ນ. ແສງອາທິດ ວ້າວເຈີປານ (ສົ່ງ ມຊ)

ການຄມ ຸ້ ຄອງການດາ ລງົຊວ ີ ດ ິ ຂອງຍງ ິ ໜ ມຸ່ ຢເຸ່ ຂດຈດັສນັຂອງບາຸ້ນ ໂພນສະຫວາດ ເມອ ື ງເຟື ອງ ແຂວງວຽງຈນັ THE MANAGEMENT OF YOUNG WOMEN IN RESETTLEMENT AREA PHONSAVARD VILLAGE FEUANG DISTRICT VIENTIANE PROVINCE ແສງອາທ ິ ດ ກາຸ້ວເຈປີ າວ ວທ ິ ະຍານພ ິ ນົ ປະລ ິ ນຍາໂທວທ ິ ະຍາສາດສງັຄມົ ສາຂາ ການຄມ ຸ້ ຄອງສງັຄມົໃນການຈດັສນັຍກົຍາຸ້ຍ ທະບຽນ: Mss-SMR-01-003 ມະຫາວທິ ະຍາໄລແຫງຸ່ ຊາດ ຄະນະວທິ ະຍາສາດສງັຄມົ 2022

ບດົສະແດງຄວາມຮບ ຸ້ ນ ຄນ ວທິ ະຍານພິ ນົເຫັຼຸ້ມສາ ເລັດຜນົໄດຸ້ກຕ ຸ່ ເມຸ່ອືໄດຮຸ້ ບັການຮວຸ່ ມມືແລະ ການຊວຸ່ ຍເຫຼືອຈາກຫຼາຍ ພາກສວຸ່ ນທຸ່ີກຽຸ່ ວຂອຸ້ ງ. ຂາຸ້ພະເຈົຸ້າ ນາງ ແສງອາທິດ ກາຸ້ວເຈປີາວ ຂ ສະແດງຄວາມຂອບໃຈຢຸ່າງ ລນົຸ້ ເຫຼືອມາຍງັຄອ າຈານທຸ່ີສິດສອນ ແລະ ຄອ າຈານທຸ່ີຮບັຜິດຊອບຕຸ່ ຫຼກັສດ ທຸ່ີໄດເຸ້ສຍສະຫຼະເວລາ ອນັມຄີາຸ່ ຂອງຕນົມາສດິ ສອນໃຫຄຸ້ ວາມຮ ຸ້ແລະ ເຮັດວຽກໜກັຕະຫຼອດມາ ເຖງິແມນຸ່ ວາຸ່ ຈະພບົຄວາມ ຫຍງ ຸ້ຍາກຫຼາຍຢາຸ່ ງກຸ່ສ າມາດຊນີຸ້ າ ແລະ ຈດັການຫຼກັສດ ໃຫສຸ້ າ ເລັດຕາມກາ ນດົໝາຍ, ຕຸ່ ຂາຸ້ພະເຈົຸ້າ ເອງກຸ່ໄ ດຮຸ້ຽນຮຫ ຸ້ ຼາຍສຸ່ງິຫຼາຍຈາກທງັຄອ າຈານ ແລະ ອາຸ້ຍເອອືຸ້ ຍຮວຸ່ ມຫອຸ້ ງຕະຫຼອດມາ. ນະໂອກາດນຂີຸ້ ສະແດງຄວາມຮບ ຸ້ ນ ຄນ ແລະ ຂ ຂອບໃຈຢາຸ່ ງໃຫຍຸ່ ຫຼວງມາຍງັອາຈານປະລິນ ຍາເອກ ສາຍທອງ ພມົມະວງົ, ອາຈານ ປະລິນຍາໂທ ສາລິກາ ອອຸ່ ນສີທຸ່ີໄດເຸ້ອົາໃຈໃສຊຸ່ ນີຸ້ າ ໃຫຄຸ້ າ ປຶກສາ, ຊວຸ່ ຍເຫຼືອ ແລະ ກວດແກບຸ້ ດົຕະຫຼອດໄລຍະທຸ່ີດາ ເນນີການຂຽນວທິ ະຍານພິ ນົເຫັຼຸ້ມນຈີຸ້ ນົສາ ເລັດຜນົເປັນຢຸ່າງດ.ີ ຂ ຂອບໃຈມາຍງັ ຮອງສາດສະດາຈານ ປະລິນຍາເອກ ເດຊານ ລາດ ແສນດວງເດດ, ຮອງ ສາດສະດາຈານ ປະລິນຍາເອກ ກາບມະນວີນັ ພໄ ຊ, ຮອງສາດສະດາຈານ ປະລິນຍາໂທ ພມົບດ ສະດາຈດິ, ອາຈານ ປະລິນຍາເອກ ສີສະຫວາດ ໂສມມະລດັ, ຮອງສາດສະດາຈານ ປະລິນຍາໂທ ຄາ ຜ ເພັດໄຊສີ ທຸ່ີເປັນຜຊຸ້ ຽຸ່ ວຊານກວດສອບຄວາມທຽຸ່ ງຕງົຂອງຄາ ຖາມ ພອຸ້ ມທງັແນະນາ ໃນການ ສາຸ້ງເຄຸ່ອືງມທືຸ່ີນາ ໃຊເຸ້ຂົຸ້າໃນການສກຶ ສາຄງັຸ້ນີຸ້ແລະ ຂ ຂອບໃຈມາຍງັທາຸ່ ນຄະນະບ ດ,ີ ຮອງຄະນະບ ດີ ແລະ ພອຸ້ ມດວຸ້ ຍພະນກັງານຄອ າຈານຄະນະວທິ ະຍາສາດສງັຄມົທຸ່ີໃຫໂຸ້ອກາດແກຂຸ່ າຸ້ພະເຈົາຸ້ໄດມຸ້ ໂີອ ກາດສກຶ ສາລະດບັປະລິນຍາໂທ ສາຂາ ການຄມ ຸ້ ຄອງສງັຄມົໃນການຈດັສນັຍກົຍາຸ້ຍ ຮ ນຸ່ I ໃນຄງັຸ້ນ.ີຸ້ ຂ ຂອບໃຈມາຍງັພາກສວຸ່ ນທຸ່ີກຽຸ່ ວຂອຸ້ ງທຸ່ີອາ ນວຍຄວາມສະດວກໃນການລງົເກບັກາ ຂ ມຸ້ ນ ຢຸ່ ບາຸ້ນ ໂພນສະຫວາດ ເມອືງເຟືອງ ແຂວງວຽງຈນັຕງັຸ້ແຕຕຸ່ ນົຸ້ ຈນົຈບົ. ພຸ້ອມດຽວກນັນນັຸ້, ຂ ສະແດງຄວາມ ຂອບໃຈ ແລະ ຮບ ຸ້ ນຄ ນຕຸ່ ກບັຄອບຄວົ, ຍາດຕິພຸ່ີນອຸ້ ງທຸ່ີໄດໃຸ້ຫຸ້ການຊວຸ່ ຍເຫຼືອທາງດາຸ້ນກາ ລງັຊບັ ແລະ ກາ ລງັໃຈ. ຂາຸ້ພະເຈົາຸ້ຈະພະຍາຍາມນາ ໃຊຄຸ້ ວາມຮຄ ຸ້ ວາມສາມາດທຸ່ີໄດຈຸ້ າກທກ ທຸ່ານເຂົຸ້າໃນການ ປະກອບສວຸ່ ນພດັທະນາຊວີດິຕນົເອງກຸ່ຄ ືສງັຄມົ ແລະ ປະເທດຊາດ. ແສງອາທິດ ກາຸ້ວເຈປີາວ

i ຫວົຂ ຸ້ : ການຄມ ຸ້ ຄອງການດາ ລງົຊວີດິຍງິໜ ມຸ່ ຢເຸ່ ຂດຈດັສນັຂອງບາຸ້ນໂພນ ສະຫວາດ ເມອືງເຟືອງ ແຂວງວຽງຈນັ ຜສຸ້ ຶກສາ : ນາງ ແສງອາທິດ ກາຸ້ວເຈປີາວ ທະບຽນນກັສກຶສາ : 117N0122/19 ປະລິນຍາ : ປະລິນຍາໂທວທິ ະຍາສາດສງັຄມົ ສາຂາ ການຄມ ຸ້ ຄອງສງັຄມົໃນການຈດັ ສນັຍກົຍາຸ້ຍ ທຸ່ີປຶກສາ : ອາຈານ ປະລິນຍາເອກ ສາຍທອງ ພມົມະວງົ ອາຈານ ປະລິນຍາໂທ ນາງ ສາລິກາ ອອຸ່ ນສີ ປີ : 2022, ຈາ ນວນໜາຸ້ 109 ໜາຸ້ ທະບຽນວທິ ະຍານພິ ນົ : Mss-SMR-01-003 ບດົຄດັຫຍ ຸ້ ວິທະຍາພນົນໄີຸ້ດສຸ້ ຶກສາກຽຸ່ ວກບັ “ການຄມ ຸ້ ຄອງການດາ ລງົຊີວິດຍິງໜ ຸ່ມຢຸ່ ເຂດຈດັສນັຂອງບາຸ້ນ ໂພນສະຫວາດ ເມອືງເຟືອງ ແຂວງວຽງຈນັ” ຊຸ່ຶງມຈີດ ປະສງົຂອງການສຶກສາຢຸ່ 3 ຢຸ່າງຄື: 1) ສຶກ ສາສະພາບບນັຫາຂອງຍງິໜ ມຸ່ ໃນການດາ ລງົຊວີດິຢເຸ່ ຂດຈດັສນັຍກົຍາຸ້ຍ ບາຸ້ນໂພນສະຫວາດ ເມອືງ ເຟືອງ ແຂວງວຽງຈນັ, 2) ສຶກສາຄວາມຕຸ້ອງການຂອງຍິງໜ ຸ່ມໃນການດາ ລງົຊີວິດຢຸ່ ເຂດຈດັສນັ ຍກົຍາຸ້ຍ ບາຸ້ນໂພນສະຫວາດ ເມອືງເຟືອງ ແຂວງວຽງຈນັ, 3) ສກຶສາແນວທາງໃນການຄມ ຸ້ ຄອງຍິງ ໜ ຸ່ມໃນການດາ ລງົຊີວິດຢຸ່ ເຂດຈດັສນັຍກົຍາຸ້ຍ ບາຸ້ນໂພນສະຫວາດ ເມອືງເຟືອງ ແຂວງວຽງຈນັ. ສາ ລບັວິທີການສຶກສາແມນຸ່ ໄດໃຸ້ຊແຸ້ ບບປະລິມານປະສມົປະສານກບັແບບຄ ນນະພາບ ແລະ ໄດຸ້ ເລືອກກ ມຸ່ ຕວົຢາຸ່ ງທາງດາຸ້ນປະລິມານ ຄດັເລືອກໄດທຸ້ ງັໝດົຈາ ນວນ 280 ຄນົ ຂອງຈາ ນວນຍິງໜ ມຸ່ ຢຸ່ ໃນບາຸ້ນ, ສາ ລບັກ ມຸ່ ຕວົຢາຸ່ ງທາງຄນ ນະພາບແມນຸ່ ໄດເຸ້ລືອກບກ ຄນົສາ ຄນັຈາ ນວນ 7 ຄນົ ທຸ່ີເປັນຕວົ ແທນຂອງບາຸ້ນ ແລະ ໜວຸ່ ຍງານທຸ່ີກຽຸ່ ວຂອຸ້ ງ. ສະພາບບນັຫາຂອງຍງິໜ ມຸ່ ໃນການດາ ລງົຊວີດິຢເຸ່ ຂດຈດັສນັຍກົຍາຸ້ຍ ບາຸ້ນໂພນສະຫວາດ ເມອືງ ເຟືອງ ແຂວງວຽງຈນັ ເຫັນວາຸ່ ທາງດາຸ້ນການປະກອບອາຊບີຂອງປະຊາຊນົ ໂດຍລວມແມນຸ່ ຢໃຸ່ ນ ລະດບັຫຼາຍ (X̅=3.63, S.D=0.47), ຮອງລງົມາແມນຸ່ ສະພາບບນັຫາດາຸ້ນການສກຶສາ ຢໃຸ່ ນລະດບັໜຸ້ ອຍ (X̅=2.09, S.D=0.56) ແລະ ສະພາບບນັຫາການເຄຸ່ືອນໄຫວວຽກງານໃນບາຸ້ນ ຢໃຸ່ ນລະດບັໜອຸ້ ຍ (X̅=2.06, S.D=0.56), ສວຸ່ ນສະພາບບນັຫາທາງດາຸ້ນຄອບຄວົ ແມນຸ່ ຢໃຸ່ ນລະດບັໜອຸ້ ຍ (X̅=1.89, S.D=0.53).

ii ຄວາມຕອຸ້ ງການຂອງຍງິໜ ມຸ່ ໃນການດາ ລງົຊວີດິຢເຸ່ ຂດຈດັສນັຍກົຍາຸ້ຍ ບາຸ້ນໂພນສະຫວາດ ເມອືງ ເຟືອງ ແຂວງວຽງຈນັ ເຫັນວາຸ່ ຄວາມຕອຸ້ ງການທາງດາຸ້ນການປະກອບອາຊບີຂອງຍິງໜ ມຸ່ ແມນຸ່ ມຄວາມ ີ ຕອຸ້ ງການຢໃຸ່ ນລະດບັຫຼາຍທຸ່ີສດ (X̅=4.35, S.D=0.47), ຄວາມຕອຸ້ ງການໃນການເຄຸ່ືອນໄຫວວຽກງານ ພາຍໃນບາຸ້ນແມນຸ່ ຢຸ່ໃ ນລະດບັປານກາງ (X̅=2.98, S.D=0.36) ແລະ ຄວາມຕອຸ້ ງການໃນການເຄຸ່ອືນ ໄຫວພາຍໃນຄອບຄວົແມນຸ່ ຢໃຸ່ ນລະດບັປານກາງ (X̅=2.94, S.D=0.39), ຮອງລງົມາແມນຸ່ ຄວາມຕອຸ້ ງ ການທາງດາຸ້ນການສກຶສາແມນຸ່ ຢໃຸ່ ນລະດບັໜອຸ້ ຍ (X̅=2.54, S.D=0.24). ແນວທາງໃນການຄມ ຸ້ ຄອງຍງິໜ ມຸ່ ໃນການດາ ລງົຊວີດິຢເຸ່ ຂດຈດັສນັຍກົຍາຸ້ຍ ບາຸ້ນໂພນສະຫວາດ ເມອືງເຟືອງ ແຂວງວຽງຈນັ ເຫັນວາຸ່ ຄວາມຄິດເຫັນຕຸ່ ແນວທາງການຄມ ຸ້ ຄອງທາງດາຸ້ນການສຶກສາຂອງ ຍງິໜ ມຸ່ ໂດຍລວມແມນຸ່ ຢຸ່ໃ ນລະດບັຫຼາຍທຸ່ີສດ (X̅=4.29, S.D=0.69), ຮອງລງົມາມຄວາມ ີ ຄິດເຫັນຕຸ່ ແນວທາງການຄມ ຸ້ ຄອງທາງດາຸ້ນອາຊບີຂອງຍງິໜ ມຸ່ ແມນຸ່ ຢຸ່ໃ ນລະດບັຫຼາຍທຸ່ີສດ (X̅=4.30, S.D =0.64) ແລະ ຄວາມຄິດເຫັນຕຸ່ ແນວທາງການຄມ ຸ້ ຄອງທາງດາຸ້ນການເຄຸ່ອືນໄຫວໃນຄອບຄວົຂອງຍງິໜ ມຸ່ ແມນຸ່ ຢໃຸ່ ນລະດບັຫຼາຍ (X̅=4.21, S.D=0.68) ແລະ ຄວາມຄິດເຫັນຕຸ່ ແນວທາງການຄມ ຸ້ ຄອງທາງດາຸ້ນການ ເຄຸ່ອືນໄຫວວຽກງານພາຍໃນບາຸ້ນຍງິໜ ມຸ່ ກຢ ຸ່ໃ ນລະດບັຫຼາຍ (X̅=4.18, S.D=0.65). ຜນົການສຶກສາດງຸ່ັ ກາຸ່ ວກສ ອດຄອຸ່ ງກບັຜນົການສກຶ ສາວທິ ີຄນ ນະພາບ ແລະ ຜນົການທດົສອບສມົມດ ຖານຕຸ່ ແນວທາງ ການຄມ ຸ້ ຄອງຍງິໜ ມຸ່ ຕາມປດັໃຈດາຸ້ນອາຍ, ສະຖານະພາບ, ເຜຸ່ົາ, ລະດບັການສຶກສາ, ອາຊບີ ແລະ ລາຍຮບັສະເລຍຸ່ ຕຸ່ ເດອືນທຸ່ີມຄີວາມຄດິ ເຫັນແຕກຕາຸ່ ງກນັຕຸ່ ກບັຄວາມຕອຸ້ ງການດາຸ້ນການສຶກສາ, ການ ປະກອບອາຊບີ, ການເຄຸ່ືອນໄຫວພາຍໃນຄອບຄວົ ແລະ ການເຄຸ່ືອນໄຫວວຽກງານພາຍໃນບາຸ້ນຂອງ ຍງິໜ ມຸ່ ໃນລະດບັຄວາມສາ ຄນັ 0.05.

iii Title : The Management of Young Women in Resettlement Area Phonsavard Village Feuang District Vientiane Province Student Name : Ms. Saengathid Kaojerpao Student ID : 117N0122/19 Degree : Master of Social Sciences in Social Management for Resettlement Advisers : Saythong PHOMMAVONG, PhD : Salika ONSY, MA Year : 2022, No. of pages 109 pages Reg.No : Mss-SMR-01-003 Abstract The study on “The Management of Young Women in Resettlement Area Phonsavard Village Feuang District Vientiane Province” focuses on three objectives as following: 1) To study the problems of young women livelihood in Phonsavard Village Feuang District Vientiane Province, 2) To study the needs of young women livelihood in Phonsavard Village Feuang District Vientiane Province, 3) To study the direction on young women livelihood improvement in Phonsavard Village Feuang District Vientiane Province. The study applied quantitative and qualitative methods 280 people were selected as representatives of quantitative samples and 7 people as representative of qualitative samples. The study found that the overall problems of young women livelihood in Phonsavard Village Feuang District Vientiane Province is in the high level of young women’s job (X̅=3.63, S.D=0.47), following by accessing to education system (X̅=2.09, S.D=0.56), participation the village works (X̅=2.06, S.D=0.56), lastly their family issues (X̅=1.89, S.D=0.53). The overall needs of young women livelihood in Phonsavard Village Feuang District Vientiane Province shows in high average value especially the needs in job (X̅=4.35, S.D=0.47), following by the needs of participation in village work (X̅=2.98, S.D=0.36) and in the family work (X̅=2.94, S.D=0.39), and needs in education (X̅=2.54, S.D=0.24). The direction on young women livelihood improvement in Phonsavard Village Feuang District Vientiane Province shows in high level that the young women mostly need to access to education is highest value (X̅=4.29, S.D=0.69), following by the future management of young women regarding their job (X̅=4.30, S.D=0.64) and their future management of young women in the family work (X̅=4.21, S.D=0.68), the future management of young women in the village works (X̅=4.18, S.D=0.65). The result of qualitative study also provide similar findings. The hypothesis testing proves of significant level of age, ethnic, education, status, occupation and monthly incomes to direction for improvement of young womem’s education, occupation, family work and village work.

iv ສາລະບານ ເນອືຸ້ ໃນ ໜາຸ້ ບດົຄດັຫຍ ຸ້(ພາສາລາວ) ...............................................................................................i ບດົຄດັຫຍ ຸ້(ພາສາອງັກດິ ) ...........................................................................................iii ສາລະບານ ...............................................................................................................iv ສາລະບານຕາລາງ .....................................................................................................ix ພາກທີ I ພາກສະເໜີ.......................................................................................................1 1. ເຫດຜນົ ແລະ ຄວາມສາ ຄນັຂອງການສຶກສາ.................................................................1 2. ຈດ ປະສງົການສຶກສາ..................................................................................................4 3. ຄາ ຖາມສຶກສາ.........................................……………………………………………..4 4. ສມົມດ ຖານ......................................... …………………………………………….5 5. ຂອບເຂດການສກຶສາ..................................................................................................5 5.1 ຂອບເຂດດາຸ້ນເນອືຸ້ ໃນ...........................................................................................5 5.2 ຂອບເຂດດາຸ້ນສະຖານທຸ່ີ........................................................................................6 5.3 ຂອບເຂດດາຸ້ນເວລາ..............................................................................................6 6. ຜນົຈາກການສຶກສາທຸ່ີໄດຮຸ້ ບັ ...........................................................................................6 ພາກທີII ທບົທວນເອກະສານ ແລະ ຂອບເຂດແນວຄດິການສກຶສາ ............................7 1. ແນວຄວາມຄິດ ແລະ ທິດສະດທີຸ່ີກຽຸ່ ວຂອຸ້ ງ ......................................................................7 1.1 ແນວຄວາມຄິດກຽຸ່ ວກບັການພດັທະນາ ......................................................................7 1.2 ແນວຄວາມຄິດກຽຸ່ ວກບັການຄມ ຸ້ ຄອງ.........................................................................8 1.3 ແນວຄວາມຄິດກຽຸ່ ວກບັຜນົກະທບົ.............................................................................9 1.4 ແນວຄວາມຄິດກຽຸ່ ວກບັໄວໜ ມຸ່ ............................................................................... 10 1.5 ແນວຄວາມຄິດກຽຸ່ ວກບັຄນ ນະພາບຊວີດິ .................................................................. 11 1.6 ແນວຄວາມຄິດກຽຸ່ ວກບັການດ າລງົຊວີດິ .................................................................. 12 1.7 ແນວຄວາມຄິດກຽຸ່ ວກບັແນວທາງການດ າລງົຊວີດິແບບຍືນຍງົ..................................... 13 1.8 ແນວຄວາມຄິດການຈດັສນັຍກົຍາຸ້ຍ, ຈດັສນັພມ ລ າເນົາ ແລະ ອາຊບີ ......................... 19 1.9 ທິດສະດກີຽຸ່ ວກບັການຈດັສນັຍກົຍາຸ້ຍ...................................................................... 20 1.10 ທິດສະດກີຽຸ່ ວກບັຜນົກະທບົ.................................................................................. 22

v 1.11 ທິດສະດຄີວາມຕອຸ້ ງການຂອງມາສໂລ (Maslow’s Hierarchy of Needs) ............................22 2. ນະໂຍບາຍ ແລະ ນຕິ ິກາ ທຸ່ີກຽຸ່ ວຂອຸ້ ງ ............................................................................ 25 2.1 ນະໂຍບາຍຂອງພກັຕຸ່ ການພດັທະນາເສດຖະກດິ -ສງັຄມົ............................................ 25 2.2 ແຜນພດັທະນາເສດຖະກດິ -ສງັຄມົແຫງຸ່ ຊາດຄງັຸ້ທີ7 (2011-2015).............................. 26 2.3 ລດັຖະທາ ມະນນ ແຫງຸ່ ສາທາລະນະລດັ ປະຊາທິປະໄຕ ປະຊາຊນົລາວ......................... 27 2.4 ຍດ ທະສາດການພດັທະນາຊາວໜ ມຸ່ , ເຍົາວະຊນົລາວ (2021-2030)........................... 27 2.5 ກດົໝາຍວາຸ່ ດວຸ້ ຍຄະນະຊາວໜ ມຸ່ ປະຊາຊນົປະຕິວດັລາວ............................................ 28 2.6 ກດົໝາຍກຽຸ່ ວກບັການຈດັສນັພມ ລ າເນົາ ແລະ ອາຊບີ .............................................. 29 2.7 ດ າລດັວາຸ່ ດວຸ້ ຍການທດົແທນຄາຸ່ ເສຍຫາຍ ແລະ ການຈດັສນັຍກົຍາຸ້ຍປະຊາຊນົຈາກ ໂຄງການພດັທະນາ ເລກທີ084/ລບ...................................................................... 32 2.8 ດ າລດັວາຸ່ ດວຸ້ ຍການທດົແທນຄາຸ່ ເສຍຫາຍ ແລະ ການຈດັສນັຍກົຍາຸ້ຍປະຊາຊນົຈາກ ໂຄງການພດັທະນາ.............................................................................................. 36 2.9 ສນົທິສນັຍາວາຸ່ ດວຸ້ ຍການລຶບລາຸ້ງທກ ຮບ ການຈ າແນກຕຸ່ ແມຍຸ່ ງິ (ສນົທິສນັຍາຊດີ ).......... 36 3. ການສກຶສາທຸ່ີກຽຸ່ ວຂອຸ້ ງ................................................................................................ 37 3.1 ການສຶກສາທຸ່ີກຽຸ່ ວຂອຸ້ ງຢພາຍໃນປະເທດ ຸ່ ................................................................. 37 3.2 ການສຶກສາທຸ່ີກຽຸ່ ວຂອຸ້ ງຢຕຸ່ າຸ່ ງປະເທດ...................................................................... 40 4. ຂອບເຂດແນວຄິດການສຶກສາ ...................................................................................... 43 5. ຄວາມໝາຍຂອງຄ າສບັສະເພາະທຸ່ີໃຊໃຸ້ນການສຶກສາ ....................................................... 44 ພາກທີ III ວທິ ີການສກຶສາ............................................................................................ 46 1. ຮບ ແບບການສຶກສາ.................................................................................................... 46 2. ປະຊາກອນສຶກສາ ແລະ ການເລືອກກ ມຸ່ ເປົຸ້າໝາຍ .......................................................... 46 2.1 ປະຊາກອນສຶກສາ................................................................................................ 46 2.2 ວທິ ີສ ມຸ່ ຕວົຢຸ່າງແບບປະລິມານ ............................................................................... 46 2.3 ວທິ ີສ ມຸ່ ຕວົຢຸ່າງແບບຄນ ນະພາບ............................................................................. 47 3. ແຫຼງຸ່ ຂ ມຸ້ ນ , ເຄຸ່ືອງມືແລະ ວທິ ີການເກບັກາ ຂ ມຸ້ ນ ............................................................ 47 3.1 ແຫຼງຸ່ ຂ ມຸ້ ນ ........................................................................................................... 47 3.2 ເຄຸ່ືອງມກືານເກບັກາ ຂ ມຸ້ ນ ...................................................................................... 48 3.3 ການສາຸ້ງເຄຸ່ືອງມ................................ ື .................................................................. 49

vi 3.4 ການເກບັກ າຂ ມຸ້ ນ ................................................................................................. 49 4. ການວເິຄາະ ແລະ ແປຜນົຂ ມຸ້ ນ ................................................................................... 50 4.1 ການວເິຄາະຂ ມຸ້ ນ ແບບປະລິມານ ............................................................................ 50 4.2 ການວເິຄາະຂ ມຸ້ ນ ແບບຄນ ນະພາບ.......................................................................... 50 5. ສະຖຕິ ິນ າໃຊຸ້............................................................................................................. 51 5.1 ສະຖຕິ ິພນັລະນາ.................................................................................................. 51 5.2 ສະຖຕິ ິອະນມ ານທຸ່ີໃຊທຸ້ ດົສອບສມົມດ ຖານ .............................................................. 51 ພາກທີ IV ຜນົການສກຶສາ ແລະ ອະພິປາຍຜນົ.......................................................... 52 1. ສະພາບທຸ່ວົໄປຂອງພືຸ້ນທຸ່ີສຶກສາ................................................................................. 52 1.1 ຄວາມເປັນມາ...................................................................................................... 52 1.2 ທຸ່ີຕງັຸ້, ຂອບເຂດ, ຊາຍແດນ ແລະ ປະຊາກອນ ...................................................... 53 1.3 ສະພາບການພດັທະນາຂອງບາຸ້ນ ........................................................................... 54 1.4 ດາຸ້ນວດັທະນະທ າ-ສງັຄມົ ..................................................................................... 59 1.5 ດາຸ້ນດີແລະ ດາຸ້ນອອຸ່ ນຂອງບາຸ້ນ.......................................................................... 60 2. ຂ ມຸ້ ນ ທຸ່ວົໄປຂອງຜຕຸ້ ອບແບບສອບຖາມ ......................................................................... 61 2.1 ດາຸ້ນອາຍ ............................................................................................................ 61 2.2 ດາຸ້ນສະຖານະພາບ.............................................................................................. 62 2.3 ດາຸ້ນຊນົເຜຸ່ົາ........................................................................................................ 62 2.4 ດາຸ້ນລະດບັການສຶກສາ ......................................................................................... 63 2.5 ດາຸ້ນອາຊບີ ......................................................................................................... 63 2.6 ດາຸ້ນລາຍຮບັຕຸ່ ເດອືນ............................................................................................ 64 3. ສະພາບບນັຫາຂອງຍງິໜ ມຸ່ ໃນການດ າລງົຊວີດິຢເຸ່ ຂດຈດັສນັຍກົຍາຸ້ຍ ບາຸ້ນໂພນສະຫວາດ ເມອືງເຟືອງ ແຂວງວຽງຈນັ.......................................................................................... 64 3.1 ສະພາບບນັຫາການສຶກສາຂອງຍງິໜ ມຸ່ ................................................................... 65 3.2 ສະພາບບນັຫາການປະກອບອາຊບີຂອງຍງິໜ ມຸ່ ........................................................ 66 3.3 ສະພາບບນັຫາການເຄຸ່ືອນໄຫວໃນຄອບຄວົຂອງຍງິໜ ມຸ່ ............................................. 67 3.4 ສະພາບບນັຫາການເຄຸ່ືອນໄຫວວຽກງານໃນບາຸ້ນຂອງຍງິໜ ມຸ່ ...................................... 68

vii 4. ຄວາມຕອຸ້ ງການຂອງຍງິໜ ມຸ່ ໃນການດ າລງົຊວີດິຢເຸ່ ຂດຈຈ ດັສນັຍກົຍາຸ້ຍ ບາຸ້ນໂພນສະຫວາດ ເມອືງເຟືອງ ແຂວງວຽງຈນັ.......................................................................................... 69 4.1 ຄວາມຕອຸ້ ງການທາງດາຸ້ນການສຶກສາຂອງຍງິໜ ມຸ່ ..................................................... 69 4.2 ຄວາມຕອຸ້ ງການທາງດາຸ້ນການປະກອບອາຊບີຂອງຍງິໜ ມຸ່ ......................................... 70 4.3 ຄວາມຕອຸ້ ງການທາງດາຸ້ນການເຄຸ່ືອນໄຫວໃນຄອບຄວົຂອງຍງິໜ ມຸ່ .............................. 72 4.4 ຄວາມຕອຸ້ ງການທາງດາຸ້ນການເຄຸ່ືອນໄຫວວຽກງານໃນບາຸ້ນຂອງຍງິໜ ມຸ່ ........................ 73 5. ແນວທາງໃນການຄມ ຸ້ ຄອງຍງິໜ ມຸ່ ໃນການດາ ລງົຊວີດິຢເຸ່ ຂດຈດັສນັຍກົຍາຸ້ຍ ບາຸ້ນໂພນສະຫວາດ ເມອືງເຟືອງ ແຂວງວຽງຈນັ.......................................................................................... 74 5.1 ແນວທາງການຄມ ຸ້ ຄອງທາງດາຸ້ນການສຶກສາຂອງຍິງໜ ມຸ່ ........................................... 74 5.2 ແນວທາງການຄມ ຸ້ ຄອງທາງດາຸ້ນອາຊບີຂອງຍງິໜ ມຸ່ .................................................. 75 5.3 ແນວທາງການຄມ ຸ້ ຄອງທາງດາຸ້ນການເຄຸ່ືອນໄຫວພາຍໃນຄອບຄວົຂອງຍງິໜ ມຸ່ .............. 76 5.4 ແນວທາງການຄມ ຸ້ ຄອງທາງດາຸ້ນການເຄຸ່ືອນໄຫວວຽກງານພາຍໃນບາຸ້ນຂອງຍງິໜ ມຸ່ ........ 77 6. ແນວທາງໃນການຄມ ຸ້ ຄອງຍງິໜ ມຸ່ ໃນການດາ ລງົຊວີດິຢເຸ່ ຂດຈດັສນັຍກົຍາຸ້ຍ ບາຸ້ນໂພນສະຫວາດ ເມອືງເຟືອງ ແຂວງວຽງຈນັ.......................................................................................... 78 6.1 ການວາງແຜນຄອບຄວົຍງິໜ ມຸ່ ໃນການດ າລງົຊວີດິຢເຸ່ ຂດຈດັສນັຍກົຍາຸ້ຍ...................... 78 7. ການທດົສອບສມົມດ ຖານ ............................................................................................ 85 7.1 ການທດົສອບສມົມດ ຖານແຍກຕາມອາຍ ................................................................. 85 7.2 ການທດົສອບສມົມດ ຖານແຍກຕາມສະຖານະພາບ.................................................... 87 7.3 ການທດົສອບສມົມດ ຖານແຍກຕາມຊນົເຜຸ່ົາ.............................................................. 88 7.4 ການທດົສອບສມົມດ ຖານແຍກຕາມລະດບັການສຶກສາ............................................... 89 7.5 ການທດົສອບສມົມດ ຖານແຍກຕາມອາຊບີ ............................................................... 91 7.6 ການທດົສອບສມົມດ ຖານແຍກຕາມລາຍຮບັສະເລີຍຕຸ່ ເດອືນ....................................... 92 8. ການອະພິປາຍຜນົການສຶກສາ ...................................................................................... 93 8.1 ສະພາບບນັຫາຂອງຍງິໜ ມຸ່ ໃນການດ າລງົຊວີດິຢເຸ່ ຂດຈດັສນັຍກົຍາຸ້ຍ .......................... 93 8.2 ຄວາມຕອຸ້ ງການຂອງຍິງໜ ມຸ່ ໃນການດ າລງົຊວີດິຢເຸ່ ຂດຈດັສນັຍກົຍາຸ້ຍ......................... 95 8.3 ແນວທາງໃນການຄມ ຸ້ ຄອງຍງິໜ ມຸ່ ໃນການດ າລງົຊວີດິຢເຸ່ ຂດຈດັສນັຍກົຍາຸ້ຍ.................. 97 8.4 ອະພິປາຍຜນົການທດົສອບສມົມດ ຖານການຄມ ຸ້ ຄອງການດ າລງົຊວີດິຂອງຍງິໜ ມຸ່ ......... 98 ພາກທີ V ສະຫຼຼຸບຜນົການສກຶສາ ແລະ ຂ ສຸ້ ະເໜີແນະ.............................................. 101

viii 1. ສະຫຼຼຸບຜນົການສກຶສາ............................................................................................. 101 1.1 ສະພາບບນັຫາຂອງຍງິໜ ມຸ່ ໃນການດ າລງົຊວີດິຢເຸ່ ຂດຈດັສນັຍກົຍາຸ້ຍ ບາຸ້ນໂພນສະຫວາດ ເມອືງເຟືອງ ແຂວງວຽງຈນັ................................................................................. 101 1.2 ຄວາມຕອຸ້ ງການຂອງຍິງໜ ມຸ່ ໃນການດ າລງົຊວີດິຢເຸ່ ຂດຈດັສນັຍກົຍາຸ້ຍ ບາຸ້ນໂພນສະຫວາດ ເມອືງເຟືອງ ແຂວງວຽງຈນັ................................................................................. 102 1.3 ແນວທາງໃນການຄມ ຸ້ ຄອງຍງິໜ ມຸ່ ໃນການດ າລງົຊວີດິຢເຸ່ ຂດຈດັສນັຍກົຍາຸ້ຍ ບາຸ້ນໂພນສະ ຫວາດ ເມອືງເຟືອງ ແຂວງວຽງຈນັ...................................................................... 104 2. ຂ ສຸ້ ະເໜີແນະ........................................................................................................... 105 2.1 ຂ ສຸ້ ະເໜີແນະຕຸ່ ໂຄງການ..................................................................................... 105 2.2 ຂ ສຸ້ ະເໜີແນະຕຸ່ ບາຸ້ນ........................................................................................... 105 2.3 ຂ ສຸ້ ະເໜີແນະຕຸ່ ການສຶກສາຄງັຸ້ຕຸ່ ໄປ..........................................................................106 ເອກະສານອາຸ້ງອງີ............................................................................................................. 107

ix ສາລະບານຕາລາງ ຕາລາງທີ ໜາຸ້ ຕາລາງທີ1 ຂ ມຸ້ ນ ຜໃຸ້ ຫສຸ້ າພາດ............................................................................................. 47 ຕາລາງທີ2 ດາຸ້ນອາຍ ........................................................................................................ 61 ຕາລາງທີ3 ດາຸ້ນສະຖານະພາບ........................................................................................... 62 ຕາລາງທີ4 ດາຸ້ນຊນົເຜຸ່ົາ..................................................................................................... 62 ຕາລາງທີ5 ດາຸ້ນລະດບັການສຶກສາ...................................................................................... 63 ຕາລາງທີ6 ດາຸ້ນອາຊບີ ...................................................................................................... 63 ຕາລາງທີ7 ດາຸ້ນລາຍຮບັຕຸ່ ເດອືນ......................................................................................... 64 ຕາລາງທີ8 ສະພາບບນັຫາການສຶກສາຂອງຍງິໜ ມຸ່ ................................................................ 65 ຕາລາງທີ9 ສະພາບບນັຫາການປະກອບອາຊບີຂອງຍິງໜ ມຸ່ ..................................................... 66 ຕາລາງທີ10 ສະພາບບນັຫາການເຄຸ່ືອນໄຫວໃນຄອບຄວົຂອງຍງິໜ ມຸ່ ........................................ 67 ຕາລາງທີ11 ສະພາບບນັຫາການເຄຸ່ືອນໄຫວວຽກງານໃນບາຸ້ນຂອງຍງິໜ ມຸ່ ................................. 68 ຕາລາງທີ12 ຄວາມຕອຸ້ ງການທາງດາຸ້ນການສຶກສາຂອງຍງິໜ ມຸ່ ................................................ 69 ຕາລາງທີ13 ຄວາມຕອຸ້ ງການທາງດາຸ້ນການປະກອບອາຊບີຂອງຍງິໜ ມຸ່ .................................... 71 ຕາລາງທີ14 ຄວາມຕອຸ້ ງການທາງດາຸ້ນການເຄຸ່ືອນໄຫວໃນຄອບຄວົຂອງຍງິໜ ມຸ່ ......................... 72 ຕາລາງທີ15 ຄວາມຕອຸ້ ງການທາງດາຸ້ນການເຄຸ່ືອນໄຫວວຽກງານໃນບາຸ້ນຂອງຍງິໜ ມຸ່ .................. 73 ຕາລາງທີ16 ແນວທາງການຄມ ຸ້ ຄອງທາງດາຸ້ນການສຶກສາຂອງຍງິໜ ມຸ່ ...................................... 74 ຕາລາງທີ17 ແນວທາງການຄມ ຸ້ ຄອງທາງດາຸ້ນອາຊບີຂອງຍງິໜ ມຸ່ .............................................. 75 ຕາລາງທີ18 ແນວທາງການຄມ ຸ້ ຄອງທາງດາຸ້ນຄອບຄວົຂອງຍງິໜ ມຸ່ .......................................... 76 ຕາລາງທີ19 ແນວທາງການຄມ ຸ້ ຄອງທາງດາຸ້ນສງັຄມົຂອງຍງິໜ ມຸ່ ............................................. 77 ຕາລາງທີ20 ສະແດງຂ ມຸ້ ນ ປຽບທຽບສມົມດ ຖານຈ າແນກຕາມອາຍ ............................................ 85 ຕາລາງທີ21 ສະແດງຂ ມຸ້ ນ ປຽບທຽບສມົມດ ຖານຈ າແນກຕາມສະຖານະພາບ .............................. 87 ຕາລາງທີ22 ສະແດງຂ ມຸ້ ນ ປຽບທຽບສມົມດ ຖານຈ າແນກຕາມຊນົເຜຸ່ົາ ........................................ 88 ຕາລາງທີ23 ສະແດງຂ ມຸ້ ນ ປຽບທຽບສມົມດ ຖານຈ າແນກຕາມລະດບັການສຶກສາ ......................... 89 ຕາລາງທີ24 ສະແດງຂ ມຸ້ ນ ປຽບທຽບສມົມດ ຖານຈາ ແນກຕາມອາຊບີ ........................................... 91 ຕາລາງທີ25 ສະແດງຂ ມຸ້ ນ ປຽບທຽບສມົມດ ຖານຈ າແນກຕາມລາຍຮບັສະເລຍຸ່ ຕຸ່ ເດອືນ ................. 92

