กถา พัฒนากร | 99 พัฒนากรต้องศึกษาและท�ำความเข้าใจแนวทางการสร้างสัมมาชีพ ชุมชนของกรมการพัฒนาชุมชน ให้เข้าใจโดยละเอียด ศึกษาข้อมูลพื้นที่และบุคคลกลุ่มเป้าหมายในการร่วมกิจกรรม ลงพื้นที่ค้นหาปราชญ์ชุมชนเป้าหมายโดยเน้นผู้ที่มีความเชี่ยวชาญ หรือมีความช�ำนาญในการประกอบอาชีพ ประสบความส�ำเร็จในการด�ำเนิน อาชีพจนเป็นที่ยอมรับ มีความพร้อมในการถ่ายทอดองค์ความรู้สู่สาธารณะ (จิตอาสา) หรือสร้างเครือข่ายและต้องค�ำนึงถึงความพร้อมของกลุ่มเป้าหมาย ในการเป็นแกนหลักส่งเสริมการสร้างสัมมาชีพให้เกิดได้จริง แจ้งปราชญ์ชุมชนเป้าหมายเพื่อรับการอบรมเพิ่มพูนทักษะ ในการถ่ายทอดความรู้และการจัดกระบวนการสัมมาชีพ เป็นที่ปรึกษาในการคัดเลือกครัวเรือนเป้าหมายเพื่อรับการอบรม เป็นครัวเรือนสัมมาชีพชุมชน โดยพิจารณาจาก1)ครัวเรือนที่มีรายได้ต�่ำกว่า เกณฑ์ความจ�ำเป็นพื้นฐาน (จปฐ.) ที่สามารถพัฒนาได้2) ครัวเรือนที่มี รายได้น้อยและ3)ครัวเรือนที่มีความต้องการและสนใจฝึกอาชีพในหมู่บ้าน เป้าหมาย เป็นผู้ประสานงานให้กับปราชญ์ชุมชนและครัวเรือนเป้าหมาย ในการอบรมสร้างสัมมาชีพชุมชน จัดท�ำทะเบียนข้อมูลปราชญ์ชุมชนและข้อมูลครัวเรือน ที่มีความเชี่ยวชาญด้านอาชีพส่งจังหวัด ติดตามสนับสนุนการฝึกปฏิบัติอาชีพของครัวเรือนและให้ก�ำลังใจ อย่างต่อเนื่อง สรุปและถอดบทเรียนเพื่อเป็นแนวทางการด�ำเนินงานระยะต่อไป พัฒนากรมีวิธีการส่งเสริมการสร้างสัมมาชีพชุมชนอย่างไร 1 2 3 4 5 6 7 8 9
100 | กถา พัฒนากร 3 การแก้ไขปัญหาครัวเรือนยากจน สาเหตุปัญหาความยากจนมีหลายมิติก ่อให้เกิดความเหลื่อมล�้ำ ทางเศรษฐกิจและความไม่มั่นคงทางสังคม ก่อให้เกิดปัญหาสังคมอื่นๆตามมา เช่น ปัญหาอาชญากรรม การแก้ไขปัญหาความยากจน หรือครัวเรือนยากจน ต้องแก้ไขราย ครัวเรือน และการด�ำเนินงานแบบบูรณาการ กรอบแนวคิดในการแก้ไขปัญหาครัวเรือนยากจนแบบบูรณาการ ความยากจนเกิดจากการบริหารจัดการชีวิตที่ไม ่เหมาะสม สามารถแก้ไขด้วยการบริหารจัดการชีวิต ปัญหาความยากจนเป็นปัญหาเชิงซ้อนไม่ใช่ปัญหาเชิงเดี่ยวต้องแก้ไข เป็นรายครัวเรือน ปัญหาความยากจน ต้องแก้ไขเป็นกระบวนการบูรณาการ และ ใช้เวลาในการด�ำเนินการ 1 2 3 พัฒนากรมีวิธีการแก้ไขปัญหาครัวเรือนยากจนอย่างไรกระบวนการ บริหารจัดการชีวิตครัวเรือนยากจนแบบบูรณาการ 4 กระบวนการ ชี้เป้าชีวิต Life Identification เข็มทิศชีวิต Life Compass บริหาร จัดการชีวิต Life Management ดูแลชีวิต Life Improvement
กถา พัฒนากร | 101 ชี้เป้าชีวิตครัวเรือนยากจน (Life identification) โดยการ สร้างทีมปฏิบัติการจากการบูรณาการภารกิจ บทบาทจากภาคส่วนที่เกี่ยวข้อง ท�ำการศึกษาข้อมูล จปฐ. เพื่อค้นหา ระบุครัวเรือนเป้าหมาย จัดท�ำเข็มทิศชีวิต หรือ“แผนที่ชีวิต”(Life Compass) ทีมงาน ผู้เกี่ยวข้องในชุมชน ร่วมกันจัดการเรียนรู้สร้างความเข้าใจทั้งในทีมงาน และ การค้นหาช่องทาง วิธีการที่เหมาะสมเพื่อให้ครัวเรือนเป้าหมายมีทิศทาง ที่ชัดเจนในการพัฒนาให้พ้นจน บริหารจัดการชีวิต (การบูรณาการการมีส ่วนร ่วมของ ทุกภาคส่วน) (Life Management) โดยการน�ำเอาแผนที่ชีวิตในการพัฒนา คุณภาพชีวิตให้พ้นจนของครัวเรือนเป้าหมายที่จัดท�ำไว้ไปปฏิบัติให้เห็นผล โดยครัวเรือนยากจนด�ำเนินการในส่วนที่ด�ำเนินการเองได้ ทีมปฏิบัติการ ช ่วยกันน�ำแผนที่ชีวิตเสนอให้บรรจุในแผนชุมชน แผนพัฒนาท้องถิ่น ของอบต./เทศบาลแผนพัฒนาอ�ำเภอแผนพัฒนาจังหวัดรวมทั้งการบูรณาการ การปฏิบัติให้เป็นไปตามบทบาท ภารกิจ ดูแลชีวิต (Life improvement) โดยทีมปฏิบัติการและ ผู้น�ำชุมชน ผู้ที่เกี่ยวข้องร่วมกันติดตามความก้าวหน้าการบริหารจัดการชีวิต ของครัวเรือนยากจนให้การสนับสนุนดูแลประคับประคองปรับปรุงแผนที่ชีวิต ให้เหมาะสม สมบูรณ์ขึ้น รวมถึงการค้นหาครัวเรือนยากจนเป้าหมายใหม่ ที่ต้องให้มีการบริหารจัดการพัฒนาคุณภาพชีวิตในปีต่อไป 1 2 3 4
102 | กถา พัฒนากร 4 การพัฒนาหมู่บ้านเศรษฐกิจพอเพียง การพัฒนาหมู่บ้านเศรษฐกิจพอเพียง เป็นการสร้าง ความเข้มแข็งให้กับชุมชน ด้วยกระบวนการจัดการพัฒนาประชาชน พัฒนา หมู่บ้านหรือชุมชนให้มีวิถีชีวิตเศรษฐกิจพอเพียงและเป็นสังคม “อยู่เย็น เป็นสุข”ด้วยการน้อมน�ำปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียงของพระบาทสมเด็จ พระปรมินทรมหาภูมิพลอุดลยเดช รัชกาลที่ 9 มาใช้เป็นแนวทาง ในการด�ำเนินงาน โดยเน้นประชาชนเป็นศูนย์กลางการพัฒนาในการเสริมสร้าง ชุมชนให้เข้มแข็ง วัตถุประสงค์ ส่งเสริมและพัฒนาหมู่บ้านโดยใช้หลักปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียง มาเป็นแนวทางในการพัฒนาหมู ่บ้านให้เป็นรากฐานของชีวิตประชาชน ในหมู่บ้าน มีระบบการบริหารจัดการชุมชนแบบบูรณาการที่เข้มแข็ง และ พัฒนาเศรษฐกิจชุมชนให้มั่นคง พัฒนากรต้องศึกษาแนวทางการด�ำเนินงานการพัฒนาหมู่บ้าน เศรษฐกิจพอเพียงให้เข้าใจ โดยละเอียด พัฒนากรมีวิธีการส่งเสริมการพัฒนาหมู่บ้าน เศรษฐกิจพอเพียงอย่างไร 1
กถา พัฒนากร | 103 จัดเวทีประชาคมหมู่บ้านเพื่อชี้แจงแนวทางและสร้างความเข้าใจ ในการพัฒนาหมู่บ้านและคัดเลือกครอบครัวพัฒนาเพื่อมาเป็นต้นแบบ และ ร่วมเป็นแกนหลักในการขับเคลื่อนการพัฒนาหมู่บ้านเศรษฐกิจพอเพียง พัฒนากรท�ำหน้าที่เป็นหัวหน้าชุดปฏิบัติการขับเคลื่อนปรัชญา ของเศรษฐกิจพอเพียงระดับต�ำบล/หมู่บ้านและมีผู้น�ำชุมชนจิตอาสาอาสาสมัคร ด�ำเนินการส่งเสริมสนับสนุนและกระตุ้นความคิดร่วมหาทางออกในการแก้ไข ปัญหาของครัวเรือนตามหลักปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียงด้วยตัวชี้วัด6x2 และน�ำหมู่บ้านที่ผ่านเกณฑ์ฯ มาท�ำการประเมิน 4 ด้าน 23 ตัวชี้วัด เพื่อจัด ระดับหมู่บ้านเป็น 3 ระดับ คือ “พออยู่ พอกิน” “อยู่ดีกินดี” และ “มั่งมี ศรีสุข” ส่งเสริมการพัฒนาหมู่บ้านเศรษฐกิจพอเพียงด้วยการสร้างความรู้ ความสามารถของแกนน�ำชุมชนในการขับเคลื่อนการพัฒนาหมู ่บ้าน สร้างความรู้ให้กับครอบครัวพัฒนา พัฒนาทักษะการด�ำรงชีวิตและขับ เคลื่อนกิจกรรมการพัฒนาชุมชนโดยชุมชนเอง เพื่อให้เกิดการเรียนรู้ปรัชญา ของเศรษฐกิจพอเพียงในชีวิตประจ�ำวันจนเป็นวิถี(WayofLife) ทั้งนี้สามารถ ใช้ระบบมาตรฐานชุมชน (มชช.) มาเป็นเครื่องมือช่วยให้เกิดการเรียนรู้ และพัฒนาดังกล่าวได้และพัฒนากรจะต้องเป็นแกนน�ำในการน�ำจิตอาสา ในชุมชนท�ำกิจกรรมในลักษณะชุมชนแห่งความเกื้อกูล ติดตามประเมินผลและให้ก�ำลังใจแกนน�ำ และครอบครัวพัฒนา อย่างต่อเนื่อง สรุปและถอดบทเรียน สกัดองค์ความรู้ปัจจัยส�ำเร็จในการพัฒนา หมู ่บ้านเศรษฐกิจพอเพียง ปัญหาอุปสรรคที่เข้ามาระหว ่างการพัฒนา เพื่อเป็นแนวทางการด�ำเนินงานระยะต่อไป 2 3 4 5 6
