระทำ�ำ กรรมชั่�ว (บาป) อกุุศล
เพื่่อ� สนอง กิิเลส ตัณั หา สนองความต้้องการของตนเอง
โดยไม่่สนใจความเดืือดร้อ้ นของใคร..
... ถ้า้ เห็น็ ตามนี้้�แล้้ว ..
ก็็ค่อ่ ยมาเรีียนรู้้เ� พิ่่ม� เติิมว่่า.. #การทำ�ำ สมาธิิทำ�ำ อย่่างไร?

- 92 -

ถามในเรี่อ� ง(ศีลี ) “
คำำ�ถามมีอี ยู่่�ว่่า.. “

“ 1. ถ้า้ เราสมาทานศีีลหรืือรัับศีีลแลัวั
เรานั้้น� มีีศีีลหรืือยังั ??
“ 2. ในศีีล 5 ถ้้าเราผิดิ ข้้อใดข้้อหนึ่่�งศีีล
เราเหลืือกี่่�ข้้อ ??
กราบสาธุุครัับ

เป็็น คำำ�ถามที่่ด� ีคี รับั ..

คนส่ว่ นมาก ในกลุ่�มนัักปฏิิบััติิ มัักจะกล่า่ วกันั ว่่า
#ต้อ้ งทำ�ำ ศีีลให้บ้ ริิสุุทธิ์�ก่่อน จึึงจะได้้ สมาธิิ และ ปััญญา บรรลุุธรรมได้้
.. ซึ่�งปุุถุชุ น คนธรรมดา ไม่ม่ ีีทางเลยทีี ศีีลจะบริิสุทุ ธิ์� ก็็จะมีีคำ�ำ ถามตามมาว่า่ ...
เพราะศีีลบริสิ ุุทธิ์� จึึงบรรลุุธรรม หรืือ เพราะบรรลุธุ รรมแล้้ว ศีีลจึึงบริิสุุทธิ์�

- 93 -

“ในขณะ ที่�ค่ วามหมายของคำำ�ว่่า ศีีล

คืือ ความปกติิของ กาย, วาจา, ใจ..

เพื่อ�่ ทำ�ำ ให้เ้ กิดิ ความสงบสุขุ และ #ไม่่มีีการเบีียดเบีียนซึ่�งกัันและกัันในสัังคม..

“ศีีล จึึงมีีระดับั ความละเอีียดแตกต่า่ งกัันไป
3 ระดัับ
คืือ

1. คืือจุุลศีีล (ศีีลอย่่างน้้อย) คืือ คนทั่่ว� ๆ ไป ที่ม�่ ีีความ ปกติิ ที่ไ่� ม่เ่ บีียดเบีียน ทั้้�งตนเอง
และผู้้�อื่น� ..ณ ขณะนั้้น� ถืือว่่า มีีศีีล 5 ครบบริบิ ููรณ์์ #แม้้ไม่่ได้้ สมาทานศีีลไว้้ ก็็ถืือว่่า มีี
ปกติอิ ยู่่�ด้ว้ ยศีีล 5 นั้้�น ตรงจุดุ นี้้� เราสามารถเอา กฎหมายบ้า้ นเมื่่�อเป็น็ บรรทัดั ฐาน
เพีียงแค่ศ่ ีีล 5 ข้้อ ถ้า้ รักั ษาไว้้ได้้ เราก็็จะไม่่มีีกระทำ�ำ การใดๆ ที่ผ่� ิิดกฎหมายบ้้านเมืือง
เลย(นี่�่คืืออััจฉริยิ ะของพระพุทุ ธองค์์ ที่�ท่ รงบััญญััติิ เรื่อ่� งศีีล 5 ไว้)้
2.มััชฌิมิ ศีีล (ศีีลอย่า่ งกลาง) คืือ ศีีลที่�่ประกอบด้ว้ ยเจตนา งดเว้น้ .. คืือ สมาทานมา
แล้้ว (กล่่าวให้้สัจั จะกัับพระมาแล้้ว) เมื่�่อมีีเหตุุมากระทบ จะต้้องสำ�ำ รวมระวััง กาย
วาจา ใจ ให้ม้ ีีความเป็็นปกติิอยู่� ไม่่กระทำำ�ตามอารมณ์อ์ อกไป ให้้ผิดิ ศีีลนั้้�น ศีีล ระดับั
นี้้� มีี ทั้้�งศีีล 5, ศีีล 8, ศีีล 10, ศีีล 227..
3.มหาศีีล (ศีีลอย่า่ งสููง) คืือศีีลที่ส่� มเด็็จพระสัมั มาสััมพุุทธเจ้้าทรงแสดงในพรหมชาล
สููตร (เถรวาท) โดยมีีที่่�มา จากการที่�่ทรงเตืือนมิิให้้โกรธเมื่่�อมีีผู้�ต้ ิิเตีียนพระรัตั นตรัยั มิิ
ให้้ยิินดีีหรืือเหลิิงเมื่่อ� มีีผู้้�สรรเสริิญ ถืือเป็น็ ศีีลของพระอริยิ เจ้้า โดยอยู่�ในเกณฑ์ท์ ี่เ�่ รีียก
ว่า่ #ละสีีลัพั พตปรามาส ได้้โดยเด็็ดขาด มีีองค์ธ์ รรม ที่ช�่ ื่อ่� ว่่า #หิริ ิโิ อตัปั ปะ (ความ
ละอายและเกรงกลััว) โดยบริบิ ููรณ์.์ . มีีองค์์ธรรมคุ้�มครอง (สติ-ิ สัมั ปชััญญะ) ไม่่ให้ผ้ ิิด
ศีีลโดยเด็ด็ ขาด ไม่ไ่ ด้ต้ ้อ้ งมารัักษาศีีลกัันเป็น็ ข้อ้ ๆ แต่เ่ ป็็นผู้�้ มีีศีีลอยู่�ในปกตินิ ิิสัยั

