The words you are searching are inside this book. To get more targeted content, please make full-text search by clicking here.

Ehokololo LyEtegameno ( Story of Hope in Oshindonga)

Discover the best professional documents and content resources in AnyFlip Document Base.
Search
Published by NSC PUB/SOP/VOP Library, 2021-02-09 09:25:24

Ehokololo LyEtegameno

Ehokololo LyEtegameno ( Story of Hope in Oshindonga)

opo ku gandjwe elondodho komapipi gopethimbo lyopopepi. Oshikwawo, eigandjo lyayo,
oonkondo nehalo okugandja oondjambo dhayo nomwenyo gwa manguluka kuMoses nayo woo oya
nyolwa omolwa uuwanawa waantu ya Kalunga. Enyanyu lyayo melongekidho lyokutunga ongulu
yehala lyomagongalelo oshali oshiholelwa kwaa yehe mboka ye hole shili elongelokalunga. Uuna taku
longekidhilwa okutungila Omuwa opo a vule oku kala nayo, mboka ya tula pombanda eyambeko
lyekalepo eyapuki lyaKalunga ohaya ulike woo eitulemo enene noonkondo miilonga iiyapuki
okuyelekanitha nkene ya tula ongushu yopombanda yomayambeko omakwagulu shivulithe uuyamba
wokombanda yevi. Yo oya li ye na oku dhimbulula kutya otaya longekidhile Kalunga kayo egumbo.

Osha simana kutya etungo lya longekidhilwa eholokepo lya Kalunga opo a tsakanene naantu ye olina
okulongekidhwa nuukeka - li ningwe ta li uvitha uugumbo, lya yogoka, lyo ta li vulu okulongithwa
nuupu oshoka lyo olina oku ikalekelelwa Kalunga, no ku li pewa, ta pulwa a kale megumbo ndyoka
ne kalemo lye eyapuki li ninge egumbo ndika eyapuki. Yo oya li ye na okugandja shagwana
nomwenyo aguhe kOmuwa opo iilonga yigwanithwe po memanguluko, opo naaniilonga ya vule
okutya opuwo ina mu eta we oondjambo oshoka odha gwana.

Pampatolona – Konima etungo lyomagongalelo lya pwa oku tungwa, Moses okwa konakona
iilonga ayihe teyi yelekanitha nompatolona oshowo nomalombwelo ngoka a lombwelwa ku Kalunga.
Ye okwa mono kutya kehe shimwe oshali tashi tsu kumwe nompatolona no kwa yambeke aantu.

Kalunga okwa gandja ompatolona yoshikethahangano ku Moses, nomalombwelo gi ikalekelwa nkene
shina okupangelwa. Oshikethahangano osha li shi na oku pangelwa opo mu pungulwe iipelende yemanya
moka Kalunga a hokela iipango omulongo nomunwe gwe mwene. Oshali nolupe lwafa ontulo kombanda
yasho okwa tulwa oshingolilela meni nokombanda. Oshali sha zalekwa oshishani sho shi ngolondo she
shi dhiingoloka kombanda. Oshisiikilo shontulo ndjika kombanda oshi ithanwa oshipundi shesilohenda,
no sha li sha ningwa moshingoli oshikukutu. Kehe koohulo dhoshipundi shesilohenda okwa li kwa
hotelwa omukeerubi a ningwa moshingolilela oshikukutu. Iipala yawo oyali ya taalelathana noya li tayi
monika mesimaneko yasizimanena moshipundi shesilohenda. Shika oshali sha kalelapo aayengeli
aakwagulu taya tala neitulemo nonesimaneko kompango yaKalunga ndjoka yili moshikethahangano
metsalihangano lyomegulu. Aakeerubi mbaka oya li nomawawa. Ewawa limwe lyomuyengeli kehe olyali
lya tagananekelwa mombanda, omanga ewawa limwe ekwawo lya siikila olutu lwe. Oshikethahangano
shometsalihangano lyokevi oshali woo pampatolona yoshikethahangano sha shili shomegulu. Hoka,
kakele koshikethahangano shomegulu, okwa li woo kwa thikama aayengeli yomwenyo koohulo adhihe
dhoshikethahangano, kehe gumwe newawa limwe lya shiga

~41~

oshikethahangano nokutagananeka ewawa kombanda lyasho omanga ewawa ekwawo lya tonyenwa
kuyo oku ulika esimaneko neifupipiko.
Moses okwa pulwa opo a tule iipelende yemanya moshikethahangano shokevi. Yo oya li yi ithanwa
iipelende yoshili, noshikethahangano oshali shi ithanwa oshiketha shoshili oshoka oya li yi na oshili
yaKalunga ndjoka yi li miipango omulongo.

Omahale (Omala) gaali – Etsalihangano olya li lya topolwa momala gaali, ngoka ga topolwa kelapi.
Iipundi niitaafula ayihe metsalihangano oya li ya ningwa moshingoli oshikukutu, nokuhokelwa omuzalo
gwoshingoli. Elapi lyometsalihangano olyali lyomalwaala gayoolokathana nogali melandulathano
lyuuwanaweelela, nomelapi muka omwali mwahokelwa aakeerubi, yahondjithwa oongodhi dhoshingoli
nodhoshisiliveli. Shika oshali sha kalelapo engungo enene lyaayengeli mboka ye li mekwatathano niilonga
yetsalihangano lyomegulu, noyo woo yeli taya yakula aantu yaKalunga kevi.
Meni lyetopolitholapi etiyali omo mwa tulwa oshikethahangano sho shili, nuutopolitholapi uukwawo
uuwanaweelela, wuuyamba owa li wa tulwa komeho goshikethahangano shika oshiyapuki.
Etopolitholapi ndika kalya li lya adha moombuli dhetungo. Eadhimo lyaKalunga ndyoka lya li

~42~

pombanda yoshipundi shesilohenda, okwa li ta li monika momala agehe ndele ha unene mela ndyoka
lyotango.

Poohalela dhoshikethahangano opwa li oshiyambelo (oalitali), shokufikilako iitsinino, pokati kasho
noshiketha opwa topolwa elapi, noshiyambelo shika woo oshali sha ningwa moshingoli. Omuwa
yemwene oye a li ha hwameke omundilo moshiyambelo shika, noshali sha ningwa nawa pauyuuki,
nokutulwa iitsinino iiyapuki, mbyoka yu udhitha etsalihangano oshikogo shezimba ewanawa
omutenya nuusiku. Ezimba ndika olya li lyayi oshinano mondhiingoloko yetsalihangano alihe. Uuna
omupilisteli ta gandja oontsinino koshipala shOmuwa, oha kala a taalela koshipundi shesilohenda.
Nenge nomeho kali ha kala e shi wete, okwa li e shi shi kutya opo shili mpoka, naasho olwithi
lwiitsinino lwa lundumuka lwu uka mombanda lwafa oshikogo, eadhimo lyomuwa woo olya kulukile
koshipundi shesilohenda noku udhitha ehala lyuuyapukiyapuki nolya li woo lya monika nomehala
lyuuyapuki. Eadhimo ndika olya li ha li udha omala ngaka shoka sha li hashi etitha omupilisteli kaa
ha vule okutsikila manga iilonga mbi a li ta longo noku kala othika pomweelo gwetsalihangano.

Omupilisteli mehala lyuuyapuki oha kala mo ta galikana u ukitha omagalikano ge paitaalo koshipundi
shesilohenda shoka kee wete, shika osha kalela po aantu ya Kalunga sho yu ukitha omagalikano gawo ku
Kristus koshipundi shesilohenda metsalihangano lyomegulu. Yo nayo ka ye wete omupopiliko gwayo
nomeho gayo, ndele nomeho gopaitaalo oye wete Kristus a thikama poshipundi shesilohenda. Yo ohaya
ukitha omagalikano gayo kuye, neshilipaleko otaya kutha uuwanawa wayo mepopileko lye.

Omala ngano omayapuki ka ga li ge na omakende opo ando uuyelele u ye mo. Iihukikwanyeka
yoshingolilela oya li ya ningwa noonyeka dhatemwa omutenya nuusiku, tadhi gandja uuyelele komala
agehe. Uuyelele woolamba kiihukikwanyeka owa li wa yaha miingoli yetungo, miipundi niitaafula
iiyapuki mbyoka yi li meni oshowo momalapi ngoka gomalwaala omawanawa ga hondjelwa
aakeerubi noongodhi dhoshingoli noshisiliveli. Uuyelele mbuno owa li wa monikila eadhimo
ewanawa shinene itaali vulu okuhokololwa. Ka pwa li elaka tali vulu okulongithwa okufatulula
uuwanawa, ohokwe neadhimo lyuuyapuki mboka wa li ta wu monika momala ngaka. Eadhimo
lyoshingoli metsalihangano sho lya yaha momalwaala gomalapi olya galulwa nuuyelele wemoniko
lyomalwaala gayooloka taga monika gafa guutaamvula.

Omupilisteli mehala lyuuyapukiyapuki okwa li ha yi mo owala lumwe momvula, konima
yomauvanekogano nomalongekidho guukeka. Kapwa li nando omeho gomuntu gulwe ga li ga pitikwa
okumona eadhimo eyapuki lyela ndyoka molwaashoka olya li ehala li ikalekelwa moka hamu monika

~43~

eadhimo lyaKalunga. Omupilisteli omukuluntu mehala moka okwa li ha yi mo ta kakama, manga aantu ye
mu tegelela a galukemo yo taa hempulula oondjo dhawo meimweneneno. Neitulemo oya pula
omayambeko kuKalunga. Noposhipundi shesilohenda Kalunga ota popi nomupilisteli omukuluntu.
Ngele okwa kala mo ethimbo ele li vulithe ndyoka e na okukala mo muuyapukiyapuki, aantu ohaa
kwatwa kuumbanda, ya tila pamwe eadhimo lyOmuwa olye mu dhipaga molwa oondjo dhayo nenge
ndhoka dhomupilisteli mwene. Ndele shampa yu uvu omawi guungendjo wuutenda mboka wa li wa
hondjelwa keguyo lye, uumbanda ohawu zi po. Ye oha zi mo nduno e ta yambeke aantu.

Konima yiilonga yetungo lyetsalihangano lyapwa, “oshikogo osha siikile ehale lyomagongalelo
metsalihangano. Neadhimo lyaKalunga olyu udha etsalihangano. Na Moses ka li ta vulu
oku ya mehala lyomagongalelo molwaashoka oshikogo osha li kombanda yalyo neadhimo
lyOmuwa olya li lyu udhitha etsalihangano alihe.” sho “oshikogo shOmuwa osha li
kombanda yetsalihangano omutenya nomulilo ogwa li kombanda yalyo uusiku, montaneho
yegumbo lyaa Israel ayehe, nomolweendo lwayo aluhe.”

Etsalihangano olya li lya ningwa momukalo nguno ta li vulu okutopolwa e tali humbatwa okuya
pamwe nayo molweendo.

Oshikogo oshiwiliki – Omuwa okwa wilike Aaisrael molweendo lwayo aluhe mombuga. Uuna sha
li sho opalela aantu neadhimo lyaKalunga okuyunga oontanda dhayo pehala lyontumba opo ya kale
po, Kalunga okwa li ha holola ehalo lye mokuthikameka oshikogongudhi hashi kulukile lwopevi e
tashi thikama shu ukilila kombanda yetsalihangano. Oshikogo shika ohashi kala mpoka sha mwena
sigo ethimbo ndyoka Kalunga a hala ya tsikile ishewe nolweendo. Oshikogo ohashi yeluthwa ishewe
pombanda shuukilila etsalihangano, yo no taya tsikile ihe olweendo.

Momalweendo gawo agehe oya kala nelandulathano ewanawa. Kehe oludhi olwa li lwa humbata
pamukalo – epandela tali ulike endhindhiliko lyedhina lyahe yoludhi ndoka, noludhi kehe olwa
lombwelwa opo lu dhike ootenda dhawo montanda pamukalo nguka. Naashi ye li molweendo,
omaludhi ngaka ga yooloka oge ende palandulathano, kehe oludhi olu li pamwe pamukalo. Sho tuu
taya vululukwa kolweendo lwayo, etsalihangano nalyo olya li lya dhikwa, noontanda odhali dha
dhikwa oludhi kehe oompoka Kalunga a gandja ludhike ya dhiingoloka etsalihangano, okanano
okuza petsalihangano.

Aantu sho ye li molweendo, oshikethahangano shehangano osha li sha humbatwa komeho gawo.
“Noshikogo shOmuwa osha kala pombanda yawo omutenya sho taa piti mo montanda.
Ano

~44~

sho oshali aluhe uuna oshikethahangano tashi piti mo, ye Moses ota ti: ‘Thikama Omuwa!
Aatondi yoye naya halakanithwe po, naamboka ye ku tonde naya ye ontuku oshipala shoye.’
Naa ngele tashi tulwa oha ti: ‘galukila Omuwa, komayovi ogendjigendji gaa Israel.’ ”

~45~

Ontopolwa 7

Omumangululi

Ethimbo olya thiki uuna ndoka Jesus a li e na oku ya molupe lwuuntu yemwene, iishonopeka mwene
ngaashi omuntu nokupite momamakelo ga Satana.

Ye okwa li a valwa kee na esimano lyuuyuni, puukukutu mokambete ke ketemba lyokulila iimuna.
Ihe nenge oongawo, evalo lye olya li lya simanekwa pombanda li vulithe evalo lyomuntu kehe.
Aayengeli megulu oya tseyithile aasita yiimuna oku valwa kwa Jesus, nuuyelele neadhimo lyaKalunga
olya landula ehokololo lyayo. Aakwagulu oya gumu kuuhalapa wayo noku adhimitha Kalunga.
Nesindano oya vulu okutseyitha e yo lyOmuna gwa Kalunga muuyuni mbuka wa yonuka, a gwanithe
po oshilonga she shehupitho nomeso lye e ete ombili, enyanyu nomwenyo gwaaluhe kaantu.
Kalunga okwa simaneke oku ya kwomwana. Naayengeli oye mu inyongamene.

Eninginitho lyaJesus – Konima yoomvula omilongo ndatu, aayengeli yaKalunga oya kala
kombanda yoshiningwanima sheninginitho lye. Ombepo ondjapuki oya li ya kuluka molupe lwonguti
no ye mu nambele, naantu sho ya thikama noku mu tala nonkumwe, omeho gayo ga manenwa mo
kuye, yo oyu uvu ewi lya Kalunga He okuza megulu ta li ti, “Nguka oye omumwandje
omuholike, nonde mu hokwa.” Mark 1: 11.

Johannes ka li naa na a yelelwa kutya ngoka e ya ku ye a ninginithwe momulonga gwa Jordan oye
ngaa omuhupithi. Ashike Kalunga okwa kala e mu uvanekela endhindhiliko nkene e na
okudhimbulula onzigona ya Kalunga. Johannes okwa dhimbulula endhindhiliko ndyoka, sho onguti
onkwagulu ya nambele Jesus neadhimo lyaKalunga olya li lye mu kundukidha. Johannes okwa
yelutha okwaako kwe no kwa ulike Jesus, newi lyomuule okwi igidha, “Tala! Onzigona ya Kalunga
ndjoka tayi kutha po oondjo dhuuyuni!” Joh 1:29.

Euvitho lyaJohannes - Johannes okwa lombwele aalongwa ye kutya Jesus nguka oye Messias ngoka a
hunganekwa, omuhupithi guuyuni. Sho iilonga ya Johannes ya li tayi ya pehulilo, okwa longo aalongwa ye
ya tale ku Jesus noku mu landula ongo omuhongi omukuluntu. Onkalamwenyo ya Johannes oya li ye yi
yekelohi noyu udhilila oluhodhi. Ye okwa tseyitha okuya kwo tango kwa Kristus ndele ka li a pitikilwa
okwi imonenako kiikumithalonga ye a tyapule ehololo lyoonkondo dhe. Sho Jesus a tameke uulongi,
Johannes okwa li e shi tseya kutya ye okuna oku sa. Ewi lye olya li lyu uvika

~46~

owala omalupita kakele mombuga. Onkalamwenyo ye oya li muuwike. Ye ina kala nando omegumbo
lyahe a vule oku tyapula uuwanawa woshigwana shayo. Ihe okwe ya thigi po opo a ka gwanithe po
etumo lye. Oongundu oonene dhaantu odha mbomboloka miilando nomomikunda, dhu uka
kombuga oku ka pulakena oohapu oonkumithi dhomuprofeti. Johannes okwa li a gumu omaudhigu
ge li momitima dhaantu. Ye okwa ganda uulunde, inaa tila oshilanduli shasha nokulongekidhila
onzigona yaKalunga ondjila.

Herodes okwa li a gumwa komutima moku pulakena kehokololo lyuumbangi enankondo lya
Johannes, neitulemo lyomuule okwa pula shoka e na okuninga opo a vule okuninga omulongwa gwa
Johannes. Johannes okwa li a tseya kutya Herodes okwa li e li pokuhokana omukulukadhi
gwamumwayina omanga omusamane gwe a li natango momwenyo, ye nokwa lomwele Herodes
meinekelo kutya shoka ta ningi kasha li nando pampango. Herodes ka li e na ehalo a ninge eigandjo
ndika. Ye okwa hokana omukulukadhi gwamumwayina nomukulukadhi nguka okwa nwetha mo
Herodes opo a tulithe Johannes mondholongo, nelalakano okwa li ngaa e mu egululemo. Manga
Johannes a li mondholongo oku uvu iilongankondo ya Jesus okupitila maalongwa ye. Ye mwene ka li
ta vulu oku ka pulakena kohapu ndjika yohenda, ashike aalongwa ye oye ya noku mu tseyithila
oshowo oku mu hekeleka naashoka yu uvu. Mbalambala Johannes okwa li a tetwa omutse, omolwa
enwethomo lyomukulukadhi gwa Herodes. Aalongwa aaifupipiki mboka ya landula Jesus, oya mono
iikumithalonga mbyoka a longo no ya uvu moohapu ndho a popi sho tadhi talaleke, noya mono
kutya mbika oya li ya vulu pu ya Johannes omuninginithi (Mat 11:11); ano mbino oya li yanenepala
noya simanekwa noku udhilila enyanyu moonkalamwenyo dhawo.

