83 สุดยอดคู่มือครู กิจกรรมในวันสำคัญทางพระพุทธศาสนา พุทธศาสนิกชนควรรำลึกถึงความสำคัญของวันสำคัญทางพระพุทธศาสนา โดยการไปทำบุญตักบาตร รักษาศีล ฟังธรรม ปฏิบัติธรรม เวียนเทียน นอกจากนี้ ยังควรบำเพ็ญตนให้เป็นประโยชน์ต่อสังคม การทำบุญตักบาตร การเวียนเทียน การรักษาศีล ฟังธรรม การให้อาหารนก การปล่อยปลา การบำเพ็ญประโยชน์ต่อส่วนรวม การทำกิจกรรมในวันสำคัญทางพระพุทธศาสนา ๘๓ รอบรู้อาเซียนและโลก ขั้นประเมินเพื่อเพิ่มคุณค่า Self-Regulating เสริมความรู้ ครูควรสอน ตัวชี้วัด ขั้นปฏิบัติและสรุปความรู้หลังการปฏิบัติ Applying and Constructing the Knowledge ขั้นสื่อสารและน�ำเสนอ Applying the Communication Skill asean ๖. นักเรียนร่วมกันสรุปสิ่งที่เข้าใจเป็น ความรู้ร่วมกันดังนี้ • วันสำ คัญทางพระพุทธศาสนา เป็นวันที่มีเหตุการณ์สำ คัญเกี่ยวกับ พระพุทธศาสนาเกิดขึ้นการทำกิจกรรม ในวันสำ คัญทางพระพุทธศาสนา เป็นการสืบทอดพระพุทธศาสนาให้ คงอยู่สืบไป ขั้นสื่อสารและน�ำเสนอ Step4 Step5 ขั้นประเมินเพื่อเพิ่มคุณค่า บริการสังคม และจิตสาธารณะ Step 3 ขั้นปฏิบัติ และสรุปความรู้ หลังการปฏิบัติ ข้อใดไม่ใช่กิจกรรมที่ปฏิบัติในวันสำคัญทางพระพุทธศาสนา ๑ เวียนเทียน ๒ ทำบุญตักบาตร ๓ รักษาศีล ฟังธรรม ๔ ไปเที่ยวกับครอบครัว (เฉลย ๔ เพราะวันสำ�คัญทางพระพุทธศาสนาจะเป็นวันหยุดราชการ พุทธศาสนิกชนควร เข้าร่วมกิจกรรมทางศาสนา เพื่อระลึกถึงพระรัตนตรัย และน้อมนำ�หลักธรรมที่เกี่ยวข้อง มาปฏิบัติ) ๗. นักเรียนออกมานำ เสนอแบบบันทึก วันสำคัญทางพระพุทธศาสนาให้เพื่อน ฟังหน้าชั้นเรียน ๘. นักเรียนร่วมกันจัดป้ายนิเทศกิจกรรม ในวันสำคัญทางพระพุทธศาสนา เพื่อ ให้ความรู้แก่นักเรียนในโรงเรียน ข้อสอบเน้นสมรรถนะ
สุดยอดคู่มือครู 84 การเข้าร่วมกิจกรรมในวันสำคัญทางพระพุทธศาสนาก่อให้เกิดประโยชน์ ดังนี้ ๑. ผู้ปฏิบัติเกิดความสบายใจ จิตใจผ่องใส เกิดความสุข ความเจริญ รุ่งเรือง ศาสนพิธี www.heritage.thaigov.net ๒.๒ ประโยชน์ของการเข้าร่วมกิจกรรม ในวันสำคัญทางพระพุทธศาสนา พระพุทธศาสนาเป็นศูนย์รวมจิตใจของพุทธศาสนิกชน ๒. เป็นการสืบทอดพระพุทธศาสนา ให้คงอยู่สืบไป ๓. เป็นการสืบทอดวัฒนธรรม ประเพณี อันดีงามซึ่งเป็นเอกลักษณ์ของไทยให้คงไว้ ๔. ประเทศชาติเจริญรุ่งเรืองเพราะ คนในชาติมีคุณธรรม และศีลธรรม ๓. การปฏิบัติตนในศาสนพิธีหรือพิธีกรรม ทางศาสนาต่างๆ ที่คนไทยนับถือ ๓.