1 ພາກທ ີ I ພາກສະເໜ ີ 1. ເຫດຜນົ ແລະ ຄວາມສາ ຄນັຂອງບນັຫາ ການພດັທະນາຂອງບນັດາປະເທດກາ ລງັພດັທະນາ ແມນຸ່ ຕິດພນັກບັການພດັທະນາບນັດາ ພືຸ້ນຖານໂຄງລາຸ່ ງ, ການກຸ່ສ າຸ້ງໂຄງການຂະໜາດໃຫຸ່ຍ ແລະ ການລງົທຶນຂອງຕາຸ່ ງປະເທດ, ຊຸ່ງຶມີ ຄວາມຈາ ເປັນຕຸ້ອງໄດມຸ້ ກີານຍກົຍາຸ້ ຍຈດັສນັປະຊາຊນົອອກຈາກພືຸ້ນທຸ່ີການພດັທະນາ ເຮັດໃຫຸ້ ລດັຖະບານ ແລະ ອງົການທຸ່ີກຽຸ່ ວຂອຸ້ ງຕອຸ້ ງມກີານຍກົຍາຸ້ຍຈດັສນັ ແລະ ຊດົເຊຍີຕຸ່ ຜມຸ້ ກີານຍກົຍາຸ້ຍ, ປະຊາຊນົຕອຸ້ ງມກີານປບັຕວົ ແລະ ການຊອກຫາວຽກເຮັດງານທາ . ການຍກົຍາຸ້ຍຈດັສນັແມນຸ່ ບນັຫາ ທຸ່ີເກີດຂຶຸ້ນແຜຸ່ຫຼາຍທຸ່ວົ ໄປຢຸ່ ໃນໂລກ ໃນໂຄງການພດັທະນາຕຸ່າງໆ ໃນເຂດຕວົ ເມອື ງ ແລະ ຊນົນະບດົ ຄວາມຕອຸ້ ງການພືຸ້ນທຸ່ີເພຸ່ືອການກຸ່ສ າຸ້ງຕາຸ່ ງໆ ແລະ ການຂາດເຂນີເນອືຸ້ ທຸ່ີດິນ ເພຸ່ືອທາ ການຜະລິດ ແລະ ບນັຫາອຸ່ນືໆ ໄດເຸ້ຮັດໃຫມຸ້ ກີານຍກົຍາຸ້ຍປະຊາຊນົຈາກຊນົນະບດົເຂົຸ້າສຕ ຸ່ ວົເມອືງ. ໂຄງການທຸ່ີມກີານຍກົຍາຸ້ຍປະຊາຊນົໄປຕງັຸ້ຖຸ່ນິຖານໃໝໃຸ່ ນໂລກທຸ່ີເຄຍີເກດີຂນຶຸ້ ແມນຸ່ ໂຄງການໃຫຍໆຸ່ ເຊຸ່ັນ: ໂຄງການກຸ່ສ າຸ້ງ ສະໜາມກລິ າໂອແລມປິກລອນດອນ ປີ2012, ສະໜາມກລິ າ ອາຟຣິກກາ ໃຕຸ້2010, ສະໜາມກລິ າບານໂລກປະເທດບະເຣຊນິ 2014 ແລະ ສະໜາມກລິ າໂອແລມປິກ 2016 (Bender, 2008) ແລະ (Bennett O, McDowell C, 2012). ໂຄງການພດັທະນາຫຼາຍປະເພດແມນຸ່ ໄດກຸຸ້່ໃ ຫເຸ້ກດີມຜີນົກະທບົຕຸ່ ທາງກາຍະພາບ ຫຼືທາງເສດຖະກດິທຸ່ີໄດມຸ້ ກີານຍກົຍາຸ້ຍປະຊາຊນົເນຸ່ອືງ ຈາກມຄີວາມຕອຸ້ ງການໃນການນາ ໃຊພຸ້ ືຸ້ນທຸ່ີເຊຸ່ັນ: ໂຄງການສາຸ້ງເດຸ່ນີບິນ, ເຂຸ່ອືນໄຟຟຸ້າ, ຂດ ຄນົຸ້ ແຮຸ່ ທາດ, ເຂດພດັທະນາເສດຖະກດິ , ຄມົມະນາຄມົ, ການທອຸ່ ງທຽຸ່ ວ, ໂຄງການບາຸ້ນຈດັສນັ, ກະສິກາ , ທຸ່ ສຸ່ງົນາ ຸ້ມນັ ແລະ ອຸ່ນືໆ (Zimmerer, 2013). ທະນາຄານໂລກໄດກຸ້ າ ນດົສາເຫດຂອງການຍກົຍາຸ້ຍປະຊາກອນໂລກ ແມນຸ່ ມາຈາກຫຼາຍກລ ະນີ ຊຸ່ງຶສາມາດແບງຸ່ ເປັນ 4 ປະເພດຄື: 1) ໄພພິບດັທາງທາ ມະຊາດເຊຸ່ັນ: ໄພແຫງຸ້ແລງຸ້, ຄວາມອຶດຫິວ, ໄພນາຸ້ ຖວຸ້ ມ, ແຜຸ່ນດິນໄຫວ ແລະ ອຸ່ືນໆ, 2) ການເກີດສງົຄາມ ແລະ ຄວາມບຸ່ ສະຫງບົທາງ ການເມອືງ, 3) ຄວາມຂດັແຍງຸ້ ທາງເຊືຸ້ອຊາດ ແລະ ສາສະໜາ, 4) ການປຸ່ຽນແປງນະໂຍບາຍ ແລະ ໂຄງການ ພດັທະນາທຸ່ີກຸ່ ໃຫຸ້ເກດີການປຸ່ຽນແປງທຸ່ີສາ ຄນັໃນການນາ ໃຊປຸ້ ະໂຫຍດດິນ ແລະ ນາຸ້ . ໃນປດັ ຈບ ນັການຍກົຍຸ້າຍປະຊາກອນຈາກໂຄງການພດັທະນາແມນຸ່ ໄດຸ້ຂະຫຍາຍຕວົຢຸ່າງ ວອຸ່ ງໄວ ເນຸ່ືອງຈາກການຕອບສະໜອງຄວາມຕຸ້ອງການເພຸ່ີມຂຶຸ້ນ, ການກຸ່ ສາຸ້ ງພືຸ້ນຖານໂຄງລຸ່າງ ແລະ ຄວາມໜາແໜນຂອງປະຊາກອນ ຸ້ (Montri Suwanmontri , 1996). ການລງົທຶນຂອງການສາຸ້ງ ເຂຸ່ືອນໄຟຟຸ້າ ແລະ ບຸ່ ແຮຂຸ່ ະໜາດໃຫຸ່ຍກແ ມນຸ່ ໂຄງການກຸ່ສ າຸ້ງປະເພດໜຸ່ຶງທຸ່ີຕອຸ້ ງໄດມຸ້ ກີານຈດັສນັ

2 ຍກົຍາຸ້ຍໄປຕງັຸ້ຖຸ່ນິ ຖານຢຸ່ ບອຸ່ ນໃໝຸ່ໃນໄລຍະຜາຸ່ ນມາ. ການຈດັສນັຍກົຍາຸ້ຍແມນຸ່ ໄດຮຸ້ ບັການຊດົເຊີຍ ຈາກໂຄງການເປັນທຸ່ີດນິ , ເຮອືນຊານ, ການຝຶກອບົຮມົອາຊບີ, ການກຸ່ສ າຸ້ງພືຸ້ນຖານໂຄງລາຸ່ ງໃຫແຸ້ ກຸ່ ຊ ມຊນົ ເຊຸ່ັນ: ໂຮງຮຽນ, ໂຮງໝ , ຕະຫຼາດ, ຄິວລດົ ແລະ ອຸ່ືນໆ. ໃນການຈດັສນັພືຸ້ນທຸ່ີເພຸ່ືອຮອງ ຮບັການຍກົຍາຸ້ຍຈດັສນັ ແມນຸ່ ອີງຕາມການຈດັສນັຂອງໂຄງການ, ບາງຄງັຸ້ກ ຢຸ່ ໃກຄຸ້ ຽງກບັພືຸ້ນທຸ່ີ ກຸ່ສ າຸ້ງໂຄງການ ແລະ ບາງຄງັຸ້ກໄ ດຈຸ້ ດັສນັຍກົຍາຸ້ຍໄປຢບຸ່ ອຸ່ ນອຸ່ນື (TEAM, 2005). ສາ ລບັ ສປປ ລາວ ທຸ່ີເປັນປະເທດກາ ລງັພດັທະນາ ໂດຍສະເພາະແມນຸ່ ທາງດາຸ້ນເສດຖະກດິ ກໄ ດມຸ້ ກີານສມ ໃສກຸ່ ານກຸ່ ສາຸ້ງພືຸ້ນຖານໂຄງລຸ່າງ, ການສຸ່ງົເສີມການລງົທຶນໃນຂະແໜງການທຸ່ີເປັນ ທາຸ່ ແຮງທຸ່ີສາ ຄນັຂອງລາວ ເປັນຕນົຸ້: ການຜະລິດພະລງັງານໄຟຟຸ້າ, ການຂດ ຄນົຸ້ບຸ່ ແຮຸ່ , ການກຸ່ສ າຸ້ງ ທາງລດົໄຟ, ທາງດວຸ່ ນ. ເວົຸ້າລວມແລວຸ້ ການພດັທະນາພະລງັງານໄຟຟຸ້າສວຸ່ ນໃຫຸ່ຍຈະເປັນການ ກຸ່ ສາຸ້ ງເຂຸ່ືອນໄຟຟຸ້ານາ ຸ້ຕກົນນັຸ້ຖືເປັນພະລງັງານທາງເລືອກ ແລະ ພະລງັງານທດົແທນທຸ່ີສະອາດ ແລະ ເປັນມດິຕຸ່ ສຸ່ິງແວດລຸ້ອມ. ການສາຸ້ ງເຂຸ່ືອນໄຟຟຸ້ານນັຸ້ ແມນຸ່ ໄດນຸ້ າ ລາຍຮບັອນັມະຫາສານສ ຸ່ ປະເທດຊາດ ແຕຕຸ່ ອຸ້ ງແລກປຸ່ຽນດວຸ້ ຍການສ ນເສຍລະບບົນເິວດ, ທຸ່ີຢຸ່ ອາໄສ, ພືຸ້ນທຸ່ີທາ ມາຫາກນິ ແລະ ທຸ່ີຢຸ່ອ າໄສຂອງປະຊາຊນົ ແລະ ສດັປຸ່ານາໆຊະນດິທງັໃນບ ລິເວນອາຸ່ ງນາ ຸ້ ແລະ ບ ລິເວນໃຕຸ້ ເຂຸ່ອືນ, ລະບບົນເິວດດງຸ່ັກາຸ່ ວບຸ່ ສາມາດຄືນສະພາບໄດດຸ້ ວຸ້ ຍຕນົເອງ, ນາ ໄປສກ ຸ່ ານຍກົຍາຸ້ຍປະຊາຊນົ ໄປຕງັຸ້ຢຸ່ຖ ຸ່ນິ ຖານໃໝຸ່ , ຢຸ່ພ ືຸ້ນທຸ່ີແຫງຸ່ ໃໝຸ່ , ຊຸ່ງຶສະພາບສງັຄມົ, ເສດຖະກດິ ແລະ ລະບບົນເິວດຈະບຸ່ ຄືເກຸ່າົ ດງຸ່ັທຸ່ີປະເທດເຮົາກາ ລງັປະສບົບນັຫາຢຸ່ ໃນປດັຈບ ນັ ເຮັດໃຫປຸ້ ະຊາຊນົທຸ້ອງຖຸ່ນິ ຕອຸ້ ງສ ນເສຍ ວຖິກີານດາ ລງົຊວິດິ (ຊງົຣດິ 2013). ປດັຈບ ນັການຍກົຍາຸ້ຍຕງັຸ້ຖຸ່ິນຖານໃໝຸ່ແບບບຸ່ ສະຫມກັໃຈບຸ່ ແມນຸ່ ເລຸ່ືອງໃໝຸ່ຂອງປະຊາຊນົ ລາວ ຊຸ່ງຶໃນຫຼາຍທດົສະວດັທຸ່ີຜຸ່ານມາກໄ ດມຸ້ ກີານຍກົຍາຸ້ຍບາຸ້ນ ແລະ ກ ມຸ່ ບາຸ້ນເພຸ່ືອຄວາມປອດໄພ ແຕກຸ່ ານຍກົຍາຸ້ຍປດັຈບ ນັສວຸ່ ນຫຼາຍແມນຸ່ ເກດີຈາກ ໂຄງການພດັທະນາຕາຸ່ ງໆ ຂອງລດັຖະບານ ເຊຸ່ັນ: ໂຄງການເຂຸ່ອືນໄຟຟຸ້າພະລງັງານນາ ຸ້, ແຫຼງຸ່ ຜະລິດໄຟຟຸ້າພະລງັງານລມົ, ພະລງັງານຖາຸ່ ນຫີນ, ພະລງັງານແສງຕາເວັນ, ກະສິກາ ແລະ ການຂດ ຄນົຸ້ ແຮທຸ່ າດເປັນຕນົຸ້ (EU 2010). ການຍກົຍາຸ້ຍ ປະຊາຊນົໄປຕງັຸ້ຖຸ່ນິຖານໃໝຂຸ່ ອງ ສປປ ລາວ ໃນປີ1990 ເຖງິປດັຈບ ນັແມນຸ່ ການຈດັສນັຍກົຍາຸ້ຍ ທຸ່ີກຽຸ່ ວຂອຸ້ ງກບັການພດັທະນາຊນົນະບດົຂອງລດັຖະບານ ແລະ ການຫຼຼຸດຜອຸ່ ນຄວາມທກ ຍາກ ແລະ ການຈດັສນັຍກົຍາຸ້ຍທຸ່ີກຽຸ່ ວຂອຸ້ ງກບັໂຄງການພດັທະນາ ແລະ ລງົທືນຂອງພາກລດັ ແລະ ເອກະ ຊນົ. ນອກຈາກນີຸ້ Saychai Syladeth, ພຸ້ອມຄະນະ (2016) ໄດຸ້ກາຸ່ ວວຸ່າ ການກຸ່ ສຸ້າງໂຄງລຸ່າງ ພືຸ້ນຖານ ໄດນຸ້ າ ລາຍໄດອຸ້ ນັມະຫາສານ ແລະ ເຮັດໃຫເຸ້ສດຖະກດິຂອງປະເທດມກີານຂະຫຍາຍຕວົ ຢຸ່າງກາຸ້ວກະໂດດ ໂດຍສະເພາະ ແມນຸ່ ໂຄງການໄຟຟຸ້າພະລງັນາ ຸ້ທຸ່ີໄດຕຸ້ ອບສະໜອງດາຸ້ນພືຸ້ນຖານ ໂຄງລາຸ່ ງ, ໄຟຟຸ້າໃຫກຸ້ ບັປະຊາຊນົທອຸ້ ງຖຸ່ນິ , ປະເທດ ແລະ ພາກພືຸ້ນໄດຊຸ້ ມົໃຊໄຸ້ຟຟຸ້າ.

3 ບາຸ້ນໂພນສະຫວາດກຸ່ເ ປັນບາຸ້ນຈດັສນັແຫຸ່ງໜຸ່ຶງສາ ລບັປະຊາຊນົທຸ່ີໄດຮຸ້ ບັການຍກົຍາຸ້ຍຈດັ ສນັຈາກໂຄງການກຸ່ສ າຸ້ງເຂຸ່ືອນໄຟຟຸ້ານາ ຸ້ງຸ່ມື 2 ຊຸ່ຶງຕງັຸ້ຢຸ່ ຫຸ່າງຈາກເທດສະບານເມອືງເຟືອງປະມານ 8 ກໂິລແມັດ. ບາຸ້ນຈດັສນັດຸ່ງັກາຸ່ ວໄດຮຸ້ ບັການກຸ່ ສາຸ້ງໂດຍ ໂຄງການກຸ່ສ າຸ້ງເຂຸ່ືອນໄຟຟຸ້ານາ ຸ້ງຸ່ມື 2 ແລະ ສາຸ້ງຕງັຸ້ຂນຶຸ້ ໃນວນັທຸ່ີ03/03/2010, ມເີນອືຸ້ ທຸ່ີຄມ ຸ້ ຄອງທງັໝດົ 1.958,91 ຮຕ, ປະກອບດວຸ້ ຍ 3 ຄມ ຸ້ ຄື: ຄມ ຸ້ ໂພນສະຫວາດ, ຄມ ຸ້ ແກວຸ້ ມໄີຊ ແລະ ຄມ ຸ້ ໄຊສາ ພນັ, ທາງທິດເໜືອຕິດກບັເມອືງແມດ ແລະ ບາຸ້ນຄອນເລືອງ, ທິດໃຕຕຸ້ ິດກບັບາຸ້ນໂພນສ,ີ ທິດຕາເວັນອອກຕິດກບັ ບາຸ້ນເມອືງເຟືອງ ແລະ ບຸ້ານສາມໝຸ່ືນ, ທິດຕາເວັນຕກົຕິດກບັ ບຸ້ານນາຫວຸ້ານ ແລະ ບຸ້ານໜອງປ ປະກອບມີ1.214 ຫຼງັຄາເຮອືນ ແລະ 1.165 ຄອບຄວົ, ມພີນົລະເມອືງທງັໝດົ 6.872 ຄນົ, ຍງິ 3.390 ຄນົ, ໄວໜ ມຸ່ ຍິງ ອາຍ 15-35 ປີມທີງັຫມດົ 936 ຄນົ, ຊນົເຜຸ່ົາກມຶມ 4.588 ຄນົ, ຍິງ 2.310 ຄນົ ກວມເອົາ 68%, ເຜຸ່ົາລາວລ ມຸ່ 2.140 ຄນົ, ຍິງ 999 ຄນົ ກວມເອົາ 30%, ເຜຸ່ົາມງົຸ້ 145 ຄນົ, ຍິງ 81 ຄນົ ກວມເອົາ 2%. ປະຊາກອນສວຸ່ ນຫຼາຍເຊຸ່ອືຖືສາສະໜາຜີກວມ 66%, ສາສະໜາພ ດ 28% ແລະ ສາສະໜາຕາຸ່ ງປະເທດ 6%. ພາຍຫຼງັສາຸ້ງຕງັຸ້ບາຸ້ນຈດັສນັ ແລະ ຍກົຍາຸ້ຍປະຊາຊນົເຂົຸ້າມາອາໄສໃນ ບາຸ້ນດຸ່ງັກາຸ່ ວແລວຸ້ ໂຄງການກຸ່ໄ ດຝຸ້ ຶກອບົຮມົອາຊີບໃຫຸ້ໄວໜ ຸ່ມ, ໄດສຸ້ າຸ້ງກ ມຸ່ ອາຊີບໃຫຸ້ປະຊາຊນົໃນ ບາຸ້ນ ແລະ ຈດັສນັທຸ່ີດນິທາ ການຜະລິດໃຫປຸ້ ະຊາຊນົ. ເຖງິຢາຸ່ ງໃດກຕ າມ, ສະພາບການດາ ລງົຊວີດິ ຂອງປະຊາຊນົ ແລະ ໄວໜ ຸ່ມ ກຍ ງັມຄີວາມຫຍ ງຸ້ຍາກສບັສນົ ແລະ ເກດີມບີນັຫາໃນຫຼາຍໆດາຸ້ນ, ປະຊາຊນົສວຸ່ ນໃຫຍແຸ່ ມນຸ່ ຍງັລຶຸ້ງເຄີຍກບັການດາ ລງົຊວີດິ ແບບອີງໃສທຸ່ າ ມະຊາດ ແລະ ຕິດພນັກບັ ປດັໃຈທາງດາຸ້ນທາ ມະຊາດເປັນຫຼກັ ລວມທງັການທາ ມາຫາກນິ ແລະ ການທາ ການຜະລິດກຸ່ ເຊຸ່ັນ ດຽວກນັ. ດງຸ່ັນນັຸ້, ການພດັທະນາ ແລະ ຍກົສງ ຄນ ນະພາບຊວີດິການເປັນຢຂຸ່ ອງປະຊາຊນົແມນຸ່ ຍງັ ມຂີ ຸ້ຈາ ກດັຫຼາຍປະການ ແລະ ເຖິງແມນຸ່ ວາຸ່ ເປັນບາຸ້ນໃຫຍທຸ່ ຸ່ີມພີນົລະເມອືງຫຼາຍ, ແຕກຸ່ ງົກນັຂາຸ້ມ ສະຖານທຸ່ີທາ ການຜະລິດພດັມຈີາ ກດັ (ດິນຈດັສນັໄດພຸ້ ຽງແຕຸ່ 0,5 ເຮັກຕາຕຸ່ ຄອບຄວົ), ເປັນດິນທຸ່ີ ໂຄກສ ງ, ບຸ່ ເໝາະສມົຕຸ່ ການຜະລິດ ແລະ ບຸ່ ມບີອຸ່ ນທາ ມາຫາກນິທຸ່ີພຽງພ . ນອກນນັຸ້, ສະພາບທາງ ດາຸ້ນພືຸ້ນຖານໂຄງລາຸ່ ງກຸ່ຍ ງັມຂີ ຫຸ້ ຍງ ຸ້ຍາກ ເຮັດໃຫກຸ້ ານຊຂືຸ້ າຍ ແລະ ໄປມາຫາສມ ຸ່ ຄີວາມລາ ບາກຂຶຸ້ນ ຍຸ່ິງຕຸ່ືມ, ການປະທາ ມາຫາກນິ ແລະ ການປະກອບອາຊີບຂອງຍິງໜ ຸ່ມແມນຸ່ ຍງັມຄີວາມຫຍ ງຸ້ ຍາກ ຫຼາຍອນັເກດີມາຈາກຫຼາຍປດັໄຈທາງດາຸ້ນສງັຄມົ ແລະ ຄອບຄວົ ຍງັມລີກັສະນະເພຸ່ີມຂຶຸ້ນ (ບາຸ້ນ ໂພນສະຫວາດ, 2020). ເຖງິວາຸ່ ໂຄງການດງຸ່ັກາຸ່ ວຈະມກີານຄມ ຸ້ ຄອງຍງິໜ ມຸ່ ໃນການປະກອບອາຊບີຕາຸ່ ງໆຈາກໂຄງການ ແລວຸ້ ກຕ າມ ແຕກຸ່ ຍ ງັມຫີຼາຍໆບນັຫາທຸ່ີກຽຸ່ ວຂອຸ້ ງກບັຍິງໜ ມຸ່ ເຊຸ່ັນ ຍງິໜ ມຸ່ ຈາ ນວນໜຸ່ຶງຍງັຂາດການສຶກ ສາອບົຮມົ, ການປະລະການຮຽນມລີກັສະນະເພຸ່ີມຂນຶຸ້ ໃນແຕລຸ່ ະປີຍອຸ້ ນຂາດການສຸ່ງົເສມີທາງຈາກທາງ ຄອບຄວົ ແລະ ຂາດທຶນຮອນໃນການສຸ່ງົເສີມການສຶກສາ, ປະຊາຊນົຍງັລງຶຸ້ເຄຍີກບັການດາ ລງົຊວີດິ

4 ແບບທາ ມະຊາດ, ເປັນບາຸ້ນໃຫຍມຸ່ ພີນົລະເມອືງຫລາຍ ເຮັດໃຫຄຸ້ ນົສວຸ່ ນໃຫຍເຸ່ ຂົຸ້າມາຊອກວຽກເຮັດ ງານທາ ໃນຕວົເມອືງ, ເຮັດໃຫຍຸ້ ງິໜ ມຸ່ ຈະຕກົເປັນກ ມຸ່ ສຽຸ່ ງຫຼກັທຸ່ີໄດຮຸ້ ບັຜນົກະທບົຈາກປດັໄຈຕາຸ່ ງໆທາງ ສງັຄມົ ແລະ ສະພາບແວດລອຸ້ ມໃນເຂດບາຸ້ນຈດັສນັຍກົຍາຸ້ຍ ແລະ ສຸ່ງົຜນົສະທອຸ້ ນເຮັດໃຫສຸ້ ະພາບ ການດາ ລງົຊວີດິຂອງເຂົາເຈົາຸ້ ມກີານປຸ່ຽນແປງໄປໃນທາງບວກ ແລະ ລບົໃນເວລາດຽວກນັ (ນາຍ ບາຸ້ນ ບາຸ້ນໂພນສະຫວາດ, 2020). ອງີໃສຄຸ່ ວາມສາ ຄນັ ແລະ ສະພາບບນັຫາທຸ່ີກາຸ່ ວມາຂາຸ້ງເທີງນນັຸ້ ຂາຸ້ພະເຈົາຸ້ຈຸ່ງຶສນົໃຈສກຶ ສາ ເຖງິການຄມ ຸ້ ຄອງການດາ ລງົຊວີດິຂອງຍງິໜ ມຸ່ ຢເຸ່ ຂດຈດັສນັຂອງບາຸ້ນໂພນສະຫວາດ ເມອືງເຟືອງ ແຂວງວຽງຈນັ ເພຸ່ືອເປັນບດົວທິ ະຍານພິ ນົໃນການສກຶ ສາລະດບັປະລິນຍາໂທ, ເພຸ່ືອສກຶ ສາເຖງິສະ ພາບບນັຫາຂອງຍງິໜ ມຸ່ ໃນການດາ ລງົຊວີດິຢເຸ່ ຂດຈດັສນັຍກົຍາຸ້ຍ, ຄວາມຕອຸ້ ງການຂອງຍງິໜ ມຸ່ ໃນ ການດາ ລງົຊວີດິ ແລະ ແນວທາງທຸ່ີເປັນຮບ ປະທາ ຂອງການຄມ ຸ້ ຄອງກ ມຸ່ ຄນົດງຸ່ັກາຸ່ ວຕຸ່ ບນັຫາຕາຸ່ ງໆທຸ່ີ ອາດຈະເກດີຂນຶຸ້ ໃນສະພາບການດາ ລງົຊວີດິຂອງເຂົາເຈົາຸ້. 2. ຈດ ປະສງົສກຶສາ 1) ສຶກສາສະພາບບນັຫາຂອງຍິງໜ ຸ່ມໃນການດາ ລງົຊີວິດຢຸ່ ເຂດຈດັສນັຍກົຍຸ້າຍ ບຸ້ານໂພນ ສະຫວາດ ເມອືງເຟືອງ ແຂວງວຽງຈນັ. 2) ສຶກສາຄວາມຕຸ້ອງການຂອງຍິງໜ ຸ່ມໃນການດ າລງົຊີວິດຢຸ່ ເຂດຈດັສນັຍກົຍາຸ້ ຍ ບຸ້ານໂພນ ສະຫວາດ ເມອືງເຟືອງ ແຂວງວຽງຈນັ. 3) ສຶກສາແນວທາງໃນການຄ ມຸ້ ຄອງຍິງໜ ຸ່ມໃນການດ າລງົຊີວິດຢຸ່ ເຂດຈດັສນັຍກົຍຸ້າຍ ບຸ້ານ ໂພນສະຫວາດ ເມອືງເຟືອງ ແຂວງວຽງຈນັ. 3. ຄາ ຖາມການສກຶສາ 1) ສະພາບບນັຫາຂອງຍິງໜ ຸ່ມໃນການດາ ລງົຊີວິດຢຸ່ ເຂດຈດັສນັຍກົຍາຸ້ຍ ບາຸ້ນໂພນສະຫວາດ ເມອືງເຟືອງ ແຂວງວຽງຈນັ ມຫີຍງັແດ?ຸ່ 2) ຄວາມຕອຸ້ ງການຂອງຍິງໜ ຸ່ມໃນການດາ ລງົຊີວດິ ຢຸ່ ເຂດຈດັສນັຍກົຍາຸ້ຍ ບາຸ້ນໂພນສະຫວາດ ເມອືງເຟືອງ ແຂວງວຽງຈນັ ມຫີຍງັແດ?ຸ່ 3) ແນວທາງໃນການຄ ຸ້ມຄອງຍິງໜ ຸ່ມໃນການດ າລງົຊີວິດຢຸ່ ເຂດຈດັສນັຍກົຍຸ້າຍ ບຸ້ານໂພນ ສະຫວາດ ເມອືງເຟືອງ ແຂວງວຽງຈນັ ມຄີແືນວໃດ?