Johannes okwi ile pambepo nopa nkondo dha Elia oku uvitha okuya kwotango kwa Jesus. Lukas 1:
17. Johannes okwa li ta ulike komeho mboka momasiku gahugunina taa ke ya pambepo nopa
nkondo dha Elia oku uvitha esiku lyegeelo nokugaluka okutiyali kwa Jesus.

Emakelo – Konima ye ninginitho lya Jesus mu Jordan, ombepo oya li ye mu fala mombuga opo a
ka makelwe kondeveli. Ombepo ondjapuki oya li ye mu longekidhila nale oshiningwanima shika
oshiwinayi, shi ikalekelwa. Omasiku omilongo ne okwa makelwa ku Satana, nomomasiku ngoka ina
lya nando osha. Kehe shimwe shali she mu kundukidha oshali oshiwinayi, shoka ando onkalo
yopantu otayi hala oku shi henuka. Ye okwa li owala niiyamakuti na Satana muuwike no mehala li
ilile. Omuna gwa Kalunga okwa li a pela ye a nanga po kee na we oonkondo dholutu molwa
omahepeko neidhiliko a piti mulyo. Ashike ondjila ye oya li nale ya opalekwa, ye okuna oku gwanitha
po oshilonga shoka e ya oku longa.

~47~

Satana okwa monenemo ompito memono lyiihuna lyOmuna gwa Kalunga nokwi ilongekidha opo e
mu hinde nomamakelo ogendji, netegameno pamwe te mu sindi ngaa sho e li molupe nduka
lweishonopeko lyopantu. Satana okwe ya nemakelo ndi: “ngele ngoye Omuna gwa Kalunga,
lombwela omamanya ngaka ga shituke omboloto”. Ye okwa makele Jesus opo ando i
iyulike uunene we oku gandja uumbangi kutya ye oye shili Messias, mokulongitha
oonkondo dhe oonkwagulu. No kwaa itulamo Jesus okwe mu yamukula, “okwa nyola,
‘omuntu ita kala e na omwenyo komboloto ayike, ndele oko hapu kehe ya Kalunga.’ ” Lukas
4: 3, 4.

Satana okwa halele okupataneka Jesus onkalo ye yuuna wa Kalunga. Ye tu ulike konkalo ya Jesus sho
a nkundipala ye a mona iihuna kondjala, neinomo ota koleke nee kutya ye omunankondo e vule
Jesus. Ihe Kalunga uumbangi we okuziilila megulu owa ti, “Nguka omumwandje omuholike
nonde mu hokwa.”(Lukas 3: 22), owali wa gwanena okupititha mo Jesus momahepeko kehe.
Kristus ka li e na oshinakugwanithwa oku ulikila Satana oonkondo dhe nenge u ulike kutya oye
omuhupithi guuyuni. Satana oku na nale uumbangi wa gwana wuunenentupangelo wOmuna gwa
Kalunga. Oku kala kwe inaa hala oku igandja kepangelo lya Kristus okwo kwe mu tidhitha megulu.

Opo u ulike oonkondopangelo dhe, Satana okwa humbata Jesus nokwe mu fala ku Jerusalem nokwe
mu londeke kondungu yoteempeli, naa hoka okwe mu makele opo a gandje uumbangi we wuuna wa
Kalunga ngele ti iyumbile pevi okuza pombanda mpoka puuleeleka ta pu zitha omahwilili. Satana
okwa longitha nee oohapu dha tililwa kOmbepo Ondjapuki dhombiibeli ta ti: “oshoka okwa
nyolwa: ‘Kalunga ote ku tumine aayengeli ye e taye ku gamene,’ yo nota ye ku papatele
nomaako gawo, opo waa ipume oompadhi dhoye komamanya.’ ” Jesus okwe mu yamukula
a ti, “Okwa nyolwa natango: ‘ino makela Omuwa Kalunga koye.’ ’’ Lukas 4:10-12.

Satana okwa halele Jesus opo ando i itule mesilohenda lyaHe ye a tule onkalamwenyo ye
moshiponga manga etumo lye ndyoka e endela inaa li gwanithwa. Ye okwa li a tegamena kutya
ondungedhiladhilo yehupitho yaagwanithwe, ashike nee ondungedhiladhilo ndjino oya li yo muule
nokuyonwa po nenge yi ngambekwe ku Satana.

Kristus oye oshiholelwa shaakriste ayehe. Uuna yo taya makelwa nenge omauthemba gawo taga
patanekwa, oye na okushihumbata neidhidhimiko. Yo inaya imona ko ye na uuthemba oku indila
Kalunga opo a ulike oonkondo dhe okusinda aatondi yawo, ongele ashike tashi ningwa okusimanekitha
noku adhimitha Kalunga. Ando Jesus okwa li i iyumbako koohulo dhoteempeli, ando inashi ningwa oku
adhimitha Kalunga He, oshoka ka pwa li ngoka ta vulu oku shi mona ka kele ka

~48~

Satana ngo a li po naayengeli ya Kalunga. Sho oshali woo emakelo lya Kalunga okuhololela oonkondo
dhe omutondi. Sho natango oshali woo tashi holola uunenentu kwaa ngu Jesus e ya a sinde.

“Omuhindadhi, okwe mu kutha nokwe mu fala pombanda yondundu puule e te mu ulikile
mepathimo lyeho omapangelo agehe gomuuyuni. Omuhindadhi okwa ti kuye: ‘Otandi ku
ningi omupangeli gwaayihe notandi ku pe omauyamba agehe ngaka, oshoka ayihe mbika
onde yi pewa notandi vulu oku yi pa kehe ngo nda hala oku yi pa. Onkene ayihe mbika
otayi vulu okuninga yoye ngele to tsile ndje oongolo e to galikana ndje.’

“Jesus okwe mu yamukula no kwa ti: ‘Za po pu ngame Satana!, Oshoka okwa nyola,
“Omuwa
Kalunga koye oye awike wu na oku mu galikana nokumulongela.” ’ ” Lukas 4: 5-8.

Satana okwa ulikile Jesus omapangelo guuyuni momukalo ngoka tagu fuula. Nangele Jesus okwe mu
inyongamene mpoka, okwa uvaneke oku mu pa po omapangelo ge ngaka guuyuni. Ngele ompangela
ndjika ye hupitho oyi gwanithwe, Jesus e ta si a hupithe aalunde, nena Satana okwa li a tseya kutya
oonkondo dhe otadhi ka ngambekwa nolwa hugunina ote ke dhi kuthwa e ta ka hanagulwa po.
Onkene osha li ondungedhiladhilo e yi nongela opo ngele tashi vulika a keelele Jesus opo kaa ha
hulithe iilonga mbika iinene a li a tameke. Ngele ando ompangela ya Kalunga yehupitho oyi hulile
muunyengwi, Satana ota kala ihe nepangelo ndyoka a kuthako. Ye okwi ifundjaleke nduno tati otaka
pangela e li ompinge na Kalunga gwegulu.

Omumakeli ta gandwa – Satana okwa li a nyanyukilwa Jesus sho a tula oonkondo neadhimo lye ponto
opo a thige po egulu. Ye okwi ipula kutya shino osha tula Omuna gwaKalunga kohi yoonkondo dhe.
Emakelo lye okumakela aayapuki mbeya yaali yomoshikunino sha Edeni sho lya li lye ende nuupu okwa li
a tegamena kutya paankondo dhe dhuusatana nopaukengeleledhi ota vulu oku umbako Omuna gwa
Kalunga, opo a vule okuhupitha omwenyo nepangelo lye. Ngele ando oku makele Jesus opo a punguluke
ko kehalo lya He, ye ota vulu oku tompola elalakano lye. Ihe Jesus okwa tsakaneke omuhindadhi
negando, “Za po pungame Satana!” ye okwa li e na oku inyongamena He awike.

Satana okwa ti epangelo lyokombanda yevi olye, ta gandja eyele ku Jesus kutya okwa li ta vulu okuyanda
emono lyiihuna, ye ina pumbwa aniwa a se opo a likole omapangelo guuyuni mbuka. Ngele ando okumu
inyongamene, ota vulu oku pewa omaliko agehe gevi nesimano lyokugapangela. Ashile shika inashi
inyengitha omwenyo gwa Jesus. Ye okwa tseya kutya ethimbo ota li ke ya no shi na oku pula omwenyo
gwe, sho ta ka hupitha epangelo ndika ku Satana, nosho wo kutya konima yethimbo ayihe megulu
nokombanda yevi oyi na oku ki igandja ku ye. Ye okwa hogolola onkalamwenyo ye yemono

~49~

lyiihuna neso lye etilithi ongo ondjila ndjoka He e mu hogololela okupitilamo a ninge omuthigululi
pampango gwomapangelo gevi no ku ga pewa miikaha ye eliko lyaaluhe. Na Satana woo otaka pewa
miikaha ye okuhanagulwa po keso no itaka hinda we Jesus nenge aahupithwa ye aayapuki.

OSHILONGA SHE TUMO LYA KRISTUS

Konima sho Satana a mana omamakelo ge, okwa thigi po Jesus okathimbo kowala. Aayengeli oya
longekidhile Jesus iikulya mombuga, noku mu nkondopaleka, nomayambeko ga He oga nambele
kombanda ye. Omamakelo guukolokoshi ga Satana sho ga hulile muunyengwi, ye natango ta tala
komeho kethimbo lyoshilongatumo sha Jesus, nkene ta ka konga po oompangela dhilwe oku
kambadhala natango e mu kondjithe poompito dha yoolokathana. Ye natango okwa li netegameno
opo e mu sinde mokuhwahwameka mboka taya ka tinda okutaamba ko Jesus opo ye mu tonde noya
ka kambadhale ye mu yonagule po.

Satana naayengeli ye oya li meipyakidhilo enene pethimbo lyoshilongatumo sha Kristus, taa
nwethamo aantu nokwaa itaala, uutondwe oshowo ohoni. Nolundji uuna Jesus ta popi oshili ndjoka
tayi tete, nota yi ulike uulunde, aantu ohaya kwatwa kongeyo. Satana naayengeli ye taa ningitha
nduno aantu opo ya dhipage Omuna gwa Kalunga. Iikando yi vulithe pushimwe oye mu kuthile
omamanya opo ye mu dhenge ihe aayengeli ya Kalunga oye mu gamene noku mu kuthamo
mengungo lyaantu ndyoka lya geya noku mu fala kehala lya gamenwa. Natango sho tuu oshili tayi ka
za komilungu dhe, ongundu onene oye mu undulagulile koohulo dhondundu opo ando ye mu
undulile pevi. Enanathano olya holoka mokati kayo kutya oye na oku mu ningila shike, naayengeli
oya li ye mu holeke omeho gayo nokwa li a vulu oku pita mokati kayo e tayi.

Satana okwa li natango a tegamena opo ompangela yehupitho yi hulile muunyengwi. Ye okwa tula mo
oonkondo dhe adhihe opo a ninge omitima dhaantu omikukutu noyatonde Jesus. Ye okwe shi ningi
netegameno opo aantu aashona yowala oyo ya taambe ko Jesus Omuna gwa Kalunga ye Jesus iipule
kutya omahepeko nefikilondjambo ndino enene unene oku gandjelwa okangundu kuuntu mbuka
uushona. Ihe kutya nee ando aantu oya li owala yaali mboka taa taambako Jesus ongo Omuna gwa
Kalunga noku mu itaala omolwa ehupitho, oya li ya gwanena opo Jesus a gwanithe ompangela ndjika.

Oku yululula Omahepeko – Jesus okwa tameke iilonga ye noku teyagula po oonkondo dha Satana
dhomahepeko. Ye okwa galulile aavu muundjolowele, aaposi okwe ya monithako, iilema okwe yi panga

~50~

nokwe yi ningitha opo yi nuke nenyanyu okuhambelela Kalunga. Ye okwa galulile uundjolowele
mboka ya kala ya ala, noya mangelwa moonkondo dhuukolokoshi wa Satana oomvula odhindji.
Noohapu dhohenda okwa hekeleke aankundi, aatyololoki naambanda. Aakambeli, mboka ya mona
iihuna noya tulwa moonkandja ku Satana, Jesus okwe ya nakula mo nokwe ya galulile muundjolowele
wopalutu oshowo menyanyu enene. Ye okwa galulile aasi omwenyo noya hambelelele Kalunga
ehololonkondo lyoonkondo dhe. Ye okwa longele noonkondo ayehe mboka ye mu itaala.

Onkalamwenyo ya Kristus oya li yu udhililwa koohapu niilonga yohenda, olukeno nohole. Ye okwa
li aluhe a tegeka oku pulakena noku yululula omaudhigu gaamboka ye ya kuye. Omalutu
omayaludhwa gomwaalu omunene gwaantu ogwa humbata uumbangi woonkondo dhe oonkwagulu.
Natango konima a gwanitha oshindji shayo, onkene ya li ya sa ohoni omuuvithi nguka omunene
ashike omwiishonopeki. Molwaasho aaleli inaa itaala muye, naantu kaya li ye na ehalo oku taambako
Jesus. Ye okwa li omulumentu gwoluhodhi nokwi ikililikwa omaudhigu. Yo itaya pitika oku
pangelwa komuntu gwonkalo yeiyekelelo nokwaa ihola. Yo oya halele oku tyapula esimano ndyoka
uuyuni tawu gandja. Natango oyendji oya landula Omuna gwa Kalunga noku pulakena
komalombwelo ge, taa panda oohapu dhohenda ndhoka tadhi zi komilungu dhe. Oohapu dhe odha
li dhu udha omwiityo, oompu naankundi oya li taa vulu okudhi uvako.

Ekondjitho lyaa na omungo – Satana naayengeli ye oya posipaleke nokuluudhika euveko
lyaaJuuda nokwa tukulutha aapangeli naaleli yaantu opo ya dhipage omuhupithi. Aaleli oya tumu
aantu opo ya ete Jesus kuyo, ashike mbaka sho ya hedha popi naye oya kwatwa konkumwe onene.
Yo oye mu mono u udhilila ohenda nolukeno sho a tala emono lyaantu lyiihuna. Yo oye mu uvu ta
popi nohole nonohenda sho ta tsu aankundi naamoni yiihuna omukumo. Yo oye mu uvu woo, newi
lyuudha oonkondopangelo, sho ta ganda oonkondo dha Satana noku mangulula aapika ye. Yo oya
pulakene koohapu dhe dhuunongo, noya li ya nanwa okupulakena ishewe yi itulamo nohokwe. Yo
inaya vula oku mu kwata. Yo oya shuna kaapilisteli nokaakuluntu yaa na Jesus.

Sho ya li ya pulwa, “Omolwashike inaa mu mu eta?” yo oya popi iikumithalonga mbyoka ya
mono, oohapu oondjapuki dhuunongo, ohole nontseyo mbyoka yu uvu. Noya hulitha taya ti, “Kaku
kalele nando onale omulumentu a popile ngaashi nguka!” Joh 7: 45, 46. Aapilisteli aakuluntu
oye ya lundile kutya nayo woo oya gwila mekengelelo, naakwanambelewa yalwe oya li ya kwatwa
kohoni molwaasho inaya vula okutula Jesus mondjedhililo. Aapilisteli oya pula nohoni ngele ope na
yalwe yomaaleli yi itaala mu ye. Oyendji yomaapanguli naaleli oya li yi itaala mu Jesus, ihe Satana
okwe ya ningi opo yaa shi holole. Yo oya li ya tila oku yolwa kaantu shi vulithe okutila Kalunga.

~51~

Sigo oompoka oompangela nuutondwe wa Satana inawu teyagula po ompangela yehupitho. Ethimbo
olya li ta li hedha popepi opo Jesus a gwanithe po elalakano lye ndyoka e endela muuyuni. Satana
naayengeli ye oya kundathana nokutokola opo ya nwethemo oshigwana sha Kristus mwene osho shi
halelele nokulilila ombinzi ya Jesus, oku mu ndumbila uukolokoshi nokumu shundula. Yo oya li
netegameno kutya shika otashi ka ningitha Jesus a geye molwa omiyonena ndhika ye kaa ha vule we
okutsikila nuuntu we noneishonopeko lye.

Manga Satana a li ta tula oompangela dhe pomahala ye huno Jesus okwa li woo ta imatulile aalongwa
ye nuukeka omahepeko ngoka ye e na okupita mugo – kutya ye otaka alelwa komushigakano notaka
yumuka ishewe mesiku etitatu. Ashike euveko lyawo olyali natango inaa li yelelwa yo inaya vula oku
uvako shoka Jesus a li teya lombwele.

Eshitululo – Eitaalo lyaalongwa olya li lya nkondopalekwa unene peshituluko, sho ya li ya pitikilwa
okumona eadhimo lya Kristus noku uva ewi lya zi megulu ta li hokolola uukwatya we uukwagulu.
(tala mu Mat 17: 1- 8.) Kalunga okwa hogolola opo a pe aalanduli ya Jesus uumbangi kutya oye
omuuvanekwa Messias, opo sho taya ka ya moluhodhi nomeuvonayi lyealelo lya Jesus
komushigakano, yaa ha kanithe eitaalo lyayo alihe. Peshituluko Omuwa okwa tumu Moses na Elia ya
popye na Jesus kombinga yomahepeko neso lye. Peha a hogolole aayengeli oyo ya popye nOmwana,
Kalunga okwa hogolola mboka ya pita noya lola omaudhigu gokevi.

Elia okwa enda na Kalunga. Iilonga ye oya li yuuwehame nomamakelo, muye Omuwa okwa holola
uulunde wa Israel. Elia okwa li omuprofeti gwa Kalunga, ashike okwa li e na oku ya ontuku kehala
nehala opo a hupithe omwenyo gwe. Oshigwana she mwene osha li she mu kongo a fa oshiyamakuti
opo shi mu yonepo. Ashike Kalunga okwa shitulula Elia. Aayengeli oye mu humbata nokumu fala
keadhimo nesindano kegulu, inaa makela eso.