๑ พิธีกรรมทางศาสนาอิสลาม พิธีกรรมทางศาสนาอิสลามที่มุสลิมทุกคนต้องปฏิบัติ เช่น หลักปฏิบัติ ๕ ประการ ได้แก่ ๑. การปฏิญาณตน โดยมุสลิมจะต้องกล่าวคำปฏิญาณตนด้วยวาจาว่า “ไม่มีพระเจ้าอื่นนอกจากอัลลอฮ์และมุฮัมมัดคือศาสนทูตแห่งพระองค์” ๒. การละหมาด มุสลิมทุกคนจะต้องทำละหมาด เพื่อเป็นการนมัสการ พระเจ้า ซึ่งจะต้องปฏิบัติทุกวัน วันละ ๕ เวลา ๘๔ ขั้นคิดวิเคราะห์และสรุปความรู้ Processing บูรณาการทักษะศตวรรษที่ 21 ข้อสอบเน้นสมรรถนะ ขั้นสังเกต รวบรวมข้อมูล Gathering GPAS 5 Steps ตัวชี้วัด ส๑.๒ ป.๕/๒ ภาระงาน/ชิ้นงาน แบบบันทึกการศึกษาศาสนพิธีของ ศาสนาต่างๆ ๑. นักเรียนสังเกตภาพการประกอบ พิธีกรรมของศาสนาต่าง ๆ เช่น ภาพการประกอบพิธีละหมาดและภาพ การแต่งงานในโบสถ์จากนั้นร่วมกัน สนทนา โดยใช้คำถามดังนี้ • ภาพที่เห็นเป็นภาพอะไรและเป็น พิธีกรรมของศาสนาใด (ภาพการประกอบ พิ ธี ล ะ ห มาด เ ป็ น ข อ ง ศาส นาอิ ส ลาม ภาพ การ แ ต่ ง งาน ใ น โ บ ส ถ์ เ ป็ น ข อ ง ศาสนาคริสต์) • นักเรียนเคยเข้าร่วมพิธีกรรม ที่เห็นในภาพหรือไม่ (เคย/ไม่เคย) ๒. นักเรียนที่มีประสบการณ์การเข้าร่วม ศาสนพิธีหรือพิธีกรรมต่าง ๆ ออกมา เล่าให้เพื่อนฟัง ๓. นักเรียนร่วมกันศึกษาเนื้อหาเกี่ยวกับ การปฏิบัติตนในศาสนพิธีหรือพิธีกรรม ทางศาสนาต่าง ๆ ที่คนไทยนับถือ จากแหล่งเรียนรู้อื่นที่หลากหลาย เสริมความรู้ ครูควรสอน การละหมาดต้องทำทุกวัน วันละ ๕ เวลา คือ เช้ามืด เที่ยงวัน เย็น พลบคํ่า กลางคืน ขั้นสังเกต รวบรวมข้อมูล Step 1
85 สุดยอดคู่มือครู การประกอบพิธีละหมาด การประกอบพิธีฮัจญ์ ๓.๒ พิธีกรรมทางศาสนาคริสต์ พิธีกรรมทางศาสนาคริสต์ เรียกว่า พิธีรับศีลศักดิ์สิทธิ์ ประกอบด้วย พิธีสำคัญ ดังนี้ ๑. พิธีศีลล้างบาป หรือศีลจุ่ม เป็นพิธีกรรมที่คริสต์ศาสนิกชน ทุกคน ต้องปฏิบัติเพื่อเป็นการล้างบาป เพราะคริสต์ศาสนิกชนเชื่อว่า มนุษย์ทุกคนมีบาป ติดตัวมาตั้งแต่กำเนิด ๒. พิธีศีลกำลัง เป็นพิธีกรรมที่แสดง ถึงความมั่นคงทางจิตใจ เพื่อยืนยัน การยอมรับนับถือศาสนาคริสต์ ๓. พิธีศีลมหาสนิท