พระพุทธศาสนา ป.5

สถาบันพัฒนาคุณภาพวิชาการ (พว.) ใช้กระบวนการ BBL & PBL GPAS เน้นการทำงานของสมอง เพิ่มผลสัมฤทธิ์ด้วย ข้อสอบเน้นสมรรถนะ โครงงานบูรณาการ สู่อาเซียนและโลก ทักษะศตวรรษที่ ๒๑ จัดการเรียนรู้ตามแนวทาง Backward Design เฉลยคำ ตอบ ละเอียดทุกข้อ นวัตกรรม ความรู้ความเข้าใจ สื่อเสริม QR CODE ๕ ชั้นประถมศึกษาปีที่ ๒๑ BBL5Steps มาตรฐานสากล ศตวรรษที่ คู่มือครูใช้คู่กับหนังสือเรียน

หน้าที่ชาวพุทธ มรรยาทชาวพุทธ พุทธสาวก พุทธศาสนิกชน ตัวอย่าง องค์ประกอบของ พระไตรปิฎก พระรัตนตรัย โอวาท ๓ พุทธศาสนสุภาษิต หลักธรรมคำ สอนของศาสนา ต่าง ๆ ความสำ คัญของ พระไตรปิฎก ไตรสิกขา คัมภีร์ของศาสนาต่าง ๆ ที่คนไทยนับถือ หลักธรรมเพื่อพัฒนาตนเอง และสิ่งแวดล้อม ชาดก ความสำ คัญของศาสนา พระพุทธศาสนา ศาสนาอิสลาม ศาสนาคริสต์ ศาสนาพราหมณ์- ฮินดู ศาสนพิธี กิจกรรมในวันสำ คัญ ทางพระพุทธศาสนา การสวดมนต์ไหว้พระ สรรเสริญคุณพระรัตนตรัย และแผ่เมตตา การพัฒนาจิตตามแนวทาง ของพระพุทธศาสนา การปฏิบัติตน ในศาสนพิธีหรือพิธีกรรม ทางศาสนาต่าง ๆ ที่คนไทยนับถือ พระพุทธศาสนา ผังสาระการเรียนรู้ หนัังสืือเรีียนรายวิิชาพื้้�นฐาน พระพุุทธศาสนา ชั้้�นประถมศึึกษาปีีที่่� ๕ กลุ่่�มสาระการเรีียนรู้้�สัังคมศึึกษา ศาสนา และวััฒนธรรม หน่วยการเรียนรู้ที่ ๒ พุทธสาวก ชาดก และพุทธศาสนิกชนตัวอย่าง ส ๑.๑ ป.๕/๓ หน่วยการเรียนรู้ที่ ๓ พระไตรปิฎก ส ๑.๑ ป.๕/๔ หน่วยการเรียนรู้ที่ ๕ หน้าที่และมรรยาทชาวพุทธ ส ๑.๒ ป.๕/๑, ป.๕/๓ หน่วยการเรียนรู้ที่ ๖ การบริหารจิตและเจริญปัญญา ส ๑.๑ ป.๕/๖ หน่วยการเรียนรู้ที่ ๗ ศาสนพิธีและวันสำ คัญทางพระพุทธศาสนา ส ๑.๒ ป.๕/๒ หน่วยการเรียนรู้ที่ ๑ ความสำ คัญของพระพุทธศาสนา พุทธประวัติ และศาสนาที่ตนนับถือ ส ๑.๑ ป.๕/๑, ป.๕/๒ หน่วยการเรียนรู้ที่ ๔ หลักธรรมทางพระพุทธศาสนา และหลักคำ สอนของศาสนาต่าง ๆ ส ๑.๑ ป.๕/๕, ป.๕/๗

กลุ่มสาระการเรียนรู้สังคมศึกษา ศาสนา และวัฒนธรรม ตามหลักสูตรแกนกลางการศึกษาขั้นพื้นฐาน พุทธศักราช ๒๕๕๑ website : www.iadth.com สงวนลิขสิทธิ์ สำ�นักพิมพ์ บริษัทพัฒนาคุณภาพวิชาการ (พว.) จำ�กัด พ.ศ. ๒๕๖๔ สถาบันพัฒนาคุณภาพวิชาการ (พว.) ๑๒๕๖/๙ ถนนนครไชยศรี แขวงถนนนครไชยศรี เขตดุสิต กรุงเทพฯ ๑๐๓๐๐ โทร. ๐-๒๒๔๓-๘๐๐๐ (อัตโนมัติ ๑๕ สาย), ๐-๒๒๔๑-๘๙๙๙ แฟกซ์ : ทุกหมายเลข, แฟกซ์อัตโนมัติ : ๐-๒๒๔๑-๔๑๓๑, ๐-๒๒๔๓-๗๖๖๖ พระพุทธศาสนา ชนั้ ประถมศึกษาปที่ คู่มือครูใช้คู่กับหนังสือเรียน ๕ี

พจนานุกรมฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ. ๒๕๔๒ ได้ให้ความหมายของ ศาสนาไว้ว่า ศาสนา หมายถึง ลัทธิความเชื่อถือของมนุษย์อันมีหลัก คือ แสดง กำเนิดและความสิ้นสุดของโลกในฝ่ายปรมัตถ์ประการหนึ่ง แสดงหลักธรรมเกี่ยวกับ บุญ บาปอันเป็นไปในฝ่ายศีลธรรมประการหนึ่ง พร้อมทั้งลัทธิพิธีที่กระทำตามความเห็น หรือตามคำสั่งสอนในความเชื่อถือนั้น ๆ ศาสนาเป็นสถาบันที่สำคัญของสังคม และช่วยกล่อมเกลาพฤติกรรมของ คนในสังคม เพราะทุกศาสนามีหลักธรรมคำสอนที่ช่วยพัฒนาจิตใจให้รู้จักควบคุม กาย วาจา ใจ ให้ปฏิบัติแต่สิ่งที่ดี ไม่เบียดเบียนผู้อื่น นอกจากนี้ศาสนายังเป็นสิ่ง ที่ยึดเหนี่ยวจิตใจของศาสนิกชน เป็นมรดกทางวัฒนธรรมของสังคมและเป็นหลัก ในการพัฒนาชาติ เช่น พระมหากษัตริย์ไทยทรงยึดมั่นและปกครองประเทศด้วย หลักทศพิธราชธรรม ๑๐ ประการ ส่งผลให้ชาติไทยเจริญรุ่งเรือง สืบต่อมาจนถึง ปัจจุบัน ๑. ความสำคัญของศาสนา พระพุทธศาสนาหล่อหลอมพุทธศาสนิกชน ให้เป็นผู้ที่มีความเมตตากรุณา วัดเป็นศาสนสถานที่ใช้ในการประกอบ พิธีกรรมทางศาสนา ศาสนาเป็นสิ่งที่อยู่คู่กับสังคม ศาสนาช่วยให้สังคมสงบร่มเย็น เพราะศาสนา ทุกศาสนามุ่งเน้นการทำความดี ถ้าทุกคนปฏิบัติตนตามหลักธรรมคำสอนของ ศาสนาที่ตนเองนับถือ สังคมโดยรวมก็จะเกิดความสงบและสันติสุข ๗ ขั้นคิดวิเคราะห์และสรุปความรู้ Processing GPAS 5 Steps บูรณาการทักษะศตวรรษที่ 21 GPAS Steps 1. ตั้งคำ�ถาม ตั้งสมมุติฐาน เพื่อกระตุ้น ประสบการณ์ให้ผู้เรียนเกิดการเรียนรู้ 2. สังเกตและรวบรวมข้อมูลจากแหล่งเรียนรู้ อย่างหลากหลาย เพื่อให้ผู้เรียนรู้จัก เลือกข้อมูลที่ต้องการ 3. จัดกระทำ�ข้อมูลด้วยการคิดวิเคราะห์ (จำ�แนก จัดหมวดหมู่ หาความสัมพันธ์ เปรียบเทียบ ฯลฯ) โดยใช้แผนภาพจัด ความคิดอย่างเป็นระบบ สรุปสาระสำ�คัญ สังเคราะห์เป็นความคิดรวบยอด 4. คิดประเมินเพื่อเพิ่มคุณค่าโดยเชื่อมโยงกับ หลักคุณธรรมจริยธรรมค่านิยมหลักปรัชญา ของเศรษฐกิจพอเพียง เพื่อสร้างความเป็น พลเมืองไทยและพลโลกที่มีคุณภาพ แล้วสรุปเป็นความคิดรวบยอด 5. สร้างทางเลือกโดยออกแบบหรือคิดสร้างสรรค์ แนวทางอย่างหลากหลาย แล้วตัดสินใจ เลือกแนวทางที่ดีที่สุด 6. วางแผนขั้นตอนการปฏิบัติงานที่มีประสิทธิภาพ เพื่อนำ�ไปสู่ความสำ�เร็จ เป้าหมายการเรียนรู้ ระบุเป้าหมายการเรียนรู้ในหลักสูตรตามแนวทาง Backward Design ซึ่งประกอบด้วย - มาตรฐานการเรียนรู้และตัวชี้วัด - สมรรถนะสำ�คัญของผู้เรียน - คุณลักษณะอันพึงประสงค์ ภาระงาน/ชิ้นงาน กำ�หนดภาระงานหรือชิ้นงานของผู้เรียน ซึ่งเป็นหลักฐานแสดงความเข้าใจ กิจกรรมเสริมสร้างศักยภาพการเรียนรู้ในศตวรรษที่21 ข้อสอบเน้นสมรรถนะ และสารประโยชน์มากมายสำ�หรับครู การพัฒนาคุณภาพผู้เรียนที่สอดคล้องกับ เสริมสร้างศักยภาพการเรียนรู้ตาม การอธิบายเป้าหมาย การเรียนรู้และการทำ� ชิ้นงานที่ผู้เรียนจะได้ คะแนนอย่างชัดเจนทำ�ให้ผู้เรียน เห็นทิศทางในการเรียนเป็นการ ขจัดความกังวลใจ และสร้าง ความรู้สึกเชิงบวกให้แก่ผู้เรียน การใช้คำ�ถาม หรือกำ�หนดปัญหา ที่ผู้เรียนต้องพบในชีวิต (Problem BasedLearning:PBL) เพื่อสร้างความรู้สึกตื่นเต้นท้าทาย กระตุ้นอารมณ์ให้ผู้เรียนสนใจ อยากเรียนรู้ อยากสืบสอบ ซึ่งส่งผลต่อการเรียนรู้ที่ดี การรวบรวมข้อมูล จากสิ่งแวดล้อม และแหล่งเรียนรู้ อย่างหลากหลาย ผ่านระบบ ประสาทสัมผัส (ways of knowing) ทั้งการเห็น(ทางตา) การได้ยิน (ทางหู) การสัมผัส(ทางกาย) การได้กลิ่น(ทางจมูก) การรับรส(ทางปาก) ทำ�ให้สมอง เกิดการเรียนรู้และมีพัฒนาการ เพราะสิ่งแวดล้อมคือตัวกระตุ้น พัฒนาการสมอง และสิ่งแวดล้อม ที่หลากหลายทำให้สมองเรียนรู้ได้ดี การจัดข้อมูลของสมอง จะใช้การคิดหา ความสัมพันธ์เชื่อมโยงกับ ประสบการณ์เดิม เปรียบเทียบ จัดกลุ่ม และสรุปเป็นหลักการ ของตนเองกิจกรรมที่เน้นการคิด จึงทำให้สมองเกิดการเรียนรู้ และครูต้องฝึกให้ผู้เรียนใช้ แผนภาพความคิด (Graphic Organizers) เพื่อจัดข้อมูลอย่างเป็นระบบ สร้างการคิดอย่างมีแบบแผน การคิดประเมินเพื่อเพิ่มคุณค่า ทำ�ให้ผู้เรียนเห็นความสำ�คัญของสิ่งนั้น ข้อมูลที่มีความสำคัญมีความหมายต่อชีวิต สมองจะสนใจและตอบสนอง จึงส่งข้อมูลเหล่านั้นเข้าสู่กระบวนการเรียนรู้ โดยเชื่อมโยงกับความรู้ และทักษะที่มีอยู่เดิม สร้างความหมายให้มากยิ่งขึ้น ขั้นคิดวิเคราะห์และสรุปความรู้ Step 2 ขั้นสังเกต รวบรวมข้อมูล Gathering ขั้นสังเกต รวบรวมข้อมูล Step 1 ข้อสอบเน้นสมรรถนะ สุดยอดคู่มือครู 2 พิเศษ

๒. พระพุทธศาสนา พระพุทธศาสนาเป็นส่วนหนึ่งของสังคมไทย และเป็นรากฐานของ วัฒนธรรม ประเพณี วิถีชีวิต และเป็นหลักในการพัฒนาชาติไทย พระพุทธศาสนาเป็นบ่อเกิดของวัฒนธรรมไทย ๒.๑ ความสำคัญของพระพุทธศาสนา ๘ ๙ รอบรู้อาเซียนและโลก ขั้นประเมินเพื่อเพิ่มคุณค่า Self-Regulating เสริมความรู้ ครูควรสอน ตัวชี้วัด ขั้นปฏิบัติและสรุปความรู้หลังการปฏิบัติ Applying and Constructing the Knowledge ขั้นสื่อสารและน�ำเสนอ Applying the Communication Skill asean 7. เขียนขั้นตอนการปฏิบัติงานจริงและ ลงมือปฏิบัติตามแผน ประเมินความสำ�เร็จ ของงานและประเมินการทำ�งานเชิงระบบ เพื่อปรับปรุงและแก้ปัญหา แล้วสรุป เป็นความคิดรวบยอด 8. นำ�ความเข้าใจที่เกิดจากการปฏิบัติ มาสร้างองค์ความรู้หรือสรุปเป็นหลักการ 10. เชื่อมโยงความรู้ไปสู่การทำ�ประโยชน์ให้กับ ท้องถิ่น สังคม สิ่งแวดล้อม ในระดับ ประเทศ อาเซียน และโลก ตามวุฒิภาวะ ข อง ผู้ เรี ย น แ ล้ ว ประ เ มิ น ค่านิ ย ม นิสัยแห่งการคิดการกระทำ� 9. สื่อสารและนำ�เสนอผลงานหรือความสำ�เร็จ เพื่อขยายความรู้ในรูปแบบการอภิปราย การรายงาน นำ�เสนอด้วยแผงโครงงาน PowerPoint Presentation เป็นต้น กิจกรรมเสริมสร้างศักยภาพการเรียนรู้ในศตวรรษที่21 ข้อสอบเน้นสมรรถนะ และสารประโยชน์มากมายสำ�หรับครู การเรียนรู้ของสมอง (Brain Based Learning) มาตรฐานสากลในศตวรรษที่ 21 การเคลื่อนไหวและ การลงมือปฏิบัติทำให้ สมองพัฒนาทั้งสองด้าน เมื่อผู้เรียนนำหลักการจากศาสตร์ แขนงต่าง ๆ ไปปฏิบัติหรือลงมือ แก้ปัญหามากขึ้น ความรู้จะยิ่งถักทอ ขยายกว้างขึ้น เกิดทักษะการคิด ริเริ่มสร้างสรรค์(creativethinking) การคิดแก้ปัญหา (problem solving thinking)การคิดอย่างมีวิจารณญาณ (critical thinking)ผู้เรียนได้พัฒนา ความคิดทั้งระบบ และสามารถ สร้างองค์ความรู้ไปพร้อมๆกัน เกิดความเข้าใจที่ลุ่มลึกและเป็น ความเข้าใจที่คงทน สามารถนำ�ไป ประดิษฐ์ผลงาน สร้างผลิตภัณฑ์ จัดทำ�โครงงาน(ProjectBased Learning:PBL) พัฒนาพหุปัญญา และขยายผลสู่สังคมตามมาตรฐาน สากลและวิสัยทัศน์ในศตวรรษที่21 Step 3 ขั้นปฏิบัติและสรุปความรู้ หลังการปฏิบัติ Step4 ขั้นสื่อสารและน�ำเสนอ Step5 ขั้นประเมินเพื่อเพิ่มคุณค่า บริการสังคมและจิตสาธารณะ Active Learning การพับกระดาษ เป็นหนอน 3 สุดยอดคู่มือครู พิเศษ

สุดยอดคู่มือครู 50 ขั้นคิดวิเคราะห์และสรุปความรู้ Processing บูรณาการทักษะศตวรรษที่ 21 ข้อสอบเน้นสมรรถนะ ขั้นสังเกต รวบรวมข้อมูล Gathering GPAS 5 Steps การฝึกสมาธิเบื้องต้น www.salatham.com/meditation/basicmed.htm การมีสติสัมปชัญญะในการทำกิจกรรมต่าง ๆ ช่วยให้เราไม่ประมาท ในการดำเนินชีวิต และไม่ก่อให้เกิดความผิดพลาด ๖. หลักธรรมคำสอนของศาสนาต่างๆ ศาสนาทุกศาสนามีหลักธรรมคำสอนที่มีจุดมุ่งหมายเดียวกัน คือ ให้ศาสนิกชน ทุกคนปฏิบัติตนเป็นคนดี ละเว้นจากการทำความชั่ว ถ้าศาสนิกชนทุกคนปฏิบัติตน ตามหลักธรรมคำสอนของศาสนาที่ตนเองนับถือ จะส่งผลให้สังคมเกิดความสงบสุข ๑) ศรัทธาในพระเจ้า (อัลลอฮ์) แต่เพียงพระองค์เดียว ๒) ศรัทธาในเทวทูต เทวทูต คือ ผู้เป็นสื่อกลางทำหน้าที่ติดต่อ ระหว่างพระเจ้ากับศาสดา ๓) ศรัทธาในพระคัมภีร์ คัมภีร์อัลกุรอานเป็นคัมภีร์ที่พระเจ้าประทาน มาโดยผ่านเทวทูตสู่นบีมุฮัมมัด ๔) ศรัทธาในศาสนทูต ศาสนทูตคือผู้ที่พระเจ้าเลือกสรรมาเพื่อนำ สารของพระองค์มาสั่งสอนประชาชน ๕) ศรัทธาในวันพิพากษาโลก ศาสนาอิสลามยอมรับในวันอวสานของ โลก ซึ่งเมื่อถึงวันนั้นพระเจ้าจะเสด็จมายังโลกเพื่อพิพากษาการกระทำของมนุษย์ ตามกรรมดี กรรมชั่วที่ได้ทำไว้ ๑. หลักศรัทธา ๖ ประการ ๖.๑ หลักคำสอนของศาสนาอิสลาม หลักคำสอนที่สำคัญของศาสนาอิสลาม ได้แก่ ๕๐ ๕๑ตัวชี้วัด ส ๑.๑ ป.๕/๗ ภาระงาน/ชิ้นงาน แ ผ น ภ า พ ค ว า ม คิ ด เ ป รี ย บ เ ที ย บ ความเหมือนและความแตกต่างของ หลักธรรมคำาสอนของศาสนาต่าง ๆ ๑. นักเรียนสังเกตบัตรคำา หลักคำาสอนของ ศาสนาต่าง ๆ บนกระดาน จากนั้นให้ นักเรียนร่วมกันสนทนา โดยใช้คำาถาม ดังนี้ • ศาสนาทุกศาสนามีหลักธรรม คำาสอนที่มีจุดมุ่งหมายเดียวกันคืออะไร (ให้ศ�สนิกชนทุกคนปฏิบัติตนเป็นคนดี ละเว้นจ�กก�รกระทำ�คว�มชั่ว) • หากโลกนี้ไม่มีหลักธรรมคำาสอน ของศาสนาต่าง ๆ นักเรียนคิดว่าจะเป็น อย่างไร (ตัวอย่�งคำ�ตอบ ไม่มีที่ยึดเหนี่ยว จิตใจ ไม่มีหลักปฏิบัติในก�รดำ�เนินชีวิต สังคมเกิดคว�มวุ่นว�ย) ๒.นักเรียนร่วมกันศึกษาเนื้อหาเกี่ยวกับ หลักธรรมคำาสอนของศาสนาต่าง ๆ จากแหล่งเรียนรู้อื่นที่หลากหลาย รอบรู้อาเซียนและโลก asean ประเทศในประชาคมอาเซียนที่นับถือศาสนาอิสลามเป็นศาสนาประจำาชาติ ได้แก่ อินโดนีเซีย มาเลเซีย และบรูไนดารุสซาลาม ขั้นสังเกต รวบรวมข้อมูล Step 1 ขั้นคิดวิเคราะห์และสรุปความรู้ Processing บูรณาการทักษะศตวรรษที่ 21 ข้อสอบเน้นสมรรถนะ ขั้นสังเกต รวบรวมข้อมูล Gathering GPAS 5 Steps การฝึกสมาธิเบื้องต้น www.salatham.com/meditation/basicmed.htm การมีสติสัมปชัญญะในการทำกิจกรรมต่าง ๆ ช่วยให้เราไม่ประมาท ในการดำเนินชีวิต และไม่ก่อให้เกิดความผิดพลาด ๖. หลักธรรมคำสอนของศาสนาต่างๆ ศาสนาทุกศาสนามีหลักธรรมคำสอนที่มีจุดมุ่งหมายเดียวกัน คือ ให้ศาสนิกชน ทุกคนปฏิบัติตนเป็นคนดี ละเว้นจากการทำความชั่ว ถ้าศาสนิกชนทุกคนปฏิบัติตน ตามหลักธรรมคำสอนของศาสนาที่ตนเองนับถือ จะส่งผลให้สังคมเกิดความสงบสุข ๑) ศรัทธาในพระเจ้า (อัลลอฮ์) แต่เพียงพระองค์เดียว ๒) ศรัทธาในเทวทูต เทวทูต คือ ผู้เป็นสื่อกลางทำหน้าที่ติดต่อ ระหว่างพระเจ้ากับศาสดา ๓) ศรัทธาในพระคัมภีร์ คัมภีร์อัลกุรอานเป็นคัมภีร์ที่พระเจ้าประทาน มาโดยผ่านเทวทูตสู่นบีมุฮัมมัด ๔) ศรัทธาในศาสนทูต ศาสนทูตคือผู้ที่พระเจ้าเลือกสรรมาเพื่อนำ สารของพระองค์มาสั่งสอนประชาชน ๕) ศรัทธาในวันพิพากษาโลก ศาสนาอิสลามยอมรับในวันอวสานของ โลก ซึ่งเมื่อถึงวันนั้นพระเจ้าจะเสด็จมายังโลกเพื่อพิพากษาการกระทำของมนุษย์ ตามกรรมดี กรรมชั่วที่ได้ทำไว้ ๑. หลักศรัทธา ๖ ประการ ๖.๑ หลักคำสอนของศาสนาอิสลาม หลักคำสอนที่สำคัญของศาสนาอิสลาม ได้แก่ ๕๐ ตัวชี้วัด ส ๑.๑ ป.๕/๗ ภาระงาน/ชิ้นงาน แ ผ น ภ า พ ค ว า ม คิ ด เ ป รี ย บ เ ที ย บ ความเหมือนและความแตกต่างของ หลักธรรมคำาสอนของศาสนาต่าง ๆ ๑. นักเรียนสังเกตบัตรคำา หลักคำาสอนของ ศาสนาต่าง ๆ บนกระดาน จากนั้นให้ นักเรียนร่วมกันสนทนา โดยใช้คำาถาม ดังนี้ • ศาสนาทุกศาสนามีหลักธรรม คำาสอนที่มีจุดมุ่งหมายเดียวกันคืออะไร (ให้ศ�สนิกชนทุกคนปฏิบัติตนเป็นคนดี ละเว้นจ�กก�รกระทำ�คว�มชั่ว) • หากโลกนี้ไม่มีหลักธรรมคำาสอน ของศาสนาต่าง ๆ นักเรียนคิดว่าจะเป็น อย่างไร (ตัวอย่�งคำ�ตอบ ไม่มีที่ยึดเหนี่ยว จิตใจ ไม่มีหลักปฏิบัติในก�รดำ�เนินชีวิต สังคมเกิดคว�มวุ่นว�ย) ๒.นักเรียนร่วมกันศึกษาเนื้อหาเกี่ยวกับ หลักธรรมคำาสอนของศาสนาต่าง ๆ จากแหล่งเรียนรู้อื่นที่หลากหลาย รอบรู้อาเซียนและโลก asean ใ่็ไขั้นสังเกต รวบรวมข้อมูล Step 1 กระบวนการเรียนรู้ BBL อย่างแท้จริง ตามมาตรฐานสากลและวิสัยทัศน์ในศตวรรษที่ ๒๑ Steps GPAS การรวบรวมข้อมูลเพื่อสร้างฐานการเรียนรู้ กระตุ้นอารมณ์ตื่นเต้น สร้างความรู้สึกเชิงบวก สนุกสนาน น่าสนใจ ทำ ให้สมองตื่นตัวพร้อมเรียนรู้ซึ่งมี๒ วิธีดังนี้ วิธีที่ ๑ การใช้คำ ถามหรือกำ หนดปัญหาที่ผู้เรียนต้องพบในชีวิต วิธีที่ ๒ ให้ผู้เรียนอยู่ในสิ่งแวดล้อมที่เอื้อต่อการเรียนรู้ โดยใช้ระบบประสาทสัมผัสรับรู้ข้อมูล เรียนรู้ จากของจริง สิ่งใกล้ตัว ภาพ บัตรคำ ฯลฯ รวมทั้งได้สืบค้นจากแหล่งเรียนรู้ต่างๆ ด้วยตนเอง ขั้นสังเกต รวบรวมข้อมูล (Gathering) Step 1 พิเศษ สุดยอดคู่มือครู 4