5 4. ສມົມດ ຖານ ຜຕຸ້ ອບແບບສອບຖາມທຸ່ີມອາຍ ີ , ສະຖານະພາບ, ເຜຸ່ົາ, ລະດບັການສກຶ ສາ, ອາຊບີ ແລະ ລາຍ ຮບັສະເລຍຸ່ ຕຸ່ ເດອືນທຸ່ີຕາຸ່ ງກນັຈະມຄີວາມຄິດເຫັນຕຸ່ ກບັຄວາມຕອຸ້ ງການ ໃນການດາ ລງົຊວີດິຂອງຍງິ ໜ ມຸ່ ຢເຸ່ ຂດຈດັສນັຍກົຍາຸ້ຍບາຸ້ນໂພນສະຫວາດ ເມອືງເຟືອງ ແຂວງວຽງຈນັທຸ່ີແຕກຕາຸ່ ງກນັອອກໄປ. 5. ຂອບເຂດຂອງການສກຶສາ 5.1 ຂອບເຂດດາຸ້ນເນອືຸ້ ໃນ ການສຶກສາຄນົຸ້ ຄວຸ້ າໃນຫວົຂ ຸ້ນແີຸ້ ມນຸ່ ສຶກສາເຖງິການຄມ ຸ້ ຄອງຍິງໜ ຸ່ມໃນການດາ ລງົຊີວິດຢຸ່ ເຂດຈດັສນັຍກົຍາຸ້ຍຢຸ່ ບາຸ້ນໂພນສະຫວາດ ເມອືງເຟືອງ ແຂວງວຽງຈນັ ຊຸ່ງຶສາມາດແບງຸ່ ອອກເປັນ ຂ ຍຸ້ ອຸ່ ຍດງຸ່ັນ:ີຸ້ 1) ສະພາບບນຫາຂອງ ັ ຍງິໜ ມຸ່ ໃນການດາ ລງົຊວີດິຢເຸ່ ຂດຈດັສນັຍກົຍາຸ້ຍ: - ສະພາບບນັຫາການສຶກສາ: ການເຂົຸ້າເຖງິການສກຶ ສາຂນັຸ້ພືຸ້ນຖານ, ການຮບັການສຶກ ສາຢຸ່າງເທຸ່ົາທຽມ, ການສຸ່ງົເສມີການສກຶສາຈາກຄອບຄວົ ແລະ ສະຖາບນັ. - ສະພາບບນັຫາການປະກອບອາຊບີ: ໂອກາດການຈາຸ້ງງານ, ປະກອບອາຊບີອດິສະ ຫຼະ, ສະຖານທຸ່ີເຮັດວຽກ, ລາຍຮບັ, ລາຍຈາຸ່ ຍ, ມດີນິທາ ການຜະລິດ, ແຫຼງຸ່ ທາ ມາຫາກນິຊອກຫາ ເຄຸ່ອືງປຸ່າຂອງດງົ, ຫວຸ້ ຍນາ ຸ້ລາ ເຊ. - ສະພາບບນັຫາການເຄຸ່ືອນໄຫວໃນຄອບຄວົ: ການພວົພນັໃນຄອບຄວົ, ໄດມຸ້ ກີານເປີກ ສາຫາລືບນັຫາຕາຸ່ ງໆໃນຄອບຄວົ, ໄດມຸ້ ສີວຸ່ ນຮວຸ່ ມໃນການຕດັສິນໃຈ, ໄດຮຸ້ ບັການຊວຸ່ ຍເຫຼືອຈາກສະ ມາຊກິ ໃນຄອບຄວົ. - ສະພາບບນັຫາການເຄຸ່ືອນໄຫວວຽກງານໃນບາຸ້ນ: ການພວົພນັໃນບາຸ້ນ, ການເຂົຸ້າເຖງິ ການສກຶ ສາ, ການເຂົຸ້າເຖງິສາທາລະນະສກ , ການອາ ນວຍຄວາມສະດວກພືຸ້ນຖານໂຄງລາຸ່ ງໂທລະ ຄມົ-ມະນາຄມົ ແລະ ການຄມົມະນາຄມົ-ຂນົສຸ່ງົ, ມສີວຸ່ ນຮວຸ່ ມໃນຂະບວນການປຶກສາຫາລື, ແລະ ຕດັສິນໃຈວຽກງານຕາຸ່ ງໆ. 2) ຄວາມຕອຸ້ ງການຂອງຍງິໜ ມຸ່ - ຄວາມຕອຸ້ ງການຂອງຍງິໜ ມຸ່ ດາຸ້ນການສຶກສາ - ຄວາມຕອຸ້ ງການຂອງຍງິໜ ມຸ່ ດາຸ້ນການປະກອບອາຊບີ - ຄວາມຕອຸ້ ງການຂອງຍງິໜ ມຸ່ ດາຸ້ນການເຄຸ່ືອນໄຫວໃນຄອບຄວົ - ຄວາມຕອຸ້ ງການຂອງຍງິໜ ມຸ່ ດາຸ້ນການເຄຸ່ືອນໄຫວໃນບາຸ້ນ. 3) ແນວທາງໃນການຄມ ຸ້ ຄອງຍງິໜ ມຸ່ ໃນການດາ ລງົຊວີດິຢເຸ່ ຂດຈດັສນັຍກົຍາຸ້ຍ:

6 - ແນວທາງໃນການຄມ ຸ້ ຄອງຍງິໜ ມຸ່ ໃນດາຸ້ນການສກຶສາຢເຸ່ ຂດຈດັສນັຍກົຍາຸ້ຍ - ແນວທາງໃນການຄມ ຸ້ ຄອງຍງິໜ ມຸ່ ໃນດາຸ້ນການປະກອບອາຊບີຢເຸ່ ຂດຈດັສນັຍກົຍາຸ້ຍ - ແນວທາງໃນການຄ ມຸ້ ຄອງຍິງໜ ຸ່ມໃນດາຸ້ນການເຄຸ່ືອນໄຫວໃນຄອບຄວົຢຸ່ ເຂດຈດັສນັ ຍກົຍາຸ້ຍ - ແນວທາງໃນການຄມ ຸ້ ຄອງຍງິໜ ມຸ່ ໃນດາຸ້ນການເຄຸ່ືອນໄຫວວຽກງານພາຍໃນບານຸ້ ຢຸ່ເ ຂດ ຈດັສນັຍກົຍາຸ້ຍ 5.2 ຂອບເຂດດາຸ້ນສະຖານທຸ່ີ ການສກຶສາຄງັຸ້ນໄີຸ້ດກຸ້ າ ນດົເອົາ ບາຸ້ນໂພນສະຫວາດ ເມອືງເຟືອງ ແຂວງວຽງຈນັ ເປັນພືຸ້ນທຸ່ີ ເປົຸ້າໝາຍໃນການສກຶສາຄນົຸ້ຄວາຸ້. 5.3 ຂອບເຂດດາຸ້ນເວລາ ການສຶກສາໃນຄງັຸ້ນີຸ້ ຜຸ້ສ ຶກສາໄດກຸ້ າ ນດົຂອບເຂດເວລາການສຶກສາ ຕງັຸ້ແຕຸ່ 2015 ເຖິງ ປດັຈບ ນັ ແລະ ໄລຍະເວລາໃນການເກບັກາ ຂ ມຸ້ ນ ແມນຸ່ ຕງັຸ້ແຕຸ່ ເດອືນມນີາ ຫາ ເດອືນພຶດສະພາ ປີ 2020. 6. ຜນົຈາກການສກຶສາທຸ່ີໄດຮຸ້ ບັ 1) ໄດຮຸ້ ເ ຸ້ຖິງສະພາບບນັຫາຂອງຍິງໜ ຸ່ມໃນການດ າລງົຊີວິດຢຸ່ ເຂດຈດັສນັຍກົຍາຸ້ຍ ບາຸ້ນໂພນ ສະຫວາດ ເມອືງເຟືອງ ແຂວງວຽງຈນັ. 2) ໄດຮຸ້ ເ ຸ້ຖງິຄວາມຕອຸ້ ງການຂອງຍິງໜ ຸ່ມໃນການດາ ລງົຊີວິດຢຸ່ ເຂດຈດັສນັຍກົຍາຸ້ຍ ບາຸ້ນໂພນ ສະຫວາດ ເມອືງເຟືອງ ແຂວງວຽງຈນັ. 3) ໄດຮຸ້ ເ ຸ້ຖງິແນວທາງໃນການຄ ມຸ້ ຄອງຍິງໜ ຸ່ມໃນການດາ ລງົຊີວິດຢຸ່ ເຂດຈດັສນັຍກົຍາຸ້ຍ ບາຸ້ນ ໂພນສະຫວາດ ເມອືງເຟືອງ ແຂວງວຽງຈນັ. 4) ເປັນຂ ຸ້ມນ ໃຫຸ້ແກໜຸ່ ຸ່ວຍງານທຸ່ີກຽຸ່ ວຂອຸ້ ງ ເພຸ່ືອໃຊເຸ້ປັນແນວທາງໃນການວາງນະໂຍບາຍການ ພດັທະນາຍງິໜ ມຸ່ ໃນອະນາຄດົ. 5) ເປັນຂ ມຸ້ ນ ໃຫແຸ້ ກຜຸ່ ທຸ້ ຸ່ີສນົໃຈທຸ່ີຈະສຶກສາປດັໄຈທຸ່ີມຜີນົກະທບົຕຸ່ ການດາ ລງົຊວີດິ ຂອງຍິງໜ ມຸ່ ໃນ ຄງັຸ້ຕຸ່ ໄປ.

7 ພາກທ ີ II ທບົທວນເອກະສານ ແລະ ຂອບເຂດແນວຄດ ິ ການສກ ຶສາ 1. ແນວຄວາມຄດິ ແລະ ທິດສະດທີຸ່ີກຽຸ່ ວຂອຸ້ ງ 1.1 ແນວຄວາມຄິດກຽຸ່ ວກບັການພດັທະນາ ການພດັທະນາເປັນຂະບວນການໜຸ່ຶງຂອງການປຸ່ຽນແປງ ແລະ ການຈະເລີນເຕີບໂຕທາງ ດາຸ້ນເສດຖະກດິພາຍໃຕກຸ້ ານແບງຸ່ ອອກເປັນໂລກທຸ່ີພດັທະນາ ແລະ ບຸ່ ພດັທະນາ, ຊຸ່ງຶໄດອຸ້ ະທິບາຍ: 1) ການພດັທະນາໃນຖານະທຸ່ີເປັນຂະບວນການວວິດັຂອງການເຕີບໂຕ ແລະ ການປຸ່ຽນແປງຂອງສງັ ຄມົລວມທງັອງົການວດັທະນະທາ , ການພດັທະນາໃນຖານະທຸ່ີມຄີວາມກຽຸ່ ວພນັກບັທິດສະດວີວິດັທະນາ ການອນັເກຸ່າົ ແລະ ອນັໃໝຂຸ່ ອງຄວາມແຕກຕາຸ່ ງທາງດາຸ້ນສງັຄມົທຸ່ີມກີານປະສມົປະສານການປບັຕວົ ໃຫດຸ້ ຂີນຶຸ້ , 2) ເປັນຂະບວນການປຸ່ຽນແປງ ແລະ ການເຕີບໂຕຂອງສງັຄມົດວຸ້ ຍການຕິດຕຸ່ ສ າພນັກບັ ສງັຄມົຕາຸ່ ງໆ, 3) ການພດັທະນາຈະຕອຸ້ ງມກີານວາງແຜນຢຸ່າງຮອບຄອບ ແລະ ມກີານກວດກາ, ປະ ເມນີຜນົຕີລາຄາຂະບວນການເຕີບໂຕທາງດາຸ້ນການປຸ່ຽນແປງ ໂດຍມເີປົຸ້າໝາຍໃຫເຸ້ລືອກສາ ລບັການພດັ ທະນາຫຼາຍໆເປົຸ້າໝາຍລວມທງັເປົຸ້າໝາຍການພດັທະນາເປັນຕນົຸ້ (ຮຈ ເວລທ໌ Hoogvelt, 1982). ການພດັທະນາມຄີວາມໝາຍ ແມນຸ່ ເນັນຸ້ ໃສດຸ່ າຸ້ນເສດຖະກດິ ໂດຍສະເພາະກຽຸ່ ວຂອຸ້ ງກບັຄວາມ ກາຸ້ວໜາຸ້ທຸ່ີນນັຸ້ການຈດັສະຫວດັດກີານເປັນຕນົຸ້ ການຫຼຼຸດຜອຸ່ ນຄວາມຍາກຈນົ ແລະ ຫຼດຼຸ ການຫວາຸ່ ງງານ ການຫຼດຼຸ ຄວາມບຸ່ ສະເໜີພາບທາງດາຸ້ນເສດຖະກດິ (ລ ງຸ່ ລະວີສດິທີກອນ, 2003). ການພດັທະນາທຸ່ີແທຈຸ້ ງິນນັຸ້ ໝາຍເຖງິການເຮັດໃຫຊຸ້ ວີດິການເປັນຢຂຸ່ ອງປະຊາຊນົມຄີວາມຜາ ສກ , ສະດວກສະບາຍ, ມຄີວາມຢດຸ່ ກີນິດ,ີ ມຄີວາມຈະ ເລີນທາງດາຸ້ນສລິ ະປະວດັທະນະທາ ແລະ ຈດິໃຈຢາຸ່ ງເທຸ່ົາທຽມ, ຊຸ່ງຶຂນຶຸ້ ຢຸ່ກ ບັການໄດຮຸ້ ບັປດັໄຈທາງດາຸ້ນວດັຖ ເພຸ່ືອສະໜອງຄວາມຕອຸ້ ງການ ຂອງຮາຸ່ ງກາຍ ແລະ ຍງັລວມເຖງິການປຸ່ຽນແປງໄປໃນທາງທຸ່ີດຂີນຶຸ້ ຂອງຄນ ນະພາບຊວີດິ ອນັໄດແຸ້ ກຸ່ ການສກຶ ສາ, ສຸ່ງິແວດລອຸ້ ມ ແລະ ການພກັຜອຸ່ ນ (ວທິ ະຍາກອນ ຊຽງກນ , 1984). ການພດັທະນາ ໝາຍເຖງິການປຸ່ຽນ ແປງທຸ່ີກາ ນດົທິດທາງ (Directed Change) ຫຼື ການ ປຸ່ຽນແປງທຸ່ີໄດວຸ້ າງແຜນໄວລຸ້ ວຸ່ ງໜາຸ້ (Planned Change) (ສນັຢາ ສນັຢາວວິດັ, 1983). ສະຫຼຼຸບວາຸ່ ການພດັທະນາແມນຸ່ ການຈະເລີນເຕີບໂຕທາງດາຸ້ນເສດຖະກດິ ສະພາບແວດລອຸ້ ມ ທາງສງັຄມົທຸ່ີດກີວາຸ່ ເກຸ່າົ ໂດຍຂນຶຸ້ ກບັການໄດຮຸ້ ບັປດັໄຈທາງດາຸ້ນວດັຖ ເພຸ່ືອສະໜອງຄວາມຕອຸ້ ງການ ຂອງຮາຸ່ ງກາຍ ແລະ ຍງັລວມເຖງິການປຸ່ຽນແປງໄປໃນທາງທຸ່ີດຂີນຶຸ້ ຂອງຄນ ນະພາບຊວີດິ ອນັໄດແຸ້ ກຸ່ ການສກຶສາ, ອາຊບີ ແລະ ລາຍຮບັ, ລາຍຈາຸ່ ຍຢຸ່າງມລີະບບົແບບແຜນການດາ ເນນີງານ ແລະ ການ ຕິດຕາມກວດກາຢາຸ່ ງລະອຽດ.

8 1.2 ທິດສະດກີຽຸ່ ວກບັການຄມ ຸ້ ຄອງ ສາ ລບັແນວຄິດກຽຸ່ ວກບັການວາງແຜນຄ ມຸ້ ຄອງແມນຸ່ ມຫີຼາຍທຸ່ານໄດເຸ້ຮັດການສຶກສາ ແລະ ໃຫຄຸ້ ວາມໝາຍທຸ່ີມລີກັສະນະຄາຸ້ຍຄກືນັ ແລະ ກມ ສີວຸ່ ນແຕກຕາຸ່ ງກນັຄ:ື ການຄມ ຸ້ ຄອງແມນຸ່ ຂະບວນວວິດັແຫງຸ່ ການບນັຊາ, ຊນີຸ້ າ -ນາ ພາ, ການກະທບົ, ການກວດກາ ການດດັສມົຕຸ່ ເປົຸ້າໝາຍຄມ ຸ້ ຄອງ ແນໃສເຸ່ ຮັດໃຫກຸ້ ານເຄຸ່ືອນໄຫວຂອງເປົຸ້າໝາຍຄມ ຸ້ ຄອງຖກືຕອຸ້ ງຕາມຈ ດ ປະສງົຄມ ຸ້ ຄອງ. ການຄມ ຸ້ ຄອງ ແມນຸ່ ການເຄຸ່ືອນໄຫວທຸ່ີມຈີດ ປະສງົມກີານຈດັຕງັຸ້ໃສເຸ່ ປົຸ້າໝາຍຄມ ຸ້ ຄອງ ແລະ ພາວະຄມ ຸ້ ຄອງ ໂດຍນາ ໃຊຢຸ້ າຸ່ ງມປີະສິດທິຜນົສງ ສດ , ບນັດາຄວາມອາດສາມາດ ແລະ ໂອກາດ ຂອງລະບບົການຈດັຕງັຸ້ ເພຸ່ືອບນັລໄ ດຈຸ້ ດ ໝາຍທຸ່ີວາງອອກນນັຸ້ ຕາມເງຸ່ອືນໄຂທຸ່ີມກີານປຸ່ຽນແປງຂອງ ພາວະແວດລອຸ້ ມ. ບນັຫາພືຸ້ນຖານ ແລະ ສາ ຄນັກວາຸ່ ໝໃຸ່ ນການຄມ ຸ້ ຄອງ ແມນຸ່ ຄມ ຸ້ ຄອງຄນົ ແລະ ວງົ ຄະນາຍາດສງັຄມົ, ເພາະວາຸ່ ຄນົເປັນປດັໄຈຕດັສນິຜນົໄດ, ຸ້ ຜນົເສຍຂອງການຈດັຕງັຸ້ປະຕິບດັຕາມຈດ ໝາຍທຸ່ີວາງໄວ;ຸ້ ການຄ ຸ້ມຄອງແມນຸ່ ວິທະຍາສາດ ແລະ ສິລະປະຍ ດທະວິທີຍ ຸ້ດນັໃຫຸ້ສງັຄມົຂະຫຍາຍຕວົ, ບນັຫາພືຸ້ນຖານ ແລະ ສາ ຄນັກວາຸ່ ໝໃຸ່ ນການຄມ ຸ້ ຄອງ ແມນຸ່ ຄມ ຸ້ ຄອງຄນົ ແລະ ວງົຄະນາຍາດສງັຄມົ, ເພາະວາຸ່ ຄນົເປັນປດັໄຈຕດັສິນຜນົໄດຜຸ້ ນົເສຍຂອງການຈດັຕງັຸ້ປະຕິບດັຈດ ໝາຍທຸ່ີວາງໄວ”ຸ້ (ອອງຣີ ຟາໂຢນ , 2005). ການຄ ມຸ້ ຄອງຕຸ້ອງປະກອບດວຸ້ ຍຄນົຕງັຸ້ແຕຸ່ສອງຄນົຂຶຸ້ນໄປລວມກນັ ເຮັດວຽກເພຸ່ືອໃຫຸ້ບນັລ ວດັຖປ ະສງົຮວຸ່ ມກນັ ແລະ ຜຈຸ້ ດັການຄືຜທຸ້ ຸ່ີປະສານຊບັພະຍາກອນຕາຸ່ ງໆບຸ່ ວາຸ່ ຈະເປັນຄນົ, ເງນິ, ສຸ່ງິ ຂອງ ແລະ ວິທີການຈດັການ ໂດຍຂະບວນການຈດັການປະກອບດວຸ້ ຍໜຸ້າທຸ່ີທາງການຈດັການ ຄື ການວາງແຜນ, ການຈດັການ, ການອາ ນວຍຄວາມສະດວກ ແລະ ການຄວບຄ ມ (ຊະນງົກອນ ກນ ທນົບດ , 2013: 2). ການຈດັການ ຖເືປັນຂະບວນການດາ ເນນີງານໃຫບຸ້ ນັລ ຈດ ປະສງົທຸ່ີກາ ນດົໄວຸ້ໂດຍອາໄສປດັ ໄຈຫຼາຍຢາຸ່ ງເຊຸ່ັນ: ຄນົ, ເງນິ ແລະ ວດັຖສ ຸ່ງິຂອງ (ກ ນ ຮາໂຣດ, 1976). ການຈດັການແມນຸ່ ວິທີການປະສມົປະສານໜຸ້າທຸ່ີໃນການຈດັກິດຈະກາ ການຈດັການ ແລະ ການວາງແຜນແນວວິທີການເຂົຸ້າດວຸ້ ຍກນັໂດຍພິຈາລະນາຈາກສະພາບແວດລຸ້ອມພາຍນອກທຸ່ີມຕີຸ່ ອງົການຖກືສະເໜີ(ອເີວດີ ຟລີແມນ Eward Freeman, 1960). ວ.ອີລິດເລນິນ ໄດເຸ້ວົຸ້າວາຸ່ : ບດົຮຽນຂອງຄນົເປັນຈາ ນວນລຸ້ານໆຄນົເທຸ່ົານນັຸ້ ຈຸ່ງຶຈະສາມາດ ແນະນາ ທິດທາງໃຫເຸ້ຮົາຕດັສິນທາງດາຸ້ນຮ ບການ, ວທິ ີການລະອຽດ ແລະ ຈາ ເພາະຂອງການຄມ ຸ້ ຄອງ (ວ. ລີເມຍ ອລີິດ ເລນນິ, 1977).

9 ການຄມ ຸ້ ຄອງ ແມນຸ່ ພາລະບດົບາດໜຸ່ຶງຂອງສງັຄມົ ຊຸ່ຶງເກດີຈາກລກັສະນະສງັຄມົຂອງການ ອອກແຮງງານ, ທຸ່ານ ກາກ-ມາກ ຂຽນໄວວຸ້ າຸ່ : ບຸ່ ວາຸ່ ວຽກງານໃດຫາກມຫີຼາຍຄນົຮວຸ່ ມງານນາ ກນັ, ມີ ສາຍກຽຸ່ ວພນັລວມ ແລະ ມຄີວາມເປັນເອກະພາບ ຂອງຂະບວນວວິດັນນັຸ້ ຍອຸ່ ມສະແດງອອກຢຸ່ໃ ນເຈດ ຈາ ນງົແຫຸ່ງການດດັບນັຊາ ແລະ ຢຸ່ ໃນບນັດາພາລະບດົບາດ ທຸ່ີບຸ່ ມສີວຸ່ ນພວົພນັກບັການເຄຸ່ືອນໄຫວ ລວມໃນໂຮງຊາຸ່ ງໜຸ່ຶງໆ, ມນັບຸ່ ຕາຸ່ ງຫຍງັກບັຜຸ້ຕ ີຈງັຫວະຢຸ່ ໃນວງົດນົຕີນນັຸ້ແຫຼະ, ນນັຸ້ແມນຸ່ ແຮງງານຜະ ລິດປະເພດໜຸ່ຶງທຸ່ີຕອຸ້ ງໄດດຸ້ າ ເນນີໄປ ຢຸ່ໃ ນແບບວທິ ີຜະລິດທຸ່ີມລີກັສະນະປະສມົປະສານ (ກາກ-ມາກ, 1978). ການຈດັການແມນຸ່ ການປະຕິບດັວຽກງານທຸ່ີມຮີບ ແບບ ແລະ ເປັນຂນັຸ້ຕອນ, ມລີກັສະນະເປັນ ຂະບວນການທາງດາຸ້ນວິທະຍາສາດ, ມກີານເລຸ່ີມຕນົຸ້ , ມທີິດທາງ ແລະ ມກີານສິຸ້ນສ ດຂອງການ ປະຕິບດັວຽກງານຕາມຈດ ປະສງົທຸ່ີໄດກຸ້ າ ນດົໄວຸ້(ສະມກັ ກະເກງິສກ , 2002). ການຈດັການ ໝາຍເຖງິ ການນາ ໃຊໜຸ້ ວຸ່ ຍງານ ແລະ ບກ ຄາລາກອນຂອງພາກສວຸ່ ນລດັ ແລະ ເອກະຊນົ ເປັນການປະສມົປະສານແນວຄວາມຄິດການບ ລິຫານພາກລດັ ແລະ ການຄມ ຸ້ ຄອງພາກສວຸ່ ນ ເອກະຊນົເຂົຸ້າກນັ ຖາຸ້ຄາ ນໄີຸ້ປໃຊໃຸ້ນໜວຸ່ ຍງານຂອງລດັ ເພຸ່ືອໃຫຊຸ້ ດັເຈນຂນຶຸ້ ອາດໃຊຄຸ້ າ ວາຸ່ ການບ ລິ ຫານຈດັການພາກສວຸ່ ນລດັ ແລະ ໄດກຸ້ າຸ່ ວເຖງິລກັສະນະການບ ລິຫານຈດັການໄວຸ້ 3 ດາຸ້ນຄ:ື ດາຸ້ນທຸ່ີ ເປັນຜນຸ້ າ ຫຼືຫວົໜາຸ້ວຽກບ ລິຫານຈດັການ ໝາຍເຖງິ ການຈດັການລະບຽບຊບັພະຍາກອນຕາຸ່ ງໆໃນ ອງົການ ແລະ ການປະສານກດິຈະກາ ຕາຸ່ ງໆເຂົຸ້າກນັ; ດາຸ້ນອງົກອນຝາຸ່ ຍການຕະຫຼາດ ກາຸ່ ວວາຸ່ ການ ຈດັການ ໝາຍເຖງິຂະບວນການເຮັດວຽກ ຫຼືກດິຈະກາ ທຸ່ີກ ມຸ່ ຄນົໃນອງົກອນຮວຸ່ ມກນັເຮັດວຽກ ເພຸ່ືອໃຫຸ້ ບນັລວ ດັຖປ ະສງົຕາມແນວທາງທຸ່ີກາ ໜດົໄວຸ້ 5 ຂນັຸ້ຕອນ ຄ:ື ການວາງແຜນ, ການຈດັການອງົການ, ການບງັຄບັບນັຊາ ສຸ່ງັການ, ການປະສານງານ ແລະ ການຄວບຄ ມງານ (ທງົໄຊ ສນັຕິວງົ, 2000). ສະຫຼຼຸບແລວຸ້ ການຄມ ຸ້ ຄອງແມນຸ່ ການວາງແຜນ, ການຈດັອງົກອນ, ການບງັຄບັບນັຊາ, ການ ປະສານງານ ແລະ ການປະເມນີຜນົທຸ່ີມລີະບບົຂນັຸ້ຕອນຢຸ່າງລະອຽດ ເພຸ່ືອໃຫຸ້ສາມາດຕິດຕາມ ແລະ ຊີຸ້ນາ ການຈດັຕງັຸ້ປະຕິບດັວຽກງານຂອງໃຫຸ້ເປັນໄປຕາມແນວທາງທຸ່ີວາງໄວໃຸ້ນການບນັລ ຕາມວດັຖ ປະສງົເປົຸ້າໝາຍ. 1.3 ແນວຄວາມຄິດກຽຸ່ ວກບັຜນົກະທບົ ຜນົກະທບົເປັນຜນົກະທບົດາຸ້ນບວກ ແລະ ຜນົກະທບົດາຸ້ນລບົ ໂດຍມນີກັວຊິ າການຫຼາຍທຸ່ານ ເຫັນວາຸ່ ຜນົກະທບົມຫີຼາຍປະເພດ ຊຸ່ງຶຜສຸ້ ກຶສາຂ ນາ ສະເໜີດງຸ່ັນ:ີຸ້ ຜນົກະທບົຄືຜນົທຸ່ີຕາມມາຈາກຜນົງານ ໂດຍຜນົກະທບົອາດເປັນໄປໄດທຸ້ ງັທາງບວກ ແລະ ທາງລບົ, ອາດຈະເກດີຂຶຸ້ນກບັກ ມຸ່ ເປົຸ້າໝາຍ ແລະ ບຸ່ ແມນຸ່ ກ ມຸ່ ເປົຸ້າໝາຍໃນປະຈບ ນັ ແລະ ອານາຄດົ (ອະນນັ ເກດວງົ, 1998: 10).

10 ຜນົກະທບົໝາຍເຖງິສຸ່ິງຕາຸ່ ງໆທຸ່ີເກດີຂຶຸ້ນໂດຍທຸ່ີມະນດ ສາຸ້ງຂຶຸ້ນ ແລະ ເກດີຂນຶຸ້ ເອງໂດຍທາ ມະ ຊາດ, ຜນົກະທບົທງັທາງຮບ ປະທາ ແລະ ນາມມະທາ ເມຸ່ອືເກີດແລຸ້ວຈະເຮັດໃຫຸ້ຄ ນນະພາບຊີວິດ ທງັຫຼາຍທຸ່ີອາໄສຢຸ່ໃ ນໄລຍະນນັຸ້ປຸ່ຽນແປງ (ນສິາດ ທອງແຍມຸ້, 1985: 4). ຜນົກະທບົ ແມນຸ່ ຜນົທຸ່ີເກດີຂນຶຸ້ ໃນເລຸ່ືອງໃດ ເລຸ່ືອງໜຸ່ຶງອາດເປັນຜນົທຸ່ີເກດີຂນຶຸ້ ທງັໃນປະຈບ ນັ ແລະ ອານາຄດົເປັນໄດທຸ້ ງັທາງບວກ ແລະ ທາງລບົ. ນອກຈາກນນັຸ້ແລວຸ້ , ຊວົລິດ ຍງັໄດໃຸ້ຫນຸ້ ຍິ າມ ວາຸ່ ຜນົກະທບົແມນຸ່ ຜນົທຸ່ີເກດີຂນືຸ້ ຈາກການກະທາ ເລຸ່ືອງໃດເລຸ່ືອງໜຸ່ຶງ ອາດເປັນຜນົທຸ່ີເກດີຂນືຸ້ ໃນປດັ ຈບ ນັ ແລະ ອະນາຄດົ, ເປັນໄປໄດໃຸ້ນທາງບວກ ແລະ ລບົ, ອາດຈະເກດີຂນືຸ້ ກບັກ ມຸ່ ເປົຸ້າໝາຍ ແລະ ບຸ່ ແມນຸ່ ກ ມຸ່ ເປົຸ້າໝາຍ ຊຸ່ງຶອາດຈະເກດີຂນືຸ້ ໂດຍທາງກງົ ແລະ ທາງອອຸ້ ມ (ຊວົລິດ ໂພສະພນັ, 2000: 7). ຄາ ວາຸ່ ຜນົກະທບົ ໝາຍເຖງິຜນົຂອງການດາ ເນນີກດິຈະການຂອງມະນດ ທຸ່ີມຕີຸ່ ການປຸ່ຽນແປງ ໃນສຸ່ິງແວດລຸ້ອມ ໂດຍຜນົກະທບົດຸ່ງັກາຸ່ ວ ອາດຈາ ແນກອອກຕາມປະເພດ, ຂະໜາດ ແລະ ໄລຍະ ເວລາ (ປຣະສດິ ຕງົຍງິສຣິ , ິ 1999: 10). ສະຫຼຼຸບແລວຸ້ ຜນົກະທບົໝາຍເຖງິ ແມນຸ່ ຜນົຂອງການຈດັຕງັຸ້ປະຕິບດັຕາຸ່ ງໆມທີງັດາຸ້ນລບົ ແລະ ດາຸ້ນບວກຊຸ່ງຶມຜີນົມາຈາກການປຸ່ຽນແປງສະພາບແວດລອຸ້ ມອາດຈະເປັນຮບ ປະທາ ແລະ ນາມມະທາ ຕຸ່ ທາງດາຸ້ນບວກຕອຸ້ ງໄດມຸ້ ກີານຄມ ຸ້ ຄອງເສມີຂະຫຍາຍໃຫດຸ້ ຂີນຶຸ້ ຕຸ່ ທາງດາຸ້ນລບົຕອຸ້ ງມກີານຄມ ຸ້ ຄອງ, ແນວ ທາງແກໄຸ້ຂຢາຸ່ ງຄກັແນຸ່ ເຖງິຢາຸ່ ງໃດກຸ່ຕ າມ ເມຸ່ອືມນັເກດີຂນຶຸ້ ມາແລວຸ້ ລວຸ້ ນແຕມຸ່ ຜີນົຕຸ່ ການດາ ລງົຊວີດິ ຂອງຍງິໜ ມຸ່ . 1.4 ແນວຄວາມຄິດກຽຸ່ ວກບັໄວໜ ມຸ່ ໄວໜ ມຸ່ ຫຼືAdolescence ມາຈາກຄາ ກາ ມະໃນພາສາລາຕິນທຸ່ີວາຸ່ Adolescere ຊຸ່ງຶໝາຍເຖງິ ການເຕີບໂຕຂນືຸ້ ເປັນຜໃຸ້ ຫຍຸ່ (Steinberg, 1996). ດງຸ່ັນນັຸ້, ຊວຸ່ ງໄວໜ ມຸ່ ຈຸ່ງຶໝາຍເຖງິຊວຸ່ ງເວລາແຫງຸ່ ການເຕີບໂຕຈາກໄວເດັກທຸ່ີຍງັຂາດວດ ທິພາວະໄປສກ ຸ່ ານເປັນຜໃຸ້ ຫຍຸ່ , ໄວໜ ມຸ່ ເປັນໄວແຫງຸ່ ການປຸ່ຽນ ແປງ ຊຸ່ງຶຈາ ເປັນຕອຸ້ ງມພີດັທະນາການທາງດາຸ້ນຮາຸ່ ງກາຍ, ອາລມົ, ສງັຄມົ ແລະ ສະຕິປນັຍາໄປ ພອຸ້ ມໆກນັ. ໃນການເຂົຸ້າສໄ ຸ່ ວໜ ມຸ່ ຂອງເດັກຊາຍ ແລະ ຍງິນນັຸ້ຖເືອົາການເຂົຸ້າສວ ຸ່ ດ ທິພາວະທາງເພດ ເປັນເກນ ຊຸ່ງຶທງັສອງເພດຈະເຂົຸ້າສວ ຸ່ ດ ທິພາວະທາງເພດບຸ່ ພອຸ້ ມກນັຍອຸ້ ນມນັຂນືຸ້ ຢກຸ່ ບັປດັໄຈແວດລອຸ້ ມ ຫຼາຍປະການ ເຊຸ່ັນ ອາຫານ, ສະພາບຄວາມເປັນຢ,ຸ່ ປະເພນີແລະ ວດັທະນະທາ ລວມເຖງິສະພາບ ແວດລອຸ້ ມອຸ່ືນໆອີກ (ພອນພິມນົ ຈຽມນາຄິນ, 1996). ໃຫຄຸ້ ວາມເຫັນວາຸ່ ໄວໜ ມຸ່ ເປັນໄວທຸ່ີມະນດ ພະຍາຍາມຄນົຸ້ຫາຄວາມຕອຸ້ ງການທຸ່ີແທຈຸ້ ງິ, ຮຽນຮ ຸ້ ບດົບາດໜາຸ້ທຸ່ີແລະ ພດັທະນາຄວາມສາມາດສະເພາະຕວົ ເພຸ່ືອທີຈະວາງແຜນຊວີດິຕຸ່ ໄປໃນອະນາ ຄດົ ຊຸ່ງຶຖາຸ້ໃນໄລຍະໄວໜ ມຸ່ ປະສບົຄວາມສາ ເລັດໃນການຄນົຸ້ຫາເອກະລກັຂອງຕນົເອງກຈ ະສຸ່ງົຜນົໃຫຸ້ ໄວໜ ມຸ່ ເຂົຸ້າໃຈໃນບດົບາດໜາຸ້ທຸ່ີ ແລະ ເຕີບໂຕເປັນຜໃຸ້ ຫຍທຸ່ ຸ່ີຮຈ ຸ້ ກັຄວາມສາມາດຂອງຕນົເອງ ລວມ