Moses okwa li omunene e vule ayehe mboka ya li kombanda yevi manga inaa valwa. Kalunga okwa li e
mu simaneke shinene. Ye okwa li omunelago okupopya na Kalunga oshipala noshipala, ongo
omulumentu ta popi na kuume ke. Ye okwa li a pitikwa oku mona meopalelelo uuyelele weadhimo
mboka wa kundukidha Kalunga He. Okupitila mu Moses, Kalunga okwa mangulula Aaisrael muupika
waa Egipiti. Moses okwa li omupokati kaantu ya Kalunga, ngoka a thikama pokati kayo nongeyo ya
Kalunga. Uuna ongeyo ya Kalunga oku geela Aaisrael ya li ya lundu pombanda omolwa okwaa ha itaala,
omangungutulo oshowo omaulunde gawo ngoka itaa ga vulu okudhimwapo, ohole ya Moses oku ya hola
oya li ya tulwa koshiyalo. Kalunga okwa li a gandja eyele opo e ya yonagule po ye i iningile

~52~

oshigwana oshinene noshinankondo oku za mu Moses. Moses okwa ulike ohole ye yAaisrael nokwe
ya galikanene pehala lyawo. Moluhodhi lwe okwa galikana opo Kalunga a lundulule ongeyo ye, ye a
dhime mo edhina lye membo lyomwenyo peha lyoku dhima po Aaisrael.
Moses okwa pitila meso, ashike omuyengeli Mikael okwe mu yumudha manga olutu lwe inaa lu ola.
Satana okwa li a kambadhala a kwateko olutu lwa Moses ta ti ando olwe. Ashike Mikael okwa
yumudha Moses nokwe mu fala megulu. Satana okwa nyenyetele Kalunga noku mu ula kee na
uuyuuki molwaasho aniwa okwa pitika iihakanwa ye teyi kuthwa. Ihe Kristus ina ganda omutondi
gwe, nenge sha li okupitila momamakelo ga Satana omuyakuli gwa Kalunga, Moses a li a punduka.
Neifupipiko okwe mu gandja ku Kalunga no kwa ti, “Kalunga ne ku geele!” Juda 9.
Jesus okwa lombwelele aalongwa ye kutya ope na yamwe mboka ya thikama naye itaya ka makela
nando eso sigo ooshi taya ka mona oshilongo sha Kalunga tashi kuluka noonkondo dhasho.
Peshituluko euvaneko ndika olya li lya gwanithwa. Oshipala sha Jesus oshali sha shituluka, nosha
adhima shafa etango. Oonguyo dhe odhali dha toka nodha adhima. Ekale po lya Moses olya li li lile
po mboka taya ka yumudhwa kuusi pokugaluka okutiyali kwa Kristus. Na Elia, ngoka a li a
lundululwa inaa mona eso, okwa li e lile po mboka taya ka lundululilwa muukwaaluhe pokugaluka
okutiyali kwa Kristus, no taya ka lundululilwa oku ya megulu inaa ya mona eso. Nonkumwe oshowo
uumbanda aalongwa oya mono uukwaniilwalela wa Jesus noshikogo shoka she ya siikile noyu uvu
woo ewi lya Kalunga muukwaniilwa uutilithi ta li ti, “Nguka oye omumwandje omuholike, mu
uveni!”

~53~

Ontopolwa 8

Efikilondjambo

EKENGELELO LYA KRISTUS

Satana okwa kengelele Judas mokumudhiladhilitha kutya oye gumwe gwaalongwa ya shili ya Kristus,
ihe omutima gwe ogwa li gwoka halu. Ye okwa mona iikumithalonga ya Jesus, okwa kala na Jesus
metumo lye nokwa li i igandja kuumbangi woonkondo oonene tawu holola kutya oye Messias, ashike
Judas okwa li omufukedhi gwokahalu. Ye okwa li nolwiho lwiimaliwa. Ye okwa li a nyenyeta sho
Maria a tile Jesus omugwayo gwondilo.

Maria okwa li e hole Omuwa gwe. Omuwa okwa dhimipo oondjo dhe, ndhoka dhali odhindji. Jesus
okwa li woo a yumudha omumwayinamati omuholike kuusi, no kwa li u uvite kutya kape na sha
shilwe shi na ongushu onene okusimanekitha Jesus. Mpa pwa li pethike olupandu oku lu pa
omuhupithi gwe opo woo pwa li pethike ongushu yomugwayo.

Molwa eipopilo lyuufukedhi we, Judas okwa indile opo omugwayo nguka gu landithwe po iimaliwa
yi pewe oohepele. Ihe shino ka li e shi popi shaashi e na olukeno noohepele. Ye okwa li i ihole,
niimaliwa mbyoka ya li yi inekelelwa mesiloshimpwiyu lye opo yi pewe oohepele okwa li heyi
longitha po moompumbwe dhe mwene. Judas ka li e na konasha nuukalinawa nosho woo
oompumbwe dha Jesus na ngele a hala okupopila okahalu ke oha pitile moohepele. Iilonga
yokugandja ya Maria ya gumu uukwatya wuufukedhi we. Shino osha longekidhile emakelo lya Satana
ompito momutima gwa Judas ngoka gwa adhika gwa tegeka nale.

Aapilisteli naaleli yaa Juda oya li ya hugu Jesus, ihe ongundu onene yaantu oye mu landula oku
pulakena koohapu dhe dhuunongo nokumona iilongankondo ye. Aantu oya li ya kwatwa kohokwe
nokehalo enene okulandula Jesus opo yu uve omalombwelo gomulongi nguka omukumithi. Oyendji
yomaaleli oya li ye mu itaale, ihe inaa itakeka nando okuholola eitaalo lyawo pontaneho molwaasho
oya li ya tila okukondwamo mooshinaagoga. Aapilisteli naaleli oya tokola kutya opena oku ningwa
sha opo shi galuleko eitulemo lyaantu ku Jesus. Yo oya li ya tila kutya aantu ayehe otaya kala ye mu
itaale. Yo kaye wete we ye li megameno. Yo otaya kala ya kanithe ondondo dhawo okuninga shila
taya dhipaga Jesus. Nokonima ya dhipaga Jesus onkene ta pu ka kala yamwe mboka oonkalamwenyo
dhawo dhili ondhimbulukitho yoonkondo dhe.

~54~

Jesus okwa yumudha Lazarus kuusi, no ya li ya tila kutya ngele oya dhipaga Jesus, Lazarus otaka
hokolola uumbangi woonkondo dhe oonene. Aantu oya li taa mbomboloka opo ya mone
omulumentu ngoka a li a yumudhwa kuusi, naaleli oya li ya tokola opo na Lazarus ye mu dhipage
woo, opo ya vule okuloteka ehwamo ndyoka li li maantu. Opo ihe taya galulile aantu komalongo
gawo gomithigululwakalo dhopantu, yo ya tsikile okugandja iitimulongo yaa na oshilonga yo minti,
iizimba noomboga noku kaleka aantu kohi yenwethomo lyawo. Yo oyu uvathana opo ya kwate po
Jesus uuna e li awike, oshoka ngele oya kambadhala oku mu kwata mengungo lyaantu mboka
natango omadhiladhilo gawo ge mu hokwa, otaya kala ye ya dhenge nomamanya.

Judas okwa li a tseya nkene aaleli ya sa enota oku kwata Jesus nokwa itaale opo a kengelele Jesus oku
mu gandja kaapilisteli nokaaleli kuumaliwa uushona woshisiliveli. Ohole ye yoshimaliwa oye mu
ningitha a itaale opo a kengelele Omuwa gwe oku mu gandja momake gaatondi ye aawinayi. Satana
okwa li ta longo mekwatathano na Judas nomokati koshiningwanima shuulalelo wahugunina tawu
hokitha omukengeleli okwa li ta ningi oompangela a kengelele Omuwa gwe. Jesus noluhodhi okwa
lombwele aalongwa ye nokutya ayehe otaya ka uvithwa nayi uusiku mboka omolwe. Ihe Petrus okwa
yimo nomukumo tati, nenge ayehe oya ka uve nayi omolwoye ngame itandi ka uva nando onayi.
Jesus okwa ti ku Petrus, “Satana okwe ku indila opo e ku faalele ngoshilya. Ihe onde ku
galikanena, opo eitaalo lyoye lyaa ha hulile muunyengwi, naasho to ka galukila kungame,
nkondopaleka aamwanyoko.” Lukas 22:31, 32.

Moshikunino – Jesus okwa li moshikunino sha Getsemane naalongwa ye. Moluhodhi olunene
okwe ya lombwele opo ya kotoke nokugalikana opo yaa ye momamakelo. Ye okwe shi tseya kutya
eitaalo lyayo otali ka tulwa koshiyalo netegameno lyayo otali ka tyololokithwa, nomolwaashoka oya li
ya pumbwa shili oonkondo adhihe taa mono opo yi itule shili mekotoko nomegalikano.

Nelilo enene nonomahodhi taga ndonda, Jesus okwa galikana, “Tate ngele olyo ehalo lyoye kutha
ndje oshitenga shika, ihe ha ke halo lyandje ehalo lyoye na li gwanithwe.” Lukas 22: 42.
Omuna gwa Kalunga okwa galikana moluhodhi olunene. Omata omanene gepushu lyombinzi oga
igongele moshipala she noga ndondele pevi. Aayengeli oya li pombanda ye mu shiga, yo ya tala
koshiningwanima shoka, ihe gumwe awike a li a tumwa a ka nkondopaleke Omuna gwa Kalunga
moluhodhi lwe.

Konima Jesus a galikana okwe ya kaalongwa ye, ihe ye okwe ya adha ya kotha. Motundi ndjoka ontilithi
ka li a mono uukwawo wanankali nenge egalikano oku ziilila kaalongwa ye, na Petrus ngu ngaa a li

~55~

nomukumo okathimbo ka piti, okwa li a pwila moomposi. Jesus okwe mu dhimbulukitha omukumo
gwe ngoka a li na gwo omuwaanawa no kwa ti ku ye, “Oshike itoo vulu oku kotoka pamwe na
nangame motundi ndjino?” Mat 26: 40. Omuna gwa Kalunga okwa galikana lutatu moluhodhi
lwe.

Judas ta kengelele Jesus – Nena Judas okwa holoka nongundu onene yaakwiita. No kwe ya kOmuwa
gwe ngaashi shito, no kwe mu popitha. Ongundu yahomata yaakwiita oya kundukidha Jesus, ashike ye
okwe ya ulikile oonkondo dhe oonkwagulu, sho e ya pula, “Olye ngo ta mu kongo? “Ongame
nguka.” Yo oya shuna lwaanima noyi ihata pevi. Jesus okwa pula epulo ndika opo ya vule oku mona
oonkondo nuumbangi kutya ye ota vulu okwi imangulula mo miikaha yawo ngele okwa hala.

Aalongwa oya kwatwa ketegameno sho ya mono ongundu onene yaakwiita nomagongamwele gawo
tayi gu mbala. Naasho ya thikama po natango oku kundukidha Omuna gwa Kalunga, Petrus okwa
pweya mo egongamwele lye no kwe li tsitha omupiya gwomupilisteli omukuluntu e ta tete ko okutsi
kwe. Jesus okwe mu lombwele opo a tule po egongamwele lye no kwa ti, “Ku shishi ano kutya ote
vulu oku galikana Kalunga tate ngashingeyi opo a tumine ndje omatanga gaayengeli
gomayovi lwomulongo nagaali?” Mat 26: 53. Sho a popi oohapu ndhika iipala yaayengeli oya li
yuudha etegameno. Yo oya halele oku kundukidha ondjayi yawo yiita opo ya halakanithe po engungo
lyaakwiita mbaka ya geya. Ihe natango oluhodhi olwe ya adha sho Jesus a gwedha ko a ti, “Ihe
omanyolo otaga gwanithwa ngiini andola ngoka taga ti shino osho shi na oku ningwa?” Mat
26: 54. Omitima dhaalongwa odha gu pevi metyololoko nomeuvonayi sho Jesus i igandja opo a
kuthwe po kaatondi ye.

Aalongwa oya li ya tila omolwa oomwenyo dhawo, noya thigipo Jesus e taya fadhukapo. Jesus okwa
li a thigwa po awike miikaha yengungo lyaadhipagi. O! Esindano enene ngiini ku Satana! Noluhodhi
olunene ngiini mokati kaayengeli ya Kalunga! Oongundu odhindji dhaayengeli aayapuki, kehe yimwe
nomuyengeli omule omuwiliki e li omutse gwayo, odha li dha tumwa opo dhika tale
oshiningwanima. Yo oya li ye na okunyola nokundhindhilika omatukano nuukolokoshi auhe tawu
ningilwa Omuna gwa Kalunga, nokundhindhilika woo kehe uululume wuudhigu mboka Jesus ta
mono, molwaasho aalumentu oyo tuu mboka ya li mekwatathano lyoshiningwanima shika ota ye ke
shi mona natango sho taya ke shi ulikilwa ngaashi naana sha ningilwe.

~56~

OMAHEPEKO GA KRISTUS

Satana naayengeli ye oya li yi ipyakidhila mongulu yepangulo, taya yonagula omaiuvo gaantu
nolukeno lwayo. Ewangandjo alihe olya li lya dhigupalelwa nokunyatekwa kenwetho mo lyawo. Yo
oya nwethamo aapilisteli aakuluntu naaleli opo ya tuke nokuninga nayi Jesus momukalo ngoka
omudhigu itaa gu vulika okuhumbatwa komuntu. Satana okwi ipula kutya omasheko ngano
nuukolokoshi otawu ka ningitha Omuna gwa Kalunga a nyenyete noku ngungutula, nenge a holole
oonkondo dhe oonkwagulu opo e dhi longithe i inakulemo mengungo ndika, opo komukalo nguno
ompangela yehupitho yi hulile muunyengwi.

Eidhimbiko lya Petrus – Petrus okwa landula Omuwa gwe konima sho Jesus a kengelelwa. Ye
okwa li e na oka taleko nawa kutya oshike ta ka ningilwa. Ihe sho a pulwa kutya oye gumwe
gwaalongwa ya Jesus, okwa tila omolwa egameno lye noshe muningitha i ipatane kutya ye
omulumentu ngoka ke mushi. Aalongwa oya li ya tseyikila oohapu dhoshili, na Petrus oku uvitha ko
aalundili ye mbano kutya ye keshi gumwe gwaalongwa ya Kristus, ye okwa ipatana elundilo ndika
olutitatu negano. Jesus, ngoka a li owala okanano okuza pu Petrus, okwe mu taalele neho lyegando
lyakonenena. Nena omulongwa nguka okwa dhimbulukwa oohapu ndhoka Jesus e mu lombwelele
mondunda yopombanda, e ta dhimbulukwa woo etokolo lye mwene lyohole sho a ti le, “Kutya
ayehe oya ka gwe omolwoye, ngame itandi ka gwithwa po nande.” Mat 26: 33. Ye okwa
ipatana omuwa gwe, shoka nookuli e shi ningi nethingano nonegano, ihe eho ndyoka Jesus e mu tala
olya hengumuna omutima gwa Petrus no lye mu hupitha. Ye okwa lili nokulililila, ye no kwi
itedhulula eta lundululwa nokulongekidhilwa oku nkondopaleka aamwahe.

Mongulu yepangulo – Ongundu onene oya kugile ombinzi ya Jesus. Aakwiita oye mu dhenge
paukolokoshi, ye mu zaleke eguyo lyopaukwaniilwa nokuzaleka omutse gwe omuyapuki oshipaka
shomakwega. Yo oya tula oshihenguti shenenge momake ge, noye mu inyongamene menyonkelo
taya ti, “Omukwaniilwa gwaa Juda na kale aluhe e na omwenyo!” Joh 19:3. Yo taya kutha mo
nduno enenge ndika moonyala dhe e taye li mu dhengitha momutse, sho ta li dhenge kombanda
gomakwega go omakwega otaga tsu oteempeli ye, no mbinzi ye oya ndondele moshipala
nokoombenzi dhe.

Jesus okwa li e shi tseya kutya aayengeli oya li taya tala oshiningwanima shika she shundulo lye.
Nomuyengeli omunkundi naye okwa li ta vulu okumangulula Jesus nokugwitha po engungo lyaasheki
mbaka. Jesus okwa li e shi tseya kutya ngele okwa pula Kalunga He, aayengeli otaye mu mangulula

~57~

mepathimo lyeho. Ashike oshali sha pumbiwa opo a mone iihuna momake gaakolokoshi, opo
ompangela yehupitho yigwanithwe.

Jesus okwa thikama meifupipiko komeho gengathithi lyageya omanga lya li ta li mu monitha iihuna
iinyanyalithi. Yo oye mu hiyile omayeye moshipala – oshipala ngaa shoka taya ka hala okushi holama
esiku limwe, sho ka tashi ka gandja uuyelele moshilando sha Kalunga no tashi ka yadhima shi vulithe
etango. Kristus ina tala nando aayoneni ye neho lyongeyo. Yo oya siikile omutse gwe nelapi
lyakulupa, taye mu manga komeho e taye mu dhenge moshipala nokumu pula, “Profeta! Olye
ngono te ku dhenge?” Lukas 22: 64.

Aalongwa yamwe oyi ipe omukumo no ya yi mo mehala moka Jesus a li noya li ya vulu oku mona
omahepeko ge. Yo oya li ya tegelela Jesus ando opo a ulike oonkondo dhe oonkwagulu, i ikuthe momake
gaatondi ye noku ya geele molwa uukolokoshi ye wu mu ningile. Etegameno lyayo olya li lya yi
pombanda lyo ta li gu po ishewe kiiningwanima mbyoka ya li tayi ningwa po. Poompito dhimwe oya
limbililwa, ya tila taya ipula pamwe nayo oya kala mekengelelo. Ihe ewi ndyoka ya li yu uvu pondundu
peshituluko lya Jesus neadhimo ndyoka ya li ya mono ko, olya nkondopaleke eitaalo lyawo kutya ye oye
Omuna gwa Kalunga. Yo oya tameke taya dhimbulukwa nokwi ipula iiningwanima mbyoka ya mona,
iikumithalonga mbyoka ya mona Jesus teyi longo moku aludha aavu, okumonithako aaposi, okuthitulula
omakutsi gaa thitamakutsi, okuganda nokutidha mo oombepo dha nyata, sho a yumudha aasi e te ya
galulile momwenyo, ngoka a li nokuli ta vulu oku mweneka ombepo nefuta.