สมองจะเกิดการเรียนรู้ทันทีเมื่อประเมินได้ว่า เรื่องที่กำ ลังเรียนมีความหมายและสำ คัญต่อการดำ เนินชีวิต ดังนั้น ในการสอนควรให้ผู้เรียนคิดประเมินเพื่อสร้างความหมายของความรู้ในมิติคุณธรรม จริยธรรม และ ค่านิยมหลัก ๑๒ ประการ ผู้เรียนจะกระตือรือร้นเมื่อร่างกายได้เคลื่อนไหว มีส่วนร่วมในกิจกรรมการเรียนรู้ทำ ให้สมองพัฒนา มีศักยภาพ ในการคิดมากขึ้น สมองจะใช้การคิดหาความสัมพันธ์ของสิ่งต่าง ๆ เพื่อเปรียบเทียบ จัดกลุ่ม และสร้างเป็นหลักการ ของตนเอง โดยใช้แผนภาพมาช่วยจัดความคิดเหล่านี้ให้เป็นระบบชัดเจน ขั้นคิดวิเคราะห์และสรุปความรู้ (Processing) Step 2 43 สุดยอดคู่มือครู รอบรู้อาเซียนและโลก ขั้นประเมินเพื่อเพิ่มคุณค่า Self-Regulating เสริมความรู้ ครูควรสอน ตัวชี้วัด ขั้นปฏิบัติและสรุปความรู้หลังการปฏิบัติ Applying and Constructing the Knowledge ขั้นสื่อสารและน�าเสนอ Applying the Communication Skill asean ๑) เมตตากรุณา คือ ความรัก ความ ปรารถนาดีต่อผู้อื่น ๒) สัมมาอาชีวะ คือ การประกอบอาชีพ สุจริต ๓) กามสังวร คือ การสำรวมในกาม ยินดี ในคู่ครองของตน ๔) สัจจะ คือ การพูดความจริง ๕) สติสัมปชัญญะ คือ ความระลึกได้ ความเมตตากรุณา และความรู้ตัว รู้ว่าสิ่งใดควรทำสิ่งใดไม่ควรทำ และความปรารถนาดีต่อผู้อื่น ๒. บุญกิริยาวัตถุ๓ บุญกิริยาวัตถุ ๓ หมายถึง หลักการทำบุญอันเป็นที่สำเร็จผลแห่ง ความสุข คำว่า บุญ คือ ความดี ทำแล้วก่อให้เกิดความสุขกายและใจ มี ๓ ประการ ได้แก่ ๑) ทานมัย บุญสำเร็จด้วยการให้หรือการบริจาค คือ การทำบุญ ด้วยการสงเคราะห์แก่ผู้ยากไร้ เช่น การให้เสื้อผ้า อาหาร ที่พักพิง ยารักษาโรค นอกจากนั้น การให้อภัยซึ่งกันและกันก็ถือว่าเป็นบุญเช่นกัน ผลที่ได้จากการให้ คือ เป็นที่รักของคนทั่วไป ดังพุทธศาสนสุภาษิต ที่ว่า ผู้ให้ย่อมเป็นที่รัก ภาวนามัยเป็นการทำบุญ ด้วยการฝึกฝนอบรมจิตใจให้สงบ ๒) สีลมัย บุญสำเร็จด้วยการรักษาศีล คือ การทำบุญด้วยการรักษาศีล ๕ การประพฤติดี เป็นการรักษากาย วาจา ใจ ให้เรียบร้อย ๓) ภาวนามัย บุญสำเร็จด้วยการ ภาวนา คือ การทำบุญด้วยการสวดมนต์ นั่งสมาธิ ทำจิตใจให้สงบ ใช้ปัญญาพิจารณาให้เห็นสิ่งต่าง ๆ ตามความเป็นจริง ๔๓ ๔. นักเรียนแต่ละกลุ่มร่วมกันคิดวิเคราะห์ หลักธรรมในโอวาท ๓ ที่ได้ศึกษาตาม หัวข้อ ดังนี้ • ความหมายของหลักธรรม • ความสำาคัญของหลักธรรม • การนำาหลักธรรมไปปฏิบัติ จากนั้นจัดทำาเป็นแผนภาพความคิด ดังตัวอย่าง ขั้นคิดวิเคราะห์ และสรุปความรู้ Step 2 เสริมความรู้ ครูควรสอน ภาวนา อ่านว่า พา-วะ-นา หมายถึง สำารวมใจให้แน่วแน่ เป็นสมาธิ ความสำาคัญ เป็นหลักธรรมที่เกี่ยวกับ การทำาความดี ทำาให้ผู้ปฏิบัติ ประสบความสำาเร็จใน การเรียนและการทำางาน เครื่องมือทำาให้บรรลุถึง ความสำาเร็จในการทำางาน มี ๔ ประการ ได้แก่ ฉันทะ คือ ความรักงานที่ทำา วิริยะ คือ ความขยัน หมั่นเพียร จิตตะ คือ ความเอาใจใส่ วิมังสา คือ พิจารณา ไตร่ตรอง ความหมาย รักในงานที่ทำา ขยันหมั่นเพียรในการทำางาน ไม่ย่อท้อต่อความยากลำาบาก เอาใจใส่ในงาน ที่ทำา และคิดพิจารณาไตร่ตรองในสิ่งที่ทำา อยู่เสมอ การนำาไปปฏิบัติ หลักธรรม ในโอวาท ๓อิทธิบาท ๔ รอบรู้อาเซียนและโลก ขั้นประเมินเพื่อเพิ่มคุณค่า Self-Regulating เสริมความรู้ ครูควรสอน ตัวชี้วัด ขั้นปฏิบัติและสรุปความรู้หลังการปฏิบัติ Applying and Constructing the Knowledge ขั้นสื่อสารและน�าเสนอ Applying the Communication Skill asean ๑) เมตตากรุณา คือ ความรัก ความ ปรารถนาดีต่อผู้อื่น ๒) สัมมาอาชีวะ คือ การประกอบอาชีพ สุจริต ๓) กามสังวร คือ การสำรวมในกาม ยินดี ในคู่ครองของตน ๔) สัจจะ คือ การพูดความจริง ๕) สติสัมปชัญญะ คือ ความระลึกได้ ความเมตตากรุณา และความรู้ตัว รู้ว่าสิ่งใดควรทำสิ่งใดไม่ควรทำ และความปรารถนาดีต่อผู้อื่น ๒. บุญกิริยาวัตถุ๓ บุญกิริยาวัตถุ ๓ หมายถึง หลักการทำบุญอันเป็นที่สำเร็จผลแห่ง ความสุข คำว่า บุญ คือ ความดี ทำแล้วก่อให้เกิดความสุขกายและใจ มี ๓ ประการ ได้แก่ ๑) ทานมัย บุญสำเร็จด้วยการให้หรือการบริจาค คือ การทำบุญ ด้วยการสงเคราะห์แก่ผู้ยากไร้ เช่น การให้เสื้อผ้า อาหาร ที่พักพิง ยารักษาโรค นอกจากนั้น การให้อภัยซึ่งกันและกันก็ถือว่าเป็นบุญเช่นกัน ผลที่ได้จากการให้ คือ เป็นที่รักของคนทั่วไป ดังพุทธศาสนสุภาษิต ที่ว่า ผู้ให้ย่อมเป็นที่รัก ภาวนามัยเป็นการทำบุญ ด้วยการฝึกฝนอบรมจิตใจให้สงบ ๒) สีลมัย บุญสำเร็จด้วยการรักษาศีล คือ การทำบุญด้วยการรักษาศีล ๕ การประพฤติดี เป็นการรักษากาย วาจา ใจ ให้เรียบร้อย ๓) ภาวนามัย บุญสำเร็จด้วยการ ภาวนา คือ การทำบุญด้วยการสวดมนต์ นั่งสมาธิ ทำจิตใจให้สงบ ใช้ปัญญาพิจารณาให้เห็นสิ่งต่าง ๆ ตามความเป็นจริง ๔๓ ๔. นักเรียนแต่ละกลุ่มร่วมกันคิดวิเคราะห์ หลักธรรมในโอวาท ๓ ที่ได้ศึกษาตาม หัวข้อ ดังนี้ • ความหมายของหลักธรรม • ความสำาคัญของหลักธรรม • การนำาหลักธรรมไปปฏิบัติ จากนั้นจัดทำาเป็นแผนภาพความคิด ดังตัวอย่าง ขั้นคิดวิเคราะห์ และสรุปความรู้ Step 2 เสริมความรู้ ครูควรสอน ภาวนา อ่านว่า พา-วะ-นา หมายถึง สำารวมใจให้แน่วแน่ เป็นสมาธิ ความสำาคัญ เป็นหลักธรรมที่เกี่ยวกับ การทำาความดี ทำาให้ผู้ปฏิบัติ ประสบความสำาเร็จใน การเรียนและการทำางาน เครื่องมือทำาให้บรรลุถึง ความสำาเร็จในการทำางาน มี ๔ ประการ ได้แก่ ฉันทะ คือ ความรักงานที่ทำา วิริยะ คือ ความขยัน หมั่นเพียร จิตตะ คือ ความเอาใจใส่ วิมังสา คือ พิจารณา ไตร่ตรอง ความหมาย รักในงานที่ทำา ขยันหมั่นเพียรในการทำางาน ไม่ย่อท้อต่อความยากลำาบาก เอาใจใส่ในงาน ที่ทำา และคิดพิจารณาไตร่ตรองในสิ่งที่ทำา อยู่เสมอ การนำาไปปฏิบัติ หลักธรรม ในโอวาท ๓ อิทธิบาท ๔ พิเศษ 5 สุดยอดคู่มือครู

ขั้นปฏิบัติและสรุปความรู้หลังการปฏิบัติ (Applying and Constructing the Knowledge) Step 3 การนำ หลักการที่สร้างขึ้นไปปฏิบัติลงมือทำ ลงมือแก้ปัญหา ทำ ให้สมองต่อยอดความรู้ที่มีอยู่เดิม เกิดความรู้ ที่ซับซ้อนขึ้น ยิ่งปฏิบัติเป็นประจำ จะเกิดความชำ นาญ กลายเป็นความเข้าใจที่คงทน ซึ่งเรียกว่า องค์ความรู้หรือปัญญา 27 สุดยอดคู่มือครู รอบรู้อาเซียนและโลก ขั้นประเมินเพื่อเพิ่มคุณค่า Self-Regulating เสริมความรู้ ครูควรสอน ตัวชี้วัด ขั้นปฏิบัติและสรุปความรู้หลังการปฏิบัติ Applying and Constructing the Knowledge ขั้นสื่อสารและน�าเสนอ Applying the Communication Skill asean สนุกกับคำ�ศัพท์ อาจารย์เสถียร โพธ ิน ันทะ เป ็นผู ้ท ี ่ม ีบทบาทต ่องานเผยแผ ่พระพุทธศาสนา เป ็นอย ่างย ิ ่ง โดยท่านได้แต่งหนังสือและบทความทางพระพุทธศาสนามากมาย ท ่านสามารถแต ่งบทความลงในวารสารธรรมจ ักษุในขณะท ี ่ม ีอายุเพ ียง ๑๘ ป ีเท ่าน ั ้น เม ื ่ออายุได ้ ๑๙ ป ี ก ็ได ้ช ื ่อว ่าเป ็น “นักปราชญ์ในวงการศาสนา” มีความสามารถ ในการอ ่านและพูดได ้ ๗ ภาษา และเป ็นน ักประว ัต ิศาสตร ์พระพุทธศาสนาต ั ้งแต ่ อายุยังน้อย อาจารย ์เสถ ียรได ้เส ียช ีว ิตเม ื ่อว ันท ี ่ ๙ ธันวาคม พ.ศ. ๒๕๐๙ รวมอายุ ได ้ ๓๗ ป ี คุณธรรมที่ควรถือเป็นแบบอย่าง อาจารย์เสถียร โพธ ิน ันทะ เป ็นผู ้ม ีความใฝ่รู ้ใฝ่เร ียนพระพุทธศาสนาและ เผยแผ่พระพุทธศาสนาตลอดมา เปรียญธรรม ๙ ประโยค (ป.ธ.๙) เป็นระดับชั้นสูงสุดของการศึกษาแผนกบาลี ของคณะสงฆ์ไทย ผู้สอบไล่ได้ในชั้นนี้กระทรวงศึกษาธิการเทียบวุฒิให้เทียบเท่า ระดับปริญญาตรีสามเณรผู้สอบไล่ได้ในชั้นเปรียญธรรม ๙ ประโยค โดยมีอายุ ไม่เกิน ๒๐ ปีจะได้รับพระมหากรุณาธิคุณจากพระบาทสมเด็จพระบรมชนกาธิเบศร มหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตรโปรดให้เข้ารับการบรรพชาอุปสมบท ในวัดพระศรีรัตนศาสดาราม ในพระบรมมหาราชวัง โดยได้รับพระราชทาน เครื่องอัฏฐบริขาร ทรงรับเป็นเจ้าภาพในการบำาเพ็ญพระราชกุศลบรรพชา อุปสมบทให้ตามโบราณราชประเพณี monk (มังคฺ) นักบวช พระภิกษุ teacher (ที ่ เชอะ) ครูอาจารย์ ๒๗ Step 3 ขั้นปฏิบัติ และสรุปความรู้ หลังการปฏิบัติ แนวทางการนำา คุณธรรมไปปฏิบัติ ผลที่เกิดขึ้นจากการปฏิบัติ (ทำ�ให้กล�ยเป็นผู้ใฝ่เรียนรู้ อ่�นหนังสือได้ม�กขึ้น มีคว�มรู้แตกฉ�นในเรื่องที่สนใจ และส�ม�รถนำ� คว�มรู้ไปใช้ประโยชน์ต่อตนเองและผู้อื่นได้) จากนั้นให้นักเรียนตรวจสอบและประเมิน แบบบันทึกว่ามีความถูกต้องหรือไม่ และ แก้ไขให้ดียิ่งขึ้น ๗. นักเรียนร่วมกันสรุปสิ่งที่เข้าใจเป็นความรู้ ร่วมกัน ดังนี้ • พุ ท ธ ศ า ส นิ ก ช น ตั ว อ ย่ า ง เ ป็ น บุคคลที่ประพฤติปฏิบัติดี มีคุณธรรม ทำาประโยชน์เพื่อส่วนรวม การศึกษา ประวัติพุทธศาสนิกชนตัวอย่างทำาให้ได้ แบบอย่างที่ดีมาปรับใช้ในการดำาเนินชีวิต ๘. นักเรียนออกมานำาเสนอแนวทางการนำา คุณธรรมของพุทธศาสนิกชนตัวอย่าง ไปปฏิบัติ พร้อมบอกผลที่เกิดขึ้นจากการ ปฏิบัติให้เพื่อนฟังหน้าชั้นเรียน เสริมความรู้ ครูควรสอน พระบรมมหาราชวัง เป็นที่ประทับของพระมหากษัตริย์สมัยรัตนโกสินทร์ ตั้งแต่รัชสมัย พระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราช (รัชกาลที่ ๑) จนถึงรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว (รัชกาลที่ ๕) ขั้นสื่อสารและน�าเสนอ Step4 ๖. นักเรียนสืบค้นประวัติพุทธศาสนิกชน ตัวอย่างมา ๑ บุคคล จากนั้นวิเคราะห์ คุณธรรมที่ควรถือเป็นแบบอย่าง แนวทาง การนำาคุณธรรมไปปฏิบัติ และบอกผล ที่เกิดขึ้นจากการปฏิบัติลงในแผนภาพ ความคิด ดังตัวอย่าง คุณธรรมที่ควรถือเป็น แบบอย่างของ (อ�จ�รย์เสถียร โพธินันทะ) คุณธรรม (เป็นผู้มีคว�มใฝ่รู้ ใฝ่เรียนพระพุทธศ�สน� และเผยแผ่พระพุทธศ�สน�) (ตั้งใจเรียน อ่�นหนังสือ มุ่งแสวงห�คว�มรู้ ในเรื่องที่สนใจ จนเกิดคว�มเข้�ใจ) 27 สุดยอดคู่มือครู รอบรู้อาเซียนและโลก ขั้นประเมินเพื่อเพิ่มคุณค่า Self-Regulating เสริมความรู้ ครูควรสอน ตัวชี้วัด ขั้นปฏิบัติและสรุปความรู้หลังการปฏิบัติ Applying and Constructing the Knowledge ขั้นสื่อสารและน�าเสนอ Applying the Communication Skill asean สนุกกับคำ�ศัพท์ อาจารย์เสถียร โพธ ิน ันทะ เป ็นผู ้ท ี ่ม ีบทบาทต ่องานเผยแผ ่พระพุทธศาสนา เป ็นอย ่างย ิ ่ง โดยท่านได้แต่งหนังสือและบทความทางพระพุทธศาสนามากมาย ท ่านสามารถแต ่งบทความลงในวารสารธรรมจ ักษุในขณะท ี ่ม ีอายุเพ ียง ๑๘ ป ีเท ่าน ั ้น เม ื ่ออายุได ้ ๑๙ ป ี ก ็ได ้ช ื ่อว ่าเป ็น “นักปราชญ์ในวงการศาสนา” มีความสามารถ ในการอ ่านและพูดได ้ ๗ ภาษา และเป ็นน ักประว ัต ิศาสตร ์พระพุทธศาสนาต ั ้งแต ่ อายุยังน้อย อาจารย ์เสถ ียรได ้เส ียช ีว ิตเม ื ่อว ันท ี ่ ๙ ธันวาคม พ.ศ. ๒๕๐๙ รวมอายุ ได ้ ๓๗ ป ี คุณธรรมที่ควรถือเป็นแบบอย่าง อาจารย์เสถียร โพธ ิน ันทะ เป ็นผู ้ม ีความใฝ่รู ้ใฝ่เร ียนพระพุทธศาสนาและ เผยแผ่พระพุทธศาสนาตลอดมา เปรียญธรรม ๙ ประโยค (ป.ธ.๙) เป็นระดับชั้นสูงสุดของการศึกษาแผนกบาลี ของคณะสงฆ์ไทย ผู้สอบไล่ได้ในชั้นนี้กระทรวงศึกษาธิการเทียบวุฒิให้เทียบเท่า ระดับปริญญาตรีสามเณรผู้สอบไล่ได้ในชั้นเปรียญธรรม ๙ ประโยค โดยมีอายุ ไม่เกิน ๒๐ ปีจะได้รับพระมหากรุณาธิคุณจากพระบาทสมเด็จพระบรมชนกาธิเบศร มหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตรโปรดให้เข้ารับการบรรพชาอุปสมบท ในวัดพระศรีรัตนศาสดาราม ในพระบรมมหาราชวัง โดยได้รับพระราชทาน เครื่องอัฏฐบริขาร ทรงรับเป็นเจ้าภาพในการบำาเพ็ญพระราชกุศลบรรพชา อุปสมบทให้ตามโบราณราชประเพณี monk (มังคฺ) นักบวช พระภิกษุ teacher (ที ่ เชอะ) ครูอาจารย์ ๒๗ Step 3 ขั้นปฏิบัติ และสรุปความรู้ หลังการปฏิบัติ แนวทางการนำา คุณธรรมไปปฏิบัติ ผลที่เกิดขึ้นจากการปฏิบัติ (ทำ�ให้กล�ยเป็นผู้ใฝ่เรียนรู้ อ่�นหนังสือได้ม�กขึ้น มีคว�มรู้แตกฉ�นในเรื่องที่สนใจ และส�ม�รถนำ� คว�มรู้ไปใช้ประโยชน์ต่อตนเองและผู้อื่นได้) จากนั้นให้นักเรียนตรวจสอบและประเมิน แบบบันทึกว่ามีความถูกต้องหรือไม่ และ แก้ไขให้ดียิ่งขึ้น ๗. นักเรียนร่วมกันสรุปสิ่งที่เข้าใจเป็นความรู้ ร่วมกัน ดังนี้ • พุ ท ธ ศ า ส นิ ก ช น ตั ว อ ย่ า ง เ ป็ น บุคคลที่ประพฤติปฏิบัติดี มีคุณธรรม ทำาประโยชน์เพื่อส่วนรวม การศึกษา ประวัติพุทธศาสนิกชนตัวอย่างทำาให้ได้ แบบอย่างที่ดีมาปรับใช้ในการดำาเนินชีวิต ๘. นักเรียนออกมานำาเสนอแนวทางการนำา คุณธรรมของพุทธศาสนิกชนตัวอย่าง ไปปฏิบัติ พร้อมบอกผลที่เกิดขึ้นจากการ ปฏิบัติให้เพื่อนฟังหน้าชั้นเรียน เสริมความรู้ ครูควรสอน พระบรมมหาราชวัง เป็นที่ประทับของพระมหากษัตริย์สมัยรัตนโกสินทร์ ตั้งแต่รัชสมัย พระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราช (รัชกาลที่ ๑) จนถึงรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว (รัชกาลที่ ๕) ขั้นสื่อสารและน�าเสนอ Step4 ๖. นักเรียนสืบค้นประวัติพุทธศาสนิกชน ตัวอย่างมา ๑ บุคคล จากนั้นวิเคราะห์ คุณธรรมที่ควรถือเป็นแบบอย่าง แนวทาง การนำาคุณธรรมไปปฏิบัติ และบอกผล ที่เกิดขึ้นจากการปฏิบัติลงในแผนภาพ ความคิด ดังตัวอย่าง คุณธรรมที่ควรถือเป็น แบบอย่างของ (อ�จ�รย์เสถียร โพธินันทะ) คุณธรรม (เป็นผู้มีคว�มใฝ่รู้ ใฝ่เรียนพระพุทธศ�สน� และเผยแผ่พระพุทธศ�สน�) (ตั้งใจเรียน อ่�นหนังสือ มุ่งแสวงห�คว�มรู้ ในเรื่องที่สนใจ จนเกิดคว�มเข้�ใจ) 27 สุดยอดคู่มือครู รอบรู้อาเซียนและโลก ขั้นประเมินเพื่อเพิ่มคุณค่า Self-Regulating เสริมความรู้ ครูควรสอน ตัวชี้วัด ขั้นปฏิบัติและสรุปความรู้หลังการปฏิบัติ Applying and Constructing the Knowledge ขั้นสื่อสารและน�าเสนอ Applying the Communication Skill asean สนุกกับคำ�ศัพท์ อาจารย์เสถียร โพธ ิน ันทะ เป ็นผู ้ท ี ่ม ีบทบาทต ่องานเผยแผ ่พระพุทธศาสนา เป ็นอย ่างย ิ ่ง โดยท่านได้แต่งหนังสือและบทความทางพระพุทธศาสนามากมาย ท ่านสามารถแต ่งบทความลงในวารสารธรรมจ ักษุในขณะท ี ่ม ีอายุเพ ียง ๑๘ ป ีเท ่าน ั ้น เม ื ่ออายุได ้ ๑๙ ป ี ก ็ได ้ช ื ่อว ่าเป ็น “นักปราชญ์ในวงการศาสนา” มีความสามารถ ในการอ ่านและพูดได ้ ๗ ภาษา และเป ็นน ักประว ัต ิศาสตร ์พระพุทธศาสนาต ั ้งแต ่ อายุยังน้อย อาจารย ์เสถ ียรได ้เส ียช ีว ิตเม ื ่อว ันท ี ่ ๙ ธันวาคม พ.ศ. ๒๕๐๙ รวมอายุ ได ้ ๓๗ ป ี คุณธรรมที่ควรถือเป็นแบบอย่าง อาจารย์เสถียร โพธ ิน ันทะ เป ็นผู ้ม ีความใฝ่รู ้ใฝ่เร ียนพระพุทธศาสนาและ เผยแผ่พระพุทธศาสนาตลอดมา เปรียญธรรม ๙ ประโยค (ป.ธ.๙) เป็นระดับชั้นสูงสุดของการศึกษาแผนกบาลี ของคณะสงฆ์ไทย ผู้สอบไล่ได้ในชั้นนี้กระทรวงศึกษาธิการเทียบวุฒิให้เทียบเท่า ระดับปริญญาตรีสามเณรผู้สอบไล่ได้ในชั้นเปรียญธรรม ๙ ประโยค โดยมีอายุ ไม่เกิน ๒๐ ปีจะได้รับพระมหากรุณาธิคุณจากพระบาทสมเด็จพระบรมชนกาธิเบศร มหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตรโปรดให้เข้ารับการบรรพชาอุปสมบท ในวัดพระศรีรัตนศาสดาราม ในพระบรมมหาราชวัง โดยได้รับพระราชทาน เครื่องอัฏฐบริขาร ทรงรับเป็นเจ้าภาพในการบำาเพ็ญพระราชกุศลบรรพชา อุปสมบทให้ตามโบราณราชประเพณี monk (มังคฺ) นักบวช พระภิกษุ teacher (ที ่ เชอะ) ครูอาจารย์ ๒๗ Step 3 ขั้นปฏิบัติ และสรุปความรู้ หลังการปฏิบัติ แนวทางการนำา คุณธรรมไปปฏิบัติ ผลที่เกิดขึ้นจากการปฏิบัติ (ทำ�ให้กล�ยเป็นผู้ใฝ่เรียนรู้ อ่�นหนังสือได้ม�กขึ้น มีคว�มรู้แตกฉ�นในเรื่องที่สนใจ และส�ม�รถนำ� คว�มรู้ไปใช้ประโยชน์ต่อตนเองและผู้อื่นได้) จากนั้นให้นักเรียนตรวจสอบและประเมิน แบบบันทึกว่ามีความถูกต้องหรือไม่ และ แก้ไขให้ดียิ่งขึ้น ๗. นักเรียนร่วมกันสรุปสิ่งที่เข้าใจเป็นความรู้ ร่วมกัน ดังนี้ • พุ ท ธ ศ า ส นิ ก ช น ตั ว อ ย่ า ง เ ป็ น บุคคลที่ประพฤติปฏิบัติดี มีคุณธรรม ทำาประโยชน์เพื่อส่วนรวม การศึกษา ประวัติพุทธศาสนิกชนตัวอย่างทำาให้ได้ แบบอย่างที่ดีมาปรับใช้ในการดำาเนินชีวิต ๘. นักเรียนออกมานำาเสนอแนวทางการนำา คุณธรรมของพุทธศาสนิกชนตัวอย่าง ไปปฏิบัติ พร้อมบอกผลที่เกิดขึ้นจากการ ปฏิบัติให้เพื่อนฟังหน้าชั้นเรียน เสริมความรู้ ครูควรสอน พระบรมมหาราชวัง เป็นที่ประทับของพระมหากษัตริย์สมัยรัตนโกสินทร์ ตั้งแต่รัชสมัย พระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราช (รัชกาลที่ ๑) จนถึงรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว (รัชกาลที่ ๕) ขั้นสื่อสารและน�าเสนอ Step4 ๖. นักเรียนสืบค้นประวัติพุทธศาสนิกชน ตัวอย่างมา ๑ บุคคล จากนั้นวิเคราะห์ คุณธรรมที่ควรถือเป็นแบบอย่าง แนวทาง การนำาคุณธรรมไปปฏิบัติ และบอกผล ที่เกิดขึ้นจากการปฏิบัติลงในแผนภาพ ความคิด ดังตัวอย่าง คุณธรรมที่ควรถือเป็น แบบอย่างของ (อ�จ�รย์เสถียร โพธินันทะ) คุณธรรม (เป็นผู้มีคว�มใฝ่รู้ ใฝ่เรียนพระพุทธศ�สน� และเผยแผ่พระพุทธศ�สน�) (ตั้งใจเรียน อ่�นหนังสือ มุ่งแสวงห�คว�มรู้ ในเรื่องที่สนใจ จนเกิดคว�มเข้�ใจ) พิเศษ สุดยอดคู่มือครู 6

ขั้นสื่อสารและน�ำเสนอ (Applying the Communication Skill) การถ่ายทอดความรู้ความคิด ความรู้สึก โดยใช้ภาษา แสดงถึงความสามารถในการสื่อสารหรือปัญญา ด้านภาษา กระบวนการนี้ทำ ให้ผู้เรียนได้แลกเปลี่ยนความรู้ทัศนคติซึ่งกันและกัน ถ้านำ เสนอโดยใช้คอมพิวเตอร์ หรือสื่ออิเล็กทรอนิกส์ผู้เรียนก็จะได้พัฒนาทักษะด้านเทคโนโลยีด้วย การสื่อสารและนำ เสนอเป็นการสร้างอารมณ์เชิงบวกได้อย่างดีเมื่อผู้อื่นชื่นชอบผลงานของตน ชื่นชม ความสำ เร็จของตน ผู้เรียนจะเกิดความภาคภูมิใจ เกิดแรงบันดาลใจที่จะสร้างสรรค์ผลงานต่อๆ ไป Step4 สุดยอดคู่มือครู 46 ขั้นคิดวิเคราะห์และสรุปความรู้ Processing บูรณาการทักษะศตวรรษที่ 21 ข้อสอบเน้นสมรรถนะ ขั้นสังเกต รวบรวมข้อมูล Gathering GPAS 5 Steps เป็นสิ่งจำเป็นสำหรับทุกคน ผู้จะมีความรู้ได้ต้องเป็นผู้มีนิสัยสนใจเล่าเรียน รู้จักเลือกเรียนในสิ่งที่ควรรู้ มีนิสัยชอบฟัง ชอบอ่าน ชอบค้นคว้า และมีความ กระตือรือร้นที่จะศึกษาหาความรู้เพิ่มเติมอยู่เสมอ ความสนใจใฝ่รู้จึงเป็นสิ่งที่ นำความเจริญก้าวหน้ามาให้แก่ทุกคน ศึกษาเล่าเรียนจากครู ศึกษาดูจากตำรา การฟังธรรม ๒) การงานไม่อากูล อากูล แปลว่า คั่งค้าง การทำงานไม่อากูล คือ การทำงาน ไม่คั่งค้าง การทำงานไม่คั่งค้าง คือ การมีความรับผิดชอบ ทำงานที่ ได้รับมอบหมายให้สำเร็จตามเวลาที่กำหนด ลักษณะของคนที่มีความรับผิดชอบ ต่องาน คือ มีนิสัยไม่ผัดวันประกันพรุ่ง ไม่เกียจคร้าน มีนิสัยรักงาน มีความ พากเพียรไม่ท้อถอย มีความรับผิดชอบ ไม่มีความรับผิดชอบ พรุ่งนี้ค่อยทำดีกว่า ๔๖ ๗.นักเรียนร่วมกันสรุปสิ่งที่เข้าใจเป็น ความรู้ร่วมกัน ดังนี้ • การไม่ทำาความชั่ว การทำาความดี การทำาจิตใจให้ผ่องใสบริสุทธิ์เป็นการ นำาหลักโอวาท ๓ ไปปฏิบัติ ทำาให้ชีวิต มีความสุข Step 3 ขั้นปฏิบัติ และสรุปความรู้ หลังการปฏิบัติ ๘. นักเรียนออกมานำาเสนอแนวทาง การปฏิบัติตนตามหลักธรรมใน โอวาท ๓ จากแผนภาพความคิดให้ เพื่อนฟังหน้าชั้นเรียน เสริมความรู้ ครูควรสอน การงานไม่อากูล คือ การทำาสิ่งใด หากผัดวันประกันพรุ่ง เพราะความเกียจคร้าน ไม่ทำาให้สำาเร็จโดยเร็ว ปล่อยให้คั่งค้างทับถมมากเข้า งานก็จะเพิ่มขึ้น ทำาเท่าไร ก็ไม่สำาเร็จ ขั้นสื่อสารและน�าเสนอ Step4 ขั้นคิดวิเคราะห์และสรุปควาProcessing บูรณาการทักษะศตวรรษที่ 21 ข้อสอบเน้นสมรรถนะ ขั้นสังเกต รวบรวมข้อมูล Gathering GPAS 5 Steps เป็นสิ่งจำเป็นสำหรับทุกคน ผู้จะมีความรู้ได้ต้องเป็นผู้มีนิสัยสนใจเล่าเรีรู้จักเลือกเรียนในสิ่งที่ควรรู้ มีนิสัยชอบฟัง ชอบอ่าน ชอบค้นคว้า และมีคกระตือรือร้นที่จะศึกษาหาความรู้เพิ่มเติมอยู่เสมอ ความสนใจใฝ่รู้จึงเป็นสินำความเจริญก้าวหน้ามาให้แก่ทุกคน ศึกษาเล่าเรียนจากครู ศึกษาดูจากตำรา การฟังธรรม ๒) การงานไม่อากูล อากูล แปลว่า คั่งค้าง การทำงานไม่อากูล คือ การทำไม่คั่งค้าง การทำงานไม่คั่งค้าง คือ การมีความรับผิดชอบ ทำงาได้รับมอบหมายให้สำเร็จตามเวลาที่กำหนด ลักษณะของคนที่มีความรับผิดชต่องาน คือ มีนิสัยไม่ผัดวันประกันพรุ่ง ไม่เกียจคร้าน มีนิสัยรักงาน มีคพากเพียรไม่ท้อถอย มีความรับผิดชอบ ไม่มีความรับผิดชอบ พรุ่งนี้ค่๔๖ ๗.นักเรียนร่วมกันสรุปสิ่งที่เข้าใจเป็น ความรู้ร่วมกัน ดังนี้ • การไม่ทำาความชั่ว การทำาความดี การทำาจิตใจให้ผ่องใสบริสุทธิ์เป็นการ นำาหลักโอวาท ๓ ไปปฏิบัติ ทำาให้ชีวิต มีความสุข Step 3 ขั้นปฏิบัติ และสรุปความรู้ หลังการปฏิบัติ ๘. นักเรียนออกมานำาเสนอแนวทาง การปฏิบัติตนตามหลักธรรมใน โอวาท ๓ จากแผนภาพความคิดให้ เพื่อนฟังหน้าชั้นเรียน เสริมความรู้ ครูควรสอน การงานไม่อากูล คือ การทำาสิ่งใด หากผัดวันประกันพรุ่ง เพราะความเกียจคไม่ทำาให้สำาเร็จโดยเร็ว ปล่อยให้คั่งค้างทับถมมากเข้า งานก็จะเพิ่มขึ้น ทำาเทก็ไม่สำาเร็จ ขั้นสื่อสารและน�าเสนอ Step4 พิเศษ 7 สุดยอดคู่มือครู