- 94 -

- ตอบ - “
“
“ ข้้อ1.การสมาทานศีีล เราก็ม็ ีีศีีลแล้ว้ ครับั แม้้ ไม่่สมาทานไว้้ ก็็
สามารถ มีีศีีลได้้ เราเรีียกว่่า จุุลศีีล หรืือ ถ้า้ ตั้้ง� ใจเอาไว้้เอง ไม่่
ต้้องไปขอกัับพระ ก็ไ็ ด้้ เราเรีียกว่่า วิิรััติศิ ีีล.. คืือ การตั้้�งไว้้ในใจ
(เจตนา) งดเว้น้ การเบีียดเบีียนตนเองและผู้�้อื่น� ...

“ - ตอบ -ข้้อ2.เมื่่�อเราทำ�ำ ผิดิ ศีีลข้อ้ ใด ข้อ้ หนึ่่ง� เราจะเหลืือศีีลกี่�่ข้อ้ ..
จริิงๆแล้้ว ถ้า้ กล่า่ วตามบัญั ญัตั ิิ ของศีีล ในระดัับที่่� 2 เมื่อ�่ เรา
สมาทานมาว่่า จะรัักษาศีีล 5 การทำ�ำ ไม่ไ่ ด้้ คืือ ผิดิ สััจจะ ศีีล 5
นั้้�นก็็เป็น็ อัันขาดหมดไปเลย..
... แต่่ ในระดับั การขาดของ ศีีล มีีระบุไุ ว้้ คืือ ขาดทะลุุ พร่อ่ ง
หรืือ แค่ด่ ่่างพร้อ้ ย... ก็ต็ ้้องพิจิ ารณา กัันเป็็นลำ�ำ ดัับไป..
.. แต่่ผมอยากบอกว่่า อย่า่ ใส่่ใจกับั ว่่า จะมีีเหลืือกี่ข่� ้้อเลยครัับ..
เมื่�อ่ รู้้�ว่่าเราพลาด ก็็ตั้้ง� ต้น้ ใหม่่ ตั้้ง� ใจใหม่่

ขอให้้นึกึ ถึึง พุุทธพจน์ท์ ี่่ว� ่า่

[๕๒๗] พระผู้�้ มีีพระภาคจึึงได้้ตรััสดังั นี้้ว� ่า่ .. บุคุ คลไม่ค่ วรคำ�ำ นึึงถึึงสิ่ง� ที่ล�่ ่ว่ งแล้้ว
ไม่ค่ วรมุ่�งหวังั สิ่�งที่ย่� ัังไม่ม่ าถึึง ..สิ่ง� ใดล่ว่ งไปแล้ว้ สิ่ง� นั้้�นก็็เป็น็ อัันละไปแล้้ว
และสิ่�งที่่ย� ัังไม่ม่ าถึึง ก็เ็ ป็็นอัันยัังไม่ถ่ ึึง ก็็บุุคคลใดเห็็นแจ้ง้ ธรรมปััจจุุบัันไม่่ง่อ่ น
แง่่น ไม่ค่ ลอนแคลนในธรรมนั้้�นๆ ได้้ บุุคคลนั้้น� พึึงเจริิญธรรมนั้้�นเนืืองๆ ให้้
ปรุุโปร่ง่ เถิิด.. พึึงทำ�ำ ความเพีียรเสีียในวันั นี้้�แหละ ใครเล่่าจะรู้�้ ความตายในวันั
พรุ่�ง เพราะว่า่ ความผัดั เพี้้ย� นกัับมััจจุุราชผู้้�มีีเสนาใหญ่น่ ั้้น� ย่่อมไม่ม่ ีีแก่เ่ ราทั้้ง�
หลาย..พระมุนุ ีีผู้�ส้ งบย่อ่ มเรีียกบุุคคลผู้�้ มีีปรกติอิ ยู่�อย่า่ งนี้้� มีีความเพีียรไม่่
เกีียจคร้า้ นทั้้ง� กลางวันั และกลางคืืน นั้้�นแลว่า่ ผู้�้ มีีราตรีีหนึ่่ง� เจริิญ ฯ