11 ເຖງິການວາງແຜນຊວີດິທຸ່ີເໝາະສມົ. ແຕກຸ່ ງົກນັຂາຸ້ມຖາຸ້ຫາກເກດີຄວາມຜິດຜາດໃນການຄນົຸ້ຫາເອກະ ລກັສະເພາະຂອງຕນົ, ໄວໜ ມຸ່ ກຸ່ຈ ະສບັສນົໃນບດົບາດໜາຸ້ທຸ່ີແລະ ມຜີນົກະທບົຕຸ່ ການເຕີບໂຕເປັນຜຸ້ ໃຫຍໃຸ່ ນອະນາຄດົ. ນອກຈາກເປັນໄວທຸ່ີຄນົຸ້ຫາເອກະລກັຂອງຕວົເອງແລວຸ້ , ໄວໜ ມຸ່ ຍງັປາຖະນາທຸ່ີຈະ ເປັນຄກືບັຜໃຸ້ ດຜໜຸ້ ຸ່ຶງຢຸ່ໃ ນສງັຄມົ ຊຸ່ງຶໄວໜ ມຸ່ ຈະເລືອກເອົາເອກະລກັສະເພາະບາງຢາຸ່ ງຂອງຄນົອຸ່ືນມາ ໃຊເຸ້ປັນເອກະລກັສະເພາະຂອງຕນົເອງ ໂດຍຕນົຸ້ແບບມກັຈະໄດແຸ້ ກຸ່ ພຸ່ , ແມຸ່ , ຍາດຕິພຸ່ີນອຸ້ ງ ແລະ ຄ ອາຈານ ແຕກຸ່ ານຮຽນແບບພຶດຕິກາ ນນັຸ້ບຸ່ ໄດຈຸ້ າ ກດັສະເພາະພຶດຕິກາ ທຸ່ີດ,ີ ໄວໜ ມຸ່ ອາດຮບັເອົາລກັສະ ນະຮນ ແຮງໄດຖຸ້ າຸ້ຫາກໄວໜ ມຸ່ ຄນົນນັຸ້ປະສບົກບັເຫດການທຸ່ີໂຫດຮາຸ້ຍ ຫຼືຮນ ແຮງໃນຊວີດິ ຫຼືອາດຈະ ຈຸ່ຈືາ ພຶດຕິກາ ທຸ່ີບຸ່ ດຈີາກບກ ຄນົໃກຊຸ້ ດິ , ລະຄອນ ຫຼືເກມຕຸ່ ສຕ ຸ້ າຸ່ ງໆກຸ່ໄ ດຸ້(ອີຣກິສນັ Erikson, 1968). ໄວໜ ມຸ່ ເປັນຊວຸ່ ງທດົສະວດັທຸ່ີສອງຂອງຊວີດິ ແລະ ໄດຊຸ້ ແີຸ້ ຈງເພຸ່ີມເຕີມວາຸ່ ນກັສງັຄມົສາດທຸ່ີ ສກຶສາກຽຸ່ ວກບັໄວໜ ມຸ່ ໂດຍກງົມກັຈະຈາ ແນກໄວໜ ມຸ່ ອອກເປັນ 3 ຊວຸ່ ງໄວໄດແຸ້ ກຸ່ ໄວໜ ມຸ່ ຕອນຕນົຸ້ມີ ຊວຸ່ ງອາຍຕ ງັຸ້ແຕຸ່ 11 ຫາ 14 ປີ, ໄວໜ ມຸ່ ຕອນກາງມອີາຍຕ ງັຸ້ແຕຸ່ 15 ຫາ 18 ປີແລະ ໄວໜ ມຸ່ ຕອນ ປາຍ ຫຼືເຍົາວະຊນົມຊີວຸ່ ງອາຍຕ ງັຸ້ ແຕຸ່ 19 ຫາ 21 ປີຊຸ່ງຶມຄີວາມສອດຄອຸ່ ງກບັໄວເລຸ່ີມເຂົຸ້າຮຽນໃນ ຊນັຸ້ມດັທະຍມົຕນົຸ້, ມດັທະຍມົປາຍ ແລະ ມະຫາວທິ ະຍາໄລ (Steinberg, 1996). ສະຫຼຼຸບແລວຸ້ , ໄວໜ ມຸ່ ແມນຸ່ ຊວຸ່ ງຊວີດິໜຸ່ຶງຂອງຄນົທຸ່ີເກດີມກີານປຸ່ຽນແປງຫຼາຍສຸ່ງິຫຼາຍຢຸ່າງທາງ ດາຸ້ນຊວີະວທິ ະນາ, ດາຸ້ນແນວຄດິ , ແລະ ສະພາບການດາ ລງົຊວີດິ . ຊຸ່ງຶເປັນຊວຸ່ ງທຸ່ີສາ ຫຼາຍສາ ລບັການ ປບັຕວົ ແລະ ການຮຽນຮ ຸ້ອນັຈະນາ ໄປສແ ຸ່ ວດລອຸ້ ມໃນການດາ ລງົຊວີດິຂອງເຂົາເຈົາຸ້ໃນອະນາຄດົ. 1.5 ແນວຄວາມຄິດກຽຸ່ ວກບັຄນ ນະພາບຊວິ ິດ ຄນ ນະພາບຊວິດິ ເປັນຄວາມຮສ ຸ້ ກຶຢຸ່ຢ າຸ່ ງພ ໃຈຕຸ່ ອງົປະກອບຕາຸ່ ງໆຂອງຊວິດິ ທຸ່ີມສີວຸ່ ນສາ ຄນັ ຫຼາຍທຸ່ີສດ ຂອງບກ ຄນົ ທຸ່ີເຫັນໄດວຸ້ າຸ່ ຄນ ນະພາບຊວິດິ ໝາຍເຖງິການດາ ລງົຢໃຸ່ ນສະພາບແວດລອຸ້ ມທຸ່ີ ດ,ີ ມຄີວາມສກ , ຄວາມສມົບນ ທາງດາຸ້ນຮາຸ່ ງກາຍ ແລະ ຈດິໃຈ ສາມາດປບັຕວົເຂົຸ້າກບັສະພາບ ແລະ ສງັຄມົທຸ່ີຕນົຢໄຸ່ ດເຸ້ປັນຢາຸ່ ງດີ ຂະນະດຽວກນັກຸ່ສ າມາດຜະເຊນີກບັບນັຫາຕາຸ່ ງໆໄດຢຸ້ າຸ່ ງເໝາະ ສມົ ລວມທງັສາມາດໃຊສຸ້ ກັກະຍະພາບສວຸ່ ນບກ ຄນົ ສາຸ້ງສາພດັທະນາຕນົເອງ ແລະ ສງັຄມົໃຫຢຸ້ ຸ່ ຮວຸ່ ມກນັໂດຍສນັຕິພາບ ຊຸ່ງຶສາມາດເບຸ່ີງໄດຈຸ້ າກ: 1) ລາຍໄດຂຸ້ ອງຄອບຄວົທຸ່ີພ ພຽງຕຸ່ ການດາ ລງົຊວິດິຂນັຸ້ຕນົຸ້; 2) ການມວີຽກເຮັດງານທາ ທຸ່ີມລີາຍໄດໃຸ້ນການດາ ລງົຊບີ; 3) ການສກຶ ສາ ແລະ ອດັຕາການຮຽນຮໜ ຸ້ ງັສຂືອງປະຊາຊນົ; 4) ໂອກາດ, ການມສີວຸ່ ນຮວຸ່ ມໃນການປກົຄອງປະເທດ; 5) ການມເີອກະລາດຂອງປະເທດບຸ່ ຖກືແຊກແຊງຈາກປະເທດອຸ່ນື ( UNESCO 1978 (ອາຸ້ງ ໃນ ປະນອມ ພອນສສີ) , 2001).

12 ຄນ ນະພາບຊວິດິ ເປັນແນວຄດິລວມຍອດ ທຸ່ີກຽຸ່ ວຂອຸ້ ງກບັປະລິມານ ແລະ ຄນ ນະພາບຂອງ ຄວາມຕອຸ້ ງການຂນັຸ້ພືຸ້ນຖານທາງດາຸ້ນຮາຸ່ ງກາຍ ແລະ ສງັຄມົ, ວດັທະນະທາ ທຸ່ີກຽຸ່ ວຂອຸ້ ງທາງດາຸ້ນເສດ ຖະກດິ, ການເມອືງ, ສງັຄມົ, ຈດິຕະວທິ ະຍາ ແລະ ສະພາບແວດລອຸ້ ມໃນການດາ ລງົຊບີ ທງັຸ້ເປັນທາ ມະຊາດ ແລະ ມະນດ ສາຸ້ງຂນຶຸ້ ມາ ຊຸ່ງຶເປັນແນວຄດິ ໃນດາຸ້ນສງັຄມົໃນການຮເ ຸ້ຖງິປະຊາກອນ ກ ມຸ່ ໃດມີ ຄນ ນະພາບຊວິດິສງ ຫຼື ຕາຸ່ ພຽງໃດ ຈະຕອຸ້ ງມຕີວົຊບີຸ້ ອກທຸ່ີຈະໃຊເຸ້ປັນເຄຸ່ືອງມວືດັແທກ ໂດຍພະຍາ ຍາມຈດັສນັໃຫຄຸ້ ວບຄມ ປດັໃຈຕາຸ່ ງໆທຸ່ີກຽຸ່ ວຂອຸ້ ງກບັຄນ ນະພາບຊວິດິ (ດເີຣກ ປະຖາ ສລິ ິວດັທະນາ (ອາຸ້ງໃນ ສພ ນົ ຕິນະລິນທອນ 2001:18), 1984). ສະຫຼຼຸບວາຸ່ ຄນ ນະພາບຊວີດິແມນຸ່ ສະພາບຂອງການດາ ລງົຊວີດິທຸ່ີມຄີວາມສາມາດຕອບສະ ໜອງຄວາມຈາ ເປັນພືຸ້ນຖານຂອງປດັໃຈການດາ ລງົຊວີດິ ທຸ່ີມສີະພາບແວດລອຸ້ ມທຸ່ີດີ ແລະ ລວມເຖງິ ການ ມ,ີ ເຂົຸ້າເຖງິການບ ລິການ ແລະ ສະຖາບນັຕາຸ່ ງໆຢາຸ່ ງເຕັມສວຸ່ ນ. 1.6 ແນວຄວາມຄິດກຽຸ່ ວກບັການດາ ລງົຊວີິດ ໃນຊວຸ່ ງສະຕະວດັ 1980 ແນວຄດິ ເລຸ່ືອງການດາ ລງົຊວີດິ (Livelihood) ຫຼືການດາ ລງົຊບີຂອງ ຊນົນະບດົ (Rural Livelihood) ໄດປຸ້ ະກດົໃນວງົວຊິ າການດາຸ້ນການພດັທະນາໃນຕະເວັນຕກົ ໂດຍ ນກັວຊິ າການ ໂຣເບີດ ແຊມເບີ(Robert Chamber) ແລະ ກດ ອນ ຄອນເວ (Gordon Conway) ເປັນ ຜລຸ້ ິເລຸ່ີມນຍິ າມສບັ “ການດາ ລງົຊວີດິແບບຍືນຍງົ” (Sustainable Livelihoods) ແນວຄິດນໄີຸ້ດເຸ້ປີດມມ ມອງ ແລະ ທາງເລືອກຂອງຊນົນະບດົຕຸ່ ກບັການດາ ລງົຊວີດິທຸ່ີຫຼາຍກວາຸ່ ການຕິດພນັກບັທຸ່ີດນິ ຂະນະ ດຽວກນັໄດຕຸ້ ອບໂຕແຸ້ ນວຄິດຄວາມທກ ຍາກຂອງນກັເສດຖະສາດກະແສຫຼກັ ຊຸ່ງຶຕງັຸ້ສມົມດ ຖານສາເຫດ ຂອງຄວາມທກ ຍາກທຸ່ີຊວີຸ້ າຸ່ ເກດີຈາກຂາດລາຍໄດໃຸ້ນຮບ ແບບເງນິຕາທຸ່ີປະສບົຄວາມລມົຸ້ເຫຼວຕະຫຼອດ. ຕາມມມ ມອງຂອງແຊມເບີແລະ ຄອນເວ (Robert Chamber and Gordon Conway, 1992) ການດາ ລງົຊວີດິ ປະກອບດວຸ້ ຍ ສາມະຖະນະທາງຊບັສິນ ແລະ ກດິຈະການຕາຸ່ ງໆ ທຸ່ີຈາ ເປັນສາ ລບັເປັນ ເຄຸ່ອືງມໃືນການລຽຸ້ງຊບີ ການດາ ລງົຊວີດິແບບຍືນຍງົຈະເກດີຂນຶຸ້ ກຕ ຸ່ ເມຸ່ອືສາມາດຈດັການ ຫຼືຟືຸ້ນຟຈ າກ ຄວາມຕາຸ່ ແລະ ສາມາດຮກັສາ ຫຼືເພຸ່ີມພນ ການໃຊປຸ້ ະໂຫຍດຈາກຊບັສິນທງັຸ້ໃນປດັຈບ ນັ ແລະ ອະ ນາຄດົ ໂດຍທຸ່ີບຸ່ ຈາ ເປັນທາ ລາຍຊບັພະຍາກອນທາ ມະຊາດ. ແນວຄິດການດາ ລງົຊວີດິແບບຍືນຍງົໄດອຸ້ ະທິບາຍເພຸ່ີມເຕຸ່ີມວາຸ່ ແທຈຸ້ ງິນນັຸ້ບນັຫາການດາ ລງົ ຊວີດິ ເກດີຈາກຄວາມສາມາດທຸ່ີຈະເຂົຸ້າເຖງິທຶນຊບັພະຍາກອນ ການມີຫຼືບຸ່ ມຊີບັສນິ ໃນການເປັນເຈົຸ້າ ຂອງ ແລະ ບຸ່ ສາມາດປຸ່ຽນແປງສະຖານະພາບຂອງຊບັພະຍາກອນ (Asset Status) ເພຸ່ືອດາ ລງົຊວີດິ ໄດສຸ້ ະແດງໃຫເຸ້ຫັນວາຸ່ ການປບັຕວົຂອງຄວົເຮອືນບຸ່ ໄດຈຸ້ າ ກດັຢທຸ່ ຸ່ີການສາຸ້ງລາຍໄດພຸ້ ຽງຢາຸ່ ງດຽວແຕຸ່ ອາດສາຸ້ງຄວາມຫຼາກຫຼາຍໃນການດາ ລງົຊວີດິ (Livelihoods Diversification) ທຸ່ີປະສມົປະສານຍດ ທະວທິ ີຕາງຸ່ ໆ ທງັຸ້ໃນ ແລະ ນອກການກະສິກາ ຫຼືກດິຈະກາ ໃນຊວີດິປະຈາ ວນັທຸ່ີມຄີວາມສາ ພນັຊຸ່ງຶ

13 ແລກປຸ່ຽນພາຍໃນຄວົເຮອືນ ຫຼືກບັສງັຄມົພາຍໃນ ການໃຫຄຸ້ ວາມສາ ຄນັກບັຄວາມຜອຸ່ ນຍານໃນການ ປບັຕວົ, ຕຸ່ ລອງ ແລະ ການປບັໃຊຊຸ້ ບັພະຍາກອນທຸ່ີກຽຸ່ ວຂອຸ້ ງກບັສະຖາບນັທາງສງັຄມົ ຈະຊວຸ່ ຍເປີດ ມມ ມອງແນວຕິດໃນການດາ ລງົຊວີດິ ໄດບຸຸ້່ ຢດ ໜິຸ້ງ ມຄີວາມເປັນກນົໄກໜອຸ້ ຍລງົ ແລະ ຍງັສາມາດສຸ່ືໃຫຸ້ ເຫັນເຖງິຄວາມສາ ພນັທາງສງັຄມົທຸ່ີມຄີວາມລຸ່ືນໄຫຼຫຼາຍຂນຶຸ້ (ທານີຄາມເຂດ, 2544) ການດາ ລງົຊວີດິ (Livelihoods) ໝາຍເຖງິ ວຽກກດິຈະກາ (Activities), ຄວາມສາມາດ (Capabilities), ຊບັສິນ (Assets) ເປັນທາງວດັຖ ແລະ ສວຸ່ ນປະກອບໃນສງັຄມົ ຊຸ່ງຶມະນດ ເຮັດເພຸ່ືອ ການມຊີວີດິຢຸ່ (ສາ ຣານສາຣໂ ນ, 2011) ການດາ ລງົຊວີດິແບບຍືນຍງົ (Sustainable Livelihoods) ໝາຍເຖງິການສະແດງອອກເຖງິ ສກັກະຍາພາບໃນການຕຸ່ ສ ຸ້ ຫຼື ຮບັມກືບັຄວາມຕຶງຄຽດ ຫຼື ຜນົກະທບົທຸ່ີເກດີຂນຶຸ້ ໂດຍດາ ລງົປະສິດ ທິພາບທາງເສດຖະກດິ ຫຼືຄວາມໝນັຸ້ຄງົຂອງລະບບົນເິວດ ຊບັພະຍາກອນທາ ມະຊາດ ແລະ ຄວາມ ສະເໝີພາບໃນສງັຄມົ ຊຸ່ງຶເປັນການໃຊໂຸ້ອກາດດາ ລງົຊວີດິຂອງຄນົກ ມຸ່ ໜຸ່ຶງ ໝາຍເຖງິຄວາມສາມາດ ຂອງມະນດ ທຸ່ີຈະມຊີວີດິຢຸ່ ແລະ ປບັປງ ຄນ ນະພາບຊວີດິທຸ່ີປາສະຈາກການສາຸ້ງຄວາມເດອືດຮອຸ້ ນໃຫຜຸ້ ຸ່ ອຸ່ນື ທງັໃນປດັຈບ ນັ ແລະ ອະນາຄດົ (ສາ ຣານສາຣໂ ນ, 2011). ສະຫຼຼຸບໄດວຸ້ າຸ່ ການດາ ລງົຊວີດິໝາຍເຖງິ ການສະແດງອອກເຖງິສກັກະຍາພາບ ດາຸ້ນຄວາມ ສາມາດ (Capabilities), ຊບັສິນ (Assets) ເປັນທາງວດັຖ ແລະ ສວຸ່ ນປະກອບໃນສງັຄມົ ໃນການຕຸ່ ສ ຸ້ ຫຼື ຮບັມກືບັຄວາມຕຶງຄຽດ ຫຼື ຜນົກະທບົທຸ່ີເກດີຂນຶຸ້ ໂດຍດາ ລງົປະສິດທິພາບທາງເສດຖະກດິ ຫຼື ຄວາມໝນັຸ້ຄງົຂອງລະບບົນເິວດ ຊບັພະຍາກອນທາ ມະຊາດ ແລະ ຄວາມສະເໝີພາບໃນສງັຄມົ ຊຸ່ງຶ ເປັນການໃຊໂຸ້ອກາດດາ ລງົຊວີດິຂອງຄນົກ ມຸ່ ໜຸ່ຶງ ໝາຍເຖງິຄວາມສາມາດຂອງມະນດ ທຸ່ີຈະມຊີວີດິຢຸ່ ແລະ ປບັປງ ຄນ ນະພາບຊວີດິທຸ່ີປະສະຈາກການສາຸ້ງຄວາມເດອືດຮອຸ້ ນໃຫຜຸ້ ອຸ່ ຸ່ືນ ທງັໃນປດັຈບ ນັ ແລະ ອະນາຄດົ. 1.7 ແນວຄວາມຄິດກຽຸ່ ວກບັແນວທາງການດາ ລງົຊວີດິແບບຍືນຍງົ ການສກຶສາແນວທາງການການດາ ລງົຊບີແບບຍືນຍງົ (Sustainable Livelihoods Approach) ມວີດັຖປ ະສງົທຸ່ີຈະເຂົຸ້າໃຈລະບບົການດາ ລງົຊວີດິ ຊຸ່ງຶເປັນການສະໜບັສະໜນ ໂອກາດໃນການປບັປງ ເພຸ່ືອຄວາມຍາກຈນົ ການທາ ຄວາມເຂົຸ້າໃຈການດາ ລງົຊວີດິແບບຍືນຍງົອາໄສແນວຄວາມຄິດຫຼກັ 6 ປະ ການດງຸ່ັນ:ີຸ້ (Department for International Development, 1999:1) 1. ຄນົເປັນໃຈກາງສາ ຄນັ (People-Centered) ເລຸ່ີມຈາກການວເິຄາະການດາ ລງົຊວີດິຂອງກະສິ ກອນ ແລະ ວທິ ີການປຸ່ຽນແປງເມຸ່ອືເວລາຜາຸ່ ນໄປ ຜນົກະທບົຈາກການປຸ່ຽນແປງນະໂຍບາຍການຈດັອງົ ກອນທຸ່ີເກດີກບັຄນົ ການຖຄືອງຊບັສິນ ແລະ ມຕິິຂອງຄວາມທກ ຍາກ ການເຮັດວຽດເພຸ່ືອນາ ໄປສເ ຸ່ ປົຸ້າ ໝາຍເນັນຸ້ ຄວາມສາ ຄນັຂອງອດິທິພນົດາຸ້ນນະໂຍບາຍ ແລະ ການຈດັການສະຖາບນັທຸ່ີກຽຸ່ ວກບັວາລະ

14 ຂອງຄວາມທກ ຍາກເຮັດໜາຸ້ທຸ່ີສະໜບັສະໜນ ຈາກພາຍນອກ ເຮັດວຽກສອດຄອຸ່ ງກບັແນວທາງວທິ ີການ ດາ ລງົຊວີດິສະພາບແວດລອຸ້ ມທາງສງັຄມົ ແລະ ຄວາມສາມາດຂອງຄນົໃນຊ ມຊນົເພຸ່ືອການປບັໃຊໃຸ້ນ ແຕລຸ່ ະທອຸ້ ງຖຸ່ນິ . 2. ຄວາມເປັນອງົລວມ (Holistic) ທກ ສຸ່ງິທກ ຢາຸ່ ງມຄີວາມກຽຸ່ ວຂອຸ້ ງເຊຸ່ອືມໂຍງກນັບຸ່ ແຍກສວຸ່ ນ ຕາມລກັສະນະພມ ສີາດ ແລະ ກ ມຸ່ ສງັຄມົ ສາ ນກຶໃນອດິທິພນົຫຼາກຫຼາຍທຸ່ີມຕີຸ່ ມະນດ ຄນົຸ້ຫາຄວາມເຂົຸ້າ ໃຈຄວາມສາ ພນັລະຫວາຸ່ ງອິດທິພນົເຫຸ່ົຼານີຸ້ ແລະ ຜນົກະທບົທຸ່ີເຊຸ່ອືມໂຍງກບັການດາ ລງົຊວີດິສາ ນກຶ ໃນ ໜາຸ້ທຸ່ີທຸ່ີຫຼາກຫຼາຍ ຍອມຮບັວທິ ີຫຼາກຫຼາຍໃນການດາ ລງົຊວີດິ ຄນົຸ້ຫາເພຸ່ືອນາ ໄປສຜ ຸ່ ນົຮບັທີຫຼາກຫຼາຍ ຂອງການດາ ລງົຊວີດິ . 3. ຄວາມເປັນພນົລະວດັ (Dynamic) ຄນົຸ້ຫາເພຸ່ືອຄວາມເຂົຸ້າໃຈ ແລະ ຮຽນຮຈ ຸ້ າກການປຸ່ຽນແປງ ເພຸ່ືອທຸ່ີຈະສາມາດສະໜບັສະໜນ ຜນົທາງບວກ ບນັເທົາຜນົທາງລບົທຸ່ີຈະເກດີຂນຶຸ້ ຈາກຜນົກະທບົພາຍ ນອກ. 4. ການສາຸ້ງຄວາມເຂັມຸ້ ແຂງ (Building on Strengths) ຫຼກັການສາ ຄນັຄື ການລິເລຸ່ີມວເິຄາະ ຄວາມເຂັມຸ້ ແຂງຫຼາຍກວາຸ່ ຄວາມຕອຸ້ ງການ. 5. ມຄີວາມເຊຸ່ອືມໂຍງມະຫາພາກ ແລະ ຈ ລະພາກ ( Macro-Micro Links) ແນວທາງການສຶກ ສາການດາ ລງົຊວີດິແບບຍືນຍງົຕອຸ້ ງການທຸ່ີຈະເຊຸ່ອືມຊອຸ່ ງວາຸ່ ງລະດບັນະໂຍບາຍ, ສາຖະບນັເຖງິລະ ດບັຊ ມຊນົ ແລະ ລາຍບກ ຄນົ. 6. ມຄີວາມຍືນຍງົ (Sustainability) ເປັນການປະເມນີຄວາມຍນືຍງົຈາກ 4 ອງົປະກອບຫຼກັຄ:ື ສະພາບແວດລອຸ້ ມ, ເສດຖະກດິ, ສງັຄມົ ແລະ ສະຖາບນັ. ອງົປະກອບແນວຄິດການດາ ລງົຊວີດິແບບຍືນຍງົ (Sustainable Livelihood Frame-work) ການສກຶສາການດາ ລງົຊວີດິແບບຍືນຍງົເປັນການສຶກສາຄວາມສາ ພນັຂອງອງົປະກອບ 5 ປະການທຸ່ີຈະ ນາ ໄປສເ ຸ່ ປົຸ້າໝາຍໃນການດາ ລງົຊບີຂອງປະຊາຊນົຊາວກະສິກອນດງຸ່ັນ:ີຸ້

15 ຮບ ສະແດງທີ 1: ອງົປະກອບແນວຄິດການດາ ລງົຊວີດິແບບຍືນຍງົ (Sustainable Livelihoods Framework) ອງົກອນ ແລະ ຂະບວນການ ຕນົຸ້ທືນການດາ ລງົຊບີ ເຮັດໃຫເຸ້ກດີການປຸ່ຽນແປງ ຄວາມສຽງ ຸ່ ແລະ H ໂຄງການ ຄວາມເບົາບາງ ຄວາມເສຍຫາຍ S N ພາກເະ ແນວໂນມຸ້ ຂະບວນການ P F ລະດ ການ ກດໝາຍ ນະໂຍບາຍ ົ ໃຊຊຸ້ ບັພະຍາກອນທາ ວດັທະນາທາ ສະຖາບນັ ມະຊາດຫຼາຍຂນຶຸ້ H= ທຶນມະນດ (Human Capital); P= ທຶນກາຍະພາບ (Physical Capital) N= ທຶນທາ ມະຊາດ (Natural Capital); S= ທຶນສງົຄມົ (Social Capital) F= ທຶນການເງນິ (Financial Capital) ທຸ່ີມາ: (Stephen Morse, Nora Mcmara and Moses Acholo, 2009). 1). ອງົປະກອບຂອງຄວາມອອຸ່ ນແອ ແລະ ບຸ່ ແນນຸ່ ອນ (Vulnerability Context) ເປັນພາວະທຸ່ີ ເກດີຂນຶຸ້ ແລະ ສຸ່ງົຜນົກະທບົໂດຍກງົຕຸ່ ຊບັສິນ ແລະ ຜນົຮບັຈາກວທິ ີການດາ ລງົຊວີດິໄດແຸ້ ກຸ່ ພາວະທຸ່ີ ເກດີຜນົກະທບົຢາຸ່ ງກະທນັຫນັ ແລະ ຮນ ແຮງ (Shocks) ສຸ່ງົຜນົເສຍຫາຍຕຸ່ ການດາ ລງົຊວີດິ ໂດຍ ສະເພາະອງົປະກອບຂອງຊບັສິນ ເຊຸ່ັນ: ໄພທາ ມະຊາດ, ການຂາດເງນິໃຊຈຸ້ າຸ່ ຍ, ຄວາມຂດັແຍງຸ້ໃນ ສງັຄມົ, ບນັຫາສຂ ະພາບມະນດ , ພືດ, ສດັ, ແນວໂນມຸ້ (Trends)ພາວະແນວໂນມຸ້ ຂອງການເຄຸ່ອືນໄຫວ ຂອງປດັໄຈຕາຸ່ ງໆທຸ່ີມຜີນົກະທບົຕຸ່ ວທິ ີການດາ ລງົຊວີດິ ເຊຸ່ັນ: ແນວໂນມຸ້ ປະຊາກອນ, ຊບັພະຍາກອນ, ເສດຖະກດິ, ລດັຖະບານ, ນະໂຍບາຍ ແລະ ເຕັກໂນໂລຊ.ີການປຸ່ຽນແປງຕາມລະດກ ານ (Seasonality) ໄດແຸ້ ກວຸ່ ງົຈອນຕາຸ່ ງໆ ເຊຸ່ັນ: ວງົຈອນລາຄາການຜະລິດ, ສຂ ະພາບ, ໂອກາດການຈາຸ້ງງານ ເປັນຕນົຸ້. ໂຄງການ ພາກລດັ ພາກເອກະຊນົ - ລາຍໄດທຸຸ້່ີເພີມຂນືຸ້ - ຄວາມເປັນຢ ຸ່ທຸ່ີດຂີນຶຸ້ - ຄວາມເບົາບາງຫຼຼຸດລງົ - ມຄີວາມຍນືຍງົ ວທິ ີການ ດາ ເນນີການ ຊວີດິ ຜນົທຸ່ີຊ ມຊນົໄດຮຸ້ ບັ

16 2). ຊບັສິນໃນການດາ ລງົຊວີດິ (Livelihoods Assets) ເປັນອງົປະກອບທຸ່ີມຄີວາມສາ ຄນັ ຫຼືອີກ ໃນໜຸ່ຶງຄ:ື ເປັນຕນົຸ້ທຶນຊາວກະສິກອນນາ ມາໃຊໃຸ້ນຂະບວນການດາ ລງົຊວີດິ (Livelihoods Process), ຊຸ່ງຶມຄີວາມສາ ພນັທາງບວກກບັການເກດີຜນົຮບັ ມຜີນົຕຸ່ ໂອກາດການເລືອກວທິ ີການດາ ລງົຊວີດິ ໄດຸ້ ຮບັອິດທິພນົໂດຍກງົຈາກບ ລິບດົທຸ່ີອອຸ່ ນແອ ແລະ ການປຸ່ຽນແປງຂອງໂຄງສາຸ້ງ ແລະ ສະຖາບນັຊບັ ສນິທຸ່ີສາ ຄນັມີ5 ປະເພດຄ:ື ຕນົຸ້ທຶນມະນດ (Human Capital) ໝາຍເຖງິທກັສະ, ຄວາມຮ, ຸ້ ຄວາມສາມາດດາຸ້ນແຮງງານ ຄນ ນະພາບແຮງງານ ສກັກະຍາພາບການເປັນຜນຸ້ າ ແລະ ຄວາມມສີຂ ະພາບດີຊຸ່ງຶມສີວຸ່ ນຊວຸ່ ຍໃຫຄຸ້ ນົ ສາມາດດາ ເນນີຍດ ທະສາດການດາ ລງົຊວີດິ ແລະ ບນັລຈ ດ ປະສງົໃນການດາ ລງຊວີດິໄດ.ຸ້ ຕນົຸ້ທຶນທາ ມະຊາດ (Natural Capital) ໝາຍເຖງິ ດນິ , ນາ ຸ້, ອາກາດ, ປຸ່າໄມຸ້ຄວາມຫຼາກ ຫຼາຍທາງຊວີະພາບ ແລະ ແຫຼງຸ່ ຊບັພະຍາກອນທາ ມະຊາດທຸ່ີມອີິດທິພນົຢຸ່າງຫຼາຍຕຸ່ ກບັການດາ ລງົຊີ ວດິ ໂດຍປກົກະຕິແລວຸ້ ການດາ ລງົຊວີດິ ໃນຊນົນະບດົຂນຶຸ້ ຢກຸ່ ບັການໄຫຼວຽນຂອງຊບັພະຍາກອນ ເປັນທຸ່ີ ຮກ ຸ້ ນັດວີາຸ່ . ຊບັພະຍາກອນທາ ມະຊາດ ທຸ່ີຄນົທກ ໃນຊນົນະບດົໃຊສຸ້ ວຸ່ ນໜຸ່ຶງ ເປັນຊບັພະຍາກອນລວມ (Common Proper-ties) ທງັນເີຸ້ນຸ່ອືງຈາກຄນົເຫຸ່ົຼານບີຸຸ້່ ສາມາດເຂົຸ້າເຖງິຊບັພະຍາກອນພາຍໃຕກຸ້ າ ມະສິດ ສວຸ່ ນບກ ຄນົທຸ່ີມຢີໄຸ່ ດຢຸ້ ຸ່າງພ ພຽງ ແລະ ທງັໝດົ ທຶນທາງທາ ມະຊາດເປັນທງັແຫຼງຸ່ ທຸ່ີມາຂອງການດາ ລງົ ຊວີດິ ແລະ ບ ລິບດົຂອງຄວາມເບົາບາງ ທຶນທາງທາ ມະຊາດໃນສະພາວະປກົກະຕິນນັຸ້ຊວຸ່ ຍສະໜບັ ສະນນ ທຶນ ແລະ ຊບັພະຍາກອນມະນດ ໂດຍເປັນທງັແຫຼງຸ່ ອາຫານ ແລະ ຊວຸ່ ຍເພຸ່ີມພນ ສຂ ະພາບ. ຕນົຸ້ທຶນການເງນິ (Financial Capital) ແມນຸ່ ທຶນທຸ່ີທກ ຄນົໃຊເຸ້ພຸ່ືອບນັລຈ ດ ປະສງົຂອງການດາ ລງົຊວີດິ ຊຸ່ງຶປະກອບດວຸ້ ຍ ເງນິຕາ ຫຼືເງນິສະສມົທຸ່ີສາມາດນາ ມາໃຊປຸ້ ະໂຫຍດໄດຸ້ແລະ ເງນິໄຫຼວຽນ ລວມທງັເງນິທຶນທຸ່ີແຕລຸ່ ະຄນົໃຊເຸ້ພຸ່ືອບນັລຈ ດ ປະສງົຂອງການດາ ລງົຊວີດິ ຊຸ່ງຶປະກອບດວຸ້ ຍເງນິ ຫຼື ເງນິສະສມົທຸ່ີສາມາດນາ ມາໃຊປຸ້ ະໂຫຍດໄດຸ້ ຫຼື ອາດຈະເປັນຊບັພະຍາກອນອຸ່ືນໆທຸ່ີສາມາດນາ ມາປະ ຍກ ໃຊກຸ້ ບັຍດ ທະສາດການດາ ລງົຊວີດິ ໃນຮບ ແບບຕາຸ່ ງໆໄດ,ຸ້ ທຶນທາງການເງນິອາດເປັນໄດທຸ້ ງັຊບັສິນ ສມົບດັ ແລະ ທຶນສະສມົອຸ່ນືໆ ທຸ່ີສາມາດປຸ່ຽນແປງເປັນຕວົເງນິໄດຊຸຸ້່ງຶມຄີວາມຍືດຍ ນຸ່ ທຸ່ີສດ ເພາະສາ ມາດປຸ່ຽນສະພາບເປັນທຶນປະເພດອຸ່ືນໆໄດຢຸ້ ຸ່າງຫຼາກຫຼາຍ ແລະ ໃຊໃຸ້ນການບນັລຈ ດ ປະສງົໃນການດາ ລງົຊວີດິ ໄດໂຸ້ດຍກງົ. ຕນົຸ້ທຶນກາຍະພາບ (Physical Capital) ໝາຍເຖງິສຸ່ງິອາ ນວຍຄວາມສະດວກ ແລະ ວດັສະດ ທຸ່ີໃຊໃຸ້ນການຜະລິດ ເປັນໂຄງສາຸ້ງພືຸ້ນຖານ ແລະ ສິນຄາຸ້ທຸ່ີຈາ ເປັນຕຸ່ ການດາ ລງົຊວີດິທຸ່ີຊວຸ່ ຍສະໜບັສະ ໜນ ໃຫກຸ້ ານດາ ລງົຊວີດິ ເປັນໄປດວຸ້ ຍດີ ເຊຸ່ັນ: ຄວາມໝນັຸ້ຄງົທາງດາຸ້ນທຸ່ີຢຸ່ອ າໄສ, ການຄມົມະນາຄມົ ແລະ ລະບບົການສຸ່ືສານເປັນຕນົຸ້.