เมื่อสมองของผู้เรียนได้รับการเสริมแรงเชิงบวกอย่างสมํ่าเสมอจากสิ่งที่ทำ จะกระตุ้นให้คิดสร้างสรรค์ สิ่งที่เป็นประโยชน์เพิ่มขึ้นอีก หล่อหลอมเป็นนิสัยแห่งการคิดการกระทำ ในตัวผู้เรียน สามารถขยายผลไปสู่สังคมได้ ตามมาตรฐานสากลและวิสัยทัศน์ในศตวรรษที่ ๒๑ ขั้นประเมินเพื่อเพิ่มคุณค่าบริการสังคมและจิตสาธารณะ (Self-Regulating) Step5 47 สุดยอดคู่มือครู รอบรู้อาเซียนและโลก ขั้นประเมินเพื่อเพิ่มคุณค่า Self-Regulating เสริมความรู้ ครูควรสอน ตัวชี้วัด ขั้นปฏิบัติและสรุปความรู้หลังการปฏิบัติ Applying and Constructing the Knowledge ขั้นสื่อสารและน�าเสนอ Applying the Communication Skill asean ๓) ความอดทน ความอดทนมาจากคำว่า ขันติ คือ มีความอดทนตรากตรำ ทำงาน ทนความเหนื่อยยากและทนความลำบากต่าง ๆ ความอดทนแบ่งออกได้ ดังนี้ (๑) อดทนต่อความลำบากตรากตรำต่าง ๆ เช่น อดทนต่อ สภาพทางธรรมชาติเวลาทำงาน คือ ความร้อน ความหนาว ฝนตก แดดออก (๒) อดทนต่อความเจ็บปวดต่าง ๆ เช่น ความไม่สบายกาย ของเรา ความเจ็บไข้ได้ป่วย (๓) อดทนต่อความเจ็บใจ คือ การอดทนต่อความโกรธ ความไม่พอใจ ความขัดใจ ซึ่งเกิดจากการกระทำของผู้อื่น (๔) อดทนต่ออำนาจกิเลส คือ การอดทนต่อความอยาก ต่าง ๆ เช่น ความอยากได้ ความอยากมี ความอยากเป็น ผู้ที่มีความอดทนอดกลั้นต่อสิ่งต่าง ๆ เป็นที่รักของผู้อื่น มีความสำเร็จในการเล่าเรียนหรือในการงานต่าง ๆ ชีวิตก็จะพบแต่ความสุข เมื่อละเว้นการทำความชั่ว ทำความดีให้ ถึงพร้อมแล้ว สิ่งสำคัญอีกประการหนึ่ง คือ การ ทำจิตใจให้บริสุทธิ์ปราศจากสิ่งเศร้าหมองซึ่งจะ ส่งผลให้เกิดความสุข การบริหารจิตเจริญปัญญา ด้วยการสวดมนต์ไหว้พระ นั่งสมาธิ จะช่วยให้ มีจิตใจสงบ เกิดสมาธิ หากพุทธศาสนิกชน ปฏิบัติตนตามหลัก โอวาท ๓ ก็สามารถทำให้จิตใจผ่องใสบริสุทธิ์ การนั่งสมาธิเพื่อให้จิตใจสงบ ๓.๓ การทำจิตใจให้ผ่องใสบริสุทธิ์ ๔๗ Step5 ขั้นประเมินเพื่อเพิ่มคุณค่า บริการสังคม และจิตสาธารณะ ๙. นักเรียนร่วมกันจัดทำาหนังสือเล่มเล็ก เกี่ยวกับหลักธรรมในโอวาท ๓ พร้อม ออกแบบตกแต่งให้สวยงาม แล้วนำาไป จัดแสดงในนิทรรศการของโรงเรียน รอบรู้อาเซียนและโลก ขั้นประเมินเพื่อเพิ่มคุณค่า Self-Regulating มรู้ ครูควรสอน ตัวชี้วัด ฏิบัติและสรุปความรู้หลังการปฏิบัติ ng and Constructing the Knowledge ขั้นสื่อสารและน�าเสนอ Applying the Communication Skill asean ๓) ความอดทน ความอดทนมาจากคำว่า ขันติ คือ มีความอดทนตรากตรำ วามเหนื่อยยากและทนความลำบากต่าง ๆ ความอดทนแบ่งออกได้ (๑) อดทนต่อความลำบากตรากตรำต่าง ๆ เช่น อดทนต่อ รมชาติเวลาทำงาน คือ ความร้อน ความหนาว ฝนตก แดดออก (๒) อดทนต่อความเจ็บปวดต่าง ๆ เช่น ความไม่สบายกาย เจ็บไข้ได้ป่วย (๓) อดทนต่อความเจ็บใจ คือ การอดทนต่อความโกรธ จ ความขัดใจ ซึ่งเกิดจากการกระทำของผู้อื่น (๔) อดทนต่ออำนาจกิเลส คือ การอดทนต่อความอยาก ความอยากได้ ความอยากมี ความอยากเป็น ผู้ที่มีความอดทนอดกลั้นต่อสิ่งต่าง ๆ เป็นที่รักของผู้อื่น ในการเล่าเรียนหรือในการงานต่าง ๆ ชีวิตก็จะพบแต่ความสุข เว้นการทำความชั่ว ทำความดีให้ สิ่งสำคัญอีกประการหนึ่ง คือ การ ริสุทธิ์ปราศจากสิ่งเศร้าหมองซึ่งจะ วามสุข การบริหารจิตเจริญปัญญา มนต์ไหว้พระ นั่งสมาธิ จะช่วยให้ กิดสมาธิ ทธศาสนิกชน ปฏิบัติตนตามหลัก ามารถทำให้จิตใจผ่องใสบริสุทธิ์ การนั่งสมาธิเพื่อให้จิตใจสงบ ำจิตใจให้ผ่องใสบริสุทธิ์ ๔๗ Step5 ขั้นประเมินเพื่อเพิ่มคุณค่า บริการสังคม และจิตสาธารณะ ๙. นักเรียนร่วมกันจัดทำาหนังสือเล่มเล็ก เกี่ยวกับหลักธรรมในโอวาท ๓ พร้อม ออกแบบตกแต่งให้สวยงาม แล้วนำาไป จัดแสดงในนิทรรศการของโรงเรียน พิเศษ สุดยอดคู่มือครู 8

บทสวดแผเมตตา บทสรรเสริญคุณพระรัตนตรัย บทสวดไตรสรณคมน การสวดมนตไหวพระ สรรเสริญคุณพระรัตนตรัย และแผเมตตา ความหมายของสติสัมปชัญญะ สมาธิและปญญา การพัฒนาจิตตามแนวทาง ของพระพุทธศาสนา วิธีปฏิบัติตนในการบริหารจิต และเจริญปญญา ประโยชนของการบริหารจิต และเจริญปญญา การฝกการกำหนดความรูสึก ทางตา หู จมูก ลิ้น กาย และใจ การฝกใหมีสมาธิในการฟง การอาน การคิด การถาม และการเขียน การฝกการยืน การเดิน การนั่ง และการนอนอยางมีสติในชีวิตประจำวัน การบริหารจิต และเจริญปญญา เห็นคุณค่าและสวดมนต์แผ่เมตตา มีสติที่เป็นพื้นฐานของสมาธิในพระพุทธศาสนาหรือการพัฒนาจิตตามแนวทางของ ศาสนาที่ตนนับถือตามที่กำาหนด(ส ๑.๑ป.๕/๖) การบริหารจิตและเจริญปัญญา เป็นสิ่งที่ช่วยพัฒนาตนเองให้มีสติมีสุขภาพทางจิตที่ดีดำาเนินชีวิต ได้ด้วยความไม่ประมาท เป็นเป้าหมายในการพัฒนา ผู้เรียน ที่ผู้เรียนจะได้รับและ ปฏิบัติได้ในหน่วยการเรียนรู้นี้ เป็นหัวข้อที่ผู้เรียนจะได้เรียน ในหน่วยการเรียนรู้นี้ เป็นความรู้สำคัญ ที่เป็นความเข้าใจที่คงทน ที่ผู้เรียนจะได้รับ ตัวชี้วัด ผังสาระการเรียนรู้ สาระส�ำคัญ หนังสือเรียนรายวิชาพื้นฐาน พระพุทธศาสนา ชั้นประถมศึกษาปีที่ ๕ กลุ่มสาระการเรียนรู้สังคมศึกษา ศาสนา และวัฒนธรรม เล่มนี้ได้จัดทำ�ขึ้นตามมาตรฐานการเรียนรู้ตัวชี้วัด และสาระการเรียนรู้แกนกลางของหลักสูตรแกนกลาง การศึกษาขั้นพื้นฐาน พุทธศักราช ๒๕๕๑ โดยมีเนื้อหา กิจกรรม และคำ�ถามที่เหมาะสมกับพัฒนาการของผู้เรียน กระตุ้น กระบวนการคิดวิเคราะห์ให้กับผู้เรียนซึ่งสอดคล้องกับการเรียนรู้ของสมอง (BrainBasedLearning) ค�ำชี้แจงในการใช้หนังสือเรียน ที่ได้รับการออกแบบให้สอดคล้องกับการเรียนรู้ของสมอง พิเศษ 9 สุดยอดคู่มือครู

ชาดก เป็นเรื่องราวของพระพุทธเจ้าที่ทรงบำาเพ็ญบารมีในอดีตชาติ ชาดกให ้ข ้อค ิดท ี ่สามารถน ำาไปใช ้ในช ีว ิตประจ ำาว ันได ้ ในช ั ้นน ี ้จะได ้ศ ึกษาชาดกเร ื ่อง จูฬเสฏฐ ิชาดก และว ัณณาโรหชาดก ในอด ีตกาล ม ีเศรษฐ ีผู ้หน ึ ่งช ื ่อนายจูฬะ อยู ่ในเม ืองพาราณส ี ท ่านเป ็นผู ้ท ี ่ม ี สต ิป ัญญารอบรู ้ในเร ื ่องต ่าง ๆ ว ันหน ึ ่งขณะเด ินทางไปเข ้าเฝ ้าพระราชา ได้พบ หนูตายตัวหนึ่งอยู่บนทางเดิน ท่านได้ใช้ปัญญาพิจารณาแล้วบอกว่า “ผู้ใดมี สติปัญญาสามารถนำาหนูต ัวน ี ้ไปท ำาประโยชน ์ได ้ ผู ้น ั ้นจะได ้เป ็นเศรษฐ ีในอนาคต” จูฬันเตวาสิกเด็กรับใช้ของเศรษฐีได้ยิน จึงได้เอาหนูตายตัวนั้นไปขายให้แก่ คนเล ี ้ยงแมวและได ้เง ินมาเล ็กน ้อย เขานำาเง ินด ังกล ่าวไปซ ื ้อนำ ้าตาลกรวดมาต้ม และนำาไปให ้คนเก ็บดอกไม ้ คนเก ็บดอกไม ้จ ึงได ้มอบดอกไม ้ให ้เป ็นส ิ ่งตอบแทน เขาจ ึงน ำาดอกไม ้น ั ้นไปขาย ท ำาอย ่างน ั ้นไปเร ื ่อย ๆ จนม ีเง ินมากข ึ ้น อยู่มาวันหนึ่งมีลมพายุพัดต้นไม้ ในอุทยานล ้มลงเป ็นจ ำานวนมาก คนดูแล อุทยานไม่รู้จะทำาอย่างไร จูฬั นเตวาสิกจึง อาสาไปเก ็บก ิ ่งไม ้ให ้และขอก ิ ่งไม ้น ั ้น เพ ื ่อ น ำาไปท ำาฟืน เขาได ้วานให ้เด ็กเล ี ้ยงโคช ่วยก ัน ขนฟืนออกจากอุทยาน และให ้นำ ้าอ ้อยเป ็น ค ่าจ ้างตอบแทน และน ำาฟ ืนเหล ่าน ั ้นไปขาย ให ้ช ่างท ำาหม้อ และนำาเง ินไปซ ื ้อหญ ้าไว ้ ต ่อมาม ีพ ่อค ้ามาขายม ้าท ี ่เม ืองน ี ้ เขาจ ึงขาย หญ้าให้แก่พ่อค้าม้าได้เงินเป็นจำานวนมาก เขาได้นำาเงินนั้นเหมาซื้อสินค้าใน เร ือส ำาเภาจากพ ่อค ้าท ี ่มาค ้าขายในเม ือง โดยว ิธ ีวางม ัดจ ำาไว ้ด ้วยทร ัพย ์จ ำานวนหนึ่ง แล้วขายสินค้าเหล่านั้นให้แก่พวกพ่อค้ากลุ่มอื่น ได้กำาไรมหาศาลจนกลายเป็น ๒. ชาดก ๒.๑ จูฬเสฏฐิชาดก ๒๓ สนุกกับคำ�ศัพท์ อาจารย์เสถียร โพธ ิน ันทะ เป ็นผู ้ท ี ่ม ีบทบาทต ่องานเผยแผ ่พระพุทธศาสนา เป ็นอย ่างย ิ ่ง โดยท่านได้แต่งหนังสือและบทความทางพระพุทธศาสนามากมาย ท ่านสามารถแต ่งบทความลงในวารสารธรรมจ ักษุในขณะท ี ่ม ีอายุเพ ียง ๑๘ ป ีเท ่าน ั ้น เม ื ่ออายุได ้ ๑๙ ป ี ก ็ได ้ช ื ่อว ่าเป ็น “นักปราชญ์ในวงการศาสนา” มีความสามารถ ในการอ ่านและพูดได ้ ๗ ภาษา และเป ็นน ักประว ัต ิศาสตร ์พระพุทธศาสนาต ั ้งแต ่ อายุยังน้อย อาจารย ์เสถ ียรได ้เส ียช ีว ิตเม ื ่อว ันท ี ่ ๙ ธันวาคม พ.ศ. ๒๕๐๙ รวมอายุ ได ้ ๓๗ ป ี คุณธรรมที่ควรถือเป็นแบบอย่าง อาจารย์เสถียร โพธ ิน ันทะ เป ็นผู ้ม ีความใฝ่รู ้ใฝ่เร ียนพระพุทธศาสนาและ เผยแผ่พระพุทธศาสนาตลอดมา เปรียญธรรม ๙ ประโยค (ป.ธ.๙) เป็นระดับชั้นสูงสุดของการศึกษาแผนกบาลี ของคณะสงฆ์ไทย ผู้สอบไล่ได้ในชั้นนี้กระทรวงศึกษาธิการเทียบวุฒิให้เทียบเท่า ระดับปริญญาตรีสามเณรผู้สอบไล่ได้ในชั้นเปรียญธรรม ๙ ประโยค โดยมีอายุ ไม่เกิน ๒๐ ปีจะได้รับพระมหากรุณาธิคุณจากพระบาทสมเด็จพระบรมชนกาธิเบศร มหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตรโปรดให้เข้ารับการบรรพชาอุปสมบท ในวัดพระศรีรัตนศาสดาราม ในพระบรมมหาราชวัง โดยได้รับพระราชทาน เครื่องอัฏฐบริขาร ทรงรับเป็นเจ้าภาพในการบำาเพ็ญพระราชกุศลบรรพชา อุปสมบทให้ตามโบราณราชประเพณี monk (มังคฺ) นักบวช พระภิกษุ teacher (ที ่ เชอะ) ครูอาจารย์ ๒๗ เป็นหัวข้อความรู้ที่เพิ่มเติม จากเนื้อหาเพื่อให้ผู้เรียน ได้รับความรู้ที่นอกเหนือจาก บทเรียนเพิ่มขึ้น ความรู้เพิ่มเติม ครบตามตัวชี้วัดและตรงตามหลักสูตรแกนกลาง การศึกษาขั้นพื้นฐาน พุทธศักราช ๒๕๕๑ เหมาะสมกับระดับชั้นของผู้เรียน เนื้อหา พิเศษ สุดยอดคู่มือครู 10

การฝึกสมาธิเบื้องต้น www.salatham.com/meditation/basicmed.htm การมีสติสัมปชัญญะในการทำกิจกรรมต่าง ๆ ช่วยให้เราไม่ประมาท ในการดำเนินชีวิต และไม่ก่อให้เกิดความผิดพลาด ๖. หลักธรรมคำสอนของศาสนาต่างๆ ศาสนาทุกศาสนามีหลักธรรมคำสอนที่มีจุดมุ่งหมายเดียวกัน คือ ให้ศาสนิกชน ทุกคนปฏิบัติตนเป็นคนดี ละเว้นจากการทำความชั่ว ถ้าศาสนิกชนทุกคนปฏิบัติตน ตามหลักธรรมคำสอนของศาสนาที่ตนเองนับถือ จะส่งผลให้สังคมเกิดความสงบสุข ๑) ศรัทธาในพระเจ้า (อัลลอฮ์) แต่เพียงพระองค์เดียว ๒) ศรัทธาในเทวทูต เทวทูต คือ ผู้เป็นสื่อกลางทำหน้าที่ติดต่อ ระหว่างพระเจ้ากับศาสดา ๓) ศรัทธาในพระคัมภีร์ คัมภีร์อัลกุรอานเป็นคัมภีร์ที่พระเจ้าประทาน มาโดยผ่านเทวทูตสู่นบีมุฮัมมัด ๔) ศรัทธาในศาสนทูต ศาสนทูตคือผู้ที่พระเจ้าเลือกสรรมาเพื่อนำ สารของพระองค์มาสั่งสอนประชาชน ๕) ศรัทธาในวันพิพากษาโลก ศาสนาอิสลามยอมรับในวันอวสานของ โลก ซึ่งเมื่อถึงวันนั้นพระเจ้าจะเสด็จมายังโลกเพื่อพิพากษาการกระทำของมนุษย์ ตามกรรมดี กรรมชั่วที่ได้ทำไว้ ๑. หลักศรัทธา ๖ ประการ ๖.๑ หลักคำสอนของศาสนาอิสลาม หลักคำสอนที่สำคัญของศาสนาอิสลาม ได้แก่ ๕๐ ๕๑ ๑. ให้นักเรียนร่วมกันยกตัวอย่างการจัดพิธีกรรมทางพระพุทธศาสนา ที่สอดคล้องกับหลักเศรษฐกิจพอเพียง ๒. ให้นักเรียนฝึกปฏิบัติมรรยาทชาวพุทธในการกราบ การไหว้ และออกมา ปฏิบัติหน้าชั้นเรียน โดยครูเป็นผู้ตรวจสอบความถูกต้อง ๓. ให้นักเรียนร่วมกันยกตัวอย่างพิธีกรรมทางพระพุทธศาสนา แล้วจำแนก ลงในตาราง ๑. การปฏิบัติตนตามหน้าที่และมรรยาทชาวพุทธมีประโยชน์อย่างไร ๒. การจัดพิธีกรรมทางศาสนาควรมีหลักปฏิบัติอย่างไร ๓. การกราบพระรัตนตรัยแตกต่างจากการกราบผู้ใหญ่อย่างไร ๔. เมื่อเข้าร่วมในพิธีกรรมทางศาสนา นักเรียนควรปฏิบัติตนตาม มรรยาทชาวพุทธอย่างไร ๕. การกราบแบบเบญจางคประดิษฐ์มีลักษณะอย่างไร บุญพิธี ทานพิธี กุศลพิธี อาชีพการทำพวงหรีด เป็นการนำดอกไม้มาจัดตกแต่งเพื่อแสดงความระลึกถึงผู้ที่ เสียชีวิต ปัจจุบันได้มีการจัดทำพวงหรีดเป็นรูปแบบต่าง ๆ เพื่อให้สามารถนำมาใช้ประโยชน์ได้ เช่น พวงหรีดหนังสือ พวงหรีดผ้าขนหนู นอกจากนี้ยังมีการนำพวงหรีดดอกไม้ที่ใช้แล้ว มาทำเป็นกระดาษและนำกระดาษที่ได้มาทำเป็นพวงหรีดดอกไม้แห้ง ซึ่งเป็นการลดปัญหา ขยะและเป็นการนำทรัพยากรมาใช้ให้เกิดประโยชน์และคุ้มค่ามากที่สุด ๖๐ ๖๑ เป็นหัวข้อความรู้ในด้าน อาชีพต่างๆให้ผู้เรียน ได้รู้จักอาชีพที่หลากหลาย อาชีพน่ารู้ เป็นหัวข้อความรู้ที่ให้ผู้เรียนรู้จัก ระมัดระวังในการทำกิจกรรม ต่างๆโดยสอดแทรกหัวข้อ ที่สัมพันธ์กับเรื่องที่เรียน ปลอดภัยไว้ก่อน พิเศษ 11 สุดยอดคู่มือครู

จุดประกายความรู้ โอวาท ๓ เป็นหลักธรรมคำสอนของพระพุทธเจ้า ที่ทรงแสดงในวันเพ็ญ เดือน ๓ หรือวันมาฆบูชา อริยสัจ ๔ หมายถึง ความจริงอันประเสริฐ เข้าใจต้นตอของสิ่งต่าง ๆ ด้วยเหตุและผล ได้แก่ ทุกข์ ปัญหาที่เกิด สมุทัย สาเหตุที่ก่อเกิดปัญหาหรือทุกข์ นิโรธ ปัญหาหรือทุกข์หมดไป มรรค หนทางวิธีการแก้ปัญหานั้น อริยสัจ ๔ หลักธรรมทางพระพุทธศาสนาที่ใช้เป็นหลักในการพัฒนาด้าน จิตใจ ได้แก่ หลักโอวาท ๓ หลักโอวาท ๓ คือ เว้นจากการทำความชั่วทั้งทางกาย วาจา ใจ การทำความดี และการทำจิตใจให้ผ่องใสบริสุทธิ์ การทำความดีเป็นการพัฒนาจิตใจและทำให้สังคมสงบสุข โอวาท ๓ เป็นหลักธรรมที่พระพุทธเจ้าแสดงในวันสำคัญใด การพัฒนาด้านจิตใจ ๑๒ เป็นเกร็ดความรู้ที่เกี่ยวกับเนื้อหา เพื่อให้ผู้เรียนเกิดความรอบรู้ มากขึ้น จุดประกายความรู้ พิเศษ สุดยอดคู่มือครู 12

สนุกกับคำศัพท์ ที่เพียรพยายามเกินไปจนร่างกายได้รับความลำบากไม่อาจบรรลุธรรมได้ เปรียบ เหมือนสายพิณที่ตึงเกินไป เสียงไม่ไพเราะและสายอาจจะขาดได้ ในขณะเดียวกัน การปฏิบัติธรรมที่ย่อหย่อนไม่ขยันหมั่นเพียร ก็ไม่สามารถบรรลุธรรมได้เช่นกัน เปรียบเหมือนสายพิณที่หย่อนเกินไป เสียงไม่ไพเราะ ดังนั้นการปฏิบัติธรรมควร ยึดหลักมัชฌิมาปฏิปทา (อ่านว่า มัด-ชิ-มา-ปะ-ติ-ปะ-ทา) คือ ปฏิบัติ ทางสายกลางโดยการปฏิบัติที่ไม่เคร่ง เกินไป ไม่ย่อหย่อนเกินไป ควร ปฏิบัติให้เหมาะสมกับสภาพร่างกาย สติปัญญาของตน มีความเพียร ที่สม่ำเสมอเปรียบเหมือนสายพิณ ที่ตั้งได้พอดี ไม่ตึงหรือหย่อนเกินไป ทำให้มีเสียงไพเราะ” พระโสณะได้ฟังธรรมจากพระพุทธเจ้า พระโสณโกฬิวิสะได้ฟังโอวาทจากพระพุทธเจ้าและได้ประกอบความเพียร อย่างสม่ำเสมอ ถือปฏิบัติตามแนวทางสายกลาง ในที่สุดก็บรรลุธรรมเป็นพระอรหันต์ คุณธรรมที่ควรถือเป็นแบบอย่าง พระโสณโกฬิวิสะ ได้รับการยกย่องจากพระพุทธเจ้าว่าเป็นเลิศในด้าน “ปรารภความเพียรในพระพุทธศาสนา” ความเพียรพยายามที่พอดี ทำให้ประสบความสำเร็จในสิ่ง ที่ปรารถนานะครับ strict (สทริคทฺ) เคร่งครัด perseverance (เพอร์ซะเวีย่ เรินซฺ) ความพากเพียร ๒๒ เป็นหัวข้อคำศัพท์ภาษาอังกฤษ ที่เกี่ยวกับเรื่องที่เรียน โดยมีคำศัพท์ คำอ่าน และความหมาย สนุกกับค� สนุกกับค�ำศัพท์ พิเศษ 13 สุดยอดคู่มือครู

การกราบผู้ใหญ่ ผู้หญิงและผู้ชายนั่งพับเพียบ วางมือทั้งสองในท่าประนม ทอดมือ ทั้งสองข้างลงพร้อมกัน ให้แขนทั้งสอง คร่อมเข่าเพียงเข่าเดียวค้อมตัวลง นิ้วหัวแม่มือจรดปลายจมูก นิ้วชี้ จรดระหว่างคิ้ว ให้หน้าผากแตะ ส่วนบนของมือที่ประนม กราบเพียง หนึ่งครั้ง ไม่แบมือ การกราบผู้ใหญ่ การกราบศพ เป็นมรรยาทของชาวพุทธที่สำคัญในการแสดงความเคารพ และขอขมาอโหสิกรรมต่อผู้เสียชีวิต การกราบศพทุกครั้ง จะต้องกราบพระพุทธรูปที่โต๊ะหมู่บูชาก่อน แล้วจึงไป กราบศพ การกราบศพมีวิธีปฏิบัติ ดังนี้ ๑. การกราบศพพระ ให้จุดธูป ๓ ดอก ปักที่กระถางธูปหน้าศพ แล้ว กราบแบบเบญจางคประดิษฐ์ ๓ ครั้ง ๒. การกราบศพบุคคล ให้จุดธูป ๑ ดอก การกราบจะเริ่มจากการนั่ง พับเพียบ เก็บฝ่าเท้า ประนมมือระหว่างอก จากนั้นยกมือประนมขึ้น ก้มศีรษะลง เล็กน้อย ปลายนิ้วชี้จรดระหว่างคิ้ว แล้วทอดปลายมือลง ให้ศอกทั้งสองคร่อมเข่า ข้างหนึ่ง ไม่ต้องแบมือ ก้มศีรษะลง ให้หน้าผากจรดสันมือแล้วเงยขึ้น ยกมือขึ้นจบ นิ้วชี้อยู่ระหว่างคิ้ว ๒.๔ การกราบศพ การแสดงความเคารพ www.panyathai.or.th ๖๐ เป็นหัวข้อที่ให้ผู้เรียนสามารถ ค้นหาข้อมูลเพิ่มเติมในเรื่อง ที่เรียนจากเว็บไซต์ที่เกี่ยวข้อง เว็บไซต์แนะน�ำ พิเศษ สุดยอดคู่มือครู 14