- 95 -

- เพื่อ่� น - “

บางครั้้ง� ผมรู้�้สึกเบื่�อ่ การภาวนา อยากจะ
อยู่�เฉย แค่่เห็น็ สิ่ง� ที่�เ่ กิดิ ขึ้น�้ กัับกายกับั ใจ
แบบไม่่ตั้้ง� ใจพอ สมถะอะไรก็ไ็ ม่่อยากทำำ�

- ตอบ -

“ เมื่่�อเบื่่อ� หน่า่ ยแบบ อะไรก็็ไม่อ่ ยากทำ�ำ สมาธิิ สมถะ
ก็็ไม่อ่ ยากทำ�ำ ... จิิตไหลไปในอกุศุ ลหรืือเปล่า่ ..
... อกุุศล ของความเบื่�่อหน่่าย คืือ สลดเศร้้าหมอง..
มีีอารมณ์์ขี้เ� กลีียดอย่่างยิ่�ง ถ้า้ จิิตจมแช่ล่ งไป มัันจะ
ขว้า้ งความก้้าวหน้า้ ในการปฏิิบััติิ จมไปในอกุศุ ลจิติ

จิิตที่�เ่ ดิินปััญญา เกิดิ นิพิ พิิทาญาณ จะเป็็นกุุศลจิติ
#ลักั ษณะของกุศุ ลจิิต คืือ อ่อ่ นโยน สงบ เบา นุ่�มนวล ควรแก่ก่ ารงาน
สัังเกตุุดีีๆครัับ ถ้า้ ไม่่แน่ใ่ จ ให้ด้ ึึงสติิ กลัับมารู้�้ ลม เข้้า-ออก (เจริญิ อานาฯ) ไว้้

เพื่่�อ แยกสติิ ออกมาจากจิติ
.. เมื่อ�่ สติิ ตั้้�งมั่่�นแล้ว้ ปััญญาจากการเห็น็ จิิต จะเดิินเอง ดำำ�เนินิ ไปเอง

- 96 -

- เพื่อ�่ น - “

ใจจริิงๆ ลึึกๆ มันั ไม่่ทิ้้ง� การภาวนา ไม่่ลืืม
แต่่บางครั้้ง� รู้�้สึกตััวเองว่า่ ตั้้�งใจมากไป
หน่่อย ไม่เ่ ป็็นชีีวิิตธรรมชาติิเลย ครับั

- ตอบ -

“ ใช่ค่ รับั ตั้้�งใจมากไป มัันก็็จะตึึงไป

มัันจะเต็็มไปด้้วยแรง ตัญั หา อยากพ้้น อยากไป อยากออก
จากทุุกข์์ จึึงเอืือมมืือไปพลัักออก .. โดยลืืมนึึกไปว่า่ มืือที่่�จัับ

เพื่อ่� ผลัักออก #นั่่น� คืือกำำ�ลัังจับั อยู่�..
..หรืือ ต้้องการได้ม้ ากๆ ทำำ�มากๆ อยากได้ส้ ภาวะ อยากได้้
ความสงบ ก็็เข้้าไปจัับอีีก ด้้วยกำำ�ลัังของตััญหา คืือ อยากได้้...

#มืือที่่�จับั เพื่่�อดึึงเข้า้ มามัันก็จ็ ัับก็็ยึึดอีีกนั้้น� แหละ
... มัันก็็เลยไม่่เป็็นกลางสักั ทีี..