หรือเรียกว่า พิธีมิสซา เป็นพิธีกรรมที่คริสต์ศาสนิกชน จะต้องไปประกอบพิธีที่โบสถ์ทุกวันอาทิตย์ เพื่อระลึกถึงพระเยซู การประกอบพิธีกรรมในโบสถ์ของชาวคริสต์ ๓. การถือศีลอด เป็นการละเว้นจากการกิน ดื่ม การประพฤติชั่ว ตั้งแต่พระอาทิตย์ขึ้นจนถึงพระอาทิตย์ตกดิน ซึ่งจะปฏิบัติเป็นเวลา ๑ เดือน ๔. การจ่ายซะกาต เป็นการบริจาคทานให้แก่บุคคลอื่นที่เหมาะสม ๕. การประกอบพิธีฮัจญ์ เป็นการไปประกอบศาสนกิจที่นครมักกะฮ์ ประเทศซาอุดีอาระเบีย ๘๕ รอบรู้อาเซียนและโลก ขั้นประเมินเพื่อเพิ่มคุณค่า Self-Regulating เสริมความรู้ ครูควรสอน ตัวชี้วัด ขั้นปฏิบัติและสรุปความรู้หลังการปฏิบัติ Applying and Constructing the Knowledge ขั้นสื่อสารและน�ำเสนอ Applying the Communication Skill asean เสริมความรู้ ครูควรสอน พิธีมิสซา คือ การให้เลือดเนื้อของผู้เข้าพิธีกับเลือดเนื้อของพระเยซูรวมเข้าเป็น อันหนึ่งอันเดียวกันอุปกรณ์ที่ใช้ในพิธีนี้ได้แก่ เหล้าองุ่นและขนมปัง โดยที่มาของ พิธีนี้มาจากเหตุการณ์วันสุดท้ายก่อนสิ้นพระชนม์ทรงเลี้ยงขนมปังกับเหล้าองุ่น แก่สาวกทั้ง ๑๒ คน แล้วกล่าวว่า “นี่คือเลือดและเนื้อของเรา ผู้ใดกินขนมปังและ ดื่มเหล้าองุ่นนี้เท่ากับได้มาอยู่กับเรา” ๔. นักเรียนร่วมกันแสดงความคิดเห็น เกี่ยวกับพิธีกรรมของแต่ละศาสนา และแนวทางการปฏิบัติโดยใช้คำถาม ดังนี้ • ถ้านักเรียนต้องเข้าร่วมในศาสนพิธีหรือพิธีกรรมของศาสนาต่าง ๆ นักเรียนควรปฏิบัติตนอย่างไร (ตัวอย่าง คำ�ตอบ แสดงความเคารพต่อศาสนสถาน ศาสนวัตถุ ไม่พูดคุยส่งเสียงดัง ไม่พูดคุย เกี่ยวกับศาสนาในทางลบ) ๕. นักเรียนคิดประเมินเพื่อเพิ่มคุณค่า แล้วสรุปเป็นความคิดรวบยอด โดย ใช้คำถาม ดังนี้ • นัก เ รี ยน จ ะสืบทอด ศาสนา ที่ตนเองนับถือได้อย่างไร (ตัวอย่าง คำ�ตอบ ปฏิบัติตนให้ถูกต้องตามพิธีกรรม และปฏิบัติตามหลักธรรมคำ�สอนของ ศาสนา) ขั้นคิดวิเคราะห์ และสรุปความรู้ Step 2