Yo ka ya li ye shi itaala kutya Jesus ota vulu oku sa. Yo oya li netegameno kutya oonkondo dhe otadhi
nkondopala shi vule mpoka, nelaka lye lyepangelo a halakanithe po engungo ndika lyasa ombinzi enota,
ngaashi naana sho a yile moteempeli e ta tidha mo aalandithi naataambathani yiimaliwa mboka ya li taa
ningi egumbo lya Kalunga ehala lyomalandithilo, sho ngaa ya li taye mu fadhuka po ongaa mboka taa
tidhwa kongundu onene yaakwiita ya homata. Aalongwa oya li netegameno kutya Jesus ota ka ulika
oonkondo dhe e ya uvitheko kutya ye oye omukwaniilwa gwa Israel.

Eihempululo lya Judas – Judas okwa li uudhililwa keipombedhi nohoni molwa iilonga ye
yuukengeleledhi sho a kengelele Jesus. Naasho a mono iihuna mbyoka omuhupithi gwe a piti muyo,
oshe mu gwililile po. Ye okwa li e hole Jesus, ashike ohole ye yiimaliwa oya li yi vule ndjoka ya Jesus.
Ye ka li a dhiladhila kutya Jesus otaka pitika a kwatwe po kongundu ndjika. Ye okwa li a tegelela opo
ando a longe oshikumithalonga opo iimangululemo miikaha yawo. Ihe sho a mono engungo lya geya
mongulu yompangulilo, lya sa enota ombinzi ya Jesus, okwa li shili u uvite ondjo ye. Omanga oyendji

~58~

ya li taya ula nokulundila Jesus, Judas okwa pitile mengungo te endelele, noku hempulula kutya okwa
yono sho a kengelele ombinzi yaa na ondjo, ye okwa li iindile opo ando a galulile aapilisteli iimaliwa
yawo mbyoka ya li ye mu futu, ye ta hehela opo ando ye ethe Jesus, noku holola kutya okwa li
omukeena ndjo.

Molwa ongeyo nengwangwano aapilisteli oya kala meimweneneno uule wokathimbo. Yo kaya li ya
hala aantu ye shi tseye kutya oya li ya futu gumwe gwaalongwa ya Jesus opo e ya kengelelele Jesus.
Yo oya li ya hala shi kale meholamo nkene ya kala nokukonga Jesus ongo omufuthi no ku mu itaala
meholamo. Ihe ehempululo lya Judas, elulilo lye neipombedhi oya li tayi aneke aapilisteli komeho
gengathithi, oku ulika kutya uutondwe owo wali we etitha Jesus a kwatwe po. Sho nee Judas a li ta
igidha kutya Jesus ke na ondjo, yo aapilisteli otaya yamukula taya ti, “Shono oshina shike natse?
Tala ngoye mwene sho wu na oku ninga!” Mat 27: 4. Yo oya li ye na nale Jesus kohi yoonkondo
dhawo no ya li ya tokola nale okugwanitha po oompangela dhawo. Judas a gwilililwa po keuvonayi,
okwa ekelehi iimaliwa mbyoka e yi tonda ngashingeyi, poombadhi dhaamboka ya li ye mu futu,
meuvonayi nomuumbanda, okwa yi e ta imangeleke.

Jesus okwa li e na oyendji mengathithi mboka ye mu etele olukeno, nokwaa ha yamukula omapulo
ogendji ngoka a pulwa osha li sha kumitha engathithi. Mokati komasheko nuukolokoshi a ningilwa
kengathithi, ye ina ulika nando ongeyo nenge euvonayi koshipala she. Ye okwa kala iitegelela nokwa
kaleke po uunenentu we. Ooihoontali oya li ye mu tala nonkumwe. Moku tala eopalo lye lyu udhilila
esimano ndyoka a humbata oku yelekanitha ku lyaambo ya kuutumba mompangu yeli ompinge na
ye, yo oyi ilombwele kutya emoniko lye oli vule pwaa ndyoka lyomukwaniilwa li vulithe pwaa ndyoka
lyomuleli kehe. Ye ina humbata nando endhindhiliko nando olimwe ngaa ndyoka lyomukolokoshi.
Omeho ge oga li ga yela omapu noka ge na uumbanda washa, omupolo gwe ogwa li pombanda
nogwa yeluka nawa. Nakehe shimwe kuye osha ulike olukeno nomikalo. Eidhidhimiko neigandjo lye
ka lya li lyopauntu mboka ando oyendji otaya kakama. Na Herodes na Pilatus oya li ya tilithwa
kesimano nokemoniko lye ngaa ndyoka lya Kalunga.

Jesus koshipala sha Pilatus – Oku za petameko, Pilatus okwa li e shi itaala kutya Jesus kali omuntu
gwowala. Ye okwa li iitaala kutya Jesus oku na uukwatwa uuwanawalela no kena ondjo ngaashi ta
lundilwa. Aayengeli mboka ya li taya tala oshiningwanima shino oya ndhindhilike eitaalo lyomupangeli
nguka omuRoma, opo nee a hupithwe koshilonga shoku gandja Jesus opo a ka alelwe, omuyengeli okwa
li a tumwa a ye komukulukadhi gwa Pilatus, ngoka e mu pe uuyelele okupitila mondjodhi kutya omuntu
ngoka a li ta pangulwa komusamane gwe okwa li Omuna gwa Kalunga, no nokutya oye omu

~59~

kee na ndjo ta hepekwa. Ye okwa tumu mbala elaka ku Pilatus no kwe mu lombwele kutya okwa li a
mono iihuna mondjodhi omolwa Jesus no kwe mu londodha opo kaa ha kale ena olunyala
moshinima shika shomulumentu omuyuuki. Omutumwa sho e ya ta thininike mengathithi
neendelelo okwa gandja ontumwafo miikaha ya Pilatus. Naasho ta lesha, okwa kakama noshipala she
osha lunduluka no kwa tokola mbala kaa ha kale ena mo olunyala medhipago lya Jesus. Ngele nani
Aajuda oya halele okutilahi ombinzi ya Jesus, ye itaka gandja nando enwethomo mu sha, ihe otaka
ninga ngaashi ta vulu oku mu mangulula.

A tuminwa ku Herodes – Sho Pilatus uuvu kutya Herodes okwe ya kuJerusalem, okwa li a nyanyukwa
oshoka okwa li netegameno opo iimangulule kiinakugwanithwa ayihe yompangu netokolo lyaJesus. Ye
okwa tumine mbalambala Jesus naalundili ye ku Herodes. Omuleli nguno omutima gwe ogwa li gwa
kukutikwa kuulunde. Eso lya Johannes omuninginithi olya li lya thiga ontongo momadhiladhilo ga
Herodes ndjoka itaayi yele mo. Sho uuvu kombinga ya Jesus niilongankondo mbyoka a longo, okwa tila e
ta kakama, ye okwi ipula oku na oku kala Johannes omuninginithi a yumuka kuusi. Sho Pilatus a gandja
Jesus kuye, Herodes okwe shi kutha ko kutya oonkondo, epangelo netokolo lye olya li lya yalulwa. Shono
tashi ka eta uukuume pokati kaaleli mbaka yaali, mboka manga shino inaashi ningwa ya li nale aatondi.
Herodes okwa li a nyanyukwa okumona Jesus, na okwa li a tegelela ando emu longele iikumithalonga
yoonkondo mbyoka tayi mu uvitha nawa. Ihe kasha li iilonga ya Jesus okulongitha oonkondo dha
Kalunga okukutitha okataleko nawa nenge oku igamena mwene. Ye okwa li ta longitha
oonkondonkumithi oonkwagulu okuhupitha yalwe, ihe ha molwe mwene.

Jesus ina yamukula nando osha komapulo ogendji ngoka Herodes a li e mu pula, nenge a yamukule
aatondi ye mboka ya li taa ulula nokumulundila. Herodes okwa li a geye molwaasho Jesus ina ulika e na
uumbanda washa okutila oonkondopangelo dhe, yo naakwiita ye oya tameke nduno oku mu yola, oku
mu sheka noku monitha Omuna gwa Kalunga iihuna. Ashike nenge oongawo okwa li a kumithwa
kuunenentu nemoniko lya Jesus ndyoka lya fa Kalunga mwene, sho a li ta shundulwa nomahepeko
ngaka, shino oshe mutilitha woo kaa ha ninge etokolo, onkene okwe mu tumine ishewe ku Pilatus.

Satana naayengeli ye oya li taa makele Pilatus noku mu kambadhala oku mu fala mekano. Yo oye mu
uvitha ko kutya ngele ita kutha ombinga okutokola Jesus, nena yalwe otaye ke shininga. Engathithi olya li
lya sa enota lyombinzi ya Jesus, na Pilatus ngele ite mu gandja a alelwe komushigakano, otaka kanitha
oonkondopangelo dhe nesimano lye lyopauyuni nota ka itekwa ongo omu itaali gwomupikithi. Molwa
uumbanda woku kanitha oonkondo nepangelo lye, Pilatus okwa pitika Jesus a dhipagwe. Nenge
oongawo okwa tula ombinzi ya Jesus kombanda yaalundili ye, nengathithi olye shi taambako e ta li lili

~60~

lya ti, “Ombinzi ye nayi kale kombanda yetu noyana yetu” (Mat 27:25), natango Pilatus, sho
oshinakugwanithwa shika shali inaashi mu yelela, okwa li uuvite e na ondjo mombinzi ya Jesus. Molwa
uuwanawa wemwene, nohole yesimano lyaantu yokombanda yevi, okwa gandja omulumentu omu kee na
ndjo a se. Ando Pilatus okwa landulile eitaalo lye, ando ina kala e na olunyala metokolo lya Jesus.

Emoniko noohapu dha Jesus pethimbo lyomahepeko olya thigi eipulo enene momadhiladhilo
goyendji mboka ya li mpoka. Niizemo yenwethomo lyoshiningwanima shino oya li yi imonikila
konima ye yumuko lye. Mokati kaambono ya li ya gwedhwa mongeleka, oyendji yomuyo oomba ya li
ya itaale okuza pethimbo lyomahepeko ga Jesus.

Ongeyo ya Satana oya li ya lundu pombanda moku mona kutya uukolokoshi auhe a ningitha Aajuuda
ya longele Jesus inawu ningitha Jesus a ngungutule, nenge a li iizaleka uuntu wopantu, okwa li a
gamenwa kuupenda wopaKalunga, no ina paguka mo nando okashona mehalo lya Kalunga He.

EALELO LYA KRISTUS KOMUSHIGAKANO

Kristus, Omuna gwa Kalunga omuholike, okwa li a hingwa noku gandjwa kaantu opo a ka alelwe.
Aalongwa nooitaali okuza kiitopolwa yadhiingoloka nayo oya yi mengathithi okulandula Jesus sho ta
yi kuGolgata. Yina ya Jesus opo woo a li, ta hekelekwa ku Johannes, omulongwa ngoka a li e holike.
Omutima gwe ogwa li gu udha oluhodhi itaalu vulu oku hokololwa, ashike ye pamwe naalongwa,
okwa li woo a tegamena kutya pamwe oshiningwanima shika shuuwehame otashi lunduluka, kutya
pamwe Jesus ota ka longitha oonkondo dhe no ku ulukila aatondi ye kutya ye omuna gwa Kalunga.
Natango tuu yina okwa tyololoka sho ta dhimbulukwa oohapu ndhoka Jesus e dhi popi tadhi ulike
kiinima mbyoka tayi ningwa esiku ndyoka.

Jesus okwa li ta piti omweelo gwegumbo lya Pilatus sho omushigakano gwa li gwa longekidhilwa
Barabas gwa etwa mo eta gu tentekwa komapepe ngoka ga toshoka notaga zi oombinzi.
Omishigakano odha li woo dhe etelwa aakolokoshi pamwe na Barabas mboka nayo woo ya li ye na
okusa oshita na Jesus. Omuhupithi okwa li a humbata owala omutengi gwe okanano okafupi, sho a
yi etelele e ta gwile po omolwa etiko lyo mbinzi eloloko nuuwehame.

Naashi Jesus a godhipukwa (e ya oonkondo), omushigakano okwa li e gu tulwa natango komapepe ge no
kwa li a thiminikwa opo a tsikile oku ya komeho. Ye okwa pundauka oonkatu ooshona, a humbata
omutengi gwe omudhigu, nokwa ihata pevi ongo omuntu a sa. Yo oya li ye shi okwa sa ashike natango

~61~

okwa godhipukwa. Aapilisteli naaleli inaya etela nando oshihakanwa shawo olukeno, ihe oya li ngaa
ya dhimbulula kutya ita vulu okuhumbata oshilongitho shehepeko, manga taya dhiladhila shoka ye na
okuninga, Simon omukireni, ngoka a li mondjila e ya taalela okwa tsakanene nengathithi.
Kelombwelo lyaapilisteli oye mu kwata noye mu thiminike a humbate omushigakano gwa Kristus.
Aana ya Simon oya li aalongwa ya Jesus, ihe yemwene ka li e na ekwatathano na Jesus.

Ongundu onene oya landula omuhupithi komushigakano. Oyendji oya li taye munyonkele noku mu
sheka, ihe yamwe oya li taya lili noku mu dhimbulukilwa omahambelelo ya li ye ge mu pe. Mboka a li
a aludha komikithi dhayoolokathana, naambo a yumudhile momwenyo okuza kuusi oya li ya ipula
kutya mbela omolwashike? Iikumithalonga ye ya shili mbyono a longo nenge oshike shono Jesus a
ningi opo a longelwe uukolokoshi ongo omukolokoshi? Konima owala yokathimbo ka piti yo oya li
ye mu landula taya igidha Hossiana niiyale, sho a li a londa kokasino ongo omusindani uuka
kuJerusalem. Ihe oyendji ngaa mboka ye mu igidhilile omahambelelo molwaashi shali
omukalondjigilile oku shi mu igidhila oku shi mu ningila ngashingeyi oyo ya li taa ulula ta ti, “Mu
alela! Mu alela!”

Ambambangelwa oomboha komushigakano – Sho ya thiki pehala lye dhipagelo, aapangulwa oya
li ya mangelwa kiiti yomahepeko. Manga aafuthi mbeya ya li taya kondjitha miikaha yaamboka ya li ta
ye ya alele komishigakano, Jesus ina ninga nando ekondjitho. Yina ya Jesus okwe mu tala uudhililwa
kuuwehame natango a tegamena pamwe Jesus ta longo oshinyengandunge iihupithe. Ye okwa li a
mono nkene omaako ge gananenwa komushigakano - omayako ngaa ngoka omaholike ga li ga
gandja omayambeko noga kwathele olundji, oku aludha mboka ya mono iihuna. Ngashingeyi
ohamala noomboha odha etwa naasho dhali tadhi tsu moontumba dhe oku mu mbambangela
komushigakano, omulongwa nguno omuholike okwa li e na oku kutha po yina ya Jesus
poshiningwanima shika shuukolokoshi tashi zitha etelele.

Jesus ina ninga nando engungutulo lyasha. Oshipala she osha li tashi monika sha pemba sho shina
ombili, ihe omata omanene oga gongala koombafu dhe. Kapwa li oonyala dholukeno ndhoka tadhi theta
po epushu lyeso moshipala she, nenge ando iitya yolukeno nenge a pewe einekelo itaali tengauka li
nyanyudhe omutima gwe gwopantu. Ye okwe ende moshitsipulilo shomandjembele awike no ka pwa li
pe na nando ogumwe a li mpoka a li na ye. Manga aakwiita ya li taya longo iilonga yawo iitilithi ye okwa li
ta humbata ululume uudhigu, Jesus okwa galikanene aatondi ye nokwa ti, “Tate ya dhimina po; oshoka
ka ye shi shoka taya ningi,” Lukas 23:34. Egalikano ndyoka lya Jesus lyaatondi ye olya

~62~

eta uuyuni auhe kuye, oku kwatela mo kehe omulunde ngoka ta ka kala momwenyo, sigo okehulilo
lyuuyuni.

Konima Jesus a li a alelwa komushigakano, omushigakano ogwa li gwa yeluthwa kaalumentu oyendji
aanankondo noku gu undulilamo noonkondo paukolokoshi mpoka naana gwa li gwa longekidhilwa,
shoka sha li sha gandja uuwehame tawu luluma kOmuna gwa Kalunga. Ngashingeyi oshiningwanima
oshitilithi osha ningwa. Aapilisteli, aaleli naalongimpango oya li ya dhimbwa omithika dhawo
dhopambelewa oondjapuki e taya yi pamwe nengathithi lyaali palandulathano mokusheka noku ulula
Omuna gwa Kalunga ta si, no ya ti, “Ngele ngoye omukwaniilwa gwAajuda, ihupitha ngoye
mwene.” Lukas 23:37. Yo yamwe taye mu nyenkele mokati kayakwawo taya ti, “Okwa li ha
hupitha yalwe, ye ita vulu oku ihupitha.” Markus 15:31. Aasimanekwa ayehe yoteempeli, aakwiita
yomitima omikukutu, naakolokoshi komishigakano naamboka aawianayi naakolokoshi mengathithi –
ayehe oya hangana kumwe okuhepeka Kristus.