เส้้นผม บังั ภูเู ขานะ ทั้้ง� ผลัักออกและดึึงเขา มัันก็็ต้้องจับั การ
จัับคืือยึึดไว้้ #แค่่ปล่อ่ ยมันั ก็จ็ บมัันต้้องเห็น็ เอง ถึึงจะวางได้เ้ อง

... เป็็นกำ�ำ ลัังใจให้น้ ะ

- 97 -

- ถาม - “

“ ขอถามครับั คงเคยได้ย้ ินิ คำำ�ว่า่ จิิตเสื่�อ่ ม
ที่่ห� ลวงตาเคยประสบ แล้ว้ ตอนนั้้�น พอจ.มั่่�น ช่่วยแก้้ไขให้้..
...ผมเองก็็ประสบปัญั หานี้้� เหมืือนกันั
ปกติภิ าวนา ใช้้กำ�ำ หนดลมหายใจ บริกิ รรม ในช่ว่ งแรก จน
จิิตทิ้้�งคำำ�บริกิ รรมไปเอง และก็เ็ ข้้าไปรวมในสมาธิลิ ึึก
...ช่่วงหลัังผมป่ว่ ยเป็น็ ปลายประสาทอัักเสบที่ห�่ น้า้ คู่�5,7,8
รัักษาหมอที่ด�่ ีีดีีสุุดก็็คืือประคองอาการ ยังั ตึึงที่โ่� ซนใบหน้้า
เกืือบตลอดเวลา ช่่วง2ปีีมานี้้� อาการมากขึ้น้� เวลาภานา
แยกลมหายใจ กับั เวทนาจากอาการตึึงออกจากกัันไม่ไ่ ด้้
บางทีี รู้้�สึกอยู่่�คนละส่่วนกััน บางทีีอาการตึึง
ก็ไ็ หลมารวมอยู่่�กับั ลมหายใจ
คืือรู้้�ลมรู้้�เวทนาพร้้อมหายใจเข้า้ -ออก
แต่่จิติ ไม่เ่ คยถึึงสมาธิลิ ึึก(กายกัับลมหายใจดัับสนิทิ )
เลยช่ว่ งหลังั ๆ...แต่่กิิเลส นิวิ รณ์์ ก็ล็ ดลง เรื่อ�่ ยๆ ช้า้ ๆ
พอจ.ผม คืือ อ.สุทุ ัศั น์์ วัดั กระโจมทอง
ช่่วงหลังั ท่่านหููไม่่ค่อ่ ยดีี ก็เ็ ลยไม่ไ่ ด้้
ปรึึกษาใกล้ช้ ิิด

- 98 -

อีีกรููป พอจ.สุุชาติิ เคยไปกราบ ท่่านก็แ็ นะนำำ�ให้พ้ ุุทโธ แบบถี่่ๆ� แล้ว้ ให้้ทำ�ำ ทั้้�งวันั ที่�่มีี
โอกาส ผมก็ล็ องนะติดิ ต่อ่ กันั ทีีละหลายชั่่ว� โมง แต่่ก็็เข้้าอัปั นาไม่ไ่ ด้้
เลยอยากขอคำำ�ชี้้แ� นะ ถ้า้ มีีประสบการณ์/์ ขอบคุณุ มากครัับ!

- ตอบ -

เรื่อ�่ งของคำ�ำ ว่า่ จิิตเสื่่�อม ในที่�่นี้้ค� ืือการเสื่่อ� มจากสภาวะที่�่เคยได้้ คืือเคยเข้า้ ฌานลึึก
ได้แ้ ต่ต่ อนนี้้�เข้า้ ไม่่ได้.้ .
..จริิงๆ จะเรีียกให้้ถููกคืือ #ฌานเสื่�่อมครับั
.. #ยิ่ง� อยากเข้้าจะยิ่�งเข้้าไม่่ได้้นะ
.. สาเหตุทุ ี่�่เข้้าไม่่ได้้ เพราะ ความกัังวลของจิติ ต่่อสภาวะที่�เ่ จ็็บป่่วยอยู่�หรืือเปล่่า
(ถ้้าเดาผิิดขออภััย)
.. ดัังนั้้น� ให้้วางกัังวล ความอยากจะเข้า้ ฌานลึึกเสีีย
.. หันั มาพิจิ ารณา แยกกาย-แยกจิิต คืือ แยกเวทนาทางกาย
กับั เวทนาที่่�เกิดิ กัับจิิตให้อ้ อก
#นี่ค�่ ืือต้้นทางการเดิินปัญั ญา(วิปิ ัสั สนา) แค่ป่ ฐมฌาน(ขณิิกะสมาธิิ)
ก็เ็ พีียงพอครัับ ขอแค่่ให้ท้ ำำ�สมาธิไิ ว้เ้ ท่่านั้้น� (ในระหว่่างที่�่พิจิ ารณาเวทนา)

- 99 -

- 100 -