17 ຕນົຸ້ທຶນສງັຄມົ (Social Capital) ຄວາມໝາຍຂອງທຶນສງັຄມົຖກືນຍິາມໃນລກັສະນະທຸ່ີແຕກ ຕາຸ່ ງ ແລະ ຫຼາກຫຼາຍພາຍໃຕກຸ້ ອບແນວຄດິການດາ ລງົຊວີດິແບບຍືນຍງົ ທຶນທາງສງັຄມົມກັໝາຍເຖງິ ກ ມຸ່ ເຄຸ່ືອຂາຸ່ ຍ, ປະຊາສງັຄມົ, ການເປັນສະມາຊກິ , ຄວາມສາ ພນັ, ໜາຸ້ທຸ່ີໃນສງັຄມົ ແລະ ພາວະການ ເປັນຜນຸ້ າ ຊຸ່ງຶຈະຊວຸ່ ຍເພຸ່ີມຄວາມໄວວຸ້ າງໃຈ ແລະ ພະລງັຄວາມສາມາດໃນການຮວຸ່ ມມກືນັທາງສງັ ຄມົ. ພາບປະກອບທີ2: 5 ຫຼຽຸ່ ມຊບັສິນ (The Asset Pentagon). ຕນົຸ້ທຶນມະນດ ຕນົຸ້ທຶນສງັຄມົ ຕນົຸ້ທຶນທາ ມະຊາດ ຕນົຸ້ທຶນກາຍະພາບ ຕນົຸ້ທຶນການເງນິ ທຸ່ີມາ: Department For International Development - DFID (2002). 3) ການປຸ່ຽນຜາຸ່ ນໂຄງສາຸ້ງ ແລະ ຂະບວນການ (Transforming Structures and Processes) ເປັນອງົປະກອບທຸ່ີມພີນົກະທບົໂດຍກງົທຸ່ີເຮັດການຄວາມອອຸ່ ນແອໃນຂະບວນການ ແລະ ສຸ່ງົຜນົຕຸ່ ການ ເລືອກວທິ ີການດາ ລງົຊວີດິມສີວຸ່ ນປະກອບຍອຸ່ ຍ 2 ສວຸ່ ນຄ:ື ໂຄງສາຸ້ງ (Structures) ມີ2 ລະດບັຄື ລະດບັສາທາລະນະ ແລະ ລະດບັເອກະຊນົເຊຸ່ັນ: ລດັຖະບານ, ອງົການຈດັຕງັຸ້ທາງສງັຄມົ. ຂະບວນການ (Processes) ໝາຍເຖງິການຂບັເຄຸ່ອືນຂອງໂຄງສາຸ້ງຕາຸ່ ງໆ ເຊຸ່ັນ: ນະໂຍບາຍ, ກດົໝາຍ, ຂ ກຸ້ າ ນດົຂອງສະຖາບນັໃນລະດບັຕາຸ່ ງໆ ແລະ ວດັທະນາທາ ຢາຸ່ ງເໝາະສມົ ຄວາມສາມາດ ໃນການໃຊທຸ້ ຶນຕາຸ່ ງໆ ເພຸ່ືອປຸ່ຽນໄປໃຊປຸ້ ະໂຫຍດໃນວທິ ີການດາ ລງົຊວີດິພາຍໃຕໂຸ້ຄງສາຸ້ງ ແລະ ຂະ ບວນການທຸ່ີເປັນຢເຸ່ ຫຸ່ົຼານຈີຸ້ ະຊວຸ່ ຍໃຫໄຸ້ປສເ ຸ່ ປົຸ້າໝາຍໄດດຸ້ ຍີຸ່ງິຂນຶຸ້ . 4) ຍດ ທະວທິ ີການດາ ລງົຊວີດິ (Livelihood Strategies) ເປັນທາງເລືອກ ຫຼືໂອກາດທຸ່ີກະ ສກິອນໃຊເຸ້ປັນກນົລະຍດ ໃນການດາ ເນນີຊວີດິ ຊຸ່ງຶຈະມລີກັສະນະຂອງຄວາມຫຼາກຫຼາຍ (Diversity) ຕາມລກັສະນາພືຸ້ນທຸ່ີທຸ່ີຖຄືອງພມ ປີະເທດ ແລະ ຊວຸ່ ງເວລາເປັນລກັສະນາທຸ່ີເຄຸ່ືອນໄຫວ (Dynamic) ກະຈາຍຫຼາຍສະຖານທຸ່ີ(Straddling) ແລະ ມຄີວາມເຊຸ່ອືມໂຍງກນັ (Linkage). 5) ຜນົໄດຮຸ້ ບັ (Livelihood Outcome) ເປັນຜນົໄດເຸ້ກດີຈາກການເລືອກວທິ ີຫຼືຍດ ທະວທິ ີໃນ ການດາ ລງົຊວີດິ ຊຸ່ງຶສະແດງອອກເຖງິການດາ ລງົຊວີດິແບບຍນືຍງົ ໄດແຸ້ ກຸ່ : ການມລີາຍໄດເຸ້ພຸ່ີມຂນຶຸ້ (More Income) ການເພຸ່ີມການເປັນຢທຸ່ ີດຂີນຶຸ້ (Increased Well-Being), ການຫຼຼຸດຄວາມອອຸ່ ນແອ

18 (Reduced Vulnerability) ການເພຸ່ີມຄວາມໝນັຸ້ຄງົດາຸ້ນອາຫານ (Improve Food Security) ແລະ ການ ເກດີຄວາມຍນືຍງົໃນການໃຊຊຸ້ ບັພະຍາກອນທາ ມະຊາດ (Sustainable Use Natural Resource Based). ສາມາດເວົຸ້າໄດວຸ້ າຸ່ ຄວາມສາ ພນັລະຫວາຸ່ ງອງົປະກອບຕາຸ່ ງໆ ໃນຂະບວນການດາ ລງົຊວີດິຂອງ ກະສິກອນ ມຊີບັສິນ (Livelihood Assets) ເປັນອງົປະກອບຫຼກັອນັດບັທາ ອດິທຸ່ີຈາ ເປັນໃນການດາ ລງົ ຊວີດິ ຫຼືເປັນຕນົຸ້ທຶນທຸ່ີກະສກິອນນາ ມາໃຊໃຸ້ນຂະບວນການດາ ລງົຊວີດິ ການປຸ່ຽນແປງຖານະຂອງຊບັ ສນິຈະໄດຮຸ້ ບັອິດທິພນົຈາກການປຸ່ຽນ ແປງຂອງໂຄງສາຸ້ງ ແລະ ຂະບວນການ (Transforming Structure and Processes) ຊຸ່ງຶສະແດງອອກມາໃນລກັສະນະບ ລິບດົຄວາມອອຸ່ ນແອ (Vulnerability Context) ທຸ່ີເກດີຂນຶຸ້ ເຊຸ່ັນ: ການປຸ່ຽນແປງນະໂຍບາຍທາງເສດຖະກດິເປັນຂະບວນການໜຸ່ຶງທຸ່ີເຮັດເກດີ ພາວະແນວໂນມຸ້ສນິຄາຸ້ຕນົຸ້ທຶນການຜະລິດລາຄາສງ ຂນຶຸ້ ເຮັດໃຫຊຸ້ າວກະສິກອນຕອຸ້ ງໃຊເຸ້ງນິລງົທຶນໃນ ການຜະລິດຫຼາຍຂນຶຸ້ ສຸ່ງົຜນົໃຫຖຸ້ ະນະທາງການເງນິຂອງຊາວກະສິກອນຕາຸ່ ລງົ ແລະ ມຜີນົຕຸ່ ເນຸ່ອືງໄປ ຍງັໂອກາດການເລືອກກນົລະຍດ ການດາ ລງົຊວີດິ (Livelihood Strategies) ຫຼື ການເລືອກວທິ ີການ ຜະລິດໃຫເຸ້ໝາະສມົກບັຜນົກະທບົທຸ່ີເກດີຂນຶຸ້ ຫາກຊາວກະສິກອນມກີນົລະຍດ ຫຼື ມກີານປບັປງ ການ ຜະລິດທຸ່ີເໝາະສມົກບັສະຖະນະການທຸ່ີເກດີຂນຶຸ້ ລະບບົຈະຍງັຄງົໃຫຜຸ້ ນົໄດຮຸ້ ບັ (Livelihood Outcome) ໃນລະດບັທຸ່ີສມົດນ ກບັຄວາມຕອຸ້ ງການ ແລະ ຜນົໄດຮຸ້ ບັທຸ່ີໄດສຸ້ ຸ່ງົຜນົໂດຍຕງົຕຸ່ ລະດບັຂອງຊບັສິນທຸ່ີ ຊາວກະສິກອນນາ ມາໃຊເຸ້ປັນຕນົຸ້ທຶນໃນການດາ ລງົຊວີດິຕຸ່ ໄປ (ສາ ຣານ ສະຣໂ ນ, 254/4). ໂດຍສງັລວມແລວຸ້ ແນວຄິດການດາ ລງົຊວີດິແບບຍືນຍງົໄດເຸ້ວົຸ້າເຖງິອງົປະກອບລວມຂອງທຸ່ີຈະ ສາມາດເຮັດໃຫປຸ້ ະຊາຊນົສາມາດດາ ລງົຊວີດິຢຸ່ໃ ນຊ ມຊນົໃດໜຸ່ຶງໄດຸ້ ຊຸ່ງຶເລຸ່ີມຈາກການເບຸ່ິງໄປທຸ່ີຕນົຸ້ທຶນ ທງັ 5 ຢຸ່າງເຊຸ່ັນ: ຕນົຸ້ທຶນມະນດ , ຕນົຸ້ທຶນສງັຄມົ, ຕນົຸ້ທຶນທ າມະຊາດ, ຕນົຸ້ທຶນການເງນິ ແລະ ຕນົຸ້ທຶນ ກາຍະພາກ ຊຸ່ງຶສະແດງອອກໃນບດົນໂີຸຸ້້ດຍລວມແລວຸ້ ແມນຸ່ 3 ດາຸ້ນຄ:ື ດາຸ້ນສຸ່ິງແວດລອຸ້ ມ, ດາຸ້ນ ສ ຂະພາບ ແລະ ດາຸ້ນເສດຖະກດິ -ສງັຄມົ ອນັເປັນພືຸ້ນຖານທຸ່ີແຂງແກງຸ່ ທຸ່ີຈະເຮັດໃຫຄຸ້ ນົໃນຊ ມຊນົ ເຂັມຸ້ ແຂງ ເຖງິແມນຸ່ ວາຸ່ ຈະມເີຫດການໃດກະທບົໃສຸ່ ໃນນນັຸ້ ຍງັສາມາດໃຫເຸ້ຮົາຮອ ຸ້ ີກວາຸ່ ກນົໄກ ແລະ ວທິ ີການຕາຸ່ ງໆທຸ່ີຖກືນາ ມາຈດັການກບັເຫດການທຸ່ີກະທບົໃສນຸ່ ນັຸ້ຈະມຜີນົເຮັດໃຫຊຸ້ ວີດິການເປັນຢຸ່ ຂອງ ປະຊາຊນົມຄີວາມຍນືຍງົ. ສະນນັຸ້ ແນວຄວາມຄິດນຈີຸ້ ະຖກືນາ ໃຊເຸ້ຂົຸ້າໃນບດົຄນົຸ້ຄວາຸ້ເພຸ່ືອເຮັດໃຫຜຸ້ ຸ້ ຄນົຸ້ຄວາຸ້ສາມາດວເິຄາະຄວາມຍືນຍງົຂອງການດາ ລງົຊວີດິ ໄດແຸ້ ບບຄບົອງົປະກອນ ແລະ ຂະບວນການ ເພຸ່ືອເຮັດໃຫຜຸ້ ນົການຄນົຸ້ຄວາຸ້ມຄີວາມຊດັເຈນຂນຶຸ້ . ການດາ ລງົຊວີດິໝາຍເຖງິລະດບັທຸ່ີບກ ຄນົມຄີວາມພ ໃຈໃນຊວີດິທຸ່ີດຂີນຶຸ້ ໃນແຕລຸ່ ະບກ ຄນົອນັເປັນ ຜນົມາຈາກປດັໄຈພືຸ້ນຖານຂອງບກ ຄນົ, ສະພາວະທາງສງັຄມົ, ສະພາວະທາງດາຸ້ນສຸ່ງິແວດລອຸ້ ມ ຊຸ່ງຶ ປະເມນີໄດທຸ້ າງດາຸ້ນວດັຖວ ໄິສ ແລະ ຈດິວໄິສປະກອບດວຸ້ ຍອງົປະກອບ 4 ດາຸ້ນຄ:ື ຄວາມພ ໃຈໃນ

19 ຊວີດິດາຸ້ນອດັຕະໂນມດັ, ດາຸ້ນສຂ ະພາບ ແລະ ການເຮັດວຽກຂອງຮາຸ່ ງກາຍ, ດາຸ້ນສງັຄມົ ແລະ ດາຸ້ນ ເສດຖະກດິ (Zhan, L, 1992: 795-800). ສະຫຼຼຸບແລວຸ້ , ການດາ ລງົຊວີດິແບບຍືນຍງົແມນຸ່ ສະພາບການໃຊຊຸ້ ວີດິຂອງມະນດ ທຸ່ີພ ໃຈໃນຊີ ວດິທຸ່ີດຂີນຶຸ້ ອນັເປັນຜນມາຈາກ ົ ຕນົຸ້ທຶນທງັ 5 ຢາຸ່ ງເຊຸ່ັນ: ຕນົຸ້ທຶນມະນດ , ຕນົຸ້ທຶນສງັຄມົ, ຕນົຸ້ທຶນທ າມະ ຊາດ, ຕນົຸ້ທຶນການເງນິ ແລະ ຕນົຸ້ທຶນກາຍະພາກ ຊຸ່ງຶສະແດງອອກ 3 ປດັໄຈພືຸ້ນຖານ ຄ:ື ດາຸ້ນ ສຸ່ງິແວດລອຸ້ ມ, ດາຸ້ນສຂ ະພາບ ແລະ ດາຸ້ນເສດຖະກດິ -ສງັຄມົ. 1.8 ແນວຄວາມຄິດການຈດັສນັຍກົຍາຸ້ຍ, ຈດັສນັພມ ລາ ເນົາ ແລະ ອາຊບີ ແນວຄວາມຄດິ ກຽຸ່ ວກບັການຈດັສນັຍກົຍາຸ້ຍ ແລະ ການຈດັສນັພມ ລາ ເນົາ ແລະ ອາຊບີມີ ຫຼາຍທາຸ່ ນໄດໃຸ້ຫທຸ້ ດັສະນະຄະຕິດງຸ່ັນ:ີຸ້ ທະນາຄານພດັທະນາອາຊໄີດໃຸ້ຫນຸ້ ຍິ າມກຽຸ່ ວກບັການຈດັສນັຍກົຍາຸ້ຍວາຸ່ : ການຈດັສນັຍກົ ຍາຸ້ຍແບບບຸ່ ສະໝກັໃຈ ແມນຸ່ ລວມເອົາຜທຸ້ ຸ່ີໄດຮຸ້ ບັຜນົກະທບົດາຸ້ນທຸ່ີຢຸ່ອ າໄສ ປະກອບມ:ີ ການຍກົ ຍາຸ້ຍ, ການສນ ເສຍດນິປກ ສາຸ້ງ, ການສນ ເສຍເຮອືນ ແລະ ການສນ ເສຍທາງດາຸ້ນເສດຖະກດິ ປະກອບມ:ີ ເສຍທຸ່ີດນິທາ ການຜະລິດ, ຊບັສິນ, ການເຂົຸ້າເຖງິຊບັພະຍາກອນ, ລາບໄດຸ້ແລະ ຊວີດິ ການເປັນຢຸ່ ຊຸ່ງຶເຮັດໃຫເຸ້ກດີມກີານເວນຄືນທຸ່ີດນິແບບບຸ່ ສະໝກັໃຈ, ການຈາ ກດັການນາ ໃຊທຸຸ້່ີດນິ , ຊບັພະຍາກອນ ແລະ ເຂດສະຫງວນ (Asian Development Bank, 1995) ການຈດັສນັຍກົຍາຸ້ຍປະຊາຊນົ ຫຼື ຜທຸ້ ຸ່ີໄດຮຸ້ ບັຜນົກະທບົຈາກໂຄງການພດັທະນາຕາຸ່ ງໆ ເປັນເລຸ່ືອງທຸ່ີສະຫຼບັສບັຊອຸ້ ນໃນດາຸ້ນລະບບົວສິ ະວະກາ ໂດຍສະເພາະແມນຸ່ ການຈດັສນັຍກົຍາຸ້ຍຂອງ ໂຄງການຂະໜາດໃຫຍຸ່ . ການຈດັສນັຍກົຍາຸ້ຍໄດປຸ້ າກດົໃຫເຸ້ຫັນເທຸ່ືອທາ ອດິ ຢໃຸ່ ນນະໂຍບາຍການຈດັ ສນັຍກົຍາຸ້ຍແບບບຸ່ ສະໝກັໃຈຂອງທະນາຄານໂລກທຸ່ີສາຸ້ງຂນືຸ້ ໃນປີ 1990. ສ າລບັຢຸ່ ສປປ ລາວ ແມນຸ່ ລດັຖະບານແຫງຸ່ ສປປ ລາວ ໄດສຸ້ າຸ້ງ ແລະ ປະກາດໃຊດຸ້ າ ລດັວາຸ່ ດວຸ້ ຍການທດົແທນຄາຸ່ ເສຍ ຫາຍ ແລະ ການຈດັສນັຍກົຍາຸ້ຍປະຊາຊນົຈາກໂຄງການພດັທະນາ (ດາ ລດັ 192/ນຍ, 2005) ໄດຸ້ ລະບ ວາຸ່ ການຈດັສນັຍກົຍາຸ້ຍແມນຸ່ ວທິ ະຍາສາດການບ ລິຫານ ຫຼືການຄມ ຸ້ ຄອງຂະແໜງການໜຸ່ຶງທຸ່ີເກດີ ຂນືຸ້ ໃໝຂຸ່ ອງໂລກ. ເພາະສະນນັຸ້ ການຈດັສນັຍກົຍາຸ້ຍທຸ່ີຈະປະສບົຜນົສາ ເລັດໄດນຸ້ ນັຸ້ຄວນອງີໃສກຸ່ ານ ວາງແຜນ, ການຈດັຕງັຸ້ປະຕິບດັ ແລະ ການຕິດຕາມປະເມນີຜນົທາງວທິ ະຍາສາດຢຸ່າງຈະແຈງຸ້ (Saychai Syladeth, 2019). ທະນາຄານໂລກ ໄດໃຸ້ຫນຸ້ ຍິ າມກຽຸ່ ວກບັການຈດັສນັຍກົຍາຸ້ຍວາຸ່ : ການຈດັສນັຍກົຍາຸ້ຍແບບບຸ່ ສະໝກັໃຈ ແມນຸ່ ກຽຸ່ ວຂອຸ້ ງກບັການເວນຄນືທຸ່ີດນິ ແລະ ການຈາ ກດັການນາ ໃຊທຸຸ້່ີດນິ ທຸ່ີພວົພນັກບັ ໂຄງການພດັທະນາ, ມຜີນົກະທບົຕຸ່ ຊ ມຊນົ ແລະ ຕຸ່ ບກ ຄນົ. ການເວນຄືນທຸ່ີດນິ ຫຼືການຈາ ກດັການ ນາ ໃຊທຸຸ້່ີດນິທຸ່ີພວົພນັກບັໂຄງການ ຫາກເຮັດໃຫມຸ້ ກີານຍກົຍາຸ້ຍທາງດາຸ້ນກາຍະພາບ ໝາຍຄວາມວາຸ່ ມີ

20 ການຍກົຍາຸ້ຍຈາກທຸ່ີຢຸ່ອ າໄສ, ການສນ ເສຍທຸ່ີດນິປກ ສາຸ້ງທຸ່ີຢອຸ່ າໄສ ຫຼື ການສນ ເສຍເຮອືນ. ການ ຍກົຍາຸ້ຍທາງດາຸ້ນເສດຖະກດິມ:ີ ການສນ ເສຍທຸ່ີດນິ , ຊບັສິນ ຫຼືການເຂົຸ້າເຖງິຊບັສິນ, ການສນ ເສຍ ແຫຼງຸ່ ລາຍຮບັ ຫຼືຊວີດິການເປັນຢຸ່ (The World Bank, 2017). ສະຫຼຼຸບ: ການຈດັສນັຍກົຍາຸ້ຍໝາຍເຖງິ ວທິ ະຍາສາດການບ ລິຫານ ຫຼືການຄມ ຸ້ ຄອງຂະແໜງ ການໜຸ່ຶງທຸ່ີມກີານວາງແຜນ, ການຈດັຕງັຸ້ປະຕິບດັ ແລະ ການຕິດຕາມປະເມນີຜນົທາງວທິ ະຍາສາດ ຢາຸ່ ງຈະແຈງຸ້, ແນໃສໃຸ່ ຫຜຸ້ ທຸ້ ຸ່ີມຜີນົກະທບົ ແລະ ມກີານຍກົຍາຸ້ຍ ໄດມຸ້ ຊີວີດິການເປັນຢດຸ່ າຸ້ນເສດຖະກດິ, ລາຍໄດ,ຸ້ ທຸ່ີດນິທາ ການຜະລິດ, ຊບັສິນ ແລະ ການເຂົຸ້າເຖງິຊບັພະຍາກອນທາ ມະຊາດ ດຂີນຶຸ້ ກວາຸ່ ເດຸ່ມີ. 1.9 ທິດສະດກີານຈດັສນັຍກົຍາຸ້ຍ ໄມເຄີນ ເອັມເຊແີນ (Michael M. Cernea, 1996) ໄດຂຸ້ຽນໄວວຸ້ າຸ່ ໂຄງການພດັທະນາຕາຸ່ ງໆ ແມນຸ່ ການຫຼຼຸດຜອຸ່ ນຄວາມທກ ຍາກ ໂດຍການສາຸ້ງພືຸ້ນຖານໂຄງລາຸ່ ງໃໝຸ່ , ບນັດາອດ ສາຫະກາ ຫຼືລະ ບບົຊນົລະປະທານ ເພຸ່ືອຕອບສະໜອງກບັການຍກົຍາຸ້ຍທຸ່ີຢຸ່ອ າໄສຂອງປະຊາຊນົ ຊຸ່ງຶມຄີວາມຕອຸ້ ງ ການທຸ່ີດນິທຸ່ີເໝາະສມົ. ມຫີຼາຍບນັຫາການຍກົຍາຸ້ຍຈາກພືຸ້ນທຸ່ີເດມີຍງັບຸ່ ທນັຕອບສະໜອງພືຸ້ນຖານທາງ ດາຸ້ນເສດຖະກດິ ແລະ ການດາ ລງົຊວີດິຈາກການປຸ່ຽນທຸ່ີຢໃຸ່ ໝຂຸ່ ອງປະຊາຊນົທຸ່ີໄດຮຸ້ ບັຜນົກະທບົ. ຄວາມ ບຸ່ ສະເໝີພາບລະຫວາຸ່ ງຜທຸ້ ຸ່ີໄດຮຸ້ ບັຜນົປະໂຫຍດ ແລະ ຜທຸ້ ຸ່ີໄດຮຸ້ ບັຄວາມເສຍຫາຍຈາກໂຄງການຫຼາຍ ຈດ ເດຸ່ັນຂອງການທດົແທນຄາຸ່ ເສຍຫາຍຜທຸ້ ຸ່ີຖກືຍກົຍາຸ້ຍ ສວຸ່ ນໃຫຍຸ່ ແມນຸ່ ມຄີວາມທກ ຍາກກອຸ່ ນເກຸ່າົ, ກນົ ໄກທດົແທນຄາຸ່ ເສຍຫາຍບຸ່ ສາມາດຮບັຜິດຊອບວຽກທງັໝດົໄດຸ້ ເສດຖະກດິທງັໝດົຈາກການດາ ເນນີ ການຈດັສນັຍກົຍາຸ້ຍອາດຕອຸ້ ງໄດຖຸ້ ກືພິຈາລະນາທບົທວນ. ໃນປະເທດກາ ລງັພດັທະນາປະຊາຊນົຈາ ນວນຫຼວງຫຼາຍທຸ່ີຖກືຈດັສນັຍກົຍາຸ້ຍ ແມນຸ່ ມສີະພາບຄວາມທກ ຈນົກວາຸ່ ເກຸ່າົກອຸ່ ນມໂີຄງການພດັທະນາ. ດງຸ່ັນນັຸ້, ຈຸ່ງຶໄດກຸ້ າ ນດົຮບ ແບບຄວາມສຽຸ່ ງຫຼກັ 8 ປະການ: ຄວາມທກ ຍາກ ແລະ ຄວາມຍຕ ິທ າທາງ ສງັຄມົໃນການຈດັສນັຍກົຍາຸ້ຍທຸ່ີມຄີວາມສຽຸ່ ງທຸ່ີຈະສນ ເສຍໄປ ແລະ ຕອຸ້ ງໄດມຸ້ ຍີດ ທະສາດການສາຸ້ງຄືນ ໃໝຸ່ ປະກອບມ:ີ ຄວາມສຽຸ່ ງທຸ່ີສນ ເສຍໄປ ຍດ ທະສາດການສາຸ້ງຄນືໃໝ ຸ່ − ການສນ ເສຍທຸ່ີດນິ ການຈດັສນັທຸ່ີດນິ ໃໝໄຸ່ ຫມຸ້ ຄີວາມເໝາະສມົ. − ການສນ ເສຍອາຊບີ ການສາຸ້ງອາຊບີຄືນໃຫມຸ້ ຄີວາມໝນັຸ້ຄງົ. − ການສນ ເສຍເຮອືນ ການສາຸ້ງເຮອືນຄນືໃຫມຸ້ ຄີວາມແໜນຸ້ ໜາ. − ການແຍກສວຸ່ ນຫຼືການດອຸ້ ຍໂອກາດ ການສາຸ້ງສນ ລວມທາງສງັຄມົ. − ການເພຸ່ີມຂນືຸ້ ຂອງອດັຕາການເກດີການຕາຍ ການປບັປງ ດາຸ້ນສຂ ະພາບ. − ຄວາມບຸ່ ໝນັຸ້ຄງົດາຸ້ນສະບຽງອາຫານ ການມໂີພສະນາການທຸ່ີພຽງພ . − ການສນ ເສຍການເຂົຸ້າເຖງິຊບັສິນ ການຟືນຟຸ້ ຄ ືນດາຸ້ນຊບັສນິ .

21 − ການແບງຸ່ ແຍກທາງສງັຄມົ ການສາຸ້ງເຄືອຂາຸ່ ຍທາງສງັຄມົ. ລີ (1966; ອາຸ້ງໃນ ໂຍທິນ ສາລະນາດສນ ນັຸ້. 1997:6-7) ໄດອຸ້ ະທິບາຍກຽຸ່ ວກບັທິດສະ ດກີານຈດັສນັຍກົຍາຸ້ຍໄວວຸ້ າຸ່ ການເຂົຸ້າໃຈໃນຂະບວນການຍກົຍາຸ້ຍຈດັສນັທຸ່ີເກດີຂນຶຸ້ ໃນປະເທດຕາຸ່ ງໆ ຂອງໂລກຈາ ເປັນທຸ່ີຈະຕອຸ້ ງພິຈາລະນາຈາກອງົປະກອບສາ ຄນັ 4 ປະການໄດແຸ້ ກຸ່ : 1) ປດັໄຈ ຫຼືເງຸ່ອືນໄຂໃນພືຸ້ນທຸ່ີຕນົຸ້ ທາງ (Place of Origin), ການຍກົຍາຸ້ຍຈດັສນັຈະເລຸ່ີມ ຕນົຸ້ ໃນສວຸ່ ນທຸ່ີເປັນພືຸ້ນທຸ່ີຕນົຸ້ ທາງທຸ່ີຄນົຍາຸ້ຍອອກ ເນຸ່ອືງຈາກອິດທິພນົທຸ່ີມຢີຸ່ ໃນພືຸ້ນທຸ່ີຕນົຸ້ ທາງທຸ່ີຈະ ປະກອບດວຸ້ ຍປດັໄຈທຸ່ີຊ ກຍ ຸ້ເຊຸ່ັນ ຄວາມຫຼມົຸ້ເຫຼວໃນການທາ ມາຫາກນິ , ບຸ່ ມພີືຸ້ນທຸ່ີໃນການທາ ການ ຜະລິດ, ຄວາມທກ ຍາກ ແລະ ປດັໄຈດຶງດດ ເຊຸ່ັນ ຄວາມສະດວກສະບາຍໃນການທາ ມາຫາກິນ ແລະ ມລີາຍໄດດຸ້ .ີ 2) ປດັໄຈ ຫຼືເງຸ່ອືນໄຂໃນພືຸ້ນທຸ່ີປາຍທາງ (Place of Destination), ຜຍຸ້ ກົຍາຸ້ຍຈະພິຈາລະນາ ເຖງິປດັໄຈຕາຸ່ ງໆໃນພືຸ້ນທຸ່ີປາຍທາງເພຸ່ືອປະກອບໃນການຕດັສນິ ໃຈໃນການຍກົຍາຸ້ຍ ຊຸ່ງຶລວມມບີນັ ດາປດັໄຈທຸ່ີຕຸ່ ຕາຸ້ນ ຫຼືຊ ກດນັໃນລກັສະນະຂອງຄວາມທກ ຍາກ ຫຼືປດັໄຈດງຶດດ ຕາຸ່ ງໆທຸ່ີປະກອບມີ ປດັໄຈດາຸ້ນຄາຸ່ ແຮງ ແລະ ໂອກາດໃນການເຮັດວຽກທຸ່ີມຫີຼາຍເປັນຕນົຸ້. 3) ປດັໄຈ ຫຼືອປ ະສກັທຸ່ີຢຸ່ ລະຫວາຸ່ ງຕນົຸ້ ທາງ ແລະ ປາຍທາງ (Intervening Obstacles), ຄວາມສາ ເລັດຂອງການຍກົຍຸ້າຍມນັຍງັຂຶຸ້ນຢຸ່ ກບັອປ ະສກັລະຫວຸ່າງພືຸ້ນທຸ່ີຕນົຸ້ ທາງ ແລະ ພືຸ້ນທຸ່ີ ປາຍທາງ. ຊຸ່ຶງອປ ະສກັດຸ່ງັກາຸ່ ວນນັຸ້, ໄດແຸ້ ກກຸ່ ານເດີນທາງ, ຄາຸ່ ໃຊຈຸ້ າຸ່ ຍ, ໄລຍະເວລາ ແລະ ຂນັຸ້ ຕອນຕາຸ່ ງໆທຸ່ີຈະຕອຸ້ ງໄດຜຸ້ ຸ່ານຈາກພືຸ້ນທຸ່ີຕນົຸ້ ທາງໄປສພ ຸ່ ືຸ້ນທຸ່ີປາຍທາງ ແລະ ລວມເຖງິຂນັຸ້ຕອນໃນ ກດົໝາຍຂອງຂະບວນການຍກົຍາຸ້ຍ. 4) ປດັໄຈລກັສະນະຂອງຜຍຸ້ ກົຍາຸ້ຍ ເພາະຄວາມສາ ຄນັຂອງການຍກົຍາຸ້ຍຍງັຂນຶຸ້ ຢຸ່ກ ບັຕວົ ບກ ຄນົເອງ, ຊຸ່ງຶລກັສະນະບກ ຄນົຈະເປັນຕວົກາ ນດົຄນ ຄາຸ່ ຂອງປດັໄຈຕາຸ່ ງໆ. ທິດສະດກີານຍກົ ຍາຸ້ຍສາຸ້ງຂນຶຸ້ ມາເພຸ່ືອໃຊອຸ້ ະທິບາຍການຍກົຍາຸ້ຍແບບສະມກັໃຈ (Voluntary Migration) ລະຫວາຸ່ ງ ພືຸ້ນທຸ່ີໂດຍບຸ່ ລວມການຍກົຍາຸ້ຍແບບບງັຄບັ (Forced Migration) ການຕດັສິນໃຈໃນການຍກົຍາຸ້ຍ ຂອງແຕລຸ່ ະກ ມຸ່ ຄນົນນັຸ້ຈະມປີດັໄຈ ແລະ ເງຸ່ອືນໄຂໃນລາຍລະອຽດທຸ່ີແຕກຕາຸ່ ງກນັ. ສະຫຼຼຸບໄດວຸ້ າຸ່ ການຍກົຍາຸ້ຍຈດັສນັແມນຸ່ ຂະບວນການທຸ່ີກຽຸ່ ວຂອຸ້ ງກບັການຕອບສະໜອງກບັ ຄວາມຕຸ້ອງການຂອງຜຸ້ທ ຸ່ີຍກົຍາຸ້ຍຈດັສນັທຸ່ີໄດຮຸ້ ບັຜນົກະທບົຈາກພືຸ້ນທຸ່ີເດີມ ທາງດາຸ້ນເສດຖະກິດ ແລະ ການດາ ລງົຊວີດິ ໃຫໄຸ້ດຮຸ້ ບັສະເໝີພາບ, ໄດຮຸ້ ບັຜນົປະໂຫຍດ ແລະ ທດົແທນຄາຸ່ ເສຍຫາຍແກຸ່ ຜທຸ້ ຸ່ີຖກືຍກົຍາຸ້ຍ ດາຸ້ນທຸ່ີດນິ , ທຸ່ີພກັພາອາໄສ, ການຈດັສນັອາຊບີ, ການບ ລິການສງັຄມົ, ການເຂົຸ້າເຖງິ ໂຄງລາຸ່ ງທຸ່ີສະດວກສະບາຍ ດວຸ້ ຍ ກນົໄກທດົແທນຄາຸ່ ເສຍຫາຍທຸ່ີມປີະສິດທິຜນົ.

