The words you are searching are inside this book. To get more targeted content, please make full-text search by clicking here.

Ehokololo LyEtegameno ( Story of Hope in Oshindonga)

Discover the best professional documents and content resources in AnyFlip Document Base.
Search
Published by NSC PUB/SOP/VOP Library, 2021-02-09 09:25:24

Ehokololo LyEtegameno

Ehokololo LyEtegameno ( Story of Hope in Oshindonga)

Ehokololo LyEtegameno

Ehokololo LyEtengameno

Ellen G. White

Publishing As soci atio n

Nampa, Idaho | Oshawa, Ontario, Canada
www.pacificpress.com

~1~

Copyright © 2016 by Pacific Press® Publishing
Association Printed in the United States of America All
rights reserved
Fisrt translation in Oshindonga: September 2016
This book was first translated in Oshindonga by: Linea Beautty Joel, Namibia, Windhoek
The author assumes full responsibility for the accuracy of all facts and quotations as cited in this book.
You can obtain additional copies of this book by calling toll-free 1-800765-6955 or by visiting
http://www.adventistbookcenter.com.
March 2016

~2~

Oshikalimo

Efalomo............................................................................................................................... 4
Ontopolwa 1 Etangalalo ...............................................................................................5
Ontopolwa 2 Eshito.......................................................................................................9
Ontopolwa 3 Oshiponga Oshinene ...........................................................................12
Ontopolwa 4 Ekulilo ..................................................................................................... 21
Ontopolwa 5 Emanguluko ...........................................................................................25
Ontopolwa 6 Oshihako................................................................................................ 33
Ontopolwa 7 Omumangululi.......................................................................................46
Ontopolwa 8 Efikilondjambo......................................................................................54
Ontopolwa 9 Esindano .................................................................................................. 68
Ontopolwa 10 Oonkondo……….. ...............................................................................74
Ontopolwa 11 Uushunimonima ....................................................................................79
Ontopolwa 12 Etsalihangano ......................................................................................... 90
Ontopolwa 13 Ehupitho ................................................................................................. 93
Ontopolwa 14 Etokolo …………................................................................................101
Ontopolwa 15 Etameko Epe...........................................................................................110

~3~

Efalomo

Uuyuni wetu owa yonuka shinene ngiini? Omolwashike ku na emono lyiihuna? Uulunde owa zi peni?
Iinima mbino otayi ka hula tuu?
Omapulo goludhi twa zi oku pula ohaga hepeke omuntu momadhiladhilo. Uunongononi ka wu ga
nine omayamukulo. Omaitaalo woo oge ga nine omayamukulo itaaga tsu kumwe. Openi nduno tatu
adha oshili?
Omushangwa guli membo ndino ogwa hogololwa noku tsithwa kumwe nomushangwa omunene
gwembo “Ehokololo LyEhupitho.” Omunyoli, Ellen G. White, gumwe gomaanyoli 100 ya tseyika
nawa mu Amerika ya nyola oshifo “Smithsonian”shoshiluku shi ikalekelwa (Spring 2015). Iinyolwa
ye oya nyolululwa momalaka ge vulithe po160, ya vulu iinyolwa yaakiintu ooyakwawo palwe
muuyuni. Oomiliyona dhaantu odha likola mo sha meuveko nomenwethomo lye.
‘Ehokololo lyEtegameno’ oyo woo ompito yoye nangoye wu likole mo sha.

~4~

Ontopolwa 1

Etangalalo

Megulu, manga a li inaa tangalala, Lusifa okwa li omuyengeli omunene a tumbalekwa, metumbalo
okwa li a vulika owala ku Kalunga Omwana; ngoka a li omunene a landula Kalunga. Oshipala sha
Lusifa sho a li megulu, ngaashi aayengeli ooyakwawo, osha li shuudhilila olukeno no shuudha
enyanyu. Omupolo gwe ogwali pombanda nogu i wetikile, tagu ulike uunenentu noondunge
dhopombandeelela. Olutu lwe olwa li lwa shitika nomaihumbato ge oga li pa mikalo
nopalandulathano. Momupolo gwe omwa li ha mu zi eadhimo li ikalekelwa, ndyono ngele lya
adhima olutu lwe aluhe ohalu adhima e ta lu ningi oluwanawa lu vulithe aayengeli yalwe. Ashike
Kristus Omuna gwa Kalunga, oye a li pombanda yaayengeli ayehe. Ye okwa kala nale gumwe na He
manga aayengeli inaaya shitwa. Lusifa okwa sile Kristus ondumbo, kashona na kashona okwa tameke
ti ikuthile ooveta ndhoka dha nuninwa Kristus awike.

Aayengeli oye shi tseya nale kutya Kristus oye omupangeli gwegulu, oonkondo nepangelo lye odho
naana ndhoka dha Kalunga mwene. Lusifa okwi imono eholike unene shivulithe paayengeli yalwe
megulu. Kalunga okwe mu pa ondondo yo pombanda, ndele shika inashi etitha Lusifa a gandje
olupandu nehambelelo kOmushiti gwe. Ye okwa hala oku kala pomuthika gwaKalunga mwene. Ye
okwa tameke ta tanga uunenentu we mwene. Ye okwa li e shi tseya kutya aayengeli ooyakwawo oye
musimaneka. Ye okwa li e na oshinakugwanithwa shi i kalekelwa oku shi longa. Ye okwa kala ponto
yOmushiti omunene, noonte dheadhimo lyuuyelele ndhoka dha kundukidha Kalunga omukwaaluhe
odha li dhe mu yelele meikalekelo. Ye okwa ndhidhilike nkene aayengeli ya li haa vulika
komalombwelo ge meendelelo nonenyanyu. Omizalo dhe ka dha li ano ndhoka dhuuyelele nodho
opala? Omolwashike ano Kristus oye e na okusimanekwa shivulithe pu ye?

Koshipala sha Kalunga He okwa zi ko u uvite nayi ye uudhwa efupa lya Jesus Kristus. Mokuholeka
omalalakano ge, okwa gongele aayengeli ayehe yopopepi naye. Ye okwa tameke ihe elongo lyemwene
ndyoka lyali lyuungame. Ongo, omuntu i iwete a longelwa uuwinayi wa sha, ye okwe ya lombwele
nkene aniwa Kalunga kee na we naye ha tala owala Jesus. Ye te ya lombwele ishewe kutya oku za tuu
mpoka, emanguluko etoye ndyoka aayengeli ya kala noku li tyapula olya hulithwa po. Omupangeli
nguno (Jesus) a tulwa kombanda yawo, ke li po nani opo tse tu mu pe esimaneko ongo aapika?

(Ontopolwa ndjino oyi ikwatelela moontopolwa dha Jesaya 14: 12 – 14, Hesekiel 28: 12-17 na Ehololo 12: 7 - 9.)

~5~

Lusifa okwe ya lombwele nduno kutya okwe ya ithana opo e ya kwashilipaleke kutya ye ite ki igandja
nande keyonagulo lyuuthemba we nowayo ndika; kokutya ke na we esiku te ki inyongamena Kristus.
Peha lyaashono, oshihwepo etumba e li ipe yemwene ngaashi Kalunga a li e na oku kala e li mu pa,
no ta ka kala ondjayi yomatangakwiita gwaayehe taye ki igandja oku mu landula noku vulika kewi lye.

Opwa holoka nduno eipumomumwe enene mokati kaayengeli. Lusifa naalanduli ye oya li taa
kambadhala oku lundulula epangelo lya Kalunga. Yo oya tangalala kepangelo lya Kalunga Omwana.
Aayengeli mboka aainekelwa naayuuki, oya kambadhala noonkondo opo ya galulile omuyengeli
omutangalali kehalo lyOmushiti gwe. Yo oye shi ulike sha yela kutya Kristus oye Omuna gwa
Kalunga, ngoka a kala nale na Kalunga manga aayengeli ya li inaya shitwa. Kristus okwa kala aluhe
kolulyo lwa Kalunga. Epangelo lye ndyoka lyohole nolyohenda inali kondjithwa nando onale, no ka
gandjele nale ompango kaa yishi ndjoka ta yi e ta enyanyu oku gwanithwa kaa kwagulu.

Yo oye mu uvitha ko kutya, etumbalo li ikalekelwa lya Kristus inali shunitha pevi ongushu yaandyoka
Lusifa a pewa nale. Aayengeli moku uva nayi oya lili. Yo oya kambadhala tashi ziilile kohi yomitima
dhawo oku uvitha ko Lusifa opo a ekelehi ondungedhiladhilo ye ndjoka yuulunde e ta igandja
komushiti gwe. Sigo oompoka, oya li ye shi ulike kutya ayihe oya li muukumwe wumwe nomombili.
Etompelo olya shike mbela ta li vulu oku kala po opo pu kale ewi lyetangalalo?

Lusifa okwa tindi oku pulakena. Ye okwa tsu ompinge naayengeli aainekelwa naayuuki, nokwe ya ula
kutya yo aapika. Aayengeli mboka aavuliki ku Kalunga, oya thikama monkumwe sho ya mono kutya
Lusifa ota gwanitha po ehwahwameko lye lyetangalalo. Ye okwa li nduno te ya uvanekele epangelo
lilwe epe no li li hwepo kwaandi lya Kalunga, moka taya ka kala ye na emanguluko meudhililo.
Ongundu onene yaayengeli oya ulike ehalo oku taambako Lusifa ongo omuwiliki nomuleli gwayo
omunene. Lusifa sho a mono kutya ondungedhiladhilo ye otayi ende nawa, okwi iheke kutya masiku
aayengeli ayehe otaye ke mu itaala, no ta ka kala ihe e li pomuthika gwa Kalunga mwene. Nena ayehe
ta ya ka uva ewi lyepangelo lye, sho ta pangele iikalimo yegulu ayihe.

Natango aayengeli aainekelwa oye mu londodha noku mu kwashilipalekela iilanduli mbyoka taka
mona ngele ta tsikile netangalalo ndika. Ngoka a shiti aayengeli ota vulu oku ya kutha epangelo
noonkondo dhe, patokolo ota vulu woo oku ya pa egeelo lyaasho yi itakeke oku eta po etangalalo
ndika ewinayi. Dhiladhila nkene omuyengeli ta vulu oku kondjitha ompango ya Kalunga ndjoka
ondjapuki naana ngaashi Kalunga mwene! Oya londodha aatangalali opo yaa uve we omapukitho ga

~6~

Lusifa no ya kumagidha woo Lusifa mwene kumwe naamboka a nwethamo opo ya ye ku Kalunga ya
ka hempulule eyono lyayo sho ya taamba ko ondungedhiladhilo ye kondjitho lyepangelo lye.

Oyendji yomaalanduli ya Lusifa oya ale ngaa ya pupe ko kekumagidho ndyoka ya pewa kaayengeli
aainekelwa, opo yi itedhulule kwaasho taya ithana euvithwo lyonayi yo ya galulilwe ishewe
muukumwe wumwe na Kalunga He nOmwana. Omutangalali omunene okwa tokola kutya ompango
ya Kalunga oku yi shi, ngele okwa itaale i igandje e ta vulika evuliko ndyoka lyopaupika, ngawo
etumba lye ote ke li hulwa. Naangeyi ita ka inekelelwa we ewiliko lye lyopamuthika gwopombanda.
Ye okwe ya lombwele kutya ekondjo lyayo olya ya nale kokule nokushuna monima, oshihwepo ye a
taalele oshilanduli shivulithe einyongameno lyopaupika kOmuna gwa Kalunga. Ye tati, aniwa
Kalunga ite ke ya dhimina po, onkene oye na owala oku kondjela emanguluko lyayo noku kutha ko
omuthika nepangelo lyayo koonkondo mbyoka inaye yi pewa pambili. Pamukalo nguno, Lusifa,
‘omuhumbati guuyelele’ ngoka a li ha taamba eadhimo lya Kalunga, no ha thikama pooha
noshipangelapundi She, molwa uulunde okwa ningi Satana ‘omutondi’.

Aayengeli aainekelwa oya endelele opo ya ka tseyithile Omuna gwa Kalunga kwaa shoka sha li tashi
inyenge mokati kaayengeli. Yo oya adha nale Kalunga He nOmwana ye li momutumba oku tokola
nkene, ye na oku hulitha po aluhe epangelo ndika Satana i ikongela ye mwene, nomolwa uuwanawa
waayengeli aainekelwa. Kalunga omunene okwa li owala e na oku umba mo mbala omukotokeli
nguka omunene megulu nonando halyo lyali ehalo Lye. Ye okwa li a pe aatangalali ompito ya gwana
oku kondja nOmuna gwa Kalunga naayengeli ye opo ya vule oku tula oonkondo dhawo koshiyalo.

Molugodhi nduno kehe omuyengeli okwa li e na oku pewa a hogolole ombinga hoka ta gama, no ye
na oku shininga montaneho yaayehe. Shika osha ningwa opo ya vule ku mona aayangeli ayehe
mboka yagama ku Satana metangalalo opo yaa pitikilwe oku tsikila oku kala megulu. Yo oyi ilongo
elongo lyetangalalo lyashili kompango ya Kalunga ndjoka ihaayi lunduluka, lyo nee etangalalo ndino
ihali vulu oku aludhwa. Ando Kalunga okwa li a thikila ta longitha oonkondo dhe opo a geele
omutangalali omunene, ando aayengeli oonakwaavulika inaye ya pontaneho. Kalunga okwa halele
oku hololo uuyuuki nepangulo Lye shayela kaa kwagulu ayehe.

Olugodhi megulu – Osha li epogolo enene okwaa vulika kepangelo lya Kalunga. Egulu alihe olya li tali
monika li li mengwangwano nomenanathano. Aayengeli oya pewa oshinakugwanithwa opo yi itopole
muungundu, okangundu kehe oka pewa omuyengeli omuwiliki ngoka e li omutse gwokangundu. Satana
okwa li ta kondjitha ompango ya Kalunga, molwa okahalu ko ku iyelutha mwene

~7~

pombanda melelo no ka li e na ehalo oku igandja kepangelo lyOmuna gwa Kalunga, ondjayi
yomatanga megulu.

Aayengeli ayehe megulu oya li yi ithanwa oku holoka koshipala sha Kalunga He. Satana nokwaa he
na ohoni okwa popi okwaa uva nawa kwe sho Kristus a pewa esimano li vulithe pu lye. Ye okwa
thikama nuuntsa a tokola kutya ye oku na oku kala e thike pamwe na Kalunga. Aayengeli aainekelwa
oya lili moku uva oohapu dha Satana ndhoka tadhi ulike uuntsa nondhino. Kalunga okwa tokola ihe
kutya aatangalali, netangalalo itayi vuluwe oku pitikilwa megulu. Yo oya li owala taa vulu oku
pitikilwa omuthika gwopombanda nenyanyu shi ikolelela kevuliko lyayo kompango ya Kalunga,
ndjoka yili ewiliko lyaanandunge ayehe. Ndele ka pwa li nando okampito okashona oku etha mboka
taya itakeke okuyono ompango ya Kalunga.