104 | กถา พัฒนากร พัฒนากรกับการพัฒนา เศรษฐกิจฐานราก๔.๓ 1 โครงการหนึ่งต�ำบล หนึ่งผลิตภัณฑ์(OTOP) “การเสริมสร้างชุมชนเข้มแข็งและพัฒนาเศรษฐกิจฐานราก” เป็น ยุทธศาสตร์ที่ส�ำคัญ เพื่อสร้างอาชีพและรายได้ให้กับประชาชนในชุมชนท้องถิ่น ซึ่งเริ่มจากการรวมกลุ ่มของประชาชนระดับฐานรากในการจัดการ ทรัพยากรที่มีอยู ่ในท้องถิ่นให้เป็นผลิตภัณฑ์และบริการที่มีคุณภาพ ได้มาตรฐาน มีเอกลักษณ์เฉพาะท้องถิ่น ซึ่งเป็นแนวทางหนึ่งในการสร้างพลัง การพึ่งตนเองและช่วยเหลือกันของชุมชน เพื่อแก้ไขปัญหาการประกอบ อาชีพทั้งในระดับบุคคล ระดับครัวเรือน ระดับกลุ่ม ชุมชน หมู่บ้าน ต�ำบล เพิ่มศักยภาพ ผู้ผลิต ผู้ประกอบการ OTOP ส่งเสริม ช่องทาง การตลาด พัฒนาคุณภาพ มาตรฐาน ผลิตภัณฑ์ เชื่อมการ ท่องเที่ยวชุมชน (ชุมชนท่องเทียว OTOP นวัตวิถี) บริษัท ประชารัฐรักสามัคคีวิสาหกิจเพื่อสังคม / ภาคเอกชน / สถาบันการศึกษา / สภาอุตสาหกรรม / กระทรวงการท่องเที่ยวและกีฬา/ ททท. Project Project Project Project 1 2 3 4 เศรษฐกิจฐานรากมั่นคง
กถา พัฒนากร | 105 เป้าหมาย กลุ่มอาชีพ คนในชุมชนให้ความส�ำคัญและเข้าร่วมลงทะเบียน OTOP มีระบบฐานข้อมูลผู้ผลิต ผู้ประกอบการ พัฒนากรต้องกระตุ้น และประชาสัมพันธ์ให้กลุ่มอาชีพ คนในชุมชน มาลงทะเบียน OTOPเพื่อเข้าสู่กระบวนการพัฒนาและต้องจัดท�ำฐานข้อมูล ผู้ผลิตผู้ประกอบการ OTOPให้เป็นปัจจุบัน และน�ำข้อมูลมาใช้ประโยชน์ใน การก�ำหนดแผนการส่งเสริมและพัฒนาได้อย่างเหมาะสม 1. ค้นหา คัดเลือก บันทึกภูมิปัญญาท้องถิ่น 2. ลงทะเบียน OTOP ตลอดจนเครือข่ายกลุ่มอาชีพต่างๆ ให้มีความสามารถในการบริหาร จัดการตามแนวปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียง สามารถพัฒนาต่อยอดไปถึง ระดับวิสาหกิจขนาดกลางและขนาดย่อม (SMEs) โดยมุ่งเน้นการสร้าง ความเข้มแข็งของชุมชนควบคู ่ไปกับการยกระดับความสามารถ ในการบริหารจัดการของผู้ผลิต ผู้ประกอบการ OTOP Øต้นทาง 1 2 กลยุทธ์ส�ำคัญในการขับเคลื่อน OTOP เป้าหมายผู้ผลิต/ผู้ประกอบการสามารถใช้ประโยชน์จากภูมิปัญญา ท้องถิ่นในการพัฒนาผลิตภัณฑ์ชุมชนให้เกิดมูลค่าเพิ่ม พัฒนากร ต้องเสริมสร้างให้เกิดกระบวนการเรียนรู้และมีส่วนร่วม ของคนในชุมชน เพื่อให้ผู้ผลิต/ผู้ประกอบการ สามารถใช้ประโยชน์จาก ภูมิปัญญาท้องถิ่นในการพัฒนาผลิตภัณฑ์ชุมชนให้เกิดมูลค่าเพิ่ม
106 | กถา พัฒนากร 1. เพิ่มศักยภาพผู้ผลิต ผู้ประกอบการ OTOP 2. พัฒนาคุณภาพ มาตรฐานผลิตภัณฑ์ 3. คัดสรรสุดยอดผลิตภัณฑ์(OTOP) Øกลางทาง เป้าหมาย ผู้ผลิต ผู้ประกอบการ OTOP ได้รับการพัฒนา ในด้านการผลิต และการบริหารจัดการ พัฒนากร ต้องพัฒนากลุ่มอาชีพใหม่ พัฒนาผู้ประกอบการรุ่นใหม่ รวมถึงการเพิ่มประสิทธิภาพให้แก่ผู้ผลิตผู้ประกอบการ OTOPแบบมืออาชีพ ไม่ว่าจะเป็นในด้านการบริหารจัดการด้านการออกแบบ/รูปแบบ/บรรจุภัณฑ์ ด้านการตลาด ด้านการจัดท�ำแผนธุรกิจ ด้านการเข้าถึงแหล่งทุน ด้านการสร้าง นวัตกรรมด้านการตลาด โดยมุ่งเน้นกลไกการขับเคลื่อนโดยคณะกรรมการ อ�ำนวยการหนึ่งต�ำบล หนึ่งผลิตภัณฑ์แห่งชาติ(กอ.นตผ.) การประสาน ความร่วมมือกับหน่วยงานต่างๆในพื้นที่ไม่ว่าจะเป็นภาครัฐ ภาคเอกชน และ ภาคประชาสังคม เป้าหมาย ผลิตภัณฑ์OTOP มีคุณภาพ และมาตรฐาน พัฒนากร ต้องเสริมสร้างองค์ความรู้แก ่ผู้ผลิต ผู้ประกอบการ ให้สามารถพัฒนาผลิตภัณฑ์ให้มีคุณภาพมาตรฐาน สร้างมูลค่าเพิ่มให้แก่ ผลิตภัณฑ์ในหลายๆด้าน โดยใช้ภูมิปัญญาท้องถิ่น เทคโนโลยีและองค์ความรู้ ทางนวัตกรรม มาพัฒนาผลิตภัณฑ์ โดยมุ ่งเน้นกลไกการขับเคลื่อน โดยกอ.นตผ.การประสานความร่วมมือกับหน่วยงานต่างๆในพื้นที่ไม่ว่าจะเป็น ภาครัฐ ภาคเอกชน และภาคประชาสังคม เป้าหมาย จัดระดับผลิตภัณฑ์เพื่อน�ำไปสู่การพัฒนาผลิตภัณฑ์และ เป็นการประชาสัมพันธ์การเสริมสร้างคุณค่าของผลิตภัณฑ์ให้เป็นที่ยอมรับ แก ่บุคคลทั่วไป จนสามารถใช้เป็นแหล ่งสร้างรายได้และความเข้มแข็ง ให้กับชุมชน
กถา พัฒนากร | 107 1. ส่งเสริมช่องทางการตลาดระดับหมู่บ้าน/ต�ำบล/อ�ำเภอ /จังหวัด ระดับภูมิภาค ระดับประเทศ และระหว่างประเทศ 2. ส่งเสริมช่องทางการตลาดใหม่ ๆ เช่น Online , E-commerce Øปลายทาง เป้าหมาย ผู้ผลิต ผู้ประกอบการ OTOP มีรายได้เพิ่มขึ้น พัฒนากรต้องกระตุ้นให้ผู้ผลิตผู้ประกอบการOTOPเห็นถึงความส�ำคัญ ในการคัดสรรสุดยอดผลิตภัณฑ์ (OTOP) และเข้าร ่วมโครงการคัดสรร สุดยอดผลิตภัณฑ์(OTOP) เพื่อเข้าสู่กระบวนการพัฒนาและส่งเสริมช่องทาง การตลาดสู่สากล พัฒนากรต้องกระตุ้นให้ผู้ผลิตผู้ประกอบการOTOPเห็นถึงความส�ำคัญ ในการคัดสรรสุดยอดผลิตภัณฑ์ (OTOP) และเข้าร ่วมโครงการคัดสรร สุดยอดผลิตภัณฑ์ (OTOP) เพื่อเป็นช ่องทางในการพัฒนาผลิตภัณฑ์ และช่องทางการตลาดสู่สากล เป้าหมาย ผู้ผลิตผู้ประกอบการ OTOP มีช่องทางการจ�ำหน่ายสินค้า OTOP ผ่านระบบ Online ผู้ผลิต ผู้ประกอบการ OTOP มีรายได้เพิ่มขึ้น พัฒนากร ต้องเรียนรู้ฝึกฝน และเติมเต็มความรู้และทักษะ ด้านการจ�ำหน่ายสินค้า ผ่านระบบ Online, การตลาดที่น�ำเทคโนโลยีต่างๆ เข้ามาช่วย เพื่อให้สามารถเสริมสร้างความรู้ให้แก่ผู้ผลิต ผู้ประกอบการ OTOP ได้อย่างเป็นระบบ 1 2
108 | กถา พัฒนากร เป้าหมาย เพื่อพัฒนาเศรษฐกิจฐานรากให้เกิดรายได้กับชุมชน เพื่อเชื่อมโยงเส้นทางในการท ่องเที่ยวให้มีความโดดเด ่น มีความพร้อมบนอัตลักษณ์ของชุมชนท่องเที่ยว เพื่อสร้างและพัฒนาบุคลากร ผู้ประกอบการ และผู้ที่เกี่ยวข้อง ในชุมชนท่องเที่ยวให้มีขีดความสามารถในการคิดเชิงสร้างสรรค์และสามารถ น�ำมาต่อยอดในการบริหารจัดการชุมชน สร้างรายได้ให้กับชุมชน 2 ชุมชนท่องเที่ยว OTOP นวัตวิถี ชุมชนท่องเที่ยว OTOP นวัตวิถีเป็นการบูรณาการการพัฒนา และการส่งเสริมการท่องเที่ยวเข้ากับการพัฒนาและส่งเสริมการตลาดสินค้า OTOPในชุมชนด้วยการดึงเสน่ห์แห่งภูมิปัญญาวิถีชีวิตวัฒนธรรมและความคิด สร้างสรรค์ มาแปลงเป็นเม็ดเงิน เกิดการกระจายรายได้ภายในชุมชน สร้างชุมชนที่เข้มแข็ง โดยลูกหลานไม่ต้องล�ำบากไปหางานนอกหมู่บ้าน 1 2 3
