การปฏิบัติธรรมเริ่มต้นอย่างไร และ ยังไง ?

ที่เ่� จออาจเป็็นเพราะเมื่่อ� คืืน นั่่ง� สมาธิิ เดินิ จงกรม ยกมืือสร้า้ งจัังหวะ แล้ว้ หลุุด เห็็น
กายแต่่ละส่่วนแยกกันั ทำำ�งาน ทำ�ำ หน้้าที่่�ของเขาเอง เรามีีหน้า้ ที่่ด� ูเู ขาทำำ�งาน ความรู้้�สึก
บอกไม่่ถููก ตอนนั่่ง� สมาธิิ หนููนั่่ง� ดููการกระเพื่�อ่ มขึ้�น้ ลงโดยจัับกายนั่่�งเป็็นฐานดููลม ลง

มาที่�่อกกระเพื่่�อมขึ้น้� สำำ�รวจกายตั้้�งแต่ห่ ััวจรดเท้า้ เป็็นส่ว่ นๆไป
#ตรงไหนไม่ส่ บายก็็ปรัับ
#ทำำ�ให้ท้ ั้้ง� กายเบาสบาย

..พอนอนก็็เห็น็ กายนอน ส่ว่ นไหนสััมผััสกับั ที่น�่ อน เอามืือวางไว้้ เพื่�อ่ ให้้รู้้�สึกชัดั ทำำ�ไป
นานๆ จึึงเกิดิ ภาวะที่่เ� ล่่าค่่ะ

...อธิบิ ายได้้แค่น่ ี้้�แหละค่ะ่ นั่่น� แหละปััญหาต่อ่ ไปเวลาจะคุุยกัับพี่.่� ..แฮ่.่ .ขอโทษด้้วยนะ
ที่พ่� ี่่�ต้้องแปลเยอะเลย

- ตอบ -

ที่บ่� อกว่่า...
#หนููเลยบอกพี่่ว� ่่ามัันหลุดุ
#หลุดุ ออกจากความจงใจค่่ะ...
...สาธุุ นี่่�แหละที่พ่� ี่่บ� อกว่่า สติิ เมื่อ�่ ฝึึกดีีแล้ว้

เขาจะทำ�ำ งานได้้เอง
สาธุุ

... สาธุ.ุ .. ดีีแล้ว้ ทำำ�ต่อ่ ไปจ๊๊ะ..
...พี่�่เข้า้ ใจนะ..

- 151 -

#การปฏิิบัตั ิ.ิ ..
#ยัังไม่่ต้้องไปคิิดหาบทสรุุป..

#เดี๋๋�ยวพอปััญญาแก่ร่ อบ #เขาจะสรุุปผลเป็น็
ปััญญารู้�้ ขึ้�นมาเอง...
....เราแค่ท่ บทวนนะ..

ว่่าวัันที่่�เกิดิ อากการอย่่างนี้้�.. รายละเอีียดในการ
ปฏิบิ ััติิ การวางจิติ วางใจ..เราทำำ�อย่า่ งไร?...

...เยอะมากที่่�พอเจอสภาวะแบบนี้้� ครั้้�งเดีียวแล้้ว
ไม่เ่ จออีีกเลย.. เพราะโดนตัญั หาครอบงำ�� อยาก
เจอ อยากได้อ้ ีีก.. ยิ่�งอยาก จะยิ่�งไม่ไ่ ด้้ จำ�ำ ไว้น้ ะ..
...สำำ�รวจ กระบวนการเมื่�อ่ คืืน นึึกทบทวนดู.ู .
แล้้วเวลาทำ�ำ ใหม่อ่ ีีกครั้้�ง ต้อ้ งวางจิิต วางใจ แบบ

เดีียวกันั .. ได้ก้ ็ช็ ่า่ ง ไม่ไ่ ด้ก้ ็็ช่่าง..
..เราเน้้นที่่ส� ติิ ตามรู้�้ ตามดููมัันไป.

- 152 -

กิิเลสที่่�นอนเเนื่อ�่ งอยู่�ในจิิต ตกตะกอน นอนก้้น “
อยู่� เป็น็ ธรรมดา

“ - ถาม -สวัสั ดีีค่่ะพี่�่ หนููสงสัยั ค่ะ่ ว่่า ถ้า้ กิเิ ลสมัันนอนอยู่�ใต้อ้ ่่าง ไม่ม่ ีีสิ่่�งกระทบมากวนให้้
มันั ลอยขึ้้น� มาให้้เราช้้อนออก เราต้้องหาอะไรมากระทบกวนให้ม้ ัันลอยไหมคะ
หรืือว่า่ ปล่่อยอย่่างนั้้น� แล้ว้ หาวิธิ ีีดููดเขาขึ้้น� มาทิ้้ง� โดยไม่ต่ ้้องพึึงสิ่�งกระทบ
ภายนอกคะ..
..เหมืือนช่ว่ งก่อ่ นที่่ห� นููบอกพี่ว่� ่่ามันั ว่่าง คืือเรารู้้�ว่า่ มัันยัังนอนก้น้ อยู่�เพีียบ แต่่
มัันไม่่ลอยค่ะ่
..แบบนี้้ต� ้้องลงภาคสนามเหรอคะ หรืือต้้องทำ�ำ ไงคะ หรืือ รอเวลาอย่่างเดีียว

- 153 -

- ตอบ -

คำ�ำ ว่่ากิิเลสแปลว่่า สิ่�งที่่�เศร้า้ หมอง หรืือ เครื่�อ่ งทำำ�ให้เ้ กิิดความเศร้้าหมอง
ทำ�ำ ให้เ้ กิดิ ความมืืดมิดิ ไม่ส่ ว่า่ งไสวอย่่างหนึ่่ง�

ทำำ�ให้้เกิดิ ความกระวนกระวายไม่่มีีความสงบอีีกอย่า่ งหนึ่่ง�
.. #กิิเลส จึึงมีีความหมายครอบคลุุมทั้้ง� หมดของสิ่�ง(ทั้้ง� รููปธรรมและนามธรรม)ที่�่

ทำำ�ให้จ้ ิิตใจเศร้้าหมองหรืือขุ่�นมััวไม่บ่ ริิสุุทธิ์ท� ุุกชนิดิ ..

ส่่วนตััวผมเองนะ ..

.. เราไม่่ต้อ้ งไปวิ่�งหาใคร มากวนให้ขุ้่�น เพื่อ�่ เอากิิเลสออกนะ ..
“ธรรมะเข้า้ แสดงตััวตลอดเวลา เราจะเห็น็ หรืือเปล่า่ เท่่านั้้�นเอง”
...ทุกุ วันั นี้้� ผมก็็เห็็นตลอด ในความชอบใจ ไม่ช่ อบใจ หรืือเฉยๆบ้า้ ง..

... จิติ เกิิด-ดับั ตลอด เวลา
เห็น็ จิิตกุศุ ลเกิดิ แล้้วก็ด็ ัับ
เห็น็ จิติ อุุศลเกิิดแล้ว้ ก็ด็ ัับ
... ตราบใด ที่�่กระทบแล้้วยังั เห็น็ แม้เ้ พีียงเล็ก็ น้อ้ ย นั้้น� ก็็เห็็นว่า่ ยังั มีีกำำ�เริบิ มีีกำ�ำ หนััด...
.. แค่่นี้้� ผมก็ห็ าทางอยู่่�ว่า่ ทำ�ำ อย่่างไร? จึึงไม่่กำ�ำ เริิบ หมดความกำ�ำ หนัดั ทั้้ง� ราคะ ปฏิฆิ ะ..
อย่่างที่�่บอก เราต้อ้ งชััดเจน ในอารมณ์์ สมถะและวิปิ ัสั สนา.. ต้อ้ งซื่�อ่ ตรงต่่อตนเอง..
... ลพ.ปราโมทย์์ บอก ของจริงิ ต้อ้ งดููในชีีวิิตจริิงระหว่่างวันั นี่�่แหละ ..
เพราะถ้้าจิิตเข้า้ ไปทรงอารมณ์์ฌาน(สมถะ) มัันจะไม่เ่ ห็็นของจริิง

.. สติกิ ็็ไม่่เที่ย่� ง
.. สมาธิกิ ็็ไม่่เที่ย่� ง
กิเิ ลสมัันมีีช่อ่ งให้้เกิิดได้ต้ ลอดเวลา..
.. เราก็็ไม่่ต้้องไปหาอะไรมากวน ตะกอน ให้ม้ ันั ลอยขึ้้น� มาหรอก...
.. #แค่่มองให้้เห็็นเท่า่ นั้้น� ...

- 154 -

รัับมืือปราบพยศ ความขี้้โ� มโห

- 155 -

“ - ถาม -หนููเป็็นคนเจ้า้ อารมณ์แ์ ก้้ไม่ห่ ายซะทีี “
..ดุจุ นแฟนไม้ก้ ล้า้ เข้า้ ไกล้เ้ ลยจ๊๊ะ
..หนููเป็็นคนเจ้า้ อารมณ์ห์ งุุดหงิิดง่่าย
ตอนนี้้ก� ็เ็ ลยต่่างคนต่่างอยู่่�กััน หนููก็ไ็ ม่ร่ ู้เ้� ป็็นอะไรค่่ะคอยจะชอบ
อารมณ์เ์ สีียใส่่แฟนตลอดเลยจะมีีวิิธีีแก้้ไม่ค่ ะเนี้้ย�
..
....เขาบอกขอให้ห้ นููเริ่�มต้้นใหม่่ได้้ไหม??
กลัับมาน่า่ รักั เหมืือนเดิิม..แต่่หนููก็็ยัังเงีียบอยู่�ๆๆ
ไม่่รู้�้จะเริ่ �มไงดีีช่่วยคิิดให้้หน่่อยสิิจ๊๊ะ

- ตอบ -

ไม่่บอกผมก็ร็ ู้�้ และ เป็็น
คนขี้ใ� จน้อ้ ยด้ว้ ย
ใช่่ใหม? 5555+

- 156 -

วิิธีแี ก้้เบื้้อ� งต้้น...

สติิ ไง ...
...ระดับั ของสติิ ที่พ�่ ี่่�บอกให้ฝ้ ึึก นั่่�นแหละ...

..สติทิ ี่�่รู้�้ ทัันอารมณ์ข์ องตัวั เอง ..
เบื้้�องต้้น โทสะ เหมืือนไฟ .. เวลาพููด ก็เ็ หมืือนเอาลมเข้้าไป โหมไฟ.. ยิ่�ง
พููดอารมณ์จ์ ะยิ่�งขึ้�น้ .. บางครั้้�งจากเรื่่�องเล็็กๆ ก็ก็ ลายเป็็นเรื่�อ่ งใหญ่ไ่ ด้.้ ..
...ดังั นั้้น� การจะหยุดุ ต้้องหยุดุ พููด ในขณะที่เ่� ริ่ม� หงุดุ หงิดิ ... ซึ่�งต้อ้ งอาศััย
สติิเรา ที่�เ่ ข้้าไปรู้�้ ทััน.. เช่น่ เสีียงกระทบหูู สติริ ู้้�ทััน.. ตาเห็น็ รููป สติริ ู้�้ ทััน..
พอสติิมัันทันั ตรงกระทบ หรืือ ตรงจิิตที่�เ่ ริ่ม� คิดิ ๆๆๆ เราก็ป็ ิิดปากไว้้ก่อ่ น...