Satana okwa koko muupenda wetangalalo lye, noku holola kutya ompango yOmushiti oya na thangwa.
Kuye oku wete aayengeli inaa pumbwa ompango, no ye na oku ethelwa emanguluko ya landule omahalo
gawo, ngoka ge na oku ya wilikila aluhe mondjila. Ku Satana, ompango oyo ondholongo,
noshilalakanenwa she oshinene osho oku hulitha po ompango, ano e li ompinge na Kalunga.

Enyanyu lyaayengeli olya li li ikwatelela mevuliko lyompango pa udhililo. Kehe omuyengeli okwa li a
pewa oshinakugwanithwa she shi ikalekelwa, no sigo tuu Satana sho a tangalala, megulu omwa kala
elandulathano nuukunikumwe.

Oku za mpono megulu omwe ya olugodhi. Omuna gwa Kalunga, Omuna gwokombanda megulu
kumwe naayengeli aainekelwa oya yi molugodhi nomutangalali omunene naalanduli ye. Omuna gwa
Kalunga naayengeli yuulele, aainekelwa oya sindana olugodhi nduka, na Satana naalanduli ye oya
umbwa mo megulu. Aayengeli ayehe mboka ya hupu megulu oya hambelele nokugandja ohole
kuKalunga guuyuuki. Ka mwa li mwa thigala nande oko okantongo ketangalalo megulu. Na kehe
shimwe megulu osha galukile mombili nomuukumwe wumwe natango, ngaashi mwa li nale.
Aayengeli megulu oya li ya si oluhodhi omolwa onakuyiwa yaamboka ya kala pamwe nayo nale
menyanyweelela lyomegulu. Egulu alihe olya li lyu uvite nayi omolwa oku kana kwayo.

Kalunga He oya kundathana nOmwana oku tula ondungedhiladhilo yawo miilonga yoku tula aantu
kombanda yevi. Ye okwe ya tula kombanda yevi pakathimbo opo a vule oku tula einekelo lyayo mu
Kalunga koshiyalo manga inaya tulwa monkalo yuukwaaluhe. Yo oya li ye na oku kala mohole ya
Kalunga. Aantu oya li ye na oku kala taya popi naayengeli nenge aayengeli taya popi nayo. Kalunga
ka li e wete sho opala oku tula omuntu pombanda yoonkondo dhetangalalo.

~8~

Ontopolwa 2

Eshito

Kalunga He nOmwana oya tameke iilongankondo yawo iikumithi yondungedhiladhilo – yokushita
uuyuni. Evi olya zi mo naana momake gOmushiti gwalyo li na uuwanawa tau kumitha. Kevi okwa li
oondundu, iikulundundu nomalundu, mbyoka ya li yi ihanena evi no ya kwatathana nomilonga osho woo
oonzo dhilwe dhomeya. Evi kalya li lya mbugala ngaashi li li ngashingeyi, ashike omalundu oga li ga
topolwa koondundu niikulundundu mbyoka ya li yi ihanena mokati ka lyo. Oondundu niikulundundu
kadha li oonde dho ka dha li dha kulupa ngaashi monena ihe odha li dha yelekana dho dhi na omutungilo
omuwaanawa. Evi ka lya li li li owala ngaashi li li monena nomamanya omanene ngaka tu wete kombanda
yevi ka ga li ko, ashike omamanya oga shitililwe kohi yevi ongo esipa lyevi.

Omeya oga li ga yelekanena nawa evi. Iikulundundu, oondundu nomalundu omawanawa oya li ya zala
omuzalo gwiimeno noongala oshowo omaludhi kehe gomiti omile dhuunenentu nodho ma opalo
gomafatululilo kehe. Omiti dhonale odhali dhuunene nuuwanawa wu vulithe waandhi dhongashingeyi
kokule lela. Ombepo oya li ya yela no yi na uundjolowele, nevi olya li ta li monika ongo ehala lyaa na
oshipo. Aayengeli oya mono shika no ya nyanyukilwa iikumithalonga iiwanawa ya Kalunga.

Konima sho ya shiti evi niinamwenyo yokevi, Kalunga He nOmwana oya tula miilonga
ondungedhiladhilo yawo, ya pangelwa manga Satana inaa tangalala, opo ya shite omuntu moshifetha
shayo. Yo oya longo pamwe oku shita evi niinima aihe yi na omwenyo kombanda yevi. Ngashingeyi
Kalunga ota lombwele ihe Omwana, “itu shiteni omuntu moshifetha shetu.”

Sho Adam a zi moonyala dhOmushiti gwe okwa li omulumentu kee na oshipo, gwomuthika
omuwanawa nolutu lwa tungika lwo lwa yelekana. Uukwatya we owa li wo opala nuuwanawa.
Ondjelo yolutu lwe ka lwa li lwatoka shinene nenge lwa pemba, ndele olwa li nondjelo ondjelele ta lu
adhima lwo lu udha uukolele. Eva ka li naa na omule ngaashi Adam. Omuthika gwe muule ogwa li
gwa hulila pomapepe ga Adam ngele a thikama. Na ye woo okwa li kee na oshipo, nomutungilo
gwolutu lwe ogwa yelekana nokwa li omwanaweelela.

(Ontopolwa ndjino oyi ikwatelela montopolwa ya Genesis 1.)

~9~

Nonando Kalunga a shiti iinima megwaneneno lyuuwanawa, nevi ka lya li li na sho shaa mo
okunyanyudha Adam na Eva, onkene ngaa Kalunga e ya hololele ohole ye noku ya menithila iimeno
moshikunino.

Oshipambu shethimbo lyawo shimwe oye shilongitha nenyanyu oku longa moshikunino,
noshikwawo ometalelo po naayengeli oku pulakena omalombwelo ga wo noku dhimbulukwa
nenyanyu onakuziwa. Iilonga yawo kaya li nande tayi lolodha, ashike oya li tayi hokitha yo tayi
nkondopaleke. Oshikunino shino oshiwanawa osha li shi na oku kala olyo egumbo lyawo.

Moshikunino, Kalunga okwa tula mo omiti dhomaludhi kehe oku longithwa iilonga ya yooloka no
molwa eopalo lyoshikunino. Mo omwa li omiti dha dhigupalelwa kiiyimati iiwanawa, dhomazimba
omawanawa, naandho omiwanawa oku tala, dhina omilyo tadhi hokitha dhoka Kalunga a li edhi
nunina dhi kale iikulya yaayapuki mbaka yaali. Omwali woo omiviinu tadhi hokitha ndhoka dhali
tadhi koko nawa, dha dhigupalelwa kuudhigu womandjembele. Oshali iilonga yenyanyu enene ku
Adam na Eva oku tonya iitayi yomiviinu opo yi ninge etala lyomuzile, oku yi dheula opo yi vule oku
ninga omalukalwa guushitwe omawanawa, ge na omiti dhomwenyo dhomafo ga ziza nawa
naandhoka dhiiyimati yomazimba omawanawa.

Evi olya li momuzalo omuwanawa gwiimeno ya ziza, omanga Adam na Eva ya li mokati kehwata
lyoongala dhomaludhi omayovi dhomazimba nomalwaala ga yoolokathana. Kehe shimwe osha tulwa
pa landulathano, pa mulyo nopa adhimo lyasho. Mokati koshikunino omwa thikama omuti
gwomwenyo, eadhimo lyagwo olya li enene li vule omiti adhihe dhilwe. Iiyimati yagwo oya li tayi
vulu oku kaleka iinamwenyo yilwe yi na omwenyo sigo aluhe. Omafo gomuti nguno ohaga vulu oku
aludha omikithi dholudhi kehe.

Adam na Eva mu Eden – Aayapuki mbaka oya li nenyanyu mu Eden. Kalunga okwe ya pe
uuthembapangelo waa na ongamba oku pangela oshinamwenyo kehe. Onkoshi nokanzigona oya li ya
dhana nombili no pwaa na oshiponga sha sha, yo oya li ya vulu oku kala na Adam na Eva nenge ya lala
pooha noompadhi dhayo. Uudhila womalwaala kehe nomalwenya ga yooloka owa li tau tuka mokati
komiti noongala, ndhoka dha dhiingoloka Adam na Eva, omanga omawi gawo ngoka gu uvika mokati
komiti ga li taga ulike uukumwe wumwe sho tawu imbile noku hambelela Omushiti gwawo.

Adam na Eva oya li naa na mohole yuuwanawa wegumbo lyawo Eden. Yo oya li ya hokwa oku uva
uuimbilo wuudhila mboka we ya kundukidha, wu na omuzalo gwomalwenya gashitika go taga adhima,
uudhila owa li tawu imbi muukumwe wumwe oondjimbo dhenyanyu. Aayapuki mbaka yaali oya

~10~

hangana na wo moku yelutha omawi gawo muukumwe wumwe okwiimba omaimbilo gohole,
ehambelelo nohokwe ya Kalunga He nOmwana omolwa uumbangi wohole ya Kalunga ndjoka yeya
kundukidha. Yo oya ndhindhilike nkene eshito alihe li li muukumwe wumwe nopalandulathano,
shika sha holola uunongo nontseyo yaaluhe.
Kehe esiku oya dhimbulula eopalo neadhimo epe lya gwedhwa po megumbo lyayo lyaEden, mbika
oyu udha ohole onene momitima dhayo nokomilungu dhayo dhi gandje olupandu nesimano
kOmushiti gwayo.

~11~

Ontopolwa 3

Oshiponga Oshinene

Pokati koshikunino, pooha dhomuti gwomwenyo, opwa li omuti gwontseyo yuuwanawa nuuwinayi.
Kalunga okwa li a tula mo omuti nguka nelalakano opo a tule koshiyalo uumbangi wevuliko, eitaalo
nohole yayo ku Kalunga. Kalunga okwa lombwele aakuluntu yetu aatango opo yaa lye komuti nguka
oshoka ngele oye shi ningi otaya si. Ye okwe ya lombwele ya lye kehe komuti moshikunino kakele ka
gumwe ngoka, oshoka ngele oya li ko komuti ngoka otaya si shili.

Kalunga sho a tula Adam na Eva moshikunino oshiwanawa, oya li ye na kehe shimwe ye shi hala
omolwa enyanyu lyayo. Ashike molwa uunongo we waaluhe, Kalunga okwa tokola woo opo a tule
einekelo lyayo koshiyalo manga inee ya eta monkalo yuukwaaluhe. Yo oya kala mohole naKalunga,
naKalunga okwa li ha popi na yo, na yo woo oya vulu oku popya na Kalunga. Ashike uulunde ine wu
tula kokule nayo. Satana okwa li a pitikilwa opo a vule oku ya makela. Ngele ando oya sindile
emakelo ando ngashingeyi onkene ye li mohole naKalunga nonaayengeli aakwagulu sigo aluhe.

Satana okwa li a kumwa konkalo ye ompe. Enyanyu lye olya li lye mu thigi po. Ye okwa tala
kaayengeli mboka ngaashi ye, ya li nale menyanyu ndele ngashingeyi oyu umbwa mo na ye megulu.
Mokati kayo omwa li enanathano, okwaa tsa kumwe oshowo omalundilathano. Manga etangalalo lya
li lyaa ko iinima mbika ka kwa li nando ya tseyika megulu. Satana opo nee a mono oshilanduli
oshiwinayi shetangalalo lye.

Ando okwa li ta vulu oku fa ngaashi a li nale, sho a li a yogoka, omunashili nomwiinekelwa, ando ota
vulu ngaa oku tula epangelo lye miilonga nenyanyu. Ashike ngashingeyi okwa li a kana! Etangalalo
lye lyaa na omankankameno olye mu fala kokule nehupitho!

Hasho ashike shoka, ye okwa fala woo yakwawo metangalalo mboka woo na yo ya kana ngaashi ye.
Aayengeli, mboka inaa pilamena nando onale ehalo ekwagulu, yo ka ya pogolele ompango ya Kalunga
nando onale sigo uuna ndoka ondungedhiladhila ndjika e yi tula momadhiladhilo gayo. Yo ngashingeyi
oye li mengwangwano neuvo nayi lye etwa ketegameno lyanathangwa. Peha lyuuwanawa uunene mboka
yi ikilila, yo oya yemata eyemato lye etwa kokwaa vulika kwayo kompango ya Kalunga.

Satana ta taalele Olweendo lwe – Satana okwa kakama mo ku tala iilonga ye. Muuwike okwi ipula
onakuziwa, ta tala ondondo mu e li no ku ninga oompangela dho nakuyiwa. Metangalalo lye, ando ke
na ngaa etompelo lyo lweendo nduka, ye okwi iyonena mwene oshowo ongundu yaayengeli

~12~

ooyakwawo; mboka ando nayo ye li ngaa ya nyanyukwa megulu ngele ando a dhamene moshili.
Ompango ya Kalunga oye mu tokola ihe itayi vulu we okugandja esilohenda.

Elunduluko pamuthika gwaSatana olye etitha ohole ye yi gwe pevi yoku hola Kalunga, uunongo we
oshowo ompango ye ondjapuki. Sho Satana a li a yelelwa nawa kutya ka pe na we ompito ye oku
galulilwa mohole naKalunga, nuutondwe no neitulomo okwa holola ihe ompangela ye yuulunde.

Kalunga okwe shi tseya nale kutya omutangalali a tya ngeyika ita hulile mpoka. Satana oku na oku kala a
ninga oompangela dhomikalo kehe oku uvitha nayi aayengeli aakwagulu no ku ulike ondhino kepangelo
lya Kalunga. Molwaashi ka li a pitikilwa oku pita momiyelo dhegulu, ye okwa kala a tegelela pomweelo
opo a kambadhale oku hinda noku nyonkela aayengeli sho taa piti oku za no ku ya mo. Ye okwa li ta
kongo oku yona po enyanyu lya Adam na Eva. Ye oku na oku ninga oonkambadhala opo e ya undulile
metangalalo, oshoka oku shi shi shampa ya pogola otashi ka eta oluhodhi olunene megulu.