๑. ให้นักเรียนเล่าประสบการณ์การมีส่วนร่วมในกิจกรรมวันสำคัญทาง พระพุทธศาสนาหน้าชั้นเรียน ๒. ให้นักเรียนแบ่งกลุ่มแสดงบทบาทสมมุติในการถวายสังฆทานและการ ทำบุญงานมงคลต่าง ๆ กลุ่มละ ๑ อย่าง ๓. ให้นักเรียนร่วมกันแสดงความคิดเห็นเกี่ยวกับข้อคิดจากเหตุการณ์ที่เกิดขึ้น ในวันสำคัญทางพระพุทธศาสนา ๔. ให้นักเรียนร่วมกันสรุปประโยชน์ของการเข้าร่วมกิจกรรมในวันสำคัญ ทางศาสนาเป็นแผนภาพความคิด ประโยชน์ของ การเข้าร่วมกิจกรรม ในวันสำคัญ ทางศาสนา ๑. เมื่อถึงวันสำคัญทางพระพุทธศาสนา นักเรียนจะปฏิบัติตนอย่างไร ๒. ประเพณีและพิธีกรรมทางพระพุทธศาสนามีความสำคัญต่อสังคมไทย อย่างไร ๓. นักเรียนคิดว่าศาสนพิธีหรือพิธีกรรมทางศาสนา มีประโยชน์และความ สำคัญอย่างไร ๔. ในขณะประกอบศาสนพิธี นักเรียนควรปฏิบัติตนอย่างไร ๕. นักเรียนจะสืบทอดศาสนาที่ตนเองนับถือได้อย่างไร ศาสนาต่าง ๆ ในประเทศไทย www.kanchanapisek.or.th ๘๗ เป็นกิจกรรมให้ผู้เรียน ได้ฝึกปฏิบัติและพัฒนาทักษะ ทางด้านการคิดและความรู้ ประจำหน่วยการเรียนรู้ กิจกรรมการเรียนรู้ พิเศษ 15 สุดยอดคู่มือครู

๑. ให้นักเรียนยกตัวอย่างสถานการณ์ที่จะนำข้อคิดที่ได้จากการศึกษาประวัติ พระโสณโกฬิวิสะไปใช้แก้ปัญหา และออกมานำเสนอหน้าชั้นเรียน ๒. ให้นักเรียนแบ่งกลุ่มแสดงบทบาทสมมุติจากชาดกที่ได้ศึกษา พร้อมทั้ง สรุปข้อคิดที่ได้จากเรื่องที่แสดง ๓. ให้นักเรียนฝึกวาดภาพสัตว์ในวัณณาโรหชาดก แล้วให้แต่ละคนนำเสนอ หน้าชั้นเรียนและอธิบายถึงนิสัยของสัตว์แต่ละประเภทในชาดก ๔. ให้นักเรียนร่วมกันยกตัวอย่างแบบอย่างของพุทธศาสนิกชนที่ดี ที่ควร ได้รับการยกย่อง ๑. นักเรียนได้ข้อคิดอะไรจากการศึกษาประวัติของพระโสณโกฬิวิสะ และจะนำไปประยุกต์ใช้ในชีวิตประจำวันได้อย่างไร ๒. นักเรียนจะนำข้อคิดจากเรื่อง จูฬเสฏฐิชาดกไปใช้ในชีวิตประจำวัน ได้อย่างไร ๓. นักเรียนได้ข้อคิดอะไรจากเรื่อง วัณณาโรหชาดก และจะนำข้อคิดที่ได้ ไปปฏิบัติอย่างไร ๔. ความสามัคคีของหมู่คณะทำให้สังคมสงบสุขได้อย่างไร ๕. พุทธศาสนิกชนที่ดีควรปฏิบัติตนอย่างไร สมเด็จพระสังฆราชของไทย www.heritage.thaigov.net/religion/cardinal/ indexi.htm ๒๘ เป็นคำถามท้ายหน่วยการเรียนรู้ ให้ผู้เรียนได้ฝึกคิดวิเคราะห์ ค�ำถามพัฒนากระบวนการคิด พิเศษ สุดยอดคู่มือครู 16

หนังสือเรียนรายวิชาพื้นฐาน ชั้นประถมศึกษาปีที่ ๕ กลุ่มสาระการเรียนรู้สังคมศึกษา ศาสนา และวัฒนธรรม ตามหลักสูตรแกนกลางการศึกษาขั้นพื้นฐาน พุทธศักราช ๒๕๕๑ สงวนลิขสิทธิ์ สำ�นักพิมพ์ บริษัทพัฒน�คุณภ�พวิช�ก�ร (พว.) จำ�กัด พ.ศ. ๒๕๖๔ สถาบันพัฒนาคุณภาพวิชาการ (พว.) ๑๒๕๖/๙ ถนนนครไชยศรี แขวงถนนนครไชยศรี เขตดุสิต กรุงเทพฯ ๑๐๓๐๐ โทร. ๐-๒๒๔๓-๘๐๐๐ (อัตโนมัติ ๑๕ ส�ย), ๐-๒๒๔๑-๘๙๙๙ แฟกซ์ : ทุกหม�ยเลข, แฟกซ์อัตโนมัติ : ๐-๒๒๔๑-๔๑๓๑, ๐-๒๒๔๓-๗๖๖๖ website : www.iadth.com ผู้เรียบเรียง พระระพิน พุทฺธิสาโร พระมหามนัส กิตฺติสาโร ผู้ตรวจ รองศาสตราจารย์วารินทร์ มาศกุล ผู้ช่วยศาสตราจารย์บรรเทิง พาพิจิตร อาจารย์แหวนทอง บุญคำา บรรณาธิการ รองศาสตราจารย์ศรชัย ท้าวมิตร ดร.สุทธิพงษ์ ศรีวิชัย พระพุทธศาสนา ป.๕

หน ังส ือเร ียนรายว ิชาพ ื ้นฐาน พระพุทธศาสนา ชั้นประถมศึกษาปีที่ ๕ กลุ่ม สาระการเร ียนรู ้ส ังคมศ ึกษา ศาสนา และว ัฒนธรรมได ้จ ัดท ำาข ึ ้นเพ ื ่อใช ้เป ็นส ื ่อการเร ียน การสอนในชั้นประถมศึกษาปีที่ ๕ ซึ่งมีเนื้อหาครบถ้วนตามมาตรฐานการเรียนรู้ และตัวชี้วัดที่กำาหนดในหลักสูตรแกนกลางการศึกษาขั้นพื้นฐาน พุทธศักราช ๒๕๕๑ โดยมุ ่งให ้ผู ้เร ียนเก ิดความศร ัทธาในพระพุทธศาสนา และนำาหลักธรรมทางพระพุทธศาสนา ไปปฏ ิบ ัต ิในการด ำาเน ินช ีว ิต โดยม ีการน ำาเสนอเน ื ้อหาท ี ่เหมาะสมก ับพ ัฒนาการของผู ้เร ียน และใช ้ภาพประกอบท ี ่สวยงาม เพ ื ่อให ้เก ิดความน ่าสนใจ กระตุ ้นให ้ผู ้เร ียนเก ิดกระบวนการค ิด และเก ิดความสนใจศ ึกษาเพ ิ ่มเต ิมนอกจากน ี ้ย ังช ่วยหล ่อหลอมให ้ผู ้เร ียนม ีจ ิตส ำาน ึกในการ ปฏ ิบ ัต ิตนเพ ื ่อให ้ส ังคมเก ิดความสงบสุข ในหน ังส ือเร ียนม ีองค ์ประกอบด ังน ี ้ ผ ังสาระการเร ียนรู ้ สาระสำาคัญ เน ื ้อหา และข ้อเท ็จจร ิงท ี ่ถูกต ้อง เว ็บไซต ์แนะน ำา ความรู ้เพ ิ ่มเต ิม ปลอดภ ัยไว ้ก ่อน กิจกรรมการเร ียนรู ้ และคำาถามพ ัฒนากระบวนการค ิด ผู ้เข ียนหว ังเป ็นอย ่างย ิ ่งว ่า หน ังส ือเร ียนเล ่มน ี ้จะเป ็นประโยชน ์ต ่อการเร ียนการสอน และบรรลุตามจุดมุ่งหมายของหลักสูตรแกนกลางการศึกษาขั้นพื้นฐาน พุทธศักราช ๒๕๕๑ คณะผู้จัดทำ� สถ�บันพัฒน�คุณภ�พวิช�ก�ร (พว.)

ผังสาระการเรียนรู้ ศาสนา ศีลธรรม จริยธรรม ๔ หน่วยการเรียนรู้ที่ ๑ ความสำาคัญของพระพุทธศาสนา พุทธประวัติ และศาสนาที่ตนนับถือ ๖ หน่วยการเรียนรู้ที่ ๗ ศาสนพิธีและวันสำาคัญ ทางพระพุทธศาสนา ๗๓ หน่วยการเรียนรู้ที่ ๖ การบริหารจิตและเจริญปัญญา ๖๒ หน่วยการเรียนรู้ที่ ๕ หน้าที่และมรรยาทชาวพุทธ ๕๕ หน่วยการเรียนรู้ที่ ๔ หลักธรรมทางพระพุทธศาสนา และหลักคำาสอนของศาสนาต่าง ๆ ๓๔ หน่วยการเรียนรู้ที่ ๓ พระไตรปิฎก ๒๙ หน่วยการเรียนรู้ที่ ๒ พุทธสาวก ชาดก และพุทธศาสนิกชนตัวอย่าง ๒๐ หน้า บรรณานุกรม ๘๘

ศาสนา ศีลธรรม จริยธรรม ผังสาระการเรียนรู้ ศาสนา ศีลธรรม จริยธรรม ส ๑.๑ ตัวชี้วัดข้อ ๑ วิเคราะห์ความสำคัญของพระพุทธศาสนา หรือศาสนาที่ตนนับถือในฐานะที่เป็นมรดก ทางวัฒนธรรมและหลักในการพัฒนาชาติไทย หน่วยการเรียนรู้ที่ ๑ ความสำคัญของพระพุทธศาสนา พุทธประวัติ และศาสนาที่ตน นับถือ ตัวชี้วัดข้อ ๒ สรุปพุทธประวัติตั้งแต่เสด็จกรุงกบิลพัสดุ์จนถึง พุทธกิจสำคัญหรือประวัติศาสดาที่ตนนับถือ ตามที่กำหนด หน่วยการเรียนรู้ที่ ๑ ความสำคัญของพระพุทธศาสนา พุทธประวัติ และศาสนาที่ตน นับถือ ตัวชี้วัดข้อ ๓ เห็นคุณค่าและประพฤติตนตามแบบอย่างการ ดำเนินชีวิตและข้อคิดจากประวัติสาวก ชาดก เรื่องเล่าและศาสนิกชนตัวอย่างตามที่กำหนด หน่วยการเรียนรู้ที่ ๒ พุทธสาวก ชาดก และพุทธศาสนิกชนตัวอย่าง ตัวชี้วัดข้อ ๔ อธิบายองค์ประกอบและความสำคัญของ พระไตรปิฎกหรือคัมภีร์ของศาสนาที่ตนนับถือ หน่วยการเรียนรู้ที่ ๓ พระไตรปิฎก ตัวชี้วัดข้อ ๕ แสดงความเคารพพระรัตนตรัยและปฏิบัติตาม ไตรสิกขาและหลักธรรมโอวาท ๓ ในพระพุทธศาสนาหรือหลักธรรมของศาสนาที่ตนนับถือ ตามที่กำหนด หน่วยการเรียนรู้ที่ ๔ หลักธรรมทางพระพุทธศาสนา และหลักคำสอนของศาสนาต่าง ๆ

ส ๑.๒ ตัวชี้วัดข้อ ๖ เห็นคุณค่าและสวดมนต์ แผ่เมตตามีสติที่เป็น พื้นฐานของสมาธิในพระพุทธศาสนา หรือการ พัฒนาจิตตามแนวทางของศาสนาที่ตนนับถือ ตามที่กำหนด หน่วยการเรียนรู้ที่ ๖ การบริหารจิตและเจริญปัญญา ตัวชี้วัดข้อ ๗ ปฏิบัติตนตามหลักธรรมของศาสนาที่ตนนับถือ เพื่อการพัฒนาตนเองและสิ่งแวดล้อม หน่วยการเรียนรู้ที่ ๔ หลักธรรมทางพระพุทธศาสนา และหลักคำสอนของศาสนาต่าง ๆ ตัวชี้วัดข้อ ๑ จัดพิธีกรรมตามศาสนาที่ตนนับถืออย่างเรียบง่าย มีประโยชน์และปฏิบัติตนถูกต้อง หน่วยการเรียนรู้ที่ ๕ หน้าที่และมรรยาทชาวพุทธ ตัวชี้วัดข้อ ๒ ปฏิบัติตนในศาสนพิธี พิธีกรรมและวันสำคัญ ทางศาสนาตามที่กำหนด และอภิปรายประโยชน์ ที่ได้รับจากการเข้าร่วมกิจกรรม หน่วยการเรียนรู้ที่ ๗ ศาสนพิธีและวันสำคัญ ทางพระพุทธศาสนา ตัวชี้วัดข้อ ๓ มีมรรยาทของความเป็นศาสนิกชนที่ดีตามที่ กำหนด หน่วยการเรียนรู้ที่ ๕ หน้าที่และมรรยาทชาวพุทธ

สุดยอดคู่มือครู สุดยอดคู่มือครู 6 ขั้นคิดวิเคราะห์และสรุปความรู้ Processing บูรณาการทักษะศตวรรษที่ 21 ข้อสอบเน้นสมรรถนะ ขั้นสังเกต รวบรวมข้อมูล Gathering GPAS 5 Steps 0:2!:5<2-:) &+8&@fi 0:2!: /:)2;95 0:2!: 0:2!:+<2fflč 0:2!: &+:3)flčų6<!ffiA ‡ªµ¤­¶‡´…°Š ¡¦³¡»š›«µ­œµ ¡»š›ž¦³ª´˜· ¨³«µ­œµ š¸É˜œœ´™º° ๑. วิเคราะห์ความสำคัญของพระพุทธศาสนาหรือศาสนาที่ตนนับถือในฐานะที่เป็นมรดกทางวัฒนธรรมและหลักในการพัฒนา ชาติไทย(ส ๑.๑ป.๕/๑) ๒. สรุปพุทธประวัติตั้งแต่เสด็จกรุงกบิลพัสดุ์จนถึงพุทธกิจสำคัญหรือประวัติศาสดาที่ตนนับถือตามที่กำหนด(ส ๑.๑ป.๕/๒) ๑. พระพุทธศาสนามีความสำคัญต่อสังคมไทย เพราะเป็นรากฐานของวัฒนธรรม และการดำเนินชีวิตของ พุทธศาสนิกชน นอกจากนี้การนำหลักธรรมทางพระพุทธศาสนามาปฏิบัติยังช่วยให้ประเทศชาติพัฒนา บ้านเมืองสงบสุขร่มเย็น ๒. พระพุทธเจ้าทรงบำเพ็ญพุทธกิจที่เป็นประโยชน์ต่อพุทธศาสนิกชน โดยไม่เห็นแก่ความเหนื่อยยาก การศึกษาพุทธประวัติจะทำให้ได้แบบอย่างที่ดีของพระพุทธเจ้ามาปฏิบัติในการดำเนินชีวิต ๓. ศาสนาทุกศาสนามีศาสดาเป็นผู้เผยแผ่ศาสนา การศึกษาประวัติศาสดาของศาสนาต่าง ๆ จะทำให้เข้าใจ ความเป็นมาของแต่ละศาสนา นักเรียนแบ่งกลุ่มจัดทำ�หนังสือเล่มเล็กเกี่ยวกับพุทธประวัติตอนต่าง ๆ พร้อม วาดภาพประกอบการอธิบาย แล้วตกแต่งให้สวยงาม จากนั้นออกมานำ�เสนอผลงาน หน้าชั้นเรียน บูรณาการทักษะศตวรรษที่ 21 เป้าหมายการเรียนรู้ มาตรฐานการเรียนรู้ มาตรฐาน ส ๑.๑ รู้และเข้าใจประวัติความสำ�คัญ ศาสดา หลักธรรมของพระพุทธศาสนาหรือศาสนา ที่ตนนับถือและศาสนาอื่น มีศรัทธา ที่ถูกต้องยึดมั่นและปฏิบัติตามหลักธรรม เพื่ออยู่ร่วมกันอย่างสันติสุข สมรรถนะสำ คัญของผู้เรียน ๑. ความสามารถในการสื่อสาร ๒. ความสามารถในการคิด ๓. ความสามารถในการใช้ทักษะชีวิต คุณลักษณะอันพึงประสงค์ รักชาติ ศาสน์ กษัตริย์ ตัวชี้วัดที่ ๑.๓ ศรัทธา ยึดมั่นและปฏิบัติตน ตามหลักของศาสนา ใฝ่เรียนรู้ ตัวชี้วัดที่ ๔.๑ ตั้งใจ เพียรพยายาม ในการเรียนและเข้าร่วมกิจกรรมการเรียนรู้ มุ่งมั่นในการทำงาน ตัวชี้วัดที่ ๖.๑ ตั้งใจและรับผิดชอบในการ ปฏิบัติหน้าที่การงาน รักความเป็นไทย ตัวชี้วัดที่ ๗.๑ ภาคภูมิใจในขนบธรรมเนียม ประเพณีศิลปะ วัฒนธรรมไทย และ มีความกตัญญูกตเวที

7 สุดยอดคู่มือครู สุดยอดคู่มือครู รอบรู้อาเซียนและโลก ขั้นประเมินเพื่อเพิ่มคุณค่า Self-Regulating เสริมความรู้ ครูควรสอน ตัวชี้วัด ขั้นปฏิบัติและสรุปความรู้หลังการปฏิบัติ Applying and Constructing the Knowledge ขั้นสื่อสารและน�ำเสนอ Applying the Communication Skill asean พจนานุกรมฉบับราชบัณฑิตยสถาน พ.ศ. ๒๕๔๒ ได้ให้ความหมายของ ศาสนาไว้ว่า ศาสนา หมายถึง ลัทธิความเชื่อถือของมนุษย์อันมีหลัก คือ แสดง กำเนิดและความสิ้นสุดของโลกในฝ่ายปรมัตถ์ประการหนึ่ง แสดงหลักธรรมเกี่ยวกับ บุญ บาปอันเป็นไปในฝ่ายศีลธรรมประการหนึ่ง พร้อมทั้งลัทธิพิธีที่กระทำตามความเห็น หรือตามคำสั่งสอนในความเชื่อถือนั้น ๆ ศาสนาเป็นสถาบันที่สำคัญของสังคม และช่วยกล่อมเกลาพฤติกรรมของ คนในสังคม เพราะทุกศาสนามีหลักธรรมคำสอนที่ช่วยพัฒนาจิตใจให้รู้จักควบคุม กาย วาจา ใจ ให้ปฏิบัติแต่สิ่งที่ดี ไม่เบียดเบียนผู้อื่น นอกจากนี้ศาสนายังเป็นสิ่ง ที่ยึดเหนี่ยวจิตใจของศาสนิกชน เป็นมรดกทางวัฒนธรรมของสังคมและเป็นหลัก ในการพัฒนาชาติ เช่น พระมหากษัตริย์ไทยทรงยึดมั่นและปกครองประเทศด้วย หลักทศพิธราชธรรม ๑๐ ประการ ส่งผลให้ชาติไทยเจริญรุ่งเรือง สืบต่อมาจนถึง ปัจจุบัน ๑. ความสำคัญของศาสนา พระพุทธศาสนาหล่อหลอมพุทธศาสนิกชน ให้เป็นผู้ที่มีความเมตตากรุณา วัดเป็นศาสนสถานที่ใช้ในการประกอบ พิธีกรรมทางศาสนา ศาสนาเป็นสิ่งที่อยู่คู่กับสังคม ศาสนาช่วยให้สังคมสงบร่มเย็น เพราะศาสนา ทุกศาสนามุ่งเน้นการทำความดี ถ้าทุกคนปฏิบัติตนตามหลักธรรมคำสอนของ ศาสนาที่ตนเองนับถือ สังคมโดยรวมก็จะเกิดความสงบและสันติสุข ๗ นักเรียนหาภาพประเพณีและวัฒนธรรมไทยหรือสิ่งต่าง ๆ ที่เป็นมรดกทาง วัฒนธรรมที่เกี่ยวข้องกับศาสนาที่ตนเองนับถือและออกมานำ�เสนอหน้าชั้นเรียน บูรณาการทักษะศตวรรษที่ 21 ตัวชี้วัด ส๑.๑ป.๕/๑ ภาระงาน/ชิ้นงาน แบบบันทึกมรดกทางวัฒนธรรมของ ศาสนาที่ตนนับถือ ๑. นักเรียนสังเกตภาพการทำ�บุญตักบาตร การช่วยกันทำ�ความสะอาดวัด แล้ว ร่วมกันสนทนา โดยใช้คำ�ถามดังนี้ • ภาพที่เห็นเป็นภาพเกี่ยวกับอะไร ( ก า ร ทำ บุ ญ ตั ก บ า ต ร ก า ร ช่ ว ย กั น ทำ ความสะอาดวัด) • การกระทำ�ของบุคคลในภาพ ส่งผลดีต่อพระพุทธศาสนาอย่างไร (ตัวอย่างคำ ตอบ ทำ ให้พระพุทธศาสนา มั่นคงสืบต่อไป) ๒. นักเรียนร่วมกันศึกษาความสำ�คัญของ ศาสนา ขั้นสังเกต รวบรวมข้อมูล Step 1 ความสำ คัญของ พระพุทธศาสนา

สุดยอดคู่มือครู สุดยอดคู่มือครู 8 ขั้นคิดวิเคราะห์และสรุปความรู้ Processing บูรณาการทักษะศตวรรษที่ 21 ข้อสอบเน้นสมรรถนะ ขั้นสังเกต รวบรวมข้อมูล Gathering GPAS 5 Steps ๒. พระพุทธศาสนา พระพุทธศาสนาเป็นส่วนหนึ่งของสังคมไทย และเป็นรากฐานของ วัฒนธรรม ประเพณี วิถีชีวิต และเป็นหลักในการพัฒนาชาติไทย พระพุทธศาสนาเป็นบ่อเกิดของวัฒนธรรมไทย ๒.๑ ความสำคัญของพระพุทธศาสนา ๘ ๓. นักเรียนร่วมกันแสดงความคิดเห็น เกี่ยวกับความสำ�คัญของพระพุทธศาสนา โดยใช้คำ�ถามดังนี้ • ศาสนาแต่ละศาสนามีความสำ�คัญ อย่างไร(ตัวอย่างคำ ตอบ เป็นที่ยึดเหนี่ยว จิตใจ ทำให้คนเป็นคนดี) • ศาสนามีส่วนในการพัฒนาคน อย่างไร (ตัวอย่างคำ ตอบ หลักธรรมทาง ศาสนาทำให้คนประพฤติปฏิบัติดี) • พระพุทธศาสนาถือเป็นมรดก ทางวัฒนธรรมไทยเพราะเหตุใด (ตัวอย่างคำ ตอบ ทำให้เกิดวัฒนธรรม และ ประเพณีที่ดีงามต่าง ๆ ) ๔. นักเรียนร่วมกันจำ�แนกมรดกทางด้าน รูปธรรม และมรดกทางด้านจิตใจ ลงในตารางดังตัวอย่าง ขั้นคิดวิเคราะห์ และสรุปความรู้ Step 2 มรดกทาง ด้านรูปธรรม มรดกทาง ด้านจิตใจ โบสถ์ วิหาร เจดีย์ สิ่งก่อสร้างทาง พระพุทธศาสนา ความเอื้ออาทร ความเกื้อกูลกัน การรู้จักให้อภัย ความกตัญญูกตเวที ความสามัคคี ความมีสัมมาคารวะ

9 สุดยอดคู่มือครู สุดยอดคู่มือครู รอบรู้อาเซียนและโลก ขั้นประเมินเพื่อเพิ่มคุณค่า Self-Regulating เสริมความรู้ ครูควรสอน ตัวชี้วัด ขั้นปฏิบัติและสรุปความรู้หลังการปฏิบัติ Applying and Constructing the Knowledge ขั้นสื่อสารและน�ำเสนอ Applying the Communication Skill asean ๑) พระพุทธศาสนาเป็นมรดกทางวัฒนธรรม พระพุทธศาสนาได้ก่อให้เกิดมรดกทางวัฒนธรรม ประเพณี และการ ดำเนินชีวิตแก่สังคมไทยอย่างกว้างขวางในหลายรูปแบบ ซึ่งสามารถจำแนก รายละเอียดได้ ดังนี้ มรดกทางด้านรูปธรรม พระพุทธศาสนา มีส่วนต่อการสร้างสรรค์งานอันเป็นเอกลักษณ์ ในสังคมไทย ในด้านรูปธรรมหลาย ๆ อย่าง เช่น โบสถ์ วิหาร เจดีย์ สิ่งก่อสร้าง ทางพระพุทธศาสนา สถาปัตยกรรม ประติมากรรมต่าง ๆ ล้วนเป็นมรดกที่ได้รับ มาจากพระพุทธศาสนา ก่อให้เกิดความ ประทับใจแก่ผู้พบเห็น และเป็นเอกลักษณ์ไทย ที่ได้ถ่ายทอดความเชื่อและความศรัทธาต่อ หลักธรรมคำสอนของพระพุทธศาสนา วัดพระศรีรัตนศาสดาราม มรดกทางด้านจิตใจ หลักธรรมคำสอนในทางพระพุทธศาสนาก่อให้เกิดเป็นมรดกทาง ความประพฤติ กลายเป็นวิถีไทย มรรยาทไทย และลักษณะนิสัยของคนไทย ที่แสดงออกผ่านความเอื้ออาทร การเกื้อกูลซึ่งกันและกัน การรู้จักให้อภัย ความ กตัญญูกตเวที ความสามัคคี ความมีสัมมาคารวะ จนกลายเป็นเอกลักษณ์ที่ส่งผล ให้สังคมไทยเป็นสังคมที่สงบสุข การมีน้ำใจไมตรีช่วยเหลือซึ่งกันและกัน ความสามัคคีในการทำงานร่วมกัน ๙ ๕. นักเรียนร่วมกันแสดงความคิดเห็น เกี่ยวกับความสำ�คัญของพระพุทธศาสนา โดยใช้คำ�ถามดังนี้ • พระพุทธศาสนาเป็นหลักในการ พัฒนาชาติไทยอย่างไร(ตัวอย่างคำ ตอบ พระพุทธศาสนามีหลักคำสอนที่ช่วยพัฒนา กาย พัฒนาจิตใจให้ผู้ปฏิบัติเป็นคนดี มีสภาพแวดล้อมที่ดี และอยู่ร่วมกันอย่าง มีความสุข) • นักเรียนจะนำ�หลักธรรมใดใน พระพุทธศาสนามาใช้เพื่อพัฒนาด้าน กายภาพ สิ่งแวดล้อม และพัฒนา ด้านจิตใจ (ตัวอย่างคำ ตอบ หลักธรรม ภ า ว น า ๔ ไ ต ร สิ ก ข า อ ริ ย สั จ ๔ แ ล ะ โอวาท ๓) ข้อใดเป็นมรดกทางด้านจิตใจที่สืบทอดมาจากพระพุทธศาสนา ๑ การนับถือเทพเจ้า ๒ การสร้างวิหารขนาดใหญ่ ๓ ความกตัญญูต่อผู้มีพระคุณ ๔ การถือศีลอดในเดือนเราะมะฎอน (เฉลย ๓ เพราะความกตัญญูต่อผู้มีพระคุณเป็นลักษณะนิสัยของคนไทยที่เกิดจากการนำหลักธรรมคำสอนในพระพุทธศาสนามาปฏิบัติ) ขั้นคิดวิเคราะห์ และสรุปความรู้ Step 2 ข้อสอบเน้นสมรรถนะ