Aafuthi mboka ya li ya alelwa komushigakano na Jesus oya li ya hepekwa ngaashi ye: ndele gumwe
okwa li a kukutikwa a lulilwa nokwa kolondekwa kuuwehame we. Ye okwa gandja enyenkelo lyaa
pilisteli nokwa ti ku Jesus, “Ngele ngoye oKristus, ihupitha ngoye wu tu hupithe woo.” Lukas
23:39. Omufuthi omukwawo ngoka a alelwa komushigakano ka li a kukutika omutima gwe. Sho
uuvu oohapu dha mukwawo dhenyonkelo “okwe mu ganda e ta ti, ‘Iho tila Kalunga ngoye, tala
tse atuhe otwa pewa etokolo limwe, ihe tse otwa tokolelwa pauyuuki oshoka otwe shi
ilongela, ihe omulumentu nguka ina ninga nando osha sha puka!’ ” Lukas 23: 40, 41. Naasho
omutima gwe e gu gandja ku Kristus, uuyelele wegulu owa udhitha omadhiladhilo ge. Mu Jesus, a
monithwa oshiponga, a shekwa ye a alelwa komushigakano, okwa mono mo omuhupithi, etegameno
lye alike noneifupipiko okwa indile meitaalo ta ti: “ ‘Omuwa, dhimbulukwa ndje uuna wa yi
moshilongo
shoye.’ Na Jesus okwa ti ku ye, ‘Oshili, ongame otandi ku lombwele nena, ngoye oto ka kala
nangame mopaladisa.’ ” Lukas 23: 42, 43.

Nonkumwe onene aayengeli oya mono ohole ihaa yi hulu ya Jesus ngoka, manga a li natango
muululume we uudhigu womadhiladhilo nowokolutu, okwa li woo ta dhiladhila yalwe nokutsa
omulunde omukumo opo iitaale. Omanga a li ta gandja omwenyo gwe meso, ye onkene a gandja
ohole kaantu mboka ya kana ndjoka ya li yi na oonkondo dhi vulithe peso. Oyendji mboka ya vulu
okumona oshiningwanima shika shealelo konima oshaka koleka eitaalo lyawo muKristus.

~63~

Aatondi ya Jesus oya tegelele eso lye metegameno lyaana eidhidhimiko. Yo oya li yi ipula kutya eso
lye otali ka tidhilila po aluhe omahokololo giilonga niinyengandunge yoonkondo iikwagulu. Yo otaya
ilombwele kutya ngiika aantu itaya ka kakamawe kenwethomo lye. Aakwiita mbaka yaa na omaiyuvo,
mboka ya nanene olutu lwa Jesus komushigakano oyi itopolele onguyo ya Jesus noya tameke taye yi
kondjele, molwaasho oya li yaana omuhondjo gwomatsakaneno. Onkene oya tokola oku yi ipa
pashihogololitho. Omanyolo oge shi fatulula nale sha yela oomvula ethele manga oshiningwanima
shika inaashi gwanithwa: “Ongundu yaakolokoshi oya kunduka ndje; ongoshipandi
shoombwa taa kondeke ndje; taa nyankula iikaha noompadhi dhandje, omuzalo gwandje
otaye gu umbile oshihogololitho noonguyo dhandje otaye dhi itopolele.” Omapisalo 22: 16,
18.

Oshilongwa shohole yaavali – Omeho ga Jesus oga lengalenga mengathithi ndyoka lyeya oku tala
eso lye nopohi yomushigakano okwa mono Johannes ta hekeleke Maria, yina ya Kristus. Ye okwa li a
galukile poshinimgwanima shika oshitilithi, shaashi ita vulu we oku kala kokule nOmwana.
Oshilongwa sha hugunina sha Jesus osha li sho hole okuhola omuvali gwamukweni. Ye okwa tala
koshipala sha yina shoka shu udha oluhodhi ye ta tala ku Johannes, moku tala natango kuyina okwa
ti, “Mukiintu, tala omumwoye! Na komulongwa okwa ti, “Tala nyoko!” Johannes 19: 26, 27.
Johannes okwa li uuvuko oohapu dha Jesus shoka tadhi ti oshowo einekelo eyapuki e li inekelelwa.
Ye okwa sisidha mbala yina ya Jesus noku mu kutha po poshiningwanima shika oshitilithi
pomushigakano. Okuza ngaa potundi ndjoka ye okwe mu sile oshimpwiyu ngaashi naana
oshinakugwanithwa shomwanamati, nokwe mu fala kegumbo lye. Oshiholelwa shika oshiwanawa
shohole ya Jesus yopaumwayinathana osha adhima nokuyelela okuza omimvo dhonalenale. Omanga
a li ta piti mehepeko enenenene, ina dhimbwa yina, ihe okwe mu ningile omalongekidho
gonakuyiwa.

Etumo lya Jesus kombanda yevi olya li li li pokugwanithwa. Elaka lye olya li lya kukuta nokwa ti,
“Onda sa enota!” yo oya yaya okandhileu momaviinu ga vongakanithwa mumwe nonyango
no ye mu pe a nwe, naasho e ga lolo okwe ga tindi.” Ngashingeyi Omuwa gwomwenyo
neadhimo okwa li ta si, ofuto yaantu ayehe. Oshilonga shuulunde osho she etitha ongeyo ya He
kombanda Ye pehala lyetu, ndjoka ye mu nwetha ekopi elulu nokuteya po omutima gwOmuna gwa
Kalunga.

Uulunde waantu ayehe kombanda yevi owa li wa yalwa komeho ga Kristus pehala lyetu. Ye okwa
yalulwa omunandjo opo a hupithe aanandjo okuza kethingo lyompango. Uulunde woluvalo kehe lwa
Adam okuza kepipi nepipi owa li tawu mu thindile pevi. Ongeyo ya Kalunga nehololo lyo kwaa uva

nawa kwe ta li tilitha omolwa uulunde oyu udhitha omutima gwOmwana neuvonayi. Eholamo
lyoshipala sha He komuhupithi motundi ndjino yuuwehame uunenenene olya tete omutima gwe

~64~

noluhodhi ndoka pwaa na omuntu ta vulu oku lu uvako. Kehe uululume mboka Omuna gwa Kalunga a
piti muwo komushigakano, ombinzi ndjoka ya ziya okuza komutse gwe, moonyala nomoompadhi,
ehanyuko lyuudhigu ndyoka lya lulumike olutu lwe, noluhodhi itaalu vulu oku hokololwa ndoka lu
udhitha omutima gwe omolwa eholamo lyoshipala sha He oshetu lombwele kutya, omolwa ohole ndjoka
e ku hole Omuna gwa Kalunga okwiitaale a taambeko iimbuluma mbika. Molwoye okwa nakula ko
oonkondo dheso nokwe egulula omiyelo dhopaladisa nomwenyo gwaaluhe. Ye ngaa ngoka a mweneke
omakuthikuthi ga geya noohapu dhe nokwe ga ngungumaneke, ngoka a kakamitha omuhindadhi
nomikithi odha yi oonyala dhe ontuku, ngoka a yumudhile aasi momwenyo nokupatulula omeho gaaposi,
okwi igandja komushigakano efikilondjambo lyaalunde lyahugunina. Ye, omuhumbati gwoondjo, okwa
piti metokolo lyegeelo lyuulunde nokwa ningi uulunde wowene omolwa tse.

Satana okwa nyanyula omutima gwa Jesus nomamakelo ge omatilithi. Uulunde uutondithi momeho
ge owa ndumbilwa kuye sigo ta hetha kohi yuudhigu wayo. Sho osho wu wete onkalo ye yopantu ya
li tayi kakama motundi ndjoka ontilithi. Aayengeli oya li ye shi tala nonkumwe kuudhigu we mbuka
uunene wOmuna gwa Kalunga, mboka wa li uunene wu vulithe nopuuwehame wokolutu mboka kaa
li nookuli te wu uvu. Aakwagulu oya siikile iipala yawo opo yaa vule okumona oshiningwanima shika
oshitilithi.

Uushitwe nawo owa holola olukeno lwe shundulo lyOmushiti gwayo. Etango olya tindi oku tala
koshiningwanima shika oshinyanyalithi. Oonte dhalyo tadhi adhima meudhililo odhali tadhi yelele
evi pokati komutenya, sho ombaadhilila dha fa dha kuthwa po. Omilema thokothoko odha siikile
omushigakano ndele nehala alihe momudhiingoloko, onga elapi eluudhe mefumviko, omilema
ndhika odha kala ko uule wootundi ndatu dhuudha. Potundi ontimugoyi omilema ndhika omitilithi
odha kuthwa mo maantu, ihe onkene dha kala dha dhiingoloka omuhupithi ongo e li melapi eluudhe.
Omalwaadhi ga geya oga li ga fa ge mu umbilwa sho a endjelelekwa komushigakano. “ Nena Jesus
okwi igidha newi lyomuule a ti, ‘Eli, Eli Lama Sabakatani?’ shoka tashi ti, ‘Kalunga kandje,
Kalunga kandje, oshike we ekelehi ndje?’ ” Markus 15:34.

Shalongwa sha pwa! – Meimweneneno aantu oya tala ehulilo lyoshiningwanima shika oshitilithi.
Natango etango olya li lya yela, ihe omushigakano ogwa li gwa siikilwa komilema, nomewi ndyoka
lyu uvika meshito alihe lyafa enkuma ta li hikwa, Jesus okwa igidha, “Sha longwa sha pwa!” “Tate,
‘ombepo yandje otandi yi gandja miikaha yoye’ ” Lukas 23:46. Uuyelele owa kundukidha nduno
omushigakano, noshipala sho muhupithi osha shela tashi adhima sha fa etango. Ye okwa
ngozimaneke omutse gwe pontulo nokwa si.

~65~

Pompito mpoka Jesus a si, okwa li woo aapilisteli taya yakula moteempeli komeho gwelwaakani
ndyoka li li pokati kehala lyuuyapuki naandyoka lyuuyapukiyapuki. Ohaluka oyu uvu evi lya kakama
kohi yawo, nelwaakani lyoteempeli ndyoka lyongushulela nolya kola olya tuulwa miintimbu iyali oku
za pombanda okuya pevi koshikaha shaana ombinzi shoka ngaa sha nyolele kekuma oohapu
dhehulilo muuwa wa Belshaza.

Jesus ina gandja omwenyo gwe sigo okonima sho a gwanithapo iilonga mbyoka iile a ninge nokwa
igidha petopoko lyomufudho gwe ta ti, “Sha longwa sha pwa!” Aayengeli oya li ya nyanyukwa oku
uva oohapu ndhika, molwaasho ompangela yehupitho oya gwanithwa mesindano. Omwa li enyanyu
megulu ndyoka nonena okupitila monkalo yevuliko, aana ya Adam taya ka yeluthilwa hugunina
koshipala sha Kalunga. Satana okwa sindika. Ye okwa li e shi shi kutya epangelo lye olya kana.

Efumviko – Johannes okwa li monkumwe onene no ita vulu manga okudhiladhila shoka e na
okuninga nolutu lwomuhongi gwe. Ye okwa li ta kakama okudhiladhila nkene lwa li lwa longelwa
omuyonena kaakwiita mbaka yaa na onge nolwa thigwa pehala lye fumviko lyaa na esimano. Ye
okwa li e shi tseya kutya epangelo lyaa Juuda ita li ke mu etela ohenda nokoshipala sha Pilatus kali
nookuli e na ko etegameno. Ihe Josef na Nikodemus oya li yi iyeta pontaneho mompito ndjika
yeulumompumbwe. Ayehe yaali oya li yomaawiliki yoshinaagoga noya li yi igililathana na Pilatus.
Ayehe oya li aayamba noye na enwethemo lyopombanda maantu. Yo oya li ya tokola kutya
omudhimba gwa Jesus ogu na oku kala gwa pewa efumviko lyesimaneko.

Josef okwa yi nomukumo ku Pilatus no kwe mu indile omudhimba gwa Jesus opo e ke gu fumvike.
Pilatus okwa gandja nduno elombwelo lyopambelewa opo omudhimba gwa Jesus gu pewe Josef.
Omanga Johannes a li natango a tila ye a dhigupalelwa konkalo yomudhimba omuyapuki
gwomuhongi gwe omuholike, Josef omu Arimatea okwe ya ne popilo oku ziilila komupangeli, na
Nikodemus mokutengeneka oshizemo shoonkundathana dha Josef na Pilatus, okweya nomugwayo
gwondilo gwa kotha oopaunda dhuudhigu ethele limwe lwaampo. Omusimanekwa omunene mu
Jerusalem alihe kali ando e na oku pewa esimano enene peso?

Nohenda nonesimaneko, oya kutha ko olutu lwa Jesus noonyala dhayo yene, koshiti hoka
shomahepeke, nomahodhi gawo golukeno oga ndonda oku tala kiilalo nokomandhindhimika, oyo
oya yogo olutu nuukeka oombinzi ndhoka dhali kolutu. Josef okwa li e na ombila ompe, ya hongwa
memanya, ndjoka a li e yi ilandela mwene. Yo oya li yi li pooha na Golgata, ye nokwe yi longekidhile
Jesus. Omudhimba, kumwe nomugwayo ngoka Nikodenus e eta oya li ya tonyenwa nawa momalapi.

~66~

Naalongwa mboka ya tatu oya humbata omutengi gwawo omuholike okuya kombila ompe, moka
inaa mu fumvikwa nando onale omuntu. Hoka oya ukililitha omagulu ge nawa nokutonyena omaako
ge, ngoka ge na iilalo, pontulo ndjoka yaa na omufudho. Aakiintu Aagalilea oye ya popepi oku tala,
opo ya tale ngele kehe shimwe sha li shina okuningilwa omulongi gwawo omuholike osha ningwa.
Yo oya mono nkene omumanya gwa undulilwa pomweelo gwombila, nOmuna gwa Kalunga okwa
thigwa moka a vululukwe. Aakiintu oyo ya li aahugunini pomushigakano ndele nopombila ya Kristus
oyo woo ya hugunine po.

Nenge aaleli Aajuda ya li ya gwanitha po ompangela yawo ya Satana okudhipaga Omuna gwa
Kalunga, uumbanda wawo inawu ya thiga po, oshowo ondumbo yawo oku sila Jesus ka ya li ya sa.
Mumwe nenyanyu lyolupandu osho ya gwanitha po iikonene, muyo omwa li woo uumbanda wo
kutya, ekalo lyolutu lwa Jesus mombila ya Josef pamwe olutu otalu galukile momwenyo. Onkene
“Omupilisteli omukuluntu naafalisayi oya gongala ku Pilatus no ya ti, “Tatekulu, otatu
dhimbulukwa manga a li e na omwenyo, nkene omupukithi nguno a tile, “konima
yomasiku gatatu otandi ka yumuka kuusi.” Onkene gandja elombwelo opo ombila yi
keelelwe sigo esiku etitatu, opo owala aalongwa ye kaa ye ye e taya yakamo omudhimba
gwe uusiku yo ya lombwele aantu kutya, “Ye okwa yumuka kuusi.” Lyo ekengelelo ndino
lya hugunina li ka kale ewinayi li vule ndyoka lyotango.’ ” Mat 27:62 -64. Pilatus ka li naa na e
na ohokwe ngaa ndjoka yaa Juda, kutya Jesus ando otaka yumuka noonkondo a yone po, ongo
egeelo oku li pa mboka ye na ondjo meso lye, onkene okwa tula aakwiita yAaroma yahomata
pombila molwa elombwelo lyaapilisteli.

AaJuda oya dhimbulula uuwanawa woku kala negameno lya tya ngaaka lya kundukidha ombila ya
Jesus. Yo oya tula ko oshipatitho kemanya ndyoka lya edhila pomweelo opo ngele opwa gumwa ewi
lyeinyengo olina owala oku kala lyuuvika, taa kuthalela egameno kaalongwa ya Jesus opo yaa ha vule
okuninga sha shekengelelo nolutu lwa Jesus. Ihe oompangela dhawo dhegameno odha ningitha
owala opo eyumuko li kale mesindano pa kuudha no li monike moshili pwaana epatanitho.

~67~

Ontopolwa 9

Esindano

Eyumuko

Aalongwa oya vululukwa mEsabati, taya lili oosa dhOmuwa gwayo, omanga Jesus, omukwaniilwa
gweadhimo, a lala mombila. Sho uusiku weya, aakwiita oya li ya langela ehala lyomuhupithi lyevululuko,
omanga aayengeli yashiga ehala pombanda mokwaa monika pokahala hoka okayapuki. Uusiku owa piti
kashona na kashona, nomanga kwa li natango omilema aayengeli oya li ye shi tseya kutya ethimbo olya
thikana uuna Omuna gwa Kalunga ta mangululwa, Ondjayi yawo yiita omuholike. Naasho ya li ya tegelela
neyiuvo lyayo lyomuule, kotundi ndjoka yesindano, omuyengeli omukuluntu okwa tuka neendelelo okuza
megulu. Oshipala she osha li sha yela ngolwaadhi noonguyo dhe odha yela dha fa omahegele gomongwa.
Uuyelele we owa halakanitha omilema mondjila ye ndjoka ondhigu, ye okwa ningitha aayengeli aawinayi,
mboka ya li mesindano lyolutu lwa Jesus, ya fadhukepo muumbanda wuuyelele neadhimo lye. Gumwe
gwomaayengeli ngono a li a mono oshiningwanima sheshundulo lya Jesus, nokwa li woo a keelela ehala
lye lyevululuko okwa gongele aayengeli ayehe megulu nokwe ya eta pombila. Evi olya kakama nokwi
inyenga sho ya hedha popepi nokwa li ekakamo lyevi enene.

Uumbanda owa kwata aakwiita yAaroma. Oonkondo dhawo dhoku keelela olutu lwa Jesus odha li
nduno peni? Yo inaye ki ipula ko we koshinakugwanithwa shawo nenge yi ipule ko we keyake po lya
Jesus kaalongwa ye. Sho uuyelele waayengeli wayela we yakundukidha, wa yela wu vulithe etango
aakwiita yaaRoma oyi ihata pevi ya fa ya sa. Gumwe gwomaayengeli okwa kwata emanya nokwe li
galangatitha okuza pomweelo gwombila nokwa kuutumba kulyo. Omuyengeli omukwawo okwa
yimo mombila no kwa mangulula ko omalapi komutse gwa Jesus.

“Ho ote ku ithana” – Nena, newi ndyoka lya kakamitha evi, omuyengeli okwa zi megulu nokwa
igidha mokule, “O! Omuna gwa Kalunga, Ho ote ku ithana! Za mo!” Eso ina li vula we oku mu
pangela, Jesus okwa yumuka kuusi, omusindani omupangeli. Neitulemo nonesimaneko enene
aayengeli oya gongala nokutala ya konenena nohokwe koshiningwanima shika. Naasho Jesus a zi mo
mombila, aayengeli mbaka taya adhima oya isizimike pevi meinyongameno noku mu popitha
neimbilo lyesindano.