สุดยอดคู่มือครู 86 ๔. พิธีศีลสารภาพบาป เป็นพิธีกรรมที่คริสต์ศาสนิกชนจะต้องไป สารภาพบาปที่ได้กระทำไว้กับบาทหลวง ๕. พิธีศีลเจิมคนไข้ เป็นพิธีกรรมที่บาทหลวงใช้น้ำมันเจิมให้แก่ผู้ป่วย เพื่อช่วยฟื้นฟูจิตใจ และสร้างกำลังใจให้แก่ผู้ป่วย ๖. พิธีศีลบวช เป็นพิธีกรรมที่เกี่ยวข้องกับการบวช สำหรับผู้ที่จะเป็น บาทหลวง ๗. พิธีศีลสมรส เป็นพิธีแต่งงาน ที่จะต้องปฏิบัติต่อหน้าบาทหลวง โดยฝ่ายชายและฝ่ายหญิงจะต้องให้คำสัญญาว่าจะรัก และซื่อสัตย์ต่อกัน ๓.๓ พิธีกรรมทางศาสนาพราหมณ์-ฮินดู พิธีกรรมทางศาสนาพราหมณ์-ฮินดู ที่สำคัญ ได้แก่ ๑. พิธีประจำบ้าน เป็นพิธีกรรมที่ทำในเฉพาะวรรณะพราหมณ์ กษัตริย์ และแพศย์ มี ๑๒ อย่าง รวมเรียกว่า พิธีสังสการ ๑) พิธีตั้งครรภ์ ๒) พิธีเมื่อเข้าใจว่าเด็กในครรภ์มีชีวิต ๓) พิธีแยกหญิงตั้งครรภ์ ๔) พิธีคลอดบุตร ๕) พิธีตั้งชื่อเด็ก ๖) พิธีนำเด็กออกไปดูแสงอาทิตย์ ยามเช้า เมื่ออายุ ๔ เดือน ๗) พิธีป้อนข้าวเด็ก ๘) พิธีโกนผม ๙) พิธีตัดผม ๑๐) พิธีเริ่มการศึกษา ๑๑) พิธีกลับบ้าน ๑๒) พิธีแต่งงาน ๒. พิธีศราทธ์ เป็นพิธีกรรมที่ทำบุญอุทิศส่วนกุศลให้แก่บรรพบุรุษที่ ล่วงลับไปแล้ว ด้วยการถวายข้าวบิณฑ์ก่อนวันเผาศพ ๑ วัน และทำในระยะเวลา ที่ไว้ทุกข์ ผู้ที่ประกอบพิธีกรรมนี้จะต้องเป็นบุตรชายเท่านั้น เพราะเชื่อว่าบุตรชาย จะช่วยให้ผู้ที่ล่วงลับไปแล้วพ้นจากนรก นอกจากนี้ยังมีหลักปฏิบัติต่าง ๆ ที่จะต้องยึดถือและปฏิบัติตาม คือ การ ห้ามแต่งงานข้ามวรรณะ คนในวรรณะต่ำกว่าจะปรุงอาหารให้คนวรรณะสูงกว่า รับประทานไม่ได้ คนแต่ละวรรณะต้องประกอบอาชีพตามที่กำหนดไว้ในแต่ละวรรณะ เท่านั้น ๘๖ ขั้นคิดวิเคราะห์และสรุปความรู้ Processing บูรณาการทักษะศตวรรษที่ 21 ข้อสอบเน้นสมรรถนะ ขั้นสังเกต รวบรวมข้อมูล Gathering GPAS 5 Steps ๖. นักเรียนเลือกศึกษาศาสนพิธีของ ศาสนาที่สนใจมา๑ศาสนพิธีและตอบ คำถามลงในแบบบันทึกดังตัวอย่าง Step 3 ขั้นปฏิบัติ และสรุปความรู้ หลังการปฏิบัติ แบบบันทึกการศึกษาศาสนพิธีของ ศาสนาต่าง ๆ • ศาสนพิธีที่ศึกษา (การจ่ายซะกาต) • เป็นศาสนพิธีของศาสนาใด (ศาสนาอิสลาม) • ศาสนพิธีดังกล่าวมีวิธีการปฏิบัติอย่างไร (ให้ผู้มีทรัพย์สินครบรอบ ๑ ปีแก่คนที่มี ฐานะยากจน เพื่อเป็นการขัดเกลาจิตใจผู้บริจาค ให้รู้จักเสียสละ) • ถ้านักเรียนปฏิบัติตามศาสนพิธีดังกล่าว จะเกิดผลอย่างไร (ไม่เห็นแก่ตัว มีความสุข) จากนั้นให้นักเรียนตรวจสอบและ ประเมินแบบบันทึกว่ามีความถูกต้อง หรือไม่และแก้ไขให้ดียิ่งขึ้น ๗. นักเรียนร่วมกันสรุปสิ่งที่เข้าใจเป็น ความรู้ร่วมกันดังนี้ • ศาสนาทุกศาสนามีพิธีกรรมที่ให้ ศาสนิกชนปฏิบัติเพื่อให้สอดคล้องกับ หลักคำสอน พิธีศีลสารภาพบาปในศาสนาคริสต์มีวัตถุประสงค์อย่างไร ๑ เพื่อยืนยันการนับถือศาสนาคริสต์ ๒ เพื่อสารภาพบาปที่ตนเองเคยกระทำ ๓ เพื่อชำระล้างบาปของตนเอง ๔ เพื่อระลึกถึงพระเยซู (เฉลย ๒ เพราะเป็นพิธีกรรมที่คริสต์ศาสนิกชนจะต้องไปสารภาพบาปที่ได้กระทำ�ไว้ กับบาทหลวง) ข้อสอบเน้นสมรรถนะ
87 สุดยอดคู่มือครู ๑. ให้นักเรียนเล่าประสบการณ์การมีส่วนร่วมในกิจกรรมวันสำคัญทาง พระพุทธศาสนาหน้าชั้นเรียน ๒. ให้นักเรียนแบ่งกลุ่มแสดงบทบาทสมมุติในการถวายสังฆทานและการ ทำบุญงานมงคลต่าง ๆ กลุ่มละ ๑ อย่าง ๓. ให้นักเรียนร่วมกันแสดงความคิดเห็นเกี่ยวกับข้อคิดจากเหตุการณ์ที่เกิดขึ้น ในวันสำคัญทางพระพุทธศาสนา ๔. ให้นักเรียนร่วมกันสรุปประโยชน์ของการเข้าร่วมกิจกรรมในวันสำคัญ ทางศาสนาเป็นแผนภาพความคิด ประโยชน์ของ การเข้าร่วมกิจกรรม ในวันสำคัญ ทางศาสนา ๑. เมื่อถึงวันสำคัญทางพระพุทธศาสนา นักเรียนจะปฏิบัติตนอย่างไร ๒. ประเพณีและพิธีกรรมทางพระพุทธศาสนามีความสำคัญต่อสังคมไทย อย่างไร ๓. นักเรียนคิดว่าศาสนพิธีหรือพิธีกรรมทางศาสนา มีประโยชน์และความ สำคัญอย่างไร ๔. ในขณะประกอบศาสนพิธี นักเรียนควรปฏิบัติตนอย่างไร ๕. นักเรียนจะสืบทอดศาสนาที่ตนเองนับถือได้อย่างไร ศาสนาต่าง ๆ ในประเทศไทย www.kanchanapisek.or.th ๘๗ รอบรู้อาเซียนและโลก ขั้นประเมินเพื่อเพิ่มคุณค่า Self-Regulating เสริมความรู้ ครูควรสอน ตัวชี้วัด ขั้นปฏิบัติและสรุปความรู้หลังการปฏิบัติ Applying and Constructing the Knowledge ขั้นสื่อสารและน�ำเสนอ Applying the Communication Skill asean ขั้นสื่อสารและน�ำเสนอ Step4 Step5 ขั้นประเมินเพื่อเพิ่มคุณค่า บริการสังคม และจิตสาธารณะ ๘. นักเรียนออกมานำ เสนอแบบบันทึก การศึกษาศาสนพิธีของศาสนาต่าง ๆ ให้เพื่อนฟังหน้าชั้นเรียน ๙. นักเรียนร่วมกันจัดป้ายนิเทศเกี่ยวกับ ศาสนพิธีหรือพิธีกรรมของศาสนา ต่างๆเพื่อเผยแพร่ความรู้แก่ผู้พบเห็น จะได้เกิดความรู้ความเข้าใจและ ยอมรับในความแตกต่างทางศาสนา ส๑.๒ ป.๕/๒ ตัวชี้วัด ๑. เข้าร่วมพิธีกรรมทางศาสนา ๒. ช่วยขัดเกลาจิตใจของศาสนิกชน ช่วยสร้างความสามัคคีระหว่างกัน ๓. เป็นรากฐานของวัฒนธรรม และช่วยสืบทอด ศาสนาให้คงอยู่สืบไป ๔. สำ�รวมกิริยามรรยาทให้เรียบร้อย ๕. ปฏิบัติตนตามหลักธรรมคำ�สอนและเข้าร่วม พิธีกรรมทางศาสนา แนวค�ำตอบ