22 1.10 ທິດສະດຜີນົກະທບົ ຜນົກະທບົເປັນຜນົກະທບົດາຸ້ນບວກ ແລະ ຜນົກະທບົດາຸ້ນລບົ ໂດຍມນີກັວຊິ າການຫຼາຍທາຸ່ ນ ເຫັນວາຸ່ ຜນົກະທບົມຫີຼາຍປະເພດ ຊຸ່ງຶຜສຸ້ ຶກສາຂ ນາ ສະເໜີດງຸ່ັນ:ີຸ້ 1) ເບຸ່ິງທງັດາຸ້ນເນອືຸ້ ໃນເຫັນວາຸ່ ຜນົກະທບົແບງຸ່ ອອກເປັນຜນົກະທບົທາງດາຸ້ນເສດຖະກດິ -ສງັຄມົ, ການເມອືງ, ການບ ລິຫານ, ສຸ່ງິແວດລອຸ້ ມ ແລະ ກາຍະພາບເຊຸ່ັນ: ຜນົກະທບົຈາກການດາ ເນນີນະໂຍ ບາຍ. 2) ເບຸ່ິງຕາມຄວາມເປັນຈງິທຸ່ີເກດີຂນຶຸ້ (Reality) ແບງຸ່ ໄດເຸ້ປັນ 2 ປະເພດຄື ຜນົກະທບົໃນແບບ ພາວະວໄິສຄື ຜນົກະທບົທຸ່ີເກດີຂນຶຸ້ ໂດຍທຸ່ີບຸ່ ຂນຶຸ້ ຢກຸ່ ບັຄວາມຮສ ຸ້ ຶກນກຶຄິດຂອງຄນົ ແລະ ອີກປະເພດ ໜຸ່ຶງ ຄຜືນົກະທບົແບບອດັຕະວໄິສຄືຜນົກະທບົທຸ່ີເກດີຂນຶຸ້ ໃນຄວາມຮສ ຸ້ ຶກນກຶຄດິຂອງຄນົ. 3) ການເບຸ່ິງຕາມທິດທາງທຸ່ີກະທບົ (Direction impacts) ອາດແບງຸ່ ອອກໄດເຸ້ປັນຜນົກະທບົທາງ ກງົ ແລະ ຜນົກະທບົທາງອອຸ້ ມ. 4) ເບຸ່ິງຕາມຄ ນຄຸ່າຂອງຜນົກະທບົອາດແບຸ່ງອອກໄດເຸ້ປັນຜນົກະທບົ ໃນດາຸ້ນບວກ (Positive impacts) ໝາຍເຖິງຜນົກະທບົທຸ່ີເປັນສຸ່ິງເພຸ່ິງປາດຖະໜາ ແລະ ຜນົກະທບົດຸ້ານລບົ (Negative impacts) ໄດແຸ້ ກຜຸ່ ນົກະທບົທຸ່ີບຸ່ ມໃີຜເພຸ່ິງປາດຖະໜາ (Perez-Vega, R.; Waite, K.; O'Gorman, K, 2016). ສະຫຼຼຸບໄດວຸ້ າຸ່ ຜນົກະທບົກແ ມນຸ່ ບນັດາຜນົທຸ່ີປະກດົອອກມາພາຍຫຼງັທຸ່ີໄດມຸ້ ກີານກະທບົຊຸ່ງຶກນັ ແລະ ກນັ ລວມທງັເສດຖະກດິ, ສງັຄມົ, ການເມອືງ, ການບ ລິຫານ, ສຸ່ງິແວດລອຸ້ ມ ແລະ ກາຍະພາບ ທງັດາຸ້ນບວກ ແລະ ດາຸ້ນລບົ. 1.11 ທິດສະດຄີວາມຕອຸ້ ງການຂອງມາສໂລ (Maslow’s Hierarchy of Needs) ມາສໂລ (Maslow) ກາຸ່ ວວຸ່າ: ມະນ ດທ ກຄນົມຄີວາມຕຸ້ອງການບຸ່ ມບີຸ່ອນສີຸ້ນສ ດຄວາມ ຕອຸ້ ງການຂອງມະນດ ຈະລຽງຕາມລາ ດບັຂນັຸ້ຈາກຕາຸ່ ໄປຫາສງ ເມຸ່ອືຄວາມຕອຸ້ ງການຂນັຸ້ຕາຸ່ ກວາຸ່ ໄດຸ້ ຮບັການຕອບສະໜອງແລວຸ້ ຄວາມຕອຸ້ ງການຂນັຸ້ສງ ຈະເປັນແຮງຈງ ໃຈ ສະແດງພຶດຕິກາ ຕຸ່ ໄປຄວາມ ຕອຸ້ ງການຊນັຸ້ທຸ່ີໄດຮຸ້ ບັການຕອບສະໜອງແລວຸ້ ຈະບຸ່ ເປັນແຮງຈງ ໃຈໃຫຸ້ເກດີພຶດຕິກາ ຕຸ່ ໄປ. ດຸ່ງັນນັຸ້, ຄວາມຕອຸ້ ງການທຸ່ີມອີິດທິພນົໃນການສະແດງຂອງພຶດຕິກາ ແມນຸ່ ຄວາມຕອຸ້ ງການທຸ່ີຍງັບຸ່ ໄດຮຸ້ ບັການ ຕອບສະໜອງ.ມາສໂລ (Maslow,1954) ໄດແຸ້ ບງຸ່ ຄວາມຕອຸ້ ງການອອກເປັນ 5 ຂນັຸ້ລຽງລາ ດບັຈາກ ຈດ ທຸ່ີສາ ຄນັທຸ່ີສດ ໄປຫາຈດ ທຸ່ີມຄີວາມສາ ຄນັອນັດບັຮອງລງົໄປມະນດ ຕອຸ້ ງສະໜອງຄວາມຕອຸ້ ງການ ຂນັຸ້ທາ ອດິກອຸ່ ນຈຸ່ງຶສະໜອງຄວາມຕອຸ້ ງການຂນັຸ້ສງ ຕຸ່ ໄປຄວາມຕອຸ້ ງການດງຸ່ັກາຸ່ ວມຄີ:ື

23 1) ຄວາມຕອຸ້ ງການທາງດາຸ້ນຮາຸ່ ງກາຍ (Physiological): ຄວາມຕອຸ້ ງການລະດບັພືຸ້ນຖານເບືຸ້ອງ ຕນົຸ້ຂອງມະນດ ເປັນຄວາມຕອຸ້ ງການໃນສຸ່ງິທຸ່ີຈາ ເປັນເພຸ່ືອການມຊີວີດິຢໄຸ່ ດເຸ້ຊຸ່ັນ: ຄວາມຕອຸ້ ງການດາຸ້ນ ອາຫານ, ນາ ຸ້, ທຸ່ີຢຸ່ອ າໄສເຄຸ່ອືງນ ງຸ່ ຫຸ່ມົ ແລະ ຢາປຸ່ີນປຸ່ວົພະຍາດເປັນຕນົຸ້. 2) ຄວາມຕອຸ້ ງການຄວາມໝນັຸ້ ຄງົ ແລະ ປອດໄພ (Safety needs) ຄວາມຕອຸ້ ງການຄວາມ ປອດໄພ ແລະ ໝນັຸ້ ຄງົເປັນຄວາມຕຸ້ອງການທຸ່ີເກີດຂຶຸ້ນ ຫຼງັຈາກທຸ່ີຄວາມຕຸ້ອງການທາງດຸ້ານ ຮາຸ່ ງກາຍໄດຮຸ້ ບັການຕອບສະໜອງຢຸ່າງບຸ່ ຂາດເຂນີແລວຸ້ ມະນດ ຈະມຄີວາມຕອຸ້ ງການປາດຖະໜາທຸ່ີ ໃຫຕຸ້ ນົເອງໄດຮຸ້ ບັການປຸ້ອງກນັດາຸ້ນຄວາມປອດໄພຕຸ່ ຊວີິດ ແລະ ຈາກອນັຕະລາຍຕາຸ່ ງໆທຸ່ີເກດີຂຶຸ້ນ ກບັຮາຸ່ ງກາຍຂອງມະນດ , ລວມທງັຄວາມໝນັຸ້ຄງົໃນການດາ ລງົຊວີດິຫຼືໜາຸ້ທຸ່ີວຽກງານ. 3) ຄວາມຕຸ້ອງການຄວາມຮກັ ແລະ ຄວາມເປັນເຈົຸ້າຂອງ (Love & Belonging needs) ຄວາມຕອຸ້ ງການກຽດສກັສີຊຸ່ືສຽງ ແລະ ຄວາມຕອຸ້ ງການຄວາມສມົຫວງັຂອງຊີວດິ , ບາງຄງັຸ້ຄວາມ ຕອຸ້ ງການຄວາມຮກັແລະການເປັນສວຸ່ ນໜຸ່ຶງຂອງບ ກຄນົຮສ ຸ້ ຶກແຮງຫຼາຍທຸ່ີສ ດຄືຄວາມສາ ພນັກບັພຸ່ ແລະແມຸ່ , ຜວົຫຼືເມຍຫຼືລ ກ, ນອກນຄີຸ້ ວາມຕອຸ້ ງການເຫຸ່ົຼານຕີຸ້ ອບສະໜອງໄດໃຸ້ນສະພາບແວດລຸ້ອມ ທາງສງັຄມົ, ຄວາມຕອຸ້ ງການຄວາມສາ ພນັທຸ່ີອບົອ ນຸ່ ກບັໝເຸ່ ພຸ່ືອນ, ຄວາມຮສ ຸ້ ກຶ ວາຸ່ ເປັນຄນົໜຸ່ຶງໃນກ ມຸ່ ສະພາບແວດລຸ້ອມຂອງການເຮັດວຽກເປັນສະພາບແວດລຸ້ອມທາງສງັຄມົຮບ ແບບໜຸ່ຶງ, ຫາກບ ກ ຄະລາກອນບຸ່ ຮສ ຸ້ ຶກວາຸ່ ພວກເຂົາເປັນສວຸ່ ນສາ ຄນັຂອງອງົກອນແລະເພຸ່ືອນຮວຸ່ ມງານຂອງພວກເຂົາ ຕອຸ້ ງການພວກເຂົາໃນທີມແລວຸ້ ພວກເຂົາຈະຮສ ຸ້ ກຶອກ ໃຈ, ບຸ່ ຕອບສະໜອງຕຸ່ ສຸ່ງິຈງ ໃຈລະດບັສງ . 4) ຄວາມຕອຸ້ ງການກຽດ, ຊຸ່ືສຽງແລະຄວາມພມ ໃຈ (Esteem needs) ສາມາດແບງຸ່ ອອກເປັນ ສອງແບບຄ:ື - ແບບທີໜຸ່ຶງ: ຄວາມຕຸ້ອງການຄວາມສາ ເລັດ, ອາ ນາດແລະຄວາມສາມາດພວກເຂົາ ຕອຸ້ ງການຄວາມຮສ ຸ້ ກຶພວກເຂົາບນັລເ ຖງິບາງຢຸ່າງທຸ່ີສາ ຄນັເມຸ່ອືພວກເຂົາປະຕິບດັງານຂອງພວກເຂົາ. - ແບບທີສອງ: ຄວາມຕອຸ້ ງການຊຸ່ສືຽງ, ສະຖານະພາບ, ຄວາມສາ ຄນັແລະການຍອຸ້ ງຍ ຖານະ ທຸ່ີເປັນຜບຸ້ ລິຫານເຮົາມວີທິ ີຫຼາຍຢຸ່າງໃນການຕອບສະໜອງຄວາມຕອຸ້ ງການທງັສອງແບບເຫຸ່ົຼານຕີຸຸ້່ ຜຸ້ຢ ຸ່ ພາຍໃຕກຸ້ ານຄວບຄມ ຂອງເຮົາຄື: ການມອບໝາຍວຽກທຸ່ີມຄີວາມສຽຸ່ ງ, ການໃຫຸ້ສຸ່ິງຕອບແທນທາງ ດາຸ້ນຜນົການປະຕິບດັວຽກງານການຍອຸ້ ງຍ ຜນົການປະຕິບດວຽກງານ ັ ແລະ ການໃຫຜຸ້ ຄຸ້ ວບຄມ ຂອງ ເຮົາມສີວຸ່ ນຮວຸ່ ມກາ ນດົເປົຸ້າໝາຍໃນການຕດັສິນໃຈ. 5) ຄວາມຕຸ້ອງການຄວາມສ າເລັດໃນຊີວິດ (self-actualization needs) ຄືຄວາມຕຸ້ອງການ ລະດບັສງ ບກ ຄນົມກັຈະຕອຸ້ ງການໂອກາດ ແລະ ມຄີວາມຄິດສາຸ້ງສນັຢຸ່ໃ ນວຽກງານຫຼືພວກເຂົາອາດ ຈະຕອຸ້ ງການຄວາມເປັນອິດສະຫຼະ ແລະ ຄວາມຮບັຜິດຊອບເຊຸ່ີງຄວາມຕອຸ້ ງການຄວາມສມົຫວງັ ຂອງຊວີດິຄຄືວາມຕອຸ້ ງການທຸ່ີຈະບນັລຄ ວາມສມົຫວງັຂອງຕນົເອງດວຸ້ ຍການໃຊຄຸ້ ວາມສາມາດ ແລະ

24 ດວຸ້ ຍການສາຸ້ງພາບຢຸ່າງເຕັມທຸ່ີບ ກຄນົທຸ່ີຖກືຈງ ໃຈດວຸ້ ຍຄວາມຕອຸ້ ງການຄວາມສມົຫວງັຂອງຊີວິດ ຈະສະແຫວງຫາວຽກທີທາຸ້ທາຍຄວາມສາມາດຂອງພວກເຂົາການເປີດໂອກາດໃຫພຸ້ ວກເຂົາໃຊຄຸ້ ວາມ ຄດິສາຸ້ງສນັ ຫຼືການຄດິຄນົຸ້ສຸ່ງິໃໝໆຸ່ . ການສກຶສາທິດສະດ“ີລະດບັຄວາມຕອຸ້ ງການຂອງມະນດ ຂອງ ມາສໂລ (Maslow) ເປັນການສກຶ ສາເພຸ່ືອທຸ່ີຈະເຮັດໃຫຮຸ້ ເ ຸ້ຖງິຄວາມຕອຸ້ ງການຂອງມະນດ ນນັຸ້ມລີາ ດບັ ຂນັຸ້ ຕອນທຸ່ີແນນຸ່ ອນຈາກຂນັຸ້ ຕາຸ່ ໄປຫາສ ງ ຊຸ່ຶງຄວາມປາດຖະໜາຂນັຸ້ ສ ງສ ດຂອງມະນ ດທ ກຄນົຄື ຄວາມຕອຸ້ ງການທຸ່ີຈະປະສບົຜນົສາ ເລັດໃນຊີວິດຕາມທຸ່ີຕນົເອງມ ງຸ່ ຫວງັ ແຕກຸ່ ານທຸ່ີມະນ ດຈະເກດີ ຄວາມຕອຸ້ ງການໃນແຕລຸ່ ະລະດບັໄດນຸ້ ນັຸ້ ຈາ ເປັນຢຸ່າງຍຸ່ິງທຸ່ີມະນດ ທກ ຄນົຕອຸ້ ງໄດຮຸ້ ບັການຕອບສະ ໜອງຄວາມຕອຸ້ ງການໃນລະດບັທຸ່ີຕາຸ່ ກວາຸ່ ກອຸ່ ນ ເພຸ່ືອທຸ່ີຈະເຮັດໃຫຸ້ເກດີຄວາມຕອຸ້ ງການແລຸ້ວກ ຈະ ເກດີຄວາມເພຸ່ີງພ ໃຈມຂີວນັແລະກາ ລງັໃຈໃນການເຮັດວຽກ, ໃນການເຮັດວຽກລວມເຖງິສາມາດເຮັດ ວຽກຕາມທຸ່ີໄດມຸ້ ອບໝາຍຢາຸ່ ງມປີະສດິທິພາບສງ . ຄວາມຕອຸ້ ງການເປັນແຮງຈງ ໃຈຢຸ່າງໜຸ່ຶງຂອງມະນ ດທຸ່ີກະຕຸ້ນ ໃຫຸ້ເກີດການຕອບສະໜອງ ຄວາມຕຸ້ອງການທາງດາຸ້ນຮາຸ່ ງກາຍ, ຈດິ ໃຈ ແລະ ສງັຄມົ. ຄວາມຕຸ້ອງການຂອງມະນ ດແມນຸ່ ສາເຫດທຸ່ີພາໃຫຸ້ເກດິ ການປຸ່ຽນແປງໃນລະບບົຂອງວຽກງານ, ຖາຸ້ມະນດ ໄດຮຸ້ ບັການຕອບສະໜອງ ຢຸ່າງພຽງພ ແລວຸ້ ກຸ່ສ າມາດເຮັດວຽກໃຫລຸ້ ລ ວຸ່ ງ ແລະ ປະສບົຜນົສາ ເລັດ ເພາະລະດບັຄວາມພ ໃຈຍງັ ມຄີວາມສາ ພນັຕຸ່ ຜນົການປະຕິບດັວຽກງານຂອງບກ ຄະລາກອນນາ ອກີ (ສະສນິ າ ປາລະສງິ, 2004). ໄດໃຸ້ຫຸ້ຂ ຸ້ສະຫຼຼຸບກຽຸ່ ວກບັຄວາມຕອຸ້ ງການວາຸ່ ຄວາມຕອຸ້ ງການຈະເປັນສຸ່ິງກະຕນຸ້ ໃຫຸ້ບ ກຄນົມີ ພຶດຕິກາ ທຸ່ີສະແຫວງຫາສຸ່ິງຕາຸ່ ງໆ. ຊຸ່ຶງພຶດຕິກາ ຂອງມະນດ ທຸ່ີເກດີຂືຸ້ນແມນຸ່ ຍອຸ້ ນມຄີວາມຕອຸ້ ງການ ຕາຸ່ ງໆທຸ່ີເປັນແຮງຍ ດຸ້ ນັ, ຄວາມຕອຸ້ ງການທາງກາຍະພາບເປັນຄວາມຕອຸ້ ງການຂນັຸ້ພືຸ້ນຖານຂອງ ມະນ ດ ຊຸ່ງຶຖາຸ້ເມຸ່ອືຄວາມຕອຸ້ ງການໃດໄດຮຸ້ ບັການຕອບສະ ໜອງແລວຸ້ ກຸ່ຈ ະເກດີມຄີວາມຕອຸ້ ງການ ໃໝຸ່ໆຂືຸ້ນມາອີກຢຸ່າງບຸ່ ມມີສືຸ້ ິຸ້ນສ ດ. ຈາກວງົຈອນດຸ່ງັກາຸ່ ວ, ຈຸ່ງຶເຮັດໃຫຸ້ບ ກຄນົຕຸ້ອງໄດພຸ້ ດັທະນາ ສກັກະຍະພາບຂອງຕນົເພຸ່ືອຈະຕອບສະໜອງຕຸ່ ກບັຄວາມຕອຸ້ ງການອນັສງ ສດ ຂອງຕນົເອງ (ເກດສະ ລິນ ວຣິຍິ ະອາ, 2002). ຄວາມຕອຸ້ ງການຈະເປັນສຸ່ິງກະຕນຸ້ ໃຫຸ້ບກ ຄນົມພີຶດຕິກາ ສະແຫວງຫາສຸ່ິງຕາຸ່ ງໆ ຊຸ່ງຶພຶດຕິກາ ຂອງມະນດ ທຸ່ີເກດີຂນືຸ້ ນນັຸ້ ເພາະມຄີວາມຕອຸ້ ງການເປັນແຮງຂບັເຄຸ່ືອນ, ຄວາມຕອຸ້ ງການທາງກາຍະ ພາບເປັນຄວາມຕອຸ້ ງການອນັພືຸ້ນຖານຂອງມະນດ . ຄວາມຕອຸ້ ງການດງຸ່ັກາຸ່ ວຈະຖກືສະໜອງຢຸ່າງມີ ຂນັຸ້ ຕອນ ແລະ ຕາ ເນຸ່ືອງ, ເມຸ່ອືເກິດມກີານຕອບສະໜອງຄວາມຕຸ້ອງການໜຸ່ຶງໆແລຸ້ວ ຄວາມ ຕຸ້ອງການໃໝຸ່ຈະເກີດຂືຸ້ນມາຢຸ່າງບຸ່ ມີມສືຸ້ ິຸ້ນສ ດ. ດຸ່ງັນນັຸ້ , ຈຸ່ຶງມຜີນົ ເຮັດໃຫຸ້ບ ກຄນົ ເກີດມີການ ສະແຫວງຫາສຸ່ິງຕາຸ່ ງໆຕຸ່ ໄປ ແລະ ມກີານພດັທະນາໄປຕາມລາ ດບັຂນັຸ້ ຈນົເຖິງຂນັຸ້ ສ ດທຸ້າຍນນັຸ້ ຄື ການນາ ຕນົເອງໄປສ ຸ່ລະດບັສ ງສ ດ ທຸ່ີມກີານພດັທະນາສກັກະຍະພາບຂອງຕນົເອງ ຊຸ່ຶງຄວາມ

25 ຕອຸ້ ງການທາງດາຸ້ນຈດິ ໃຈຈະມສີວຸ່ ນຊວຸ່ ຍໃຫຸ້ເກດີແຮງຂບັເຄຸ່ືອນໃນການພດັທະນາສກັກະຍະພາບ ຂອງຕນົເອງອກີດວຸ້ ຍ (ຈກັກະພງົ ໄຊຍະວງົ, 2007). (ເມເີລ Murray, 1938 ອາຸ້ງເຖງິໃນ ປຣີຍາພອນ ວງົອານໂ ຣດ, 2004) ໄດອຸ້ ະທິບາຍວາຸ່ ມະນດ ມຄີວາມຕອຸ້ ງການຫຼາຍຢຸ່າງໃນເວລາດຽວກນັ, ຊຸ່ຶງຄວາມຕອຸ້ ງການຂອງມະນດ ທຸ່ີມຄີວາມສາ ຄນັກຽຸ່ ວກບັການປະຕິບດັວຽກງານ ມຢີຸ່ 4 ປະການຄ:ື 1) ຄວາມຕອຸ້ ງການຄວາມສາ ຄນັ ໝາຍເຖິງ ຄວາມຕອຸ້ ງການທຸ່ີຈະເຮັດສຸ່ິງໃດໜຸ່ຶງໃຫຸ້ສາ ເລັດລລ ວຸ່ ງ. 2) ຄວາມຕອຸ້ ງການມຄີວາມສາ ພນັອນັດກີບັບກ ຄນົອຸ່ືນ. 3) ຄວາມຕອຸ້ ງການອດິ ະຫຼະ ທຸ່ີເປັນຄວາມຕອຸ້ ງການໃນການເປັນຕວົຂອງຕວົເອງ. 4) ຄວາມຕອຸ້ ງການມອີາ ນາດ ເປັນຄວາມຕອຸ້ ງການທຸ່ີຍາກມອີິດທິພນົເໜືອຄນົອຸ່ືນ ແລະ ຕອຸ້ ງການທຸ່ີຈະຄວບຄມ ຄນົອຸ່ນືໃຫຢຸ້ ໃຸ່ ນອາ ນາດຂອງຕນົເອງ. ສະຫຼຼຸບໄດວຸ້ າຸ່ ຄວາມຕອຸ້ ງການຂອງມະນດ ແມນຸ່ ພືຸ້ນຖານທາງດາຸ້ນຄວາມຕອຸ້ ງການທາງກາ ຍະພາບ ແລະ ທາງດາຸ້ນຈດິໃຈ ອນັເປັນແຮວຂບັເຄຸ່ອືນທຸ່ີບສາ ຄນັໃນການເຮັດໃຫມຸ້ ະນດ ພະຍາຍາມ ຫາທ ກວິທີທາງເພຸ່ືອທຸ່ີຈະໄດໃຸ້ນສຸ່ິງຕຸ່າງໆນນັຸ້ ຈນົກາຸ້ວໄປສ ກຸ່ ານພດັທະນາທາງດາຸ້ນກະຍະພາບ ແລະ ຈດິໃຈຕຸ່ ກບັຄວາມຕອຸ້ ງການທຸ່ີບຸ່ ມວີນັສິຸ້ນສດ , ເປັນຄວາມຕອຸ້ ງການອນັພືຸ້ນຖານຢໃຸ່ ນສງັຄມົໃນ ການເປັນບກ ຄນົໜຸ່ຶງທຸ່ີມບີດົບາດ, ມຄີວາມສາ ຄນັ ແລະ ມຈີດ ຢືນຢໃຸ່ ນສງັຄມົ. 2. ນະໂຍບາຍ ແລະ ນຕິກິ າ ທຸ່ີກຽຸ່ ວຂອຸ້ ງ 2.1. ນະໂຍບາຍຂອງພກັຕຸ່ ການພດັທະນາເສດຖະກດິ -ສງັຄມົ ພວກເຮົາໄດກຸ້ າ ນດົນະໂຍບາຍຕຸ່ ການພດັທະນາເສດຖະກດິ -ສງັຄມົແຫງຸ່ ຊາດ ໃນມະຕິກອງປະ ຊ ມໃຫຍຸ່ ຄງັຸ້ທີX ຂອງພກັ (ຄະນະຈດັຕງັຸ້ສນ ກາງພກັ, 2016) ຫນັປຸ່ຽນຮບ ແບບການພດັທະນາເສດຖະ ກດິຈາກທາງກວາຸ້ງໄປສທ ຸ່ າງເລິກໂດຍຍກົສງ ປະສິດທິຜນົການຜະລິດ, ການລງົທຶນ, ການນາ ໃຊຊຸ້ ບັ ພະຍາກອນຢາຸ່ ງສມົເຫດສມົຜນົ, ສຸ່ງົເສີມການປະດດິສາຸ້ງໃໝແຸ່ ລະການນາ ໃຊວຸ້ ທິ ະຍາການໃໝທຸ່ ຸ່ີເປັນ ມດິກບັສຸ່ງິແວດລອຸ້ ມແລະສງັຄມົ. ເອົາໃຈໃສກຸ່ ານດນ ດຽຸ່ ງຕາຸ່ ງໆທາງດາຸ້ນມະຫາພາກເຊຸ່ັນ: ດນ ດຽຸ່ ງລະຫວາຸ່ ງການລງົທຶນ, ການ ຂະຫຍາຍຕວົແລະສະຖຽນລະພາບດາຸ້ນເສດຖະກດິມະຫາພາກ, ລະຫວາຸ່ ງເສດຖະກດິກບັສງັຄມົແລະ ສຸ່ງິແວດລອຸ້ ມ, ລະຫວາຸ່ ງການສະໜອງກບັຄວາມຕອຸ້ ງການທຶນ ແລະ ແຮງງານ, ລະຫວາຸ່ ງການໃຊຸ້ ສອຍກບັການສະສມົ ແລະ ອຸ່ນືໆ.

26 ສບືຕຸ່ ປະຕິບດັນະໂຍບາຍ 3 ສາຸ້ງໃຫເຸ້ຂົຸ້າສລ ຸ່ ວງເລິກ, ຊ ກຍກ ຸ້ ານປະຕິບດັນະໂຍບາຍສຸ່ງົເສມີການ ລງົທຶນ, ນະໂຍບາຍຊ ກຍກ ຸ້ ານຜະລິດສິນຄາຸ້ແລະບ ລິການ, ນະໂຍບາຍພດັທະນາຊບັພະຍາກອນມະນດ , ພດັທະນາເຂດແຄວນຸ້ ແລະນະໂຍບາຍອຸ່ືນໆ. ສາຸ້ງນະໂຍບາຍເອືຸ້ອອາ ນວຍໃຫທຸ້ ຸ່ວົສງັຄມົ, ທ ກພາກ ສວຸ່ ນເສດຖະກດິເຂົຸ້າຮວຸ່ ມໃນການປະຕິບດັແຜນພດັທະນາເສດຖະກດິ -ສງັຄມົ ຢຸ່າງເປັນຂະບວນການ ກວາຸ້ງຂວາງ. ຊ ກຍສ ຸ້ ຸ່ງົເສມີວສິ າຫະກດິຂະໜາດນອຸ້ ຍແລະຂະໜາດກາງ, ເອົາໃຈໃສປຸ່ ບັປງ ກຸ່ສ າຸ້ງເສດ ຖະກດິຂອງລດັ ແລະ ເສດຖະກດິຮວຸ່ ມມຂືອງປະຊາຊນົໃຫມຸ້ ຄີວາມເຂັມຸ້ ແຂງ ແລະ ນບັມນືຸ້ ບັມບີດົບາດ ສາ ຄນັຮວຸ່ ມກບັພາກສວຸ່ ນເສດຖະກດິອຸ່ືນເພຸ່ືອພດັທະນາປະເທດຊາດໃຫຈຸ້ ະເລີນວດັທະນາ. ສາຸ້ງບນັດາປະຖມົປດັໄຈດາຸ້ນທຶນຮອນ, ວດັຖເ ຕັກນກິ ແລະ ວທິ ະຍາສາດ, ຂ ມຸ້ ນ ຂາຸ່ ວສານ, ບ ກ ຄະລາກອນ, ຜປຸ້ ະກອບການ ແລະ ເພຸ່ືອຮອງຮບັການພດັທະນາຕາມແຜນການໄດກຸ້ າ ນດົໄວ.ຸ້ ເລຸ່ັງລດັດາ ເນນີໂຄງການຂະໜາດໃຫຍຸ່ ທາງດາຸ້ນການຜະລິດ ແລະ ພືຸ້ນຖານໂຄງລາຸ່ ງເຊຸ່ັນ: ໂຄງ ການດາຸ້ນພະລງັງານ, ທາງລດົໄຟ, ທາງດວຸ່ ນ, ສະໜາມບິນ, ລະບບົບ ລິການຂນົສຸ່ງົ ແລະ ຄຽຸ່ ນຖາຸ່ ຍ ສນິຄາຸ້ ແລະ ອຸ່ືນໆເພຸ່ືອຊ ກຍກ ຸ້ ານເຕີບໂຕຂອງເສດຖະກດິ ແລະ ເປັນພືຸ້ນຖານໃຫແຸ້ ກກຸ່ ານຫນັເປັນ ອດ ສາຫະກາ ແລະ ທນັສະໄໝກຸ່ຄ ກືານເຊຸ່ອືມໂຍງ, ເຊຸ່ອືມຈອດກບັພາກພືຸ້ນ ແລະ ສາກນົ (ຄະນະຈດັ ຕງັຸ້ສນ ກາງພກັ 2016). 2.2 ແຜນພດັທະນາເສດຖະກດິ -ສງັຄມົແຫງຸ່ ຊາດຄງັຸ້ທີ 7 (2011-2015) ເມຸ່ອືພິຈາລະນາແຜນພດັທະນາເສດຖະກິດສງັຄມົແຫຸ່ງຊາດຂອງ ສປປ ລາວ ທຸ່ີເປັນ ແນວທາງເປົຸ້າໝາຍໃນການພດັທະນາເສດຖະກດິສງັຄມົໃນໄລຍະຫນຸ່ງຶຂອງ ສປປ ລາວ ຊຸ່ງຶຢຸ່ພາຍ ໃຕແຸ້ ຜນພດັທະນາເສດຖະກດິ ສງັຄມົແຫຸ່ງຊາດຄງັຸ້ທີ7 (2011-2015) ໂດຍແຜນການດຸ່ງັກາຸ່ ວແມນຸ່ ເນັຸ້ນທຸ່ີະສືບຕຸ່ ປາົຸ້ ໝາຍໃນການພດັທະນາເສດຖະກິດ-ສງັຄມົ, ການພດັທະນາເປັນປະເທດເປັນ ປະເທດອ ດສາຫະກາ ແລະ ທນັສະໄໝ, ລ ດພນົຸ້ ຈາກການເປັນປະເທດດອຸ້ ຍພດັທະນາ ລວມເຖງິ ການພດັທະນາໃນດາຸ້ນຕາຸ່ ງໆໃຫຸ້ສປປ ລາວ ໃຫຸ້ມກີານພດັທະນາຄືກບັບນັດາປະເທດຕາຸ່ ງໆໃນ ພມ ພີາກ ແລະ ນານາຊາດ. ໃນການສຸ່ງົເສີມທາງດາຸ້ນພະລງັງານໃນແຜນພດັທະນາເສດຖະກິດ ສງັຄມົແຫງຸ່ ຊາດຄງັຸ້ທີ7 ໄດມຸ້ ກີານວາງເປົຸ້າໝາຍດງຸ່ັລ ມຸ່ ນ:ີຸ້ - ການສາຸ້ງໂຮງງານໄຟຟຸ້າ 8 ແຫງຸ່ ລວມປະລິມານກະແສໄຟຟຸ້າທຸ່ີຜະລິດໄດຸ້2,862 ເມກາ ວດັ ແລະ ຄວາມພະຍາຍາມໃນການຈາຸ່ ຍກະແສໄຟຟຸ້າໄປຍງັຄວົເຮອືນໃຫໄຸ້ດຄຸ້ ວບຄມ 80% ຂອງ ຄອບຄວົທງັຫມດົພາຍ ໃນປີ2015. - ການເຊຸ່ອືມໂຍງເຄືອຂາຸ່ ຍລະບບົໄຟຟຸ້າລະຫວາຸ່ ງພາກເຫນອື ແລະ ພາກໃຕຂຸ້ ອງປະເທດ ເພຸ່ືອຮກັສາ ສມົດນ ຂອງຄວາມຕອຸ້ ງການພະລງັງານພາຍໃນປະເທດ ແລະ ການເຊຸ່ອືມຕຸ່ ເຄືອຂາຸ່ ຍ

27 ລະບບົສາຍສຸ່ງົກະແສໄຟຟຸ້າກບັປະເທດເພຸ່ືອນບາຸ້ນໂດຍສະເພາະແມນຸ່ ປະເທດໄທ ແລະ ປະເທດ ຫວຽດນາມເພຸ່ືອສຸ່ງົເສມີການສຸ່ງົອອກ ແລະ ຂະຫຍາຍຕະຫຼາດການຂາຍກະແສໄຟຟຸ້າຂອງປະເທດ. - ການພດັທະນາໂດຍການຂະຫຍາຍການໃຊພຸ້ ະລງັງານນາຸ້ , ພະລງັງານຖາຸ່ ນຫີນ ແລະ ພະລງັງານທຸ່ີສາມາດນາ ກບັມາໃຊໃຸ້ໝຸ່ໄດທຸຸ້່ີເປັນມດິ ຕຸ່ ສຸ່ິງແວດລຸ້ອມ, ການຂະຫຍາຍກາ ລງັການ ຜະລິດໄຟຟຸ້າໃຫຸ້ສາມາດຕອບສະໜອງປະລິມານຄວາມຕຸ້ອງການໃຊພຸ້ ະລງັງານໄຟຟຸ້າພາຍໃນ ປະເທດ ແລະ ການສຸ່ງົອອກກະແສໄຟຟຸ້າ ໃຫປຸ້ ະເທດໃກຄຸ້ຽງ. 2.3 ລດັຖະທາ ມະນນ ແຫງຸ່ ສາທາລະນະລດັ ປະຊາທິປະໄຕ ປະຊາຊນົລາວ ມາດຕາ 35 ພນົລະເມອືງລາວ ໂດຍບຸ່ ຈາ ແນກຍິງ-ຊາຍ, ຖານະທາງສງັຄມົ, ລະດບັດບັ ການສກຶສາ, ຄວາມເຊຸ່ອືຖືແລະ ຊນົເຜຸ່ົາ ລວຸ້ ນແຕມຸ່ ຄີວາມສະເໝີພາບຕຸ່ ໜາຸ້ກດົໝາຍ. ມາດຕາ 37 ພນົລະເມອືງລາວ ຍິງຊາຍມສີິດເທຸ່ົາທຽມກນັທາງດາຸ້ນການເມອືງ, ເສດຖະກດິ , ວດັທະນະທາ ສງັ ແລະ ຄອບຄວົ. ມາດຕາ 38 (ປບັປ ງ) ພນົລະເມອືງລາວ ມສີິດໄດຮຸ້ ບັການສຶກສາຄນົຸ້ ຄວາຸ້, ຮາຸ່ ຮຽນ ເພຸ່ືອ ພດັທະນາຕນົເອງໃຫມຸ້ ຄີວາມກາຸ້ວໜາຸ້. ມາດຕາ 39 ພນົລະເມອືງລາວ ມສີດິ ເຮັດວຽກ ແລະ ປະກອບອາຊບີທຸ່ີບຸ່ ຂດັກບັກດົໝາຍ. ຜອຸ້ ອກແຮງງານ ມສີິດໄດຮຸ້ ບັການພກັຜຸ່ອນ, ໄດຮຸ້ ບັການປຸ່ິນປວົໃນເວລາເຈັບເປັນ, ໄດຮຸ້ ບັການ ຊວຸ່ ຍເຫຼືອ ໃນກລ ະນີໝດົຄວາມສາມາດອອກແຮງງານ, ເສຍອງົຄະ, ໃນເວລາເຖາົຸ້ແກຸ່ ແລະ ໃນ ກລ ະນອີຸ່ນື ຕາມທຸ່ີໄດກຸ້ າ ນດົໄວໃຸ້ນກດົໝາຍ (ສະພາແຫງຸ່ ຊາດ, 2015). 2.4 ຍດ ທະສາດການພດັທະນາຊາວໜ ມຸ່ , ເຍົາວະຊນົລາວ ປີ 2021-2030 2.4.1 ຈດ ປະສງົລວມ ຈດ ປະສງົລວມຂອງຍ ດທະສາດການພດັທະນາຊາວໜ ຸ່ມ, ເຍົາວະຊນົລາວ (2021-2030) ແມນຸ່ ເພຸ່ືອວາງທິດທາງລວມໃນການສາຸ້ງໃຫຊຸ້ າວໜ ມຸ່ , ເຍົາວະຊນົລາວບນັດາເຜຸ່ົາໃຫກຸ້ າຍເປັນກາ ລງັ ແຮງສືບທອດມນ ເຊືຸ້ອອດ ມົການຂອງພກັ ແລະ ລດັ ໂດຍການສຶກສາອບົຮມົຊາວໜ ມຸ່ , ເຍົາວະຊນົ ໃຫຸ້ມແີນວຄິດການເມອືງຫນກັແໜຸ້ນ, ມຄີ ນສມົບດັສິນທາ ປະຕິວດັດີ, ປກົປກັຮກັສາ ແລະ ເສີມ ຂະຫຍາຍມນ ເຊືຸ້ອວດັທະນາທາ ອນັດີງາມຂອງຊາດ ແລະ ຊນົເຜຸ່ົາ, ມນີາຸ້ ໃຈສາມກັຄີ, ມຄີວາມ ມານະອດົທນົ , ເຂົຸ້າຮຸ່ວມໃນການປະຕິບດັສິດພນັທະປຸ້ອງກນັຊາດ, ປຸ້ອງກນັຄວາມສະຫງບົ, ພດັທະນາເສດຖະກດິ -ສງັຄມົ ແລະ ປກົປກັຮກັສາສຸ່ິງແວດລອຸ້ ມ; ຍກົລະດບັການສຶກສາ, ວຊິ າຊີບ ສີມແືຮງງານເພຸ່ືອໃຫຸ້ຊາວໜ ຸ່ມ ແລະ ເຍົາວະຊນົລາວ ມຄີວາມຮຄ ຸ້ ວາມສາມາດໃນການຄນົຸ້ ຄວາຸ້, ສາຸ້ ງນະວດັຕະກາ ໃໝຸ່ , ນາ ໃຊວຸ້ ິທະຍາສາດ-ເຕັກໂນໂລຊີໃໝຸ່ທຸ່ີທນັສະໄໝ, ຮພ ຸ້ າສາຕາຸ່ ງປະເທດ ແລະ ເຂົຸ້າໃຈສງັຄມົ-ວດັທະນະທາ ນາໆຊາດ; ສາຸ້ ງສະພາບແວດລຸ້ອມທຸ່ີດີແລະ ສຸ່ງົເສີມການ