Ompangela oku pogolitha omuntu – Satana okwa tseyithile aalanduli ye nkene a dhiladhila oku
hila ko aayapuki mbaka Adam na Eva ku Kalunga. Ngele ando oku ya kengelele owala opo ya
pogole, nena Kalunga oku na oku ya pa ompito yesilohenda, shampa shino sha ningwa nena Satana
naayengeli ye nayo woo otaya ka longitha ompito ndjoka oku kuthako oshipambu shawo she
silohenda lya Kalunga pamwe nayo.

Ngele shino inashi ka pita, nena otaya hangana na Adam na Eva, oshoka ayehe oya yono ompango
ya Kalunga, na ayehe oye na oku mona egeelo lya Kalunga ngaashi Satana naayengeli ye. Epogolo
ndino nalyo ota li ka tula omuntu monkalo yetangalalo ngaashi Satana naayengeli ye. Shampa sha
gwanithwa otaya vulu ihe oku hangana na Adam na Eva e taa kwata ko eyana lya Eden, yo ye li ninge
po egumbo lyayo. Nongele oya mono ompito yoku ya moshikunino sha Eden, otaya ka lya komuti
gwomwenyo ngoka gu li pokati koshikunino, komukalo nguno oonkondo, nomadhiladhilo gayo
otayi ka kala ya faathana noyaayengeli aayapuki no naKalunga mwene itaka vula we oku ya umba mo.

Adam na Eva taya kumagidhwa – Kalunga okwa gongele aayengeli opo ya tale nkene taa kutha
onkatu oku keelela uulunde. Oshigongi megulu osha tokola kutya onawa aayengeli ya ye keyana lya
Eden opo ya ka londodhe Adam na Eva kutya oku li moshiponga tashi zi komutondi.

(Ontopolwa ndjino oyi ikwatelela moontopolwa dha Genesis 2: 15 – 17 na Genesis 3.)

~13~

Aayengeli oya li ya pe Adam na Eva ondjokonona yoluhodhi yetangalalo nepunduko lyaSatana. Yo
oya holola woo puuyelele kutya omuti gwontseyo yuuwanawa nuuwinayi ogwa tulilwa mo owina opo
ya vule oku ulika evuliko lyayo nohole yawo ku Kalunga. Evuliko ku Kalunga olyo lya li lya kalitha
aayengeli aayapuki pamuthika nguka gwenyanyu nogwo pombanda, na yo woo oye enda mompito
ngaa ndjoka. Yo otaya vulu oku vulika kompango ya Kalunga etaya kala menyanyu li iwetikile nenge
ya tangalale e ta ya kanitha omuthika gwayo gwondondo yopombanda no ku umbilwa monkalo yaa
na etegameno.

Aayengeli oya lombwele Adam na Eva kutya omuyengeli a li a tumbalekwa pondondo
yopombandalela, a yelwa pondondo ya landula ya Kristus, okwa tindi oku vulika kompango ndjoka
Kalunga a tota oku pangela nayo aakwagulu. Taa tsikile ko taa ti, etangalalo ndino olya li lye eta iita
megulu mbyoka ye etitha aatangalali yu umbwe mo megulu, nomuyengeli kehe ngoka a li a landula
omutangalali mokwaa vulika kepangelo lya Jehova omunene oya li ya tidhwa mo naye megulu.
Nomuyengeli nguno omupunduki okwa ningi omutondi gwa kehe shimwe oshiholike ku Kalunga
He nOmwana.

Yo oye ya lombwele kutya Satana ke ya lile po no kwa li sha pumbiwa oku kala ya kotoka, shaashi
otashi vulika ya ka tsakanene nomutondi nguka. Omutondi ita vulu oku ya ninga sha, shaa ye li
mevuliko nompango ya Kalunga, molwaashi ngele otashi pumbiwa, kehe omuyengeli oku za megulu
ote ya e ya kwathele opo kaa ya pitike Satana e ya ninge sha momukalo kehe. Ashike ngele oya yono
ompango ya Kalunga, nena Satana ota mono oonkondo oku ya hinda, oku ya monitha iihuna noku
ya tula muudhigu oku za pethimbo tuu ndyoka. Ngele yo oyi ikolelele noku kala kokule neyono
lyotango oku za ku Satana nena otaa kala megameno ngaashi naana aayengeli aakwagulu.

Ashike ngele oyi igandja komumakeli, nena Kalunga ngaa ngoka inaa etha naayengeli yopombanda
nayo woo ite ke ya etha inee ya geela. Yo oye na oku geelelwa eyono lyayo, oshoka ompango ya
Kalunga ondjapuki ngaashi Kalunga mwene nokwa tegelela aakwagulu naakwambanda yevi ayehe ya
vulike nomutima aguhe.

Aayengeli oya li ya londodha Eva opo kaa kale a topoka nomusamane gwe ngele ta ka longa iilonga
ye moshikunino, moku ikalela ota kala a tsakanene nomutondi, shampa ya topoka otaya kala
moshiponga shinene shi vulithe ngele ye li pamwe.

Adam na Eva oya li nduno ya kwashilipaleke aayengeli kutya kaye na esiku taya ka kala inaa vulika
kompango ya Kalunga. Nookuli oshali ehalo lyayo lyo pombandeelela oku longa ehalo lya Kalunga.

~14~

EMAKELO NEPUNDUKO

Satana okwa yi molupe lweyoka nokwa yi meyana lya Eden. Ye okwa yile owina komuti gwontseyo
yuuwanawa nuuwinayi noku tameka ta li oshiyimati shagwo.

Mo kwaa shiwo, Eva okwi iyadha a topoka nomusamane gwe ta longo iilonga ye moshikunino oye
awike. Sho e ke shi dhimbulula kutya oku li awike, okwa kwatwa komaiuvo kutya opwa li oshiponga,
ashike okwe ga dhenge po no kutya oku li megameno kutya a li kokule nomusamane gwe. Ye okwa li
i iwete e na oondunge noonkondo, nuulunde ngele tawu mu adha ota vulu oku wu dhimbulula no ku
wu taalela. Nenge aayengeli ya li ye mu kumagidha kee shi ninge. Noka talekonawa nononkumwe
Eva okwi iyadha ta tala noku tongolola koshiyimati shomuti gwa indikwa.

Moku shi tala okwa dhimbulula kutya oshiyimati otashi hokitha, okwa tameke nduno ti ipula kutya
mbela omolwashike Kalunga e tu indike twaa lye komuti nguno? Yo ndjono oyo nee ompito Satana
a kala a tegelela. Ye okwa tameke ta popi na Eva onga ngoka ta lesha omadhiladhilo ge ta tii:
“Kalunga okwa ti tuu shili, ‘ita mu li komiti adhihe moshikunino?’ ” nokawi okatalala nuuhapu
uutoye wafa ondjimbo, Satana okwa tameke oku heka Eva ngoka a kumwa. Eva okwa li a kumwa
okumona eyoka ta li popi, shaashi okwa li e shi shi kutya Kalunga ina shita eyoka ha li popi.

Ano okatalekonawa ka Eva oka li ka penduthwa. Peha a thige po ehala meendelelo, okwa tokola a
pulakene keyoka ta li popi. Ye ina dhiladhila we nee kutya pamwe eyoka ndino olyo omutondi
omupunduki ngoka ya lombwelelwe, oye ta longitha eyoka. Osatana a li ta popi ndele ka li shi eyoka.
Eva okwa li a fuuka. Ngele ando Satana okwi ile ku Eva momutholomo gwe mwene, molupe ndo e
shiwikile lwaayengeli, ando Eva okwe shi dhimbulula mo.

Ewi ndika ekumithi olya li li na oku dhiladhilitha Eva ando opo a ye komusamane gwe a ka pule
kutya moshikunino omuna we ngaa gulwe ta vulu oku popya na ye ngawo a manguluka? Ihe peha
lyaa shono okwa tsikile oonkundathana neyoka. Ye okwa yamukula epulo lyeyoka ta ti: “Tse otatu
vulu oku lya kiiyimati yomiti adhihe moshikunino; ndele iiyimati yomuti ngu gu li pokati
koshikunino, Kalunga okwa ti, ‘Ina tu gu lya, tse ina tu gu guma, otatu si’.” Eyoka olya yi mo
ta li ti, “Ito si shili, tala Kalunga oku shi shi kutya uuna wa lya komuti hono omeho goye
otaga tonata, ngoye oto kala nduno wa fa Kalunga, wu shi uuwanawa nuuwinayi.”

~15~

Satana okwa halele e ya dhiladhilithe kutya shampa ya li komuti gwa indikwa otaya ka mona ontseyo
yimwe ompe nombwanawalela kwaa ndjoka ye na nale. Lyo ndino olyo nee lya kala elalakano li
ikalekelwa lya Satana, oku za tuu kesiku ndyoka a punduka, e na oku li pondola, opo a hingile aantu
muupuledhi, ya kale inaya gwanenwa kwaa shoka Kalunga a holola nale pontaneho, yo ya kale taa
simonona iiholekwa ya Kalunga yo ya kale nuuhasha ngele tashi ya kevuliko lyaasho Kalunga e ya
lombwela. Ye okwa halele oku undulila aantu muukakombo ilitha kanzi igalula opo yaa ha vulike
kiipango ya Kalunga ye e ya itaalithe kutya otaya yi montseyo yimwe yi ili onkumithi. Lyo nee ndino
olyo efekelo lyowala nekengelelo ewinayi.

Yo oya nyengwa oku uvako shoka Kalunga a holola nale pongalangala no inaya kutha ko we iipango
ya Kalunga noya hala oku landula uunongo wulwe wi ili kwaambu wa Kalunga, noye li nduno taa
simonona iiholekwa ya Kalunga. Yo oya nyanyukwa nduno koondunge dhehumokomeho e taya
fuuka komaitaalo gowaleelela naashi tashi ya kontseyo ndji ya shili oya fa omuntu e li momilema
dhopokati kuusiku taya ugadhala.

Kalya li ehalo lya Kalunga opo aayapuki mbaka yaali ya tseye kutya uulunde oshike. Iinima ayihe
iiwanawa okwe yi ya pe memanguluko naambyo iiwinayi okwe yi ya kutha. Eva okwi ipula omuna
uunongo ngiini moohapu dheyoka, no kwa taamba elombwelo ndika lya tseyika nawa, “Ito si shili,
Kalunga okwa tseya kutya uuna wa lya komuti omeho goye otaga tonata, no to kala wa fa
Kalunga, wu shi uuwanawa nuuwinayi.” Ye okwa li nee tu ulike kutya Kalunga ombudhi. Satana
okwa tsikile nomukumo ta ti, Kalunga okwe ya kengelele shaashi ina hala yaadhe pontseyo tayi ya
thikitha pamwe na ye. Kalunga okwa ti, “Ngele owa li ko, ‘Ngoye oto si shili.’ Lyo eyoka ota li ti
“Ngele owa li ko, Ngoye ito si shili.’

Omukotokeli okwa kwa shilipaleke Eva kutya mbalambala shampa a li oshiyimati shomuti ngono ota
ka taamba ontseyo yimwe ompe yopombanda no taka thika ihe pamwe na Kalunga. Ano ngawo
Satana okwa li ta hilile eitulemo lya Eva ku ye. Ye ta fundju nee tati, sho wu wete te vulu oku popya
ngeyi ngame eyoka onde shi ningithwa sho nda li komuti ngoka mwa indikwa. Ye te mu notheleko
kutya aniwa Kalunga ita ka gwanitha po elombwelo ndyoka shili. Ano shino osha li shili etilitho
lyowala opo ya gamuke ko konkalo yawo yuuwanawa. Ye te ya lombwele natango kutya itaya si shili.
Ando ya lile komuti ngo hagu gandja uukwaaluhe? Te ya lombwele nee tati Kalunga ote mu
kengelele opo mwaa kale pondondo yopombanda ne mwaa kale mu udhilila enyanyu lyopombanda.

~16~

Omukotokeli okwa toonona oshiyimati komuti e te shi pe Eva. Eva okwa taamba ko oshiyimati e te
shi tula peke lye. “Tala nduno, omukotokeli ta popi, okwa li wa indikwa no waa shi gume nongele
owe shi gumu oto si! Ano shino osha yela kutya ka pe na uuwinayi wa sha nenge eso ta li ku adha
ngele owe shi li shaashi ando sha holoka nale sho wa kwata oshiyimati. Eva okwa li a tsuwa
omukumo oku ninga sho ta lombwelwa oshoka pompito mpono eiuvo lyokuuva nayi kwa Kalunga
ka lya li mo muye. Ye ta tameke nee ti ipula kutya oshafa tashi ulike oondunge sho a lombwelwa no
shi na oku kala shi li mondjila. Ye okwa li oshiyimati nokwa li e shi hokwa. Sho osha li nomulyo
omutoye, no kwa li e wete sha fa she eta nale elunduluko mu ye.

Eva ta ningi omukotokeli – Eva okwa toonona yimwe yomiiyimati nokwe yi li yemwene. Ye okwa
tameke uuvite mu ye mwa fa ta mu ya nale elunduluko sho ta li oshiyimati shi indikwa, okwa li e wete
tashi udha oonkondo oompe mu ye, ye i iwete e li pombanda. Ye okwa yi nenyanyu lilwe inaa li monika
nale, noshiyimati oshiindikwa peke lye u uka komusamane gwe. Ta lombwele nee omusamane gwe
onkundana yoondunge ndjoka a lombwelwa keyoka, no kwa li a hala e mu fale mbala komuti ngoka
gwontseyo. Ye ta lombwele omusamane gwe tati, tala ngame onda lya ko nale iiyimati komuti ngo, ndele
peha lyokusa ondu uvu ashike eiuvo ndi ewanawa lyenwethomo. Mbalambala Eva konima sho a pogola
okwa ningi oshilongithwa oshinankondo sha Satana oku fala omusamane gwe mepunduko.

Adam pompito mpono okwa tseya nale kutya, omuholike gwe okwa pogola elombwelo ndyoka
Kalunga e li ya pe opo a tule einekelo nohole ya Kalunga koshiyalo. Ye Eva te mu uvitha ko nee
kutya eyoka olya ti itatu si shili, noohapu dhe sho te tala odho shili shaashi ando ongeyo ya Kalunga
ondi yi uvite konima sho nda li komuti, ndele ngame sho ndi uvite ngashingeyi olyo ehwamo ngaashi
naana ndi lyaayengeli.

Adam okwa li i ipe oombedhi kutya ando Eva ka yile oye awike ando shino inashi ningwa, ashike
kashi na mbudhi osha longwa nale. Ye okwa mono nookuli nkene shika tashi ke ya topola. Oh!
Okwe etha ngiini shino opo shi ningwe? Ohole ye oku hola Eva oya li onene noonkondo. Adam
moku teka omukumo kwe okwa tokola naye a holele eva opo ya faathane. Molwaasho okwi ipula a
ti, Eva oshitopolwa sholutu lwe, nangele oku na oku sa oshihwepo ya se ayehe, shaashi ke wete ta ka
vula etopoko ndyo.