“#ไฟพอขาดลมเดี๋๋�ยวมันั ก็ด็ ัับเอง”..
ผมก็็เป็น็ คนเจ้้าโทสะ มาก่อ่ นนะ..
..บางครั้้�งต้้องเอาลิ้น� กดเพดานนะ..
นึึกในใจนะ อืืมมมมมมม ฝากไว้ก้ ่อ่ น

แล้้วก็็ทำ�ำ ลืืมๆๆๆ ไป...
...แต่ผ่ มเป็็นคนโกรธง่า่ ย หายไว..
บางครั้้�งบอกเสมอ ไม่โ่ กรธ นะ แต่่ ฉันั จำำ�... อิิอิิ
..ดัังนั้้น� การฝึกึ เบื้้�องต้้นที่�่ให้้สวดมนต์์ นั่่�งสมาธิ.ิ . นี่เ�่ ป็น็ เบื้้อ� งต้้นของการฝึึก
สติิ..และ บทต่อ่ ไป ก็เ็ อาสติิ มาใช้้งานในชีีวิติ
...บทเรีียนแรก ให้้ไปแล้ว้ คืือ สวดมนต์์ นั่่�งสมาธิิ... จะบอกเพิ่่�ม ก็ต็ ้อ้ งมีี
ความคืืบหน้า้ มารายงานจ้า้ าาา

ถึึงจะแนะนำ�ำ ต่อ่ ได้น้ ะ

- 157 -

ขณะนั่�ง่ สมาธิิเกิดิ อาการหมุุนติ้้ว� ๆที่่ห� ััว “

เหมืือนเข้้าไปในอุุโมง

- ถาม -

“ ช่ว่ งหลังั เวลานั่่�งสมาธิิ นั่่�งดููจุดุ สังั เกตยัังไม่่ทันั ครบรอบแรก จะเกิดิ อาการ
หมุนุ ติ้้ว� ๆๆๆ ที่่ห� ััว วนเหมืือนหมุนุ เข้้าไปในอุุโมง ช่ว่ งต้น้ ๆ จะกว้้างแล้ว้ บีีบให้้
เล็ก็ ลง บัังคัับให้เ้ รามองตรงจุุดปลายเล็็กๆ นั้้�นจุดุ เดีียว
..ถึึงตรงนี้้�จะรู้�้สึกต่่อต้้านมาก เพราะไม่ร่ ู้�้สึกถึึงกาย พยายามกลับั มา คืือฝืนื
มากค่่ะ ไม่ใ่ ห้จ้ ิิตวิ่่ง� ตามเข้้าไป สักั พักั พอกลับั มารู้ก�้ ายได้้ กายเหนื่่�อยมาก
เหงื่อ� แตกเม็็ดโป้้งๆ เลยค่่ะ สะบัดั ร้้อนสะบััดหนาว หายใจขัดั ๆ ทั้้ง� ที่�่อากาศ
ด้า้ นนอกลมพััดเย็็นสบาย แต่ภ่ ายในยัังกะไฟ หลังั จากนั้้�นนั่่�งต่่อแบบกลัวั ๆ
บางทีีก็ล็ ืืมตา บางวัันถ้้าเกิดิ อาการนี้้อ� ีีก ต้้านไปไหวเลยลืืมตาเลยค่่ะ กาย
เหมืือนเดิิม เหงื่อ� แตกโซกเลยค่ะ่
.. ช่่วงนี้้�ไม่่นั่่�งสมาธิิ #คนอื่่�นอยากให้จ้ ิติ รวม
#แต่ห่ นููกลัับกลัวั ค่ะ่ ไม่่รู้ก�้ ลัวั อะไร ...
.. กายหายจริงิ ๆ ไม่ไ่ ด้้หายไปค่่ะ แต่ห่ ลุดุ จากจุุดสัังเกตุุ มาหมุนุ รวมอยู่่�ตรง
ระหว่่างคิ้้�ว เพ่ง่ จุุดเดีียว ทำ�ำ ให้้ไม่่เห็็นจุดุ สัังเกตที่่�พระท่า่ นสอนเท่่านั้้น� เองค่ะ่
- 158 -

#ท่า่ นสอนว่า่ การนั่่ง� สมาธิิ อุุบายท่่านให้ส้ ัังเกตุุ เวลาหายใจเข้า้ ออกจะพอง
หายใจออกอกยุบุ สัังเกตกายนั่่ง� สัังเกตก้น้ ซ้้าย ขวา เข่า่ ซ้า้ ย ขวา ตาตุ่�ม ซ้า้ ย
ขวา และเริ่�มใหม่่ ทำำ�อย่่างงี้จ� นครบชั่่ว� โมง ก็ด็ ีีค่ะ่ ถ้้าจิติ ออกจากจุดุ สังั เกต

รู้้�ได้้เร็็วดีีค่ะ่ ท่่านให้ส้ ังั เกตุดุ ููห่่างๆ ไม่เ่ ข้า้ ไปร่่วมค่ะ่

- ตอบ -

จริงิ ๆแล้ว้ มัันเป็็นอาการธรรมชาติิของสมาธิิ
เป็น็ ปิิติิหยาบๆ อย่่างหนึ่่�งนะ..

เรื่�อ่ งของการหมุุนวนดิ่่�งลงไป..เป็น็ อาการหนึ่่ง� ของปิติ ิิ
คนนั่่ง� สมาธิิ เจอกันั เกืือบทุกุ คน

.. #วิธิ ีีผ่่าน .. อย่่าอยากให้้หยุดุ หมุนุ นะครับั .. แค่่ระลึึกรู้้� ดููไป
ห่า่ งๆ(เหมืือนชำ�ำ เลืืองดูู)ไปเรื่่�อยๆ.. คำ�ำ บริกิ รรมก็็อย่่าทิ้้ง� ...ให้จ้ ิิตสติิอยู่่�กับั
คำ�ำ บริกิ รรมไว้้นะครับั พร้้อมกัับระลึึกรู้้�ดููไป. ..คืือวางจิติ เป็น็ กลาง #อย่่า

ไปอยากให้้หายจากอาการที่เ่� ป็น็ .
...ธรรมชาติขิ องจิติ เราวางเฉยต่่อสิ่ง� ที่่�เกิิดสิ่่�งนั้้น� ก็็จะ เปลี่่�ยนไปเอง ตาม

ธรรมะชาติขิ องเขา.คืือตามกฏไตรลัักษณ์์ (อนิจิ จังั )
..เพีียงแต่่ว่่า อาการของปิิติินั้้�น...ไม่่ได้ม้ ีีเพีียงอย่่างเดีียว...มีีมากกว่า่ 10
อย่า่ งที่ต�่ ำ�ำ ราบอกไว้.้ . ซึ่ง� แต่่ละคนก็็ เจอไม่เ่ หมืือนกันั และคนเดีียวกัันนั่่�ง
แต่่ละครั้้�ง ก็เ็ จอไม่่เหมืือนกันั ด้้วย...เพีียงแต่ว่ ่า่ เราจะเจออัันไหม่.่ .ก็็ต้อ้ ง
ผ่า่ นของเก่่าให้้ได้ก้ ่อ่ น...เหมืือนเด็็ก อยากได้้ของเล่่น...พอเราจับั ไต๋๋เขาได้้

เขาก็จ็ ะมีีอาการไหม่ๆ่ มาหลอกล่อ่ เราอีีก..
...มีีอาการเดีียว ที่่เ� มื่อ่� ได้้ จะถืือว่า่ ดีีมาก... คืือ อาการ เอิิบอาบซ่า่ น..ไป

ทั้้�งตัวั ...หรืือ ขนลุุกซู่�ขึ้�นมา ด้ว้ ยจิติ ใจที่่�อิ่ม� เอิบิ ..
...ซึ่ง� อันั นี้้�ถ้้าได้เ้ ขาจะอยู่�ไม่น่ านครับั ... เขาก็็จะ ผ่่านเข้้า สุขุ ...และเอกััต
ตาจิิตเองเลย...ก็็จะพบความสุุขสงบเย็็นในสมาธิิ ซึ่�งเป็น็ ความสุุขที่ไ่� ม่่อิงิ

อาศัยั เหตุปุ ัจั จััยจากภายนอก...เป็น็ ความสุขุ สงบจากภาย ใน
เมื่�่อได้้อย่่างนี้้�ก็็แผ่่เมตตาเลยครัับ..

- 159 -

ถ้้าเจอ อะไรแปลกๆ ในขณะนั่่�งสมาธิิ พระธุดุ งค์ส์ อนผมไว้้ว่่า ให้้ เปลี่ย่� นจาก คำ�ำ บริกิ รรม เป็็น
สวดบพแผ่่เมตตา ครับั ...
#เหตุุผล...

1.ใน ขณะที่่�เกิิด ปิิติิในอาการแปลกๆ .. นั่่�นคืือ จิิตเข้้าไปเกาะ ในอาการนั้้น� ๆแล้้ว คืือสติ.ิ .ผู้้�รู้�
...เข้้าไปไหลรวมกับั อาการของจิิต...การเปลี่่�ยนคำำ�บริิกรรมมาเป็น็ บทสวดแผ่เ่ มตตาเท่่ากับั
เป็็นกุศุ โลบาย เปลี่่�ยนที่เ่� กาะให้ก้ ับั จิติ .. เพื่�่อให้้ สติิ..”ผู้�้รู้�” แยกออกมาจาก อาการของจิิต...

เมื่อ�่ แยกออกมาได้้ จิติ เขาก็จ็ ะ ดำ�ำ เนินิ ต่่อไป ตามธรรมชาติิของเขาครับั
2.บางครั้้ง� อาการแปลกๆที่่เ� กิิด ...ก็็ไม่่ใช่่ ปิติ ิิ เสมอไป.. บางที่ก่� ็เ็ ป็็น เจ้้ากรรมนายเวรเขา
พยายามจะ ขวาง...ไม่ใ่ ห้เ้ รา ปฏิบิ ััติติ ่่อ ... หรืือ บางครั้้�งก็เ็ ป็็น วิญิ ฌาณ สัพั เวสีี มา เพื่�่อขอ
ส่่วนบุญุ ...ดังั นั้้น� การแผ่เ่ มตตา จึึงมีีอานิสิ งค์์ ให้้ สรรพพสิ่ง� ทั้้�งเทวดาเจ้้าที่เ่� จ้า้ ทาง ได้ร้ ัับใน

บุญุ นี้้�ไปด้้วย
.... ลองดูไู ด้้ครับั ...มีีแต่่ได้้ กัับได้้ไม่ม่ ีีเสีีย ครัับ

..
ส่ว่ นอาการกายหายไป จริิงๆแล้ว้ เป็็นนิมิ ิติ หมายที่ด่� ีี..