28 ພດັທະນາຊາວໜ ມຸ່ ຢຂຸ່ ງົເຂດຊນົນະບດົ ໃຫມຸ້ ກີານຫນັປຸ່ຽນທາງດາຸ້ນແບບແຜນວທິ ີການດາ ລງົຊວີດິທຸ່ີ ກາຸ້ວໜາຸ້ ແນໃຸ່ ສແຸ່ ກໄຸ້ຂຄວາມທກ ຍາກ ແລະ ຊວີດິ ການເປັນຢຸ່ທ ຸ່ີດຂີນຶຸ້ ໂດຍໃຫມຸ້ ໂີຄງການສະເພາະ ໃນລະດບັຊາດ. ຊາວໜ ຸ່ມ ແລະ ເຍົາວະຊນົມຄີາຸ່ ນຍິ ມົທຸ່ີຖືກຕອຸ້ ງ, ຕີຖອຍປະກດົການຫຍ ຸ້ທ ຸ້ດາຸ້ນ ຕາຸ່ ງໆໃນສງັຄມົ ແລະ ປກ ຈດິສາ ນກຶ ໃຫຮຸ້ ບັຮ, ຸ້ ເຂົຸ້າໃຈ, ເຄົາລບົ, ປະຕິບດັລດັຖະທາ ມະນ ນ ແລະ ກດົໝາຍຢຸ່າງເຂັຸ້ມງວດ, ຈາ ກດັພຶດຕິກາ ລະເມດີກດົໝາຍ, ລະບຽບການຮບັປະກນັໃຫຸ້ຊາວໜ ຸ່ມ, ເຍົາວະຊນົມສີິດສະເໝີພາບຕຸ່ ໜຸ້າກດົໝາຍ, ປກົປຸ້ອງ ສິດ ແລະ ຜນົປະໂຫຍດອນັຊອບທາ ຂອງ ຊາວໜ ຸ່ມ; ເພຸ່ີມການລງົທຶນໃສຊຸ່ າວໜ ຸ່ມ-ເຍົາວະຊນົເພຸ່ືອໃຫຸ້ກາຍເປັນກາ ລງັແຮງທຸ່ີມຄີ ນນະພາບ ແລະ ກາຍເປັນຊບັພະຍາມະນດ ທຸ່ີມຄີນ ຄາຸ່ ສງ ສດ ຂອງຊາດ, ສາມາດເຊຸ່ອືມໂຍງກບັພາກພືຸ້ນ ແລະ ສາກນົ. 2.4.2 ຈດ ປະສງົສະເພາະ ຍດ ທະສາດການພດັທະນາຊາວໜ ຸ່ມ, ເຍົາວະຊນົລາວ ມຈີດ ປະສງົສະເພາະ ດງຸ່ັນ:ີຸ້ 1) ເພຸ່ືອ ໃຫຸ້ຊາວໜ ຸ່ມ, ເຍົາວະຊນົທ ກຄນົໃນທຸ່ວົປະເທດ ໄດປຸ້ ະກອບສວຸ່ ນເຂົຸ້າໃນພາລະກດິ ປກົປກັຮກັສາ ແລະ ສາຸ້ງສາພດັທະນາປະເທດຊາດ; 2) ເພຸ່ືອຮບັປະກນັສິດເທຸ່ົາທຽມກນັຂອງຊາວໜ ມຸ່ , ເຍົາວະຊນົ ທກ ຄນົໃນຂອບເຂດທຸ່ວົປະເທດ, ເປັນບອຸ່ ນອງີໃນການແກໄຸ້ຂຄວາມບຸ່ ສະເໝີພາບລະຫວາຸ່ ງຍງິ-ຊາຍ ໃນທກ ດາຸ້ນລວມທງັດາຸ້ນການເມອືງ, ເສດຖະກດິ -ສງັຄມົ ແລະ ວດັທະນະທາ ; 3) ເພຸ່ືອສຸ່ງົເສມີການ ລງົທຶນຂອງລດັຖະບານ, ອງົການຈດັຕງັຸ້ສງັຄມົ, ພາກເອກະຊນົ ແລະ ພາກສວຸ່ ນກຽຸ່ ວຂອຸ້ ງອຸ່ນືໆເຂົຸ້າ ໃນວຽກງານປກົປຸ້ອງທາງສງັຄມົ, ພດັທະນາຮອບດາຸ້ນ ແລະ ສຸ່ງົເສີມການມສີວຸ່ ນຮວຸ່ ມຂອງຊາວໜ ຸ່ ມ, ເຍົາວະຊນົຢຸ່າງທຸ່ວົເຖິງ; 4) ເພຸ່ືອເປັນບຸ່ອນອີງໃນການຕິດຕາມກວດກາ ແລະ ຍ ດຸ້ ນັຄວາມ ຮບັຜິດຊອບຂອງທກ ຂະແໜງການໃນວຽກງານພດັທະນາຊາວໜ ມຸ່ ແລະ ເຍົາວະຊນົ ເພຸ່ືອບນັລເ ປົຸ້າ ໝາຍການພດັທະນາແບບຍືນຍງົພາຍໃນປີ2030 ແລະ ຫມດົທກ ຄນົຕອຸ້ ງຖືກພດັທະນາໄປພຸ້ອມ ກນັ; 5) ເພຸ່ືອຊ ກຍກ ຸ້ ານປກ ຈດິສາ ນກຶກຽຸ່ ວກບັບນັຫາທຸ່ີກະທບົເຖງິຊາວໜ ມຸ່ ແລະ ເຍົາວະຊນົຍກົສງ ຄວາມເປັນເຈົຸ້າການໃນວຽກງານພດັທະນາຊາວໜ ມຸ່ , ປກົປຸ້ອງຊາວໜ ມຸ່ , ເຍົາວະຊນົຂອງພາກສວຸ່ ນ ຕາຸ່ ງໆ ເຊຸ່ັນ: ຄອບຄວົ, ຊ ມຊນົ, ສະຖານການສຶກສາ, ອງົການຈດັຕງັຸ້ທຸ່ີກຽຸ່ ວຂອຸ້ ງ ແລະ ສງັຄມົ (ລດັຖະບານ, 2020). 2.5 ກດົໝາຍວາຸ່ ດວຸ້ ຍຄະນະຊາວໜ ມຸ່ ປະຊາຊນົປະຕວິດັລາວ ມາດຕາ 22 ເງຸ່ອືນໄຂ ແລະ ມາດຕະຖານຂອງສະມາຊກິຊາວໜ ມຸ່ ປະຊາຊນົປະຕິວດັລາວສະ ມາຊກິຊາວໜ ມຸ່ ປະຊາຊນົປະຕິວດັລາວມເີງຸ່ອືນໄຂດງຸ່ັນ:ີຸ້ 1) ເປັນພນົລະເມອືງລາວທຸ່ີມອີາຍແ ຕຸ່ ສິບຫາຸ້ປີຫາສາມສິບຫາຸ້ປີ ໂດຍບຸ່ ຈາ ແນກເພດເຜຸ່ົາ, ຄວາມເຊຸ່ອືຖືຫຼືຖານະທາງເສດຖະກດິ ;

29 2) ມນີາ ຸ້ໃຈຮກັຊາດ, ມຄີນ ສມົບດັສນິທາ ປະຕິວດັ, ມຄີວາມຮ, ຸ້ ຄວາມສາມາດ, ມຄີວາມ ຫາຸ້ວຫນັໃນຂະບວນການປກົປກັຮກັສາ ແລະ ສາຸ້ງສາພດັທະນາປະເທດຊາດ; 3) ເປັນເຈົາຸ້ການຝຶກຝນົຫຸ່ຼ ຫຼອມຕນົເອງ ໃຫກຸ້ າຍເປັນພນົລະເມອືງດຂີອງຊາດ, ເປັນຜສຸ້ ືບ ທອດທຸ່ີດີແລະ ເປັນຜທຸ້ ຸ່ີເຊຸ່ອືຖຂືອງສງັຄມົ; 4) ເປັນແບບຢຸ່າງນາ ໜາຸ້ໃນການຈດັຕງັຸ້ປະຕິບດັແນວທາງ, ນະໂຍບາຍ ແລະ ກດົໝາຍ; 5) ມຄີວາມຕຸ່ືນຕວົ, ສະໝກັໃຈ ປະຕິບດັກດົລະບຽບ ແລະ ມະຕິຂອງຄະນະຊາວໜ ມຸ່ ປະຊາ ຊນົປະຕິວດັລາວ; 6) ມສີຂ ະພາບແຂງແຮງດີ(ສະພາແຫງຸ່ ຊາດ, 2017). 2.6 ກດົໝາຍວາຸ່ ດວຸ້ ຍການຈດັສນັ ພມ ລາ ເນົາ ແລະ ອາຊບີ ກດົໝາຍວາຸ່ ດວຸ້ ຍ ການຈດັສນັ ພມ ລາ ເນົາ ແລະ ອາຊບີ (2019). ຢໃຸ່ ນໜວດທີ3 ຂນັຸ້ຕອນ ການຈດັສນັພມ ລາ ເນົາ: ມາດຕາ 22: ການທດົແທນຄາຸ່ ເສຍຫາຍຈາກການຈດັສນັພມ ລາ ເນົາ ການຈດັສນັພມ ລາ ເນົາ ສາ ລບັປະເພດການຈດັສນັທຸ່ວົໄປ ໃຫປຸ້ ະຕິບດັຕາມແຜນການຈດັ ສນັຂອງຄະນະກາ ມະການຈດັສນັພມ ລາ ເນົາ ແລະ ອາຊບີທຸ່ີໄດຜຸ້ າຸ່ ນການຮບັຮອງຢາຸ່ ງເປັນທາງການ ໂດຍສອດຄອຸ່ ງກບັກດົໝາຍ. ການທດົແທນຄາຸ່ ເສຍຫາຍຈາກການຈດັສນັພມ ລາ ເນົາສາ ລບັປະເພດການຈດັສນັສະເພາະ ໃຫປຸ້ ະຕິບດັດງຸ່ັນ:ີຸ້ 1). ຜໄຸ້ ດຮຸ້ ບັຜນົກະທບົທຸ່ີມເີອກະສານກຽຸ່ ວກບັສິດນາ ໃຊທຸຸ້່ີດນິ ຢຸ່າງຖກືຕອຸ້ ງຕາມກດົໝາຍ ຫາກໄດສຸ້ ນ ເສຍທຸ່ີດນິທງັຫມດົ ຫຼືບາງສວຸ່ ນ ແລະ ທຸ່ີດນິທຸ່ີຍງັເຫຼືອກບ ຸ່ ສາມາດນາ ໃຊໄຸ້ດນຸ້ ນັຸ້ຕອຸ້ ງໄດຸ້ ທດົແທນຄາຸ່ ເສຍຫາຍທງັໝດົ ດວຸ້ ຍການຈດັສນັທຸ່ີດິນບອຸ່ ນໃໝຸ່ທດົແທນຕາມມນ ຄາຸ່ ປຸ່ຽນແທນທຸ່ີກາ ນດົໄວແຸ້ ຕຸ່ລະໄລຍະ ແລະ ໄດຮຸ້ ບັເອກະສານກຽຸ່ ວກບັສິດນາ ໃຊທຸຸ້່ີດິນຕອນນນັຸ້ ພຸ້ອມທງັຮບັຜິດ ຊອບຄາຸ່ ໃຊຈຸ້ າຸ່ ຍຕາຸ່ ງໆ ເພຸ່ືອໃຫໄຸ້ດຮຸ້ ບັເອກະສານດງຸ່ັກາຸ່ ວ. ໃນກລ ະນບີຸ່ ສາມາດຈດັສນັທຸ່ີດນິທຸ່ີເໝາະ ສມົທດົແທນໃຫຸ້ຫຼືທຸ່ີດນິ ນນັຸ້ມມີນ ຄາຸ່ ປຸ່ຽນແທນໜອຸ້ ຍກວາຸ່ ມນ ຄາຸ່ ທຸ່ີດິນທຸ່ີຜໄຸ້ ດຮຸ້ ບັຜນົກະທບົສນ ເສຍ ຕອຸ້ ງໄດທຸ້ ດົແທນຄາຸ່ ເສຍຫາຍໃຫແຸ້ ກຜຸ່ ກຸ້ ຽຸ່ ວດວຸ້ ຍຮບ ການອຸ່ນື ຕາມມນ ຄາຸ່ ປຸ່ຽນແທນ; 2). ໃນກລ ະນມີນ ຄາຸ່ ທຸ່ີດິນ ແລະ ເຮອືນຂອງຜໄຸ້ ດຮຸ້ ບັຜນົກະທບົນນັຸ້ຫາກຕາຸ່ ກວາຸ່ ມນ ຄາຸ່ ທຸ່ີ ດນິ ແລະ ເຮອືນທຸ່ີຈະຈດັສນັໃຫໃຸ້ໝໃຸ່ ຫຸ້ຄະນະກາ ມະການຈດັສນັພມ ລາ ເນົາ ແລະ ອາຊບີພິຈາລະ ນາແກໄຸ້ຂຕາມຄວາມເໝາະສມົ; 3). ຜຸ້ໄ ດຮຸ້ ບັຜນົກະທບົທຸ່ີມເີອກະສານກຽຸ່ ວກບັສິດນາ ໃຊທຸຸ້່ີດິນຢຸ່າງຖືກຕອຸ້ ງຕາມກດົໝາຍ ຫາກໄດສຸ້ ນເສຍທຸ່ີດິນພຽງສວຸ່ ນໜຸ່ຶງ ແລະ ທຸ່ີດິນສວຸ່ ນທຸ່ີຍງັເຫຼືອກ ຍງັສາມາດນາ ໃຊໄຸ້ດນຸ້ ນັຸ້ ໃຫຸ້ທດົ

30 ແທນຄາຸ່ ເສຍຫາຍໃນສວຸ່ ນທຸ່ີໄດສຸ້ ນ ເສຍນນັຸ້ ດວຸ້ ຍມນ ຄາຸ່ ປຸ່ຽນແທນທຸ່ີຄດິ ໄລໄຸ່ ວ.ຸ້ ສວຸ່ ນທຸ່ີດນິທຸ່ີຍງັເຫຼືອ ຕອຸ້ ງໄດຮຸ້ ບັເອກະສານຢງັຸ້ຢືນສດິ ນາ ໃຊ;ຸ້ 4). ຜໄຸ້ ດຮຸ້ ບັຜນົກະທບົທຸ່ີໄດສຸ້ ິດນາ ໃຊທຸຸ້່ີດນິຕາມປະເພນຫີາກສນ ເສຍສິດ ໂດຍໄດຮຸ້ ບັການ ຢງັຸ້ຢືນຈາກອງົການປກົຄອງທຸ້ອງຖຸ່ນິ ແລະ ຂະແໜງການທຸ່ີກຽຸ່ ວຂອຸ້ ງຕອຸ້ ງໄດຮຸ້ ບັການທດົແທນຄາຸ່ ເສຍຫາຍຕາມທຸ່ີໄດນຸ້ ດົໄວໃຸ້ນຂ ຸ້ 1 ຫຼື2 ຂອງມາດຕານ;ີຸ້ 5). ຜຸ້ໄ ດຮຸ້ ບັຜນົກະທບົທຸ່ີບຸ່ ມເີອກະສານ ກຽຸ່ ວກບັສິດນາ ໃຊທຸຸ້່ີດິນຕາມທຸ່ີໄດກຸ້ າ ນດົໄວໃຸ້ນຂ ຸ້ 1,2 ແລະ 3 ຂອງມາດຕານີຸ້ ຈະບຸ່ ໄດຮຸ້ ບັການທດົແທນຄາຸ່ ເສຍຫາຍຕຸ່ ການສ ນເສຍທຸ່ີດິນດຸ່ງັກາຸ່ ວ, ແຕຈຸ່ ະໄດຮຸ້ ບັການທດົແທນຄາຸ່ ເສຍຫາຍຕຸ່ ການສນ ເສຍສຸ່ິງປ ກສາຸ້ງ, ຕນົຸ້ ໄມຸ້ແລະ ຜນົລະປກ ຕາມ ມນ ຄາຸ່ ປຸ່ຽນແທນທຸ່ີຄດິ ໄລໄຸ່ ວ:ຸ້ 6). ການສນ ເສຍສຸ່ິງປ ກສາຸ້ງທງັໝດົ ຫຼືບາງສວຸ່ ນຕອຸ້ ງໄດທຸ້ ດົແທນຄາຸ່ ເສຍຫາຍດວຸ້ ຍມນ ຄາຸ່ ປຸ່ຽນແທນຂອງສຸ່ິງປ ກສາຸ້ ງດຸ່ງັກາຸ່ ວ ໃຫຸ້ແກຜຸ່ ຸ້ໄ ດຮຸ້ ບັຜນົກະທບົທຸ່ີເປັນເຈົຸ້າກາ ມະສິດຂອງສຸ່ິງປ ກ ສາຸ້ງນນັຸ້ ໂດຍບຸ່ ມກີານຫກັຄາຸ່ ຫຼຼຸຍຸ້ ຫຽຸ້ນ ຫຼືບຸ່ ມກີານຫຼຼຸດຄາຸ່ ທດົແທນສາ ລບັວດັຖກ ຸ່ສ າຸ້ງທຸ່ີຍງັເຫຼືອ: 7). ທຸ່ີດິນ ຫຼືສຸ່ິງປ ກສາຸ້ງ ທຸ່ີໄດຢຸ້ ດການນາ ໃຊຊຸ້ ຸ່ວົຄາວຕອຸ້ ງໄດທຸ້ ດົແທນຄາຸ່ ເສຍຫາຍໃຫຸ້ ແກຜຸ່ ໄຸ້ ດຮຸ້ ບັຜນົກະທບົຕາມແຕລຸ່ ະກລ ະນີພອຸ້ ມທງັຮບັປະກນັ ໃນການສຸ່ງົຄືນທຸ່ີດນິ ຫຼືສຸ່ິງປກ ສາຸ້ງ ໃຫແຸ້ ກຜຸ່ ໄຸ້ ດຮຸ້ ບັຜນົກະທບົໃນສະພາບເດມີ; 8). ການສ ນເສຍຕນົຸ້ ໄມ, ຸ້ ຜນົລະປ ກ, ສດັລຸ້ຽງ ຫຼືລາຍຮບັໄລຍະເສຍໂອກາດຕຸ້ອງທດົ ແທນຄາຸ່ ເສຍຫາຍດວຸ້ ຍມນ ຄາຸ່ ປຸ່ຽນແທນ; 9). ການສ ນເສຍໂຄງລຸ່າງພືຸ້ນຖານ ແລະ ສຸ່ິງອາ ນວຍຄວາມສະດວກຕຸ່າງໆແກຊຸ່ ມຊນົ ຕອຸ້ ງໄດປຸ້ ວົແປງ ຄືນ ໃຫຢຸ້ ຸ່ໃ ນສະພາບຄາຸ້ຍຄືເກຸ່າົ ຫຼືດກີວາຸ່ ເກຸ່າົ ແລະ ຕອຸ້ ງເອົາໃຈໃສເຸ່ ປັນພິເສດ ຖາຸ້ຫາກເປັນການສນ ເສຍໂຄງລາຸ່ ງພືຸ້ນຖານທາງດາຸ້ນວດັທະນະທາ ແລະ ຮດີຄອງປະເພນອີນັດງີາມ ຂອງທຸ້ອງຖຸ່ນິ . ສາ ລບັ ປຸ່າຊາຸ້, ທາດອດັຖ, ິ ຂມ ຝງັສບົ ຫາກຖກືຜນົກະທບົ ແລະ ຕອຸ້ ງໄດຍຸ້ າຸ້ຍໄປ ບອຸ່ ນໃໝຸ່ ຕອຸ້ ງຮບັຜິດຊອບຄາຸ່ ໃຊຈຸ້ າຸ່ ຍ ຕາມຄວາມເປັນຈງິບນົພືຸ້ນຖານການປຶກສາຫາລືກບັຄະນະ ກາ ມະການຈດັສນັ ພມ ລາ ເນົາ ແລະ ອາຊບີ ແລະ ພາກສວຸ່ ນອຸ່ນືທຸ່ີກຽຸ່ ວຂອຸ້ ງ; 10). ການປະຕິບດັການທດົແທນຄາຸ່ ເສຍຫາຍ ໃຫຸ້ແກຜຸ່ ຸ້ໄ ດຮຸ້ ບັຜນົກະທບົ ບຸ່ ວາຸ່ ໃນກລ ະນີ ໃດກຕ າມ ຕອຸ້ ງໄດປຸ້ ະສານສມົທບົກບັຄະນະກາ ມະການຈດັສນັ ພມ ລາ ເນົາ ແລະ ອາຊີບ ແຕລຸ່ ະ ຂນັຸ້ທຸ່ີກຽຸ່ ວຂອຸ້ ງ ເພຸ່ືອຕິດຕາມກວດກາ ແລະ ຢງັຸ້ຢືນຄວາມຖກືຕອຸ້ ງຕາມແຜນການທດົແທນຄາຸ່ ເສຍ ຫາຍ;

31 11). ຜໄຸ້ ດຮຸ້ ບັຜນົກະທບົ ທຸ່ີພ ໃຈຍກົຍາຸ້ຍໄປຢຸ່ບ ອຸ່ ນອຸ່ືນ ທຸ່ີລດັບຸ່ ໄດຈຸ້ ດັສນັໃຫຸ້ ໂດຍໄດຮຸ້ ບັ ການອະນຍ າດ ຈະບຸ່ ໄດຮຸ້ ບັການຈດັສນັພມ ລາ ເນົາ ແຕຈຸ່ ະໄດຮຸ້ ບັການທດົແທນຄາຸ່ ເສຍຫາຍ; 12). ກດິ ຈະການ ທຸ່ີດາ ເນນີພາຍຫຼງັວນັຂຶຸ້ນທະບຽນ ສິດຂອງຜຸ້ໄ ດຮຸ້ ບັຜນົກະທບົນນັຸ້ຈະບຸ່ ໄດຮຸ້ ບັການແທນຄາຸ່ ເສຍຫາຍ ຍກົເວັຸ້ນໃນກ ລະນີແຜນການທດົແທນຄາຸ່ ເສຍຫາຍ ຫາກບຸ່ ໄດຮຸ້ ບັ ການຈດັຕງັຸ້ປະຕບິ ດັຕາມກາ ນດົເວລາ ທຸ່ີໄດກຸ້ າ ນດົໄວໃຸ້ນຂ ຸ້ 13 ຂອງມາດຕານ;ີຸ້ 13). ຄະນະກາ ມະການຈດັສນັ ພມ ລາ ເນົາ ແລະ ອາຊບີ ຕອຸ້ ງມກີານປະເມນີຄືນໃໝຸ່ມນ ຄາຸ່ ທດົແທນຄາຸ່ ເສຍຫາຍ ໂດຍການມສີວຸ່ ນຮວຸ່ ມຂອງຜໄຸ້ ດຮຸ້ ບັຜນົກະທບົ ຖາຸ້ຫາກເຫັນວາຸ່ ແຜນການ ທດົແທນຄາຸ່ ເສຍຫາຍ ບຸ່ ໄດຮຸ້ ບັການຈດັຕງັຸ້ປະຕິບດັພາຍໃນ 12 ເດອືນ; 14). ການປະຕິບດັແຜນການທດົແທນຄາຸ່ ເສຍຫາຍ ຕອຸ້ ງສາ ເລັດພາຍໃນ 24 ເດືອນ ນບັ ແຕວຸ່ ນັແຜນການດຸ່ງັກາຸ່ ວ ໄດຖຸ້ ກືຮບັຮອງເອົາຢຸ່າງເປັນທາງການ. ຖາຸ້ຫາກບຸ່ ສາ ເລັດການທດົແທນ ຄາຸ່ ເສຍຫາຍ ພາຍໃນໄລຍະເວລາທຸ່ີກາ ນດົໄວ, ຸ້ ຜຸ້ພ ດັທະນາໂຄງການ ຕອຸ້ ງສະເໜີຄະນະກາ ມະ ການຈດັສນັພມ ລາ ເນົາ ແລະ ອາຊບີ ພິຈາລະນາຕຸ່ ເວລາເພຸ່ີມຕຸ່ືມແຕບຸ່ ຸ່ ໃຫເຸ້ກນີ 12 ເດອືນ. ມາດຕາ 23: ການກຸ່ສ າຸ້ງໂຄງລາຸ່ ງພືຸ້ນຖານຮອງຮບັການຈດັສນັພມ ລາ ເນົາ ເຈົຸ້າຂອງໂຄງການ ຫຼືຜຸ້ພ ດັທະນາໂຄງການ ຕອຸ້ ງກຸ່ ສາຸ້ ງ ແລະ ພດັທະນາລະບບົໂຄງ ລາຸ່ ງພືຸ້ນຖານທຸ່ີຈາ ເປັນໃຫສຸ້ າ ເລັດກອຸ່ ນ ເພຸ່ືອຮອງຮບັການຈດັສນັພມ ລາ ເນົາຕວົຈງິ ຕາມແຜນການທຸ່ີ ຖກືຮບັຮອງຢາຸ່ ງເປັນທາງການ. ມາດຕາ 24: ການດາ ເນນີການຫຍບັຍາຸ້ຍ ຫຼືຍກົຍາຸ້ຍ ຈດັສນັພມ ລາ ເນົາ ເຈົຸ້າຂອງໂຄງການ ຫຼືຜຸ້ພ ດັທະນາໂຄງການ ຕອຸ້ ງປະສານສມົທບົກບັຄະນະກາ ມະການ ຈດັສນັພມ ລາ ເນົາ ແລະ ອາຊບີ ແຕລຸ່ ະຂນັຸ້ທຸ່ີກຽຸ່ ວຂອຸ້ ງເພຸ່ືອດາ ເນນີການຫຍບັຍາຸ້ຍ ຫຼືຍກົຍາຸ້ຍຕວົ ຈງິ ແລະ ໃຫປຸ້ ະຕິບດັດງຸ່ັນີຸ້ 1). ຮບັປະກນັໃຫຸ້ໄປຕາມພືຸ້ນທຸ່ີແລະ ກາ ນດົເວລາທຸ່ີໄດກຸ້ າ ນດົໄວໃຸ້ນແຜນການຈດັສນັ ຫຍບັຍາຸ້ຍ ຫຼືຍກົ ຍາຸ້ຍທຸ່ີຖກືຮບັຮອງຢາຸ່ ງເປັນທາງການ; 2). ເຄົາລບົວດັທະນະທາ , ສາສະໜາ, ຮີດຄອງປະເພນອີນັດີງາມ ແລະ ຄວາມເຊຸ່ືອຖື ຂອງທອຸ້ ງຖຸ່ນິ ; 3). ຫຼຼຸດຜຸ່ອນຜນົກະທບົຕຸ່ ບຸ້ານເຈົຸ້າພາບ ພຸ້ອມທງັຮບັປະກນັໃຫຸ້ປະຊາຊນົທຸ່ີຢຸ່ ມາກອຸ່ ນ ສາມາດນາ ໃຊໂຸ້ຄງລາຸ່ ງພືຸ້ນຖານຂອງຊ ມຊນົທຸ່ີລດັ ຫຼືຜພຸ້ ດັທະນາໂຄງການຈດັສນັໃຫ.ຸ້ ໃນກ ລະນີຜຸ່ານການປະເມນີຕີລາຄາຂອງຄະນະກາ ມະການຈດັສນັພ ມລາ ເນົາ ແລະ ອາຊບີ ເຫັນວາຸ່ ບຸ່ ປະຕິບດັຕາມແຜນທຸ່ີໄດກຸ້ າ ນດົໄວພຸ້ າຍໃນ 12 ເດອືນ ພາຍຫຼງັຂນຶຸ້ ທະບຽນສດິ ຂອງ ຜໄຸ້ ດຮຸ້ ບັຜນົກະທບົແລວຸ້ ໃຫປຸ້ ະຕິບດັດງຸ່ັນ:ີຸ້

32 1). ຜພຸ້ ດັທະນາໂຄງການດງຸ່ັກາຸ່ ວຕອຸ້ ງຮບັຜິດຊອບຕຸ່ ຜນົເສຍຫາຍທຸ່ີເກດີຂນຶຸ້ ; 2). ຄະນະກາ ມະການຈດັສນັພມ ລາ ເນົາ ແລະ ອາຊີບ ຕອຸ້ ງພິຈາລະນາຕກົລງົເອົາຜຸ້ພ ດັ ທະນາໂຄງການໃໝຸ່ ; ຖາຸ້ຜຸ້ພ ດັທະນາໂຄງການເກຸ່ົາ ຫາກຕອຸ້ ງການສືບຕຸ່ ໃຫຸ້ສະເໜີຕຸ່ ຄະນະກາ ມະ ການຈດັສນັພມ ລາ ເນົາ ແລະ ອາຊບີ ເພຸ່ືອພິຈາລະນາ; 3). ຜພຸ້ ດັທະນາໂຄງການ ທຸ່ີຄະນະກາ ມະການຈດັສນັພມ ລາ ເນົາ ແລະ ອາຊບີ ໄດຕຸ້ ກົລງົ ເລືອກເອົາ ຕອຸ້ ງປບັປງ ແຜນການຫຍບັຍາຸ້ຍ ຫຼືຍກົຍາຸ້ຍຄືນໃໝຸ່ ແລວຸ້ ນາ ສະເໜີຄະນະກາ ມະການ ຈດັສນັພມ ລາ ເນົາ ແລະ ອາຊບີ ພິຈາລະນາຮບັຮອງ. ມາດຕາ 25: ການພດັທະນາເຂດຈດັສນັພມ ລາ ເນົາ ເຈົຸ້າຂອງໂຄງການ ຫຼືຜຸ້ພ ດັທະນາໂຄງການ ຕອຸ້ ງພດັທະນາເຂດຈດັສນັພມ ລາ ເນົາ ໃຫຸ້ ຖກືຕອຸ້ ງສອດຄອຸ່ ງກບັຫຼກັການດງຸ່ັນ:ີຸ້ 1). ປະຕິບດັຕາມແຜນການພດັທະນາເຂດຈດັສນັ ທຸ່ີຖກືຮບັຮອງຢາຸ່ ງເປັນທາງການ; 2). ຮບັປະກນັໃຫຸ້ການກຸ່ ສຸ້າງໂຄງລຸ່າງພືຸ້ນຖານ ແລະ ສຸ່ິງອາ ນວຍຄວາມສະດວກຖືກ ຕອຸ້ ງຕາມມາດຕະຖານເຕັກນກິຂອງຂະແໜງການທຸ່ີກຽຸ່ ວຂອຸ້ ງ; 3). ພດັທະນາເຂດຈດັສນັພມ ລາ ເນົາຢຸ່າງຮອບດາຸ້ນ ເພຸ່ືອສາຸ້ງເປັນບາຸ້ນພດັທະນາ ແລະ ສາຸ້ງບາຸ້ນໃຫຍກຸ່ າຍເປັນຕວົເມອືງໃນຊນົນະບດົ. 2.7 ດາ ລດັ ວາຸ່ ດວຸ້ ຍການທດົແທນຄາຸ່ ເສຍຫາຍ ແລະ ການຈດັສນັຍກົຍາຸ້ຍປະຊາຊນົຈາກໂຄງການ ພດັທະນາ ເລກທີ 084/ລບ ດາ ລດັວາຸ່ ດວຸ້ ຍການທດົແທນຄາຸ່ ເສຍຫາຍ ແລະ ການຈດັສນັຍກົຍາຸ້ຍແມນຸ່ ເພຸ່ືອກາ ນດົຫຼກັ ການ, ລະບຽບການ ແລະ ມາດຕະການກຽຸ່ ວກບັການຄມ ຸ້ ຄອງ, ຕິດຕາມກວດກາການທດົແທນຄາຸ່ ເສຍຫາຍ ແລະ ການຈດັສນັຍກົຍາຸ້ຍປະຊາຊນົ ເພຸ່ືອໃຫຸ້ໂຄງການພດັທະນານາ ໄປຈດັຕງັຸ້ປະຕິບດັ ໃຫຖຸ້ ກືຕອຸ້ ງ ແລະ ມປະີ ສິດທິຜນົ ແນໃສຮຸ່ ບັປະກນັໃຫຜຸ້ ໄຸ້ ດຮຸ້ ບັຜນົກະທບົ ໄດຮຸ້ ບັການທດົແທນຄາຸ່ ເສຍຫາຍ, ການຈດັສນັຍກົຍາຸ້ຍ, ການຊວຸ່ ຍສາຸ້ງອາຊບີທຸ່ີໝນັຸ້ຄງົ, ການປບັປ ງຊວີດິ ການເປັນຢຸ່ໃ ຫດຸ້ ີ ຂຶຸ້ນກວາຸ່ ເກຸ່ົາ ຫຼືເທຸ່ົາເດີມ; ພຸ້ອມທງັເຮັດໃຫຸ້ໂຄງການດຸ່ງັກາຸ່ ວໄດປະຸ້ ກອບສວຸ່ ນເຂົຸ້າໃນການພດັທະ ນາເສດຖະກດິ -ສງັຄມົຂອງຊາດໃຫມຸ້ ຄວາມ ີ ຍືນຍງົ. ມາດຕາ 8: ເຈົຸ້າຂອງໂຄງການຕອຸ້ ງທດົແທນຄາຸ່ ເສຍຫາຍໃຫຖຸ້ ກືຕອຸ້ ງ ແລະ ສອດຄອຸ່ ງຕາມ ຫຼກັການສາ ຄນັຕາມແຕລຸ່ ະກລ ະນີດງຸ່ັນ:ີຸ້ 1) ໃນກລ ະນຜີໄຸ້ ດຮຸ້ ບັຜນົກະທບົ ມເີອກະສານກຽຸ່ ວກບັສິດນາ ໃຊທຸຸ້່ີດນິຢຸ່າງຖກືຕອຸ້ ງຕາມກດົ ໝາຍການສນ ເສຍທຸ່ີດນິທງັໝດົ ຫຼືສວຸ່ ນໃຫຍຸ່ , ສວຸ່ ນທຸ່ີດນິຍງັເຫຼືອບຸ່ ສາມາດນາ ໃຊໄຸ້ດອຸ້ ີກ, ເຈົຸ້າຂອງ ໂຄງການຕອຸ້ ງທດົແທນຄາຸ່ ເສຍຫາຍທງັໝດົ ໂດຍຈດັສນັທຸ່ີດນິບອຸ່ ນໃໝທຸ່ ດົແທນຕາມມນ ຄາຸ່ ປຸ່ຽນແທນ