Ye okwa li a kanitha eitaalo mu Kalunga ke omushiti gwe, omusilihenda nomunamutimahenda. Ye
ina dhiladhila wee nee kutya, Kalunga ngu a vulu oku mu tholoma montsi yevi, e te mu ningi
omunamwenyo omwaanawa, ngu ngaa e mu shitile omuholike gwe Eva, ota vulu woo oku mu shitila

~17~

gulwe peha lye. Oohapu dheyoka ndino enandunge kadhina ngaa oku kala dhoshili ngiika? Oshoka
Eva ngu a li komuti ha ye nguno ndi wete a thikamena ndje mpano e li natango ta monika
omwaanawa kee na shipo ngaashi naana a li nale manga inaa pogola. Eva okwa li noo kuli u ulike
ohole onene shi vulithe ponale manga inaa pogola, yo ayihe mbino okwa ti oya holoka omolwasho a
li oshiyimati. Ye okwa ti sho a li komuti ka li e wete nando endhindhiliko lye so mu ye.

Na ye woo okwa tokola a kuthe ompito ndjoka. Ye okwa yakula ko oshiyimati no kwe shili
meendelelo, nongaashi Eva na ye ka li uuva uuwinayi wo shilanduli pethimbo ndyoka.

Emanguluko lyomuntu okuhogolola – Kalunga, aakuluntu yetu yotango okwa li e ya lombwela
kombinga yomuti gwontseyo, no ya li woo ya tseyithilwa sha gwana kombinga yepunduko lya Satana
oshowo oshiponga shoku pulakena komalombwelo ge. Kalunga ine ya kutha oonkondo opo yaa lye
komuti gwi indikwa. Ye okwe ya ethele emanguluko momaihumbato gayo oku itaala oohapu dhe
noku vulika kiipango ye opo ya kale nomwenyo nenge ya itaale omupukithi, yapogole yo ya se.

Ohole ontoye, ombili nenyanyu lya gwanenena oya li ye ya thigipo nopeha lya yo oya li ye wete inaa
ya gwanenwa, eiuvo ndyoka inaa ye li uva nale. Okuza tuu mpo, lwotango monkalamwenyo oya ka
tameka okwi itula miinima yokombanda. Yo ka ya li ya zala omizalo dhoonguyo molwaasho ya li ya
dhiingilwa nuuyelele ngaashi aayengeli aakwagulu. Uuyelele mbuka wa li wa dhiingile omalutu gayo
ngashingeyi owe ya thiga po. Opo nee yi ikuthe onkayi nowala ndjoka yu uvite oya kongo shoka taa
siikilitha omalutu gayo. Yo otaya vulu ngiini oku ya komeho ga Kalunga naayengeli ye li owala?

Satana okwa li uudhililwa kenyanyu molwaashi okwa pondola. Ngashingeyi okwa makela omukiintu
opo kaa inekelewe Kalunga, oku limbililwa uunongo wa Kalunga noku kambadhala a hitilile
moompangela dha Kalunga. No shikwawo okwa vulu woo oku umba ko Adam, ngoka molwa ohole
ye ya Eva a pogola ompango ya Kalunga e ta punduka na ye.

Omuwa okwa talele po Adam na Eva moshikunino nokwe ya lombwele oshilanduli sho kwaa vulika
kwayo. Sho yu uvu uukwaniilwa wa Kalunga te ya ku yo, oya kambadhala oku holama e moniko lye,
Kalunga ngaa ngoka ya li haya kala ye mu nyanyukilwa oku tsakanena na ye sho ya li yaa na oshipo
yo aayapuki, “Nena omuwa Kalunga okwi ithana Adam e ta ti ku ye, ‘ouli peni?’ Ye nokwa
yamukula, ‘ondu uvu ewi lyoye moshikunino, ngame nonda kwatwa kuumbanda molwaashi
ondili owala; nonda holama.’ Ye okwa ti, ‘Olye e ku lombwele kutya ouli owala? Ngoye owa
li nani komuti ngo nde ku lombwele kutya ino gu lya?’ ”

~18~

Kalunga ina pula epulo ndika molwaasho a hala oku uva sho sha ningwa po, ashike okwa halele a
tseye ngele yo otaa dhimbulula noku taamba ko eyono lyayo. Ngoye uunake wa tameke oku kala
nohoni nuumbanda? Adam okwa zimine epuko lye ihe ine shi ningithwa keitedhululo lyuulunde we
uunene, okwa shi ningi ta gandja ombedhi ku Kalunga. “Omukiintu ngu wa pendje ndi kale na
ye, oye a pendje komuti ngame nonda li.” Kalunga okwa lombwele omukiintu nokwa ti: “oshike
shino ngoye wa ningi?” Eva okwa yamukula, “Eyoka olyo lya kotokele ndje ngame nonda li.”

Ethingo - Omuwa okwa popi nduno neyoka e tati: “Molwaashi wa ningi ngeyi oto kala wa
thingwa shi vulithe poongombe nopiinamwenyo ayihe kevi; oto kala noku enditha ela lyoye
noto kala to li ontsi yevi oku kalamwenyo kwoye akuhe.” Ngaashi naana eyoka lya li lya
nenepekwa pombanda yiishitwa ayihe yokevi osho naana lya shundulwa shi vulithe iishitwa ayihe
pohi noku tondika kaantu molwaashi ye okwa li oshilongithwa shoka sha longithwa ku Satana. “Ku
Adam ye okwa ti: ‘Molwaasho ngoye owu uvu mewi lyomukulukadhi gwoye, no wa li
komuti ngoka nde ku lombwele kutya, “Ino gu lya”: Evi ota li kala lya thingwa omolwoye,
no to ke li longa nuudhigu opo wu lye oku kalamwenyo kwoye akuhe; Evi na li ku menithile
omakwega noondjoho no to ka kala to li iimeno yokevi. Oshikwiila shoye oto ke shi lya
nomazigudhe moshipala shoye sigo uuna ndoka to ka shuna mevi.’ ’’

Kalunga okwa thingi evi omolwa uulunde wayo sho ya li komuti gwontseyo nokwa ti; “Owu na
okulonga evi opo wu lye oku kalamwenyo kwoye akuhe.” Kalunga ngo a li e ya pe oshitopolwa
shuuwanawa noku ya kutha uuwinayi. Ngashingeyi ye ota ti yo otaya ka kala no ku lya mu wo,
kokutya yo ngashingeyi ota ya ka kala no kwi igilila uuwinayi omasiku gonkalamwenyo yawo agehe.

Okuza tuu kesiku ndyoka sigo okomeho, omuntu okwa monithwa iihuna komamakelo ga Satana.
Adam okwa li a pewa onkalamwenyo yiilonga iidhigu itaa yi hulu osho wo elimbililo peha lyenyanyu
niilonga tayi hokitha mbyoka a li i ikilila. Yo ngashingeyi otaya ka tsakaneka euvonayi, oluhodhi
nuuwehame nokonima yaambino oku hulapo kwayo. Yo oya zile montsi yevi nomontsi yevi omo
woo ye na okushuna.

Yo oya li ya tseyithilwa kutya oye na oku kanitha egumbo lyayo ndyoka lya Eden. Molwaashi yo oyi
igandja ke kengelelo lya Satana no yi itaale oohapu dhe, kutya Kalunga ombudhi. Okwaa vulika kwayo
okwe ya egululile Satana ompito opo a kale teya mono nuupu, no ka pwa li we egameno ku yo oku kala
moshikunino sha Eden, monkalamwenyo yawo yuulunde ngele oya ethwa ishewe ya lye komuti
gwomwenyo otashi ka eta onkalamwenyo yuulunde waaluhe. Nenge ya li ya taamba ko kutya ka ye na

~19~

we uuthemba oku kala menyanyu mu Eden, oya li ngaa ya hehela opo ya ethiwe oku kala
moshikunino. No ku uvaneka kutya monakuyiwa otaya ka vulika ku Kalunga awike. Yo oya
tseyithilwa kutya epunduko lyayo olye ya kutha monkalo yo kwaa na oshipo no ya ninga aanandjo no
ka ye na we oonkondo ihe oya ningi aankundi lela. Yo inaa kaleka po ongushu yayo manga ya li
monkalo yuuyapuki noyenyanyu lyaa na oshipo mono ya li ye na oonkondo onkene otashi ka kala
oshidhigu oku kala aayuuki naainekelwa monkalo ndjoka ya nkundipala noyuulunde. Monkalo yawo
yoondjo oya li yuudhilila oluhodhi neipombedhi. Ngashingeyi opo nee taya dhimbulula kutya
ondjambi yuulunde eso shili.
Aayengeli oya li ya lombwelwa opo ya ye mbalambala ya ka keelele pondjila yoku ya komuti
gwomwenyo. Ondungedhiladhilo ya Satana oya li kutya shampa Adam na Eva ya pogola, e taya
taamba oshifetha she, nena otaya ka lya komuti gwomwenyo opo onkalamwenyo yuulunde yi kaleko
sigo aluhe. Ashike aayengeli aayapuki oya li ya ningi einda mondjila yayo oku ya komuti gwomwenyo.
Aayengeli mbaka oya li ya kundukidhwa koonte dhuuyelele koombinga adhihe, ndhoka dha li tadhi
gena, dho odha li dha monika dha fa omagongamwele taga adhima.

~20~

Ontopolwa 4

Ekulilo

Egulu olya udhililwa koluhodhi, sho ayehe ya dhimbulula kutya aantu muuyuni mboka Kalunga a
shiti oya kana nuuyuni mboka Kalunga a shiti ngashingeyi owa udhililwa komalutu gudhililwa no gu
udha emono lyiihuna, omikithi neso mbyoka omunandjo kee na nkene te yi henuka. Ezimo alihe lya
Adam oli na okusa.

Jesus okwa tseyithile aayengeli kutya okwa konga po omukalo gwekulilo, oku kulila ko aantu mbaka
ya kana. Ye te ya lombwele kutya okwa li ta indile He no kwa tokola i igandjele omwenyo gwe gu
ninge ondjambo. Ye ota kutha po egeelo ndika lyeso opo aantu ya vule oku mona esilohenda oku
pitila muye. Shika oshina oku pitila mondjambi yombinzi ye nomevuliko lyiipango ya Kalunga, yo
otaa vulu oku mona esilohenda lyaKalunga notaya ka galulilwa ihe moshikunino etaya li oshiyimati
komuti gwomwenyo.

Jesus okwe ya matulile ompangela yehupitho. Ye okwe ya lombwele kutya ota ka vula oku thikama
pokati kongeyo ya He naalunde, e ta humbata uulunde nohoni yayo. Ndele aashona yowala oyo taye
ke mu taambako ongo Omuna gwaKalunga. Konyala kehe gumwe ote ke mu huga noku mu tinda.
Ye ota ka thiga po eadhimo lye megulu, te ya kevi molupe lwomuntu, ti ifupipike ongomuntu, ye tii
igililike nonkalo yemwene yopantu omamakelo ga yoolokathana ngoka haga vulu oku adha aantu,
opo Ye a vule oku tseya nkene ta kwathele aantu mboka taa iyadha momamakelo. Hugunina, konima
etumo lye ongo omulongi lya gwanithwa, Ye otaka gandjwa momake gaakolokoshi moka taka mona
iihuna nomahepeko ngoka Satana naayengeli ye taa ka longa oku pitila maantu aakolokoshi. Ye otaka
sa eso limwe lyopaukolokoshi, no taka endjelelekwa pokati kegulu nevi onga omulunde e ta mono
iihuna motundi ndjoka yuuwehame naayengeli itaya ka wapa oku tala ko, otaya ka sizimana kaa ya
mone emoniko ndika. Uuwehame mboka itau ka ehameka owala olutu otau ka ehameka woo
nomadhiladhilo, wo itau ka vula oku yelekanithwa nando ona wulwe. Ondjundo yuulunde auhe wo
kombanda yevi otayi ka kala kombanda Ye. Ye okwe ya lombwele ta ti, ota ka sa, ashike otaka
yumuka mesiku etitatu, no taka londa oku ya kuHe oku ka kala omupopiliko gwaanandjo ayehe.

(Ontopolwa ndjino oyi ikwatelela moontopolwa dha Genesis 3: 15, 21 - 24.)

~21~

Omukalo gumwe aguke gwehupitho – Aayengeli oYe mu inyongamene. Yo oya kambadhala
ando opo ya gandje oomwenyo dhayo, Jesus okwe ya lombwele kutya okeso lye alike oyendji taa
vulu oku hupithwa, omwenyo gwomuyengeli itagu vulu oku kulila ongunga ndjika. Kalunga He ota
taambako owala omwenyo gwe aguke gu ninge iikulila yaantu. Konima, mboka a kulila otaa ka kala
naye, neso lye otali ka kulila oyendji noku teyagula po Satana ngoka oye e na oonkondo dheso.
Kalunga He ota ka pa Jesus oshilongo kohi yegulu nuunenepangelo washo notashi ka kala she aluhe
sigo aluhe. Satana naalunde otaya ka yonagulwapo no itaa ka piyaganeka we megulu nenge mevi
ndika epe ta li ka yelithwa.

Ihe Kalunga okwa pe aayengeli iinakugwanithwa opo ya longe iilonga yayo, oya kala taa londo noku
londoloka opo ya ete ekwatho lyenkondopaleko ekwagulu kOmuna gwa Kalunga noku mu yakula
opo a vule oku pita momahepeko nuupu. Aayengeli woo oya li ye na oku shiga noku gamena aantu
mboka ye li kohi yesilohenda kaayengeli aawinayi nokomilema ndhoka Satana ha kala aluhe tu
umbile ku yo. Ka kwa li tashi vulika opo Kalunga i inyengithe mo sha nenge a lundulule ompango ye
opo a hupithe aalunde mboka ya kana, onkene, okwa pitika opo Omwana omuholike oye a se
omolwa omayonagulo gayo.

Shika nasho woo osha nyanyudha Satana naayengeli ye shaashi epunduko lyomuntu olya etitha a
hilile pevi Omuna gwa Kalunga oku za pondondo ye yopombanda yesimano. Ye ta lombwele nee
aayengeli ye ta ti shampa Jesus e ya molutu lwomuntu nduno lwuulunde ota ka vula oku mu sinda
opo a keelele ondungedhiladhilo yehupitho yaa pondolwe.

