หน่วยที่ 3 สารชีวโมเลกุล

ก. ประเภทโปรตนี แบง่ ตามหน้าที่

4. โปร ีนท่ีทาหนา้ ท่ีสะสม (storage protein)
คือ โปร นี ท่ีสะสมเป็นอาหาร

ก. ประเภทโปรตนี แบง่ ตามหน้าที่

5. โปร ีนท่ีทาหนา้ ท่ีเก่ียิกบั การเคล่ือนไหิ
(contractile protein) คือโปร ีนท่ีอยใู่ น
เซลลข์ องกลา้ ม
เนือ้ คือ ไมโอซนิ
และแอก นิ

ก. ประเภทโปรตนี แบง่ ตามหน้าที่

6. โปร นี ท่ีทาหนา้ ท่ีปอ้ งกนั (protective protein)
คอื โปร นี ท่ีทาหนา้ ท่ีเป็นภมู ิคมุ้ กนั โรคใหก้ บั
รา่ งกาย

เชีน่ แอน ิบอดี
(antibody )

ก. ประเภทโปรตนี แบง่ ตามหน้าท่ี

7. โปร นี ท่ีทาหนา้ ท่ีเป็นสารพษิ (toxin) เชีน่
พษิ งู พิษคอ ีบ พิษอหิิ า เป็น น้

ข. ประเภทโปรตนี แบ่งตามหลักชีวเคมี

มี 2 ประเภท
1. โปร ีนชีนิดไมซ่ บั ซอ้ น (simple protein)
2. โปร ีนท่ีซบั ซอ้ น (compound protein)

1. โปรตนี ชนิดไมซ่ ับซอ้ น (simple protein)

Albumin เป็ นโปรตนี ในไข่ขาว

1. โปรตนี ชนิดไม่ซับซ้อน (simple protein)

Histones เป็ นโปรตนี ท่ี
พบในต่อมไทมสั และตบั ออ่ น

1. โปรตนี ชนิดไมซ่ บั ซ้อน (simple protein)

Glutelins เป็นโปร ีนท่ีพบในขา้ ิสาลี

1. โปรตนี ชนิดไมซ่ ับซ้อน (simple protein)

Protamine เป็นโปร ีนท่ีพบในสั ิจ์ าพิกปลา

2. โปรตนี ทซ่ี บั ซ้อน (compound protein)

คอื โปร นี ท่ีประกอบไปดิ้ ยกรดอะมิโนและสารอ่ืนปน

ิั อยา่ งเชีน่ Nucleoprotein เป็นโปร ีนท่ี
ประกอบดิ้ ยกรดนิิคลีอิก พบ าม อ่ ม า่ งๆ

2. โปรตนี ทซี่ บั ซอ้ น (compound protein)

Glucoprotein เป็นโปร นี ท่ีประกอบดิ้ ย
คารโ์ บไฮเดร พบในนา้ ลาย

2. โปรตนี ทซี่ ับซอ้ น (compound protein)

Chromoproteinเป็ นโปรตนี ทม่ี สี ารทที่ าใหม้ สี ปี น
อยู่ดว้ ย เช่น ฮโี มโกลบนิ มธี าตุเหล็กปนอยู่
เมือ่ รวมกับแกส๊ จะใหส้ ีแดง เป็ นตน้

2. โปรตนี ทซี่ บั ซ้อน (compound protein)

Phosphoproteinเป็ นโปรตนี ทม่ี ฟี อสฟอรัสปน
อยู่ดว้ ย เช่น Casein ในนม เป็ นต้น

2. โปรตนี ทซ่ี บั ซ้อน (compound protein)

Lipoproteinเป็ นโปรตนี ทม่ี ไี ขมันรวมอยูด่ ว้ ย
เช่น ไข่แดง นา้ นม เป็ นตน้

ง. โปรตนี แบง่ ตามลักษณะของการขดและ
เรียงตัวของโปรตนี

มี 2 ประเภท
1. โปร ีนลกั ษณะเป็นเสน้ (fibrous protein)
2. โปร นี ลกั ษณะเป็นกอ้ น (globular protein)

1. โปรตนี ลักษณะเป็ นเส้น (fibrous protein)

โปรตนี ประเภทนีเ้ รียงตวั กนั เป็ นกลุ่มตามความ
ยาว มีความแขง็ แรง เหนียว ยดื หยุน่ ได้มาก
เช่น

1. โปรตนี ลักษณะเป็ นเส้น (fibrous protein)