สุดยอดคู่มือครู สุดยอดคู่มือครู 10 ขั้นคิดวิเคราะห์และสรุปความรู้ Processing บูรณาการทักษะศตวรรษที่ 21 ข้อสอบเน้นสมรรถนะ ขั้นสังเกต รวบรวมข้อมูล Gathering GPAS 5 Steps สนุกกับคำศัพท์ นับตั้งแต่อดีตจนถึงปัจจุบันจะเห็นได้ว่าพระพุทธศาสนาเป็นส่วนหนึ่ง ของการสร้างสรรค์อารยธรรม ประเพณี วิถีชีวิตให้ดำเนินก้าวหน้าบนรากฐานของ อารยธรรมแบบวิถีไทย ตั้งแต่ครั้งกรุงสุโขทัย อยุธยา ธนบุรี และรัตนโกสินทร์ พระพุทธศาสนา ได้เป็นส่วนหนึ่งในการพัฒนาสังคม ความเชื่อ วัฒนธรรมของชาติ ตลอดระยะ เวลาที่ยาวนานตลอดมา จนเป็นเอกลักษณ์ ของประเทศไทย พระพุทธศาสนากับการสร้างสรรค์อารยธรรม วัดไชยวัฒนาราม จังหวัดพระนครศรีอยุธยา พระพุทธศาสนามีคำสอนที่มี เป้าหมายเพื่อการพัฒนากาย พัฒนาจิต และ พัฒนาสภาพแวดล้อม ให้เกิดขึ้นแก่พุทธศาสนิกชนผู้นับถือและปฏิบัติ พุทธศาสนิกชน ได้นำหลักธรรมคำสอน วัฒนธรรมความเชื่อ จากพระพุทธศาสนามาพัฒนาเป็นวิถีความเชื่อ ที่ถูกต้องดีงาม จนกลายเป็นส่วนหนึ่งในการ พัฒนาสังคม ความเป็นอยู่ รวมถึงสภาพแวดล้อมที่เป็นอยู่ เพื่อให้อยู่ร่วมกันอย่าง สงบสุข พระพุทธศาสนากับการพัฒนาในอดีต ที่ต่อเนื่องจนถึงปัจจุบัน วัดพระพายหลวง จังหวัดสุโขทัย ๒) พระพุทธศาสนาเป็นหลักในการพัฒนาชาติไทย การพัฒนาด้านกายภาพ และสิ่งแวดล้อม Buddhism (บูด่ ดิซึม) พระพุทธศาสนา ๑๐ ๖. นักเรียนคิดประเมินเพื่อเพิ่มคุณค่า แล้วสรุปเป็นความคิดรวบยอด โดย ใช้คำถาม ดังนี้ • การไม่มีศาสนาเป็นหลักในการ ดำ เนินชีวิตจะส่งผลต่อคนในชาติ อย่างไร (ตัวอย่างคำ ตอบ คนในชาติ เห็นแก่ตัว ไม่นึกถึงส่วนรวม ทะเลาะหรือ ขัดแย้งกัน) ปัจจุบันสิ่งแวดล้อมถูกทำ�ลายลงมากจนเกิดปัญหาภาวะโลกร้อน หลักธรรมใด ที่ช่วยแก้ปัญหาได้ ๑ เบญจศีล ๒ อริยสัจ ๔ ๓ เบญจธรรม ๔ สังคหวัตถุ๔ (เฉลย ๒ เพราะเป็นหลักแห่งเหตุปัญหา (ทุกข์) สาเหตุแห่งปัญหา (สมุทัย) วิธีการแก้ปัญหา (นิโรธ) และแนวทางปฏิบัติ (มรรค)) ขั้นคิดวิเคราะห์ และสรุปความรู้ Step 2 ข้อสอบเน้นสมรรถนะ

11 สุดยอดคู่มือครู สุดยอดคู่มือครู รอบรู้อาเซียนและโลก ขั้นประเมินเพื่อเพิ่มคุณค่า Self-Regulating เสริมความรู้ ครูควรสอน ตัวชี้วัด ขั้นปฏิบัติและสรุปความรู้หลังการปฏิบัติ Applying and Constructing the Knowledge ขั้นสื่อสารและน�ำเสนอ Applying the Communication Skill asean หล ักธรรมท ี ่เป ็นแนวทางการพ ัฒนาด ้านกายภาพและส ิ ่งแวดล ้อม มีหลาย หลักธรรม ดังนี้ ภาวนา ๔ เป ็นหล ักธรรมเพ ื ่ออบรมให ้พ ัฒนาข ึ ้น ๔ ประการ คือ กายภาวนา คือ การฝ ึกอบรมกายให ้ปฏ ิบ ัต ิต ่อส ิ ่งต ่าง ๆ ในทางท ี ่ด ี ไม ่ให ้ เก ิดโทษ เช ่น ท ิ ้งขยะลงในถ ังขยะ ไม ่ท ิ ้งลงในแหล ่งน ํ ้า เพราะจะทําให ้แหล ่งน ํ ้า เน ่าเส ีย สัตว์นํ้าตาย สีลภาวนา คือ การฝึกอบรมศีลให้อยู่ในระเบียบวินัย เช่น ปฏิบัติตาม กฎหมาย ไม ่สร ้างป ัญหาหร ือก ่อความเด ือดร ้อนให ้ส ังคม จิตตภาวนา คือ การฝึกอบรมจิตให้เจริญงอกงามด้วยคุณธรรม เช่น เส ียสละเพ ื ่อประโยชน ์ส ่วนรวม ปัญญาภาวนา คือ การฝ ึกอบรมป ัญญาให ้เข ้าใจส ิ ่งต ่าง ๆ ตามความเป ็นจร ิง แก ้ไขป ัญหาท ี ่เก ิดข ึ ้นด ้วยป ัญญา เช ่น แก ้ไขป ัญหาท ี ่เก ิดข ึ ้นในช ีว ิตโดยใช ้สต ิป ัญญา ภาวนา ๔ ไตรสิกขา หมายถึง การศ ึกษาเร ียนรู ้เพ ื ่อให ้เก ิดการพ ัฒนาตนและส ังคม ๓ ประการ ได ้แก ่ ศีล (สีลสิกขา) คือ การฝ ึกอบรมกายและวาจาให ้เร ียบร ้อย ฝ ึกให ้อยู ่ใน ระเบ ียบว ิน ัย สมาธิ (จิตตสิกขา) คือ การฝ ึกอบรมจ ิตใจให ้ม ีความสงบ มุ ่งม ั ่นในการ ทําความดี ปัญญา (ปัญญาสิกขา) คือ การฝ ึกอบรมตนให ้ม ีป ัญญา รู ้และเห ็นแนวทาง แห ่งการปฏ ิบ ัต ิท ี ่ถูกต ้อง หมั่นแสวงหาความรู้อยู่เสมอ ไตรสิกขา ๑๑ ๗. นักเรียนแบ่งกลุ่มสำ�รวจมรดกทาง วัฒนธรรมของศาสนาที่ตนนับถือ มา ๑ อย่าง และบันทึกข้อมูลลงใน แบบบันทึกดังตัวอย่าง Step 3 ขั้นปฏิบัติ และสรุปความรู้ หลังการปฏิบัติ แบบบันทึกมรดกทางวัฒนธรรมของศาสนา ที่ตนนับถือ จากนั้นให้แต่ละกลุ่มตรวจสอบและ ประเมินแบบบันทึกว่ามีความถูกต้อง หรือไม่และปรับปรุงแก้ไขให้ดียิ่งขึ้น ๘. นักเรียนร่วมกันสรุปสิ่งที่เข้าใจเป็น ความรู้ร่วมกันดังนี้ • พระพุทธศาสนาเป็นรากฐานของ วัฒนธรรมไทยและการดำ�เนินชีวิตของ พุทธศาสนิกชน นอกจากนี้การนำ� หลักธรรมคำ�สอนทางพระพุทธศาสนา มาปฏิบัติจะทำ�ให้ประเทศชาติเกิด การพัฒนา บ้านเมืองสงบสุขร่มเย็น ✓ ๑. ศาสนาที่นับถือคือ (พระพุทธศาสนา) ๒. มรดกทางวัฒนธรรมของศาสนา คือ (วัดพระศรีรัตนศาสดาราม หรือวัดพระแก้ว ซึ่งมีพระแก้วมรกตประดิษฐานอยู่ภายในวัด) ๓. มรดกดังกล่าวเป็นวัฒนธรรมทางด้านใด มรดกทางด้านรูปธรรม มรดกทางด้านจิตใจ ๔. มรดกทางวัฒนธรรมดังกล่าวมีส่วนช่วย พัฒนาประเทศอย่างไร (เป็นสถานที่ ใ ห้ พุ ท ธ ศ า ส นิ ก ช น ไ ด้ เ ข้ า ไ ป เ ค า ร พ บู ช า พระแก้วมรกต ซึ่งเป็นที่ยึดเหนี่ยวจิตใจของ คนไทย และเป็นสถานที่ท่องเที่ยวที่สวยงาม ให้ชาวต่างชาติมาเที่ยวชม)

สุดยอดคู่มือครู สุดยอดคู่มือครู 12 ขั้นคิดวิเคราะห์และสรุปความรู้ Processing บูรณาการทักษะศตวรรษที่ 21 ข้อสอบเน้นสมรรถนะ ขั้นสังเกต รวบรวมข้อมูล Gathering GPAS 5 Steps จุดประกายความรู้ โอวาท ๓ เป็นหลักธรรมคำสอนของพระพุทธเจ้า ที่ทรงแสดงในวันเพ็ญ เดือน ๓ หรือวันมาฆบูชา อริยสัจ ๔ หมายถึง ความจริงอันประเสริฐ เข้าใจต้นตอของสิ่งต่าง ๆ ด้วยเหตุและผล ได้แก่ ทุกข์ ปัญหาที่เกิด สมุทัย สาเหตุที่ก่อเกิดปัญหาหรือทุกข์ นิโรธ ปัญหาหรือทุกข์หมดไป มรรค หนทางวิธีการแก้ปัญหานั้น อริยสัจ ๔ หลักธรรมทางพระพุทธศาสนาที่ใช้เป็นหลักในการพัฒนาด้าน จิตใจ ได้แก่ หลักโอวาท ๓ หลักโอวาท ๓ คือ เว้นจากการทำความชั่วทั้งทางกาย วาจา ใจ การทำความดี และการทำจิตใจให้ผ่องใสบริสุทธิ์ การทำความดีเป็นการพัฒนาจิตใจและทำให้สังคมสงบสุข โอวาท ๓ เป็นหลักธรรมที่พระพุทธเจ้าแสดงในวันสำคัญใด การพัฒนาด้านจิตใจ ๑๒ ๙. นักเรียนแต่ละกลุ่มออกมานำ�เสนอ แบบบันทึกมรดกทางวัฒนธรรม ของศาสนาที่ตนนับถือให้เพื่อนฟัง หน้าชั้นเรียน ขั้นสื่อสารและน�ำเสนอ Step4 ๑๐. นักเรียนและครูร่วมกันจัดกิจกรรม การบำ�เพ็ญสาธารณประโยชน์ต่อวัด ในชุมชน เพื่อเป็นการทำ�นุบำ�รุง พระพุทธศาสนา Step5 ขั้นประเมินเพื่อเพิ่มคุณค่า บริการสังคม และจิตสาธารณะ เสริมความรู้ ครูควรสอน วันมาฆบูชา ย่อมาจากคำ�ว่า มาฆปุรณมีแปลว่า การบูชาในวันเพ็ญเดือน ๓ เป็นวันที่มีการประชุมครั้งใหญ่ในพระพุทธศาสนาที่เรียกว่า จาตุรงคสันนิบาต และ เป็นวันที่พระพุทธเจ้าทรงแสดงโอวาทปาติโมกข์แก่พระสงฆ์สาวก

13 สุดยอดคู่มือครู สุดยอดคู่มือครู รอบรู้อาเซียนและโลก ขั้นประเมินเพื่อเพิ่มคุณค่า Self-Regulating เสริมความรู้ ครูควรสอน ตัวชี้วัด ขั้นปฏิบัติและสรุปความรู้หลังการปฏิบัติ Applying and Constructing the Knowledge ขั้นสื่อสารและน�ำเสนอ Applying the Communication Skill asean พระพุทธเจ้าทรงมีพระนามเดิมว่า เจ้าชายสิทธัตถะ เป็นพระราชโอรส ของพระเจ้าสุทโธทนะ และพระนางสิริมหามายา แห่งกรุงกบิลพัสดุ์ เจ้าชายสิทธัตถะ ประสูติเมื่อวันเพ็ญขึ้น ๑๕ ค่ำ เดือน ๖ (วันวิสาขบูชา) ณ ใต้ต้นสาละ ระหว่าง กรุงกบิลพัสดุ์และกรุงเทวทหะ เมื่อพระชนมายุได้ ๗ วัน พระมารดาเสด็จสวรรคต เมื่อเจริญวัยได้ทรงศึกษาวิชาความรู้ต่าง ๆ จนแตกฉาน และเมื่อพระชนมายุได้ ๑๖ พรรษา ทรงอภิเษกสมรสกับพระนางยโสธรา (พิมพา) มีพระโอรส พระนามว่า เจ้าชายราหุล พระพุทธเจ้าตรัสรู้ใต้ต้นพระศรีมหาโพธิ์ ใกล้ฝั่งแม่น้ำเนรัญชรา วันหนึ่งเจ้าชายสิทธัตถะ ได้เสด็จประพาสอุทยาน (สวน) นอกเมือง ได้ทอดพระเนตรเห็นสภาพความจริงของชีวิต ที่ไม่เคยเห็นมาก่อน คือ คนแก่ คนเจ็บ คนตาย ทรงเกิดความสลดพระทัย เข้าพระทัยความจริงของชีวิตว่ามีแต่ ความทุกข์ และทอดพระเนตรเห็นสมณะ (นักบวช) ซึ่งมีกิริยาสงบ ทรงเกิด ความเลื่อมใส ในที่สุดทรงตัดสินพระทัย เสด็จออกผนวชเมื่อพระชนมายุ ๒๙ พรรษา เพื่อแสวงหาหนทางพ้นทุกข์ และตรัสรู้ ธรรมที่ประเสริฐ คือ อริยสัจ ๔ ใน วันเพ็ญขึ้น ๑๕ ค่ำ เดือน ๖ หลังจากที่ แสวงหาหนทางพ้นทุกข์นานถึง ๖ ปี และ ได้ทรงประกาศหลักธรรมของพระองค์ ให้ผู้อื่นได้รู้ตาม โดยทรงแสดงธรรม ๑) สรุปพุทธประวัติ โปรดปัญจวัคคีย์เป็นกลุ่มแรกที่อิสิปตนมฤคทายวัน (อ่านว่า อิ-สิ-ปะ-ตะ-นะ-มะรึก-คะ-ทา-ยะ-วัน) ต่อจากนั้นคำสอนของพระองค์ก็แพร่หลายเป็นที่ยอมรับ ของคนทั่วไป ๒.๒ พุทธประวัติ ๑๓ ๑. นั ก เรี ย นร่ ว ม กั น ศึ ก ษ าเ นื้ อ หา เกี่ยวกับพุทธประวัติจากแหล่งเรียนรู้ อื่นที่หลากหลาย เช่น สมุดภาพ พุทธประวัติ ๒. นักเรียนร่วมกันสนทนา โดยใช้คำ�ถาม ดังนี้ • พระพุทธเจ้ามีพระนามเดิมว่า อะไร (เจ้าชายสิทธัตถะ) • เพราะเหตุใดเจ้าชายสิทธัตถะ จึงตัดสินพระทัยเสด็จออกผนวช (ตัวอย่างคำ ตอบ เพราะต้องการหลุดพ้น จากความทุกข์) นักเรียนวาดภาพพุทธประวัติตอนที่สนใจ พร้อมเขียนข้อความบรรยาย ใต้ภาพ แล้วออกมานำ�เสนอผลงานหน้าชั้นเรียนและร่วมกันคัดเลือกภาพที่สวยงาม จัดป้ายนิเทศแสดงพุทธประวัติในชั้นเรียน บูรณาการทักษะศตวรรษที่ 21 ตัวชี้วัด ส๑.๑ป.๕/๒ ภาระงาน/ชิ้นงาน สรุปพุทธประวัติตั้งแต่เสด็จกรุงกบิลพัสดุ์จนถึงพุทธกิจที่สำ�คัญ ขั้นสังเกต รวบรวมข้อมูล Step 1

สุดยอดคู่มือครู สุดยอดคู่มือครู 14 ขั้นคิดวิเคราะห์และสรุปความรู้ Processing บูรณาการทักษะศตวรรษที่ 21 ข้อสอบเน้นสมรรถนะ ขั้นสังเกต รวบรวมข้อมูล Gathering GPAS 5 Steps เสด็จกรุงกบิลพัสดุ์ หลังจากเจ้าชายสิทธัตถะเสด็จออกผนวชแล้ว พระเจ้าสุทโธทนะ ทรงเสียพระทัยมาก เมื่อพระพุทธเจ้าและเหล่าพระสาวกประกาศพระพุทธศาสนา ในแคว้นมคธ พระเจ้าสุทโธทนะทรงทราบข่าว จึงมีพระบรมราชโองการให้อำมาตย์ ชื่อ กาฬุทายีไปทูลเชิญพระพุทธเจ้าเสด็จมายังกรุงกบิลพัสดุ์ กาฬุทายีอำมาตย์ ได้เข้าเฝ้าพระพุทธเจ้าฟังพระธรรมเทศนาเกิดความเลื่อมใสจนบรรลุธรรมและทูล ขออุปสมบท เมื่อได้อุปสมบทแล้วถึงเวลาที่เหมาะสมจึงกราบทูลเชิญพระพุทธเจ้า เสด็จกลับกรุงกบิลพัสดุ์ พระพุทธเจ้าแสดงธรรมโปรด พระเจ้าสุทโธทนะ เมื่อพระเจ้าสุทโธทนะทราบข่าวว่า พระพุทธเจ้าจะเสด็จมาที่กรุงกบิลพัสดุ์ พระองค์จึง ทรงจัดนิโครธารามให้เป็นที่ประทับ เมื่อถึงเวลารุ่งเช้า พระพุทธเจ้าเสด็จออกบิณฑบาตในกรุงกบิลพัสดุ์ พระเจ้าสุทโธทนะทรงรู้สึกอับอายและเสียพระทัย ที่เห็นพระราชโอรสบิณฑบาตอาหารจากชาวบ้าน จึงทรงรีบไปห้าม พระพุทธเจ้าจึงทรงแสดงธรรมเทศนาแก่พระบิดาจนบรรลุโสดาปัตติผล จากนั้น พระเจ้าสุทโธทนะจึงอาราธนาพระพุทธเจ้าและ พระสงฆ์ไปรับภัตตาหารในเมือง เมื่อฉันภัตตาหาร เสร็จแล้วพระพุทธเจ้าทรงแสดงธรรมโปรดพระประยุรญาติจนดวงตาเห็นธรรม และเกิดความเลื่อมใสยอมรับนับถือในพระพุทธศาสนา นันทกุมารซึ่งเป็น พระอนุชาต่างพระมารดา ทูลขออุปสมบทเป็นพระภิกษุ และได้บรรลุเป็นพระอรหันต์ ในเวลาต่อมา วันหนึ่งพระนางยโสธราได้ให้เจ้าชายราหุลทูลขอทรัพย์สมบัติ แต่พระพุทธเจ้าทรงเห็นว่าทรัพย์สมบัติเป็นสิ่งที่ไม่จีรังยั่งยืน จึงทรงประทาน ทรัพย์ที่ประเสริฐกว่าให้แทน คือ หลักคำสอนที่เรียกว่า อริยทรัพย์ (ทรัพย์ที่ ประเสริฐ) โดยทรงให้เจ้าชายราหุลบรรพชาเป็นสามเณร (สามเณรราหุลจึงเป็น สามเณรรูปแรกในพระพุทธศาสนา) ๒) โปรดพุทธบิดา ๑๔ ๓. นักเรียนร่วมกันแสดงความคิดเห็น เกี่ยวกับพุทธประวัติตอน โปรด พุทธบิดา โดยใช้คำ�ถามดังนี้ • เพราะเหตุใดพระพุทธเจ้าทรง เสด็จกลับกรุงกบิลพัสดุ์ (ตัวอย่าง คำ ตอบ เพื่อแสดงธรรมโปรดพุทธบิดา และพระประยูรญาติ) • การแสดงธรรมโปรดพุทธบิดา และพระประยูรญาติก่อให้เกิดผลอย่างไร (ตัวอย่างคำ ตอบ มีพุทธสาวกเพิ่มมากขึ้น ซึ่งเป็นกำลังสำ คัญในการเผยแผ่ศาสนา ต่อไป) ๔. นักเรียนร่วมกันแสดงความคิดเห็น เกี่ยวกับความสำ�คัญของการบำ�เพ็ญ พุทธกิจ แล้วสรุปเป็นความรู้ลงใน แผนภาพความคิดดังตัวอย่าง เหตุการณ์ใดเกี่ยวข้องกับพุทธประวัติการเสด็จกรุงกบิลพัสดุ์ ๑ พระนางมหาปชาบดีโคตมีให้อำ�มาตย์นำ�พระราชโองการไปทูลเชิญ ๒ พระพุทธเจ้าแสดงธรรมโปรดพุทธบิดา และพระประยูรญาติ ๓ เจ้าชายราหุลไปทูลเชิญพระพุทธเจ้า ๔ อำ�มาตย์กาฬุทายีทูลขออุปสมบท (เฉลย ๒ เพราะพุทธประวัติ ตอน โปรดพุทธบิดาและพระประยูรญาตินั้นเสด็จไปที่ กรุงกบิลพัสดุ์เพื่อเผยแผ่หลักธรรมคำสอน) ขั้นคิดวิเคราะห์ และสรุปความรู้ Step 2 ความสำคัญ ของการบำ เพ็ญ พุทธกิจ เป็นการเผยแผ่ พระพุทธศาสนา เพื่อให้ศาสนิกชน นำ�หลักธรรมไปปฏิบัติ แสดงธรรมโปรดพุทธศาสนิกชน เพื่อให้เป็นผู้มีคุณธรรม ๕. นักเรียนคิดประเมินเพื่อเพิ่มคุณค่า แล้วสรุปเป็นความคิดรวบยอด โดยใช้ คำถาม ดังนี้ • นักเรียนจะประพฤติตนให้เป็น ประโยชน์ต่อครอบครัวและสังคม อย่างไร (ตัวอย่างคำ ตอบ ตั้งใจเรียน เป็นคนดี ทำประโยชน์เพื่อส่วนรวม) ข้อสอบเน้นสมรรถนะ

15 สุดยอดคู่มือครู สุดยอดคู่มือครู รอบรู้อาเซียนและโลก ขั้นประเมินเพื่อเพิ่มคุณค่า Self-Regulating เสริมความรู้ ครูควรสอน ตัวชี้วัด ขั้นปฏิบัติและสรุปความรู้หลังการปฏิบัติ Applying and Constructing the Knowledge ขั้นสื่อสารและน�ำเสนอ Applying the Communication Skill asean เมื่อพระเจ้าสุทโธทนะทรงทราบข่าวก็ทรงเสียพระทัยที่ไม่มีรัชทายาท สืบทอด จึงเสด็จไปเฝ้าพระพุทธเจ้า และทูลขอร้องพระพุทธเจ้าว่า “ถ้าจะบวชบุตร หลานใคร ขอให้พ่อแม่เขาได้อนุญาตก่อน เพราะอาจจะทำให้ผู้เป็นพ่อแม่ได้รับ ความเดือดร้อน” หลังจากนั้นจึงทรงบัญญัติเป็นพระวินัยไว้สืบต่อมาจนถึงปัจจุบัน พระพุทธเจ้าทรงบำเพ็ญประโยชน์ต่อมนุษย์และต่อสังคมมากมาย ภารกิจที่พระองค์ทรงปฏิบัติ คือ การเผยแผ่คำสอนให้ผู้อื่นละเว้นความชั่ว ทำความดี และฝึกฝนตนเองให้หมดจากกิเลส การบำเพ็ญประโยชน์ของพระพุทธเจ้า เป็นภารกิจที่พระองค์ทรง บำเพ็ญตลอด ๔๕ ปี โดยทรงปฏิบัติเป็นกิจวัตรประจำทุกวัน ตั้งแต่เช้ามืดจนหลัง เที่ยงคืน เรียกว่า “พุทธกิจ” พุทธกิจ หมายถึง กิจวัตรที่พระพุทธเจ้าทรงปฏิบัติในแต่ละวัน สรุปได้ ดังนี้ ๑. เวลาเช้า เสด็จไปโปรดสัตว์เป็นรายบุคคล (บิณฑบาตโปรดสัตว์) ๒. เวลาบ่าย ทรงแสดงธรรมแก่ประชาชนทั่วไป ๓. เวลาค่ำ ทรงประทานพระโอวาทแก่พระสงฆ์สาวก ๔. เวลาเที่ยงคืน ทรงตอบปัญหาธรรมะกับเทวดา ๕. เวลาใกล้รุ่ง ทรงพิจารณาดูว่ามีผู้ใดที่สามารถบรรลุธรรมได้เพื่อจะ เสด็จไปโปรดในตอนเช้า พระพุทธเจ้าทรงบำเพ็ญพุทธกิจ ๕ อย่างนี้เป็นประจำทุกวัน ยกเว้น แต่ในช่วงเวลาที่เสด็จเดินทาง ๓) พุทธกิจที่สำคัญ ทรงประทานโอวาทแก่พระสงฆ์สาวก บิณฑบาตโปรดสัตว์ในเวลาเช้า ในเวลาค่ำ ๑๕ ๖. นักเรียนสรุปพุทธประวัติตั้งแต่เสด็จ กรุงกบิลพัสดุ์จนถึงพุทธกิจที่สำ�คัญ ลงในสมุดบันทึก ๗. นักเรียนร่วมกันสรุปสิ่งที่เข้าใจเป็น ความรู้ร่วมกันดังนี้ • พระพุทธเจ้าทรงบำ�เพ็ญพุทธกิจ ที่เป็นประโยชน์ต่อพุทธศาสนิกชน โดยไม่เห็นแก่ค วามเหนื่อยยาก การศึกษาพุทธประวัติจะทำ�ให้ได้ แบบอย่างที่ดีมาปฏิบัติในการดำ�เนิน ชีวิต Step 3 ขั้นปฏิบัติ และสรุปความรู้ หลังการปฏิบัติ Step5 ขั้นประเมินเพื่อเพิ่มคุณค่า บริการสังคม และจิตสาธารณะ ๘. นั ก เรี ย น อ อ ก มานำ� เ ส น อ สรุ ป พุทธประวัติตั้งแต่เสด็จกรุงกบิลพัสดุ์ จนถึงพุทธกิจที่สำ�คัญจากสมุดบันทึก ให้เพื่อนฟังหน้าชั้นเรียน ๙. นักเรียนร่วมกันจัดป้ายนิเทศเกี่ยวกับ พุทธประวัติตอนต่าง ๆ เพื่อเผยแพร่ ความรู้แก่ผู้ที่สนใจ ขั้นสื่อสารและน�ำเสนอ Step4