Negwo pevi noneuvonayi Adam na Eva oya thigipo oshikunino shoka ye hole no ya kala mo
nenyanyu sigo uuna ndoka ya yono ompango yaKalunga. Ewangandjo olya li lya lunduluka.
Ewangandjo ngaa ndyoka lya li ihaa li lunduluka manga uulunde wa li waa ko. Kalunga okwe ya
zaleke oonguyo dhiipa opo e ya gamene kuutalala nokomutenya.

Okwaa lunduluka kwompango yaKalunga – Egulu alihe olya lili molwa oku yona nokwaa vulika
kwa Adam na Eva, hoka kwe etitha egeelo lya Kalunga kombanda yaantu ayehe. Yo oya li ya tetwa
ko koku gongala naKalunga noyu umbilwa memono lyiihuna ndyoka lyaa na etegameno.

Ompango ya Jehova ndjoka yi li ekankameno lyepangelo lye megulu nokombanda yevi, oyo ondjapuki
ngaashi Kalunga mwene, molwaasho Kalunga itaka pitika omwenyo gwomuyengeli ogwo guninge
efikilondjambo lyuulunde wompango. Ompango Ye oya simana shivulithe paayengeli ayehe mboka ya
kunduka oshipangelapundi she. Kalunga He ita vulu oku dhima mo sha nenge oku lundulula mo sha

~22~

mompango ye opo ando yi vule oku gwanithwa po konkalo yaantu yuulunde. Ashike Omuna gwa
Kalunga ngoka a shiti aantu pamwe naKalunga, oYe owala ta vulu oku ninga ondjambi yekulilo lyaantu
ndjoka tayi vulu oku taambiwa ko kuKalunga, ngele ta gandja omwenyo gwe efikilondjambo opo a
humbate egeelo lyaHe. Aayengeli oya lomwele Adam kutya, ngaashi uulunde we wa li we eta eso nemono
lyiihuna kwaayehe, efikilondjambo lya Jesus ota li eta woo omwenyo nuukwaaluhe puuyelele.

Emoniko lyonakuyiwa – Kalunga okwa hololele Adam iiningwanima yonakuyiwa yasimana tayi ka
ningwa oku za petidhomo lyayo mu Eden sigo opeyelu, oshowo oku ya komeho poku ya kwotango kwa
Kristus kombanda yevi. Ohole ya Kalunga oku hola Adam nomapipi ge agehe, oya etitha opo Omuna
gwa Kalunga e ye muuntu womuntu moka a li e na oku shundulwa opo ayehe mboka ta ye mu itaale ya
yelwe pombanda. Ongushu yefikilondjambo lya Jesus oya li ya gwana oku hupitha uuyuni auhe. Ihe
nando ongawo aashona yowala taa ka taambako ehupitho ndika ye li etelwa oku pitila mefikilondjambo
ndika ekumithi. Oyendji itaya ka tula miilonga iinakugwanithwa mbyoka ya pumbiwa oku ningwa
komuntu opo ya taambeko ehupitho lye ndika enene. Yo otaya ka hala okulonga uulunde noku yona
ompango yaKalunga shivulithe oku itedhulula noku vulika oshowo oku ikwatelelitha eitaalo lyayo
kefikilondjambo ndika lya gandjwa. Efikilondjambo ndino olina ongushu yaana ongamba opo kehe
ngoka te li taamba ko a kale nongushu yi vulithe poshingoli sha yelithwa.

Efikilondjambo – Adam sho a gandja efikilondjambo lye lyoondjo, shi ikolelela komalombwelo ga
Kalunga gi ikalekelwa, oshali oshiningwanima oshi ehameki unene ku ye. Oshikaha she oshali shina
oku kutha mo omwenyo gwoshinamwenyo, ngoka Kalunga awike oye e gu tula mo opo a vule oku
ninga efikilondjambo lyoondjo dhe. Oshali oshikando she shotango oku mona eso. Sho a tala
oshinamwenyo shaa na ondjo tashi ziya ombinzi, sho tashi hetha muuwehame washo weso osha
ningwa opo Adam a talithwe efano ndino meitaalo konakuyiwa nkene Omuna gwa Kalunga omukee
na ndjo taka sa efikilondjambo lyaantu ayehe.

Ano oshiningwanima shino shefikilondjambo Kalunga okwe shi toto po shi ninge edhimbulukitho
lyaaluhe ku Adam kutya ye omunandjo oshowo etaambeko lyeitedhululo lyoondjo dhe. Edhipago
lyiinamwenyo mefikilondjambo olya gandja ku Adam eiuvo lyomuule nolya yela lyeyono lye, ndyoka kaa
pe na we shimwe tashi vulu oku yoga po uulunde mboka kakele keso lyOmuna gwa Kalunga. Ye okwa
kumithwa kuuwanawa mboka waa na ongamba nokohole itaa yi vulu okuyelekwa yaa ngoka taka kala
ondjambo oku hupitha omulunde. Sho Adam a li ta tilehi ombinzi yoshinamwenyo shaa na ondjo okwa li
e wete a fa ta tilehi ombinzi yOmuna gwa Kalunga noshikaha she mwene. Ngashingeyi oku shi shi ihe
kutya ando a kalele moshili naKalunga nokompango ye ondjapuki ando ka pe na omaso

~23~

giinamwenyo nenge gomuntu ngaka. Ashike mefikilondjambo ndika lya li tali ulike ndiya enene lyo
opala lyOmuna gwa Kalunga mwene, olya gandja onyothi yetegameno tayi yelele omilema
nonakuyiwa ndjika ontilithi, noku kutha aantu meyonuko lyokwaa na etegameno.
Petameko omutse gwegumbo ogwa li gwa talika ko ogwo omuleli nomupilisteli gwaanegumbo.
Konima aantu sho ye ki indjipala aalumentu aaulikwa oya yapulilwa oshilonga shomafikilondjambo
gaantu. Omadhiladhilo gaalunde oga li ga tegelelwa opo ga faathanithe ombinzi yiinamwenyo kwaa
ndjoka yOmuna gwa Kalunga. Eso lyoshinamwenyo shaa na ondjo olya li uumbangi kutya ondjambi
yuulunde eso. Pefikilondjambo aalunde ohaa ulike kutya oya yona yo taa ulike woo eitaalo lyayo
okutala kefikilondjambo lyokomeho enene lyaana oshipo lyOmuna gwa Kalunga, ndyoka
omafikilondjambo giinamwenyo ga li owala efano lyalyo. Ngele ka pe na ekulilo lyOmuna gwa
Kalunga nena ita pu kala woo omayambeko nehupitho lyaalunde oku za ku Kalunga. Kalunga okwa
li i itula mo ngele tashi ya poku gandja esimano lyopombanda kompango ye. Eyono lyompango
ndjoka olye etitha etopoko etilithi pokati kaKalunga naalunde. Kalunga okwa pitika Adam monkalo
ye yaa na oshipo opo a mone emanguluko nekwatathano lyenyanyu lyuudhilila nOmushiti gwe.
Konima ye pogolo lyomuntu, Kalunga ota popi owala nayo okupitila mu Kristus naayengeli.

~24~

Ontopolwa 5

Emanguluko

Kalunga aluhe okwa kala e na aantu ye, kutya nee naa kale aashona nayi kwaa mboka ya
tangalala. Nda dhini oku tumbula, aantu owala ya hetatu, Noowa naakwanezimo lye oyo ya
li ya vulu oku ya mowato, sho Kalunga a li a gandja elombwelo Noowa a tunge onguluwato
omolwa efundja. Enok, okwa li a ende na Kalunga pethimbo lyaa kaa na Kalunga oyendji.
Kalunga okwa li i ithana Abraham a ze mevi lyuuvalelwamo oku ya ku Kaanana. Oludhi lwe
ndoka lwa tseyika nawa Aaisraeli oko lwa kala, sigo ondjala ye ya fala ku Egipiti, hoka
konima ya ka ningwa aapika. Mpaka ota pa landula ehokololo ekumithi lyaa nkene Kalunga
a mangulula mboka ya li muupika waa Egipiti oomvula dhivulithe peyovi manga Kristus
inaa valwa.

Oomvula odhindji Aaisrael oya kala muupika wa Egipiti. Yo oya li owala aanegumbo aashona sho ya
yi le ku Egipiti, ngashingeyi oya ninga oyendji yendji. Sho nee ya dhingolokwa kiikalunga, oyendji oya
kanitha ontseyo ya Kalunga kashili noya dhimbwa ompango ye. Yo oya holele ihe Aaegipiti mokwi
inyongamena etango, omwedhi, oonyothi, iinamwenyo niiyelekela oshowo iinima ya ningwa
noonyala dhaantu.

Ashike nenge oongawo mokati kAahebeli omwa li ngaa yamwe mboka ya kaleka po ontseyo ya Kalunga
kashili, Omushiti gwegulu nogwevi. Aainekelwa mbano oya li noluhodhi nomuudhigu wayo oya kugile
Omuwa opo e ya mangulule muupika waa Egipiti. Ye ota vulu oku ya kutha mo mu Egipiti opo ya ze mo
meinyongameno lyiikalunga nomomanwethomo omawinayi ngoka geya dhiingoloka.

Nonando Aaisrael oyendji oya li ya nwethwa mo kelongelo lyiikalunga, aainekelwa mbo ya li mo
onkene ya li ya thikama ya kola. Yo inaa holeka eitaalo lyayo oya li ya holola pontaneho yaa Egipiti
kutya yo otaya longele Kalunga kashili, Kalunga nguka omunamwenyo. Neendululo oya ulike
uumbangi we kaleko lya Kalunga noonkondo dhe oku za peshito sigo okomeho. Aaegipiti oya li
nompito opo ya igilile eitaalo na Kalunga kAahebeli. Yo oya li ya kambadhala oku tula pevi
omaitaalo agehe gaalongeli Kalunga aainekelwa ya Kalunga kashili no sha li she ya geyitha shaashi
inaa vula oku pondola oku ya mweneka kutya omoku ya ningila omatilitho, nenge momauvaneko
nenge ye ya longele uukolokoshi.

(Ontopolwa ndjino oyi ikwatelela moontopolwa dha Eksodus 5 – 15.)

~25~

Aakwaniilwa yahugunina yaali ya pangele koshipangelapundi sha Egipiti oya li aanankondo noya
longele Aaisrael uukolokoshi. Aakuluntu Aaisrael oya kambadhala oku kumika mboka eitaalo lyayo
lyali tali gu pevi moku ya dhimbulukitha euvaneko Kalunga e li ningile na Abraham osho wo oohapu
dhopauprofeti e dhi popi oku pitila mu Josef manga inaa sa sho a ti kutya yo onaa ka mangululwa
miikaha yaa Egipiti. Yamwe oya pulakene ngaa e taa itaale. Yalwe oya tala konkalo yawo yoluhodhi
noya teka etegameno.

Farao okwi inomo e te ya lombwele kutya onda hala oku mona Kalunga gweni nkene te mu
mangulula miikaha yandje. Oohapu dhino odha teyagula etegameno mAaisrael oyendji. Onkalo oya li
kuyo tayi monika ngaashi omukwaniilwa nomalenga ge taya ti. Yo oya tseya kutya otaya ningwa
uupika noye na oku idhidhimikila uuwinayi woludhi kehe aawiliki naaleli yawo taye ya ningile.
Aanona yayo yaalumentu oya li ya kongwa mo noku dhipagwa. Onkalamwenyo yawo oya ningi
ondhigu yo yi itaala ngaa noku inyongamena mu Kalunga gwegulu.

Onkalo yawo oyali ya yooloka kokule kwaandjoka yaa Egipiti, mboka inaa ya itaala Kalunga
omunamwenyo ngo ha vulu oku hupitha noku yonagula. Yamwe oya inyongamene iikalunga,
iiyelekela, yomamanya noyiiti, manga yamwe ya hogolola oku inyongamena etango, omwedhi
noonyothi. Ashike nenge ongawo oyali otaya yambapala ngaa yo taye shi pondola. Yamwe
yomAaisrael oya tameke taa dhiladhila kutya ngele Kalunga okwa li omunene e vule iikalunga ayihe,
nena ita etha taya ningwa uupika kiigwana yaainyongameni yiikalunga ngeyika.

Ethimbo olya thiki Kalunga a yamukule omagalikano gaantu ye aahepekwa, opo e ya kuthe mo mu
Egipiti pahololo lyoonkondo dhe opo Aaegipiti ya dhimbulule kutya Kalunga kAahebeli ngono ya li
ya dhina, oku vule iikalunga ayihe. Kalunga ota ka adhimitha edhina lyemwene, opo iigwana yilwe yu
uve oonkondo dhe noyi kakame kuunene wiilonga ye, opo woo naantu ye ngele ya mono iilonga
yiinyengandunge ye otaya ka galuka mo miikalunga noku mwiinyongamena oye awike.

Mo ku mangulula mo aantu ye kaa Egipiti, Kalunga okwa ulikile Aaegipiti ayehe esilohenda lyi ikalekelwa
e li nine aantu ye Aaisrael. Molwaasho ka pe na we omukalo gumwe Farao taka kala uuvithwa ko,
Kalunga okwa mono shoopala oku longitha epangulo lye ku ye, opo e shi imonene ko momukalo
gweyeme kutya oonkondo dha Kalunga odhi vule ayehe. Ye otaka gandja shayela no itashi vulu oku
patanekwa uumbangi woonkondo nuuyuuki we uukwagulu kiigwana ayihe, opo edhina lye li tseyike
kuuyini auhe. Elalakano lya Kalunga me uliko lyoonkondo dhe olya li woo opo dhi vule oku

~26~

koleka eitaalo lyaantu ye nomapipi gayo taga landula ga tsikile oku mu longela meinekelo oye awike
ngoka e ya longele iilongahenda iikumithi.

Konima sho Farao a gandja ompango opo aantu ya tholome oondhipi pwaa na omwiidhi, Moses
okwe mu lombwele kutya Kalunga ngoka a li hi iningitha a fa kee mu shi ote ke mu vulikitha
komalombwelo ge noku tseya uunenepangelo we omupangeli omunene.