33 ທຸ່ີຄດິ ໄລໄຸ່ ວຸ້ແລະ ໃຫໄຸ້ດເຸ້ອກະສານກຽຸ່ ວກບັ ສິດນາ ໃຊທຸຸ້່ີດນິຕອນນນັຸ້ພອຸ້ ມທງັຮບັຜິດຊອບຄາຸ່ ໃຊຈຸ້ າຸ່ ຍ ຕາຸ່ ງໆເພຸ່ືອໃຫໄຸ້ດຮຸ້ ບັເອກະສານດງຸ່ັກາຸ່ ວ, ໃນກລ ະນບີຸ່ ສາມາດຈດັສນັທຸ່ີດນິ ເໝາະສມົທດົແທນໃຫຸ້ ຫຼື ດນິນນັຸ້ມມີນ ຄາຸ່ ປຸ່ຽນແທນໜອຸ້ ຍກວາຸ່ ທຸ່ີດນິ ທຸ່ີຜໄຸ້ ດຮຸ້ ບັຜນົກະທບົສນ ເສຍ, ເຈົຸ້າຂອງໂຄງການຕອຸ້ ງໄດຸ້ ທດົແທນຄາຸ່ ເສຍຫາຍດວຸ້ ຍຮບ ການອຸ່ືນຕາມມນ ຄາຸ່ ປຸ່ຽນແທນ; 2) ໃນກ ລະນຜີຸ້ໄ ດຮຸ້ ບັຜນົກະທບົມເີອກະສານກຽຸ່ ວກບັສິດນາ ໃຊທຸຸ້່ີດິນຢຸ່າງຖືກຕຸ້ອງຕາມກດົ ໝາຍການສ ນເສຍທຸ່ີດິນພຽງສວຸ່ ນໃດສວຸ່ ນໜຸ່ຶງ ແລະ ດິນທຸ່ີຍງັເຫຼືອສາມາດນາ ໃຊໄຸ້ດຢຸ້ ຸ່ , ເຈົຸ້າຂອງ ໂຄງການຕອຸ້ ງໄດທຸ້ ດົແທນຄາຸ່ ເສຍຫາຍໃນສວຸ່ ນທຸ່ີໄດສຸ້ ນ ເສຍນນັຸ້ ດວຸ້ ຍມນ ຄາຸ່ ປຸ່ຽນແທນທຸ່ີຄິດໄລໄວ,ຸ້ ສວຸ່ ນທຸ່ີດິນທຸ່ີຍງັເຫຼືອຕຸ້ອງໄດໃຸ້ຫຸ້ຜຸ້ຮ ບັຜນົກະທບົໄດຮຸ້ ບັເອກະສານກຽຸ່ ວກບັສິດນາ ໃຊທຸຸ້່ີດິນຕອນນນັຸ້ ໂດຍ ເຈົາຸ້ຂອງໂຄງການເປັນຜຮຸ້ ບັຜິດຊອບຄາຸ່ ໃຊຈຸ້ າຸ່ ຍຕາຸ່ ງໆ. 3) ໃນກລ ະນຜີໄຸ້ ດຮຸ້ ບັຜນົກະທບົມສີິດນາ ໃຊທຸຸ້່ີດນິຕາມປະເພນ,ີສນ ເສຍສິດກຽຸ່ ວກບັການຄອບ ຄອງ, ປກົປກັຮກັສາ, ພດັທະນາ ແລະ ນາ ໃຊທຸຸ້່ີດນິດວຸ້ ຍຄວາມສະຫງບົຕຸ່ ເນຸ່ອືງ ແລະ ຍາວນານ, ບຸ່ ໄດບຸ້ ກ ລກ ທຸ່ີດນິ ເຂດສະຫງວນ ຫຼືເຂດຫວງຫາຸ້ມຂອງລດັ ໂດຍໄດຮຸ້ ບັການຢງັຸ້ຢືນຈາກອາ ນາດປກົຄອງ ທອຸ້ ງຖຸ່ນິ ແລະ ຂະແໜງການທຸ່ີກຽຸ່ ວຂອຸ້ ງ, ເຈົຸ້າຂອງໂຄງການຕອຸ້ ງທດົແທນຄາຸ່ ເສຍຫາຍຕາມທຸ່ີກາ ນດົ ໄວໃຸ້ນ 1 ຫຼື2 ຂອງມາດຕານ;ີຸ້ 4) ໃນກລ ະນຜີໄຸ່ ດຮຸ້ ບັຜນົກະທບົບຸ່ ມເີອກະສານກຽຸ່ ວກບັການນາ ໃຊທຸຸ້່ີດນິຕາມທຸ່ີກາ ນດົໄວໃຸ້ນ ຂ ຸ້ 1, 2 ແລະ 3 ຂອງມາດຕານີຸ້ ຈະບຸ່ ໄດຮຸ້ ບັການທດົແທນຄາຸ່ ເສຍຫາຍຕຸ່ ການສນ ເສຍສຸ່ງິປກ ສາຸ້ງ, ຕນົຸ້ ໄມຸ້ແລະ ຜນົລະປກ ຈາກເຈົຸ້າຂອງໂຄງການ ຕາມມນ ຄາຸ່ ປຸ່ຽນແທນທຸ່ີຄດິ ໄລໄຸ່ ວ;ຸ້ 5) ໃນກລ ະນສີນ ເສຍສຸ່ງິປກ ສາຸ້ງທງັໝດົ ຫຼືບາງສວຸ່ ນ, ເຈົາຸ້ຂອງໂຄງການຕອຸ້ ງໄດທຸ້ ດົແທນ ຄາຸ່ ເສຍຫາຍດວຸ້ ຍມນ ຄາຸ່ ປຸ່ຽນແທນຂອງສຸ່ິງປກ ສາຸ້ງດງຸ່ັກາຸ່ ວ ໃຫແຸ້ ກຜຸ່ ໄຸ້ ດຮຸ້ ບັຜນົກະທບົທຸ່ີເປັນເຈົຸ້າກາ ມະ ສດິຂອງສຸ່ງິປກ ສາຸ້ງນນັຸ້ ໂດຍບຸ່ ມກີານຫກັຄາຸ່ ຫຼຼຸຍຸ້ ຫຽຸ້ນ ຫຼືບຸ່ ມກີານຫຼຼຸດຄາຸ່ ທດົແທນ ສາ ຫຼບັວດັຖກ ຸ່ສ າຸ້ງ ທຸ່ີຍງັເຫຼືອ; 6) ໃນກລ ະນທີຸ່ີດນິ ຫຼືສຸ່ງິປກ ສາຸ້ງ ໄດຢຸ້ ດ ການນາ ໃຊຊຸ້ ຸ່ວົຄາວ, ເຈົຸ້າຂອງໂຄງການຕອຸ້ ງໄດຸ້ ທດົແທນຄາຸ່ ເສຍຫາຍໃຫແຸ້ ກຜຸ່ ໄຸ້ ດຮຸ້ ບັຜນົກະທບົທຸ່ີເປັນເຈົຸ້າທຸ່ີດນິ ຫຼືສຸ່ງິປກ ສາຸ້ງນນັຸ້ຕາມກລ ະນີພອຸ້ ມ ທງັຮບັປະກນັການສຸ່ງົຄືນທຸ່ີດນິ ຫຼືສຸ່ງິປກ ສາຸ້ງໃຫແຸ້ ກຜຸ່ ໄຸ້ ດຮຸ້ ບັຜນົກະທບົໃນສະພາບເດມີ; 7) ການກລ ະນສີນ ເສຍຕນົຸ້ ໄມ,ຸ້ ຜນົລະປກ , ສດັລຽຸ້ງ ຫຼືລາຍຮບັ ເຈົຸ້າຂອງໂຄງການຕອຸ້ ງທດົ ແທນຄາຸ່ ເສຍຫາຍດວຸ້ ຍມນ ຄາຸ່ ປຸ່ຽນແທນ; 8) ໃນກລ ະນກີານສນ ເສຍໂຄງລາຸ່ ງພືຸ້ນຖານ ແລະ ສຸ່ງິອາ ນວຍຄວາມສະດວກຕາຸ່ ງໆແກຊຸ່ ມ ຊນົ, ເຈົາຸ້ຂອງໂຄງການຕອຸ້ ງໄດປຸ້ ວົແປງຄືນ ໃຫຢຸ້ ຸ່ໃ ນສະພາບຄາຸ້ຍຄເືກຸ່າົ ຕອຸ້ ງເອົາໃຈໃສເຸ່ ປັນພິເສດຖາຸ້

34 ເປັນການສນ ເສຍໂຄງລາຸ່ ງພືຸ້ນຖານທາງດາຸ້ນວດັທະນະທາ , ສາສະໜາ, ຮດີຄອງປະເພນຂີອງປະຊາ ຊນົທຸ້ອງຖຸ່ນິ ; 9) ການປະຕິບດັການທດົແທນຄາຸ່ ເສຍຫາຍໃຫແຸ້ ກຜຸ່ ໄຸ້ ດຮຸ້ ບັຜນົກະທບົ ໃນທກ ໆກລ ະນີ ເຈົຸ້າ ຂອງໂຄງການຕອຸ້ ງໄດປຸ້ ະສານສມົທບົກບັຄະນະຮບັຜິດຊອບການທດົແທນຄາຸ່ ເສຍຫາຍ ແລະ ການຈດັ ສນັຍກົຍາຸ້ຍປະຊາຊນົ ປະຈາ ທອຸ້ ງຖຸ່ນິທຸ່ີກຽຸ່ ວຂອຸ້ ງ ເພຸ່ືອຕິດຕາມກວດກາ ແລະ ຢງັຸ້ຢືນຄວາມຖກືຕອຸ້ ງ ແລະ ຄບົຖວຸ້ ນຕາມແຜນການທດົແທນຄາຸ່ ເສຍຫາຍ; 10) ຜໄຸ້ ດຮຸ້ ບັຜນົກະທບົຕອຸ້ ງຮບັຮວ ຸ້ າຸ່ ກດິຈະການໃດໆ ທຸ່ີດາ ເນນີການພາຍຫຼງັວນັຂນຶຸ້ ທະ ບຽນສິດຂອງຜໄຸ້ ດຮຸ້ ບັຜນົກະທບົນນັຸ້ ຈະບຸ່ ໄດຮຸ້ ບັການທດົແທນຄາຸ່ ເສຍຫາຍຈາກເຈົຸ້າຂອງໂຄງການ, ຍກົ ເວັນຸ້ ໃນກລ ະນີແຜນການທດົແທນຄາຸ່ ເສຍຫາຍ ຫາກບຸ່ ໄດຮຸ້ ບັການຈດັຕງັຸ້ປະຕິບດັຕາມກາ ນດົເວລາທຸ່ີ ໄດກຸ້ າ ນດົໄວໃຸ້ນຂ ຸ້12 ຂອງມາດຕານ;ີຸ້ 11) ເຈົາຸ້ຂອງໂຄງການຕອຸ້ ງປະຕິບດັແຜນການທດົແທນຄາຸ່ ເສຍຫາຍໃຫສຸ້ າ ເລັດພາຍໃນ 24 ເດອືນ ນບັແຕວຸ່ ນັເວລາແຜນການດງຸ່ັກາຸ່ ວໄດຖຸ້ ກືຮບັຮອງເອົາຢຸ່າງເປັນທາງການ ຖາຸ້ເຈົຸ້າຂອງໂຄງການ ຫາກບຸ່ ສາ ເລັດການທດົແທນຄາຸ່ ເສຍຫາຍ ພາຍໃນໄລຍະເວລາທຸ່ີກາ ນດົໄວນຸ້ ນັຸ້, ເຈົຸ້າຂອງໂຄງການສາ ມາດສະເໜີຄະນະຮບັຜິດຊອບທດົແທນຄາຸ່ ເສຍຫາຍ ແລະ ການຈດັສນັຍກົຍາຸ້ຍປະຊາຊນົ ແຂວງ, ນະຄອນ ພິຈາລະນາຂະຫຍາຍເວລາເພຸ່ີມເຕີມ ບຸ່ ເກນີ 12 ເດອືນ ເພຸ່ືອປະຕິບດັການທດົແທນຄາຸ່ ເສຍ ຫາຍໃຫສຸ້ າ ເລັດ, ຖາຸ້ຍງັບຸ່ ສາ ເລັດໃຫປຸ້ ະເມນີຄືນມນ ຄາຸ່ ທດົແທນຄາຸ່ ເສຍຫາຍທຸ່ີປະຕິບດັບຸ່ ສາ ເລັດນນັຸ້ ແລວຸ້ ນາ ມາພິຈາລະນາຄນືໃໝຸ່ ; 12) ໃນກລ ະນຜີາຸ່ ນການປະເມນີຕີລາຄາຂອງຄະນະຮບັຜິດຊອບທດົແທນຄາຸ່ ເສຍຫາຍ ແລະ ການຈດັສນັຍກົຍາຸ້ຍປະຊາຊນົ ແຂວງ, ນະຄອນ ເຫັນວາຸ່ ແຜນການທດົແທນຄາຸ່ ເສຍຫາຍບຸ່ ຖກືຈດັຕງັຸ້ ປະຕິບດັພາຍໃນ 12 ເດອືນພາຍຫຼງັວນັຂນຶຸ້ ທະບຽນສິດຜໄຸ້ ດຮຸ້ ບັຜນົກະທບົແລວຸ້ ຕອຸ້ ງມກີານປະເມນີຄືນ ມນ ຄາຸ່ ທດົແທນຄາຸ່ ເສຍຫາຍ ທຸ່ີບຸ່ ໄດຈຸ້ ດັຕງັຸ້ປະຕິບດັນນັຸ້ແລວຸ້ ນາ ສະເໜີພິຈາລະນາຄືນ. ມາດຕາ 15: ການປະຕິບດັແຜນຟືຸ້ນຟຊ ວີດິການເປັນຢຸ່ຂ ອງປະຊາຊນົ ເຈົາຸ້ຂອງໂຄງການຕອຸ້ ງຟືຸ້ນຟຊ ວີດິການເປັນຢຸ່ຂ ອງປະຊາຊນົໃຫຖຸ້ ກືຕອຸ້ ງ ແລະ ສອດຄອຸ່ ງກບັ ຫຼກັການສາ ຄນັດງຸ່ັນ:ີຸ້ 1) ສະໜອງທຸ່ີດນິກະສິກາ ສາ ລບັການຜະລິດຕາມຄວາມເໝາະສມົພອຸ້ ມທງັສາຸ້ງອາຊບີໃໝຸ່ ແລະ ອາຊບີທຸ່ີໝນັຸ້ຄງົ ພອຸ້ ມທງັສຸ່ງົເສມີພມ ປນັຍາຂອງຊາວບາຸ້ນ ນອກຈາກອາຊບີທຸ່ີຕິດພນັກບັການຜະລິດ ກະສິກາ ໃຫຜຸ້ ໄຸ້ ດຮຸ້ ບັຜນົກະທບົ; 2) ລະດບັຊີວິດການເປັນຢຸ່ ຂອງຜຸ້ໄ ດຮຸ້ ບັຜນົກະທບົແຕລຸ່ ະຄວົເຮືອນຕຸ້ອງໃຫຸ້ດີຂຶຸ້ນກວາຸ່ ເກຸ່ົາ ຫຼື ເທຸ່ົາເດມີ.

35 3) ສາ ລບັກ ມຸ່ ທຸ່ີບຸ່ ສາມາດຊວຸ່ ຍເຫຼືອຕນົເອງໄດຕຸ້ ອຸ້ ງເອົາໃຈໃສເຸ່ ປັນພິເສດ ເພຸ່ືອຟືຸ້ນຟຊ ວີດິການ ເປັນຢຂຸ່ ອງຜໄຸ້ ດຮຸ້ ບັຜນົກະທບົໃນກ ມຸ່ ຄນົດງຸ່ັກາຸ່ ວ ເພຸ່ືອໃຫຫຸ້ ຼຼຸດພນົຸ້ອອກຈາກຄວາມທກ ຍາກ ແລະ ໃຫຸ້ ໄດໃຸ້ນສະພາບດຂີນຶຸ້ ກວາຸ່ ເກຸ່າົ ຕາມທິດຊນີຸ້ າ ຂອງຄະນະຮບັຜິດຊອບການທດົແທນຄາຸ່ ເສຍຫາຍ ແລະ ຈດັສນັຍກົຍາຸ້ຍປະຊາຊນົ ແຂວງ, ນະຄອນ. ມາດຕາ 16: ການຊວຸ່ ຍເຫຼືອໃນໄລຍະຂາຸ້ມຜາຸ່ ນ ເຈົາຸ້ຂອງໂຄງການຕອຸ້ ງສະໜອງການຊວຸ່ ຍເຫຼືອ ເພຸ່ີມເຕີມໃຫຜຸ້ ໄຸ້ ດຮຸ້ ບັຜນົກະທບົຕະຫຼອດໄລ ຍະຂາຸ້ມຜາຸ່ ນ ຢາຸ່ ງໜອຸ້ ຍ 3 ປີຫຼືຫຼາຍກວາຸ່ ນນັຸ້ ດງຸ່ັນ:ີຸ້ 1) ຕອຸ້ ງສະໜອງສະບຽງອາຫານ, ເຄຸ່ືອງອປ ະໂພກ ແລະ ບ ລິໂພກ ໃຫຜຸ້ ໄຸ້ ດຮຸ້ ບັຜນົກະທບົ ທຸ່ີຍກົຍາຸ້ຍແຕລຸ່ ະຄນົ ຕາມທຸ່ີມຊີຸ່ໃືນສາ ມະໂນຄວົໃນວນັຂນຶຸ້ ທະບຽນສິດຂອງຜໄຸ້ ດຮຸ້ ບັຜນົກະທບົດງຸ່ັກາຸ່ ວ ໄປຕະຫຼອດໄລຍະຂາຸ້ມຜາຸ່ ນ 2) ຄາຸ່ ທດົແທນການສນ ເສຍລາຍຮບັໃນໄລຍະຍກົຍາຸ້ຍໃຫແຸ້ ກຜຸ່ ໄຸ້ ດຮຸ້ ບັຜນົກະທບົທຸ່ີມໜີ າຸ້ຕວົ ຈງິໃນວນັທຸ່ີດາ ເນນີການຈດັສນັຍກົຍາຸ້ຍ. ມາດຕາທີ18: ສິດ ແລະ ພນັທະຂອງຜໄຸ້ ດຮຸ້ ບັຜນົກະທບົ 1) ໄດຮຸ້ ບັຂ ມຸ້ ນ ຂາຸ່ ວສານກຽຸ່ ວກບັໂຄງການພດັທະນາ, ຜນົປະໂຫຍດ ແລະ ຜນົກະທບົ, ຄວາມຄືບໜາຸ້ກຽຸ່ ວກບັການປະຕິບດັແຜນການທດົແທນຄາຸ່ ເສຍຫາຍ, ການຈດັສນັຍກົຍາຸ້ຍ ແລະ ການ ຟືຸ້ນຟຊ ວີດິການເປັນຢຸ່ຂ ອງປະຊາຊນົຕະຫຼອດໄລຍະເວລາຈດັຕງັຸ້ປະຕິບດັໂຄງການພດັທະນາ; 2) ເຂົຸ້າຮວຸ່ ມກອງປະຊ ມປຶກສາຫາລືໃນລະດບັຕາຸ່ ງໆ, ປະກອບຄາ ເຫັນຕຸ່ ແຜນການທດົແທນ ຄາຸ່ ເສຍຫາຍ, ການຈດັສນັຍກົຍາຸ້ຍ ແລະ ການຟືຸ້ນຟຊ ວີດິການເປັນຢຂຸ່ ອງຕນົ, 3) ໄດຮຸ້ ບັການທດົແທນຄາຸ່ ເສຍຫາຍ, ການຈດັສນັຍກົຍາຸ້ຍ ແລະ ການຟືຸ້ນຟຊ ວີດິການເປັນຢຸ່ ຕາມແຜນທດົແທນ, ການຈດັສນັຍກົຍາຸ້ຍ ແລະ ການຟືຸ້ນຟຊ ວີດິການເປັນຢຸ່ຂ ອງປະຊາຊນົ; 4) ສະເໜີເປັນລາຍລກັອກັສອນ ຕຸ່ ຄະນະຮບັຜິດຊອບການທດົແທນຄາຸ່ ເສຍຫາຍ ແລະ ການ ຈດັສນັຍກົຍາຸ້ຍປະຊາຊນົປະຈາ ທອຸ້ ງຖຸ່ນິທຸ່ີກຽຸ່ ວຂອຸ້ ງເພຸ່ືອພິຈາລະນາແກໄຸ້ຂບນັຫາທຸ່ີຕິດພນັກບັການທດົ ແທນ, ການຈດັສນັຍກົຍາຸ້ຍ ແລະ ການຟືຸ້ນຟຊ ວີດິການເປັນຢຂຸ່ ອງຕນົຈາກໂຄງການພດັທະນາ; 5) ເຂົຸ້າຮວຸ່ ມຢາຸ່ ງເປັນເຈົາຸ້ການໃນການຈດັຕງັຸ້ປະຕິບດັແຜນການທດົແທນ ແລະ ຈດັສນັຍກົ ຍາຸ້ຍ ແລະ ຟືຸ້ນຟຊ ວີດິການເປັນຢຂຸ່ ອງປະຊາຊນົ; 6) ສະໜອງຂ ຸ້ມນ ຊດັເຈນ, ຖກືຕອຸ້ ງຕາມຄວາມເປັນຈງິພຸ້ອມທງັຮບັຜິດຊອບຕຸ່ ໜຸ້າກດົໝາຍ ກຽຸ່ ວກບັຂ ສຸ້ ະເໜີຂອງຕນົ;

36 7) ໃຫຄຸ້ ວາມຮວຸ່ ມມືແລະ ອາ ນວຍຄວາມສະດວກແກເຸ່ ຈົຸ້າຂອງໂຄງການ ແລະ ພາກສວຸ່ ນ ອຸ່ນືທຸ່ີກຽຸ່ ວຂອຸ້ ງໃນການປະຕິບດັແຜນການທດົແທນ, ການຈດັສນັຍກົຍາຸ້ຍ ແລະ ການຟືຸ້ນຟຊ ວີດິການ ເປັນຢລຸ່ ວມທງັການແກໄຸ້ຂຂ ສຸ້ ະເໜີຂອງຕນົ 8) ປະຕິບດັສິດ ແລະ ພນັທະອຸ່ືນ ຕາມທຸ່ີໄດກຸ້ າ ນດົໄວໃຸ້ນກດົໝາຍ, ລະບຽບການ ແລະ ການ ໝອບໝາຍ (ລດັຖະບານ, 2016). 2.8 ດາ ລດັວາຸ່ ດວຸ້ ຍການທດົແທນຄາຸ່ ເສຍຫາຍ ແລະ ການຍກົຍາຸ້ຍຈດັສນັປະຊາຊນົ ຈາກໂຄງ ການພດັທະນາ ຈດ ປະສງົເພຸ່ືອກາ ນດົຫຼກັການ, ລະບຽບການ ແລະ ມາດຕະການເພຸ່ືອຫຼຼຸດຜອຸ່ ນ ແລະ ທດົ ແທນຄາຸ່ ເສຍຫາຍຕຸ່ ຜນົກະທບົດາຸ້ນລບົຕຸ່ ສງັຄມົ ຊຸ່ງຶເກດີຂນືຸ້ ຈາກການເວນຄືນ ຫຼື ການໂອນກາ ມະ ສດິຄມ ຸ້ ຄອງ, ການນາ ໃຊທຸຸ້່ີດນິ ແລະ ຊບັສນິ ຄງົທຸ່ີຄນືໃຫລຸ້ ດັຖະບານແບບບຸ່ ສະໝກັໃຈ, ລວມທງັ ການປຸ່ຽນແປງການນາ ໃຊທຸຸ້່ີດນິ , ການຈາ ກດັຄວາມສາມາດຂອງຊ ມຊນົ ໃນການເຂົຸ້າໄປນາ ໃຊຊຸ້ ບັພະ ຍາກອນທາ ມະຊາດ, ຊຸ່ງຶມຜີນົກະທບົຕຸ່ ການດາ ລງົຊວີດິ ຫຼື ແຫຼງຸ່ ລາຍຮບັຂອງຊ ມຊນົ, ແນໃສຮຸ່ ບັ ປະກນັໃຫປຸ້ ະຊາຊນົຜທຸ້ ຸ່ີໄດຮຸ້ ບັຜນົກະທບົຈາກໂຄງການໄດຮຸ້ ບັການທດົແທນຄາຸ່ ເສຍຫາຍ, ການຊວຸ່ ຍ ເຫຼືອເພຸ່ືອປບັປງ ລາຍຮບັ ແລະ ຟືຸ້ນຟຊ ວີດິການເປັນຢຸ່ຂ ອງເຂົາເຈົຸ້າໃຫດຸ້ ຂີນືຸ້ ຫຼືເທຸ່ົາເດມີ ຫຼືຢາຸ່ ງໜອຸ້ ຍ ບຸ່ ໄດຫຸ້ ຼຼຸດລະດບັການດາ ລງົຊວີດິຂອງເຂົາເຈົຸ້າກອຸ່ ນໂຄງການຈະເກດີ. ໃນກລ ະນີໂຄງການເປັນໂຄງ ການຂອງລດັ, ເຈົຸ້າຂອງໂຄງການຕອຸ້ ງສະເໜີເອກະສານໃຫອຸ້ ງົການວທິ ະຍາສາດເຕັກໂນໂລຊີ ແລະ ສຸ່ງິແວດລອຸ້ ມເປັນຜຄຸ້ ນົຸ້ຄວາຸ້ ແລະ ພິຈາລະນາຮບັຮອງເອົາ. ໃນເວລາເປັນໂຄງການລງົທຶນພາຍໃນ ຫຼື ຕາຸ່ ງປະເທດຊຸ່ງຶເຈົຸ້າຂອງໂຄງການເປັນນກັທລ ະກດິເອກະຊນົ ຫຼື ເປັນການຮວຸ່ ມທລ ະກດິລະຫວາຸ່ ງ ລດັຖະບານ ແລະ ພາກເອກະຊນົ ກອຸ່ ນອຸ່ນືເອກະສານຕອຸ້ ງໄດຖຸ້ ກືສຸ່ງົໄຫແຸ້ ກອຸ່ ງົການຮບັຜິດຊອບຄມ ຸ້ ຄອງໂຄງການ ແລະ ອາ ນາດການປກົຄອງທອຸ້ ງຖຸ່ນິ , ຫຼງັຈາກນນັຸ້ ອງົການຮບັຜິດຊອບຄມ ຸ້ ຄອງ ໂຄງການຈະສຸ່ງົເອກະສານໃຫແຸ້ ກອຸ່ ງົການວທິ ະຍາສາດເຕັກໂນໂລຊີ ແລະ ສຸ່ງິແວດລອຸ້ ມສຶກສາຄນົຸ້ ຄວາຸ້ ແລະ ພິຈາລະນາຮບັຮອງເອົາເປັນຂນັຸ້ສດ ທາຸ້ຍ (ລດັຖະບານ, 2005). 2.9 ສນົທິສນັຍາວາຸ່ ດວຸ້ ຍການລຶບລາຸ້ງທກ ຮບ ການຈາ ແນກຕຸ່ ແມຍຸ່ ງິ (ສນົທິສນັຍາຊດີ ) ສນົທິສນັຍາວາຸ່ ດວຸ້ ຍການລຶບລາຸ້ງທກ ຮບ ການຈາ ແນກຕຸ່ ແມຍຸ່ ງິ (ສນົທິສນັຍາຊດີ ) ເປັນສນົທິ ສນັຍາລະຫວາຸ່ ງປະເທດທຸ່ີນາ ມາໃຊໃຸ້ນປີ1979 ໂດຍສະມດັຊາໃຫຍແຸ່ ຫງຸ່ ສະຫະປະຊາຊາດ. ມາດຕາ 2: ບດັຍດັໃຫລຸ້ ດັພາຄທີຸ່ີໃຫສຸ້ ດັຕະຍາບນັອະນສ ນັຍານປີຸ້ ະກາດເຈດຕະນາລມົທຸ່ີຈະ ບນັຍດັຄວາມເທຸ່ົາທຽມທາງເພດໄວໃຸ້ນກດົໝາຍພາຍໃນປະເທດຂອງຕນົ, ຍກົເລີກບດົບນັຍດັທຸ່ີເລຸ່ືອກ ປະຕິບດັທງັໝດົໃນກດົໝາຍຂອງຕນົ ແລະ ອອກກດົໝາຍໃໝເຸ່ ພຸ່ືອປຸ້ອງກນັການເລືອກປະຕິບດັຕຸ່ ແມຍຸ່ ງິ. ລດັທຸ່ີໃຫສຸ້ ດັຕະຍາບນັອະນສ ນັຍານຈີຸ້ ະຕອຸ້ ງຕງັຸ້ສານ ແລະ ສະຖາບນັຂອງລດັເພຸ່ືອຮບັປະ

37 ກນັການຄມ ຸ້ ຄອງແມຍຸ່ ງິທຸ່ີມປີະສິດທະຜນົຈາກການເລືອກປະຕິບດັ ແລະ ດາ ເນນີການເພຸ່ືອກາ ຈດັການ ເລືອກປະຕິບດັຕຸ່ ແມຍຸ່ ງິທກ ຮບ ແບບໂດຍບກ ຄນົອງົກອນ ແລະ ສະຖານປະກອບການຕາຸ່ ງໆ. ມາດຕາ 3: ກາ ນດົໃຫລຸ້ ດັພາຄຮີບັປະກນັສດິທິມະນດ ຂນັຸ້ພືຸ້ນຖານ ແລະ ເສລີພາບຂນັຸ້ ພືຸ້ນຖານສາ ລບັແມຍຸ່ ງິບນົພືຸ້ນຖານຂອງຄວາມເທຸ່ົາທຽມກບັຜຊຸ້ າຍຜາຸ່ ນສາຂາການເມອືງ, ສງັຄມົ, ເສດ ຖະກດິ ແລະ ວດັທະນະທາ . ມາດຕາ 10: ມຄີວາມຈາ ເປັນໃນການທຸ່ີຈະຕອຸ້ ງໄດຮຸ້ ບັໂອກາດເທຸ່ົາທຽມກນັໃນການສກຶສາສາ ລບັນກັຮຽນຍງິ ແລະ ກະຕນຸ້ ໃຫເຸ້ກສີະຫະສກຶ ສາ. ນອກຈາກນ,ີຸ້ ຍງັສຸ່ງົເສມີໃຫເຸ້ຂົຸ້າເຖງິທຶນການສຶກ ສາ ແລະ ເງນິຊວຸ່ ຍເຫຼືອຢາຸ່ ງເທຸ່ົາທຽມກນັ ລວມທງັການກາ ນດົໃຫລຸ້ ດ ອດັຕາການປະລະການຮຽນ ຂອງນກັຮຽນຍງິ. ມາດຕາ 13: ຮບັປະກນັຄວາມສະເໝີພາບໃຫກຸ້ ບັຜຍຸ້ ິງໃນການດາ ລງົຊວີດິທາງເສດຖະກດິ ແລະ ທາງສງັຄມົ ໂດຍສະເພາະໃນສວຸ່ ນທຸ່ີກຽຸ່ ວກບັສິດທິໃນຜນົປະໂຫຍດຂອງຄອບຄວົ, ສດິທິໃນການກ ຸ້ ຢືມເງນິຈາກທະນາຄານ, ການຈາ ນາ ແລະ ເຄດດິທາງການເງນິໃນຮບ ແບບອຸ່ືນໆ ແລະ ສດິທິໃນ ການມສີວຸ່ ນຮວຸ່ ມໃນການເຄຸ່ືອນໄຫວທາງສງັຄມົ ແລະ ທກ ແງມຸ່ ມ ຂອງຊວີດິທາງວດັທະນະທາ . ມາດຕາ 14: ໃຫກຸ້ ານຄມ ຸ້ ຄອງແມຍຸ່ ງິໃນຊນົນະບດົ ແລະ ບນັຫາພິເສດຂອງພວກເຂົາ, ຮບັປະກນັ ສດິທິຂອງແມຍຸ່ ງິໃນການເຂົຸ້າຮວຸ່ ມໂຄງການພດັທະນາ ໂດຍການເຂົຸ້າເຖງິສະຖານທຸ່ີບ ລິການທາງດາຸ້ ນາສຂ ະພາບທຸ່ີພຽງພ , ການມສີວຸ່ ນຮວຸ່ ມໃນກດິຈະກາ ຂອງຊ ມຊນົທງັໝດົເພຸ່ືອເຂົຸ້າເຖງິສນິ ເຊຸ່ອືທາງ ດາຸ້ນການກະເສດ ແລະ ການມຄີວາມສກ ກບັສະພາບຄວາມເປັນຢທຸ່ ຸ່ີພຽງພ ( Social Division, Department of International Organizations,Ministry of Foreign Affairs,Kingdom of Thailand, 2015). 3. ການສກຶສາທຸ່ີກຽຸ່ ວຂອຸ້ ງ 3.1 ການສຶກສາທຸ່ີກຽຸ່ ວຂອຸ້ ງຢພາຍໃນປະເທດ ຸ່ ເດຊານລ າດ ແສນດວງເດດ ພອຸ້ ມດວຸ້ ຍຄະນະ (2020) ໄດມຸ້ ກີານສຶກສາຄນົຸ້ຄວາຸ້ຫວົຂ :ຸ້ ການ ຄມ ຸ້ ຄອງສງັຄມົ ແລະ ການປບັຕວົຂອງປະຊາຊນົທຸ່ີໄດຮຸ້ ບັຜນົກະທບົຈາກໂຄງການຂດ ຄນົຸ້ບຸ່ ຄາ -ທອງ ເຊໂປນ ເມອືງວລິ ະບລ ີແຂວງສະຫວນັນະເຂດ ມີ4 ຈດ ປະສງົ ໃນການສກຶ ສາຄື1) ຜນົກະທບົ ຂອງໂຄງການຕຸ່ ກບັການປຸ່ຽນແປງດາຸ້ນເສດຖະກດິ -ສງັຄມົຂອງຊ ມຊນົ; 2) ການຄມ ຸ້ ຄອງການຈດັສນັ ຍກົຍາຸ້ຍ ແລະ ການທດົແທນຄາຸ່ ເສຍຫາຍແກປຸ່ ະຊາຊນົທຸ່ີໄດຮຸ້ ບັຜນົກະທບົຈາກໂຄງການ; 3) ການ ຈດັຕງັຸ້ປະຕິບດັການຟືຸ້ນຟຊ ວີດິການເປັນຢຸ່ຂ ອງປະຊາຊນົ ໃນພືຸ້ນທຸ່ີບາຸ້ນທຸ່ີໄດຮຸ້ ບັຜນົກະທບົຈາກໂຄງ ການ ແລະ 4) ການປບັຕວົຂອງປະຊາຊນົໃນພືຸ້ນທຸ່ີບາຸ້ນທຸ່ີໄດຮຸ້ ບັຜນົກະທບົ ການຄນົຸ້ຄວາຸ້ຄງັຸ້ນແີຸ້ ມນຸ່ ໃຊວຸ້ ທິ ີການສກຶ ສາແບບປະລິມານ ແລະ ແບບຄນ ນະພາບ ໂດຍໃຊຫຸ້ ຼາຍວທິ ີການໃນການເກບັຮວບ