สุดยอดคู่มือครู สุดยอดคู่มือครู 16 ขั้นคิดวิเคราะห์และสรุปความรู้ Processing บูรณาการทักษะศตวรรษที่ 21 ข้อสอบเน้นสมรรถนะ ขั้นสังเกต รวบรวมข้อมูล Gathering GPAS 5 Steps ๒. ศาสนาอิสลาม พุทธจริยา ๓ หมายถึง พระจริยวัตรหรือการบำเพ็ญประโยชน์ของพระพุทธเจ้า มี ๓ ประการ ประการที่ ๑ โลกัตถจริยา คือ ทรงบำเพ็ญประโยชน์แก่ชาวโลก ในฐานะ ที่พระองค์เป็นสมาชิกคนหนึ่งของสังคมโลก ความสำเร็จในจริยาข้อนี้ทรงอาศัย พุทธกิจประจำวัน ๕ อย่าง ประการที่ ๒ ญาตัตถจริยา คือ ทรงบำเพ็ญประโยชน์แก่พระประยุรญาติ เช่น การที่พระองค์เสด็จกรุงกบิลพัสดุ์แสดงธรรมโปรดพระประยุรญาติทำให้ ได้ดวงตาเห็นธรรมและได้บรรพชาอุปสมบทในพระพุทธศาสนา ประการที่ ๓ พุทธัตถจริยา คือ ทรงทำหน้าที่ของพระพุทธเจ้า เช่น ทรง วางสิกขาบท อันมีเป้าหมายในการส่งเสริมพัฒนา ป้องกัน และควบคุมผู้ที่เข้ามา อุปสมบทในพระพุทธศาสนา ทรงแนะนำให้ผู้อุปสมบทและคฤหัสถ์ปฏิบัติตน ให้ถูกต้องตามหลักคำสอน ทรงวางพระองค์ต่อพระสงฆ์สาวก และพุทธศาสนิกชน ในฐานะผู้ปกครองตามสมควรแก่บุคคลและโอกาสนั้น ๆ จนสามารถประดิษฐาน พระพุทธศาสนาให้มั่นคงสืบมาได้ พุทธจริยา ๓ พุทธประวัติ : www.buddha.kroophra.net ศาสนาอิสลามเป็นศาสนาที่สำคัญศาสนาหนึ่งของโลก ถือกำเนิดขึ้น ที่นครมักกะฮ์ (บางแห่งใช้นครเมกกะ) ประเทศซาอุดีอาระเบีย เป็นศาสนาที่ คนไทยส่วนหนึ่งนับถือ โดยเฉพาะในภาคใต้ของประเทศไทย ๓.๑ ประวัติของศาสนาอิสลาม ๑๖ ตัวชี้วัด ส๑.๑ป.๕/๒ ภาระงาน/ชิ้นงาน แบบบันทึกประวัติศาสดาของศาสนา ต่างๆ ๑. นักเรียนร่วมกันศึกษาเนื้อหาเกี่ยวกับ ประวัติศาสดาของศาสนาต่าง ๆ ที่ คนไทยนับถือจากแหล่งเรียนรู้อื่น ที่หลากหลาย ๒. นักเรียนร่วมกันสนทนาเกี่ยวกับศาสนา อิสลามโดยใช้คำ�ถามดังนี้ • ศาสนาอิสลามถือกำ�เนิดขึ้น ที่ประเทศใด (ที่นครมักกะฮ์ ประเทศ ซาอุดีอาระเบีย) • ศาสดาของศาสนาอิสลามคือใคร (นบีมุฮัมมัด) • มีความสำ�คัญอย่างไร (ตัวอย่าง คำ ต อ บ น บี มุ ฮั ม มั ด เ ป็ น ผู้ นำ โองการ ข อ ง อั ล ล อ ฮ์ ม า เ ผ ย แ ผ่ จ น เ กิ ด เ ป็ น ศาสนาอิสลามขึ้น) • เพราะเหตุใดประชาชนส่วนใหญ่ ในภาคใต้จึงนับถือศาสนาอิสลาม (ตัวอย่างคำ ตอบ เพราะได้รับอิทธิพล จากประเทศเพื่อนบ้าน และบรรพบุรุษ ที่นับถือศาสนาอิสลาม) การเสด็จกรุงกบิลพัสดุ์เป็นการปฏิบัติพุทธจริยาข้อใด ๑ โลกัตถจริยา ๒ ญาตัตถจริยา ๓ ธัมมัตถจริยา ๔ พุทธัตถจริยา (เฉลย ๒ เพราะเป็นการบำ เพ็ญประโยชน์ต่อพระประยูรญาติ) ขั้นสังเกต รวบรวมข้อมูล Step 1 ข้อสอบเน้นสมรรถนะ

17 สุดยอดคู่มือครู สุดยอดคู่มือครู รอบรู้อาเซียนและโลก ขั้นประเมินเพื่อเพิ่มคุณค่า Self-Regulating เสริมความรู้ ครูควรสอน ตัวชี้วัด ขั้นปฏิบัติและสรุปความรู้หลังการปฏิบัติ Applying and Constructing the Knowledge ขั้นสื่อสารและน�ำเสนอ Applying the Communication Skill asean ๔. ศาสนาคริสต์ ๓.๒ ศาสดาของศาสนาอิสลาม ศาสดาของศาสนาอิสลาม คือ นบีมุฮัมมัด ท่านเกิดที่นครมักกะฮ์ ประเทศซาอุดีอาระเบีย เมื่อ ค.ศ. ๕๗๑ เป็นบุตรของอับดุลเลาะห์ และนางอามีนะฮ์ ท่านได้แต่งงานกับนางคอดิยะห์ ซึ่งเป็นเจ้าของกิจการค้าขายในนครมักกะฮ์ นบีมุฮัมมัด เป็นผู้ที่ฝักใฝ่ในทางศาสนา ท่านมักจะไปบำเพ็ญสมาธิที่ถ้ำฮิรอฮ์ บนภูเขานูร์ ในคืนหนึ่งของเดือนเราะมะฎอน กาเบรียลทูตของพระเจ้าได้นำ โองการของอัลลอฮ์มาประทานแก่นบีมุฮัมมัด ท่านจึงได้นำคำสอนเหล่านี้มา เผยแผ่จนเกิดเป็นศาสนาอิสลามขึ้น โดยเริ่มแรก ท่านได้ประกาศศาสนาอย่างลับ ๆ แก่ญาติและคนใกล้ชิด เป็นเวลา ๓ ปี แล้วจึงเริ่มประกาศศาสนาอย่างเปิดเผย ท่านนบีมุฮัมมัดเผยแผ่ศาสนาเป็นเวลา ๒๓ ปี และเสียชีวิตเมื่ออายุ ๖๓ ปี ศาสนาคริสต์เป็นศาสนาที่มีคนนับถือมากที่สุดในโลก ถือกำเนิดขึ้น ที่ดินแดนปาเลสไตน์ (ประเทศอิสราเอลในปัจจุบัน) เป็นศาสนาที่คนไทยส่วนหนึ่ง นับถือ ๔.๑ ประวัติของศาสนาคริสต์ ศาสดาของศาสนาคริสต์ คือ พระเยซู ท่านเกิดเมื่อวันที่ ๒๕ ธันวาคม ค.ศ. ๑ (คริสต์ศักราชที่ ๑ เริ่มนับในปีที่พระเยซูเกิด) ที่เมืองเบธเลเฮม ประเทศ อิสราเอล บิดาเป็นช่างไม้ ชื่อ โจเซฟ มารดาชื่อ มาเรีย ในวัยเด็กท่านเป็นเด็กที่มี ความเฉลียวฉลาด และมีความสนใจในเรื่องศาสนา เมื่ออายุ ๓๐ ปี ท่านได้รับศีล ล้างบาปตามลัทธิของนักบุญโยฮัน หลังจากนั้นท่านได้ประกาศศาสนาใหม่ คือ ศาสนาคริสต์ คริสต์ศาสนิกชนเชื่อว่า พระเยซูเป็นบุตรของพระเจ้า ที่เสด็จมายัง โลกมนุษย์เพื่อช่วยมนุษย์ให้พ้นจากบาป พระเจ้าของศาสนาคริสต์ คือ พระยะโฮวา พระเยซูเผยแผ่หลักคำสอนเป็นเวลา ๓ ปี มีผู้คนเลื่อมใสศรัทธาและนับถือ ๔.๒ ศาสดาของศาสนาคริสต์ ๑๗ นักเรียนแบ่งกลุ่มตามความเหมาะสมศึกษาประวัติศาสดาของศาสนาต่าง ๆ แล้วคิดการแสดงบทบาทสมมุติการเผยแผ่ศาสนาในระยะแรก และออกมาแสดง หน้าชั้นเรียนทีละกลุ่ม บูรณาการทักษะศตวรรษที่ 21 ๓. นักเรียนร่วมกันสนทนาเกี่ยวกับศาสนา คริสต์ โดยใช้คำ�ถามดังนี้ • ศาสนาคริสต์ถือกำ�เนิดขึ้นที่ใด (ปาเลสไตน์ ประเทศอิสราเอล) • ศาสดาของศาสนาคริสต์คือใคร (พระเยซู) • มีความสำ�คัญอย่างไร (ตัวอย่าง คำ ตอบ เป็นผู้ประกาศศาสนาคริสต์ และ เผยแผ่หลักคำสอนทางศาสนา) • เพราะเหตุใดพระเยซูจึงถูกประหารชีวิตโดยการตรึงบนไม้กางเขน (ตัวอย่าง คำ ตอบ เพราะการเผยแผ่ศาสนาของพระเยซู ทำ ให้ศาสนาเดิมเสื่อมลง กลุ่มผู้นำ ของ ศาสนาเดิมไม่พอใจจึงกล่าวหาว่าพระเยซู เป็นกบฏ แล้วจึงนำ พระเยซูไปประหารชีวิต โดยการตรึงบนไม้กางเขน) ๔. นักเรียนร่วมกันสนทนาเกี่ยวกับศาสนา พราหมณ์-ฮินดู โดยใช้คำ�ถามดังนี้ • ศาสนาพราหมณ์-ฮินดูเกิดขึ้นที่ ประเทศใด(อินเดีย) • ศาสดาของศาสนาพราหมณ์-ฮินดู คือใคร(ไม่มีศาสดา แต่นับถือเทพเจ้า ๓ องค์ ได้แก่ พระพรหม พระวิษณุ และพระศิวะ) ขั้นสังเกต รวบรวมข้อมูล Step 1 ขั้นคิดวิเคราะห์ และสรุปความรู้ Step 2 ๕. นักเรียนคิดประเมินเพื่อเพิ่มคุณค่า แล้วสรุปเป็นความคิดรวบยอด โดยใช้ คำถาม ดังนี้ • การศึกษาประวัติศาสดาของศาสนา ต่าง ๆ ก่อให้เกิดประโยชน์อย่างไร (ตัวอย่างคำ ตอบ ได้มีความรู้เกี่ยวกับศาสดา ของศาสนาต่าง ๆ ที่คนในสังคมไทยนับถือ รวมทั้งเข้าใจศาสนาอื่นมากขึ้น)

สุดยอดคู่มือครู สุดยอดคู่มือครู 18 ขั้นคิดวิเคราะห์และสรุปความรู้ Processing บูรณาการทักษะศตวรรษที่ 21 ข้อสอบเน้นสมรรถนะ ขั้นสังเกต รวบรวมข้อมูล Gathering GPAS 5 Steps เป็นจำนวนมาก ส่งผลให้ศาสนาเดิมเริ่มเสื่อมลง กลุ่มผู้นำของศาสนาเดิมจึงคิดกำจัดพระเยซู โดยกล่าวหาว่าพระเยซูคิดก่อกบฏ ในที่สุด พระเยซูจึงถูกจับและถูกประหารชีวิตโดยการ ตรึงบนไม้กางเขน เมื่ออายุได้ ๓๓ ปี หลังจากนั้นบรรดาสาวกจึงได้ร่วมมือกัน เผยแผ่หลักคำสอนของพระเยซูต่อไป พระเยซูศาสดาของศาสนาคริสต์ ศาสนาพราหมณ์-ฮินดู เป็นศาสนาที่เก่าแก่ที่สุด กำเนิดขึ้นที่ประเทศ อินเดีย ศาสนาพราหมณ์-ฮินดู อยู่คู่สังคมไทยมาโดยตลอด จะเห็นได้ว่า ในการ ประกอบพระราชพิธีต่าง ๆ ได้นำพิธีกรรมของศาสนาพราหมณ์-ฮินดูมาใช้ เช่น พระราชพิธีบรมราชาภิเษก พระราชพิธีจองเปรียง พระราชพิธีพืชมงคลจรด พระนังคัลแรกนาขวัญ ศาสนาพราหมณ์-ฮินดู ไม่มีศาสดา แต่นับถือเทพเจ้า ๓ องค์ ได้แก่ ประวัติของศาสนาพราหมณ์-ฮินดู พระพรหม เป็นผู้สร้างโลก พระวิษณุ เป็นผู้ปกป้องโลก พระศิวะ เป็นผู้ทำลาย และขับไล่ความชั่วร้าย ๕. ศาสนาพราหมณ์-ฮินดู ๑๘ ๖. นักเรียนเลือกศึกษาประวัติศาสดา ของศาสนาต่าง ๆ ที่น่าสนใจมา ๑ ศาสนา แล้วบันทึกข้อมูลลงใน แบบบันทึกดังตัวอย่าง จาก นั้ นใ ห้ นั ก เรี ย น ตร ว จ ส อ บ และประเมินแบบบันทึกว่ามีความ ถูกต้องหรือไม่และแก้ไขให้ดียิ่งขึ้น ๗. นักเรียนร่วมกันสรุปสิ่งที่เข้าใจเป็น ความรู้ร่วมกันดังนี้ • ศาสนาทุกศาสนามีศาสดาเป็น ผู้เผยแผ่ศาสนา การศึกษาประวัติ ศาสดาของศาสนาต่างๆจะทำ�ให้เข้าใจ ความเป็นมาของแต่ละศาสนา Step 3 ขั้นปฏิบัติ และสรุปความรู้ หลังการปฏิบัติ รอบรู้อาเซียนและโลก asean ศาสนาคริสต์นิกายโรมันคาทอลิกเป็นศาสนาประจำ�ชาติของประเทศฟิลิปปินส์ แบบบันทึกประวัติศาสดาของศาสนาต่าง ๆ ๑. ศาสนาที่สนใจ(ศาสนาคริสต์) ๒. ศาสดาของศาสนา (พระเยซู) ๓. สรุปประวัติของศาสดา (พระเยซูเกิดเมื่อ วันที่ ๒๕ ธันวาคม ค.ศ. ๑ ที่เมืองเบธเลเฮม ประเทศอิสราเอล ในวัยเด็กท่านสนใจในเรื่อง ศาสนา เมื่อโตขึ้นได้ประกาศศาสนาใหม่ จ น มี ผู้ นั บ ถื อ เ พิ่ ม ม า ก ขึ้ น ก ลุ่ ม ผู้ นำ ของ ศาสนาเดิมไม่พอใจจึงกล่าวหาว่าเป็นกบฏ แ ล้ ว จั บ พ ร ะ เ ย ซู ไ ป ป ร ะ ห า ร ชี วิ ต โ ด ย ต รึ ง บนไม้กางเขน หลังจากนั้นเหล่าสาวกที่เลื่อมใส ศรัทธาในศาสนาคริสต์ได้ร่วมมือกันเผยแผ่ ศาสนาคริสต์ต่อไป)

19 สุดยอดคู่มือครู สุดยอดคู่มือครู รอบรู้อาเซียนและโลก ขั้นประเมินเพื่อเพิ่มคุณค่า Self-Regulating เสริมความรู้ ครูควรสอน ตัวชี้วัด ขั้นปฏิบัติและสรุปความรู้หลังการปฏิบัติ Applying and Constructing the Knowledge ขั้นสื่อสารและน�ำเสนอ Applying the Communication Skill asean ศาสนาพราหมณ์-ฮินดูแบ่งชนชั้นชาวอินเดีย ออกเป็น ๔ วรรณะ ได้แก่ วรรณะพราหมณ์ เป็นวรรณะของครู อาจารย์ นักปราชญ์ ซึ่งมีหน้าที่สั่งสอนศาสนา วรรณะกษัตริย์ เป็นวรรณะของกษัตริย์ นักรบ ซึ่งเป็นผู้ปกครอง และป้องกันบ้านเมือง วรรณะแพศย์ เป็นวรรณะของคนส่วนใหญ่ในสังคม คือ ผู้ประกอบพาณิชยกรรม เกษตรกรรม วรรณะศูทร เป็นวรรณะของกรรมกรผู้ใช้แรงงาน นอกจากนี้ยังมีพวกนอกวรรณะ ซึ่งเกิดจากการแต่งงานข้ามวรรณะ เรียกว่า จัณฑาล ซึ่งไม่ได้รับการยอมรับทางสังคม ๑. ให้นักเรียนร่วมกันสรุปความสำคัญของพระพุทธศาสนาในฐานะที่เป็น มรดกทางวัฒนธรรม ๒. ให้นักเรียนวาดภาพพระพุทธเจ้าหรือพุทธประวัติตอนที่นักเรียนสนใจมา ๑ ภาพ พร้อมระบายสีและเขียนบรรยายใต้ภาพ แล้วนำเสนอหน้าชั้นเรียน ๓. ให้นักเรียนช่วยกันจัดป้ายนิเทศเกี่ยวกับภาพพุทธประวัติที่เกี่ยวกับการ บำเพ็ญพุทธกิจ โดยครูคอยให้คำแนะนำ ๑. วัฒนธรรมใดบ้างที่มีรากฐานมาจากพระพุทธศาสนา ๒. พุทธกิจของพระพุทธเจ้ามีความสำคัญต่อสังคมอย่างไร ๓. นักเรียนจะนำแนวปฏิบัติตามหลักพุทธกิจของพระพุทธเจ้าไปประยุกต์ใช้ ในชีวิตประจำวันอย่างไร และจะเกิดผลอย่างไรต่อตนเอง ๔. การปฏิบัติตนตามหลักไตรสิกขาส่งผลต่อสังคมอย่างไร ๕. ศาสดาของแต่ละศาสนามีความสำคัญอย่างไร ๑๙ นักเรียนร่วมกันแสดงความคิดเห็นเกี่ยวกับผลดีและผลเสียของการ แบ่งชนชั้นวรรณะของชาวอินเดียในศาสนาพราหมณ์-ฮินดูจากนั้นบันทึกข้อมูล เป็นตาราง แล้วออกมานำ�เสนอหน้าชั้นเรียน บูรณาการทักษะศตวรรษที่ 21 Step5 ขั้นประเมินเพื่อเพิ่มคุณค่า บริการสังคม และจิตสาธารณะ ๘. นักเรียนออกมานำ�เสนอผลการศึกษา ประวัติศาสดาของศาสนาต่าง ๆ จาก แบบบันทึกให้เพื่อนฟังหน้าชั้นเรียน ๙. นักเรียนร่วมกันแสดงความคิดเห็นว่า ควรปฏิบัติต่อผู้ที่นับถือศาสนาอื่น อย่างไร จึงจะทำ�ให้อยู่ร่วมกันอย่างมี ความสุข ส๑.๑ป.๕/๑ ส๑.๑ป.๕/๒ ตัวชี้วัด ๑. การสร้างสถาปัตยกรรม ประติมากรรม การทำบุญ ๒. ทำให้มีหลักธรรมเป็นแนวทางในการดำ เนิน ชีวิต ๓. จัดระเบียบวินัยในการใช้ชีวิตของตนเอง ทำ ใ ห้ ต น เ อ ง เ ป็ น ค น มี วิ นั ย ส า ม า ร ถ จัดการชีวิตของตนเองได้ ๔. สังคมและตนเองเกิดการพัฒนา ๕. เป็นผู้นำหลักธรรม และหลักปฏิบัติที่ดีงาม มาเผยแผ่ให้ชาวโลกได้ปฏิบัติตาม แนวค�ำตอบ ขั้นสื่อสารและน�ำเสนอ Step4

สุดยอดคู่มือครู สุดยอดคู่มือครู 20 ขั้นคิดวิเคราะห์และสรุปความรู้ Processing บูรณาการทักษะศตวรรษที่ 21 ข้อสอบเน้นสมรรถนะ ขั้นสังเกต รวบรวมข้อมูล Gathering GPAS 5 Steps พระโสณโกิวิสะ สมเด็จพระสังฆราช (สา ปุสฺสเทโว) อาจารยเสถียร โพธินันทะ จูฬเสฏฐิชาดก วัณณาโรหชาดก āěúûčĕĊâëĕ÷â ĠĈēāěúûċĕčüėâëü øĔĊĐąŇĕè พุทธสาวก ชาดก พุทธศาสนิกชนตัวอยาง เห็นคุณค่าและประพฤติตนตามแบบอย่างการดำเนินชีวิตและข้อคิดจากประวัติสาวกชาดกเรื่องเล่าและศาสนิกชน ตัวอย่างตามที่กำหนด(ส ๑.๑ป.๕/๓) ๑. พุทธสาวกที่ปฏิบัติตนเป็นแบบอย่างที่ดีควรได้รับการยกย่องและนำมาเป็นแบบอย่าง ๒. ชาดกเป็นเรื่องราวในอดีตชาติของพระพุทธเจ้าในชาติก่อนซึ่งให้ข้อคิดที่สามารถนำไปใช้ในการ ดำเนินชีวิตได้ ๓. พุทธศาสนิกชนตัวอย่าง เป็นบุคคลที่นำหลักธรรมคำสอนทางพระพุทธศาสนามาปฏิบัติควรค่าแก่การ ยกย่องและนำมาเป็นแบบอย่างที่ดี เป้าหมายการเรียนรู้ มาตรฐานการเรียนรู้ มาตรฐาน ส ๑.๑ รู้และเข้าใจประวัติความสำ�คัญ ศาสดา หลักธรรมของพระพุทธศาสนาหรือศาสนา ที่ตนนับถือและศาสนาอื่น มีศรัทธา ที่ถูกต้องยึดมั่นและปฏิบัติตามหลักธรรม เพื่ออยู่ร่วมกันอย่างสันติสุข สมรรถนะสำ คัญของผู้เรียน ๑. ความสามารถในการสื่อสาร ๒. ความสามารถในการคิด ๓. ความสามารถในการใช้ทักษะชีวิต คุณลักษณะอันพึงประสงค์ รักชาติ ศาสน์ กษัตริย์ ตัวชี้วัดที่ ๑.๔ เคารพเทิดทูนสถาบัน พระมหากษัตริย์ ใฝ่เรียนรู้ ตัวชี้วัดที่ ๔.๑ ตั้งใจ เพียรพยายาม ในการเรียนและเข้าร่วมกิจกรรมการเรียนรู้ มุ่งมั่นในการทำงาน ตัวชี้วัดที่ ๖.๑ตั้งใจและรับผิดชอบในการ ปฏิบัติหน้าที่การงาน นักเรียนแบ่งกลุ่ม ๓ กลุ่ม ศึกษาประวัติพุทธสาวก ชาดก และพุทธศาสนิกชน ตัวอย่างจากแหล่งเรียนรู้ต่างๆที่หลากหลายจากนั้นนำ�ข้อมูลความรู้ที่ได้มาจัดแสดง บนป้ายนิเทศแล้วออกมานำ�เสนอผลงานหน้าชั้นเรียน บูรณาการทักษะศตวรรษที่ 21

21 สุดยอดคู่มือครู สุดยอดคู่มือครู รอบรู้อาเซียนและโลก ขั้นประเมินเพื่อเพิ่มคุณค่า Self-Regulating เสริมความรู้ ครูควรสอน ตัวชี้วัด ขั้นปฏิบัติและสรุปความรู้หลังการปฏิบัติ Applying and Constructing the Knowledge ขั้นสื่อสารและน�ำเสนอ Applying the Communication Skill asean พุทธสาวก คือ สาวกของพระพุทธเจ้า หรือผู้ปฏิบัติตามคำสั่งสอน และมี บทบาทสำคัญในการช่วยเผยแผ่พระพุทธศาสนา เป็นแบบอย่างที่ดีที่พุทธศาสนิกชน ควรปฏิบัติตาม พุทธสาวกที่จะได้ศึกษาในชั้นนี้ คือ พระโสณโกฬิวิสะ โสณโกฬิวิสะ เกิดในตระกูลเศรษฐีในเมืองจัมปานคร เป็นผู้เพียบพร้อม ไปด้วยทรัพย์สมบัติ สีผิวของท่านมีสีเหมือนทองคำและละเอียดอ่อน ลักษณะ พิเศษ คือ มีฝ่ามือ ฝ่าเท้าอ่อนนุ่มและมีขนอ่อนขึ้น ด้วยเหตุนี้ คนทั่วไปจึงขนาน นามท่านว่า “โสณะ” (ทองคำ) ในสมัยนั้นพระพุทธเจ้าได้เสด็จไปเผยแผ่ธรรมะในกรุงราชคฤห์ พระเจ้า พิมพิสารรับสั่งให้โสณโกฬิวิสะเข้าเฝ้าพระพุทธเจ้า ท่านจึงไปยังกรุงราชคฤห์ พร้อมด้วยชาวบ้านจำนวนมากและเมื่อได้มีโอกาสฟังธรรม บังเกิดความเลื่อมใส จึงได้ขออุปสมบทเป็นพระภิกษุในพระพุทธศาสนา หลังจากพระโสณโกฬิวิสะได้อุปสมบทแล้ว ท่านได้ศึกษาหลักธรรมคำสอน ของพระพุทธเจ้าด้วยความเพียรพยายามอย่างหนักและปฏิบัติธรรมโดยหลีกเลี่ยง การคลุกคลีกับหมู่คณะ โดยตั้งจิตไว้ว่า “เราจะฝึกปฏิบัติธรรมให้ถึงที่สุด แม้ร่างกาย จะได้รับความลำบาก เพื่อการบรรลุธรรมของพระศาสดา” พระโสณโกฬิวิสะมุ่งมั่น ทำความเพียรจนร่างกายได้รับความทุกข์ เช่น เดินจงกรมไม่หยุดจนฝ่าเท้าทั้งสอง แตกถึงกับต้องคลานจงกรม แต่ก็ไม่สามารถบรรลุธรรมได้ จึงเกิดความท้อแท้ และคิดว่า “แม้เราพยายามถึงเพียงนี้ ก็ยังไม่อาจบรรลุมรรคผลนิพพานได้ ไม่มี ประโยชน์อะไรกับการอุปสมบท เราจะลาสิกขาเพื่อทรัพย์สมบัติและมุ่งทำบุญ ดีกว่า” พระพุทธเจ้าทรงทราบวาระจิตของพระโสณโกฬิวิสะจึงเสด็จไปประทาน โอวาท โดยทรงแสดงโอวาทด้วยข้ออุปมาเรื่องพิณ ๓ สาย คือ “การปฏิบัติธรรม ๑. พุทธสาวก พระโสณโกฬิวิสะ (อ่านว่า พระ-โส-นะ-โก-ลิ-วิ-สะ) ๒๑ ตัวชี้วัด ส๑.๑ป.๕/๓ ภาระงาน/ชิ้นงาน แบบบันทึกผลการศึกษาประวัติ พุทธสาวก ๑. นักเรียนอ่านบัตรคำ� พุทธสาวก บน กระดาน แล้วร่วมกันสนทนา โดยใช้ คำ�ถามดังนี้ • พุทธสาวกคืออะไร • พุทธสาวกที่นักเรียนรู้จักมีใครบ้าง และท่านมีคุณธรรมแบบอย่างที่ดีอย่างไร ๒. นักเรียนร่วมกันศึกษาเนื้อหาเกี่ยวกับ ประวัติพุทธสาวก พระโสณโกฬิวิสะ พระโสณโกฬิวิสะได้รับการยกย่องจากพระพุทธเจ้าทางด้านใด ๑ เป็นภิกษุผู้ปรารภความเพียร ๒ เป็นผู้มีความมานะอดทนสูง ๓ ผู้เป็นเลิศทางการฟังเสียงดนตรี ๔ เป็นผู้มีปัญญามาก (เฉลย ๑ เพราะพระโสณโกฬิวิสะได้ประกอบความเพียรอย่างสมํ่าเสมอ จนได้บรรลุ เป็นพระอรหันต์) ๓. นักเรียนร่วมกันแสดงความคิดเห็น เกี่ยวกับพุทธสาวก : พระโสณโกฬิวิสะ โดยใช้คำ�ถามดังนี้ • พระโสณโกฬิวิสะมีลักษณะพิเศษ อย่างไร (ตัวอย่างคำ ตอบ มีฝ่ามือ ฝ่าเท้า อ่อนนุ่ม และมีขนอ่อนขึ้น มีผิวเหมือนทองคำ) • นักเรียนได้ข้อคิดจากการศึกษา ประวัติพระโสณโกฬิวิสะอย่างไร(ตัวอย่าง คำ ตอบ การมีความขยันหมั่นเพียรจะทำ ให้ ประสบความสำ เร็จ) ๔. นักเรียนคิดประเมินเพื่อเพิ่มคุณค่า แล้วสรุปเป็นความคิดรวบยอด โดยใช้ คำถาม ดังนี้ • นั ก เ รี ยน จ ะนำ คุ ณ ธ ร ร ม ข อ ง พระโสณโกฬิวิสะไปปฏิบัติอย่างไร (ตัวอย่างคำ ตอบ ขยันหมั่นเพียร ตั้งใจเรียน ปฏิบัติตนตามแนวทางสายกลาง) ขั้นคิดวิเคราะห์ และสรุปความรู้ Step 2 ขั้นสังเกต รวบรวมข้อมูล Step 1 ข้อสอบเน้นสมรรถนะ