~68~

Ehokololo lyomukwiita Omuroma – Sho ongundu onene yaayengeli yomegulu ya thigipo ombila
nuuyelele neadhimo lya thigi po ehala, aakwiita yAaroma oyi itakeke okuyelutha omitse dhawo noya
lengalenga pooha nayo. Yo oya li yu udhililwa konkumwe mo ku mona kutya emanya olya li lya
galangatithwa po pomweelo gwombila nolutu lwa Jesus olwa za mo. Yo oye endelele no ya yi
moshilando opo ya ka tseyithile aapilisteli naakuluntu yegongalo shoka ya mono. Sho nee aadhipagi
mboka ya pulakene kehokololo ekumithi, iipala yawo oya tiligana. Uumbanda owe ya kwata
mokudhiladhila shoka ya ningi. Ngele ehokololo ndino olyo shili, nena oya kana. Yo oya kuutumba
okathimbo meimweneneno, taya talathana kiipala, mokwaa ha shiwo shoka ye na okuninga nenge
shoka ye na okutya. Mokutaambako ehokololo ndika oya fe taya ipe yene ombedhi. Yo oya hedha
ponto opo ya pulathane shoka ye na okuninga. Yo taya ilombwele kutya shampa waadha ehokololo
ndino lyomukwiita lya yi mokati kaantu, mboka ya dhipaga Kristus otaya ka kala ya dhipagwe ongo
aadhipagi ye.

Yo oya tokola opo ya fute aakwiita ye shi kaleke meholamo. Aapilisteli naakuluntu yegongalo oye ya
pe omwaalu omunene gwiimaliwa, noya ti, “ya lombweleni ‘Aalongwa oye ya uusiku noye mu
yakamo manga twa li twa kotha’ ’’ Mat 28:13. Naashi aakwiita ya pula kwaa shoka taya ka ningilwa
molwaashoka ya li ya kotha miilonga. Aanambelewa Aajuda oye ya uvanekele kutya otaya ka nwetha
mo omupangeli noku kaleka po egameno lyawo. Molwa iimaliwa, aakwiita yAaroma oya landitha po
uuyinekelwa wayo noya itaale okulandula omayele gaapilisteli naafalisayi.

Iiyimati yotango yehupitho – sho Jesus a li e endjelela komushigakano, okwa igidha mokule ta ti,
“Sha longwa sha pwa!” omamanya oga tatuka, evi olya kakama noombila dhimwe odha eguluka.
Sho a yumuka omusindani keso nokombila, omanga evi lya li tali thathala neadhimo lyegulu tali
adhima pokahala okayapuki, aayuuki oyendji mboka ya sa, aavuliki keithano lye, oya zi mo moombila
dhawo oku ninga oombangi kutya ye okwa yumuka. Mboka ya mono ohole ndjika, ooitaali oya
yumuka ya adhimithwa. Yo oya li ya hogololwa na oyo aayuuki yomapipi kehe, okuza peshito sigo
opomasiku ga Kristus. Ano omanga aaleli Aajuda ya li taya kongo nkene taya holeke oshili ye
yumuko lya Kristus, Kalunga okwa hogolola a etepo okangundu okuza moombila opo ka hokolole
uumbangi kutya Jesus okwa yumuka noya popye eadhimo lye.

Mboka ya li ya yumuka konima ye yumuko lya Jesus oya li ya monika koyendji, noku ya lombwela
kutya efikilondjambo lyaantu ayehe olya gwanithwa, kutya Jesus, ngoka Aajuda ya alele
komushigakano, okwa yumuka kuusi. Nuumbangi moohapu dhawo oya popi ya ti, “Tse otwa
yumuka pamwe na ye.” Yo oya hokolola uumbangi wo kutya okoonkondo dhe oonenenene ya li
ya

~69~

ithanwa mo moombila dhawo. Nenge pwa li ehokololo lyiifundja momudhingoloko, eyumuko lya
Kristus ka lya li ta li vulu okuholekwa ku Satana naayengeli ye, nenge aapilisteli aakuluntu, molwaashi
okangundu haka kaayapuki, ya kuthwa moombila dhawo oka taandelitha onkundana onkumithi
noyenyanyu. Jesus woo okwa li iiyulike kaalongwa ye mboka ya li taya lili noya hendwa komitima, ta
halakanitha po uumbanda wayo nokuya etela enyanyu neimemeho.

Aakiintu pombila – Ongula onene yesiku lyotango koshiwike, manga eluwa inaali tenda, aakiintu
ooitaali oye ya pombila, ye etelela omigwayo dhayo tadhi nika nawa okugwayeka olutu lwa Jesus. Yo
oya adha emanya ndyoka edhigu lya galangatithwa po okuza po pomweelo gwombila, nolutu lwa
Jesus ka lwa li mo we. Omitima dhawo odha gu pevi noya li ya tila kutya pamwe aatondi oyo ya
kutha mo olutu lwa Jesus. Ohaluka oya mono aayengeli yaali ya zala oonguyo oontokele, iipala yawo
oya li tayi adhima nokutayima. Aakwagulu mbaka oya li ya tseya nawa shoka aakiintu mbaka ye ya
okuninga mbalambala oye ya lombwele kutya Jesus kemo we. Ye okwa yumuka, ihe yo otaya vulu
okumona ehala mpoka a li a lala. Yo oye ya lombwele opo ya ye ya ka lombwele aalongwa ya Jesus
kutya ye ote ya tetekelele ku Galilea. Nuumbanda nonenyanyu woo, aakiintu oya yi neendelelo
kaalongwa mboka ya li natango moluhodhi noye ya lombwele ayihe mbyoka ya mono noye yi uvu.

Aalongwa kaya li ye shi itaala kutya Kristus okwa yumuka, ihe oya tondokele mbala kombila, pamwe
naakiintu mboka ya li ye eta ehokololo. Yo oya mono kutya Jesus ka li mo mombila. Yo oya li ya
mono omalapi ngoka a li a dhiingilikwa mombila ihe yo kaya li yi itaale onkundana ndjika
ombwanawa kutya ye okwa yumuka kuusi. Yo oya galukile kegumbo, ya kumithwa kwaasho ya mono
nosho wo kehokololo ndyoka aakiintu ye li ya etele.

Ihe Maria okwa li a thigala pombila tangoyangoya, ye okwa li ta dhiladhila shoka a mono melimbililo
oku ipula pamwe okwa kengelelwa. Ye okwa li e wete a tegelela uudhigu wulwe uupe. Oluhodhi lwe
olwa tukuluka ishewe, nokwa tameke ta lili nokulililila. Ye okwa petama ishewe opo a ontamene
mombila, naamoka okwa mono mo aayengeli yaali ya zala oonguyo oontokele. Gumwe okwa li
omutumba mpoka pwa li pwa lala omutse gwa Jesus, nomukwawo oompoka pwa li oompadhi dhe.
Yo oya popi naye nombili no ye mu pula kutya omolwashike a li ta lili. Ye okwa yamukula,
“omolwaasho yo oya kutha mo Omuwa gwandje, no inandi tseya mpoka ye mu langeke.”
Joh 20:13.

Ino dhimatela ndje – Sho a li ta punguluka okuza po pombila okwa mono Jesus a thikama pooha
naye, ihe ye ine mu dhimbulula. Ye okwe mu popitha newi etalala, nokwe mu pula, omolwashike wa

~70~

nika oluhodhi? Nokwe mu pula woo, Olye ngoka wa li to kongo? Ye okwa li e shi pamwe
omunashikunino, nokwe mu pula, ngele oye a kutha po Omuwa gwe ne mu lombwele woo mpoka e
mu langeke opo ye e ke mu tale po. Jesus okwe mu popitha newi lyemwene ekwagulu, nokwa ti,
“Maria!” Ye okwa li a tseya nawa omudhengelo gwewi lye ndyoka eholike, mbalambala
okwa yamukula, “Muhongi!” menyanyu lye okwa a le e mu papatele, ihe Jesus okwa ti, Ino
guma ndje, oshoka inandi londa natango ndiye ku tate; ihe inda kaamwatate e to ya
lombwele to ti, ‘Ngame otandi shuna ku tate, nokuKalunga kandje nokeni wo.’ ’’ Joh 20:17.
Nenyanyu Maria okwa endelele oku ya kaalongwa ya Jesus opo e ya faalele onkundana ombwaanawa.
Jesus mbalambala okwa londo okuya ku He opo uuve komilungu dhe ngele okwa taambako tuu
efikilondjambo oshowo oku taamba oonkondopangelo adhihe megulu nokombanda yevi.

Omanga Jesus a li koshipala sha Kalunga nokwa kundukidhwa keadhimo lye, ye ka li a dhimbwa
aalongwa ye kombanda yevi. Ye okwa taamba oonkondopangelo okuza ku He opo a galuke ye a gandje
oonkondo kaalongwa ye. Esiku ngaa ndyoka a galuka nokwi iyulike kaalongwa ye, ye okwe ya pitike
nduno opo ye mu gume, molwaasho okwa li a londo oku ya ku He nokwa li a pewa oonkondopangelo.

Tomas omulimbililwa – Pethimbo mpono Tomas ka adhikile po. Ye ka li a taambako neifupipiko
ehokololo lyaalongwa ooyakwawo ihe okwa tokola nookuli muye mwene kutya ye ota ka itaala owala
ngele a tula ominwe dhe mpoka pwa li pwa tsuwa oomboha oshowo okutula oshikaha she pehala
mpoka pwa li pwa tsuwa egongamwele lyuukolokoshi. Mwaashika okwa ulike kee na einekelo
maamwahe. Ngele ando okwa li kehe gumwe ha pula uumbangi ngaa mboka, ando nena ita pu ka
kala omuntu a taambako Jesus oshowo oku itaala meyumuko lye. Ihe osha li ehalo lya Kalunga kutya
mboka itaya vulu oku shi imonena ko yoyene no ku uva omuhupithi nguka a yumuka otaya ka
taambako ehokololo lyaalongwa.

Kalunga ka li a nyanyukilwa okwaa itaala kwa Tomas. Sho Jesus a ka tsakanena naalongwa ye
oshikando oshikwawo, Tomas naye okwa li nayo, naasho a mono Jesus, okwa itaale. Ihe okwa li a
tokola kutya ye itaka gwanenwa omanga inaa mona uumbangi mokuguma Jesus na Jesus okwe mu
pe uumbangi mboka a li a hala. Tomas okwa igidha a ti, “Omuwa Kalunga Kandje!” Ihe Jesus
okwe mu ganda molwa okwaa itaala kwe, nokwa ti, “Tomas, omolwaashi owa mono ndje, opo
ihe wi itaale. Aanelago oomboka ya itaale manga inaa ya mona.” Joh 20: 28, 29.

Ehulilo lyaadhipagi yaJesus – Sho onkundana ya taandele okuza koshilando noshilando, aaleli
Aajuda oya li ya tila omolwa oomwenyo dhawo noya holeke uutondwe wayo okutonda aalongwa ya

~71~

Jesus. Netegameno lyawo olya li okutaandeleka ehokololo lyiifundja. Naamboka ya li ya hala ando
iifundja mbika yi kale oshili oye yi taambako. Pilatus okwa kakama moku uva kutya Jesus okwa
yumuka kuusi. Ye ka li a limbililwa ehokololo lyuumbangi ndika nopo tundi tuu ndjoka ombili oye
mu thigilile po. Omolwa esimano lyopauyuni, molwa uumbanda woku kanitha oonkondopangelo
dhe nomwenyo gwe, ye okwa li a tokolele Jesus egeelo lyeso. Ye ngashingeyi okwa li e shi tseyelela
kutya oku na ondjo kaayi shi owala yo ku tilahi ombinzi yomulumentu omukee na ondjo; ihe
oongoka kwa li Omuna gwa Kalunga. Onkalamwenyo ya Pilatus oya li yu udhilila oluhodhi.
Etekomukumo nuuwehame owa nyanyula euvo kehe lyetegameno nolyenyanyu muye. Ye okwa tindi
oku hekelekwa nokwa li a si eso ewinayi unene.

Omasiku omilongone naalongwa – Jesus okwa li a kala naalongwa ye omasiku omilongo ne,
konima yeyumuko, oku ya pa enyanyu neimemeho sho a li e ya imatulile pakuudha onkalo ya shili
yoshilongo sha Kalunga. Ye okwe ya pe etumo opo ya humbate ehokololuumbangi lyaayihe mbyoka
ya mono noye yi uvu kombinga yomahepeko, eso neyumuko lye. Yo oya li ye na okuhokolola kutya
Jesus okwa ningi efikilondjambo lyoondjo, na ayehe mboka ya halele, oya li taya vulu okuya kuye
nokumona omwenyo. Neinekelo nonohenda Jesus okwe ya lombwele kutya yo otaya ka hepekwa
noku ningwa nayi, ihe otaya ka mona etalaleko mokudhimbulukwa onakuziwa yayo noohapu ndhoka
Jesus e ya lombwela. Ye okwe ya lombwele kutya ye okwa sinda omamakelo ga Satana nokwa mona
esindano okupitila muudhigu nomomahepeko. Satana kena we oonkondo kombanda ye, ihe ye otaka
eta omamakelo ge kombanda yawo oshowo kwaa mboka taya ka itaala medhina lya Jesus. Ihe yo
otaya ka vula okusindana ngaashi naana ye a sindana. Jesus okwa gandja oonkondo kaalongwa ye
okuninga iikumithalonga, nokwe ya lombwele kutya, kutya nee taya ka hepekwa kaantu aawinayi
ethimbo nethimbo, ye ote ke ya tumina aayengeli ye oku ya mangulula mo, noomwenyo dhawo
itadhi ke ya kuthwa sigo oosho etumo lyawo lya gwanithwa. Opo ihe otaya ka tegelelwa oku siikila
nombinzi yayo omahokololo guumbangi ngoka ya humbata.

Aalanduli ye mbaka ya li natango nuutile oya li ya pulakene nenyanyu komalongo ge, nohokwe onene oya
pulakene kehe ohapu ndjoka ya zi komilungu dhe omiyapuki. Ngashingeyi oye shi tseyalela kutya ye okwa
li omuhupithi guuyuni. Oohapu dhe odha hiti muule womitima dhawo, noya li yu uvu oluhodhi
molwaasho taya ka topoka mbala nomuhongi gwayo omukwagulu, no itaya ka pulakena we koohapu dhe
dhehekeleko nodhohenda. Ihe onkene ngaa omitima dhayo dhali dha pupyalekwa kohole nokenyanyu
enene, sho Jesus a li e ya lombwele kutya ye ota ka ya e ke ya longekidhile omahala gayo, notaka galuka
opo e ya ile opo ya ka kale naye aluhe. Ye okwa li woo a uvaneke oku ya tumina

~72~

omuhekeleki, Ombepo Ondjapuki, opo e ya wilikile moshili yaayihe. “Nokwa yelutha omake ge
no kwe ya yambeke.” Lukas 24:50.

ELONDO LYA KRISTUS
Egulu alihe olya li lya tegelela otundi yesindano uuna ndoka Jesus taka londa oku ya ku He.
Aayengeli oye ya oku taamba ko omukwaniilwa gweadhimo noku mu thindikila pasindano megulu.
Konima Jesus a yambeka aalongwa ye, okwa topoka nayo nokwa falwa pombanda. Naasho a li uuka
pombanda, ongundu yaantu mboka ya li ya yumudhwa pamwe naye oye mu landula. Egongalo enene
lyaayengeli yomegulu olya yi woo pamwe naye, omanga megulu oongundu dhaayengeli itaaya vulu
oku yalulwa dha li dha tegelela oku ya kwe.
Nena aakwagulu ayehe oya kundukidha ondjayi onene noku mu inyongamena nohole onene, taya tula
iishani yawo mbyoka tayi adhima poompadhi dhe. Noya kwata nduno kuuhalapa wawo woshingoli
nomawi omatoye ogu udhitha egulu alihe noondjimbondjimbo nonomaimbilo oku imbila Onzigona
ngoka a li a dhipagwa, ihe ngashingeyi oku na omwenyo natango muukwaniilwa nomeadhimo.

Euvaneko lyegaluko – Sho aalongwa ya li taya tala kegulu nekoneneno monkumwe no ya udha
oluhodhi taya tala kefano lyahugunina lyelondo lyOmuwa gwayo, aayengeli yaali ya zala oonguyo
oontokele oya thikama puyo noya ti kuyo, “Aalumentu nee Aagalilea, omolwashike mwa
thikama mwa konenena kegulu? Jesus tuu nguka a li a kuthwa pune oku ya megulu, otaka
galuka pamukalo nga nguka mwe gu mono sho tayi megulu.” Iilonga 1:11. Aalongwa oya popi
kombinga yiilonga ye iikumithi osho woo kiiningwanima yeadhimo mbyoka ya ningwa po pethimbo
ndyoka efupilela.

Ongeyo ya Satana – Satana natango okwa kundathana naayengeli ye, nuutondwe uululu we pangelo
lya Kalunga okwe ya lombwele kutya omanga Jesus a gandja oonkondopangelo dhe kombanda yevi,
yo oye na okunkondopaleka dhawo lwomulongo ompinge naalanduli ya Jesus. Yo kaya li nando
olumwe ya sindanene molugodhi na Kristus ihe oye na oku umbako aalanduli ye, ngele otashi vulika.
Momapipi kehe oye na oku konga opo ya yule momwigo mboka taya ka itaala Jesus. Nena aayengeli
ya Satana oya yi ongo oonkoshi tadhi ndunduma, oku konga ya yonagule po aalanduli ya Jesus.