..แต่่มันั ไปต่่อไม่ไ่ ด้้เพราะหนููกลัวั
..ส่่วนเรื่่อ� งเหงื่�อออกมาก นั้้น� เพราะอรไปฝืนื เขา ต่่อสู้�้ดิ้น� รน มัันก็ต็ ้้องเหนื่่�อย

..ส่่วนใหญ่่เหตุุที่่�กลัวั เพราะไม่ร่ ู้้�..
ไม่่รู้�้ ว่า่ ข้า้ งหน้้าต่่อไปจะเป็็นอย่า่ งไร? ..ของดีีอยู่่�ฝากความตาย(คำำ�ครููอ.นะ) ต้้องกล้้าที่่จ� ะเข้้าไป

พิสิ ููจน์์..ปััญญาจากการเห็็นจึึงจะเกิิด ..
เข้้าไปดููสิิ มัันมีีอะไรเป็็นของเรามั่่�ง ร่่างกายนี้้�เป็น็ เราของเราใหม?
..ให้เ้ น้น้ สติิที่�อ่ ยู่่�กับั ฐานไว้.้ .เมื่�่อละความกลัวั ได้้ จิิตจะกลัับมาตั้้�งมั่่�น เบาสบายอีีกครั้้�ง..แล้ว้
ก็็ตามรู้�้ ตามดูไู ปแบบสบายๆ เดี๋๋ย� วเขาก็แ็ สดงของจริงิ ให้ด้ ููเอง..
..อะไรบ้้างที่ไ�่ ม่เ่ ที่ย่� ง.. อะไรบ้้างที่ท่� ำ�ำ ให้้เราทุกุ ข์เ์ หงืือแตก.. สุุดท้า้ ยจะเห็็นความไม่่มีีสาระอะไร

เลย เรากลััวไปเอง..นะ
..เลิกิ ต่อ่ ต้้าน อีีกนิดิ เดีียวเองจะได้้รู้แ้� ล้ว้
หนููบอกเองว่่าเป็น็ คนเชื่่�อยาก พอมาถึึงตรงนี้้� ทำ�ำ ไม?ไม่เ่ ข้า้ ไปพิสิ ููจน์ล์ ะ

- 160 -

สัังขารคืือการปรุุงแต่ง่ ของจิติ

- 161 -

- ถาม - “

“ สวััสดีีค่่ะพี่่� ขอถาม..
เวลานั่่ง� แล้ว้ เกิดิ เวทนา ผ่่านเข้า้ ไปถึึงจิิตที่�ป่ รุุงแต่่งแล้้ว จิิตกลับั มาตามดูกู าย
ใหม่่ ดููลมหายใจใหม่่ ดูเู วทนาใหม่่ ดูปู รุงุ แต่ง่ ใหม่่ ตามดููวนเวีียนแบบนี้้�
ตลอด ทำ�ำ ให้ต้ ้้องคิดิ ตามจิติ ไปด้้วย ผิดิ ใช่่ไหม จริิงๆ แล้ว้ ไม่ต่ ้อ้ งคิิดตาม คิิด
ตามในที่่น� ี้้�หมายถึึง จิิตไปดูกู ายคล้า้ ยกับั เราทวนคำำ�เขาว่า่ จิติ ตามดููกาย ดููลม
ดูเู วทนา ดูปู รุุงแต่่ง แล้้วดููตัวั จิติ ไม่ใ่ ช่่กาย ต่า่ งคนต่า่ งอยู่� กายทำ�ำ ให้เ้ กิดิ
เวทนา เวทนามากจึึงเป็น็ ทุกุ ข์์ ไม่ม่ ีีกายก็็ไม่ม่ ีีเวทนา ไม่ท่ ุุกข์์ เหมืือนเราคิิด
ให้เ้ ขาอย่า่ งนั้้�นอ่่ะ ดึึงกลัับมาฐานก็็เป็็นอีีก เห็น็ เหมืือนนิิมิติ 2แวบร่่างคนสัับ
เปลี่ย่� นเป็็นโครงกระดููกแก้้ไงอ่่ะ
- 162 -

- ตอบ -

ความคิดิ เป็น็ ตััวจิิต ที่�ช่ ื่่�อสัังขาร
คืือความปรุุงแต่ง่ ของจิติ นี่�่ส่ว่ นหนึ่่ง� ซึ่�งต้อ้ งแยกรายละเอีียด นะ

ความคิดิ เป็น็ ตัวั ปัญั ญารู้้� คืือระลึึก นึึกรู้้�ขึ้น� มาเอง
จากความจำำ�(สััญญา) เขาก็็เอามาเทีียบเคีียงกันั เอง อันั นี้้�รู้้�ลงปัจั จุบุ ััน

นี่ส�่ ่่วนหนึ่่ง� ความคิดิ ที่�เ่ ป็น็ ตััวฟุ้้ง� ซ่า่ นไป อดีีต อนาคต
ไม่อ่ ยู่่�ปัจั จุบุ ััน นี่่�ก็แ็ บบหนึ่่ง� ซึ่ง� มักั จะทำำ�ให้้ ไม่่มีีความสงบ
...แต่แ่ บบแรก จะมีีความสงบอยู่� เป็็นได้ท้ ั้้ง� ปััญญาภาวนา
(ภาวนามยปััญญา) และ การทบทวนในข้อ้ ธรรมต่า่ งๆ

(ธัมั มะวิจิ ยะ) มีีความสมดุุลย์์ ทั้้ง� สมถะ และ
วิิปัสั สนาอยู่�ในตััว... อัันนี้้�เป็น็ ของดีีครับั

..แต่แ่ บบหลังั ไม่ด่ ีี เป็็นนิวิ รณ์์ คืือความฟุ้้ง� ซ่า่ นของจิติ ...
(อันั นี้้�บอกให้้ฟังั เป็็นความรู้�เ้ ฉยๆ เพราะของคุณุ เป็็นแบบแรกนะ)

จึึงไม่ม่ ีีอะไรต้อ้ งแก้้ไข แต่่ให้้ค่่อยเช็ก็ สติิอยู่่�ที่�ฐ่ านใหม?
ความคิดิ คืือ จิิตตสัังขาร บัังคับั ไม่ไ่ ด้้ แต่่ให้้ แยกสติิออกมา ดูู
เป็น็ ผู้�้รู้� ผู้�้ดูู .. รู้�้อย่่างไรว่า่ แยกใหม? คืือ เช็ก็ สติิ อยู่่�กับั ฐานใหม?
..ส่ว่ น.เรื่่�องของ เห็็นคนเปลี่ย่� นเป็็น โครงกระดููก.. ไม่ต่ ้อ้ งแก้้

แต่ใ่ ห้้นำ�ำ มาใช้ใ้ ห้เ้ กิดิ ประโยชน์์ คืือ ทำ�ำ เหมืือนอัันแรก..
แยกมาดูู ตามรู้�้ ตามดููไป ว่า่ เขาจะแสดงอะไรให้้ดูู ก็ด็ ููไป

เหมืือนดููหนังั ..

- 163 -

“ - ถาม -แล้้วตกลงถ้า้ จิติ มัันจะคิดิ ทวนตามก็็ช่่างมันั ใช่ไ่ หม เราตามดูู มีีสติิรู้้�อยู่� “
ตลอดแล้ว้ เหมืือนอััตโนมััติไิ ปแล้ว้
..ตอบ.. ใช่่ครัับ... เมื่่อ� สติเิ ป็็นอัตั โนมััติิ ทำำ�งานเอง เราจะเห็็นว่า่ จะมีี
ปัญั ญาประกอบ คืือบางเรื่�่องที่�่ไร้ส้ าระ มัันจะจบเร็ว็ แบบ รู้�้ ทันั ก็จ็ บ
เลย ...แต่อ่ ะไรที่่�เป็น็ ธรรม เป็น็ องค์์ธรรม เขาจะทบทวนเอง(ธัมั มะวิิ
จยะ) อาจจะหลายรอบหน่อ่ ย แต่่สุดุ ท้า้ ยก็็ต้อ้ ง ดููว่่าสติอิ ยู่� ฐานใหม?
เพื่�่อให้้ได้้กำำ�ลังั สมาธิิ
...จิติ บัังคัับไม่ไ่ ด้้ แต่ฝ่ ึึกได้้ ครับั ..
- 164 -

“ - ถาม -

“ ขอถามนะครับั ถ้้าจิติ มีีสองดวงแล้ว้
วัันนั้้น� ที่จ่� ิิตออกมาดููตัวั เอง
เรีียกว่า่ จิิตเป็็นอิสิ สระได้้มั๊๊ย� ครับั
สงสัยั ครับั ..
แต่ท่ ำ�ำ มัยั หลวงปู่่�ดุุลถึึงบอกว่่า..
จิิตมีีกี่ด่� วงก็ไ็ ม่่ต้้องสนใจละครัับ
... งง ???? ครับั

- ตอบ -

มันั เป็น็ 2 ระยะครัับ
..#ระยะแรก..สำ�ำ หรับั คนเริ่ม� ปฏิบิ ััติ.ิ . ยังั อยู่�ในช่ว่ ง วิติ ก-วิิจารย์์ จิิตยังั ไม่ร่ วมลง
เป็็นสมาธิดิ ีี.. ก็จ็ ะมีีอาการ จิิตแยกออกมาเป็็น 2 ดวง ทะเลาะกัันเอง.. คืือ จิติ

หนึ่่ง� ก็็ ภาวนาพุุธโธ .. อีีกจิิตก็็วิ่ง� คิดิ ไปอดีีต อนาคต..
..#ระยะที่2่� ..อย่า่ งที่น�่ ้อ้ งถาม คืือ จิิตตั้้ง� มั่่น� ดีีแล้ว้ .. เกิดิ การแยกรููป แยกนาม ..

มีีความตั้้ง� มั่่�นเป็็นสมาธิิอยู่� จิิตก็็แยะออกมา ดููตััวเอง..
ที่น่� ี่�่ก็็ว่่า ดููในลัักษณะใหน..