กถา พัฒนากร | 109 ค้นหาจุดเด่นใน 3 มิติ สถานที่ท่องเที่ยว/กิจกรรมเด่น เพื่อดึงนักท่องเที่ยวเข้ามาเยี่ยมชม สถานที่ในหมู่บ้าน/ชุมชน เมนูเด็ด เพื่อให้นักท ่องเที่ยวได้ชิมอาหารอันเป็นลักษณะ ของพื้นถิ่น สุดยอดผลิตภัณฑ์ เพื่อให้นักท ่องเที่ยวได้เลือกซื้อผลิตภัณฑ์ อันเป็นเอกลักษณ์ของหมู่บ้าน/ชุมชน 1 2 3 กลยุทธ์การบริหารจัดการด้านการท่องเที่ยว และสร้างรายได้อย่างยั่งยืน กรอบการด�ำเนินงานทางเลือกส�ำหรับการพัฒนา การพัฒนาต้องด�ำเนินการบนพื้นฐานอัตลักษณ์ที่แท้จริง ของแต่ละหมู่บ้าน/ชุมชน เพื่อให้มีกิจกรรมที่สะท้อนให้เห็นถึงประเพณี และอัตลักษณ์ของหมู่บ้าน/ชุมชน สามารถค้นหา พัฒนาและหรือ สร้างเสน่ห์ที่ดึงดูดความสนใจของนักท่องเที่ยวได้ กระบวนการที่1 บริหารจัดการข้อมูลเพื่อพัฒนาชุมชน ท่องเที่ยว กระบวนการที่2 พัฒนาบุคลากรด้านการท่องเที่ยว กระบวนการที่3 ประสานความร่วมมือภาคีการพัฒนา กระบวนการที่4 สร้างคุณค่าและพัฒนาชุมชนท่องเที่ยว กลยุทธ์ ส่งเสริมการตลาดและเชื่อมโยงธุรกิจ การท่องเที่ยว กลยุทธ์ พัฒนาและยกระดับมาตรฐานผลิตภัณฑ์ และบริการในชุมชนท่องเที่ยว กลยุทธ์ เพิ่มประสิทธิภาพการบริหารจัดการ ชุมชนท่องเที่ยว กระบวนการที่1 ประสานภาคีการตลาดด้านการท่องเที่ยว กระบวนการที่2 พัฒนาช่องทางสื่อประชาสัมพันธ์ ชุมชนท่องเที่ยว กระบวนการที่3 จัดกิจกรรมส่งเสริมการตลาด กระบวนการที่1 เพิ่มมูลค่าและยกระดับมาตรฐาน ของผลิตภัณฑ์ กระบวนการที่2 ยกระดับคุณภาพและมาตรฐานการบริการ กระบวนการที่3 เชื่อมโยงกิจกรรมบริการและ ผลิตภัณฑ์ชุมชน เป้าหมายกลยุทธ์คือชุมชนท่องเที่ยวรักษา อัตลักษณ์และสร้างคุณค่าได้อย่างยั่งยืน เป้าหมายกลยุทธ์คือสินค้าและบริการในชุมชน ท่องเที่ยว ได้รับการพัฒนาและเพิ่มมูลค่า เป้าหมายกลยุทธ์คือชุมชนท่องเที่ยวรักษา อัตลักษณ์และสร้างคุณค่าได้อย่างยั่งยืน 1 2 3
110 | กถา พัฒนากร ค้นหาทุนของชุมชน 5 ทุน ทุนทางประวัติศาสตร์ เมื่อน�ำมาใช้ต้องมีความรู้ในเรื่องดังกล่าว อย่างลึกซึ้ง ทุนทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม เมื่อน�ำมาใช้ต้อง มีมาตรการดูแลรักษา ทุนศิลปวัฒนธรรมและประเพณีโดยค�ำนึงถึงการรักษาสมดุล ระหว่างการอนุรักษ์กับการพัฒนา ทุนความคิดสร้างสรรค์ ที่สามารถต่อยอดทุนเดิมให้กลายเป็น ทุนใหม่ รวมถึงตระหนักในคุณค่าและส่งต่อคุณค่า ทุนนวัตกรรม บูรณาการความรู้เก่า- ใหม่ เพื่อเพิ่มมูลค่า(Value -added innovation) จัดท�ำแผนงานพัฒนาด้วยหลัก 5P Place พัฒนาศักยภาพ ปรับปรุงแหล่งท่องเที่ยว/สถานที่ท่องเที่ยว เพื่อดึงดูดความสนใจของนักท่องเที่ยว Preserve ดูแลรักษาทรัพยากรที่เป็นอัตลักษณ์ท้องถิ่นและ สิ่งแวดล้อม เพื่อให้นักท่องเที่ยวประทับใจและเป็นต้นทุนที่ยั่งยืนของหมู่บ้าน/ ชุมชน People พัฒนาการมีส่วนร่วมของชุมชน ผู้ประกอบการชุมชน ให้มีความเข้มแข็งและมีศักยภาพในการขับเคลื่อนการบริหารจัดการชุมชน ท่องเที่ยวอย่างยั่งยืน Product พัฒนาผลิตภัณฑ์ชุมชน สินค้า OTOP และบริการ ด้านการท่องเที่ยวให้โดดเด่นบนพื้นฐานอัตลักษณ์ของหมู่บ้าน/ชุมชน โดยใช้หลัก การตลาดน�ำการผลิต(มุ่งเน้นการพัฒนาผลิตภัณฑ์ที่ตอบสนองความต้องการ ของผู้บริโภคเป็นส�ำคัญ) Promotion ประชาสัมพันธ์สื่อสารสร้างการรับรู้และสนับสนุน กิจกรรมของชุมชนท่องเที่ยวอย่างต่อเนื่องผ่านช่องทางการสื่อสารรูปแบบต่างๆ 1 1 2 2 3 3 4 4 5 5
กถา พัฒนากร | 111 สร้างเสน่ห์ชุมชนด้วยหลัก 5S Smile หมู่บ้าน/ชุมชน (เจ้าของบ้าน) มีลักษณะยิ้มแย้มแจ่มใส สร้างมนุษยสัมพันธ์ที่ดีตั้งแต่พบกันเบื้องแรกส่งผลให้นักท่องเที่ยว/ผู้มาเยือน เกิดความประทับใจ Story หมู่บ้าน/ชุมชนมีเรื่องราว/เรื่องเล่าที่น่าสนใจ ซึ่งสามารถ ถ่ายทอดหรือประยุกต์ให้กลายเป็นสินค้า ของที่ระลึก หรือเป็นกิจกรรม และบริการสนับสนุนการท่องเที่ยวได้รวมถึงการพัฒนานักเล่าเรื่องประจ�ำ หมู่บ้าน/ชุมชน นั้นๆ Secret เสน่ห์ประจ�ำหมู่บ้าน/ชุมชน เช่น สูตรลับอาหารพื้นบ้าน เป็นต้น Surprise มีแหล ่งท ่องเที่ยวที่น ่าตื่นเต้นและสามารถสร้าง ความประทับใจแก่นักท่องเที่ยวรวมถึงหมู่บ้าน/ชุมชนมีการรักษาความสะอาด และมีมาตรการรักษาความปลอดภัยในชีวิตและทรัพย์สินให้แก่นักท่องเที่ยว Spirit หมู่บ้าน/ชุมชน (เจ้าของบ้าน) มีอัธยาศัยที่ดีโอบอ้อมอารี และต้อนรับนักท่องเที่ยวด้วยไมตรีจิต 1 2 3 4 5
112 | กถา พัฒนากร แนวทางการส่งเสริมและพัฒนาชุมชนท่องเที่ยว OTOP นวัตวิถี กรมการพัฒนาชุมชน ได้ก�ำหนดแนวทางและวิธีการด�ำเนินงาน ที่มีความชัดเจนในการพัฒนาให้เกิดหมู่บ้านหรือชุมชนท่องเที่ยวที่มีความยั่งยืน โดยการจัดประเภทชุมชนท่องเที่ยว ออกเป็น 4 ระดับ ได้แก่ ชุมชนท่องเที่ยวดาวเด่น (Attractive) ชุมชนท่องเที่ยวดาวรุ่ง (Brighten Star) ชุมชนโดดเด่นเฉพาะด้าน (Case Study) ชุมชนสินค้า OTOP (Delivery Product) 1 2 3 4
กถา พัฒนากร | 113 ส่งเสริมการประชาสัมพันธ์กระตุ้นนักท่องเที่ยวทั้งภายในประเทศและต่างประเทศ ส่งเสริมให้ชุมชนเข้าสู่ช่องทางการตลาดออนไลน์แพลตฟอร์ม และแอปพลิเคชัน ส่งเสริมการตลาดเชื่อมโยงธุรกิจท่องเที่ยว ได้แก่แพ็กเกจทัวร์โปรแกรมการท่องเที่ยว บูรณาการการท�ำงานร่วมกับหน่วยงานภาคีด้านการตลาด ส่งเสริมให้เกิดความยั่งยืนของการท่องเที่ยวโดยชุมชน โดยใช้หลักการและแนวคิดตามหลัก ปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียง วิเคราะห์ศักยภาพชุมชนท่องเที่ยวทั้ง 3 ด้าน ได้แก่ ด้านศักยภาพในการดึงดูดนักท่องเที่ยว ด้านความพร้อมและสิ่งอ�ำนวยความสะดวก และด้านสินค้าและบริการ และน�ำผลการวิเคราะห์ มาก�ำหนดแผนและแนวทางในการพัฒนายกระดับชุมชนท่องเที่ยว เพิ่มประสิทธิภาพการบริหารจัดการด้านการท่องเที่ยว โดยมีกรรมการบริหารชุมชนท่องเที่ยว กลุ่ม/องค์กรที่ร่วมกันขับเคลื่อนแผนพัฒนาชุมชนท่องเที่ยวให้เป็นไปตามแนวทางและทิศทาง ที่ก�ำหนด รวมทั้งสร้างความยั่งยืนของชุมชนท่องเที่ยว ยกระดับสินค้า/ผลิตภัณฑ์ให้มีคุณภาพมาตรฐาน ความปลอดภัยสอดคล้องกับความต้องการ ของนักท่องเที่ยว พัฒนากิจกรรมการท ่องเที่ยวและบริการ ให้มีความหลากหลายและดึงดูดความสนใจ ของนักท่องเที่ยว ส่งเสริมการตลาด มุ่งเน้นกลุ่มเป้าหมายนักท่องเที่ยวที่สอดคล้องกับอัตลักษณ์และความดึงดูด ด้านการท่องเที่ยวของหมู่บ้าน/ชุมชน จ�ำแนกความโดดเด่นแต่ละด้าน เพื่อให้สามารถพัฒนาไปสู่แหล่งเรียนรู้ที่มีกระบวนการ จัดกิจกรรมเรียนรู้ที่เหมาะสม สอดคล้องกับเนื้อหาองค์ความรู้และตัวอย ่างความส�ำเร็จ ของหมู่บ้าน/ชุมชน พัฒนาเป็นแหล่งเรียนรู้ในการรองรับการศึกษาดูงาน โดยสามารถบริหารจัดการสร้างรายได้ จากการจัดกิจกรรมการเรียนรู้ของชุมชน และอาจมีรายได้เสริมจากสินค้าและบริการที่มีอยู่ใน หมู่บ้าน/ชุมชน ประสานความร่วมมือหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง เช่น บริษัท ประชารัฐรักสามัคคีจังหวัด (วิสาหกิจ เพื่อสังคม)จ�ำกัดรวมถึงหน่วยงานภาครัฐและเอกชนที่มีภารกิจเฉพาะด้านในการส่งเสริมแหล่งเรียนรู้ พัฒนาตามแนวทางกระบวนการ OTOP ได้แก่ พัฒนาด้านการบริหารจัดการกลุ่มพัฒนา กระบวนการผลิต พัฒนาผลิตภัณฑ์ และส ่งเสริมการตลาดเชื่อมโยงกับ OTOP Mobile, OTOP Online, ตลาดประชารัฐ ใช้หลักการพื้นฐานตามแนวคิด OTOP คือ ภูมิปัญญาท้องถิ่นสู่สากล การพึ่งพาตนเอง และความคิดสร้างสรรค์และการพัฒนาทรัพยากรมนุษย์เพื่อส่งเสริมให้เกิดผลิตภัณฑ์ที่เป็นอัตลักษณ์ ใช้ภูมิปัญญาและวัตถุดิบในท้องถิ่น สร้างสรรค์ผลิตภัณฑ์สร้างอาชีพและรายได้ ใช้กระบวนการชุมชนในการพัฒนาระบบบริหารจัดการชุมชนภายใต้หลักปรัชญาของเศรษฐกิจ พอเพียง มุ่งเน้นให้หมู่บ้าน/ชุมชนพึ่งตนเองได้อย่างยั่งยืน P P P P P P P P P P P P P P P P ชุมชนท่องเที่ยว ดาวเด่น (Attractice) ชุมชนท่องเที่ยว ดาวรุ่ง (Brighten Star) ชุมชนโดดเด่น เฉพาะด้าน (Case Study) ชุมชนสินค้า OTOP (Delivery Product) แนวทางส่งเสริมและพัฒนา