กรมพระยาวชิรญาณวโรรส, สมเด็จพระมหาสมณเจ้า. พุทธประวัติ. กรุงเทพฯ : มหามกุฏราชวิทยาลัย, ๒๕๔๑. คณาจารย์มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย, ประกอบ มีโคตรกอง (บรรณาธิการ). วัฒนธรรมไทย. กรุงเทพฯ : มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย, ๒๕๕๑. พระธรรมปิฎก (ป.อ.ปยุตฺโต). พจนานุกรมพุทธศาสตร์ ฉบับประมวลธรรม. กรุงเทพฯ : มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย, ๒๕๓๘. พระพรหมมังคลาจารย์. ธรรมะสำหรับเด็ก เด็กดีควรทำหน้าที่อย่างไร. กรุงเทพฯ : ธรรมสภา, ๒๕๕๐. วิทย์ เที่ยงบูรณธรรม. พจนานุกรมอังกฤษ-ไทย. กรุงเทพฯ : ซีเอ็ดยูเคชั่น, ๒๕๔๑. ศรีมหาโพธิ์ บัณฑิต. ชุมนุมนิทานชาดก นิทานสอนคติธรรม. กรุงเทพฯ : โรงพิมพ์ เลี่ยงเซียงจงเจริญ, ๒๕๔๕. สุชีพ ปุญญานุภาพ. พระไตรปิฎกฉบับสำหรับประชาชน. พิมพ์ครั้งที่ ๓. กรุงเทพฯ : คณะเทอดทูนธรรม, ๒๕๒๒. สำนักงานคณะกรรมการวัฒนธรรมแห่งชาติ กระทรวงวัฒนธรรม. มารยาทไทย. พิมพ์ครั้งที่ ๒. กรุงเทพฯ : โรงพิมพ์ชุมนุมสหกรณ์การเกษตรแห่งประเทศไทย, ๒๕๕๑. สุดยอดคู่มือครู 88
website : www.iadth.com สถาบันพัฒนาคุณภาพวิชาการ (พว.) สำ นักพิมพ์ บริษัทพัฒนาคุณภาพวิชาการ (พว.) จำ กัด ๑๒๕๖/๙ ถนนนครไชยศรี แขวงถนนนครไชยศรี เขตดุสิต กรุงเทพฯ ๑๐๓๐๐ โทร. ๐-๒๒๔๓-๘๐๐๐ (อัตโนมัติ ๑๕ สาย), ๐-๒๒๔๑-๘๙๙๙ แฟกซ์ : ทุกหมายเลข, แฟกซ์อัตโนมัติ : ๐-๒๒๔๑-๔๑๓๑, ๐-๒๒๔๓-๗๖๖๖ GPAS ครอบคลุม K-P-A เก่ง ดี มีสุข รอบรู้ อาเซียน และโลก จัดบรรยากาศ เชิงบวก BBL เน้นการคิด สร้างองค์ความรู้ สู่การปฏิบัติ กิจกรรม พัฒนาผู้เรียน เพื่อเพิ่มความรู้ และทักษะ ศตวรรษที่ ๒๑ จุดประกาย โครงงาน ส่งเสริมการสร้าง นวัตกรรม สงวนลิขสิทธิ์ หนังสือเล่มนี้ได้จดทะเบียนลิขสิทธิ์ถูกต้องตามกฎหมาย แนวทางพัฒนา ๓๖๐ สู่โรงเรียนมาตรฐานสากล ํ 9 7 8 6 1 6 0 5 4 8 0 2 6 ISBN : 978-616-05-4802-6 เสริมข้อสอบ เน้นสมรรถนะ เพิ่มผลสัมฤทธิ์ทางการเรียน และทักษะการคิด website : www.iadth.com สร้างเสริม ค่านิยมหลัก ๑๒ประการ