สุดยอดคู่มือครู สุดยอดคู่มือครู 22 ขั้นคิดวิเคราะห์และสรุปความรู้ Processing บูรณาการทักษะศตวรรษที่ 21 ข้อสอบเน้นสมรรถนะ ขั้นสังเกต รวบรวมข้อมูล Gathering GPAS 5 Steps สนุกกับคำศัพท์ ที่เพียรพยายามเกินไปจนร่างกายได้รับความลำบากไม่อาจบรรลุธรรมได้ เปรียบ เหมือนสายพิณที่ตึงเกินไป เสียงไม่ไพเราะและสายอาจจะขาดได้ ในขณะเดียวกัน การปฏิบัติธรรมที่ย่อหย่อนไม่ขยันหมั่นเพียร ก็ไม่สามารถบรรลุธรรมได้เช่นกัน เปรียบเหมือนสายพิณที่หย่อนเกินไป เสียงไม่ไพเราะ ดังนั้นการปฏิบัติธรรมควร ยึดหลักมัชฌิมาปฏิปทา (อ่านว่า มัด-ชิ-มา-ปะ-ติ-ปะ-ทา) คือ ปฏิบัติ ทางสายกลางโดยการปฏิบัติที่ไม่เคร่ง เกินไป ไม่ย่อหย่อนเกินไป ควร ปฏิบัติให้เหมาะสมกับสภาพร่างกาย สติปัญญาของตน มีความเพียร ที่สม่ำเสมอเปรียบเหมือนสายพิณ ที่ตั้งได้พอดี ไม่ตึงหรือหย่อนเกินไป ทำให้มีเสียงไพเราะ” พระโสณะได้ฟังธรรมจากพระพุทธเจ้า พระโสณโกฬิวิสะได้ฟังโอวาทจากพระพุทธเจ้าและได้ประกอบความเพียร อย่างสม่ำเสมอ ถือปฏิบัติตามแนวทางสายกลาง ในที่สุดก็บรรลุธรรมเป็นพระอรหันต์ คุณธรรมที่ควรถือเป็นแบบอย่าง พระโสณโกฬิวิสะ ได้รับการยกย่องจากพระพุทธเจ้าว่าเป็นเลิศในด้าน “ปรารภความเพียรในพระพุทธศาสนา” ความเพียรพยายามที่พอดี ทำให้ประสบความสำเร็จในสิ่ง ที่ปรารถนานะครับ strict (สทริคทฺ) เคร่งครัด perseverance (เพอร์ซะเวีย่ เรินซฺ) ความพากเพียร ๒๒ ๕. นักเรียนศึกษาประวัติของพระโสณโกฬิวิสะและข้อคิดที่ได้จากการศึกษา แล้วบันทึกผลลงในแบบบันทึก ดังตัวอย่าง Step 3 ขั้นปฏิบัติ และสรุปความรู้ หลังการปฏิบัติ แบบบันทึกผลการศึกษาประวัติพุทธสาวก จากนั้นให้นักเรียนตรวจสอบและ ประเมินแบบบันทึกว่ามีความถูกต้อง หรือไม่และแก้ไขให้ดียิ่งขึ้น ๖. นักเรียนร่วมกันสรุปสิ่งที่เข้าใจเป็น ความรู้ร่วมกันดังนี้ • พระโสณโกฬิวิสะเป็นพุทธสาวก ที่ปฏิบัติตนเป็นแบบอย่างที่ดีควรได้รับ การยกย่องและนำ�มาเป็นแบบอย่าง Step5 ขั้นประเมินเพื่อเพิ่มคุณค่า บริการสังคม และจิตสาธารณะ ๗. นักเรียนออกมานำ�เสนอแบบบันทึก ผลการศึกษาประวัติของพระโสณโกฬิวิสะ หน้าชั้นเรียน ๘. นักเรียนนำ�คุณธรรมที่ควรถือเป็น แบบอย่างของพระโสณโกฬิวิสะไป ปฏิบัติในการดำ�เนินชีวิต และเชิญชวน ให้สมาชิกในครอบครัวและชุมชน มาปฏิบัติร่วมกัน ขั้นสื่อสารและน�ำเสนอ Step4 ๑. ข้อคิดที่ได้จากการศึกษาประวัติพระโสณโกฬิวิสะ (การจะกระทำสิ่งใดควรยึดหลัก ทางสายกลาง ไม่ตึงเกินไป ไม่หย่อนเกินไป) ๒. แนวทางการนำ�ข้อคิดที่ได้ไปปฏิบัติ (หมั่นประกอบความเพียร รู้จักการปรับตัว มีความพอดี ไม่มากเกินไป ไม่น้อยเกินไป) ๓. การนำ�ข้อคิดที่ได้ไปปฏิบัติจะก่อให้เกิด ผลอย่างไร (สามารถทำสิ่งต่าง ๆ ได้สำ เร็จ ตามที่ตั้งใจ)

23 สุดยอดคู่มือครู สุดยอดคู่มือครู รอบรู้อาเซียนและโลก ขั้นประเมินเพื่อเพิ่มคุณค่า Self-Regulating เสริมความรู้ ครูควรสอน ตัวชี้วัด ขั้นปฏิบัติและสรุปความรู้หลังการปฏิบัติ Applying and Constructing the Knowledge ขั้นสื่อสารและน�ำเสนอ Applying the Communication Skill asean ชาดก เป็นเรื่องราวของพระพุทธเจ้าที่ทรงบำาเพ็ญบารมีในอดีตชาติ ชาดกให ้ข ้อค ิดท ี ่สามารถน ำาไปใช ้ในช ีว ิตประจ ำาว ันได ้ ในช ั ้นน ี ้จะได ้ศ ึกษาชาดกเร ื ่อง จูฬเสฏฐ ิชาดก และว ัณณาโรหชาดก ในอด ีตกาล ม ีเศรษฐ ีผู ้หน ึ ่งช ื ่อนายจูฬะ อยู ่ในเม ืองพาราณส ี ท ่านเป ็นผู ้ท ี ่ม ี สต ิป ัญญารอบรู ้ในเร ื ่องต ่าง ๆ ว ันหน ึ ่งขณะเด ินทางไปเข ้าเฝ ้าพระราชา ได้พบ หนูตายตัวหนึ่งอยู่บนทางเดิน ท่านได้ใช้ปัญญาพิจารณาแล้วบอกว่า “ผู้ใดมี สติปัญญาสามารถนำาหนูต ัวน ี ้ไปท ำาประโยชน ์ได ้ ผู ้น ั ้นจะได ้เป ็นเศรษฐ ีในอนาคต” จูฬันเตวาสิกเด็กรับใช้ของเศรษฐีได้ยิน จึงได้เอาหนูตายตัวนั้นไปขายให้แก่ คนเล ี ้ยงแมวและได ้เง ินมาเล ็กน ้อย เขานำาเง ินด ังกล ่าวไปซ ื ้อนำ ้าตาลกรวดมาต้ม และนำาไปให ้คนเก ็บดอกไม ้ คนเก ็บดอกไม ้จ ึงได ้มอบดอกไม ้ให ้เป ็นส ิ ่งตอบแทน เขาจ ึงน ำาดอกไม ้น ั ้นไปขาย ท ำาอย ่างน ั ้นไปเร ื ่อย ๆ จนม ีเง ินมากข ึ ้น อยู่มาวันหนึ่งมีลมพายุพัดต้นไม้ ในอุทยานล ้มลงเป ็นจ ำานวนมาก คนดูแล อุทยานไม่รู้จะทำาอย่างไร จูฬั นเตวาสิกจึง อาสาไปเก ็บก ิ ่งไม ้ให ้และขอก ิ ่งไม ้น ั ้น เพ ื ่อ น ำาไปท ำาฟืน เขาได ้วานให ้เด ็กเล ี ้ยงโคช ่วยก ัน ขนฟืนออกจากอุทยาน และให ้นำ ้าอ ้อยเป ็น ค ่าจ ้างตอบแทน และน ำาฟ ืนเหล ่าน ั ้นไปขาย ให ้ช ่างท ำาหม้อ และนำาเง ินไปซ ื ้อหญ ้าไว ้ ต ่อมาม ีพ ่อค ้ามาขายม ้าท ี ่เม ืองน ี ้ เขาจ ึงขาย หญ้าให้แก่พ่อค้าม้าได้เงินเป็นจำานวนมาก เขาได้นำาเงินนั้นเหมาซื้อสินค้าใน เร ือส ำาเภาจากพ ่อค ้าท ี ่มาค ้าขายในเม ือง โดยว ิธ ีวางม ัดจ ำาไว ้ด ้วยทร ัพย ์จ ำานวนหนึ่ง แล้วขายสินค้าเหล่านั้นให้แก่พวกพ่อค้ากลุ่มอื่น ได้กำาไรมหาศาลจนกลายเป็น ๒. ชาดก ๒.๑ จูฬเสฏฐิชาดก ๒๓ ตัวชี้วัด ส๑.๑ป.๕/๓ ภาระงาน/ชิ้นงาน แผนภาพความคิดแนวทางการปฏิบัติตน ตามข้อคิดที่ได้รับจากการศึกษาชาดก ๑. นักเรียนดูวิดีโอนิทานชาดก จากนั้นร่วมกัน สนทนาถึงข้อคิดที่ได้จากนิทานชาดก แล้ว ครูอธิบายเพื่อเชื่อมโยงเข้าสู่เรื่องที่จะเรียน ๒. นักเรียนร่วมกันศึกษาเนื้อหาเกี่ยวกับชาดก เรื่อง จูฬเสฏฐิชาดกและวัณณาโรหชาดก จากแหล่งเรียนรู้อื่นที่หลากหลาย ๓. นัก เรียนร่ วมกัน แสดงค วามคิด เห็น เกี่ยวกับข้อคิดที่ได้จากจูฬเสฏฐิชาดก และ วัณณาโรหชาดกโดยใช้คำ�ถามดังนี้ • จูฬเสฏฐิชาดกและวัณณาโรหชาดก ให้ข้อคิดแก่นักเรียนอย่างไร(ตัวอย่างคำ ตอบ ข้อคิดที่ได้จากจูฬเสฏฐิชาดก คือ ผู้มีปัญญาฉลาด จะสามารถสร้างฐานะได้ด้วยทุนทรัพย์เพียง เล็กน้อย ส่วนข้อคิดที่ได้จากวัณณาโรหชาดก คือ คนมีความรู้ย่อมหนักแน่นอยู่ในความสามัคคี ไม่แตกแยกกับหมู่คณะด้วยคำยุยงของผู้อื่น) ๔. นักเรียนคิดประเมินเพื่อเพิ่มคุณค่า แล้ว สรุปเป็นความคิดรวบยอด โดยใช้คำถาม ดังนี้ • การศึกษาชาดกก่อให้เกิดประโยชน์ ต่อนักเรียนอย่างไร (ตัวอย่างคำ ตอบ ทำให้ เกิดความสนุกสนานเพลิดเพลิน ได้ข้อคิดที่ดี ไปปรับใช้ในการดำ เนินชีวิต) ขั้นคิดวิเคราะห์ และสรุปความรู้ Step 2 ข้อใดคือข้อคิดที่ได้จากจูฬเสฏฐิชาดก ๑ นํ้าพึ่งเรือเสือพึ่งป่า ๒ ค่าของคนอยู่ที่ผลของงาน ๓ ทรัพย์นั้นมีค่ามากกว่าความรู้ ๔ การใช้ปัญญาทำ�ให้เกิดทรัพย์ (เฉลย ๔ เพราะมีข้อคิดที่เกิดจากการใช้ปัญญาสร้างฐานะได้ด้วยทุนทรัพย์เพียงเล็กน้อย) ข้อสอบเน้นสมรรถนะ ขั้นสังเกต รวบรวมข้อมูล Step 1 ชาดก จูฬเสฏฐิชาดก

สุดยอดคู่มือครู สุดยอดคู่มือครู 24 ขั้นคิดวิเคราะห์และสรุปความรู้ Processing บูรณาการทักษะศตวรรษที่ 21 ข้อสอบเน้นสมรรถนะ ขั้นสังเกต รวบรวมข้อมูล Gathering GPAS 5 Steps เศรษฐี เขาได้นำเอาทรัพย์สินครึ่งหนึ่งไปตอบแทนบุญคุณของเศรษฐีผู้เป็น เจ้านายเก่า เศรษฐีเจ้านายเก่าเห็นถึงความกตัญญู ความขยันหมั่นเพียร และ ความเฉลียวฉลาด จึงได้ยกบุตรสาวให้เป็นภรรยาและได้ยกทรัพย์สมบัติให้ ชาดกเรื่องนี้สอนให้รู้ว่า “ผู้มีปัญญาฉลาดสามารถสร้างฐานะได้ด้วยทุนทรัพย์ เพียงเล็กน้อย” ในอดีตกาล มีราชสีห์และเสืออาศัยอยู่ด้วยกันในถ้ำแห่งหนึ่งใกล้กับต้นไม้ ซึ่งมีเทวดาสถิตอยู่ และมีสุนัขจิ้งจอกตัวหนึ่งได้อยู่รับใช้ราชสีห์และเสือโดยอาศัย กินเศษอาหารที่เหลือจากสัตว์ทั้งสอง อยู่มาวันหนึ่งสุนัขจิ้งจอกมีความคิดอยากกิน เนื้อราชสีห์และเนื้อเสือ จึงคิดอุบายให้ทั้งสองแตกความสามัคคีกัน เมื่อคิดได้ อย่างนั้นจึงไปยุยงราชสีห์ด้วยคำโกหกว่าเสือได้กล่าวติเตียนราชสีห์ว่า “มีสีหน้า ลักษณะท่าทาง และกำลังความกล้าหาญน้อยกว่าตน” ราชสีห์ไม่เชื่อและกล่าว ตอบว่า “เจ้าจงไปเสียเถิด เราไม่เชื่อเจ้าหรอก” สุนัขจิ้งจอกตัวนั้นจึงไปหาเสือ และ ยุยงด้วยคำโกหกนั้นอีก เสือจึงไปถาม ราชสีห์เพื่อหาข้อเท็จจริง และรู้ว่าถูกสุนัข จิ้งจอกยุยงให้แตกความสามัคคีกัน ต่าง ไม่ถือโทษโกรธแค้นกัน แล้วสัตว์ทั้งสอง ก็มีความรักใคร่ปรองดองกันเหมือนเดิม สุนัขจิ้งจอกเห็นว่าอุบายตนไม่ได้ผลจึง หนีไปอยู่ที่อื่น ชาดกเรื่องนี้สอนให้รู้ว่า “คนมีความรู้ย่อมหนักแน่นอยู่ในความสามัคคี ไม่แตกแยกกับหมู่คณะด้วยคำยุยงของผู้อื่น” ๒.๒ วัณณาโรหชาดก ๒๔ ๕. นักเรียนเลือกชาดกที่สนใจมา ๑ เรื่อง และเสนอแนวทางการปฏิบัติตนตาม ข้อคิดจากชาดกและบอกผลที่เกิดขึ้นจาก การปฏิบัติลงในแผนภาพความคิด ดังตัวอย่าง Step 3 ขั้นปฏิบัติ และสรุปความรู้ หลังการปฏิบัติ จากนั้นให้นักเรียนตรวจสอบความถูกต้อง ของแผนภาพความคิดว่าควรปรับปรุง แก้ไขหรือไม่อย่างไร ๖. นักเรียนร่วมกันสรุปสิ่งที่เข้าใจเป็นความรู้ ร่วมกันดังนี้ • การศึกษาชาดกทำ�ให้เกิดความ สนุกสนานเพลิดเพลินและได้ข้อคิดที่ดี ไปใช้ในการดำ�เนินชีวิต Step5 ขั้นประเมินเพื่อเพิ่มคุณค่า บริการสังคม และจิตสาธารณะ ๗. นักเรียนออกมานำ�เสนอแนวทางการ ปฏิบัติตนตามข้อคิดจากชาดก พร้อมบอก ผลที่เกิดขึ้นให้เพื่อนฟังหน้าชั้นเรียน ๘. นักเรียนนำ�ความรู้จากการศึกษาชาดก ไปเล่าให้สมาชิกในครอบครัวฟัง เพื่อ ความสนุกสนานเพลิดเพลินและนำ�ข้อคิด ที่ได้ไปใช้ในการดำ�เนินชีวิต ถ้าสังคมขาดความสามัคคีจะเกิดผลอย่างไร ๑ สังคมมีคนลดน้อยลง ๒ สังคมมีคนจนมากขึ้น ๓ สังคมมีคนที่มีความรู้ลดลง ๔ สังคมมีความวุ่นวายแตกแยกกัน (เฉลย ๔ เพราะความสามัคคี คือ พลังที่ทำให้สังคมเกิดความเป็นปึกแผ่น ถ้าสังคมใด ขาดความสามัคคีก็จะทำให้สังคมเกิดความวุ่นวายไม่มีความสุข) ผลที่เกิดขึ้น ต่อตนเอง (มีสติคิดไตร่ตรอง หาข้อเท็จจริงจากสิ่งที่ ได้ฟัง ไม่หลงเชื่อ คำยุยงของผู้อื่น โดยปราศจาก การใช้เหตุผล) (ทำให้เป็นคนมีสติ อยู่เสมอ มีความ หนักแน่น ไม่หลงเชื่อ คำยุยงของผู้อื่น รู้จัก ใช้เหตุผลในการแก้ไข ปัญหา เกิดความสามัคคี ปรองดองกัน) ขั้นสื่อสารและน�ำเสนอ Step4 แนวทางการปฏิบัติตน ตามข้อคิดจากชาดก เรื่อง (วัณณาโรหชาดก) ข้อสอบเน้นสมรรถนะ

25 สุดยอดคู่มือครู สุดยอดคู่มือครู รอบรู้อาเซียนและโลก ขั้นประเมินเพื่อเพิ่มคุณค่า Self-Regulating เสริมความรู้ ครูควรสอน ตัวชี้วัด ขั้นปฏิบัติและสรุปความรู้หลังการปฏิบัติ Applying and Constructing the Knowledge ขั้นสื่อสารและน�ำเสนอ Applying the Communication Skill asean พุทธศาสนิกชนตัวอย่าง คือ ผู้ที่นับถือพระพุทธศาสนา และนำ หลักธรรมคำสอนไปปฏิบัติเป็นบุคคลที่ควรศึกษาและนำไปเป็นแบบอย่างที่ดี ในการดำเนินชีวิต ที่จะเรียนในชั้นนี้ คือ สมเด็จพระสังฆราช (สา ปุสฺสเทโว) และอาจารย์เสถียร โพธินันทะ สมเด็จพระสังฆราช (สา ปุสฺสเทโว) ประสูติ เมื่อ พ.ศ. ๒๓๕๖ ที่ตำบลบางไผ่ จังหวัดนนทบุรี เป็นสมเด็จพระสังฆราชองค์ที่ ๙ แห่งกรุงรัตนโกสินทร์ ปกครองวัดราชประดิษฐ์สถิตมหาสีมารามราชวรวิหาร ในรัชกาลของพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว (รัชกาลที่ ๕) ทรงดำรงตำแหน่งสมเด็จพระสังฆราช เมื่อ พ.ศ. ๒๔๓๖ ถึง พ.ศ. ๒๔๔๒ สมเด็จพระสังฆราช (สา ปุสฺสเทโว) ในวัยเด็กได้บรรพชาเป็นสามเณรอยู่ที่วัดใหม่ บางขุนเทียนและย้ายมา จำพรรษาที่วัดสังเวชวิศยารามวรวิหาร ทรงเป็นสามเณรที่มีปัญญาฉลาด ศึกษา พระปริยัติธรรมจนแตกฉาน และทรงเป็นสามเณรรูปแรกที่สอบได้เปรียญธรรม ๙ ประโยค ซึ่งเป็นการสอบจบชั้นสูงสุดในพระพุทธศาสนา พระองค์ได้อุปสมบท เป็นพระภิกษุ ณ วัดราชาธิวาสวิหาร เมื่อ พ.ศ. ๒๓๗๖ และได้ลาสิกขาไปเป็น ฆราวาสอย่ระยะหูนึ ่ง ต่อมา ใน พ.ศ. ๒๓๙๔ พระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวได้โปรดเกล้าฯ ให้อุปสมบทใหม่ ณ วัดบวรนิเวศวิหาร เมื่ออุปสมบทแล้ว ได้ทรงศึกษาพระปริยัติธรรมอีกครั้งจนจบเปรียญธรรม ๙ ประโยคเป็นครั้งที่ ๒ จนมีผู้ตั้งสมญานามในการสอบพระปริยัติธรรมได้ถึง ๒ ครั้ง ของพระองค์ว่า “มหาสา ปุสฺสเทโว เปรียญ ๑๘ ประโยค” ในคราวอุปสมบทครั้งที่สองนี้พระองค์ ได้ดำรงสมณศักดิ์ตามลำดับชั้นจนได้รับโปรดเกล้าฯ สถาปนาเป็นสมเด็จพระสังฆราช เมื่อ พ.ศ. ๒๔๓๖ ๓. พุทธศาสนิกชนตัวอย่าง ๓.๑ สมเด็จพระสังฆราช (สา ปุสฺสเทโว) ๒๕ ตัวชี้วัด ส๑.๑ป.๕/๓ ภาระงาน/ชิ้นงาน แผนภาพความคิดวิเคราะห์คุณธรรม ที่ควรถือเป็นแบบอย่างของพุทธศาสนิกชน ตัวอย่าง ๑. นักเรียนร่วมกันสนทนา โดยใช้คำ�ถาม ดังนี้ • นักเรียนมีใครเป็นแบบอย่าง ในการดำ�เนินชีวิต (ตัวอย่างคำ ตอบ พ่อ แม่ ครู) • นักเรียนคิดว่าผู้ที่ควรได้รับการ ยกย่องว่าเป็นพุทธศาสนิกชนตัวอย่าง ควรมีคุณลักษณะอย่างไร (ตัวอย่าง คำ ตอบ ประพฤติปฏิบัติดี ตั้งใจศึกษา พระธรรมคำสอน บำรุงพระพุทธศาสนา) ๒. นักเรียนร่วมกันศึกษาเนื้อหาเกี่ยวกับ ประ วัติของสมเด็จพระสังฆราช (สา ปุสฺสเทโว) และอาจารย์เสถียร โพธินันทะ จากแหล่งเรียนรู้อื่น ที่หลากหลาย นักเรียนแบ่งกลุ่มสืบค้นประวัติของพุทธศาสนิกชนตัวอย่างที่สนใจมา ๑ บุคคล จากนั้นนำ�ข้อมูลความรู้ที่ได้มาจัดทำ�เป็นแผ่นพับความรู้แล้วออกมา นำ�เสนอผลงานหน้าชั้นเรียน บูรณาการทักษะศตวรรษที่ 21 ขั้นคิดวิเคราะห์ และสรุปความรู้ Step 2 ๓. นักเรียนร่วมกันวิเคราะห์เกี่ยวกับ ประ วัติของสมเด็จพระสังฆราช (สา ปุสฺสเทโว) โดยใช้คำ�ถามดังนี้ • สมเด็จพระสังฆราช(สา ปุสฺสเทโว) เป็นแบบอย่างที่ดีแก่นักเรียนอย่างไร (ตัวอย่างคำ ตอบ เป็นชาวพุทธที่ดี หมั่น ศึกษาหาความรู้ กตัญญูต่อพระพุทธศาสนา) ขั้นสังเกต รวบรวมข้อมูล Step 1

สุดยอดคู่มือครู สุดยอดคู่มือครู 26 ขั้นคิดวิเคราะห์และสรุปความรู้ Processing บูรณาการทักษะศตวรรษที่ 21 ข้อสอบเน้นสมรรถนะ ขั้นสังเกต รวบรวมข้อมูล Gathering GPAS 5 Steps สมเด็จพระสังฆราช (สา ปุสฺสเทโว) ทรงเป็นผู้แตกฉานในพระธรรมวินัย ทางพระพุทธศาสนา พระองค์ทรงมีบทบาทในการเผยแผ่คำสอนของพระพุทธศาสนา เป็นอย่างมาก ผลงานของพระองค์ คือ งานพระนิพนธ์ตำราทางพระพุทธศาสนา มากมาย และพระองค์ทรงเป็นผู้ที่มีบทบาทในการชำระพระไตรปิฎก (การทำสังคายนา พระไตรปิฎก) ในรัชกาลพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ใน พ.ศ. ๒๔๓๑ อีกด้วย คุณธรรมที่ควรถือเป็นแบบอย่าง พระองค์ทรงเป็นชาวพุทธที่ดี หมั่นศึกษาหาความรู้ ทรงมีวัตรปฏิบัติที่ดีงาม และทรงมีความกตัญญูต่อพระพุทธศาสนาโดยการเผยแผ่หลักธรรมคำสอน อาจารย์เสถียร โพธินันทะ เกิดเมื่อวันที่ ๑๗ มิถุนายน พ.ศ. ๒๔๗๒ มีพี่น้อง ๒ คน นามสกุลเดิม คือ กมลมาลย์ แต่เมื่ออายุครบ ๒๐ ปี ก็ได้เปลี่ยน นามสกุล มาเป็น “โพธินันทะ” แปลว่า ผู้มีความพอใจในการตรัสรู้ อาจารย์เสถียร โพธินันทะ ในวัยเด็ก ท่านเป็นผู้สนใจในเรื่องของพระพุทธศาสนาเป็นอย่างมาก ท่านมักไปวัดเพื่อสนทนาตั้งปัญหาและแสดงความคิดเห็นเกี่ยวกับพระพุทธศาสนา เป็นประจำ เพียงแค่ ๒ ปี ก็มีความรู้แตกฉาน เป็นนักเล่าเรื่องและนักปาฐกถาชั้นยอด ท่านสนใจใฝ่ศึกษาทางพระพุทธศาสนามาตลอด และอยู่ ในกลุ่มผู้ริเริ่มก่อตั้งยุวพุทธิกสมาคมแห่งประเทศไทย ในขณะที่มีอายุเพียง ๒๐ ปี เท่านั้น ท่านได้อุปสมบท เป็นพระภิกษุที่วัดกันมาตุยาราม กรุงเทพมหานคร เมื่อวันที่ ๒๕ ธันวาคม พ.ศ. ๒๔๙๓ อุปสมบท ได้ประมาณ ๑ พรรษา ก็ลาสิกขา และได้มาเป็น อาจารย์ในมหาวิทยาลัยสงฆ์ ๓.๒ อาจารย์เสถียร โพธินันทะ ๒๖ ๔. นักเรียนร่วมกันวิเคราะห์เกี่ยวกับ ประวัติของอาจารย์เสถียร โพธินันทะ โดยใช้คำ�ถามดังนี้ • อาจารย์เสถียร โพธินันทะเป็น แบบอย่างที่ดีให้แก่นักเรียนอย่างไร ( ตั ว อ ย่ า ง คำ ต อ บ เ ป็ น ผู้ มี ค ว า ม ใ ฝ่ รู้ ใฝ่เรียน และช่วยเผยแผ่พระพุทธศาสนา) ๕. นักเรียนคิดประเมินเพื่อเพิ่มคุณค่า แล้วสรุปเป็นความคิดรวบยอด โดยใช้ คำถาม ดังนี้ • ถ้านักเรียนนำคุณธรรมแบบอย่าง ที่ดีของสมเด็จพระสังฆราช (สา ปุสฺส เทโ ว) แล ะอา จา ร ย์ เสถี ย ร โพธินันทะไปใช้ในการดำ เนินชีวิต จ ะ เกิดป ร ะโ ยชน์ต่อตน เอ งแล ะ พระพุทธศาสนาอย่างไร (ตัวอย่าง คำ ตอบ ต่อตนเอง คือ เรียนหนังสือเก่ง ผู้คนยกย่องชื่นชม ต่อพระพุทธศาสนา คือ ทำ ให้พระพุทธศาสนาเจริญรุ่งเรือง สืบต่อไป) ขั้นคิดวิเคราะห์ และสรุปความรู้ Step 2 นักเรียนควรนำ�คุณธรรมของสมเด็จพระสังฆราช(สา ปุสฺสเทโว)ข้อใดไปปฏิบัติ มากที่สุด ๑ มีความอดทน ๒ มีความกล้าหาญ ๓ กตัญญูต่อพระพุทธศาสนา ๔ ขยันหมั่นเพียรศึกษาหาความรู้ (เฉลย ๔ เพราะท่านเป็นผู้ใฝ่เรียนรู้ในพระพุทธศาสนาและความรู้ต่าง ๆ ซึ่งนักเรียน สามารถนำมาใช้ในการศึกษาเล่าเรียนได้) ข้อสอบเน้นสมรรถนะ