114 | กถา พัฒนากร พัฒนากรกับ การเสริมสร้างทุนชุมชน๔.๔ กข.คจ. ศูนย์จัดการกองทุนชุมชน กลุ่มออมทรัพย์ เพื่อการผลิต กองทุนแม่ ของแผ่นดิน กองทุนพัฒนา บทบาทสตรี มีอาชีพ มีรายได้ ชุมชนสีขาว ปลอดยาเสพติด ส่งเสริมแปรรูป จากการเกษตร สู่ผลิตภัณฑ์ชุมชน 1 ครัวเรือน 1 สัญญา มีอาชีพ มีรายได้ Project Project Project Project 1 2 3 4 5 ทุนชุมชนมีธรรมาภิบาล
กถา พัฒนากร | 115 1 โครงการแก้ไขปัญหาความยากจน (กข.คจ.) โครงการแก้ไขปัญหาความยากจน (กข.คจ.) เป็นการสนับสนุนเงินทุน ให้ระดับหมู ่บ้านแล้วมอบอ�ำนาจและหน้าที่ความรับผิดชอบให้องค์กร ประชาชนในหมู่บ้านเป็นผู้บริหารจัดการเงินทุนให้หมุนเวียนอยู่ในหมู่บ้าน ตลอดไป โดยสนับสนุนเงินทุนเพื่อประกอบอาชีพแก่ครัวเรือนเป้าหมาย หมู่บ้านละ 280,000 บาท โดยไม่มีดอกเบี้ย และมีเจ้าหน้าที่พัฒนาชุมชน เป็นผู้ส่งเสริม สนับสนุน ตรวจสอบ และติดตามการด�ำเนินงานโครงการ กข.คจ. ให้มีประสิทธิภาพ วัตถุประสงค์ เพื่อให้ครัวเรือนเป้าหมายยืมเงินไปลงทุนประกอบอาชีพ หรือขยายกิจการ เพื่อแก้ไขปัญหาความยากจนของครัวเรือนเป้าหมายให้มีอาชีพ และมีรายได้ เพื่อยกระดับคุณภาพชีวิตของประชาชน 1 2 3
116 | กถา พัฒนากร ส ่งเสริม สนับสนุน การด�ำเนินงานและการบริหารจัดการ โครงการแก้ไขปัญหาความยากจน (กข.คจ.)แก่คณะกรรมการกข.คจ. หมู่บ้าน และครัวเรือนเป้าหมาย พัฒนากระบวนการเรียนรู้และการมีส ่วนร ่วมในการบริหาร จัดการเงินทุนโครงการแก้ไขปัญหาความยากจน (กข.คจ.) ให้ด�ำเนินงานได้ อย่างมีประสิทธิภาพ บรรลุเป้าหมายและเป็นไปตามหลักธรรมาภิบาล ติดตามตรวจสอบให้ค�ำปรึกษาแนะน�ำ และรายงานผลการด�ำเนินงาน โครงการแก้ไขปัญหาความยากจน (กข.คจ.) ตามแบบและห้วงระยะเวลาที่ ก�ำหนดไว้ในระเบียบ เพิ่มศักยภาพในการบริหารจัดการเงินทุนโครงการ กข.คจ. แก่คณะกรรมการ กข.คจ. หมู่บ้าน และเผยแพร่ประชาสัมพันธ์ความส�ำเร็จ ในการบริหารจัดการเงินทุน กข.คจ.และการส่งเสริมอาชีพของครัวเรือน เป้าหมาย 3 4 5 6 ศึกษาระเบียบกระทรวงมหาดไทยว ่าด้วยการบริหารและ การใช้จ่ายเงินโครงการแก้ไขปัญหาความยากจน พ.ศ. 2553 ตรวจสอบข้อมูล ทะเบียนการด�ำเนินงานโครงการแก้ไขปัญหา ความยากจน (กข.คจ.) ในสมุดทะเบียนคุมหมู่บ้านโครงการ กข.คจ. และ ในพื้นที่ต�ำบลที่รับผิดชอบ บทบาทหน้าที่ของพัฒนากรในการด�ำเนินงาน โครงการแก้ไขปัญหาความยากจน (กข.คจ.) 1 2
กถา พัฒนากร | 117 2 กองทุนแม่ของแผ่นดิน ด้วยพระมหากรุณาธิคุณของสมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์พระบรมราชินีนาถ ในรัชกาลที่ 9 ทรงห่วงใยต่อปัญหายาเสพติดที่แพร่ระบาดในสังคมไทย จึงได้พระราชทานพระราชทรัพย์ส ่วนพระองค์ เพื่อน�ำไปใช้ประโยชน์ ในการป้องกันและแก้ไขปัญหายาเสพติดในหมู่บ้าน/ชุมชน องค์ประกอบของกองทุนแม่ของแผ่นดิน ส่วนที่1 เงินขวัญถุงพระราชทาน แห่งละ 8,000 บาท (เป็นเงินขวัญถุงในหมู่บ้าน/ชุมชน โดยไม่ใช้จ่าย ให้หมดไป) ส่วนที่2 ทุนศรัทธา เป็นเงินที่ราษฎรร่วมกันบริจาคอย่างต่อเนื่องด้วยพลังความศรัทธา สมทบเข้ากองทุนแม่ฯ ส่วนที่3 ทุนปัญญา เป็นเงินที่ราษฎรในหมู ่บ้านและชุมชนคิดค้นขึ้นด้วยภูมิปัญญา ของตนเองในการระดมทุนเพื่อขยายกองทุน ให้กองทุนมีการงอกเงยขึ้น จนสามารถน�ำไปใช้จ่ายเพื่อการป้องกันและแก้ไขปัญหายาเสพติดของหมู่บ้าน ได้อย่างเพียงพอต่อไป
118 | กถา พัฒนากร คัดเลือกหมู่บ้าน/ชุมชนต้นกล้ากองทุนแม่ของแผ่นดิน ส่งเสริมเตรียมความพร้อม 10 ขั้นตอน ประกอบด้วย 2.1 ขยายความคิด ท�ำความเข้าใจโครงการทุกครัวเรือน จัดตั้งคณะกรรมการกองทุนแม่ของแผ่นดิน รับสมัครสมาชิกเข้าร่วมโครงการโดยสมัครใจ 2.2 พิชิตปัญหายาเสพติด จัดตั้งกฎชุมชนเข้มแข็ง ให้ความรู้ความเข้าใจเรื่องยาเสพติด จัดตั้งกองทุนยาเสพติด ประชาคมคัดแยกด้วยสันติวิธี(กรณีมีผู้ค้าผู้เสพ ผู้ต้องสงสัย) 2.3 รักษาชีวิตชุมชนเข้มแข็ง จัดกิจกรรมป้องกันและแก้ไขปัญหายาเสพติดร่วมกัน รับรองครัวเรือนปลอดภัย รักษาสถานะชุมชนเข้มแข็ง ประเมินตามเกณฑ์รับรองเป็นหมู่บ้าน/ชุมชนกองทุนแม่ของแผ่นดิน การตรวจสุขภาพกองทุนแม ่ของแผ ่นดิน เพื่อทราบสถานะ ของกองทุนแม่ของแผ่นดินว่าเข้มแข็งระดับใดจัดล�ำดับความเข้มแข็งและน�ำข้อมูล มาประกอบการวางแผนพัฒนากองทุนแม่ของแผ่นดิน พัฒนาศูนย์เรียนรู้ สร้างเครือข่ายระดับภาค/อ�ำเภอ/จังหวัด บทบาทของพัฒนากรในการด�ำเนินงาน กองทุนแม่ของแผ่นดิน 1 3 2 4 5 6
กถา พัฒนากร | 119 3 กลุ่มออมทรัพย์เพื่อการผลิต กรมการพัฒนาชุมชน ส่งเสริม/สนับสนุนการจัดตั้งกลุ่มออมทรัพย์ เพื่อการผลิตตั้งแต่ปีพ.ศ.2517กลุ่มออมทรัพย์เพื่อการผลิตเป็นการผสมผสาน ระหว่างแนวคิดของสหกรณ์การเกษตรเครดิตยูเนี่ยน และสินเชื่อเพื่อการเกษตร โดยใช้“เงินเป็นเครื่องมือในการพัฒนาคน” เพื่อส่งเสริมให้เกิดกระบวนการ เรียนรู้ของประชาชนในการพัฒนาตนเอง และพัฒนาสังคม โดยสอนให้คนรู้จัก ช่วยเหลือตนเองและผู้อื่นด้วยการประหยัดและเก็บออมแล้วน�ำเงินมาสะสม รวมกันเป็นประจ�ำสม�่ำเสมอเพื่อเป็นทุนส�ำหรับสมาชิกที่มีความจ�ำเป็นเดือดร้อน กู้ยืมไปใช้ในการลงทุนประกอบอาชีพ หรือเพื่อสวัสดิการของครอบครัว โดยยึดหลักคุณธรรม 5 ประการ คือ ซื่อสัตย์ เสียสละ ความรับผิดชอบ ความเห็นอกเห็นใจ และความไว้วางใจซึ่งกันและกัน วัตถุประสงค์ เพื่อพัฒนาคน โดยใช้หลักการกลุ ่มออมทรัพย์เพื่อการผลิต เป็นเครื่องมือในการพัฒนาตนเอง เพื่อพัฒนาเศรษฐกิจ โดยการระดมเงินออมเพื่อจัดตั้งกองทุน กลางของชุมชนท�ำให้สมาชิกมีแหล่งเงินทุนในการกู้ยืมไปประกอบอาชีพ และใช้ตามความจ�ำเป็นของครอบครัว เพื่อพัฒนาสังคม โดยการปลูกฝังคุณธรรม 5 ประการเพื่อก่อให้เกิด ความสามัคคีความยุติธรรม ความเท่าเทียมกัน การเคารพความคิดเห็น ของผู้อื่น ความร่วมมือร่วมใจ และความเป็นอันหนึ่งอันเดียวกันในชุมชน 1 2 3