Omageelo – Oshinyengalonga shoku shitukitha ondhimbo eyoka oshowo omeya gomulonga
mombinzi inashi inyengitha omutima omukukutu gwa Farao opo e ethe Aaisrael ya ye, ashike shino
osha indjipaleke owala uutondwe we oku tonda Aaisrael. Iilonga yoompulile dhe oye mu ningitha i
itaale kutya Moses okwa longo woo inyengandunge mbika nuumpulile. Ashike konima yoku kuthwa
egeelo lyomafuma, Kalunga oku ulike uumbangi wa gwanenena kutya shino hasho. Kalunga okwa li
ta vulu oku ga kutha po etega ningi ontsi yevi pokathimbo mpoka, ashike shino ine shi ninga opo
konima sho ga kuthwa po omukwaniilwa naa Egipiti yaa katye natango uumpulile we shi ningi,
ngaashi woompulile dhawo. Omafuma oga si, naantu oye ga gongele moondumba. Yo oya li taa vulu
oku mona nkene omalutu gomafuma taga olo, nezimba lyago olya udhilile ewangandjo. Mpaka
omukwaniilwa naa Egipiti ayehe oye na uumbangi wu vulithe mpoka omaitaalo gayo itaaga vulu oku
shiyeleka, kutya oshilonga shino kashi shi shuumpulile ndele epangulo lya zi ku Kalunga gwegulu.

Oompulile ka dhali tadhi vulu okweeta ko uumbululu (oomwe), mboka wa li egeelo lya landula ko.
Omuwa ka li ta pitika opo Aaegipiti ye u ninge wu holoke nenge ye ete po egeelo lyuumbululu. Ye
okwa kutha po eipopilo kehe Farao ta ka kala e na lyo kwaa itaala. Ye okwa ningitha noompulile dho
dhene dhi tye, “Shika osho omunwe gwa Kalunga.”

Sha landula ko oshali egeelo lyomatopola. Ka dhali owala oondhi ngaashi ndho hatu mono tadhi
holoka pomathimbomumvo galwe tadhi tuka kaa dhi na oshiponga shasha. Ngano oga li omandhi
omanene go oge na uuzigo. Ngele oga lyana oongona dhago odhali tadhi luluma shinene kaantu
nokiinamwenyo. Kalunga okwa topola ko aantu ye kaa Egipiti no ina pitika omatopola ga holoke
kehala lyayo.

Omuwa okwa tumu ishewe oshivu miimuna ashike oongombe dhAahebeli inadhi kwatwa kosha no
ka pwa li nando oyimwe yawo ya li ya si. Lya landula ko olya li egeelo lyiitumbuka maantu
nomiinamwenyo, ndyoka noompulile ka dha li tadhi vulu okwiigamena kulyo. Ye Kalunga ote ya
tumine omvula yoompawe dhili mumwe nomulilo, omalwaadhi nomityalakato. Opwa li pwa gandjwa
ethimbo lya gwana manga egeelo ekwawo kehe inaa li ya opo yaa katye egeelo olye ya adha

~27~

ombaadhilila. Kalunga okwa li naana ta ulikile Aaegipiti kutya evi alihe oli li kohi yompango ya
Kalunga kAahebeli – kutya omityalakato, oompawe niikungulu ohayi vulika kewi lye. Farao,
omukwaniilwa omunuuntsa ngoka a pulile tati, “Kalunga keni olye opo ando ndi vulike kewi
lye?” osho i ifupipike e ta ti, “onda yono’….: Omuwa oye omuyuuki nangame naantu yandje
otse aalunde.” Ye okwa
hehela Moses opo a ninge omupopiliko gwe ku Kalunga, opo a mweneke omityalakato, noombadhi
ndhika oontilithi.

Konima Omuwa okwa tumu egeelo lyoombahu oombwiinayi. Omukwaniilwa okwa li a hogolola
omageelo peha lyoku igandja ku Kalunga ye a ethe Aaisrael opo ya ze mo mu Egipiti. Mokwaa na
ohenda okwa li a tala nkene oshilongo she shili kohi yiinyengandunge yomapangulo omatilithi. Opo
nduno Kalunga okwa tumine Aaegipiti omilema omithokothoko. Aantu ka ya li ando ya kuthwa
uuyelele, ashike ewangandjo olyo owala lya li edhigu nombepo yoku fudha oya li ondhigu. Aahebeli
oya li mewangandjo lya yela nuuyelele owali momagumbo gawo.

Kalunga okwe eta ko nee egeelo lilwe edhigudhigu kombanda yAaegipiti, lyuudhigu wu vulithe pwaa
ngo gotango. Omukwaniilwa naapilisteli yaainyongameni yiimenka oyo ya li ya tindi eindilo lyaMoses
lyahugunina. Aantu ayehe oya halele Aahebeli ya pitikwe opo ya ze mo mu Egipiti. Moses okwa li a
londodha Farao naantu ya Egipiti oshowo Aaisrael kombinga yonkalo noshilanduli shegeelo
lyahugunina – kutya iisheeli ayihe momagumbo otayi ka sa. Uusiku mboka owa li uutilithi kaa Egipiti
omanga wa li weadhimo kaantu ya Kalunga, oshituthi shapaasa osha li sha dhikwa.

Osha li oshidhigu unene komukwaniilwa nguka guuntsa gwa Egipiti nosho wo kaalongeli yiimenka
mbaka oku taambako iinakugwanithwa ya Kalunga gwomegulu. Egeelo negeelo kehe lya li lya adha
Aaegipiti nomukwaniilwa ina igandja ngaashi a li e na oku shi ningithwa komahepeko omatilithi
gongeyo yaKalunga.

Kehe egeelo li ile olya li popepi nekwawo ashike edhigu li vulithe lyonale, naandino olya li li na oku
kala edhigweelela kwaagehe. Ashike omukwaniilwa omunuuntsa okwa li a geya shinene nokwa tindi
oku ifupipika. Sho Aaegipiti ya mono omalongekidho gatsa kesipa mokati kAaisrael uusiku mbono
uutilithi, oya tameke taya yolo ombinzi ndjoka ya tulwa piikulo yomiyelo.

Aaisrael oya li ya landula naana omalombwelo ngoka Kalunga e ge ya pe, nomanga omuyengeli
gweso a li ta piti egumbo negumbo mokati kAaegipiti, huno Aaisrael oya li ya pyakudhukwa oku
taalela olweendo, noya li ya tegelela owala omukwaniilwa nguka omutangalali naantu ye aanene ye ya
lombwele ya ye.

~28~

Kwo okwa li pokati kuusiku sho Kalunga a dhipaga iisheeli ayihe yomevi lyaa Egipiti, oku za ngaa
kosheeli sha Farao koshipangelapundi sigo okosheeli shonkwatwa mondholongo, oshowo iisheeli
yiimuna. Ano Farao okwa piti muusiku, oye, aakalele ye oshowo aayegipiti ayehe; omwali elilo enene
mu Egipiti, molwaasho ka pwa li egumbo moka inaa mu siwa.

“Ye okwa ithana Moses na Aron uusiku mboka nokwa ti, ‘Thikameni, zii mo mokati kaantu
yandje, one naanona yeni aaisrael. Indeni mu ka longele Omuwa gweni ngaashi mwa ti,
oshowo iigunda yiimuna ye ni ngaashi mwa ti, kaleni mwa ya ne ta mu yambeke ndje woo.’
Aaegipiti oya ulumike aantu opo ye ya laleke mo mevi nziya. Yo oyi ipula taya ti, pamwe
atuhe otatu kala tu se.’

Aantu oya kutha iikwiila yawo inaayi tulwa efulika nuuyaha wayo noku yi gonyena moonguyo dhayo
ya manga oonguyo dhayo e taa tula omitengi komapepe. Ngashingeyi aanona yaa Israel oya longo
naana pahapu dha Moses, noya li yi indile kaa Egipiti iingoli, iisiliveli oshowo oonguyo. Na Kalunga
okwa li a pe Aaisrael eyambeko koshipala shAaegipiti, no ya li ye ya pe kehe shimwe shoka ye ya
pula. Ngaaka oya yugu Aaegipiti.

Kalunga okwa li eshi hololele Abraham konima yoomvula omathele gane manga inaashi gwanithwa:
“omuwa okwa ti kuye: “oluvalo lwoye otalu ka kala aakwiilongo moshilongo shuundjendi;
otaa ka ninga aapika e taa hepekwa omimvo omathele gane. Ihe otandi ka geela oshigwana
shoka tashi ya pike nuuna taa tembuka mevi lyuundjendi otaa ka faalela uuyamba owindji.’
” Gen 15:13, 14

“Embwinda lyengungo enene olya zi mo nayo oshowo iigunda yiimuna – iimuna oyindjiyindji.”
Aanona yAaisrael mu Egipiti oya zi mo nuuyamba wawo owundji mboka kaa wushi nando owa
Farao molwaasho kaya landithile sha shayo ku Farao. Jakob noyana sho yi ile mo mu Egipiti oya li ye
etelele iigunda yayo yiimuna yawo mu Egipiti. Aaisrael ngaashingeyi oya indjipala nomwaalu
gwiimuna yawo ogwa indjipala woo. Kalunga okwa geele Aaegipiti sho e ya tumine omageelo noge
ya ningitha ya tidhe Aaisrael ya ze mo mu Egipiti meendelelo nomaliko gawo.

Ongudhi yomulilo – “Yo oya kutha ondjila ya za mu Sukkot noya yungu ontanda mu Etam
kooha dhombuga. Kalunga okwa kala komeho gayo omutenya moshikogongudhi
shomuzile tashi ya wilikile ondjila nuusiku oshikogongudhi shomulilo shoka tashi ya pe
uuyelele, opo ya vule okweenda omutenya nuusiku. Ye ina kutha ko nando oshikogongudhi
shomutenya nenge ongudhimulilo yuusiku komeho gayo.”

~29~

Konima sho Aahebeli ya za mo muEgipiti omasiku gamwe ngaa, Aaegipiti oya lombwele Farao taati
aantu oya fadhuka po no itaa galuka we oku mu longela. No ya li yu uvite nayi sho ya pitika ya
thigepo Egipiti. Ku yo oshali ekanitho enene oku kuthwa eyakulo lyAaisrael noyi ipe oombedhi sho
ya tokola Aaisrael ya ye. Nenge nee ya mona iihuna komageelo ga Kalunga, yo oya li ya kukutikwa
ketangalalo lyayo noya tokola ya landule Aaisrael opo ye ya galulile kuEgipiti koonkondo.
Omukwaniilwa okwa kutha etanga enene lyaakwiita nomatemba gahilwa koonkambe omathele ga
hamano noya tidha mo opo ando ye ya adhelele manga ya yunga ontanda pefuta.

Ano Farao sho a hedha popepi, Aaaisrael oya yelutha omeho gayo, noya mono Aaegipiti taa nyanya
yu uka kuyo. Yo oya li ya tila noonkondo, Aaaisrael oya kugile Omuwa. Yo noya ti ku Moses,
‘Omolwaasho kaamwa li oombila mu Egipiti osho we tu kuthile mo opo tu sile mombuga?
Omolwashike wetu ningile ngeyi, sho we tu kutha mo muEgipiti? Hasho nani tweku
lombwele nale shotu li muEgipiti kutya, “kutya tse tu etha opo tu longele aaEgipiti?”
shaashi oshihwepo ando twa kalele tatu longele Aaegipiti shi vulithe tatu sile mombuga.’

“Moses okwe ya lombwele, ‘ina mu tila. Thikameni mwi ikolelela, no tamu mono ehupitho
lyOmuwa, ndyoka te ke li mu gwanithila nena. Oshoka Aaegipiti mboka muwete nena,
itamu keya mona we sigo aluhe. Omuwa ote ke mu kondjela notamu ka kala nombili yeni.’


Ehupitho pefuta etiligane – “Na Omuwa okwa ti ku Moses, ‘omolwashike to kugile ndje
ekwatho? Lombwela Aaisrael ya hu me komeho. Yelutha ondhimbo yoye eto ukililitha
oshikaha shoye kombanda yefuta lyo nota li topoka. AaIsrael otaya ka enda puukukutu
pokati yefuta.’ ” Kalunga okwa li a hala Moses a mone euveko kutya ye ota vulu oku longela aantu
ye – oshowo kutya nomoompumbwe dhawo oya li ompito ye okushi ulika. Sho ya ya ngaa okanano
lwaampono, Moses okwe ya lombwele ya humeko natango. Ye okuna oku longitha ondhimbo
ndjoka Kalunga e mu pe opo a topole omeya.

“ ‘Ngame otandi ka kukutika omitima dhAaegipiti, oyo nota ye ke ya landula. Opo ndi
mone esimano kombanda ya Farao, nomatangakwiita ge ngoka geli momatemba
nokoonkambe. Naa Egipiti otaya ka tseya kutya ongame Omuwa sho tandi ka mona
esimano kombanda ya Farao, nomatangakwiita ge gokoonkambe nomomatemba.’

“Omuyengeli gwa Kalunga ngoka a li komeho gontanda yAaisrael okwa lundulukile konima
yayo, oshikogongudhi osha ziko komeho e tashi yi konima yayo. Sho osheya pokati
kontanda yaaEgipiti nontanda yaaIsrael. Oshe etitha kombinga ku kale oshikogo nomilema

~30~

nokombinga onkwawo uuyelele muusiku ku yalwe, opo ontanda onkwawo kaayi hedhe
popepi nonkwawo uusiku auhe.”

Aaegipiti kaya li taya vulu oku mona Aahebeli molwaasho oshikogo oshinene shomilema oshe ya
kala komeho – oshikogo osho tuu shoka osha gandja uuyelele kAaisrael. Momukalo nguno Kalunga
oku ulike oonkondo dhe okutula aantu ye koshiyalo, opo a tale ngele otaya ka inekela ngaa Kalunga
konima a ulika uumbangi wo hole nesilohenda lye ku yo oshowo a vule oku ya ganda omolwo oku
nyenyeta nokwaa na eitaalo kwayo. “Ano Moses okwa yelutha oshikaha she kombanda yefuta;
nOmuwa okwa shunitha efuta konima nombepo ondhigu yokuuzilo ndjoka ya pepe uusiku
auhe, yo oya kukutike efuta. Nomeya oga li ga topoka pokati. Aaisrael oya li ya tauka
puukukutu pokati kefuta nomeya oga li ga fa ekuma koombinga adhihe mbali kolulyo
nokolumoho.” Omeya oga igongele nokuyeluka koombinga adhihe mbali gafa omakuma sho
Aaisrael ya li ya tauka noku enda puukukutu pokati kefuta.