คอลลาเจน (collagen) ของเอน็

1. โปรตนี ลักษณะเป็ นเส้น (fibrous protein)

เมทริกซ์ (matrix) ของกระดกู

1. โปรตนี ลักษณะเป็ นเส้น (fibrous protein)

ครี าทนิ (keratin)ของเส้นผม ขน เขา และเล็บ

1. โปรตนี ลักษณะเป็ นเส้น (fibrous protein)

อลี าสตนิ (elastin) เป็ นโปรตนี เส้นเอน็ ใหค้ วาม

แขง็ แรงและรับแรงยดื หยุ่นในเนือ้ เยอ่ื เกย่ี วพนั

1. โปรตนี ลักษณะเป็ นเส้น (fibrous protein)
ไฟโบรอนิ (fibroin) ของเส้นไหม

2. โปรตนี ลักษณะเป็ นกอ้ น (globular protein)

โปรตนี ประเภทนีจ้ ะ
ประกอบดว้ ยสายทข่ี ด
ตัวมว้ นแน่นในลักษณะ
กลม โดยมแี รงดงึ ดดู
ระหวา่ ง ส่วนต่างๆ มี
หลายชนิด เชน่

172

2. โปรตนี ลักษณะเป็ นกอ้ น (globular protein)

ตัวอยา่ งเชน่ โปรตนี พวกฮโี มโกลบนิ ทาหน้าท่ี
ช่วยนาออกซเิ จนไปเลีย้ งส่วนต่างๆของร่างกาย

2. โปรตนี ลักษณะเป็ นก้อน (globular protein)

ตัวอยา่ งเช่น โปรตนี พวกเอนไซม์

2. โปรตนี ลักษณะเป็ นก้อน (globular protein)
โปรตนี ทอี่ ย่ใู นเซลลข์ องกล้ามเนือ้

2. โปรตนี ลักษณะเป็ นกอ้ น (globular protein)

โปรตนี ทที่ าหน้าทเ่ี ป็ นฮอรโ์ มน ตัวอยา่ งเช่น insulin,
เป็ นฮอรโ์ มนทส่ี ร้างจากตบั ออ่ นมหี น้าทน่ี านา้ ตาลใน
เลอื ดไปยังเนือ้ เยอื่ ตา่ งๆ ของร่างกายเพอื่ สร้างเป็ น
พลังงาน

2. โปรตนี ลักษณะเป็ นกอ้ น (globular protein)

albumin เป็ นโปรตนี ทท่ี าหน้าทเี่ ป็ นฮอรโ์ มน
อลั บมู นิ มหี น้าทใ่ี นการลาเลียง Bilirubin ซง่ึ

เป็ นสารของเสยี สีเหลืองทเี่ กดิ จากการตายของ
เมด็ เลอื ดแดง ซงึ่ ลาเลียงตงั้ ตน้ จากม้ามไปสง่ ยัง
ตับและไต

2. โปรตนี ลักษณะเป็ นก้อน (globular protein)
globulin โปรตนี ทท่ี าหน้าทเ่ี ป็ นฮอรโ์ มน

กรดนิวคลอี กิ

เป็ นสารชีวโมเลกุล ทท่ี าหน้าทใี่ นการ

ถา่ ยทอดลักษณะทางพันธุกรรม ควบคุมการ

เจริญเตบิ โต และกระบวนการต่างๆ ของ
สิ่งมชี ีวติ ซงึ่ อยู่ในนิวเคลียสของเซลลส์ ิ่งมีชีวติ

โมเลกุลของนิวคลโี อ
ไทดป์ ระกอบด้วย
ส่วนยอ่ ย 3 ส่วน

1.หมู่ฟอสเฟต (phophate group )

2. นา้ ตาล ใน DNAเป็ น ดอี อกซไี รโบส
และ ไรโบส ใน RNA

(น้าตาลไรโบสพบใน RNA)

มีคารบ์ อน 5 อะตอมตอ่ 1 โมเลกุล

3.ไนโตรจนี ัสเบส ได้แก่

เบสอะดนี ีน (adenin : A) เบสกวั นีน (guanine : G)
เบสไซโทซนี
(cytosine : C)

และเบสไทมนี
(thymine : T)

และเบสยรู าซิล
(uracil : U)
มีเฉพาะใน RNA

นิิ คลีโอไทดจ์ ะเรยี ง ิั อ่ กนั เป็นสายยาิ เรียกิา่

พอลินิวพลโี อไทด์ (Polynucleotide)