120 | กถา พัฒนากร บทบาทพัฒนากรในการส่งเสริมการด�ำเนินงาน กลุ่มออมทรัพย์เพื่อการผลิต ศึกษาระเบียบกรมการพัฒนาชุมชนว ่าด้วยการส ่งเสริม การด�ำเนินงานกลุ่มออมทรัพย์เพื่อการผลิต พ.ศ. 2555 ตรวจสอบข้อมูลทะเบียนการด�ำเนินงานกลุ ่มออมทรัพย์ เพื่อการผลิตในพื้นที่/ต�ำบลที่รับผิดชอบ ส ่งเสริมสนับสนุนการด�ำเนินงานและการบริหารจัดการ กลุ่มออมทรัพย์เพื่อการผลิตแก่คณะกรรมการและสมาชิก พัฒนากระบวนการเรียนรู้และการมีส ่วนร ่วมของกรรมการ และสมาชิกในการบริหารจัดการและด�ำเนินกิจกรรมของกลุ่มให้มีประสิทธิภาพ ตามหลักธรรมาภิบาล ติดตาม ตรวจสอบให้ค�ำปรึกษาแนะน�ำและรายงานผล การด�ำเนินงานของกลุ่มออมทรัพย์เพื่อการผลิตกิจกรรมเครือข่ายในพื้นที่ต�ำบล ที่รับผิดชอบ เผยแพร ่ประชาสัมพันธ์และเพิ่มศักยภาพการด�ำเนินงาน กลุ ่มออมทรัพย์เพื่อการผลิต รวมทั้งรณรงค์ให้สมาชิกมีการออมและ มีการจัดสวัสดิการแก่ชุมชน 1 3 2 4 5 6
กถา พัฒนากร | 121 4 กองทุนพัฒนาบทบาทสตรี “กองทุนพัฒนาบทบาทสตรีเป็นกองทุนที่เกิดขึ้นเพื่อให้สตรีได้เข้าถึง แหล่งทุน หรือเงินกู้ยืมดอกเบี้ยต�่ำ น�ำไปประกอบอาชีพ สร้างงาน สร้างรายได้ หรือพัฒนาอาชีพ ผ่านการรวมกลุ่มของสตรีโดยมีการสนับสนุนจากหน่วยงาน ภาครัฐเอกชน ภาคประชาสังคม เพื่อให้เกิดความเข้มแข็งที่มาจากภายในกลุ่ม ของสตรีเอง โดยเริ่มต้นจากความต้องการของสตรีบริหารจัดการด้วยสตรี สตรีมีความสุข และสตรีมีคุณภาพชีวิตที่ดีขึ้น” โดยมีส�ำนักงานกองทุนพัฒนา บทบาทสตรี(สกส.)กรมการพัฒนาชุมชน เป็นหน่วยงานหลักขับเคลื่อนภารกิจ วัตถุประสงค์ เป็นแหล่งเงินทุนหมุนเวียนดอกเบี้ยต�่ำ ในการสร้างโอกาสให้สตรี เข้าถึงแหล่งเงินทุนส�ำหรับการลงทุน เพื่อพัฒนาอาชีพ สร้างงาน สร้างรายได้ หรือเสริมสร้างความเข้มแข็งทางด้านเศรษฐกิจให้แก่สตรีและองค์กรของสตรี เป็นแหล่งเงินทุนเพื่อการส่งเสริมบทบาทและพัฒนาศักยภาพสตรี และเครือข่ายสตรีในการเฝ้าระวังดูแลและแก้ไขปัญหาของสตรีการส่งเสริม และพัฒนาคุณภาพชีวิตของสตรีน�ำไปสู่การสร้างสวัสดิภาพ หรือสวัสดิการ เพื่อคุ้มครองและพิทักษ์สิทธิของสตรีและผู้ด้อยโอกาสอื่นๆ ในสังคม เป็นแหล ่งเงินทุนเพื่อการส ่งเสริม สนับสนุนการจัดกิจกรรม ในการพัฒนาบทบาทสตรีการสร้างภาวะผู้น�ำ การพัฒนาองค์ความรู้ เพื่อเสริมสร้างความเข้มแข็งทางด้านสังคมให้แก่สตรีและองค์กรของสตรี เป็นแหล ่งเงินทุนเพื่อสนับสนุนโครงการอื่นๆ ที่เป็นการแก้ไข ปัญหาและพัฒนาสตรีตามที่คณะกรรมการพิจารณาเห็นสมควร 1 2 3 4
122 | กถา พัฒนากร เงินกองทุนพัฒนาบทบาทสตรีที่ให้สมาชิก ขอรับการสนับสนุน เงินทุนหมุนเวียน คือ เงินทุนให้กู้แก ่สมาชิกตามโครงการที่ได้รับ การสนับสนุนจากกองทุนเพื่อการประกอบอาชีพ การสร้างงาน การสร้างรายได้ หรือการเสริมสร้างความเข้มแข็งทางเศรษฐกิจ เงินทุนหมุนเวียน (เงินกู้) 1 การใช้เงินทุนหมุนเวียน กองทุนพัฒนาบทบาทสตรี อื่นๆ ครัวเรือนยากจน ครัวเรือนหมู่บ้านเศรษฐกิจ พอเพียง วิสาหกิจชุมชน/ธุรกิจชุมชน ผู้สูงอายุ Start Up SME ชุมชนท่องเที่ยว OTOP นวัตวิถี โฮมสเตย์ กิจกรรมท่องเที่ยว พัฒนาการผลิตสินค้า/ของที่ระลึก การบริการนักท่องเที่ยว/อาหาร/เครื่องดื่ม OTOP พัฒนาเพิ่มมูลค่าผลิตภัณฑ์ เพิ่มก�ำลังการผลิตสินค้า ปรับปรุงเครื่องมืออุปกรณ์ ในการผลิต ปรับปรุงสถานที่การผลิต ผู้ประกอบการ/กลุ่ม OTOP Quadrant D 4 5 2 ประชารัฐรักสามัคคี(SE) เกษตรกรรม ปศุสัตว์ประมง แปรรูปผลิตภัณฑ์ ท่องเที่ยวโดยชุมชน 3 สนับสนุนสัมมาชีพชุมชน วัตถุดิบการผลิตสินค้า/ผลิตภัณฑ์ บรรจุภัณฑ์ อุปกรณ์เครื่องมือการผลิตการตลาด เชื่อมโยงตลาดประชารัฐ 1 เงินทุน หมุนเวียน
กถา พัฒนากร | 123 เงินอุดหนุน คือเงินทุนตามโครงการที่ได้รับการสนับสนุนจากกองทุน เพื่อการส่งเสริมบทบาทและพัฒนาศักยภาพสตรีและเครือข่าย การส่งเสริม สนับสนุนการจัดกิจกรรมในการพัฒนาบทบาทสตรีและการสนับสนุน โครงการที่แก้ไขปัญหาและพัฒนาสตรี เงินอุดหนุน (ทุนให้เปล่า) 2 การใช้เงินอุดหนุน กองทุนพัฒนาบทบาทสตรี สร้างความตระหนักต่อการดูแลสุขภาพ ของตนเองและคนในครอบครัว ส่งเสริมการออกก�ำลังกาย ส่งเสริมการมีสุขภาพจิตที่ดี การอนุรักษ์ทรัพยากรธรรมชาติ และสิ่งแวดล้อม 1 สตรีกับการแก้ไขปัญหา ความยากจน สร้างงาน สร้างอาชีพ น้อมน�ำหลักเศรษฐกิจพอเพียงไปใช้ใน ครัวเรือน ส่งเสริมการออมในรูปแบบต่างๆ 2 สตรียุคใหม่ทันสมัย บุคลิกดีมีความสามารถ สร้างการเข้าถึง รู้เท่าทันเทคโนโลยี กระแสโลก พัฒนาบุคลิกภาพสตรี เพิ่มทักษะความรู้ความสามารถสตรี ทักษะการสื่อสาร 4 สตรีกับการแก้ไขปัญหา ความเลื่อมล�้ำในสังคม สร้างการมีบทบาทของสตรีในสังคม พัฒนาสตรีให้มีภาวะผู้น�ำ ส่งเสริมการมีส่วมร่วม 3 เงิน อุดหนุน สตรีไทยใส่ใจสุขภาพ
124 | กถา พัฒนากร พัฒนากรมีบทบาทหน้าที่ในการขับเคลื่อน งานกองทุนพัฒนาบทบาทสตรีอย่างไร ในฐานะผู้ประสานงานต�ำบล/คณะท�ำงานติดตามหนี้ สร้างความเข้าใจการด�ำเนินงานกองทุน แก่หน่วยงานที่เกี่ยวข้อง ในระดับต�ำบล และสตรี/องค์กรสตรี สนับสนุนให้สตรี/องค์กรสตรีเข้าถึงแหล่งเงินทุนและสมัคร เป็นสมาชิกกองทุน ติดตามให้ค�ำแนะน�ำแก่สตรี/องค์กรสตรีที่ได้รับการสนับสนุน เงินกองทุน ติดตามช ่วยเหลือแก้ไขปัญหาของสมาชิกที่ไม ่มีศักยภาพ ในการช�ำระหนี้ตามสัญญา ในฐานะผู้ช่วยเลขานุการคณะอนุกรรมการกลั่นกรองและติดตาม การด�ำเนินงานกองทุนพัฒนาบทบาทสตรีอ�ำเภอ (อกส.อ) เตรียมการประชุม คณะอนุกรรมการกลั่นกรองและติดตามการ ด�ำเนินงานกองทุนพัฒนาบทบาทสตรีอ�ำเภอ (อกส.อ) จัดท�ำค�ำสั่งแต่งตั้งอาสาสมัครคณะท�ำงานขับเคลื่อนฯต�ำบล/ เทศบาลและคณะอนุกรรมการกลั่นกรองและติดตามการด�ำเนินงานกองทุน พัฒนาบทบาทสตรีอ�ำเภอ (อกส.อ.) ให้ถูกต้องเป็นปัจจุบัน ประกาศรายชื่อสมาชิกกองทุน งานหนังสือ ทะเบียน เอกสาร สัญญาเงินกู้โครงการ การก�ำกับ ติดตามการบริหารจัดการหนี้ 1 2
กถา พัฒนากร | 125 5 ศูนย์จัดการกองทุนชุมชน ศูนย์จัดการกองทุนชุมชนเป็นกลไกส�ำคัญในการขับเคลื่อนและบูรณาการ กลุ ่ม/องค์กร/กองทุนการเงิน ในชุมชน ให้มีการเชื่อมโยงการบริหาร จัดการเงินทุนชุมชนอย่างเป็นระบบ มีความเป็นเอกภาพ ชุมชนสามารถ บริหารจัดการเงินทุน ได้อย่างมีประสิทธิภาพ เกิดประโยชน์ เพื่อแก้ปัญหา หนี้สินและบริหารจัดการชุมชน โดยมีเป้าหมายหลักคือครัวเรือนเป้าหมาย มีการบริหารจัดการหนี้ไปสู่ 1 ครัวเรือน 1 สัญญา สร้างวินัยทางการเงิน ให้กับครัวเรือนบริหารจัดการหนี้ของตนเองได้น�ำไปสู่ผลสัมฤทธิ์คือ ลดหนี้ และปลดหนี้ได้ในที่สุด ศูนย์จัดการ กองทุน กองทุน ธรรมาภิบาล ประชาชน เข้าถึงแหล่งทุน ใช้ทุนอย่าง มีคุณภาพ กองทุนพัฒนา บทบาทสตรี กลุ่มออม กข.คจ. สร้างอาชีพ สร้างรายได้ ครัวเรือนสัมมาชีพ/OTOP /วิสาหกิจชุมชน/SE จัดสวัสดิการชุมชน สร้างภูมิคุ้มกัน บริหารจัดการหนี้ 1 ครัวเรือน 1 สัญญา แสวงหาการออม บัญชีครัวเรือน วางแผนชีวิต มีโครงการที่ดี มีคณะกรรมการที่ดี มีการบริหารเงินที่ดี มีการติดตามใกล้ชิด ส�ำนึกดีแผนดีบริหารหนี้ได้