...2.1 ดูใู นลัักษณะของนิมิ ิิต.. อย่า่ งที่�่เคยตอบไปแล้ว้
2.2 ดูใู นลักั ษณะ เห็็นเวทนา สััญญา สัังขาร ..ที่ท่� ำ�ำ งานกัันอยู่�..
ซึ่�งตรงนี้้�.. คุณุ น้อ้ งใช้้คำำ�ว่า่ จิิต.. แต่่ที่�ถ่ ููกต้อ้ งบอกว่่า #สติิแยกออกมาดูู จึึงจะถููก
ต้อ้ งตามอาการ.. อันั นี้้เ� รีียกว่า่ ตััวผู้�้รู้�เป็็นอิิสระ แยกออกมาดูู ได้้ครับั .. คืือ แยก

ออกมาจากรููป และ นาม..

- 165 -

- ถาม - “

“ แต่ท่ ำำ�มััยหลวงปู่่�ดุลุ ถึึงบอกว่า่ ..จิิตมีีกี่่�
ดวงก็ไ็ ม่ต่ ้้องสนใจละครัับ ??
...ตอบ..คำ�ำ ว่่าไม่ต่ ้อ้ งสนใจ ของหลวงปู่�
ท่่านคืือ.. อย่่างที่ห�่ ลวงพ่อ่ ปราโมทย์์
ท่่านบอก.. #อย่่าไปแทรกแซง #อย่่า
เข้า้ ไปตีีความให้ค้ ่า่ #ให้้ความสำ�ำ คััญ..
- 166 -

เบื้้�องต้้นตรงนี้้�

ให้ร้ ักั ษา สติิผู้้�รู้� ผู้�ด้ ูู.. ให้อ้ ยู่่�กัับฐานไว้้.. เพราะธรรมชาติิ สติิ
กัับ จิิต #มักั จะไหลรวมกันั ไปไม่่แยกออกมา...และ .#กิเิ ลส
ชื่อ่� ว่า่ ยางเหนีียว .. แวบดีียวที่�่เข้า้ ไปแตะ.. มันั ก็เ็ กาะหนึึบ
แล้้ว.. .. ดึึงสติกิ ลัับฐานเลยครับั ... เพื่่อ� ให้้แยกออกมาดูู เพื่่�อ
ให้เ้ ห็น็ ไตรลัักษณ์์ หรืือเพื่่�อให้ไ้ ตรลักั ษณ์์ ทำำ�งาน..เพราะถ้้า
เข้า้ ไป แทรกแซง เข้้าไปจับั ยึึดไว้้ โดยไม่ร่ ู้�้ ตััว ..ไตรลักั ษณ์์ จะ
ไม่ท่ ำำ�งาน หรืือ ระยะเวลาในการเปลี่่�ยนแปลง ของ อนิจิ จััง

ทุกุ ข์์ขังั อนััตตาจะนาน...
... #อย่่าลืืมว่่า...

สันั ตติิ หรืือนันั ทิิ (ความสืืบต่่อ ไหลเพลินิ ไป).. ปิดิ บััง อนิิจจััง
อิริ ิิยาบท ..ปิิดบัังทุกุ ขััง...

ฆนะ (ความเป็น็ กลุ่�มก้้อน) ปิิดบังั อนััตตา
ผม อธิิบาย ตามการปฏิบิ ััติินะครัับ..

..ถ้า้ อธิบิ ายตามพระอภิธิ รรม ก็จ็ ะ อีีกลัักษณะ..
ต้้องว่า่ กัันตาม .. จิติ เจตสิกิ รููป ไปถึึง นิพิ พานเลย ...

..ผมไม่เ่ ก่ง่ ครับั ไปไม่ถ่ ููก

- 167 -

- 168 -

“ - เพื่�อ่ นถามมา - “
ไม่่ทราบว่่า..จะกรุณุ าแนะนำ�ำ อัันใดได้้บ้า้ ง
คืือ ทุกุ สิ่�งที่เ�่ ราทำ�ำ ด้ว้ ยความเคยชิิน คืือ #สัญั ญา
กัับ #การปฎิบิ ััติิต่อ่ ผู้�้ คน ก็็คืือผลจากสััญญาเดิมิ ที่ฝ�่ ังั ใจอยู่�แสดงออกมา..
..ไม่ว่ ่า่ ความรักั ความเกลีียด ความไม่่พอใจ พอใจ ก็ล็ ้ว้ นแล้ว้ แต่เ่ นื่�่องมา
จากความรู้้�สึ กเดิิมๆ
...เราลองพิิจารณาจิติ ที่่ไ� ม่ต่ ิดิ สัญั ญานั้้น� มัันสะอาดปราศจากสิ่�งเร้า้ ใจเดิิม
ที่่อ� าจเป็็นตััวนำ�ำ ให้ใ้ จสร้้างกรรมใหม่่ทับั บนสััญญาเก่่าตััวเดิิม
- 169 -

- ตอบ -

สัญั ญาเป็็น ผล อันั เกิดิ จาก การปรุ่�งแต่่ง คืือสัังขาร.. ซึ่ง� ก็อ็ ย่า่ งที่�.่ .. บอกมานั่่�นแหละครับั ..
สัญั ญา #มันั จะบัันทึึกทับั ซ้ำำ�� ของเดิมิ เสมอ..

ชีีวิิตเรา ตราบที่ย่� ัังต้้องอาศัยั อยู่่�บนโลกนี้้.� . ด้ว้ ยมนุุษย์์ เป็น็ สััตว์์ สัังคม.. ทุุกอย่า่ งในการ
ดำำ�เนิินชีีวิติ .. จึึงต้้องมีีการกระทบ คืือ อายตนะ เกิิด ผัสั สะ .. ทัันที่ท่� ี่ม�่ ีีการกระทบ สััญญา
เก่่าจะผุดุ ขึ้น�้ มาทันั ทีี.. คน “เคย” ดีีกัับเรา พอเจอหน้า้ เราก็็จะ เกิดิ พอใจยิินดีี อันั เป็น็
ผลจาก “สััญญา” เก่า่ หรืือ เขาเคยทำำ�ไม่ด่ ีี เราก็ไ็ ม่ช่ อบใจ ไม่่พอใจ.. ดัังบอกมา.. ถููกแล้ว้

ครับั
... สััญญา เก่่า เป็น็ ผล เราจึึงบังั คับั ไม่่ได้.้ . การไม่ย่ ึึดติิด สััญญาเก่่า ดีีแล้ว้ ครับั สาธุุ.. คน
เรา #ไม่ม่ ีีใครไม่ด่ ีี(ชั่�ว)#ได้้ตลอดเวลา และ #ไม่ม่ ีีใครดีีบริสิ ุุทธิ์�ได้ต้ ลอดเวลา เช่่นกััน..
... เราไม่ย่ ึึดสัญั ญาเก่่า ก็็เท่่ากับั ไม่่ผููกโกรธ.. ไม่่พยาบาท.. สาธุุนะ.. อนุุโมทนาด้ว้ ยจ๊๊ะ แต่่
ก็็ต้อ้ งระวัังนิดิ นึึง.. บางคน มีีอุปุ นิสิ ััย ที่ฝ่� ัังลึึกต่่างกันั .. เช่่น ขี้อ� ิจิ ฉา วิติ กจริิต ขี้�โมโห.. บาง

ครั้้ง� เราก็็ต้้องใช้้สัญั ญาเก่่า มาเป็น็ ช้้อมููล ในการใช้ช้ ีีวิิตในโลกด้ว้ ย..
... ในทางปฏิบิ ััติิ เพื่�่อฝึึกฝน.. เราต้้องรู้�เ้ ท่า่ ทัันกระบวนการทำ�ำ งานของจิิตเรา.. เอาง่า่ ยๆ ..

ขันั ธ์์ ๕ คืือ กายใจเรานี้้� มีี รููป ๑ นาม ๔..
การบวนการ ทำ�ำ งานของ “นาม” เริ่ม� ตั้้ง� อายตนะภายนอก กระทบ อายตนะภายใน เช่น่
ตาเห็น็ รููป.. สัญั ญาเก่า่ ก็็ ผุดุ มา แสดงผลมา เป็น็ ชาย เป็น็ หญิิง เคยทำ�ำ ดีีกัับเรา หรืือ เคย
ทำำ�ไม่่ดีีกัับเรา..นี่่แ� ค่เ่ ห็น็ นะ.. นี่่�วิิญญาณ เกิิดแล้ว้ คืือ พอใจไม่่พอใจ.. ถ้า้ เราวาง สััญญา
เก่่าได้้.. วิิญญาณตรงนี้้�ก็็ไม่่เกิดิ .. คืือ “เห็น็ ปุ๊๊�บ” .. รู้�้ ว่่าเคยดีี เคยไม่ด่ ีี.. แต่่ไม่ม่ ีีอารมณ์์
ประกอบ “เห็น็ ” สักั ว่า่ ..”เห็็น” นี่จ�่ ะเกิิด อย่่างนี้้ไ� ด้้ สติติ ้อ้ ง รู้้เ� ท่า่ ทันั ต่่อการกระทบทาง

ตานั้้�น.. คำำ�ว่่า “สัักว่่า”..จึึงเกิิดเองเป็็น “อััตโนมัตั ิ”ิ นะ
... พอได้้ พููดคุยุ .. นี่่เ� กิิด กรรมทางวาจา แล้ว้ จิติ ก็็ ปรุงุ แต่ง่ .. (สังั ขารเกิิด) .. พููดดีีต่อ่ กััน

(แม้อ้ ดีีต เคยทำ�ำ ไม่ด่ ีีต่่อกันั ) ก็เ็ ป็น็ ปิยิ ะวาจา อัันก่อ่ ไปในทางกุุศลกรรม.. ตรงนี้้�
“วิิญญาณ” ใหม่เ่ กิิด.. สัญั ญา ก็็เกิดิ ตามทันั ทีี บัันทึึกทับั สัญั ญาเก่่า.. สุุขใจ (สุุขเวทนา) ก็็
เกิิด ตามมาติดิ ๆสัญั ญา ก็็บันั ทึึก ทัับของเก่า่ ทัันทีีเช่น่ กันั .. ของเก่า่ เคยไม่ด่ ีี.. ก็ม็ ีีบัันทึึกดีีๆ

ซ้้อนทัับไปแล้ว้ .. เห็็นใหม??? #สััญญาก็็ไม่เ่ ที่ย่� ง..

- 170 -

.. กระบวนการทั้้ง� หมด

ไวมากนะ.. แค่ก่ ระพริิบตา ไม่ก่ ี่่�ครั้้�ง พููดกันั ไม่่กี่ป่� ระโยค.. ก็อ็ าจจะก่่อให้้เกิดิ ได้ท้ ั้้ง� “กุศุ ล”
และ “อกุุศล” เกิดิ ทุุกขเวทนา หรืือ สุขุ เวทนาได้้แล้ว้ .. อยู่่�ที่ว่� ่า่ “สติ”ิ เราจะ เข้า้ ไปรู้้�ทััน

กระบวนการทำำ�งานของจิติ ที่่� ขั้�นตอนไหน ???

...สัญั ญา.. วิญิ ญาณ .. สัังขาร.. เวทนา..