~73~

Ontopolwa 10

Oonkondo

Sho Jesus a patulula euveko lyaalongwa komwiityo guuprofeti kombinga yemwene, Ye okwe ya
kwashilipaleke kutya oonkondopangelo adhihe megulu nokombanda yevi okwe dhi pewa, no kwe ya
lombwele opo ya ye, ye ku uvithe oohapu dha Kalunga kaashitwa ayehe. Nepapudhuko
lyombaadhilila lyetegameno lyawo ekulu kutya Jesus otaka kutha ehala lye koshipangelapundi sha
David mu Jerusalem, aalongwa Ye oye mu pula, “Omuwa, pompito mpano oto ka tungulula
uukwaniilwa wa Israel?” Iilonga 1:6. Omuhupithi okwe ya thigi inaa ya yelelwa kombinga yaa
shika mo ku ya yamukula kutya shoka kasha li shawo “Okutseya omathimbo nootundi ndhoka
tate a tula moonkondopangelo dhe mwene.” Iilonga 1:7.

Aalongwa oya tameke oku tegamena kutya ekuluko ekumithi lyOmbepo Ondjapuki ota li ka nwetha
mo Aajuda oku taambako Jesus. Omuhupithi okwa tindi oku fatulula muule washo, oshoka ye okwe
shi tseya kutya uuna Ombepo Ondjapuki te ke ya mu yo pa udhililo, omadhiladhilo gawo otaga ka
yelelwa. Yo otaya ka uvakolela iilonga mbyoka ya longwa momeho gawo notaya ka tsikilako mpoka
ye a hulile.

Aalongwa oya gongala mondunda yopombanda, muukumwewumwe megalikano pamwe naakiintu
ooitaali, na Maria yina ya Jesus oshowo aamwayina aalumentu. Aamwayina ya Jesus aalumentu
mboka ngaa ya li aa kaa neitaalo, ngashingeyi oya li ya pewa eitaalo pa udhililo moku mona
iiningwanima ye alelo komushigakano, eyumuko, nelondo lyOmuwa. Omuyalu gwaamboka ya li ya
gongala ogwa li lwo paantu ethele nomilongo mbali.

Ekuluko lyOmbepo Ondjapuki – “Nena esiku lyapentekoste sho lya thiki, yo ayehe oya li
pambepo yimwe mehala limwe. Nombaadhilila oshihomo osha zi megulu, shu uvika sha fa ombepo
yepukupuku nosha udhitha egumbo alihe moka ya li ya kuutumba. Mu yo omwa holoka etopoko
lyomalaka, ongo omalaka gomulilo, na kehe limwe olya nambele kombanda ya kehe gumwe.
Naayehe oya li yu udhithwa Ombepo Ondjapuki no ya tameke oku popya momalaka galwe, ngaashi
Ombepo ya gandja elongitho lyago kuyo.”

(Ontopolwa ndjino oyi ikwatelela montopolwa yIilonga 2.)

~74~

Ombepo Ondjapuki, moku kutha olupe lwomalaka gomulilo ogi itopola koondungu noku nambela
mongundu, shino osha li endhindhiliko lyomagano ye ga pewa goku popya nawa nomuthenu
omalaka ogendji ga yoolokathana ngoka ya li yaa ga shi nale. Neholokepo lyomulilo ota li ulike
ehwamo lyiilonga taya ka longa noonkondo ndhoka tadhi ka kala pamwe noohapu dhawo.

Moku kala kohi yuuyelele mbuka uukwagulu, omishangwa ndhoka Kristus a li edhi ya fatululile odha
thikama momadhiladhilo gawo nefano lyayela tali adhima nolyo hole no noshili yuudha oonkondo.
Oshikambakani shoka she ya imbi oku mona shoka Kristus a hulitha po osha li sha kuthwa po, no ya
li yu uvuko elalakano lyetumo lya Kristus nonkalo yuukwashilongo she ya yelelela pa udhililo.

Moonkondo dha pentekoste – Aajuda oya li yi ihanena kiigwana kehe, noya li haya popi omalaka
ga yoolokathana. Yo oya zi oshinano oshileeleka oku ya ku Jerusalem noya li ya ya ko pakathimbo
omolwa oshituthi shopaitaalo opo pamulandu nguno ya gwanithe po iitegelelwa yawo. Aalongeli-
Kalunga oya li ya gongala mpoka kehe elaka li shiwike olya li ta li popiwa po. Eyooloko momalaka
olya li nee endangalati enene kiilonga yaayakuli ya Kalunga meyandjaganeko lyelongo lya Kristus
kiitopolwa yokomakule muuyuni. Ihe Kalunga okwa gwanitha po ompumbwe yaa yapostoli
momukalo gwiikumithalonga, nokaantu shino osha li sha koleke pa udhulilo egandjuumbangi ndika
lya hokololwa koombangi dha Kristus. Ombepo Ondjapuki oye ya ningile shoka naana yo itaaya
vulu oku shi ninga mokukalamwenyo kwayo akuhe. Ngashingeyi yo otaya vulu oku taandelitha oshili
shoohapu dha Kalunga komakule nomuule, taya popi melaka lya yelela mboka ya li taya uvithilwa.
Omagano goshikumithalonga shino oga li uumbangi wopombandalela taya vulu oku ulikila uuyuni
kutya etumo lyawo olya pewa epitikilo lyegulu.

“No mu Jerusalem omwa li mwa kala Aajuda, aalumentu yeitaalolela, oku za kehe
koshigwana shili kohi yegulu. Naasho oshihomo shino sha ningwa, oyendji oya gongala
pamwe, noya li ya ngwangwana, molwaasho kehe gumwe okwa li e ya uvu taya popi melaka
lye mwene. Yo ayehe oya kumwa no ya pulathana ya ti, ‘Tala, ano mbaka ayehe ya li taya
popi ka ye shi nani aapopi yelaka lyoshigalilea? Ongiini nani twe ya uvu, kehe gumwe
momalaka getu guuvalelwamo?’ ”

Aapilisteli naaleli oya li ya kwatwa kongeyo onene molwa oshiningwanima shika oshikumithi, shoka
sha hokololwa mu Jerusalema alihe nomomudhingoloko. Ashike inaya vula oku ninga sha
shomadhiladhilo gawo omawinayi molwa uumbanda wo kwiiholola yoyene kuutondwe waantu. Yo
oya dhipaga omuhongi, nena aayakuli ye oyo mbaka, aalumentu Aagalilea inaaya longwa, ya li taya

~75~

holola puuyelele egwanitho lyuuprofeti tashi kumitha noku longa elongo lya Jesus momalaka agehe
taga popiwa. Yo oya popi noonkondo iilonga iikumithi yomuhupithi noya patululile aapulakeni yawo
ompangela yehupitho mesilohenda nomefikilondjambo lyOmuna gwa Kalunga. Oohapu dhayo odhu
uvithako noku lundulula omayovi gaantu mboka ya pulakene. Omithigululwakalo nomalongo gaa na
mutes nandungu ngoka aapilisteli ya longo oga li ga kombwa mo momadhiladhilo gayo, no ya
taamba ko elongo lya yela lyoohapu dha Kalunga.

Euvitho lya Petrus – Petrus okwe ya ulukile kutya shoka ya mono osho owala egwanitho po
lyehunganeko lyomuprofeti Joel, moka a hunganeke ta ti oonkondo ngaa ndhino otadhi ka nambela
maantu ya Kalunga oku ya longekidhila oshilonga shi ikalekelwa.

Petrus te ya ulikile onziililo ya Kristus meukililo oku za kondhikwa yegumbo esimanekwa lya David.
Ye ina longitha nando elongo limwe lya Jesus opo eya ulikile uumbangi wonziililo ye ya shili, oshoka
ye okwa li a tseya kutya eitaalo lyawo lyiifundja kombinga ya Jesus olya li enene, noku longitha
elongo lye otashi ka kala shaana omungo. Ihe ye okwe ya fala ku David, ngoka Aajuda ya li ye mu
tala ko nesimano lyopombanda ongo hekulu yoshigwana shawo. Petrus okwa ti:

“Na David okwa ti ngeyi kombinga ye: ‘Ngame onda mono Omuwa aluhe komeho
goshipala shandje, Ye oku li kolulyo lwandje, no itandi inyengithwa. Onkene omutima
gwandje ogwa nyanyudhwa, nelaka lyandje olya ligola, nolutu lwandje otalu vululukwa
metegameno. Oshoka ngoye ito ka thiga omwenyo gwandje mombila, no itoka pitika
omuyuuki gwoye a olele mo.’ ’’

Mpano Petrus okwa ulike kutya David ka li ta vulu oku popya kombinga yemwene, ihe okwa li ta
popi Jesus Kristus. David okwa sa eso lyopaushitwe ngaashi aantu ayehe. Ombila ye, ndjoka yi na
ontsi ye ya simanekwa, oya kala ko nale ya kala noku silwa oshimpwiyu sigo ethimbo ndyoka. Ongo
omukwaniilwa gwaa Israel nomuhunganeki woo, David okwa kala a simanekwa pa ikalekelo ku
Kalunga. Memoniko lyopauprofeti Kalunga okwe mu ulukile onakuyiwa yonkalamwenyo netumo lya
Kristus. Ye okwa li a mono nkene ta ka tindwa, omahepeko ge, ealelo lye komushigakano, efumviko
lye, eyumuko nelondo.

David okwa hokolola uumbangi kutya omwenyo gwa Kristus ka gwa li tagu ka thigala mo mombila,
nolutu lwe italu ka ola. Na Petrus okwa ulike kutya Jesus omunazareta okwa gwanitha ehunganeko
ndyoka. Kalunga okwe mu yumudha shili kuusi nokwa zi mo mombila manga olutu lwe inaa lu ola.
Ye okwa li omuyelwa pombandalela momagulu.

~76~

Mompito ndjoka itaayi dhimbiwa, omuyalu omunene gwaantu mboka ya li sigo oompoka ya sheke
edhiladhilo ndyoka kutya omuntu omwiishonopeki nguka nga Jesus ota vulu oku kala Omuna gwa
Kalunga oya kala woo nayo ye shi itaala no ku mu kutha ko onga omuhupithi gwayo. Aantu omayovi
gatatu oya li ya gwedhwa mongerki. Aayapostoli oya li ya popithwa koonkondo dhOmbepo
Ondjapuki, no ka pwa li ngoka ta vulu oku patanitha oohapu dhawo. Omatumwalaka gayo oga li ga
kolekwa kiinyengandunge, mbyoka ye yi longo patililo lyOmbepo Ondjapuki ya Kalunga. Aalongwa
nayo yene oya li ya kumithwa kiizemo ye uliko lyoonkondo dha Kalunga nosho wo keteyo
lyongundu onene yooitaali pathimbo efupi. Aantu ayehe oya li ya udhithwa onkumwe. Mboka ya li
ya itaala mokwaa na uuyuuki nokatongotongo oya li yu uvithwa ko nonkumwe no inaya vula oku
itakeka ya kambadhale oku mweneka iilongankondo, kutya nee onoohapu nenge nomuyonena
nekondjitho lyayo olya li lya mwena po manga uule wokathimbo.

Efatululo lyaayapostoli alike, olya li lya yela nota li uvithako molwaashi mu yo yene kaya li taya vulu
oku kutha mo iifundja yaa Juda mbyoka ya pita nale omaumbangi ogendji. Ihe Ombepo Ondjapuki
oya tumu omafatululo ngaka komagumbo komitima dhayo noonkondo oonkwagulu. Go oga li ga fa
omimvi dhomayego dhahonga dhomunankondolela, tage ga uvithako ombedhi dhayo yene
mokutinda noku alela komushigakano Omuwa gweadhimo. “Ngashingeyi sho yu uvu ndhino, yo
oya li ya hendwa komitima no ya ti ku Petrus nokaayapostoli ooyakwawo, ‘Aalumentu nee
aamwatate, oshike nduno tu na okuninga?’ Nena Petrus okwa ti ku yo, ‘Itedhululeni, na
kehe gumwe gwomune na ninginithwe medhina lya Jesus Kristus omolwa edhimine po
lyoondjo opo ihe ota mu pewa omagano gOmbepo Ondjapuki.’ ”

Petrus okwa indile ooitaali mbaka kutya yo oya tindi Kristus molwaashi ya kengelelwa kaapilisteli
nokaaleli. Nongele oya tsikile oku itula momakumagidho gawo noku tegelela ando aaleli mboka oyo
ya taambe Jesus tango opo yo nayo yi itaale, yo ka ye na esiku naa ka taamba Jesus. Nenge oongawo
aalumentu mbaka aanankondo ya li ya taambako uuyuuki, yo oya li nehalo nohokwe onene
yuuyamba noyeadhimo lyopauyuni. Yo ka ye na esiku ye ye ku Kristus opo ya taambe uuyelele. Jesus
okwa hunganeke nale egeelo etilithi ndyoka ta li ka adha aantu mbaka omolwa okwaa na eitaalo
kwawo, kutya ya pewa uumbangi woonkondo tawu ulike kutya Jesus oye Omuna gwa Kalunga.

Oku za pethimbo mpoka oku ya komeho, elaka lyaayapostoli olya li lya yela, epu no li li moshili nomo
mwiityo gwoohapu, kutya nee yeshi popi melaka lyuuvalelwamo nenge melaka ekwiilongo. Aalumentu
mbaka aaifupipiki, mboka inaa ya longwa nando onale moosikola dhuuprofeti, oya gandja oshili
yopombandalela noya yela tashi kumitha mboka ya li ye ya uvu. Yo kaya li taya vulu okwaadha sigo

~77~

okooha nooha dhuuyuni, ihe opwa li aantu poshituthi mpoka ya za kiitopolwa yuuyuni, no ya li ya
faalele oshili ndjoka komagumbo gawo gayoolokathana noku yi ihanena mokati kaantu yawo, taya
itedhululitha aantu oku itaala Jesus.
Oshilongwa sho pomasiku getu – Tse out na ehokololo-uumbangi kombinga yetotepo lyongerki
onkwakriste ha molwaasho owala sha li oshitopolwa sho ndjokonona ondjapuki ihe omolwaasho wo
shili yoshilongwa. Ayehe mboka ya uvitha edhina lya Jesus Kristus oye na oku tegelela, oku kotoka
noku galikana nomutima gumwe. Tse otu na oku tula omayooloko getu ponto noku kutha uukuni
wumwe nohole oku holathana yi udhithe ayihe. Nena omagalikano getu otaga yi pamwe pombanda
ku tate yetu megulu noonkondo noneitaalo lyashili. Tse notatu tegelele egwanithepo lyomauvaneko
meidhidhimiko nometegameno.
Eyamukulo ota li vulu oku ya pa endelelo nopa onkondo, nenge li kale ko omasiku nenge iiwike oku
tula eitaalo lyetu koshiyalo. Ihe Kalunga oku shi shi uuna nomukalo nkene ta yamukula omagalikano
getu. Oshitopolwa shiilonga yetu yene oku itula mekwatathano lyondjila yoonkundathana dho
pagulu. Ye Kalunga ta longo woo oshitopolwa shiilonga ye. Ye ngaa ngoka a uvaneka omwiinekelwa.
Oshinima oshinene nosha simana kutse oku kala pamutima gumwe nopamadhiladhilo gamwe, tatu
ekelehi oondumbo nuutondwe no onga aantu aaishonopeki yegalikano, tu kale twa kotoka noku
tegelela. Jesus omukalelipo nomutse gwetu, oku li a tegeka oku tu ningila ngaashi shoka sha li sha
ningilwa aagalikani naategeleli yopethimbo lyapentekoste.

~78~

Ontopolwa 11

Uushunimonima

Sho Jesus a li a hololele aalongwa ye shono tashi ka ningilwa Jerusalema oshowo iiningwanima
mbyoka tayi ka ningwa poku galuka kwe okutiyali, ye okwa li woo a hunganeke shoka aantu ye taya
ka pita musho oku za pethimbo lyelondo sigo opethimbo taka galuka moonkondopangelo
nomemangululo lyayo. Oku za kondundu yoomono, omuhupithi okwa mono iikungulu tayi ka
gwililapo ongerki ndjoka aayapostoli taya ka dhika po, naasho a tala muule wonakuyiwa, omeho ge
oga mono ekungulu enene tali teyagula po noku faalela aalanduli ye momimvo tadhi keya dhomilema
nomahepeko. Nomalombwelo omafupi, nomandhindhiliko omatilithi shinene, ye okwa holola
omaudhigu ngoka aaleli yuuyuni mbuka taya ka tula ongerki ya Kalunga mugo. Aalanduli ya Kalunga
oye na okweenda ondjila ya faathana yeshundulo, eundagulo nomahepeko ngoka ngaa omuhongi
gwayo a enda mugo. Uutondwe mboka wa li wa tsipukile Omuhupithi guuyuni otawu ka hololelwa
ayehe mboka taya ka itaala medhina lye.

Ondjokonona yongerki yopetameko otayi gandja uumbangi woshili shoohapu dhOmuhupithi.
Oonkondo dhuuyuni nongeyo yawo oyi indumbile Kristus maalanduli ye. Uupagani owe shi mono
kutya ngele evaangeli oli sindane, nena ooteempeli nooalitali dhawo otadhi ka kombwa po. Onkene
okwa gongele oonkondo dhe adhihe oku yonagula po uukriste. Omulilo gwomahepeko ogwa li gwa
hwamekwa. Aakriste oya li kuthwa omaliko gawo noku tidhwamo momagumbo gawo. Yo “oya piti
momaudhigu omanene nomomahepeko.” Yo “oya li muudhigu womasheko nomadhengo
ganyanyalitha, eeno, oya mangwa nomalyenge noku tulwa mondjedhililo,” Aahebeli 10: 32;
11:36. Omuyalu omunene gwaantu ogwa siikile ehokololuumbangi lyeitaalo lyayo noombinzi dhayo
yene. Aawanawa, aapika, aayamba noohepele, aalongelwe naamba inayaa longwa, ayehe sha faathana
oya li ya dhipagwa pwaa na ohenda.