126 | กถา พัฒนากร วัตถุประสงค์ บทบาทหน้าที่ศูนย์จัดการกองทุนชุมชน บทบาทหน้าที่ศูนย์จัดการกองทุนชุมชน ส่งเสริมการบูรณาการกลุ่ม/องค์กร/กองทุนการเงินให้มีการเชื่อมโยง การบริหารจัดการเงินทุนชุมชน ให้เป็นระบบ มีความเป็นเอกภาพ สามารถแก้ไขปัญหาหนี้สินและบริหารจัดการชุมชนได้อย่างมีประสิทธิภาพ แก้ไขปัญหาหนี้สิน โดยใช้กระบวนการการบริหารจัดการหนี้ครัวเรือน ไปสู่1 ครัวเรือน 1 สัญญา เชื่อมโยงการบริหารจัดการเงินทุนในชุมชนให้เป็นระบบ โดยการจัดท�ำ ฐานข้อมูลทุนชุมชน ฐานข้อมูลหนี้สินครัวเรือน บริหารจัดการหนี้ ปรับโครงสร้างหนี้และส่งเสริมวินัยทางการเงินให้คนในชุมชน ส่งเสริมสนับสนุนให้ครัวเรือนน้อมน�ำหลักปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียง ไปปรับใช้ในการด�ำเนินชีวิต และวางแผนชีวิต ครัวเรือนมีการจัดท�ำ บัญชีครัวเรือนเพื่อให้รู้รายรับ รายจ่าย รู้ต้นทุน รู้วิธีป้องกันจุดรั่วไหล จนสามารถบริหารลดหนี้ปลดหนี้บริหารเงิน บริหารชีวิตอย่างมีคุณภาพ ส�ำรวจและจัดท�ำฐานข้อมูลลูกหนี้ วิเคราะห์ข้อมูลลูกหนี้แต ่ละกลุ ่ม/กองทุนมาวิเคราะห์หนี้ และศักยภาพของลูกหนี้ทั้งหมดแต่ละราย ประชุมหารือ เจรจาหากองทุนรับผิดชอบ บริหารจัดการหนี้โดยคณะกรรมการศูนย์จัดการกองทุนชุมชน ปรับโครงสร้างหนี้/โอน/ปรับเปลี่ยนสัญญา สนับสนุนครัวเรือนตามกิจกรรมศูนย์จัดการกองทุนชุมชน บริหารจัดการหนี้“ส�ำนึกดีแผนดีบริหารหนี้ได้” 1 2 3 4 5
กถา พัฒนากร | 127 บทบาทของพัฒนากรผู้รับผิดชอบงานศูนย์จัดการกองทุนชุมชน ศึกษาท�ำความเข้าใจหลักการด�ำเนินงานศูนย์จัดการกองทุนชุมชน ตัวชี้วัดค่าเป้าหมาย และรายละเอียดที่เกี่ยวข้องให้มีความชัดเจน ส่งเสริมสนับสนุนการบริหารจัดการหนี้ตามกระบวนการบริหาร จัดการหนี้ไปสู่1ครัวเรือน 1สัญญาโดยเน้นให้ครัวเรือนเป้าหมายเสริมสร้าง ความรู้ด้านการเงิน กิจกรรมการสร้างวินัยทางการเงิน ตามกิจกรรม ศูนย์จัดการกองทุนชุมชนบริหารจัดการหนี้“ส�ำนึกดีแผนดีบริหารหนี้ได้” สนับสนุนกิจกรรมการบริหารจัดการหนี้(40,000บาท)แก่ครัวเรือน เป้าหมายที่เข้าร่วมกิจกรรม โดยต้องเป็นกิจกรรมส่งเสริมอาชีพให้มีรายได้ เพิ่มขึ้น เป็นอาชีพที่สอดคล้องกับศักยภาพของครัวเรือนตรงกับความต้องการ ของตลาด โดยให้ด�ำเนินการในรูปแบบ “เงินทุนคืนกลุ่ม” ติดตามผลการด�ำเนินงานของศูนย์จัดการกองทุนชุมชนอย่างต่อเนื่อง สม�่ำเสมอ รับทราบปัญหา/อุปสรรค และให้ค�ำแนะน�ำรวมถึงเทคนิค แนวทางการแก้ไขปัญหาแก ่คณะกรรมการศูนย์จัดการกองทุนชุมชน เพื่อให้การบริหารจัดการหนี้บรรลุวัตถุประสงค์ รายงานผลการด�ำเนินงานตามแบบรายงานตามห้วงระยะเวลา ที่ก�ำหนด 1 2 3 4 5
กับการสื่อสาร พัฒนากร กถา๕
เรา พัฒนากร สามารถ... เป็น “ผู้ทรงอิทธิพลแห ่งโลกโซเชียล” เป็น Influencer ที่มีประชาชนเป้าหมายติดตาม Followers เรื่องราว ข่าวสาร การพัฒนา ต่างๆ เป็น “นักสนทนา” เป็น คนเล่นไลน์Line User ที่คุย Chat กับสมาชิกกลุ่มชาวบ้าน ให้สนุกและได้สาระ การงาน เป็น “ผู้น�ำ” “ผู้แทน” “แบบอย่าง” ฯลฯ
กถา พัฒนากร | 131 การสื่อสาร (Communication) การสื่อสาร นอกจากท�ำให้มนุษย์สามารถแสดงออก ซึ่งตัวตน ท�ำให้เกิดการร่วมมือหรือแข่งขันก็ได้ท�ำให้เกิดการประสานหรือสร้างสรรค์ก็ได้ และท�ำให้เกิดการเปลี่ยนแปลงตัวมนุษย์เองหรือสภาพแวดล้อมของโลกก็ได้ ยังท�ำให้เกิด การสร้างงาน ผลงาน ผลผลิต ผลิตภัณฑ์การแลกเปลี่ยน การ ซื้อขายเพื่อการด�ำรงชีวิต การพัฒนาคุณภาพชีวิต โดยเฉพาะในโลกปัจจุบันที่มีการเปลี่ยนแปลงสังคมและวิถีชีวิตระดับ 5G เป็นอย่างน้อยการสื่อสารซึ่งหน้า(FacetoFace Communication)แม้ยังคง ความขลัง แต่ก�ำลังถูกลดบทบาทโดย การสื่อสารผ่านสื่อหรือสื่อสังคม (SocialMedia CommunicationorSocialNetworking Communication) ซึ่งทวีความส�ำคัญและแพร ่หลายมากขึ้น เพราะมีความสะดวก ฉับพลัน ครอบคลุม กว้างไกล ทั่วโลก (Real time, Worldwide, Online) การสื่อสารซึ่งหน้าและการสื่อสารผ่านสื่อนั้น ต่างก็มีข้อจ�ำกัดและขอบเขต ของตนแตกต ่างกันในด้านการแสดงอารมณ์ (expressed emotion) การกระท�ำต่อกัน (interaction) และการสื่อสารทางไกล (long distance communication) การสื่อสารซึ่งหน้า ตีความ (interpret) ได้ดีกว่าในด้านการแสดง อารมณ์และน�้ำเสียง เพราะข้อความและพิมพ์คุย(textand chat)ต้องแสดง อารมณ์ผ่านสัญรูปอารมณ์(emoticon) ท�ำให้เกิดการตีความผิด ซึ่งน�ำไปสู่ การวิวาทและการระรานทางไซเบอร์(cyber bullying) พัฒนากร กับการพัฒนา๕ การสื่อสาร 5G
132 | กถา พัฒนากร การสื่อสารผ่านสื่อ ท�ำให้ผู้สื่อสารมีเวลาเพียงพอที่จะประดิษฐ์ถ้อยค�ำ ที่จะสื่อออกมาโดยไม่ลังเล เพราะไม่ได้เผชิญหน้ากันให้อึดอัดใจหรือลังเลใจ แต่ในด้านการกระท�ำต่อกันถ้ารู้จักกันทางออนไลน์ความสัมพันธ์กันอาจอ่อนแอกว่า เมื่อเทียบกับการสื่อสารซึ่งหน้าแต่การสื่อสารผ่านสื่อหาเพื่อนใหม่ได้ง่ายกว่า การสื่อสารซึ่งหน้าและช่วยอ�ำนวยความสะดวกให้การสื่อสารซึ่งหน้าง่ายขึ้น ในด้านการสื่อสารทางไกลนั้น การสื่อสารผ่านสื่อท�ำให้การสื่อสารทางไกล ง่ายขึ้นมาก ไม่ต้องเดินทางไกลให้เหนื่อยยาก ประหยัดเวลาและเงินทอง โดยไม่ยุ่งยากดังเช่นอดีต โดยสรุป การสื่อสารซึ่งหน้าและการสื่อสารผ่านสื่อ มีจุดแข็งจุดอ่อนต่างกัน ในด้านการแสดงอารมณ์การกระท�ำต่อกัน และการสื่อสารทางไกล พบว่า การสื่อสารผ่านสื่อใช้ได้ดีกว่า ในด้านการสื่อสารทางไกลโครงการของกลุ่ม การหาเพื่อนใหม่ ประหยัดเวลาและเงินทอง สนทนาราบรื่น และในบาง กรณีท�ำให้ความสัมพันธ์ดีขึ้น ในขณะที่การสื่อสารซึ่งหน้า สร้างความสัมพันธ์ผูกพันกันได้ดีกว่า ง่ายที่จะแสดงอารมณ์ หรือถากถาง และตอบสนองได้ณ จุดนั้น
กถา พัฒนากร | 133 การสื่อสารผ่านสื่อในยุค 5G จึงเป็นการใช้เว็บไซต์หรือแอปพลิเคชัน เพื่อกระท�ำการติดต่อกับผู้อื่นที่สื่อสารผ่านสื่อ หรือเพื่อค้นหาผู้คนที่มีความสนใจ หรือประโยชน์ร่วมกัน เช่น Line, Facebook, YouTube, WhatsApp, WeChat, Instagram, Messenger, etc. Social Media หรือแอปพลิเคชัน ที่มีคนนิยมใช้มากที่สุด3อันดับแรก คือYouTube(98.8%),Line(98.6%),Facebook(96.0%)โดยทั้ง3แอปพลิเคชัน จะสลับอันดับกัน และในแต่ละช่วงวัย(Gen)จะนิยมใช้Social Media หรือ แอปพลิเคชัน แตกต่างกัน ดังนั้น พัฒนากรจะต้องเลือกใช้Social Media หรือ แอปพลิเคชั่น ที่เหมาะสมกับกลุ่มคนแต่ละช่วงวัย Line YouTute Facebook Messenger pantip 97.34% 94.19% 92.20% 66.99% 51.45% Line YouTute Facebook Messenger pantip 99.46% 97.46% 96.75% 83.47% 60.64% Baby Boomer Gen X Facebook Messenger Instagram Line 99.36% YouTute 99.60% 98.45% 94.32% 75.97% Gen Y Facebook Messenger Instagram Line 96.69% YouTute 99.77% 91.04% 88.06% 84.33% Gen Z แต่ละ Gen ใช้โซเชียลแบบไหน ?