...ซึ่�งคนทั่่ว� ไปที่ไ�่ ม่ไ่ ด้้ฝึึกสติ.ิ .
จะรู้้�ทันั ก็็ เวทนา..เกิดิ แล้้ว เกิิดผลแล้ว้ ค่่อยมารู้้�ตัวั “กููไม่่น่า่ เลยยยยย “
...คนทั่่ว� ไปที่�เ่ ริ่�มฝึึกสติิ มาบางแล้ว้ ..ก็็อาจจะ ทันั ตรงเวทนาเกิิด.. คืือ กำ�ำ ลัังทุกุ ข์ใ์ จ..
...คนที่�่เริ่ม� ฝึึกสติิ มาบางแล้ว้ ..ก็อ็ าจจะ ทันั ตรงวิิญญาณเกิิด.. คืือ ชอบใจ ไม่ช่ อบใจ
...คนที่�่ฝึึกมา ดีี ขึ้�น้ มาอีีก.. ก็็ รู้้�ทันั ตอนสังั ขาร(จิิตปรุุงแต่่ง) เกิิด..ซึ่ง� รู้้�ทัันตรงนี้้� “หยุุด” การปรุุง

แต่ง่ เสีียได้.้ . วิญิ ญาณ ก็ไ็ ม่่เกิิด.. สุดุ ท้า้ ย มีีแค่่ อุเุ บกขาเวทนา..
...คนที่�่ฝึึกมาดีี ขึ้น้� ไปอีีก ก็็ทัันตรง กระทบเลย.. หยุดุ ตรงสัญั ญาเก่า่ .. เห็น็ สัักว่่าเห็็น ได้ย้ ินิ สักั ว่า่
ได้้ยินิ .. ก็จ็ บ เช่่นกััน แต่ม่ ีีข้้อแม้ว้ ่า่ .. ไม่ก่ ระทบ กระแทก ซ้ำำ��ๆๆๆๆๆๆ นะ.. ยิ่�งต้้อง พููดคุยุ กันั
ด้้วยแล้้ว.. มันั ก็จ็ ะเกิดิ กระบวนการ ครบ ๔ ขั้น� ตอนอยู่�ดี.. เพีียงแต่ว่ ่า่ จะจบ ที่่� สุุข หรืือ ทุุกข์์

หรืือ เฉยๆ ก็อ็ ยู่่�ที่ว่� ่า่ ..
... “ยื่น�่ “ดอกไม้”้ หรืือ “ขี้�หมา” ให้ก้ ันั .. อาจจะแถมด้ว้ ย มีีดปักั อกกันั สักั เล่ม่ ๒เล่ม่ นะ ..

คงไม่่ งง เนอะ.. กระบวนการทำ�ำ งานของจิติ .. นั้้น� ไวมาก..
..~..อยู่่�ที่่เ� รีียนรู้�.้ . อยู่่�ที่ย�่ อมรัับ..~ ตามความคิดิ จิิต เราให้้ทันั ..~

- 171 -

““ - ถาม -
รู้�้ ลมหายใจ กัับ
รู้้�กายเคลืือนไหว
อะไรง่า่ ยกว่า่ ..

- ตอบ -

อยู่่�ที่ฝ�่ ึกึ ตั้้ง� จิิตตั้้�งใจลงไปตรงไหน..อยู่่�ที่่�สถานะการณ์ป์ ััจจุบุ ันั
จ๊๊ะ...

... เช่น่ ถ้้าพิิมพ์ค์ อมอยู่� จะรู้้�ที่�่นิ้้ว� สััมผัสั มากกว่่า แต่ก่ ัับบางคนที่่�
ฝึกึ รู้้�ลมหายใจ เข้้า-ออก มาจนชินิ ก็ส็ ามารถรู้�้ ลมหายใจได้้ง่า่ ย

กว่า่
... แต่ใ่ นขณะที่�่ร่่างกายไม่ไ่ ด้้เคลืือนไหวมาก เช่่นขณะทำ�ำ สมาธิิ
ในรููปแบบ(นั่่�งขััดสมาธิิ) จะรู้�้ ลมง่า่ ยกว่า่ แต่่พอเราฝึึกไปเยอะๆ
ชำำ�นาญ เขาจะรู้ข�้ องเขาเองเป็น็ อััตโนมััติ.ิ . และ มัันจะรู้ไ�้ ด้้เกืือบ

จะพร้อ้ มกัันนะ
.. จิิตน่ะ่ เขาไวมาก พอเราฝึึกอย่่างหนึ่่�งจนคุ้�นเคย เขาจะแอบ
หนีีเที่�่ยว วิ่�งไปอดีีตบ้้าง.. อนาคตบ้้าง.. เราก็็เพิ่่�มงานให้้เขาทำ�ำ

#เพิ่่ม� การรู้�้ ลม เข้้าไปอีีก
#ตรงนี้้จ� ะได้้สมถะกำ�ำ กับั ไว้น้ ะ สมถะเหมืือนเชืือกผููกไว้ก้ ัับหลััก

ไม่ใ่ ห้ห้ นีีไปไกล เดี๋๋ย� วพอเหนื่่อ� ย ก็จ็ ะพักั เอง เกิิดความสงบ
เป็็นสมาธิิได้เ้ อง...

- 172 -

“ ..เหตุทุ ี่น�่ ิยิ ม รู้้�ลมหายใจ เข้า้ -ออก เพราะ มัันคืือเบื่�่องต้้น “
ของ อานาปานสติิ นั้้น� เอง.. พระพุุทธองค์์ สรรเสริญิ การ
เจริญิ สติิแบบ อานาปานสติิ เป็็นยอดของการภาวนา
เพราะสามารถ ทำำ�ได้้ทั้้ง� สมถะ และ วิปิ ัสั สนา
.. #การรู้้�ลมเป็น็ สมถะ คืือ รู้้�แบบนิ่่ง� ๆ ไม่ใ่ ส่ใ่ จอะไรมาก
จนเกิิดความสงบ
.. #แต่่การรู้้�ลมแบบวิิปััสสนา คืือ รู้้�อาการกระเพื่อ�่ มไหล
ของลม รู้้�ลักั ษณะของลม อ่อ่ นไหว เปลี่ย�่ นแปลง นี่่�วิธิ ีี
หนึ่่ง�
.. #แต่่การรู้้�ลมเป็็นวิปิ ัสั สนาอีีกวิิธีี คืือ รู้้�ลมเป็็นฐานของ
สติิ แล้้วดููจิิตที่�ร่ ัับรู้้� และ จิิตที่ร�่ ู้�้สึก เหมืือนเรานั่่�งบนตลิ่่�ง
มองสายน้ำ��ำ ไหลผ่า่ น จะเห็น็ สิ่�งปฏิิกููล(กิิเลส) ผ่่านมา แล้ว้
ก็็ลอยผ่่านไป ขณะที่�่เห็็นอะไร ก็ร็ ู้้�ว่่าจิติ มีีอาการอย่า่ งไร
ชอบใจ-ไม่ช่ อบใจ (ดููจิิต) เห็็นการเกิิดขึ้้น� - ตั้้�งอยู่� - และ
ดัับไป (เห็็นไตรลักั ษณ์)์
..ซึ่ง� วิธิ ีีสุดุ ท้้าย เป็น็ การ ทำำ�สมถะ+วิปิ ััสสนา ปััญญาจาก
การเห็น็ จะเกิิดเอง
- 173 -

- 174 -

“ - เพื่�่อน - “
ขอสอนถามหน่อ่ ยครับั เวลานั่่�งสมาธิิดููลม
หายใจแล้้วมักั จะบัังคับั ลมตลอด
ทำำ�ให้เ้ กิดิ อาการเก่่รง
ควรแก้อ้ ย่่างไงดีีครับั
เป็็นเพราะพยายามเกิินไปหรืือเปล่า่ ครับั ..

- ตอบ -

ใช่ค่ รัับ.พยายามเกินิ ไปมัันทำ�ำ ให้เ้ กิิดความตึึงเคลีียดภายใน
แก้้ไขโดย..

ให้ส้ ัังเกต อาการของลมครับั ..
..ลมหายใจสั้น� เราเป็็นอย่่างไร?
..ลมหายใจยาว เราเป็็นอย่า่ งไร?
..สั้น� -ยาว แค่่ไหน เรารู้�้สึก “ผ่อ่ นคลาย” เน้น้ ที่ค่� วามผ่อ่ นคลายครับั แค่่ไหนเรารู้้�สึก

สบายๆ
..การสัังเกต อาการ คืือ ดููเหตุุ เห็็นผล ที่�เ่ กิดิ ..

.. จิติ จะจดจำำ�สภาวะเอง ..
การสัังเกต ลมหายใจสั้น� -ลมหายใจยาว
ตรงตามพระพุทุ ธองค์ส์ อนไว้้ในอานาปานสติสิ ููตรเลยนะ
ทั้้ง� ลมสั้น� และ ลมยาว มีีประโยชน์ท์ ั้้�งคู่� อยู่่�ที่�่สถานะการณ์์ไหน?

ใช้้ให้้เหมาะกัับกาล

- 175 -

. ลมหายใจ มีีผลต่่อกายโดยตรง “
.. และ อาการของลมหายใจ (สั้น� -ยาว) ก็็ยังั เป็น็ ตััว

บอกสภาวะจิติ และกายด้ว้ ยครับั
สังั เกตเวลาเหนื่่อ� ย ลมจะสั้�น(หอบ) ถ้้าเราดึึงลมยาวๆๆ

ก็็จะผ่อ่ นคลาย เบาอาการเหนื่�อ่ ยลง
อันั นี้้� ครููพละสอนตั้้ง� แต่่ตอนเรีียนแล้้ว

นั่่�นแหละคืือ ผลของลมต่่อกาย
ในขณะที่�่ จิติ ตึึงเคีียด พยายามมากเกิิน ลมจะหนักั

แน่่น ไม่่เบา ทำำ�ให้้เกิดิ ความตรึึงเคลีียด

“ - เพื่่อ� น -พอเริ่�มต้น้ ทำ�ำ ก็็เหมืือบัังคัับลมทุกุ ครั้้�ง
..ตอบ.. ครัับ “#บังั คับั ” กัับ “#ปรับั ” ต่า่ งกัันนะ
เอาแค่ป่ รับั แต่ไ่ ม่่บัังคับั กดข่ม่
- ตอบ -
ครัับ “#บังั คัับ” กับั “#ปรับั ” ต่่างกันั นะ
เอาแค่่ปรับั แต่่ไม่่บัังคับั กดข่ม่
คนขี้ใ� จน้อ้ ยด้้วย
ใช่ใ่ หม? 5555+