184

สารใหพ้ ลังงาน

นอกจากนี้ นิิคลีโอไทดย์ งั เป็นสารใหพ้ ลงั งาน
ในกระบินการเม าบอลซิ มึ (Metabolism) เชีน่
ATP (Adenosine Triphosphate)
ADP (Adenosine Diphosphate) และ
AMP (Adenosine Monophosphate)
ซง่ึ จะแ ก า่ งกนั ามจานินของหม่ฟู อสเฟ



กรดนิวคลอี ิก มี 2 ชนิดได้แก่

1. Deoxyribonucleic acid (DNA) เป็ นสารที่

ความคุมลักษณะพนั ธุกรรมของส่งิ มชี วี ติ พบอยูใ่ น
นิวเคยี สและไมโทคอนเดรยี
เป็ นส่วนประกอบหลักของ
โครโมโซม นา้ ตาลใน DNA
เรียกวา่ Deoxyribose

2. Ribonucleic acid (RNA) อยใู่ น

ส่วนทเ่ี ป็ นนิวคลโี อลัสและไซโทพลาซมึ มี
ลักษณะเป็ นสายเดยี ว มหี น้าทใี่ นการสร้าง
โปรตนี นา้ ตาลใน RNA เรียกวา่ ribose



การเข้าคู่กันของเบสตามวธิ ีของวัตสัน-คริกเกดิ ขึน้ ใน

2 ลักษณะ ไดแ้ ก่ คู่เบสระหว่างเบสอะดนี ีนกบั เบสไทมนี

(A กบั T) และคู่เบสระหว่าง เบสไซโทซนี กับเบสกัวนีน
(C กบั G) ซงึ่ ทงั้ สองคู่เบลนีย้ นิ ยอมใหเ้ กดิ การก่อตวั ของ
โครงสร้างทเี่ ป็ นเกลยี วคู่

DNAทาหน้าทต่ี า่ งจากRNA ดงั นี้

DNA ทาหนา้ ท่ีหลกั ในการเกบ็ รกั ษาและถา่ ยทอด
ขอ้ มลู ทางพนั ธุกรรมของสง่ิ มีชีีิิ แ ล่ ะชีนิด สิ่ น
RNA ทาหนา้ ท่ีหลกั ในการถ่ายทอดขอ้ คิามทาง
พนั ธกุ รรมจาก DNA ไปสรา้ งเป็นโปร นี

191

ประโยชนข์ องการศกึ ษากรดนิวคลอี ิก

1.ประโยชน์ด้านการแพทย์ รกั ษาโรคทางพนั ธกุ รรม

เชีน่ โรคโลหิ จางชีนิดเสีย้ ิจนั ทร์ (sickle cell
anemia) โรคทาลสั ซเิ มีย และ เฮโมฟี เลยี เป็น น้

Hemophilia (ฮโี มฟี เลยี ) sickle cell anemia โรคธาลัสซเี มยี
หรือโรคเลอื ดไหลไม่หยุด
เป็ นโรคโลหติ จาง

ประโยชนข์ องการศึกษากรดนิวคลอี ิก

1.ประโยชน์ด้านการแพทย์

รกั ษาโรคทางพนั ธุกรรม ที่เรยี กิา่ ยีนบาบดั
(gene therapy)

ประโยชนข์ องการศึกษากรดนิวคลีอิก

2. ประโยชน์ในด้านอาชญากรรม
ได้นาความรู้ด้าน การตรวจ DNA มาพิสูจน์
ความเป็ นเอกลักษณ์ของบคุ คล เช่น ใช้ในการสืบ
หาฆาตกรหรือผู้ร้าย สืบหาคน
หาย พิสูจน์การเป็ นพ่อ
แม่ ลูก เป็ นต้น

ประโยชนข์ องการศึกษากรดนิวคลอี ิก

3.ประโยชน์ในด้านการเกษตร นามาใช้ในการ

ปรับปรุงพันธุ์พชื พันธุ์สัตว์ เช่น การปรับปรุงให้พชื
มีความต้านทานต่อเชือ้ โรคและแมลง ปรับปรุงให้
พืชมีสสี ันสวยงาม การทาให้พืชมีกล่ินหอมตามความ
ต้องการ

ประโยชนข์ องการศกึ ษากรดนิวคลอี ิก

3.ประโยชน์ในด้านการเกษตร พืชทผี่ ่านการ
ปรับปรุงพันธุ์หรือตัดต่อทางพันธุกรรมเราจะ
เรียกว่า พืช GMOS (Genetically

Modified Organism