Eitulemo lya Satana oku yonagula po Ongerki ya Kristus nuukolokoshi olya li owala. Olugodhi
olunene moka aalongwa ya Jesus ya gandjele oomwenyo dhawo inalu hula sho aahumbati yondondo
yaKalunga aainekelwa ya gwile poongudhi dhawo. Meinekelo lya Satana oku mona ando a sindana
Ongerki oyo owala ya sindana. Aalumentu aalongeli Kalunga oya li ya dhipagwa, ihe iilonga ye oya
tsikile komeho pwaa na elunduluko. Evaangeli olya tsikile nokwiihana nomwaalu gwooitaali lyagwo
ogwa tsikile noku indjipala. Lyo olya hiti miitopolwa kwa li itaa mu vulu oku yiwa, oshowo

~79~

komatangakwiita gaa Roma. Omukrite gumwe okwa tile, komupangeli omupaagani ngoka a li ta
tsikile oku ya komeho nomahepeko: oto vulu “oku tu dhipaga, oku tu monitha iihuna, noku tu
undagula …… okwaa na uuyuuki kweni okwo uumbangi kutya tse aakaa na ndjo …..
nuukolokoshi weni ….itawu mu kwatha sha.” Shino osha ningi ehiyo lyoonkondo okweeta
yalwe
yi itaale Kristus. “Kuuwindji woku hendwa po kwetu ku ne, opo woo pethike omwaalu gwetu
tagu koko; ombinzi yaa Kriste oyo ombuto.”

Omayovi gaantu oga li ga tulwa mondjedhililo noga dhipagwa, ihe yalwe oya yeluka po oku pingena
po omahala gayo. Naamboka ya li ya dhipagelwa eitaalo oya li megameno ku Kristus, no kwe ye shi
ya yalulile oyo aasindani. Yo oya kondjo olugodhi oluwaanawa, notaya ka taamba oshishani
sheyadhimo uuna ndoka Kristus te ke ya. Omahepeko ya piti mugo oge eta aakriste popepi
nayakwawo oshowo pOmuhupithi gwayo. Iiholelwa yawo momwenyo nomomahokololo-uumbangi
gawo meso oya kala uumbangi woshili itaawu lunduluka, nopa mukalo inaa gu tegelelwa, iilyo ya
Satana oya li tayi thigi po eyakulo lye noku ya mefano lya Kristus.

Etsokumwe nuupagani – Onkene Satana okwa tula oompangela dhe pehala oku kondjitha nawa
ompinge nepangelo lya Kalunga, ngele ta dhike ekaleko po lye meni lyongerki yaakriste. Ngele
aalanduli ya Kristus taya vulu oku kengelelwa noku wilikilwa mo kwaa ha hokwa Kalunga, nena
oonkondo dhayo, eidhidhimiko nuukolele otawu ka nyengwa, notaya ka kala iihakanwa ya Satana
nuupu.

Omutondi omunene ngashingeyi okwa kambadhala oku mona tashi pitile mekengelelo shoka a
nyengwa oku mona pa onkondo. Omahepeko oga hulu, no peha lyago okwa pingenepo nefuu
lyanika oshiponga lyomauyamba gopakathimbo nesimano lyopauyuni. Aainyongameni yiimenka oya
hililwa keitaalombinga lyuukriste, omanga oshili ndjoka ya pumbiwa ye yi ekelehi. Yo otaya ti oya
taambako Jesus ongo Omuna gwa Kalunga noku itaala meso nomeyumuku lye ihe inaya gamuka ko
kuulunde wayo no kaa uvite ye na ompumbwe yeitedhululo nenge ye lunduluko komutima dhawo.
Nomalunduluko oku ziilila kombinga yawo, oya gandja woo kutya aakriste nayo naya ninge
omalunduluko, opo ayehe kumwe ya ninge uukuni wumwe pandondomuthika gweitaalo mu Kristus.

Ngashingeyi Ongerki oya li moshiponga oshitilithi. Ondholongo, emonitho lyiihuna, omulilo,
negongamwele oya li omayambeko oku yelekanitha naambika. Yamwe yomaakriste oya thikama ya kola
kutya yo itaya ka tsakumwe nomalunduluko ngaka. Yamwe oya dhiladhila kutya ngele oya igandja noku
lundulula uukwatya wumwe weitaalo noku hangana naamboka ya taambako uukriste ombinga,

~80~

otashi vulika shi kale omukalo gwo ku ya itedhululitha pakuudha. Ndyoka olyo lya li ethimbo
lyuuwehame kaalanduli ya Kristus aainekelwa. Kohi yeshigo lyuufudhime wuukriste, Satana okwa li
ta longo miineya meni lyongerki, oku pukitha eitaalo lyawo noku lundululila omadhiladhilo gawo oku
za mo moshili.

Nohugunina oshintimbu oshinene shaakriste osha gwitha pevi ondondo yomuthika nosha ningi
ehangano pokati kuukriste nuupagani. Nenge nee aainyongameni yiikalunga ya li taya ti oya
itedhulula, noya hangana nOngerki, yo onkene ya kala ya dhimatela kiimenka yawo, yo oya li owala
ya lundulula omadhina giimenka yawo yeinyongameno kiimenka yoo Jesus, Maria noyaa yapuki.
Efulika lyawo tali tonditha lyeinyongameno lyiimenka osho lya tamekwa ngeyika mOngerki, nolya
tsikile iilonga yalyo yehanagulo. Omalongo gaa na omwiityo gwasha, iituthi yaa na mutes nandungu
neinyongameno lyiimenka oya tulwa mumwe neitaalo noneinyongameno lyelongelo-Kalunga kashili
mOngerki. Sho nee aalanduli ya Kristus taya hangana naalongeli yiimenka, lyo eitaalo lyopakriste
otali yonuka nOngerki otayi kanitha uuyogoki wayo noonkondo dhayo. Ko okwa li yamwe mboka
hewa inaaya pukithwa komapuko ngaka. Yo onkene ya li ya kaleke po einekelo lyawo mOmushiti
gwoshili noya inyongamene Kalunga awike.

Ko okwa kala aluhe oongundu dhopaali mokati kaamboka ya ti aalanduli ya Kristus. Omanga aantu
yomongundu yimwe taya nongonona onkalamwenyo yOmuhupithi gwayo noku konga neitulemo oku
opaleka mpoka ya puka opo ya vule oku thika pondondo, mboka yokongundu onkwawo otaya ekelehi
oshili ndjoka ya yela notayi ulike omapuko gawo. Kutya opomathimbo sho ga li omawanawalela Ongerki
kaya li yi na oshili pa udhililo ndjoka ya yela noyolela. Omuhupithi gwetu okwa longo kutya mboka taya
ka longa uulunde pahalo lyayo yene ka ye na oku taambwa mo mOngerki. Ihe yemwene okwa li
iikwatakanitha naamboka yuukwatya wa puka no kwe ya pe uuwanawa welongo noshiholelwa she, oku ya
pa ompito ya vule oku mona noku pukulula omapuko gayo.

Ihe ka pe na uukumwe wumwe pokati kOmuna gwokombanda guuyelele naangoka gwomilema, no ita pu
kala uukumwe wumwe maalanduli yayo. Sho aakriste ya tsu kumwe noku hangana naamboka ya li owala
yi itedhulula ombinga oku za kuupagani wayo, yo oya tameke ondjila ndjoka tayi fala kokulelela noshili.
Satana okwa nyanyukwa molwaasho a tompola oku kengelela oyendji yomaalanduli ya Kristus. Ye okwa
eta nookuli uunene woonkondo dhe oku dhi humbatela mu yo, noku yanwethamo opo ya hepeke mboka
ya thigala moshili ku Kalunga. Ka pe na ngoka a li neuveko lya yela nkene e na oku kondjitha eitaalo
lyaakriste yoshili ngaashi mboka ya vulu oku kala aapopili yalyo poompito dhimwe.

~81~

Aakriste mbaka aashunimonima, mehangano lyooitaali mbaka ye li aapagani ombinga, oya taalelitha
olugodhi lwayo ompinge niitopolwa yelongo lyaakriste ndyoka lyapumbiwalela.

Mboka ya li nehalo oku thikama ya kola meitaalo oyi iyadha ya pumbwa oku kondja nuudhigu opo
ya thikame ya kola ompinge nomapukitho oshowo elongo lyiihuna ndyoka lya li lya holekwa
momaguyo guupilisteli ngoga tamekwa mOngerki. Ombiibeli kaya li we ya taambiwako ongo
omuthika gweitaalo. Elongo lyamanguluka meitaalo olya talika ko olyo eshundulo, naambo taye li
popile oya tondwa noya shundulwa.

Ompumbwe yetopoko – Konima ye kuyunguto edhigu nele, aainekelwa aashona oya tokola oku
hulitha po omakwatathano agehe nOngerki ndjika yi itaala ombinga muupagani no ya tinda okwaa
tsikila nayo moku itopola ko kiifundja nokiimenka yawo. Yo oya li ya mono kutya etopoko ndika
olyali lela lya pumbiwa ngele yo oyena oku vulika koohapu dha Kalunga. Yo kaye na nando oku
idhidhimikila omapuko taga fala oomwenyo dhawo yene meso notaga ningi oshiholelwa tashi
yonagula po eitaalo lyaana yawo naana yaana yawo. Opo ya kaleke po ombili nuukumwe, yo oya li ya
tegeka oku tsakumwe netsokumwe ndyoka li li moshili naKalunga, ihe oya li yu uvite kutya nombili
otayi ka kala yi na ondilo shinene ngele otashi pula oku gandja po omuthika gweitaalo. Ngele
uukumwe otawu etwa po owala ketsokumwe lyoku lunduluka ko koshili nokuuyuki, nena eyooloko
nali kale po nenge nookuli puye iita. Ongerki nuuyuni oya li ya vulu oku kala nawa ngele ando
omuthika gweitaalo ngoka gwa tulilwe miilonga kooitaali mbaka aainekelwa ogwa li woo gwa
papudhulwa momitima dhaantu mboka yi ithinwa ya Kalunga.

Omuyapostoli Paulus okwa popi a ti, “Ayehe mboka ye na ehalo oku kala pa Kalunga mu
Kristus
Jesus otaya ka mona omahepeko.” 2 Timoteus 3: 12. Omolwashike nee ngashingeyi omahepeko
taga monika onga ga kothelela? Etompelo limwe alike kutya Ongerki oyo ya lundulukila
pamuthikalandu gwopauyuni nokomukalo nguno itayi pendutha we aakondjithi. Iilonga yeitaalo
mongashingeyi momasiku ngaka getu inayi yogoka we noka yi li pa maukwatya guuyuuki ngoka ga li
meitaalo lyaakriste momasiku ngoka gopethimbo lya Kristus nolyaa yapostoli ye. Omolwa ombepo
yetsokumwe nuulunde, molwaashi oshili onene ya Kalunga oya kuthwa ko nomayooloko, molwaashi
eihumbato lyo pa Kalunga mOngerki lya talika lyowaleelela, nuukriste otawu monika naana wa
faathana nuuyuni. Ngele opwa ningwa epapudhuko meitaalo noonkondo dhOngerki yopetameko
otadhi galuka, nena nombepo yomahepeko otayi papudhuka nomundilo gwo mahepeko otagu
hwamekwa.

~82~

OSHIHOLEKWA SHUULUNDE

Mombilive ye ontiyali yokAatessalonika, omuyapostoli Paulus okwa hunganeke eshunomonima enene
ndyoka tali ka dhikwa po kohi yoonkondo dhomupapa. Ye okwa popi kutya esiku lya Kristus itali keya

“oku ninga eshunomonima tali ya tango, nomulumentu guulunde a hololwa, omwiiteki
Kalunga ngoka iilongela egeelo lyaaluhe, ngoka omukondjithi nomwiinenepeki kombanda
yaayihe yi ithanwa ya Kalunga naa mbyoka yi inyongamenwa, opo a kuutumbe onga
Kalunga moteempeli ya Kalunga, ti iyulike mwene kutya oye Kalunga.” Nashikwawo
omuyapostoli okwa londodha ooitaali ooyakwawo kutya, “oshiholekwa shuuhasha wompango
oshi li nale miilonga.” 2 Aatessalonika 2: 3, 4, 7. Nomanga ya li pomasiku gopetameko, ye okwe
shi mono tashi iyakele mOngerki, omapuko ngoka ga longekidhile ondjila edhike ko lyomupapa.

Kashona na kashona, potango muufuthi nomeimweneneno opo ihe pontaneho konima sho sha
nkondopala noku mona oonkondo oku pangela omadhiladhilo gaantu, oshiholekwa shuulunde osha
humbata ekengelelo lyasho niilonga yasho yondhino-Kalunga. Kashona nakashona nopaufuthi
oohedhi dhaapagani odhi iyakele mOngerki yaakriste. Ombepo yetsokumwe muulunde nelunduluko
oya li manga ya keelelwa okathimbo komahepeko omatilithi ngoka Ongerki ya piti mu go kohi
yaapagani. Ihe omahepeko sho ga hulu, nuukriste wayi moongulu dhoompangulilo nomomauwa
gaakwaniilwa, okwa tulwa ponto eifupipiko nepupalonkalo lyaKristus naalongwa ye molwa
omaiyelutho giituthi nuuntsa wuupilisteli nuuleli woshipagani, peha lyiitegelelwa ya Kalunga oya tula
po omaitaalo nomithigululwakalo dhopantu. Eitedhululo ndyoka lyopakana lyaKostatine petameko
lyomimvo omitithele gane olya eta enyanyu enene, nuuyuni, meuliko lyoonguyo dhopauyuuki, owe
ya mOngerki. Ngashingeyi iilonga iiwinayi oya li tayi endelele. Uupagani, manga wa li tawu monika
wa fa tawu sindwa, owa sindana. Ombepo yawo oya pangele Ongerki. Omalongo gayo, uututhi
wayo, nuukwampungu wayo oya li ya vundakanithwa mumwe neitaalo oshowo elongelo-Kalunga
lyaamboka yi ithanwa aalanduli ya Kristus.

Etsokumwe ndika pokati kuupagani nuukriste olye etitha edhike po lyomulumentu guulunde ngoka a
hunganekwa muuprofeti ta kondjitha nota inenepeke kombanda ya Kalunga. Engundu ndyoka enene
lyeitaalo lyiifundja olyo oshilonga shuungomba shoonkondo dha Satana – oshihongwafano oku ulika
eitulemo lye lyoku ikaleka omutumba mwene koshipangelapundi opo a lele uuyuni pahalo lye.

Shino osha li shimwe shewiliko lyelongo lyOngerki onkwa Roma kutya Omupapa oye omutse gu
wetike gwOngerki ya Kristus muuyuni auhe, ngoka a pewa oonkondo dhopombandalela kombanda

~83~

yaambisofi naasitagongalo ayehe miitopolwa ayihe yuuyuni. Shi vulithe pu shino, Omupapa okwi
ikuthila yemwene omayithano ga Kalunga.

Satana okwe shi tseya nawa kutya omanyolo omayapuki oga li taga pe aantu oonkondo opo ya vule
oku yoolola ekengelelo noku sinda oonkondo dhe. Okoohapu ndhoka nOmuhupithi guuyuni a li a
vulu oku sinditha omukondjithi gwe. Kehe kedhengo ndyoka Jesus a li a ningilwa okwi igamene
noshili yaaluhe ta ti, “Okwa nyolwa.” Kehe kegwedhelo po lyomutondi ye okwe li yamukula
nuunongo nonoonkondo dhoohapu. Opo nee Satana a kaleke po enwethomo lye maantu nokudhika
po epangelo lyomupapa koonkondo, ye oku na oku kaleka aantu meidhimbiko lyomanyolo.
Ombiibeli ndjoka otayi yelutha Kalunga pombanda noku tula aantu mboka yopakathimbo
poondondo dhawo dhashili. Omolwa etompelo ndino, oshili yayo ondjapuki oyina oku siikilwa noku
thindilwa pevi. Edhiladhilo ndino olya li nee lya kuthwa ko kOngerki onkwa Roma. Oomimvo
dhopethele lwaampo oya indike eyandjaganeko lyoombiibeli. Aantu oya li ya indikwa oku yi lesha
nenge ya kale nayo momagumbo gawo, naapilisteli mboka yaa he li pa muthika gweitaalo oshowo
aambisofi oya fatulula nduno omishangwa dhayo opo ya kaleke po sho yi itaala. Momukalo nguno
Omupapa okwa tseyika konyala kuuyuni auhe ongo omupevi kaleli po gwa Kalunga kombanda yevi,
a pewa oonkondopangelo dho pombandalela oku pangela Ongerki nepangelo.

Omathimbo noompango dha lundululwa – Omuuliki gwomapuko sho e li a kuthwa po, Satana
okwa li nduno ta longo pahalo lye. Omahunganeko oga popya kutya epangelo lyOmupapa otali ka
“lalakana opo li lundulule omathimbo nompango.” Daniel 7:25. Oshilonga shino kasha li sha
longwa meendelelo. Oku kutha aakaa na Kalunga peha lyeinyongameno lyiimenka noku humitha
komeho etaambeko lyayo lyuukriste ndyoka lyopakana owala, esimaneko lyiihongwafano nolyaasi
nenge iinima yaasi mbyoka ya talika ko iiyapuki oya ende tayi etwa kashona na kashona melongelo-
Kalunga lyuukriste. Nomutumba omunene gwopombanda melelo ogwa gandja oveta oku dhika po
ehanganongerki ndika lyelongelokalunga lyiimenka. Opo nee a manithe epogolo lyuuyapuki, Roma
okwa ipula opo a kuthemo mompango ya Kalunga oshipango oshitiyali, shoka tashi indike
einyongameno lyiimenka, noku topola oshipango oshitimulongo opo a vule oku kaleka po omwaalu
omutimulongo gwiipango.

Ombepo yetsokumwe nuupagani oya egulula ondjila ya gwedhwa po yo kwaa na esimaneko lyepangelo
lyegulu. Satana natango okwa piyaganeke noku lundulula oshipango oshitine, nokwa lalakana opo a kuthe
po Esabati ndyoka lya za nale, esiku ndyoka Kalunga a yambeka nokwe li yapula nomu lyo okwe li
pingakanitha noshituthi sha kala hashi dhimbulukiwa kaa kaa na Kalunga ongo “esiku esimanekwa

~84~


Click to View FlipBook Version