- 176 -

““ - เพื่่�อน -
ก่่อนทำ�ำ ควรความตั้้�งความคิดิ
อย่า่ งไงดีีครัับ

- ตอบ -

ตั้้ง� ความคิดิ ตั้้�งใจว่า่ แค่ไ่ หนแค่่นั้้น� ครัับ ..
.. ให้ค้ ิิดว่า่ เราทำำ�เพื่�อ่ พัักผ่่อน มันั จะผ่่อนคลาย..
.. #หัดั เป็น็ นัักวิทิ ยาศาสตร์์ ทำำ�การทดลอง หยอดโน่น่ นิิด หยดนี่่�หน่่อย

สัังเกตุุอาการเอา..
ทำ�ำ เหตุุ เพื่�อ่ ให้ไ้ ด้้ผล.. .. จิติ ใต้้สำ�ำ นึึก เป็็นตััวหลัักในการหายใจ จะเห็็นว่า่

แม้้ขาดสติิ เราก็็ยัังหายใจได้้อยู่� ..
.. แต่ล่ มจะเป็น็ อย่า่ งที่บ�่ อก คืือเป็น็ ไปตามสภาวะ

แต่่การหััดเป็น็ นักั ทดลอง เราจะไม่ค่ าดหวัังเป๊ะ๊ ๆ ว่่าต้้องอย่า่ งนั้้�นอย่่างนี้้� ..
.. แต่ท่ ุกุ ๆการกระทำำ� และ ผลที่�่ได้้ จิิตจะบันั ทึึกลงจิิตใต้้สำำ�นึึกเอง (เหมืือน

ป้้อนข้้อมููลเข้้าไป) ..
.. แล้ว้ ที่�น่ ี้้� ก็จ็ ะปรัับได้เ้ อง ..
.. ดัังนั้้�นจิติ ตั้้�งต้้นจึึงสำ�ำ คัญั

- 177 -

- 178 -

“ - เพื่่�อน -พี่ค่� รัับ. หากกำำ�ลังั สมาธิิของเราอ่อ่ นมาก “
จะทำ�ำ ให้้เป็็นผู้�้รู้� ผู้�้ดููได้ร้ ึึเปล่า่ ครับั
- ตอบ -
ยากครัับ .. มันั จะรู้�แ้ บบแวบๆ รู้้�แล้้วหลุดุ จากรู้้�ไวมาก ..

.. สมาธิิ คืือ จิิตตั้้ง� มั่่�น ..
มัันจะเป็็นฐานที่ม่� ั่่น� ให้้ผู้้�รู้� ได้้นั้้�งดููแบบชััดๆ ครับั
.. อีีกกรณีี สมาธิิ เปรีียบดังั เชืือก ดึึงสติใิ ห้แ้ ยกจากจิิต แยกออกมาเป็็นผู้้�รู้�
#ถ้า้ ไม่ม่ ีีเชืือก(สมาธิิ) สติกิ ัับจิิต มันั จะไหลรวมกัันไปซะมากกว่า่ ครัับ

- 179 -

“ “ - เพื่อ่� น -งั้น� ผมต้อ้ งเพิ่่�มกำ�ำ ลัังสมถะให้ม้ ากขึ้้�น
ต้้องถึึงขั้น� เข้า้ ฌาณ เลยหรืือเปล่่าครัับ
- ตอบ -
สำ�ำ คัญั ว่า่ ต้้องฝึึกจนเกิดิ สติไิ ด้้เองเมื่อ่� กระทบผััสสะ (อัตั โนมััติ)ิ
.. ไม่่จำ�ำ เป็น็ ว่า่ ต้้องได้้ฌานสููง อาศััยทำ�ำ บ่่อยๆ ทำ�ำ ให้้มาก วันั ละเล็็กน้้อยก็็ได้้ จน

ชำ�ำ นาญ..
.. เช่่น ระหว่า่ ง รอเวลาว่า่ งเพื่อ่� ทำ�ำ ฌาน กับั ระหว่่างวันั สะสมสมาธิิให้้เกิดิ เนื่อ�่ งๆ 5-10

นาทีี ระหว่่างทำำ�งาน เล่่นเฟส ก็็ได้้
.. #การรอว่า่ งเพื่�่อทำำ�ฌาน จะยากกว่า่

.. #สติิอัตั โนมัตั ิสิ ำำ�คััญกว่่าฌาณ
เพราะ .สติอิ ััตโนมัตั ิิจะทำ�ำ ให้้เกิิด #ความตั้ง� มั่�นของจิิต-สติิ ไม่่ไหลตามอารณ์์ที่่เ� กิิด และ

เกิดิ สมาธิไิ ด้้เอง ในระหว่่างวันั
.. หรืือ เห็็นไหม? ระหว่า่ งพิมิ พ์์คุุยกัันนี่�่ ก็็รู้�้ ลมหายใจเข้า้ -ออก ตามไปด้้วย ก็็ได้ส้ มาธิิ อย่่าง

มากก็็แค่่ ปฐมฌาน ไม่่ได้้มากกว่า่ นั้้�น “แต่่ก็เ็ พีียงพอแล้ว้ ” มีีพระสููตรบอกนะ แค่่
ปฐมฌาน ก็บ็ รรลุธุ รรมได้้

.. สำ�ำ คัญั ต้อ้ งฝึึกจนสติเิ กิดิ ได้เ้ อง เป็น็ อัตั โนมััติิ จึึงจะเป็็นผู้�้รู้�ที่่� เข้ม้ แข็ง็ รู้เ�้ ท่า่ -ทันั จิิตได้้

- 180 -

“ - เพื่อ่� น -ผมฟุ้้ง� ซ่า่ นมากๆ ยากต่่อการเข้้าฌาณ “
แต่่ถ้า้ ฝึึกให้ม้ ีีสติิ ดููจะทำำ�ได้้ง่า่ ยกว่า่ “
- ตอบ -
พอฟุ้้ง� ก็็รู้้�ว่่าฟุ้้ง� ดึึงสติกิ ัับมาที่่ล� มหายใจ เข้้า-ออก
..จะเห็น็ ว่า่ ความฟุ้�ง้ ถููกตััดให้้สั้�นลง “ไม่่ฟุ้ง�้ ยาวววววว”

.. มันั จะสั้�นลงเรื่่�อยๆ #ด้้วยกัันรู้้�ทัันจิิตที่ฟ�่ ุ้้�ง

“ - เพื่อ่� น -
ใช่่ครัับ
ฟุ้้�งน้อ้ ยลงครัับ

- ตอบ -

นั่่�นไง #แสดงว่า่ เริ่ม� เห็น็ แล้้ว นั่่�นแหละ
#วิธิ ีีฝึกึ ผู้�้รู้� จนเกิิดสมาธิิ
#ไม่ใ่ ช่ท่ ำำ�สมาธิเิ พื่�อ่ เกิิดผู้�้รู้�
ขอความเจริิญในธรรม

จงมีีแก่ญ่ าติธิ รรมผู้้�สนใจทุกุ ท่่าน

- 181 -

- 182 -

#พิิจารณาเวทนา “

“ - เพื่่�อน -ตอนนั่่ง� สมาธิิ พอเวทนามาตอนปวดเเบบสุดุ ๆ
สติิมัันหายไปเราจะไปจดจ่่อกัับความปวดนั้้�น ผมลองกำำ�หนด
กำ�ำ หนด กำำ�หนด เเล้ว้ ก็เ็ เผ่่เมตตามัันปวดน้อ้ ยลงครับั เเต่ค่ วาม
ปวดมันั ไม่ห่ ายไปทั้้ง� หมดครับั
..ตอนเเรกๆก็เ็ ครีียดคิดิ มากครัับ #จะผ่า่ นยัังไงดีีว้้า
พอนั่่ง� นานนาน.เพื่อ�่ ไปเจอเวทนามััน #เริ่�มสนุุกเกิดิ เป็็นฉัันทะครัับ
มันั สนุกุ มากเลยตอนเจอปวดมากมากจน จะทนไม่ไ่ หว อยู่�เเล้้ว จะ
ทนไม่่ไหวอยู่ �เเล้ว้
..พอเราทนกับั เวทนาได้้ #จิติ มันั จะปล่อ่ ยวางเองเเล้้วมันั จะ
#สลัดั คืืนเอง ใช่ไ่ หมครัับ.

- ตอบ -

ใช่ค่ รัับ
เขาจะปล่่อยวางเองด้ว้ ยปัญั ญา จะปล่อ่ ยวางแบบถาวร

..จิติ ที่�ป่ ล่อ่ ยวาง จะไม่่ดิ้้�นมาก แต่เ่ จ็บ็ ก็็รู้้�ว่า่ เจ็็บ นะ
(ไม่ด่ ิ้้น� = ไม่่ทุุกข์)์
(สลัดั คืืน = ถาวร)

..แต่ถ่ ้า้ ปล่่อยวางด้ว้ ยกำำ�ลัังสมถะ(สมาธิิ) พอสมาธิิลดลง
..จิิตก็็จะกลัับมาดิ้้น� อีีก โอ้้ยๆๆๆ กัับเวทนานั้้�นอีีก

- 183 -

ตรงที่่�บอกว่า่ “เริ่ม� สนุุก”

ดีีแล้้วครับั เริ่�มสนุกุ ที่น่� ี้้ม� ันั ก็จ็ ะง่า่ ยขึ้�้น
การพิิจารณาเวทนา ตรงนี้้� ต้้องใช้ก้ ำำ�ลังั สมาธิเิ ยอะ
เวทนายิ่�งแรงเท่่าใด ต้อ้ งต้อ้ งใช้้กำำ�ลังั สมาธิมิ ากเท่า่ นั้้น�
เมื่่อ� จิิตเริ่�มสนุกุ มีีความพอใจที่�จ่ ะทำ�ำ สมาธิิจะเกิดิ ได้ง้ ่า่ ย

(ความสุขุ เป็็นเหตุุใกล้้ ให้้เกิิดสมาธิิ)
.. สมาธิิเหมืือนเชืือก จะยกของหนัักออก

หนัักมากก็็ต้อ้ งใช้้เชืือกเส้น้ ใหญ่่
..ถ้า้ เชืือกเส้้นเล็็กไป เชืือกก็ข็ าด
สติิก็จ็ มไปกับั เวทนาอีีก ก็็ต้้องเพิ่่ม� เชืือกให้ใ้ หญ่่ขึ้�น้
เพื่่�อดึึงสติิ ให้้แยกออกมาจากเวทนา(จิติ )นั้้�น
. ตรงนี้้แ� หละคืือ เริ่�มต้้นก็ต็ ้้องแยก.รููป-แยกนาม.