134 | กถา พัฒนากร การใช้สื่อสังคมอย่างชาญฉลาดในการท�ำงานนั้น มีข้อพึงสังวร เช่น รอบคอบในการเป็นเพื่อน (friend) รอบคอบในการโพสต์(post) หลีกเลี่ยง เรื่องอุดมการณ์(ideology)จัดการข้อมูลส่วนตัวของตน (profile) พิจารณา การตั้งค่าความปลอดภัยของตน (security settings) คิดก่อนโพสต์ภาพ (postingimages)คิดก่อนติดป้ายให้ข่าวผู้อื่น (taggingother)และอย่าเชื่อใจ ทุกตัวเชื่อมที่เห็น (link) เป็นต้น การใช้สื่อสังคมในทางบวก เช่น แพร่กระจายความรัก การสนับสนุน การให้ก�ำลังใจติดต่อเชื่อมโยงกับเพื่อน สมาชิกครอบครัวแบ่งปันเป้าหมาย จุดแข็ง ผลสัมฤทธิ์ เรื่องราว ฯลฯ ให้และแบ่งปันค�ำแนะน�ำ ให้ความรู้ และข่าวสารแก่ตนเองและผู้อื่น แบ่งปันรูปภาพ วีดิทัศน์ที่สนุก เรื่องตลก เพื่อความสุขในการหัวเราะ ติดตามและแบ่งปันเรื่องที่สร้างแรงบันดาลใจ สร้างความตระหนักในองค์การที่ตนรัก“หากไม่มีอะไรดีที่จะพูดอย่าพูดเลย ดีกว่า” และ คิดทบทวนให้ดีก่อนโพสต์และส่งต่อข้อความ
กถา พัฒนากร | 135 พัฒนากรท�ำงานกับประชาชนผ่านสื่อสังคมหรือเครือข่ายสังคม ที่ บทบาทของพัฒนากร สื่อ/แอปพลิเคชัน ข้อบ่งใช้(วิธีการ) เรียนรู้และท�ำการทดสอบผ่าน VDO รับข้อมูลจากการอ่าน รับข้อมูลจากการฟัง การสนทนาแบบเห็นหน้า Two-way Communication การรายงานผลระบบ Realtime สื่อสาร/ประชาสัมพันธ์ ผ่านระบบสื่อออนไลน์ โปรแกรมส�ำหรับประเมินออนไลน์ ข้อมูลการเดินทางแบบส�ำรวจ ออนไลน์ E-Learning E-Book Podcast VDO Call Skype Facetime Google Drive Line Youtube Facebook Twitter Instagram Kahoot.it Google Drive Facebook Google Map Google Drive Line การสื่อสาร สร้างการรับรู้ 1 2 3 4 5 6 จัดประชุมทางไกล ติดตามงาน ประชาสัมพันธ์ ประชาสัมพันธ์ การสอบถาม/ ส�ำรวจข้อมูล
136 | กถา พัฒนากร LINE เป็น Social Networking Application ที่ใช้ฟรีแพร่หลายเป็นที่นิยมในประเทศใช้ง่ายสะดวก ท�ำให้ประหยัดเวลาและเงินทองในการเชื่อมโยง ติดต่อ สื่อสาร ประชาสัมพันธ์ท�ำธุรกิจและเสนอกิจกรรมทางการตลาดกับประชาชน เป้าหมายเช่น ก�ำนัน ผู้ใหญ่บ้าน ปราชญ์ชาวบ้าน ผู้น�ำกลุ่ม กลุ่มอาชีพ ฯลฯ ที่มีโทรศัพท์และใช้แอปฯ นี้ ประโยชน์ของ LINE เป็นการสื่อสาร 2 ทาง ผู้ส่งสารสามารถสื่อสารกับผู้รับสารได้ โดยตรงและทันทีและทราบว่าผู้รับสารได้รับรู้สิ่งที่ส่งไปหรือยัง ไม่ว่าจะเป็น ข้อความ รูปภาพ ไฟล์เสียง เอกสารและผู้รับสารสามารถโต้ตอบกับผู้ส่งสาร โดยตรงและทันที สามารถสร้างกลุ ่มสื่อสารได้เฉพาะกลุ ่ม โดยการเชิญสมาชิก ที่ลงทะเบียนยืนยันตัวตนเรียบร้อยแล้วเข้ามาในกลุ่มที่มีจุดประสงค์เดียวกัน สามารถแบ่งปันข้อมูล ชี้แจงข้อมูลข่าวสารให้ทราบทั่วกันภายในกลุ่ม สามารถเลือกกลุ่มเป้าหมายได้อย่างเฉพาะเจาะจง โดยการสร้าง ภาพลักษณ์องค์กรผ่าน Line Official Account และสามารถดาวน์โหลด สติกเกอร์ฟรีเพื่อเป็นสิ่งจูงใจให้สมาชิกติดตามหรือให้จัดกิจกรรมส่งเสริม การขายได้ ตัวอย่าง Social Media หรือ แอปพลิเคชัน ที่มีคนนิยมใช้มากที่สุด 1 แอปพลิเคชันไลน์(LINE) 1 2 3
กถา พัฒนากร | 137 สื่อสารได้ตลอดเวลาผู้รับและผู้ส่งสารสามารถติดต่อสื่อสารกันได้ ไม่จ�ำกัดช่วงเวลาและระยะเวลาการสื่อสาร รูปแบบก า รสื่อส า รหล ากหล ายและ รอง รับไฟล์ข้อมูล ได้หลายรูปแบบ เช่น รูปภาพ คลิปเสียงคลิปวิดีโอข้อความ ตราสินค้ารวมทั้ง รองรับไฟล์ข้อมูล .pdf .ppt .doc .jpg เป็นต้น สนทนาด้วยเสียง (voice call) และด้วยภาพและเสียง (video call) ผ่านไลน์ มีสติกเกอร์แบบการ์ตูน สติกเกอร์รูปแบบการ์ตูนของไลน์ ช่วยสนับสนุนข้อความระหว่างการสนทนาให้ชัดเจนมากขึ้น มีการแสดงอารมณ์ ความรู้สึก ตัวตนผ่านทางตัวการ์ตูน สร้างไทม์ไลน์ (Timeline) ผู้ใช้สามารถโพสต์หรือแสดง ความคิดเห็นได้ตามความต้องการบนพื้นที่สาธารณะของตนเองให้แก่เพื่อน หรือผู้ติดตามได้ทราบ การใช้งานแอพพลิเคชันไลน์ส�ำหรับพัฒนากรในยุค 5G สร้างกลุ่มผู้น�ำชุมชน/องค์กร/เครือข่าย/กลุ่มอาชีพ - สื่อสาร นัดหมาย ท�ำโพลส�ำรวจความคิดเห็น/ขอฉันทามติ สร้าง official account ด้วย LINE@ คล้ายๆ Facebook fan page สามารถตอบค�ำถาม หรือชี้แจงข ่าวสาร ผลการด�ำเนินงาน ประชาสัมพันธ์ได้ ประชาสัมพันธ์/แจ้งข่าวผ่าน Timeline 1 4 2 5 3 6 7 8
138 | กถา พัฒนากร Facebookเป็นSocialNetworkingApplication ที่ใช้ฟรีแพร่หลาย เป็นที่นิยมในประเทศ ใช้ง ่าย สะดวก ท�ำให้ประหยัดเวลาและเงินทองในการเชื่อมโยง ติดต่อ สื่อสาร ประชาสัมพันธ์ ท�ำธุรกิจและเสนอกิจกรรมทางการตลาด กับประชาชนเป้าหมาย เช่นเดียวกันกับ LINE มีประโยชน์และการใช้งาน คล้ายกัน พัฒนากรสามารถเรียนรู้วิธีการและเทคนิคการใช้งานได้ไม ่ยาก ในอินเทอร์เน็ต Youtube คือเว็บไซต์ที่ให้บริการแลกเปลียน ภาพวิดีโอระหว ่างผู้ใช้ได้ฟรีโดยน�ำเทคโนโลยีของ AdobeFlashPlayer มาใช้ในการแสดงภาพวิดีโอโดย ผู้ใช้สามารถเข้าดูวิดีโอต่างๆ พร้อมทั้งเป็นผู้อัปโหลด วิดีโอผ่าน Youtubeได้ฟรีเมื่อสมัครสมาชิกแล้วผู้ใช้จะสามารถใส่ภาพวิดีโอ เข้าไป แบ่งปันภาพวิดีโอให้คนอื่นดูด้วย 2เฟซบุ๊ก (Facebook) 3 ยูทูป (Youtube) ประโยชน์ของยูทูป แหล่งรวมความรู้ด้านต่างๆ เช่น ความรู้ทางด้านไอทีความรู้ ในการท�ำอาหาร แนะน�ำสินค้าและบริการ ฯลฯ แหล ่งความบันเทิง เพลง ละคร รายงานบันเทิงจากช ่องทีวี ช่องปกติซึ่งมีการอัปลงบนยูทูป และสร้างเป็นสถานีหรือที่เรียกว่า Channel ให้ใครที่สนใจ สามารถดูย้อนหลังได้ แหล่งสร้างรายได้โดยการท�ำคลิปขายสินค้าในรูปแบบวิดีโอ โปรโมทบุคคล/ชุมชน โดยการใช้ยูทูป ในการแนะน�ำตัวเองชุมชน ท่องเที่ยว OTOP นวัตวิถีเพื่อเป็นช่องทางหนึ่งในการประชาสัมพันธ์ 1 2 4 3
กถา พัฒนากร | 139 การบินเป็นรูปตัว “V” ท�ำให้ฝูงห่านป่าประหยัดพลังงาน และบินไกลกว่าที่ห่านบินแต่ละตัวจะบินได้ การบินในต�ำแหน่งที่ถูกต้องท�ำให้ห่านป่าแต่ละตัวได้รับ แรงยกโดยขี่คลื่นอากาศปีกของตัวที่บินอยู่ข้างหน้า นี่คือการท�ำงานเป็นทีม
ปัจฉิมกถา
142 | กถา พัฒนากร การท�ำงานพัฒนาชุมชนไม่มีสูตรส�ำเร็จตายตัวต�ำราว่าด้วยการพัฒนา มีมากมาย แต ่ยังไม ่มีคัมภีร์เอกในงานพัฒนา ดังนั้น พัฒนากรจักต้อง หมั่นศึกษาเพิ่มหลักธรรมแห่งการพัฒนา หมั่นฝึกฝนตนเองให้เจนจัดในกระบวน เพลงพัฒนา รวมทั้งต้องสามารถประยุกต์ใช้เครื่องมือ เทคนิค วิธีการ สื่อการพัฒนา ได้อย่างถูกต้องเหมาะสม ในส่วนของปัจฉิมกถานี้ได้น�ำเสนอ เทคนิคการท�ำงานกับประชาชน เครื่องมือในการพัฒนาและตัวอย่างโครงการ และการสื่อสาร 5G เพื่อให้พัฒนากรสามารถเลือกน�ำไปใช้ได้ดังนี้ 1. การ “กระตุ้นความคิด-สร้างจิตส�ำนึก” 2. เครื่องมือส่งเสริมการมีส่วนร่วม 3. การท�ำงานเป็นทีม 4. เครื่องมือควบคุมเป้าหมายและผลงานของพัฒนากร 5. การจัดการความรู้ 6. ตัวอย่างโครงการ การพัฒนาคุณภาพชีวิต ปัจฉิมกถา