Etangakwiita lyAaegipiti olya li lya nyanyukwa uusiku auhe moku dhiladhila kutya Aaisrael oye li natango
kohi yoonkondo dhe. Yo oyi ipula ka pe na we ompito yAaisrael ya fadhuke po oshoka komeho gayo oya
kondekwa kefuta enene etiligane yo konima yayo etangakwiita enene lyAaegipiti ndyoka lyali lela lyeya
etamo. Ongula onene sho ya thiki pefuta oya mono ondjila puukukutu mokati kefuta, omeya gi itopola
gathikama ga fa omakuma koombinga adhihe, nAaisrael oya li taa taaguluka ye li nale pokati kefuta, taa
ende puukukutu. Aaegipiti oya tegeleleko okathimbo okashona opo ya dhiladhile shoka ye na oku ninga.
Yo oya li yu uvite nayi yo noya geye koku dhiladhila kutya opo owala ye wete Aahebeli ye li poku ya tula
kohi yoonkondo dhayo noya li ye wete naana kutya oye li po ku ya kwata ndele efuta olye ya egululilwa
ishewe inaashi tegelelwa. Yo oya tokola opo ye ya landule.

Naa Egipiti oye ya tidha noku ya landula mokati kefuta, oonkambe adhihe nomatemba ga Farao
naakayili yago. Na oshaningwa, ongula onene Omuwa sho a tala pevi ketangakwiita lyaa Egipiti oku
pitila moshikongudhi shomulilo, ye okwa piyaganeke etangakwiita lyaa Egipiti. Ye okwa gwithako
omagulu gomatemba gawo opo ya ende nuudhigu. Naa Egipiti oya ti, ‘Natu fadhuke po Aaisrael,
oshoka Omuwa ohe ya kondjele ompinge naa Egipiti.’ ’’

Aaegipiti oyi itakeke okwi ikuthila ondjila yanika oshiponga mondjila ndjoka Kalunga a longekidhila
aantu ye, naayengeli ya Kalunga oya yi mokati kaakwiita yawo noku kutha ko omagulu gomatemba gayo.
Yo oya li ya geelwa shinene. Olweendo lwayo olwa tameke talu humu komeho nuudhigu kashona na
kashona noya tameke oku limbililwa. Opo nee taa dhimbulukwa omageelo ngoka Kalunga

~31~

kAahebeli ege ya pe mu Egipiti opo ye ethe Aaisrael yaye noya tameke taa ipula kutya pamwe
Kalunga okwe ya gandja miikaha yAaisrael. Ya mono kutya Kalunga okwa li ta kondjele Aaisrael, oya
tila uunene noya kambadhala ando ya shune opo ya ye ontuku Aaisrael, nopo ihe Omuwa okwa ti ku
Moses, ‘Yelutha oshikaha shoye kombanda yefuta, opo omeya ga shune kumwe kombanda
yAaegipiti, yuutemba wayo noonkambe dhawo.

“Na Moses okwa yelutha oshikaha she kombanda yefuta; nongula onene sho kwashi efuta
olya galukile kumwe omanga Aaegipiti yeli taa matuka natango mu lyo. Ano Kalunga okwa
yono po Aaegipiti noya sile mokati kefuta. Omeya sho ga shuna kumwe oga siikile ayihe,
omatemba, aakayilinkambe noonkambe naakwiita ayehe ya Farao mboka ya yile mefuta ya
landula Aaisrael. Po ka pwa li pwa hupu nando ogumwe. Ndele Aaisrael oye ende
puukukutu mokati kefuta nomeya oga li ekuma kuyo kolulyo nokolumoho.

“Ano Omuwa okwa hupitha Aaisarel esiku ndyoka momake gaa Egipiti, nAaisrael oya li ya
mono omidhimba dhaa Egipiti koonkulo dhefuta. Ano Aaisrael oya mono iinyengandunge
mbyoka Kalunga a longo muEgipiti, yo oya tila Kalunga noya itaale muKalunga
nomomuntu gwe Moses.”

Sho Aahebeli ya mono iilongakumithi ya Kalunga mehanagulo po lyaa Egipiti, oya hangana
mokwiimba eimbilo lya nwethwamo pambepo okutumbaleka no kugandja omapandulo.

~32~

Ontopolwa 6

Oshihako

Iipango omulongo
Ompango yaKalunga te yi gandja pondundu yaSinai – Konima Kalunga a pa aantu ye
uumbangi woonkondo dhe, okwe ya lombwele kutya ye oye lye, “Ongame Omuwa Kalunga koye,
ngoka e ku tembudha mevi lya Egipiti, mevi lyuupika.” Kalunga ngaa ngoka a holola
oonkondo dhe mokati kAaegipiti, oye ta popi mompango ye ngashingeyi ta tii:
“Ino kala nookalunga yalwe koshipala shandje.
“Ino ihongela oshihongwafano shasha - oshiyelekelafano lya shaashoka megulu nenge
kombanda yevi nenge momeya kohi yevi, ino yi inyongamena nenge wu yi simaneke,
oshoka ongame Omuwa Kalunga koye, omukodhi nohandi geele uulunde woohe mboka
haa tondo ndje sigo okoluvalo lwayo olutitatu nolutine, ihe otandi sile ohenda omayovi
mboka ye hole ndje no taa vulika kiipango yandje.

“Edhina lyOmuwa Kalunga koye ino li tumbula owala, oshoka Omuwa ita etha inaa geela
ngoka ta tumbula edhina lye mowala.
“Dhimbulukwa esiku lyEsabati ngoye wu li yapule. Owu na omasiku ga hamano moka to
longo, ihe esiku etiheyali olyo Esabati lyOmuwa Kalunga koye, esiku lye vululuko lya
yapulilwa ndje, mesiku ndyoka ku na oku longa iilonga – ngoye mwene, omumwoyemati,
omumwoyekadhona, aakalele yoye aalumentu naakiintu, iimuna yoye oshowo omuyeni a
kala megumbo lyoye. Momasiku gahamano ngame Omuwa onda shiti egulu nevi nefuta
naayihe yili mo, ihe mesiku etiheyali onda vululukwa, omolwaashoka ngame Omuwa onda
yambeke esiku lyEsabati no nde li yapula.

“Simaneka ho na nyoko opo wu kale nomwenyo omule mevi ndyoka ngame Omuwa
Kalunga koye tandi ke li ku pa.

“Ino dhipaga.

(Ontopolwa ndjino oyi ikwatelela moontopolwa dha Eksodus 19, 20, 25 - 40.)

~33~

“Ino hondela.

“Ino yaka.

“Ino lundila mukweni.

“Ino haluka egumbo lyamukweni, ino haluka omukiintu gwamukweni, nenge omukalele
gwe omulumentu nenge omukiintu, oongombe nenge uusino we nenge eliko lye kehe.

Oshipango shotango noshitiyali mbyoka Jehova a popi, oyi li ompinge niikalunga, molwaasho elongelo
lyiikalunga ohali fala aantu muulunde uunene nometangalalo mbyono hayi ka etitha aantu ya dhipagwe
noku ningwa omafikilondjambo gaantu. Kalunga okwa hala a wilike aantu oku ya keelela kiihuna
iinyanyalithi ngaa mbyoka. Iipango yotango ine oya gandjwa oku ulikila omuntu oshinakugwanithwa she
ku Kalunga. Oshipango oshitine osho ekwatakanitho enene pokati komuntu naKalunga. Esabati olya
gandjelwa unene molwa uuwanawa womuntu oshowo oku gandja esimano ku Kalunga. Iipango
yahugunina ihamano oya gandjelwa oku ulika oshinakugwanithwa shomuntu kaantu ooyakwawo.

Esabati olya li li na oku kala endhindhiliko pokati ka Kalunga naantu ye sigo aluhe. Momukalo
nguno olya li li na oku kala endhindhiliko – ayehe mboka taa tula Esabati miilonga otaye shi ningi
oku ulika kutya yo aalongeli ya Kalunga omunamwenyo, Omushiti gwegulu nogwevi. Esabati oli na
oku kala endhindhiliko pokati ka Kalunga naantu ye ethimbo kehe ndyoka ku na aantu kombanda
yevi taye mu longele.

“Ngashingeyi, aantu oyu uvu omindundumo nomalwaadhi ga shela, endundumo lyenkuma,
olwithi olwa gundumuka mondundu; naantu sho ye shi mono oya kakama noku thikama
kokule hwi. Yo oya lombwele Moses, “Ongoye popya natse, tse no tatu uvu ko, ihe ino
pitika Kalunga a popye na tse, otatu kala tu se.’

“Na Moses okwa lombwele aantu ta ti, ‘Inamu tila; oshoka Kalunga okwe ya oku mu tula
koshiyalo, opo etilo Kalunga li kale nane opo mwaa yone.’ Ano aantu oya thikama kokule
hwi, ihe Moses okwa hedha popepi nuuluudhilo wolwithi moka Kalunga a li.

“Ano Omuwa okwa ti ku Moses, ‘Ano ngoye ou na oku popya nAaisrael wu tye: “Omwa
mono kutya onda kuluka megulu ndi popye nane.’ ” Uukwaniilwa we kale po lya Kalunga owa li
puSinai, naashika oshe etitha ekuyunguto mevi sho eholoke po lye, lya etitha omindundumo
omitilithi nomalwaadhi mbyoka ye ya ne talele po lya Kalunga, mbino oya udhitha uumbanda
nesimaneko

~34~

momadhiladhilo gaantu omolwa uuyapuki wa Kalunga noya hedha kokule naye oshoka oya tila
pamwe itaya ka vula oku kala meadhimo lye etilithi.

Oshiponga oshitilithi shelongelo lyiikalunga – Natango Kalunga mewiliko lye okwa halele
Aaisrael ya kale kokule niikalunga. Ye okwa ti kuyo, “Inamu iningila sha mu shi tegameke
pamwe nangame – iikalunga yiisiliveli noyiingoli inamu yi iningila” yo oya li moshiponga
shoku holela Aaegipiti, oku iningila iiyelekela peha lya Kalunga.

Kalunga okwa halele aantu ye shi uveko kutya oye awike e na oku longelwa. Nu una taa ka sinda
iigwana ye ya dhiingoloka mbyoka hayi inyongamene iikalunga, yo ka ye na okuhupitha po
oshikalunga shawo shimwe, iikalunga yawo oye na oku yi hanagula po sheke. Oyindji yomiikalunga
mbino yaapaagani oya li yondilo yo oya longekeka yoopalelela, shoka tashi vulu oku fala memakelo
mboka ya li nale meinyongameno lyiimenka, ya li ya ha muEgipiti, onkene oya li yi na oku talwa ko
yaa na ongushu yasha pasimaneko. Omuwa okwa halele aantu ye ya tseye kutya omolwa elongelo
lyiimenka yiigwana mbika, omaulunde goludhi kehe ga lundalala pombanda nomolwaasho okuna
oku longitha Aaisrael ongo oshilongithwa she okugeela nokuhanagula po iikalunga yawo.

Konima Moses a pewa oompango okuza kuKalunga ndhoka edhi nyolele aantu ye oshowo
omauvaneko gi ikwatelela kevuliko, Omuwa okwa ti ku ye, “ ‘Ila pombanda kOmuwa amuhe ne na
Aron, Nadab na Abihu oshowo aaleli omilongo heyali yAaisrael nota mu inyongamene ihe kokule
kashona. Moses oye awike e na okuhedha popepi nOmuwa, yo inaa hedha nando popepi no kapena
nando ogumwe e na okuya naMoses.

“Ano Moses okwe ya nokwa lombwele aantu oohapu dhomuwa noompango dhe adhihe.
Naantu ayehe oya yamukula newi limwe ya ti, “Oohapu adhihe ndhoka omuwa e dhi popi
tse osho tatu ningi,’ ” Eksodus 24: 1-3.

Moses ina nyola nando iipango omulongo ya Kalunga, ye okwa nyola owala omauthompango
gomaihumbato ngoka Kalunga a halele aantu ya landule nomauvaneko giikolelela kevuliko ku
Kalunga ngoka Moses a li a lombwelwa a nyole ku Kalunga. Ye okwe ga leshele aantu, naantu oya
ningi egano oku vulika koohapu adhihe Omuwa e dhi popi. Moses okwa nyola eganouvaneko ndika
aantu ya uvanekele Kalunga no kwe ya gandjele efikilondjambo ku Kalunga. “Ye okwa kutha embo
lyehangano lyawo na Kalunga no kwe li ya leshele. Yo no ya ti, ‘Ashihe shoka Omuwa ta ti,
tse otatu ke shi ninga no tatu kala aavuliki’. NaMoses okwa kutha ombinzi nokwe yi shasha
kombanda yaantu nokwa ti, ‘Ndjika oyo ombinzi yehangano ndyoka Kalunga a ningi nane
li

~35~

ikolelela koohapu ndhika’ ” Aantu oya endulula eganouvaneko lyayo kOmuwa oku ka ninga kehe
shoka omuwa a ti noku ka kala aavuliki (Exodus 24: 7, 8).

Ompango ya Kalunga yaaluhe – Ompango ya Kalunga oko ya kala nomanga aantu ya li inaa ya
shitwa. Aayengeli oya li ya pangelwa kuyo. Na Satana okwa li a punduka sho a yono ompango
yepangelo lya Kalunga. Konima sho Kalunga a shiti Adam na Eva, okwe ya tseyithile ompango ye.
Yo pethimbo mpono ka ya li ya nyolwa natango ndele Jehova okwe yi ya longo.

Esabati, oshipango oshitine, Kalunga okwe li dhike po muEdeni. Konima sho Kalunga a shiti uuyuni
noku shitila aantu kevi, okwe ya ningile Esabati li kale lyayo. Mompango kamwa li mwa kuthwa
nando osha konima sho Adam a yono e ta punduka. Omuthikalandu gwiipango omulongo ya
Kalunga ogwa kala ko nale no manga omuntu inaa yona no gwa li gwo opalela elandulathano
lyaayapuki. Nokonima yepunduko omuthikalandu gwoompango ndhika inagu lunduluka, ihe
Kalunga okwa gandja owala oompango oonkwawo (ompango ya Moses) dha gwedhwa po opo dhi
yamukule onkalo yomuntu yepunduko.

Kalunga okwa dhike po nduno omukalo gwefikilondjambo lyiinamwenyo opo gu kaleke po oshili
maantu aapunduki kutya eyoka olya ningitha Eva kaa itaale: kutya ondjambi yokwaa vulika eso.
Eyono lyompango yaKalunga olye etitha ompumbwe opo Kristus a se ongo efikilondjambo opo a
gandje ompito kaalunde ya henuke egeelo yo ya vule oku kaleka po natanga esimano lyompango ya
Kalunga. Omukalo gwomafikilondjambo ogwa li gu lile po okulonga aalunde eifupipiko moku tala
onkalo yawo yepunduko noku ya wilikila eitedhululo nokwiinekela Kalunga awike, okupitila
meuvaneko lyomuhupithi, opo ya vule okumona esilohenda keyono lyawo lyompango yaKalunga.
Ngele ando ka ku kalele eyono lyompango yaKalunga ando neso kali ko dho ando noompango
ndhiya dha gwedhwa po inadhi ya po opo dhi ete po elandulathano konkalo yaantu ndjika ya yonuka.