เวทนาทางกายก็็ส่่วนนึึง
จิิตที่�เ่ ป็น็ ทุุกข์เ์ พราะเวทนานั้้น� ก็ส็ ่ว่ นนึึง
ถ้า้ เกิดิ ปัญั ญาประกอบ ก็็จะเห็น็ เองว่่า

.. เหตุุให้้จิิตทุุกข์์ เพราะอะไร
.. ทางดัับทุกุ ข์์ (ปััญญา) คืืออะไร
.. รู้้แ� จ้้งสลัดั คืือ เหตุุนั้้น� ก็แ็ จ้ง้ ในนิโิ รธ
มันั จะลงหลักั อริิยสัจั 4 โดยตัวั เขาเอง
เรีียกว่า่ สลัดั คืืนเอง ไม่่ใช่่คิิดเอา

- 184 -

“ - เพื่�อ่ น - “
อ๋อ๋
#เหมืือนติดิ กระดุุม ติิดเม็็ดเเรกให้้ถููก
อย่่างที่่�เคยบอกใช่่ไหมครับั ?

- ตอบ -

สาธุุ ใช่่ครับั
เม็็ดแรกคืือแยกรููป-นาม
.. ตััวที่จ�่ ะดึึงให้้แยกออกมา คืือสมาธิิ
ขาดสมาธิิ จิติ ก็ฟ็ ุ้้�ง ดิ้้�นๆๆ (ทุุกข์์เข้า้ ไปสิ)ิ
.. #เมื่่�อเข้า้ ใจภาพรวม ถึึงเวลาจริิง
ก็เ็ ติิมสมาธิิเข้า้ ไป ดึึงสติอิ อกมาดูู
มันั ถึึงจะเห็น็ การแยกฯ
ถ้า้ รวมกััน มันั ก็็ไม่่แยกฯ
.. ครููอาจารย์์ ถึึงบอก สมถะ-วิิปััสสนา
แยกกัันไม่ไ่ ด้้ ต้อ้ งใช้ท้ ั้้ง� คู่�

- 185 -

สมาธิิ - วิปิ ััสสนา รักั ษาโรคได้้จริิงหรืือ “

“ - เพื่อ�่ น -
การนั่่�งสมาธิิ วิปิ ััสสนากรรมฐาน
เป็น็ การรักั ษาโรคภัยั ไข้เ้ จ็บ็ ได้้จริิง
หรืือ แก้ป้ ััญหาได้้ถาวรหรืือไม่่..

- ตอบ -

การนั่่�งสมาธินิ ั้้น� ก็็เพื่�่อให้จ้ ิติ ใจสงบจากนิิวรณ์์ #ให้จ้ ิิตใจไม่่
ซัดั ส่่ายฟุ้�ง้ ซ่่านไปในอกุศุ ล

... ส่่วนการเจริญิ วิปิ ััสสนานั้้น� ก็็..
#เพื่อ�่ ให้เ้ กิิดปัญั ญา

#รู้้�ความเป็็นไปของชีีวิติ ตามความเป็็นจริิง
#เพื่อ่� ละความเห็น็ ผิดิ ว่า่ รููปร่า่ งกายเป็็นตััวเป็น็ ตนเสีีย

..เป็น็ อัันดัับแรก #มิิใช่่เพื่่อ� การรัักษาโรค

- 186 -

แต่่บางครั้้ง� เมื่�่อเจริญิ สมาธิิและวิปิ ัสั สนาแล้ว้ โรคภัยั ไข้เ้ จ็บ็ ที่เ่� ป็น็ อยู่�
อาจหายได้้ ทั้้ง� นี้้เ� พราะขณะเจริิญกุุศลนั้้น� กุศุ ลที่เ�่ กิิดจากจิิตนั้้�น

ย่่อมผ่อ่ งใส ส่่งผลถึึงรููปผ่อ่ งใสด้้วยได้.้ .
.. ความไม่่สบายกายก็็หายไป จึึงรู้้�สึกว่า่ การเจริิญสมาธิิหรืือ
วิปิ ัสั สนาทำ�ำ ให้โ้ รคภัยั ไข้เ้ จ็็บหายได้้ ทำำ�ให้้เข้า้ ใจผิิดว่า่ การเจริญิ

สมาธิิและวิปิ ััสสนา ทำำ�ให้โ้ รคภััยไข้้เจ็็บหายก็็เป็็นได้้
.. ความจริิงสมุฏุ ฐานของโรคนั้้�น
เกิดิ จากจิิตก็ไ็ ด้้ จากกรรมก็ไ็ ด้้
จากอุุตุุคืือความเย็็นความร้้อนก็็ได้้
เกิดิ จากอาหารก็ไ็ ด้้
...

... โรคที่�่เกิดิ จากกรรมนั้้�น #ถ้้าไม่่หมดกรรมรักั ษาอย่า่ งไรก็ไ็ ม่ห่ าย
.. แต่ถ่ ้้าหมดกรรม ถึึงไม่่รัักษาก็ห็ ายเองได้้

#อย่่าลืืมว่า่ .. รููป -ร่่างกายเรานี้้.� . เป็น็ ที่�ร่ องรับั วิิบากกรรมเก่า่
โดยตรง.. ส่่วนจิติ เราจะรัับทุุกขเวทนานั้้น� หรืือไม่่ เราเลืือกได้.้ .
..ส่ว่ นโรคที่�่เกิดิ จากจิิต จากอุุตุแุ ละอาหารนั้้น� จะรักั ษาหรืือไม่่

รัักษาก็็หายได้้ ขอตอบปัญั หานี้้เ� พีียงนี้้�

- 187 -

- 188 -

“ครููๆไอ้้ตััวเจตนามัันเป็็นเเบบไหนอ่ะ่

“ - เพื่�่อน -
เจตนา คืือ ความ
ตั้้ง� ใจที่�จ่ ะทำำ� จ๊๊ะ
- ตอบ -
ความฟุ้้�งซ่่าน หดหู่�่ ท้้อแท้้ (นิวิ รณ์์) ทำำ�ให้้หมด
กำำ�ลังั ใจ เจตนาจึึงคลาดเคลืือน ถููกทำำ�ลาย..
พึงึ มีีคนถาม ตััวทำ�ำ ลาย เจตนา ฮ่่าๆๆๆๆ

.เป็น็ คนแรกเลยนะเนี้้�ย

- 189 -

“ - เพื่อ�่ น -

“ สติิตั้้ง� มั่่น� อยู่่�กับั ความ
ตั้้ง� ใจเป็น็ ตัวั ทำำ�ลายนิวิ รณ์์
ใช่่ป่ะ่ ครัับ

- ตอบ -

ช่า่ ยยยยยยยยยยยย
.. สติิตั้้�งมั่่น� อยู่่�กับั ความตั้้ง� ใจ ไม่ห่ วั่น� ไหว แม้จ้ ะมีีอุุปสรรคใดๆ ผล
คืือ มีีสมาธิิ มีีอิิทธิบิ าท 4 บริิบููรณ์์
๑. ฉันั ทะ ความพอใจ ความรักั ใคร่่ ความยิินดีีในสิ่ง� นั้้น� เป็น็ ความ
หมายในทางกุศุ ล ที่�่หมายถึึง ความรัักงาน ความรัักในกิิจที่ท�่ ำ�ำ
๒. วิิริิยะ ความพากเพีียร ความพยายามในสิ่�งนั้้�น
๓. จิิตตะ ความเอาใจใส่่ ความฝักั ใฝ่่ ความสนใจในสิ่ง� นั้้น�
๔. วิิมังั สา ความหมั่่น� สอดส่่องการพิจิ ารณาหาเหตุหุ าผลในสิ่ง� นั้้�น

- 190 -

“ - เพื่่�อน -ก็็ผมนอนใคร่่ควรดููเเล้ว้ มันั น่่าจะมีีตัวั ที่ม�่ าทำ�ำ ลายเจตนานะไม่่งั้น� “
ความตั้้ง� ใจของคนเราสำ�ำ เร็จ็ ทุกุ อย่่างเเหละผมว่า่ “
- ตอบ -
นิวิ รณ์์ กัับ สมาธิิ
เป็็น ธรรมตรงข้า้ มกันั เหมืือน มืืดกัับสว่า่ ง

“ - เพื่อ�่ น -ก็็ชีีวิิตเเหละเป็็นตัวั ตั้้�งคำ�ำ ถามครับั ชีีวิิตผมตั้้ง� ใจหรืือคิดิ ล่่วงหน้า้
ก่อ่ นเจอตอขวางตลอดเลยนิวิ รณ์์ร้้ายจริิงๆผมเห็น็ พอเวลามัันเข้า้
มานะมันั จะพาให้้ติิดสุขุ ทำำ�ให้้พาขี้เ� กีียจ
..เเต่ท่ ี่่�ไหนได้้กายกัับจิิตเป็็นทุกุ ล้้วนมีีความเเปลเปลี่ย�่ น
ตลอด24หรืือจะว่า่ ตลอดจนถึึงวัันสุดุ ท้า้ ยของชีีวิิตก็็ว่่าได้้
..มัันข้า้ มตรงที่ต่� ิดิ อยู่่�ตรงนั้้�นมาได้เ้ เละน่ะ่ ตรงนั้้น� มัันหลงยึึดกับั สิ่่ง� ที่่�
รู้�้ ภายนอกเสีียมากนะครับั
- ตอบ -
สาธุุ
พระพุุทธองค์์จึึงบอกว่า่ .. ทุกุ ข์์เท่่านั้้น� ที่�่เกิิด ทุกุ ข์เ์ ท่่านั้้น� ที่�ด่ ับั ..
.. สัังขารร่า่ งกายเรานี้้� คืือก้้อนทุุกข์์
สุขุ ก็ช็ั่�วคราว ทุุกข์ก์ ็็ชั่ว� คราว

- 191 -

“ - เพื่อ่� น -มีีใครฝึึกแนวปััฏฐาน4 สายพองยุบุ บ้า้ งคะ “
จะถามค่่ะว่า่ #เวลานั่่�งสมาธิพิ องยุุบเห็็นไม่่ชััดแล้้วเราจะกำำ�หนด
นั่่�งหนอ ถููกหนอ
(ถููกหนอถููกตรงส่่วนไหนบ้า้ งคะ)

- ตอบ -

การปฏิบิ ััติิแนวสติปิ ััฏฐาน 4 ไม่่ได้จ้ ำำ�กััดอยู่่�ที่่� การกำ�ำ หนดยุบุ หนอ-พองหนอครัับ
.. ทุุกๆการปฏิบิ ััติิ ล้้วนอยู่่�บนสติปิ ััฏฐาน 4 ทั้้�งนั้้น�
(#ถ้า้ ทำำ�ถููก ) สติปิ ัฏั ฐาน4 จึึงเรีียกว่า่ เป็น็ “ทางเอก”

... ผมเองเคยไปเข้า้ ครอสที่ว�่ ัดั อััมพวันั และ โพธิปิ ัักขิิยธรรมสถาน(สระบุรุ ีี)
จึึงพอสรุุปได้ว้ ่า่ …

การกำำ�หนดคำ�ำ บริกิ รรมภาวนา ไม่ว่ ่า่ จะกำำ�หนดอย่่างไร? .. ไม่ว่ ่่าจะกำ�ำ หนดหนอ..
กำ�ำ หนดพุทุ โธ .. สัมั มาอรหััง ..เมตตาคุณุ ังั ฯ ..