กถา พัฒนากร | 143 การ “กระตุ้นความคิด-สร้างจิตส�ำนึก” เป็นเทคนิคการท�ำงาน กับประชาชน เพื่อให้ประชาชนตระหนักในคุณค่าของตนเองสามารถปรับปรุง เปลี่ยนแปลงพฤติกรรมของตนเองได้สามารถสร้างสรรค์เปลี่ยนแปลง สภาพแวดล้อมให้เหมาะสม และสอดคล้องกับชีวิตความเป็นอยู่ที่เปลี่ยนแปลง ไปในทางที่ดีขึ้นได้ การ “กระตุ้นความคิด-สร้างจิตส�ำนึก” จะแบ่งสาระส�ำคัญออกเป็น 2 ส่วน คือ ส่วนที่เกี่ยวกับการกระตุ้นความคิด และส่วนที่เกี่ยวกับการสร้าง จิตส�ำนึก การ “กระตุ้นความคิด-สร้างจิตส�ำนึก” การสนทนาเพื่อ “กระตุ้นความคิด” คือ การซักถามที่เป็นธรรมชาติ เพื่อให้ประชาชนแสดงความคิดเห็นออกมา และพัฒนากรท�ำหน้าที่สรุป ประเด็นและป้อนค�ำถามให้สอดคล้องกับเนื้อหาสาระที่จะสนทนากัน พัฒนากรจะเป็นผู้ตั้งค�ำถามที่เป็นระบบ อันจะน�ำไปสู่ค�ำตอบที่ถูกต้อง ชัดเจนลักษณะของค�ำถามควรเปิดกว้างให้โอกาสผู้ตอบได้ใช้ความคิดก่อน จะตอบ มิใช่ถามด้วยค�ำถาม “น�ำ” หรือค�ำถามที่บีบบังคับให้ผู้ตอบเห็นคล้อย ตาม ค�ำถามที่เป็นระบบและเกี่ยวพันกันเป็นลูกโซ่เท่านั้นที่จะท�ำให้ความคิด ของผู้ตอบพรั่งพรูไปสู่จุดหมายดังนั้น การตั้งค�ำถามจึงต้องชัดเจน เว้นระยะ ให้ผู้ตอบมีโอกาสเค้นความคิดออกมา การสนทนาเพื่อ “กระตุ้นความคิด” ลักษณะการสนทนาเพื่อกระตุ้นความคิด
144 | กถา พัฒนากร ตัวอย่างค�ำถามให้คิด ตัวอย่างค�ำถามน�ำ ตัวอย่างค�ำถามที่เป็นระบบ “หมู่บ้านเรามีปัญหาอะไรบ้าง” “ปัญหาเหล่านั้นใครควรที่จะคิดแก้ไขก่อนคนอื่น” “เพราะอะไร?” “หมู่บ้านเรามีปัญหาเรื่องความยากจนใช่ไหม” “อช. จะต้องเชื่อว่าชาวบ้านสามารถพัฒนาได้ใช่ไหม” “ในการท�ำงานกับชาวบ้าน ท่านอยากให้ชาวบ้านศรัทธายอมรับ ในตัวท่านบ้างไหม” “เพื่ออะไร” “เมื่อเราอยากให้ชาวบ้านยอมรับเราแล้วคิดว่าชาวบ้านเขาอยากให้ ท่านยอมรับเขาไหม” “เพราะอะไร” “เมื่อเป็นอย่างนี้ท่านควรจะมีความเชื่อมั่น มีศรัทธาในตัวชาวบ้าน อย่างไรบ้าง” “ค�ำถามน�ำ” บางครั้งเท่านั้นที่จ�ำเป็นต้องใช้เพื่อ ย�้ำความเข้าใจในเรื่องที่ผ่านมาแล้ว เป็นค�ำถามที่ทุกคนตอบได้โดยไม่มีข้อโต้แย้ง ประหยัดเวลา/เพื่อรวบรัดประเด็น 1 2 3
กถา พัฒนากร | 145 จงประดับรอยยิ้มบนใบหน้าเพื่อสร้างบรรยากาศให้อบอวลไปด้วย มิตรภาพและอบอุ่นเป็นกันเอง แล้ว ด�ำรงตนเป็นคนช่างถาม ด้วยค�ำถามที่เป็นระบบเกาะกัน เป็นลูกโซ่ มีเสน่ห์ชวนตอบ ค�ำถามต้องชัดเจนประเด็นต้องแม่นย�ำและเปิดกว้างให้ผู้ตอบ ได้ใช้ความคิด ควรเลี่ยงค�ำถามน�ำ หรือค�ำถามที่มีค�ำตอบเพียง ใช่/ ไม่ใช่ เว้นระยะให้มีเวลาคิด อย่ารีบตั้งค�ำถามใหม่ ขณะถามให้กวาดสายตาไปให้ทั่วเพื่อส�ำรวจว่าชาวบ้านสนใจฟัง หรือไม่ถ้าไม่สนใจหรือใกล้จะหลับให้ทบทวนค�ำถามใหม่ ถ้าต้องการให้ใครคนใดคนหนึ่งตอบเป็นกรณีพิเศษ ใช้เพียง สายตาและรอยยิ้มหรือเดินเข้าไปใกล้เป็นการเชิญชวนให้ตอบแทน การเรียกชื่อ ชมเชยอย่างจริงใจทุกครั้งที่ชาวบ้านตอบ น�้ำหนักการชมเชย ควรลดหลั่นตามความถูกต้องของค�ำตอบ เช่น กฎ 7 ข้อ แห่งการสนทนาเพื่อกระตุ้นความคิด 1 2 3 4 5 6 7 “เยี่ยม” “ยอด” “แจ๋ว” “ครับ...ขอบคุณ”
146 | กถา พัฒนากร เป็นรางวัลส�ำหรับผู้ตอบถูก/ผู้กล้าหาญ เพิ่มความมั่นใจให้ผู้ตอบ สร้างแรงจูงใจแก่ผู้อื่นให้อยากตอบบ้าง สร้างธรรมเนียมให้น�ำไป “ให้ก�ำลังใจ” (เชียร์) ชาวบ้านต่อไป แท้ที่จริง ก็เป็นการปลุกให้“ตื่น” จากการ “หลับใหล” ด้วย เมื่อชาวบ้านได้รับการกระตุ้นและแสดงความคิดเห็นออกมาแล้ว ขั้นต่อไปที่ต้องกระท�ำควบคู่กันไป ก็คือการสร้างจิตส�ำนึกให้ชาวบ้านยอมรับ กระบวนการพัฒนาและมีความรู้สึกว ่าตนเป็นเจ้าของหรือมีส ่วนร ่วม อย่างแท้จริงในการแก้ไขปัญหาส่วนตัวหรือปัญหาส่วนรวม การสร้างจิตส�ำนึกหรือสร้างความรู้สึกร่วมกันในกระบวนการฝึกอบรม นั้นนับเป็นศาสตร์อันลึกล�้ำ และเป็นศิลป์อันแนบเนียน เช่น การวิสาสะเพื่อ “สร้างจิตส�ำนึก” ให้เกียรติและยอมรับความคิดเห็นที่ถูกต้องของ อช. ผู้ตอบ ตอกย�้ำความเข้าใจของ อช. คนอื่นๆ กระตุ้นให้อช. คนอื่นๆ อยากแสดงความคิดเห็นบ้าง เพิ่มความมั่นใจแก่ผู้ตอบมากขึ้น สร้างธรรมเนียม “การยอมรับความคิดเห็น” ซึ่งกันและกัน 1. ปรบมือดัง ๆ ประมาณ 10 ครั้ง เพื่อ 2. ทวนค�ำตอบที่ถูกต้องแล้วถามคนอื่น ๆ ว่า เห็นด้วยหรือไม่ ถ้าเห็นด้วย ให้น�ำเขียนบนกระดานและน�ำปรบมือเป็นรางวัล เพื่อ 1 1 3 3 2 2 4 4 5 5
กถา พัฒนากร | 147 เมื่ออช.ตอบถูกประเด็น ตรงเป้า พัฒนากรผู้ด�ำเนินการต้องรีบเชียร์ ด้วยค�ำพูดที่แสดงความชื่นชมอย่างจริงใจ เช่น ให้ทุกคนระดมความคิดอย ่างเต็มที่ โดยการเขียนค�ำตอบสั้นๆ ในแผ่นกระดาษแผ่นละ 1ค�ำตอบ แต่ละคนอ่านดังๆให้ที่ประชุมฟังหรือพัฒนากรเขียนสรุปบนกระดาน แบ่งกลุ่ม น�ำผลการเขียนมาอภิปรายภายในกลุ่มย่อยแล้วสรุป เป็นมติกลุ่ม แต่ละกลุ่มส่งตัวแทนอภิปรายตามมติ พัฒนากรผู้ด�ำเนินการช ่วยสรุปผลทุกกลุ ่มให้ที่ประชุมฟัง แล้วถามขอความเห็นชอบเพื่อถือเป็นมติหรือความเห็นร่วมกันของผู้เข้ารับ การอบรมทั้งหมด 4. การให้ก�ำลังใจ (เชียร์) 3. แจกกระดาษชิ้นเล็กให้เขียน เพื่อ พร้อมทั้งย�้ำ ด้วยการปรบมือ โดยการเชิญชวนว่า “ปรบมือดังๆ ให้พี่...สัก 10 ทีดีไหมครับ” และด้วยการเขียนบนกระดาน โดยอาจกล่าวว่า “ที่พี่ว่าเมื่อกี้นี้แจ๋วมาก ถ้าผมจะขอเขียนไว้บนกระดานพี่จะอนุญาตไหมครับ” “ขอชื่อพี่ใส่ไปด้วยนะครับ” “แหม...เยี่ยมเลย” “ยอด...ยอดมาก” “แจ๋ว ค่ะ” “ขอบคุณค่ะ” ฯลฯ 1 3 2 4 5
148 | กถา พัฒนากร ทั้งนี้เพื่อ ผู้ตอบเกิดความภูมิใจและมั่นใจที่จะตอบครั้งต่อไป กระตุ้นให้คนอื่นๆ อยากได้ค�ำชมบ้าง ปลุกสติให้ทุกคนตื่นตัวอยู่เสมอ อนึ่ง “การให้ก�ำลังใจ” (เชียร์) นี้ พัฒนากรผู้ด�ำเนินการแต่ละคน ต่างมี“ลูกเล่น” หรือ สไตล์เฉพาะตัว สามารถใช้ตามถนัดและเหมาะสม แต่ทุกสไตล์ย่อมต้องจริงใจไม่เสแสร้งและให้เกียรติ 1 3 2 บ ่อยครั้งที่ผู้เข้าอบรมอาจจะตอบผิดหรือตอบออกนอกประเด็น พัฒนากรผู้ด�ำเนินการไม ่ควรท�ำลายความตั้งใจที่จะแสดงออกของเขา หากแต่ต้องถนอมน�้ำใจเพื่อไม่ให้เขาเสียหน้า ที่ตอบผิดโดยใช้ค�ำพูดว่า “แหม... พี่มาลึกซึ้งเลยนะ ขอไว้ก่อนได้ไหม” “ที่พี่ว่ามาน่าสนใจ คนอื่นมีความเห็นอย่างไรบ้าง” “พี่ไปไกลกว่าพวกเราเยอะเลย ขอเก็บไว้ก่อนได้ไหม คิดว่า พรรคพวกอาจจะตามไม่ทัน” “ลึกๆ กว่านี้มีอะไรอีกไหม” ในกรณีที่ค�ำตอบของผู้เข้าอบรมค่อนข้างจะอันตราย หากปล่อยให้ คนอื่นๆ ตอบโต้แล้วจะลุกลามยืดเยื้อหรือเกิดสับสน พัฒนากรผู้ด�ำเนินการ อาจจะท�ำเป็นไม่ได้ยินเสียก็ได้(ถ้าจ�ำเป็น) เพื่อหลีกเลี่ยงการท�ำลายบรรยากาศ การฝึกอบรม แต่ถ้ามีการตอบตีรวน หรือแสดงความเห็นออกนอกลู่นอกทาง “โดยเจตนา” อาจใช้มาตรการสุดท้าย คือ ก) โยนลูกให้ผู้เข้าอบรมคนอื่นๆตอบโต้โดยถามว่า“พี่ๆเห็น ว่าอย่างไร” ข) ใช้ค�ำพูดที่สุภาพว่า “แหม...พี่มาลึกเลยนะ ขอเก็บไว้ก่อน ได้ไหม” ค) พักการฝึกอบรมชั่วคราว แล้วเปลี่ยนประเด็นสนทนา ง) พัฒนากรผู้ด�ำเนินการเข้าคุยกับผู้ตีรวนด้วยท่าทีเป็นมิตรเพื่อ ท�ำความเข้าใจเป็นการส่วนตัว 5. การรักษาหน้า