Adam okwa longo aanona ye ompango ndjika ya Kalunga, ndjoka ya kala noku gandjwa kaainekelwa
yaKalunga epipi nepipi. Etsikilo lyompango yaKalunga olyo lye etitha efundja kombanda yevi.
Noowa naakwanegumbo lye oya li ya kaleke po ompango nomolwa okulonga uuyuuki kwawo okwe
ya hupithitha monguluwato kiinyengandunge ya Kalunga. Noowa woo okwa li a longo oluvalo lwe
iipango omulongo ya Kalunga. Okuza ku Adam okuya komeho Kalunga okwa li iikalekela po aantu
ye mboka ompango ye ya li momitima dhawo. Ye nokwa popi Abraham ngeyi, “Ye okwa vulika
kewi
lyandje, nokwa kaleke po omalombwelo gandje, iipango yandje nomauthompango gandje.”
Gen 26:5.

~36~

Omuwa okwa hololele Abraham nokwa ti kuye: “Ongame Kalunga omunankondoawike; vulika
kungame e to longo shoka shu uka. Ngame otandi hangana nangoye e tandi ku pe oluvalo
olundji.” Gen 17:1, 2. “Otandi dhiginine euvaneko lyandje kungoye nokoluvalo lwoye
nomapipi gokomeho, naandika olyo ehangano lyaaluhe. Ote ningi Kalunga koye na
Kalunga koluvalo lwoye.” Gen 17:7.

Ye okwa li a pula Abraham noluvalo lwe ya kenkwe, hoka kwa li kuna oku kala esindololo ko lyo ku
teta ko okapa, endhindhiliko kutya Kalunga okwe ya teta ko noku ya topola ko kiigwana opo e ya
ikalekele uuyamba we mwene. Komukalo nguno oye na okuninga egano opo yaa hokanathane
niigwana yilwe, oshoka ngele oye shi ningi otaya kanitha esimano lyayo kuKalunga nokompango ye
ondjapuki. Naangeyi otaya kala ya faathana niigwana iinyongameni yiimenka mbyoka ye ya
dhiingoloka. Oshilonga shekenko, kuyo oshali eganouvaneko kutya yo otaya ka gwanitha po
iinakugwanithwa yehangano ndyoka lya li lya ningwa ku Kalunga na Abraham, oku kala ya yooloka
kiigwana noku kala ya opalela Kalunga. Ando oluvalo lwa Abraham olwa kalele lwi iyoolola ko
kiigwana yilwe, ando inaya ka makelwa okulongela iikalunga. Oku kala yi iyoolola ko kiigwana yilwe
okwa li taku kutha mo emakelo enene muyo opo yaa iyadhe taya longo uulunde netangalalo
lyiigwana mbika. Pamuthika gwopombanda, oya kanitha eyikalekelo lyayo, nonkalo yawo ondjapuki
sho ya vundakana niigwana yilwe mbyoka ye ya dhiingoloka. Opo e ya geele, Omuwa okwe ya etele
ondjala mevi, ndjoka ye ya fala kuEgipiti oku ka hupitha oomwenyo dhawo. Ihe omolwa ehangano
lye naAbraham, Kalunga ine ya ekelahi manga ya li mu Egipiti. Ye okwa pitika opo ya monithwe
iihuna kAaegipiti opo muudhigu wayo ya galukile ku Kalunga, yahogolole uuyuuki nesilohenda
lyepangelo lyaKalunga noshowo iinakugwanithwa ye.

Aanegumbo aashona yowala mboka ya yile kuEgipiti. Mboka ya indjipala momwaalu omunene. Yamwe
oya li ya kotoka okutekulila aanona yawo mompango yaKalunga, ihe oyendji yAaisrael sho ya kala
nokumona einyongameno lyiimenka osha ngwangwanitha ontseyo yayo yompango yaKalunga. Mboka ya
li natango yasimaneka Kalunga muudhigu wayo oya kugile Omuwa, opo e ya mangulule muupika, e ya
kuthe mo mevi lyuupika opo ya vule okulongela Kalunga ya manguluka. Kalunga oku uvu onkugo yawo
nokwa yambula po Moses oshilongithwa she oku mangulula mo aantu ye. Konima sho ya thiga po
Egipiti naKalunga a topola omeya gefuta etiligae opo ye ende puukukutu, Omuwa okwe ya tula koshiyalo
opo a tale ngele otaya tula ngaa einekelo lyayo muye, ngoka a kutha mo oshigwana shawo moshigwana
oshikwawo, shoka e shi ningi nomandhindhiliko, omageelo noshowo

~37~

iinyengandunge. Ihe yo inaa pita okakonakono haka. Yo oya ngungutula nokunyenyetela Kalunga
molwa uudhigu kehe we ya tsakaneke mondjila noya halele ya shunithwe kuEgipiti.

Ya nyolelwa miipelende yemanya – Opo kee ya pe eipopilo lyasha, Omuwa mwene okwa kuluka
nokweya kondundu ya Sinai a kundukwa keadhimo nokaayengeli ye. Muunenentu we tawu fuula
okwe ya tseyithile iipango ye omulongo. Ye ine yi inekelelela nando ogumwe oye e ya longe; ha
aayengeli woo, ihe okwa popi ompango ye yemwene newi lyomundundumo nolyu uvitike kaantu
ayehe. Nokonima yaashino, ine yi inekelela aantu mboka omadhiladhilo gawo omafupi nohaa vulu
okudhimbwa iinakugwanithwa ye, ndele okwe yi nyola nomunwe gwe mwene omuyapuki kiipelende
yemanya. Ye okwe shi ningi oku kutha po ompito kehe opo yaa ha vundakanithe mumwe ompango
ondjapuki nomithigululwakalo nenge niinakugwanithwalonga yopantu.

Ye okwa hedha popepilela naantu ye, mboka ye li aapu mokupukithwa no ine ya thigila owala
iipango omulongo. Ye okwa lombwele Moses a nyole ompango yilwe yomauthompango yi ikolelela
komalombwelo omayapuki ga Kalunga, ngoka taga gandja efatululo lyomuule lyewiliko nkene
Kalunga a tegelela yi ihumbate. Momukalo nguno okwa li ta gamene iipango omulongo mbyoka a
hongela miipelende yemanya. Ye okwa gandja ewiliko nelandulathano pandondo yu ukilila nkene
omuyoni e na okugalulilwa mevuliko lyomukalo gwompango, ndjoka haa yono aluhe.

Ngele aantu oya kalekele po ompango ya Kalunga ngaashi ya pelwe Adam konima a yona, e tayi
pungulwa monguluwato ku Noowa, tayi gwanithwa po ku Abraham, ando ka pwa li we ompumbwe
yoshilonga shekenko. Yo natango andola oluvalo lwa Abraham olwa kalekele po ehangano lyawo na
Kalunga ndyoka ekenko li lile po, ando yo inaya ya melongelo lyiikalunga nenge ya pitikwe oku ya
mu Egipiti, noka pwa li pe na ompumbwe ando Kalunga a tseyithe ompango ye pu Sinai, e yi
hongele moshipelende shemanya nokuyigamena nomauthompango ga Moses.

Omauthompango – Moses okwa nyola omauthompango ngaka ga zi mokana ka Kalunga sho a li na ye
kondundu yaSinai. Ando aantu yaKalunga oya vulikile komautho giipango omulongo ya Kalunga. Ando
inaya ka pumbwa we omauthompango galwe ga gwedhwa po ngoka Kalunga a pe Moses okuya wilika
kombinga yoshinakugwanithwa shawo shoka ye na ku Kalunga noku yakwawo ngoka ga li ga nyolwa
membo. Ewiliko lya yela ndyoka Kalunga a pe Moses li na sha niinakugwanithwa yaantu kuyakwawo
nokoondjendi mevi lyawo, ogo omauthompango giipango omulongo mbyoka a pupaleke owala, e taga
gandjwa momukalo gwayela nawa opo kuyandwe omapuko kombinga yago.

~38~

Omuwa okwa lombwele Moses sha yela nawa kombinga yomafikilondjambo giituthi ngoka ga li ge
na okuhulila peso lyaKristus. Omukalo gwomafikilondjambo ogwa li omuzizimba gwefikilondjambo
lya Kristus ongo onzi yaa na oshipo.

Omuwa okwa dhike po tangotango omukalo gwomafikilondjambo naAdam konima sho a yono. naAdam
okwe gu longo omapipi ga landula ko. Omukalo nguno ogwa li gwa pukithwa konima yeyelu, nokwaa
mboka ya li yi iyololamo maalanduli aainekelwa ya Kalunga no ya tungu oshungo sha Baabeli. Yo oya
gandja omafikilondjambo kiikalunga ye yi iningila yo yene pehala lya Kalunga gwegulu. Yo sho ya gandja
omafikilondjambo ha shaa sho ye na eitaalo momuhupithi ngoka te ke ya ndele omolwaashi ya hala
okunyanyudha iikalunga yayo sho taa gandja omwaalu omunene gwiinamwenyo omafikilondjambo
kooalitali dhapuka dhiimenka. Omaitaalo gawo guukwampungu ogeya fala mepitililo. Yo oya longo aantu
kutya efikilondjambo li na ongushu yopombanda ohali nyanyudha unene oshikalunga shawo yo mpa
puthike enyanyu lyoshikalunga shawo opo woo pethike eyambeko nuuyamba woshigwana shawo.
Onkene komukalo gwatya ngeyi inaa gandja owala iinamwenyo ndele naantu oya gwandjwa
omafikilondjambo kiikalunga yawo mbika yaa na omaiyuvo. Opo ya longithe aantu omalongo gawo,
iigwana mbyono oya li nooveta nomalandulathano guukolokoshi wopombanda. Aaleli mboka yomitima
inaadhi pupalekwa kesilohenda oyo ya li ya longithwa okutota po ooveta dhawo. Yo kaya li taya pupuko
kiikulumuna mbyo iinene niisithahoni, ashike okapuko okashona kuyo okali ke etitha egeelo
lyopaukolokoshi okuziilila kwaa mboka ye li momapangelo ngaka.

Moses okwa li ta dhiladhila ngeyi sho a ti ngeyi kuIsrael, “oshili ngame onde mu longa
omauthompango ngaashi naana Kalunga a lombwele ndje opo mu longe mwi ikolelela kugo
mevi ndyoka ta mu ka pewa. Onkene kotokeni nduno opo muga tule miilonga, molwaashi
ogo uunongo noondunge dheni komeho gaantu mboka taya ka uva omautho ngaka, yo
notaya ka tya, ‘oshili oshigwana shika oshinene oshaantu aanongo noye na euveko.’
Oshigwana we shini shono shi na Kalunga e li popepi nayo, ngaashi Omuwa Kalunga ketu e
li na tse, opo tse tu mu ithane mu kehe shimwe tashi tu adha? Noshigwana we shini shono
shina omauthompango gopauyuuki ngaashi ngano gompango ndjino nde mu pe nena?”
Deuteron 4:5–8.

~39~

EHALA LYOMAGONGALELO (ETSALIHANGANO) KEVI

Ehala lyomagongalelo kevi olya li lya tungwa shi ikolelela komalombwelo gaKalunga. Kalunga
mwene okwa yambula po aatungi yomaludhi noku ya dheulikika opo ya vule okumona uunongo wu
vule mboka wuu valelwa mo ya vule okulonga oshilonga shika oshidhigu. Etotopo lyompangela
yetungo ndino kalya li lya pewa Moses nenge aatungi mbaka. Kalunga okwa eta po mwene
ompatolona yetungo ndika e te yi gandja ku Moses, nokwe mu pe omalombwelo guunene, olupe
niilongitho nokehe shimwe shina okutulwa meni. Ye oku ulikile Moses efano lyankene ehala
lyomagongalelo megulu ta li monika no kwe mu pe oshipango opo a tunge ehala lyomagongalelo ta
longitha ompatolona naana ngaashi ndjoka u ulikilwa kondundu. Moses okwa nyola ashihe shoka
membo nokwe shi leshele aanongontu mbaka yopombanda.

Omuwa okwa li a pula aantu opo ya gandje iigandjwa ngaashi tashi zi komitima dhawo opo ehala
lyomagongalelo li tungwe, opo Kalunga a vule oku kala pamwe nayo. “Negongalo alihe lyuunona wa
Israel olya zi ko koshipala shaMoses. Na kehe gumwe okwe ya ngaashi omutima gwe gwi
inyengithwa, ayehe mbono ombepo yawo yi na ehalo, oye eta oondjambo dhOmuwa dhiilonga
yetungo lyehala lyomagongalelo. Yo oye eta iilongitho yiilonga ayihe oshowo iiyata yoonguyo
oondjapuki. Yo oye ya ayehe aalumentu naakiintu muuwindji wawo ngaashi naana omitima dhawo
dhapitika. Yo oye eta omagola gomomakutsi nogo komayulu, uulinga wokominwe, omalyenge
gomothingo nosho wo iingoli yilwe, osho kehe gumwe okwa gandja oondjambo dhiingoli kOmuwa.

Omalongekidho omanene nogondilo oga li ga pumbiwa. Iilongitho mbyoka ya pumba yo oyondilo
oya gongelwa. Ihe Omuwa okwa li a taamba owala mbyoka ya gandjwa nomitima dha manguluka.
Oshinakugwanithwa shotango mokulongekidha ehala lya Kalunga oshali eigandjelo lyiilonga
yaKalunga eigandjo ta li zi komutima. Manga okutunga kwe hala lyomagongalelo kwa li natango
miilonga naantu onkene ya li ya tsikile oku eta oondjambo dhawo kuMoses, ngoka e dhi gandja
kaatungi, aanongo ayehe mboka ya li taa longo oya konakona oondjambo noya mono kutya aantu
oya li ye eta iilongitho ya gwana noya pitilila oku longithwa metungo. Na Moses okwa tseyithile
aantu montanda ayihe kutya, “ ‘Inamu eta we oondjambo dhokutunga ehala lyomagongalelo’.
Naantu oya hulitha po manga oku gandja oondjambo.”

Ya nyolelwa omapipi gokomongula – Eiyendululo lyomangungutulo gAaisrael nomageelo gawo
gongeyo yaKalunga omolwa omayono gawo oya li ya nyolelwa mondjokonona ondjapuki omolwa
uuwanawa waantu yaKalunga mboka taya ka kala kombanda yevi. Na unene oshali woo sha ningwa

~40~


Click to View FlipBook Version