การนัับเลขกำำ�กัับตามลมฯ แม้้แต่่การรู้�้ ลมหายใจ(อานาปานสติ)ิ

- 192 -

เบื้้อ� งต้น้ มันั แค่่ #องค์บ์ ริกิ รรมภาวนา เป็น็ แค่อ่ ุบุ ายวิธิ ีีเพื่�อ่ ฝึึกสติ,ิ
เพื่่�อเป็็นที่อ�่ ยู่�(ฐาน)ให้้สติ,ิ เพื่�่อให้้สติิแยกออกมาจากจิิต
เพื่่อ� ให้้มีีสติติ ั้้ง� มั่่�น

“เป็็นสมาธิิ”

เมื่่อ� ภาวนาถึึงจุุดหนึ่่ง� #คำำ�บริกิ รรมจะหายไป
#แม้แ้ ต่ล่ มหายใจก็็ยัังรู้้�สึกหายไปได้เ้ ลยครับั
มัันเป็น็ ธรรมดา เป็น็ ธรรมชาติิของระดับั ฌาน(สมาธิิ)
เราไม่ย่ ึึดนะว่่า... ต้้องอย่า่ งนี้้� อย่า่ งนั้้�นเท่า่ นั้้น� .

- 193 -

“ - เพื่อ�่ น -เวลานั่่�งสมาธิพิ องยุุบเห็็นไม่ช่ ััดแล้ว้ เราจะกำำ�หนด “
นั่่ง� หนอ ถููกหนอ(ถููกหนอถููกตรงส่่วนไหนบ้้างคะ)
..... ตรงนี้้ผ� มเคยถาม ครููอ.สายหนอ บางท่่านมัักจะบอกให้้
“ทำำ�ความรู้�้สึก กับั มาที่ก�่ ายให้้ชััดสิิ” จะได้ก้ ำำ�หนดได้้
..ส่่วนตัวั ผมว่่า #มันั ก็็ถอยหลัังสิิ เหมืือนพุุทโธหายไป ก็็ไป
พยายามดึึงพุทุ โธกลัับมา #นั่่�นคุณุ ก็็ยึึดพุุทโธอยู่�
... ยึึดมั่่น� อยู่�อย่า่ งนั้้�น #แล้ว้ มัันจะก้้าวหน้้าได้ย้ ัังไง
- ตอบ -
ตามหลักั สติปิ ััฏฐาน4..
..เริ่�มต้้น ถ้า้ กำ�ำ หนดฐานกาย คืือ รู้�อ้ าการของกายที่่�นั่่�ง ที่ก่� ้้าว
เดิิน.. เมื่�อ่ จิติ ละเอีียดขึ้น้� (สมาธิมิ ากขึ้น้� ) มันั จะรวมเข้้าสู่�
ภายใน ทวารการรับั รู้�้ ภายนอก คืืออาการของกายจะหาย
ไป(รู้ไ�้ ม่่ชัดั -กำำ�หนดไม่่ได้้) ผมแนะนำ�ำ ให้้เปลี่�ย่ นฐานครัับ
มาที่่� #ฐานเวทนา หรืือ #ฐานจิติ

- 194 -

ฐานเวทนากำ�ำ หนดอย่่างไร?

ให้้กำำ�หนดอาการที่เ่� จอ เช่่น ปวดหนอ - เมื่่�อยหนอ - นั่่ง� (อยู่�)หนอ แทนการกำำ�หนดอาการที่�่
กาย(แทนฐานกาย) ฐานเวทนา คืือ การรู้้�ว่า่ สุุข- ทุกุ ข์-์ เฉยๆ-
#ไม่เ่ ห็น็ ทุกุ ข์ไ์ ม่เ่ ห็็นธรรม

ฐานจิิตล่่ะกำ�ำ หนดอย่า่ งไร?

ให้้กำ�ำ หนดหนอเข้้ามาที่่�จิติ ที่ร�่ ู้้�สึก รู้�้สึกอย่า่ งไร

ก็็กำำ�หนดหนอที่ต�่ รงนั้้�น.. นั่่�นก็็คืือ
กำำ�หนดเข้้ามาที่จ�่ ิิตที่ใ�่ จเรา.. กายมัันหายไปก็ช็ ่่างมันั ..

#ทุกุ อย่า่ งมันั จบที่่�จิิต #จบที่่�ใจ
.. กิเิ ลสทั้้ง� หลายมันั เกิดิ ที่่�ใจเรานี่�แ่ หละ
#การกำำ�หนดฯ เพื่อ�่ ให้้รู้�้ ว่่า สติิเราอยู่่�ตรงใหน.
เพื่�อ่ ให้้รู้้�ชััด.. คำ�ำ ว่่ารู้�้ ชัดั คืือ #รู้้�เหตุุให้้เกิดิ

#เพื่�่อเข้้าไปดับั ที่เ่� หตุนุ ั้้�น.
ดังั นั้้น� มันั ต้อ้ งเห็็นเกิดิ -ดัับ จึึงจะได้้ปััญญา

.. เราพ้น้ ทุุกข์์ได้ด้ ้้วยปัญั ญา
ไม่ไ่ ด้บ้ รรลุุธรรมด้้วยการกำำ�หนด”หนอ”
การกำำ�หนดหนอเป็็น #อุบุ ายวิิธีีในเบื้้�องต้้น” เท่า่ นั้้น�

เหมืือนเป็็นแค่่ พาหนะเพื่่�อเดินิ ทาง
เย ธมฺมฺ า เหตุุปฺปฺ ภวา ธรรมทั้้ง� หลายเกิดิ แต่เ่ หตุุ”...
... พระพุทุ ธองค์์ทรงตรััสเหตุุของธรรมเหล่่านั้้�นและความดับั ของธรรมเหล่่านั้้น�

พระองค์ท์ รงมีีปกติสิ อนอย่า่ งนี้้�

- 195 -

- 196 -

“ - เพื่่�อน -ถ้า้ ผมรู้้�ทัันวาระจิิตว่า่ ... “
.. มันั เกิดิ หรืือเข้้าไปถืือครองอารมสิ่ง� นั้้�นเช่่น เวลาเห็น็ เขาสนทนาธรรมกััน ในนอกรููป
แบบเขาทำ�ำ กันั ตลอดเวลาเช่่นสวดมนต์์ในใจหรืือบริิกรรมในใจตลอด
.. ผมรู้�้ ทันั ว่่า.. ใจเกิิดรู้�้สึกถึึงความมากเกินิ ไป มันั ปฏิเิ สธในครั้้�งแรกพอฟังั ไปซัักพัักอ่่อ
ผลลัพั ธ์ท์ ี่ไ�่ ด้้เกิดิ นิมิ ิติ ขึ้้น� เพราะทำ�ำ มากเจริิญมาก(อ่า่ นี่�เ่ ห็น็ โลภละอยากขึ้น�้ มาเชีียวผล
ลัพั ธ์์ดีีๆเนี้้�ย)
.. หรืือ ..ล่า่ สุดุ บููชาแหวนหลวงพ่่อวิริ ิยิ ัังมา ไม่ไ่ ด้อ้ ยากบููชา
ในใจคิิดว่า่ .. อ่่อ! เพื่�อ่ กิิจการภายในเป็น็ ทุุนรอน ก็็เลยบููชามาตาม มารยาท คิิดในใจไว้้
ไม่ม่ ีีการยึึดติิดตรวจสอบดููกายใจตลอดเกิิดอะไรที่่�ใจไหม ล่า่ สุดุ เห็น็ แหวนดำ�ำ ๆเลยเอา
แว่่นมาส่่องปุ้้�บขี้้�ไครมากัับแหวนอืืมเก่า่ แต่แ่ รกเลยลองเขี่ย�่ ดูู อ๋๋อ ออกนิิ เลยเอาไปล้า้ ง
อ่่า เงาวับั เห็น็ ความรู้�้สึกวิ่�งไปเกิดิ ที่�่แหวนนี่แ่� หวนใหม่เ่ ราคับั มัันเห็็นความยึึดเลย
..อยากถามว่่าผมพยายามคิดิ ไปเองว่่าสิ่ง� นี้้�เกิดิ มัันเฝ้้าระวัังเพราะระแวง หรืือ ผมยก
ระดัับใจขึ้น้� มาจริิงๆครัับ
(มีีจริงิ มั๊๊�ยคับั อาการนี้้)�

- ตอบ -

นั่่�นสิิ. ผมก็ค็ ิดิ เหมืือนกัันเลยว่า่ .. “สิ่�งนี้้�เกิิดมัันคืือ
การเฝ้้าระวัังเพราะระแวง หรืือ ยกระดัับใจขึ้�น้ มาจริิงๆ”

- 197 -

เอางี้น� ะ

ตลอดเวลาที่�่รู้้�สึกทั้้ง� หมด..

“ รู้�้ ลมหายใจด้้วยไหม? ”

.. เมื่่อ� รู้�้ ลมด้้วยแล้ว้ เห็น็ ผลรวมทั้้ง� หมดในสิ่ง� ที่เ่� กิิดไหม?
.. มัันช่่วยเราในแง่่รู้�้ ทันั กิเิ ลสแค่ไ่ หน?
.. สุุดท้า้ ย วางได้ไ้ ว แค่่ไหน..

นี่่�คืือสเต็็ป

1.รู้้�ลม = สมถะ
2.รู้�้ ความ = ปััญญา รู้�้ ว่่ากุศุ ล หรืือ อกุศุ ลเกิิด
3.รู้้�วาง = ปล่อ่ ยวางได้ไ้ วแค่ไ่ หน?

- 198 -

- 199 -

บรรณานุุกรม

1. ธรรมะ ธััม-มะ-ดา . สาระ.. สนทนาธรรมะปฏิิบััติ.ิ . จาก “กล่อ่ ง”, สืืบค้้นเมื่�อ่ 2 ตุุลาคม 2563.
จาก. https://www.facebook.com/DharmaDhammada
2. ธรรมะ ธัมั -มะ-ดา . การปฏิิบััติธิ รรม จะเริ่ม� ต้น้ อย่่างไร และ ยัังไง ?”, สืืบค้น้ เมื่่�อ 2 ตุุลาคม
2563. จาก. https://www.facebook.com/DharmaDhammada
3. ภาพที่่ใ� ช้ป้ ระกอบในหนัังสืือ ,ที่่ม� า: https://pixabay.com/th/
4. ภาพที่่ใ� ช้ป้ ระกอบในหนัังสืือ , ภาพโดย Benjamin Balazs จาก Pixabay

- 200 -