27 สุดยอดคู่มือครู สุดยอดคู่มือครู รอบรู้อาเซียนและโลก ขั้นประเมินเพื่อเพิ่มคุณค่า Self-Regulating เสริมความรู้ ครูควรสอน ตัวชี้วัด ขั้นปฏิบัติและสรุปความรู้หลังการปฏิบัติ Applying and Constructing the Knowledge ขั้นสื่อสารและน�ำเสนอ Applying the Communication Skill asean สนุกกับคำ�ศัพท์ อาจารย์เสถียร โพธ ิน ันทะ เป ็นผู ้ท ี ่ม ีบทบาทต ่องานเผยแผ ่พระพุทธศาสนา เป ็นอย ่างย ิ ่ง โดยท่านได้แต่งหนังสือและบทความทางพระพุทธศาสนามากมาย ท ่านสามารถแต ่งบทความลงในวารสารธรรมจ ักษุในขณะท ี ่ม ีอายุเพ ียง ๑๘ ป ีเท ่าน ั ้น เม ื ่ออายุได ้ ๑๙ ป ี ก ็ได ้ช ื ่อว ่าเป ็น “นักปราชญ์ในวงการศาสนา” มีความสามารถ ในการอ ่านและพูดได ้ ๗ ภาษา และเป ็นน ักประว ัต ิศาสตร ์พระพุทธศาสนาต ั ้งแต ่ อายุยังน้อย อาจารย ์เสถ ียรได ้เส ียช ีว ิตเม ื ่อว ันท ี ่ ๙ ธันวาคม พ.ศ. ๒๕๐๙ รวมอายุ ได ้ ๓๗ ป ี คุณธรรมที่ควรถือเป็นแบบอย่าง อาจารย์เสถียร โพธ ิน ันทะ เป ็นผู ้ม ีความใฝ่รู ้ใฝ่เร ียนพระพุทธศาสนาและ เผยแผ่พระพุทธศาสนาตลอดมา เปรียญธรรม ๙ ประโยค (ป.ธ.๙) เป็นระดับชั้นสูงสุดของการศึกษาแผนกบาลี ของคณะสงฆ์ไทย ผู้สอบไล่ได้ในชั้นนี้กระทรวงศึกษาธิการเทียบวุฒิให้เทียบเท่า ระดับปริญญาตรีสามเณรผู้สอบไล่ได้ในชั้นเปรียญธรรม ๙ ประโยค โดยมีอายุ ไม่เกิน ๒๐ ปีจะได้รับพระมหากรุณาธิคุณจากพระบาทสมเด็จพระบรมชนกาธิเบศร มหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตรโปรดให้เข้ารับการบรรพชาอุปสมบท ในวัดพระศรีรัตนศาสดาราม ในพระบรมมหาราชวัง โดยได้รับพระราชทาน เครื่องอัฏฐบริขาร ทรงรับเป็นเจ้าภาพในการบำาเพ็ญพระราชกุศลบรรพชา อุปสมบทให้ตามโบราณราชประเพณี monk (มังคฺ) นักบวช พระภิกษุ teacher (ที ่ เชอะ) ครูอาจารย์ ๒๗ Step 3 ขั้นปฏิบัติ และสรุปความรู้ หลังการปฏิบัติ แนวทางการนำ คุณธรรมไปปฏิบัติ ผลที่เกิดขึ้นจากการปฏิบัติ (ทำให้กลายเป็นผู้ใฝ่เรียนรู้ อ่านหนังสือได้มากขึ้น มีความรู้แตกฉานในเรื่องที่สนใจ และสามารถนำ ความรู้ไปใช้ประโยชน์ต่อตนเองและผู้อื่นได้) จากนั้นให้นักเรียนตรวจสอบและประเมิน แบบบันทึกว่ามีความถูกต้องหรือไม่ และ แก้ไขให้ดียิ่งขึ้น ๗. นักเรียนร่วมกันสรุปสิ่งที่เข้าใจเป็นความรู้ ร่วมกันดังนี้ • พุท ธศาสนิก ชนตั ว อย่าง เป็น บุคคลที่ประพฤติปฏิบัติดีมีคุณธรรม ทำ�ประโยชน์เพื่อส่วนรวม การศึกษา ประวัติพุทธศาสนิกชนตัวอย่างทำ�ให้ได้ แบบอย่างที่ดีมาปรับใช้ในการดำ�เนินชีวิต ๘. นักเรียนออกมานำ�เสนอแนวทางการนำ� คุณธรรมของพุทธศาสนิกชนตัวอย่าง ไปปฏิบัติพร้อมบอกผลที่เกิดขึ้นจากการ ปฏิบัติให้เพื่อนฟังหน้าชั้นเรียน เสริมความรู้ ครูควรสอน พระบรมมหาราชวัง เป็นที่ประทับของพระมหากษัตริย์สมัยรัตนโกสินทร์ตั้งแต่รัชสมัย พระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราช (รัชกาลที่ ๑) จนถึงรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว (รัชกาลที่๕) ขั้นสื่อสารและน�ำเสนอ Step4 ๖. นักเรียนสืบค้นประวัติพุทธศาสนิกชน ตัวอย่างมา ๑ บุคคล จากนั้นวิเคราะห์ คุณธรรมที่ควรถือเป็นแบบอย่างแนวทาง การนำ�คุณธรรมไปปฏิบัติและบอกผล ที่เกิดขึ้นจากการปฏิบัติลงในแผนภาพ ความคิดดังตัวอย่าง คุณธรรมที่ควรถือเป็น แบบอย่างของ (อาจารย์เสถียร โพธินันทะ) คุณธรรม (เป็นผู้มีความใฝ่รู้ ใฝ่เรียนพระพุทธศาสนา และเผยแผ่พระพุทธศาสนา) (ตั้งใจเรียน อ่านหนังสือ มุ่งแสวงหาความรู้ ในเรื่องที่สนใจ จนเกิดความเข้าใจ)

สุดยอดคู่มือครู สุดยอดคู่มือครู 28 ขั้นคิดวิเคราะห์และสรุปความรู้ Processing บูรณาการทักษะศตวรรษที่ 21 ข้อสอบเน้นสมรรถนะ ขั้นสังเกต รวบรวมข้อมูล Gathering GPAS 5 Steps ๑. ให้นักเรียนยกตัวอย่างสถานการณ์ที่จะนำข้อคิดที่ได้จากการศึกษาประวัติ พระโสณโกฬิวิสะไปใช้แก้ปัญหา และออกมานำเสนอหน้าชั้นเรียน ๒. ให้นักเรียนแบ่งกลุ่มแสดงบทบาทสมมุติจากชาดกที่ได้ศึกษา พร้อมทั้ง สรุปข้อคิดที่ได้จากเรื่องที่แสดง ๓. ให้นักเรียนฝึกวาดภาพสัตว์ในวัณณาโรหชาดก แล้วให้แต่ละคนนำเสนอ หน้าชั้นเรียนและอธิบายถึงนิสัยของสัตว์แต่ละประเภทในชาดก ๔. ให้นักเรียนร่วมกันยกตัวอย่างแบบอย่างของพุทธศาสนิกชนที่ดี ที่ควร ได้รับการยกย่อง ๑. นักเรียนได้ข้อคิดอะไรจากการศึกษาประวัติของพระโสณโกฬิวิสะ และจะนำไปประยุกต์ใช้ในชีวิตประจำวันได้อย่างไร ๒. นักเรียนจะนำข้อคิดจากเรื่อง จูฬเสฏฐิชาดกไปใช้ในชีวิตประจำวัน ได้อย่างไร ๓. นักเรียนได้ข้อคิดอะไรจากเรื่อง วัณณาโรหชาดก และจะนำข้อคิดที่ได้ ไปปฏิบัติอย่างไร ๔. ความสามัคคีของหมู่คณะทำให้สังคมสงบสุขได้อย่างไร ๕. พุทธศาสนิกชนที่ดีควรปฏิบัติตนอย่างไร สมเด็จพระสังฆราชของไทย www.heritage.thaigov.net/religion/cardinal/ indexi.htm ๒๘ Step5 ขั้นประเมินเพื่อเพิ่มคุณค่า บริการสังคม และจิตสาธารณะ ส๑.๑ป.๕/๓ ตัวชี้วัด ๑. การมีความเพียรพยายามสมํ่าเสมอนำไปสู่ ความสำ เร็จ นำไปใช้กับการเรียน ๒. การประกอบสิ่งใดจะต้องใช้ปัญญา จึงจะประสบความสำ เร็จ ๓. การมีความหนักแน่น ไม่เชื่อคำยุยง ไม่แตกแยกเพราะคำ พูดของผู้อื่น ๔. สังคมเกิดความร่วมมือร่วมใจ รู้รักสามัคคี ๕. หมั่นศึกษาหาความรู้ เข้าใจแก่นแท้ของ พระพุทธศาสนาและปฏิบัติตามหลักธรรม คำสอน แนวค�ำตอบ ข้อใดเป็นประโยชน์ที่ได้จากการศึกษาประวัติพุทธสาวกมากที่สุด ๑ ฝึกการอ่านให้ดีขึ้น ๒ ได้ความสนุกสนานเพลิดเพลิน ๓ สามารถนำ�ไปเล่าให้ผู้อื่นฟังได้ ๔ สามารถนำ�ข้อคิดที่ได้ไปปฏิบัติในการดำ�เนินชีวิต (เฉลย ๔ เพราะการนำข้อคิดที่ได้ไปปฏิบัติจะทำให้ชีวิตมีความสุข) ๙. นักเรียนนำ�ความรู้ที่ได้จากการศึกษา ประวัติพุทธศาสนิกชนตัวอย่างไปเล่าให้ สมาชิกในครอบครัวฟัง เพื่อนำ�ข้อคิด ที่ได้ไปประยุกต์ใช้ในการดำ�เนินชีวิต ข้อสอบเน้นสมรรถนะ

29 สุดยอดคู่มือครู สุดยอดคู่มือครู รอบรู้อาเซียนและโลก ขั้นประเมินเพื่อเพิ่มคุณค่า Self-Regulating เสริมความรู้ ครูควรสอน ตัวชี้วัด ขั้นปฏิบัติและสรุปความรู้หลังการปฏิบัติ Applying and Constructing the Knowledge ขั้นสื่อสารและน�ำเสนอ Applying the Communication Skill asean พระสุตตันตปฎก พระวินัยปฎก พระอภิธรรมปฎก āĆēģøĆþľðâ ĠĈēåĔĄăĘĆŋãĐè ċĕčüĕøŇĕèĥ องคประกอบของ พระไตรปฎก ความสำคัญของ พระไตรปฎก คัมภีรของศาสนาตางๆ ที่คนไทยนับถือ อธิบายองค์ประกอบและความสำคัญของพระไตรปิฎกหรือคัมภีร์ของศาสนาที่ตนนับถือ (ส ๑.๑ป.๕/๔) ๑. พระไตรปิฎกเป็นคัมภีร์ที่รวบรวมหลักธรรมคำสอนของพระพุทธเจ้าไว้เป็นหมวดหมู่ พุทธศาสนิกชนควรศึกษาพระไตรปิฎก เพื่อนำหลักธรรมคำสอนมาปฏิบัติและ เป็นการสืบทอดพระพุทธศาสนาให้คงอยู่สืบต่อไป ๒. คัมภีร์ของศาสนาต่าง ๆ เป็นคัมภีร์ที่รวบรวมคำสอนของแต่ละศาสนาเพื่อให้ ศาสนิกชนนำไปศึกษาและปฏิบัติ นักเรียนแบ่งกลุ่มตามความเหมาะสมสืบค้นข้อมูลจากอินเทอร์เน็ตเกี่ยวกับ พระวินัย พระสูตร และพระอภิธรรม แล้วคัดลอกตัวอย่างเนื้อหาในพระไตรปิฎก ทั้ง ๓ หมวด มาพอสังเขป หมวดละ ๑ อย่าง แล้วออกมานำ�เสนอผลงาน หน้าชั้นเรียน บูรณาการทักษะศตวรรษที่ 21 เป้าหมายการเรียนรู้ มาตรฐานการเรียนรู้ มาตรฐาน ส ๑.๑ รู้และเข้าใจประวัติความสำ�คัญ ศาสดา หลักธรรมของพระพุทธศาสนาหรือศาสนา ที่ตนนับถือและศาสนาอื่น มีศรัทธา ที่ถูกต้องยึดมั่นและปฏิบัติตามหลักธรรม เพื่ออยู่ร่วมกันอย่างสันติสุข สมรรถนะสำ คัญของผู้เรียน ๑. ความสามารถในการสื่อสาร ๒. ความสามารถในการคิด ๓. ความสามารถในการใช้ทักษะชีวิต คุณลักษณะอันพึงประสงค์ รักชาติ ศาสน์ กษัตริย์ ตัวชี้วัดที่ ๑.๓ ศรัทธา ยึดมั่นและปฏิบัติตน ตามหลักของศาสนา ตัวชี้วัดที่ ๓.๑ ป ฏิ บั ติ ตาม ข้ อ ต ก ลง กฎเกณฑ์ระเบียบข้อบังคับของครอบครัว โรงเรียนและสังคม ใฝ่เรียนรู้ ตัวชี้วัดที่ ๔.๑ ตั้งใจ เพียรพยายาม ในการเรียนและเข้าร่วมกิจกรรมการเรียนรู้ มีจิตสาธารณะ ตัวชี้วัดที่ ๘.๑ ช่วยเหลือผู้อื่นด้วยความ เต็มใจและพึงพอใจโดยไม่หวังสิ่งตอบแทน ตัวชี้วัดที่ ๘.๒ เข้าร่วมกิจกรรมที่เป็น ประโยชน์ต่อโรงเรียนชุมชนและสังคม พระไตรปิฎก

สุดยอดคู่มือครู สุดยอดคู่มือครู 30 ขั้นคิดวิเคราะห์และสรุปความรู้ Processing บูรณาการทักษะศตวรรษที่ 21 ข้อสอบเน้นสมรรถนะ ขั้นสังเกต รวบรวมข้อมูล Gathering GPAS 5 Steps พระ ไตร ปิฎก พระไตรป ิฎก จำแนกตามหมวดหมู ่ได ้ ๓ หมวด คือ พระวินัย พระสูตร และพระอภิธรรม พระไตรปิฎก ค ัมภ ีร ์ท ี ่รวบรวมหล ักธรรมคำสอนของพระพุทธศาสนา เร ียกว ่า พระไตรปิฎก ประเสริฐ สาม คัมภีร์หรือตำรา คัมภีร์อันประเสริฐ ๓ หมวด พระไตรปิฎก พระวินัย หรือพระวินัยปิฎก เป ็นค ัมภ ีร ์ท ี ่ว ่าด ้วย กฎระเบ ียบของพระภ ิกษุ และภ ิกษุณ ี เช ่น ศีลของ พระภ ิกษุ ๒๒๗ ข้อ พระสูตร หรือพระสุตตันตปิฎก เป ็นค ัมภ ีร ์ท ี ่ว ่าด ้วย คำสอนท ั ่ว ๆ ไป เป ็นพระธรรมเทศนาม ีเร ื ่องเล ่า หรือนิทาน (ชาดก) ประกอบพระวินัย พระอภิธรรม หรือพระอภิธรรมปิฎก เป ็นค ัมภ ีร ์ ที ่เกี่ยวกับหลักธรรมล้วน ๆ ไม ่ม ีเร ื ่องเล ่าหร ือ นิทานประกอบ ๑. องค์ประกอบของพระไตรปิฎก ๓๐ ตัวชี้วัด ส๑.๑ป.๕/๔ ภาระงาน/ชิ้นงาน แผนภาพความคิดความสำ�คัญของ พระไตรปิฎก ๑. นักเรียนสังเกตหนังสือพระไตรปิฎก แล้วร่วมกันสนทนา โดยใช้คำ�ถามดังนี้ • พระไตรปิฎกคืออะไร (คัมภีร์ของ พระพุทธศาสนา แหล่งรวบรวมคำ สอนของ พระพุทธเจ้า) ๒. นักเรียนร่วมกันศึกษาเนื้อหาเกี่ยวกับ องค์ประกอบ ความสำ�คัญของพระไตรปิฎก และคัมภีร์ของศาสนาต่างๆที่คนไทยนับถือ จากแหล่งเรียนรู้อื่นที่หลากหลาย ขั้นคิดวิเคราะห์ และสรุปความรู้ Step 2 ๓. นักเรียนร่ วมกันแสดงค วามคิดเห็น เกี่ยวกับองค์ประกอบของพระไตรปิฎก โดยใช้คำ�ถามดังนี้ • พระไตรปิฎกประกอบไปด้วยอะไรบ้าง ครูบันทึกคำ�ตอบของนักเรียนเป็นแผนภาพ ความคิดบนกระดานดังตัวอย่าง องค์ประกอบ ของ พระไตรปิฎก พระวินัยปิฎก พระสุตตันตปิฎก พระอภิธรรมปิฎก ศีล ๒๒๗ ข้อของพระภิกษุบรรจุอยู่ในพระไตรปิฎกหมวดใด ๑ พระพุทธปิฎก ๒ พระวินัยปิฎก ๓ พระสุตตันตปิฎก ๔ พระอภิธรรมปิฎก (เฉลย ๒ เพราะเป็นคัมภีร์ที่ว่าด้วยกฎระเบียบของพระภิกษุและภิกษุณี เช่น ศีล) ขั้นสังเกต รวบรวมข้อมูล Step 1 ข้อสอบเน้นสมรรถนะ

31 สุดยอดคู่มือครู สุดยอดคู่มือครู รอบรู้อาเซียนและโลก ขั้นประเมินเพื่อเพิ่มคุณค่า Self-Regulating เสริมความรู้ ครูควรสอน ตัวชี้วัด ขั้นปฏิบัติและสรุปความรู้หลังการปฏิบัติ Applying and Constructing the Knowledge ขั้นสื่อสารและน�ำเสนอ Applying the Communication Skill asean ตัวอย่างเรื่องน่ารู้จากพระไตรปิฎก พระพุทธเจ ้าทรงเปร ียบเท ียบความโกรธของคนเหม ือนอสรพ ิษร ้าย และทรงนำ มาใช ้ส ั ่งสอนให ้คนเราชนะความโกรธด ้วยความไม ่โกรธ อสรพิษร้าย ๔ ตัว เร ื ่องอสรพ ิษร ้าย ๔ ตัว (งูพ ิษ ๔ อย่าง) เป ็นเร ื ่องน ่ารู ้ท ี ่ปรากฏใน ค ัมภ ีร ์พระสูตร หร ือพระสุตต ันตป ิฎก เน ื ้อหาโดยสรุป คือ พระพุทธเจ ้า ทรงเปร ียบเท ียบน ิส ัยความโกรธของคนเราเหม ือนงูพ ิษ ๔ ประเภท คือ ๑. “งูมีพิษแล่น แต่พิษไม่ร้าย” เปร ียบเหม ือนคนม ีน ิส ัยชอบโกรธ แต ่ไม ่ รุนแรง ประเภทโกรธง ่าย หายเร ็ว ๒. “งูมีพิษร้าย แต่พิษไม่แล่น” เปร ียบเหม ือนคนท ี ่ม ีน ิส ัยไม ่ค ่อยโกรธ แต ่ ถ ้าได ้โกรธแล ้วจะโกรธนาน ๓. “งูมีพิษแล่นและพิษร้าย” เปร ียบเหม ือนคนท ี ่ม ีน ิส ัยชอบบ ันดาลโทสะ โกรธอยู ่เสมอและโกรธนาน ๔. “งูมีพิษไม่แล่นและพิษไม่ร้าย” เปร ียบเหม ือนคนม ีน ิส ัยโกรธไม ่บ ่อยน ัก และลืมง่าย ม ีสต ิรู ้เท ่าท ัน ทั้ง ๔ ประเภทน ี ้ เราควรย ึดประเภทท ี ่ ๔ เป ็นแบบอย ่าง คือ ต ้องเป ็น คนมีสติ ม ีเมตตาอยู ่เสมอ ไม ่บ ันดาลโทสะโกรธผู ้อ ื ่น พระไตรป ิฎก เป ็นท ี ่รวบรวมพระธรรมว ิน ัย ซ ึ ่งเป ็นคำส ั ่งสอนของพระพุทธเจ ้า ท ี ่พระองค ์ได ้ตร ัสไว ้ คำสอนหร ือคำกล ่าวใด ๆ ท ี ่ถ ือว ่าเป ็นคำสอนในพระพุทธศาสนา จะต้องสอดคล้องกับพระธรรมวินัย ซ ึ ่งอยู ่ในพระไตรป ิฎก นอกจากนี้ พระไตรป ิฎก ย ังเป ็นหล ักฐานท ี ่บ ันท ึกเก ี ่ยวก ับส ิ ่งต ่าง ๆ เช ่น ศาสนา ความเช ื ่อ ขนบธรรมเน ียม ประเพณ ี ว ัฒนธรรม เร ื ่องราวและเหตุการณ ์ต ่าง ๆ ในอด ีต และเป ็นรากฐาน ๒. ความสำคัญของพระไตรปิฎก ๓๑ นักเรียนแบ่งกลุ่มสืบค้นข้อมูลเกี่ยวกับเรื่องน่ารู้จากพระไตรปิฎกมากลุ่มละ ๑เรื่องแล้วออกมานำ�เสนอผลงานให้เพื่อนฟังหน้าชั้นเรียน บูรณาการทักษะศตวรรษที่ 21 ๔. นักเรียนร่วมกันแสดงความคิดเห็น เกี่ยวกับองค์ประกอบของพระไตรปิฎก โดยใช้คำ�ถามดังนี้ • ถ้านักเรียนต้องการอ่านนิทานชาดก จะศึกษาจากพระไตรปิฎกหมวดใด เพราะเหตุใด (ตัวอย่างคำ ตอบ พระสุตตันตปิฎก เพราะเป็นคัมภีร์ที่ว่าด้วยคำสอน ทั่วไป เป็นพระธรรมเทศนามีเรื่องเล่าหรือ นิทานต่าง ๆ ประกอบพระวินัย) ๕. นักเรียนอ่านตัวอย่างเรื่องน่ารู้จาก พระไตรปิฎก แล้วร่วมกันวิเคราะห์ แสดงความคิดเห็นเกี่ยวกับเรื่องที่ฟัง ๖. นักเรียนร่วมกันแสดงความคิดเห็น เกี่ยวกับความสำ�คัญของพระไตรปิฎก โดยใช้คำ�ถามดังนี้ • พระไตรปิฎกมีค วามสำ�คัญ อย่างไร (ตัวอย่างคำ ตอบ เป็นที่รวบรวม พระธรรมคำสั่งสอนของพระพุทธเจ้า ที่ให้ พระภิกษุ สามเณร และพุทธศาสนิกชนได้ ศึกษาและปฏิบัติตาม) จากนั้นครูอธิบายให้นักเรียนฟัง เพิ่มเติมว่า นอกจากพระไตรปิฎก ที่เป็นคัมภีร์สำ�คัญของพระพุทธศาสนา แล้ว ยังมีคัมภีร์ของศาสนาต่าง ๆ ที่ คนไทยนับถือ ที่นักเรียนจะต้องศึกษา เรียนรู้เพื่อให้เกิดความเข้าใจอันดี ต่อกัน และอยู่ร่วมกับคนที่นับถือ ศาสนาอื่นได้อย่างมีความสุขอีกด้วย ขั้นคิดวิเคราะห์ และสรุปความรู้ Step 2

สุดยอดคู่มือครู สุดยอดคู่มือครู 32 ขั้นคิดวิเคราะห์และสรุปความรู้ Processing บูรณาการทักษะศตวรรษที่ 21 ข้อสอบเน้นสมรรถนะ ขั้นสังเกต รวบรวมข้อมูล Gathering GPAS 5 Steps พระไตรปิฎก www.mcu.ac.th/mcutrai/menu2.htm สำค ัญของภาษาไทย การศ ึกษาค ้นคว ้าพระไตรป ิฎกม ีความสำค ัญ ไม ่เฉพาะ แต ่ในการศ ึกษาพระพุทธศาสนาเท ่าน ั ้น แต ่อำนวยประโยชน ์ทางว ิชาการในด ้าน ต่าง ๆ มากมาย เช ่น ภาษาไทย ภูม ิศาสตร ์ ประวัติศาสตร์ สังคมวิทยา ปรัชญา จิตวิทยา ด ้วยเหตุน ี ้ การศ ึกษาพระไตรป ิฎกจ ึงเป ็นส ิ ่งสำค ัญ และถ ือว ่าเป ็นการส ืบทอด พระพุทธศาสนาให ้ดำรงอยู ่ส ืบต ่อไป ๓. คัมภีร์ของศาสนาต่างๆ ที่คนไทยนับถือ ๓.๑ คัมภีร์ของศาสนาอิสลาม คัมภีร์ของศาสนาอิสลาม คือ คัมภีร์อัลกุรอาน ซ ึ ่งเป ็นค ัมภ ีร ์ท ี ่รวบรวมหล ักคำสอนท ี ่สำค ัญ คือ หลัก ศรัทธา ๖ ประการ และหลักปฏิบัติ๕ ประการ ๓.๒ คัมภีร์ของศาสนาคริสต์ คัมภีร์ของศาสนาคริสต์ คือ คัมภีร์ไบเบิล ซึ่ง เป ็นพระวจนะ (คำพูด) ของพระเจ ้า เพ ื ่อช ี ้แนวทางให ้ มนุษย ์หลุดพ ้นจากบาป คัมภีร์อัลกุรอาน คัมภีร์ไบเบิล ๓.๓ คัมภีร์ของศาสนาพราหมณ์-ฮินดู ค ัมภ ีร ์เก ่าแก ่และสำค ัญท ี ่สุดของศาสนาพราหมณ ์- ฮ ินดูได ้แก ่ คัมภีร์พระเวท ประกอบด้วย คัมภีร์พระเวท ๓๒ ๗. นักเรียนคิดประเมินเพื่อเพิ่มคุณค่า แล้ว สรุปเป็นความคิดรวบยอด โดยใช้คำถาม ดังนี้ • การศึกษาพระไตรปิฎกก่อให้เกิด ประโยชน์ต่อนักเรียนอย่างไร(ตัวอย่างคำตอบ ทำ ให้เข้าใจเกี่ยวกับหลักธรรมคำ สอน และ สามารถนำมาปฏิบัติในชีวิตประจำวันได้) ขั้นคิดวิเคราะห์ และสรุปความรู้ Step 2 Step 3 ขั้นปฏิบัติ และสรุปความรู้ หลังการปฏิบัติ นักเรียนแบ่งกลุ่ม ๔ กลุ่ม ศึกษาค้นคว้าข้อมูลจากแหล่งเรียนรู้ต่าง ๆ เกี่ยวกับคัมภีร์ ของศาสนาต่าง ๆ มากลุ่มละ ๑ คัมภีร์โดยไม่ซํ้ากัน และยกตัวอย่างหลักคำ�สอนในคัมภีร์มา ๑คำ�สอนสรุปข้อมูลแล้วออกมานำ�เสนอผลงานหน้าชั้นเรียน บูรณาการทักษะศตวรรษที่ 21 ๘. นักเรียนศึกษาพระไตรปิฎกหรือคัมภีร์ของ ศาสนาที่ตนนับถือ แล้ววิเคราะห์ความสำ�คัญ ลงในแผนภาพความคิดดังตัวอย่าง จากนั้นให้นักเรียนตรวจสอบและประเมิน ความถูกต้องของแผนภาพความคิดว่า มีความถูกต้องหรือไม่และแก้ไขให้ดียิ่งขึ้น ๙. นักเรียนร่วมกันสรุปสิ่งที่เข้าใจเป็นความรู้ ร่วมกันดังนี้ • พระไตรปิฎกเป็นคัมภีร์ที่รวบรวม หลักธรรมคำ�สอนของพระพุทธศาสนาไว้เป็น หมวดหมู่ให้พุทธศาสนิกชนได้ศึกษา เพื่อนำ� หลักธรรมคำ�สอนมาปฏิบัติและเป็นการ สืบทอดพระพุทธศาสนาให้คงอยู่สืบไป ความสำคัญ ต่อตนเอง ความสำคัญ ต่อสังคมไทย ความสำคัญ ต่อศาสนา (เป็นแนวทาง การปฏิบัติตน ในการดำ เนิน ชีวิต) (เป็นแนวทาง ให้คนในสังคม ยึดถือปฏิบัติ เพื่อความสงบสุขของคนใน สังคม) (เป็นสิ่งที่ รวบรวม หลักธรรม คำสอนของ พระพุทธเจ้า) ความสำคัญของคัมภีร์ (พระไตรปิฎก)