ความคิดทางการเมืองอิสลาม กำเนิด พัฒนาการ และข้อถกเถียงในปัจจุบัน = Islamic Political Thoughts Origins, Development, and Contemporary Debates

G l o sอsภaธิ rาyนศัพท์

ชะรีอะฮ์: ครรลองของอิสลามหรือวิถีของอิสลาม ประกอบไปด้วยโลกทัศน์
ระบบมาตรฐานทางจรยิ ธรรม การยกระดบั จติ วญิ ญาณ กฎหมายอสิ ลาม
ระบบความเชื่อ วัตรปฏิบัติทางศาสนกิจ องค์ประกอบท้ังหมดเหล่านี้
มลี ักษณะบรู ณาการเป็นองคร์ วมไมแ่ ยกออกจากกัน (organic whole)

ซะกาต: ระบบการจดั เก็บภาษีในอิสลามและเป็นหน่งึ ในหลักพน้ื ฐาน 5 ประการ
ในอสิ ลาม ซง่ึ ประกอบดว้ ย การปฏญิ าณตน การละหมาด การจา่ ยซะกาต
การถอื ศีลอดในเดือนรอมฎอน และการประกอบพธิ ฮี ัจญ์

ซุนนะต้ลุ เลาะห:์ วถิ แี หง่ อลั เลาะห์ เปน็ มโนทศั นเ์ กย่ี วกบั อลั เลาะหท์ ชี่ ว้ี า่ พระองคม์ รี ะเบยี บ
วิถบี างอยา่ ง หรือกฎเกณฑ์บางอย่างในการสรา้ งและบรหิ ารจัดการโลก
และจักรวาล มนุษย์จ�ำเป็นต้องค้นหาระเบียบวิถีหรือกฎเกณฑ์เหล่าน้ัน
เพ่อื การดำ� เนนิ ชีวิตและด�ำเนนิ กิจการของมนษุ ย์ได้อย่างราบรื่น

สายธารทางความคิดหนึ่งในอิสลาม เป็นสายธารความคิดท่ีมุ่งขัดเกลา
จติ ใจเพอ่ื บรรลสุ ภู่ าวะของการละทงิ้ ตวั ตนเพอ่ื เขา้ ถงึ สจั ธรรมหรอื ฮกั หรอื
พระเจ้า ผู้ถือแนวทางซูฟีเปรียบเสมือนผู้เดินทางจากสถานี (station)
ซฟู :ี หนึ่งไปยังสถานีหน่ึงและแต่ละสถานีเป็นการบรรลุความส�ำเร็จทางจิต

วญิ ญาณในระดับสงู ขน้ึ ไปเรอื่ ยๆ จนถงึ ระดบั การละทงิ้ ตัวตนหรือฟานา
เกดิ เปน็ ตัวตนใหม่ท่ีหลอมรวมเปน็ หนึ่งเดยี วกบั สจั ธรรม

การดิ้นรนต่อสู้ เป็นการดิ้นรนต่อสู้กับอารมณ์ใฝ่ต่�ำในตัวตนของ
ญฮิ าด: ปจั เจกบคุ คล และการด้ินรนตอ่ ส้เู พอ่ื การปฏบิ ัตติ ามค�ำส่งั ใช้ของศาสนา

(ขอบเขตของค�ำส่ังใช้ของศาสนามีแค่ไหนอย่างไรเป็นเรื่องของการ
อรรถาธิบายของผ้รู ู้ทางศาสนาในชุมชนหรือสังคมน้ันๆ)

149

อภธิ านGศlพั oทs์s a r y

ดารลุ้ อสิ ลาม: อาณาบริเวณแห่งอิสลาม เป็นมโนทัศน์ท่ีใช้ในการอธิบายอาณาบริเวณ
ท่ีผู้คนยอมรับในวิถีแห่งอิสลาม วัตรปฏิบัติท่ีแสดงออกถึงการยอมรับ
ในวถิ แี หง่ อสิ ลามขน้ึ อยกู่ บั สภาพทางสงั คมนน้ั ๆ บางสงั คมมคี วามเครง่ ครดั
ในตัวบท หรือบางสังคมอาจมีการแบบแผนจารีตประเพณีดั้งเดิมใน
ท้องถิ่นปะปนอยู่ด้วย ในทางกฎหมายอิสลามหรือฟิกฮ์ ดารุ้ลอิสลาม
หมายถงึ ดนิ แดนทนี่ บั ถอื อสิ ลาม การปฏบิ ตั ติ อ่ ดนิ แดนดงั กลา่ วจะแตกตา่ ง
จากดินแดนท่ไี ม่ได้นบั ถอื ศาสนาอสิ ลามหรอื เรียกวา่ ดินแดน ดาร้ลุ ฮรั บ์

ตะกยี ะฮ:์ การซอ่ นเรน้ อำ� พราง เปน็ มโนทศั นท์ ไี่ ดร้ บั การพฒั นาขนึ้ จากมสุ ลมิ ชอี ะฮ์
ท้ังน้ีเนื่องจากมุสลิมชีอะฮ์เป็นชนส่วนน้อยและมุสลิมซุนหนี่เป็นชน
ส่วนใหญ่ และเน่ืองจากมุสลิมซุนหน่ีถือว่ามุสลิมชีอะฮ์เป็นพวกนอกรีต
จงึ มกั มกี ารกดขข่ี ม่ เหง มสุ ลมิ ชอี ะฮจ์ งึ พฒั นามโนทศั นด์ งั กลา่ วขนึ้ มสุ ลมิ
ชีอะฮ์ถือวา่ ตะกยี ะฮ์เปน็ หนงึ่ ในหลกั ศรัทธา (article of faith)

ภายใน เปน็ มโนทศั นท์ อ่ี ธบิ ายสภาวะภายในจติ ใจของมนษุ ยซ์ งึ่ ไมส่ ามารถ
รับรู้ได้ด้วยผัสสะ ตรงข้ามกับซอเฮ็ร ซ่ึงเป็นมโนทัศน์ท่ีใช้อธิบายภาวะ
บาฏนิ : ภายนอกท่ีรับรู้ได้ดว้ ยผสั สะ อบิ นุ คอลดนู ใช้มโนทัศน์นเี้ รียกกฎเกณฑ์
ท่ีมองไม่เห็นแต่ก่อให้เกิดปรากฏการณ์ทางสังคม ประวัติศาสตร์ และ
อารยธรรม

ความเสยี หาย ความไมด่ ไี มง่ าม ใหค้ วามหมายเนน้ ไปในทางความเสยี หาย
อนั เกดิ จากความเสอ่ื มถอยทางศลี ธรรม เชน่ การนนิ ทาวา่ รา้ ย การกลา่ วหา
ฟติ นะฮ:์ โดยปราศจากขอ้ เทจ็ จรงิ รวมทง้ั ความไมด่ คี วามไมเ่ หมาะสมอนั เกดิ จาก

ความคดิ คำ� พดู การกระท�ำ ตอ่ บุคคลอน่ื

150

G l o sอsภaิธrาyนศพั ท์

นักวิชาการผู้ศึกษาศาสนาอิสลามในสาขาวิชาต่างๆอย่างลึกซ้ึง ทะลุ
ปรุโปร่ง สามารถแยกแยะ วิเคราะห์ สังเคราะห์ ตัวบททางศาสนา
มุจญต์ ะฮดิ : เพื่อแก้ไขปัญหาทางสังคม การเมือง ศาสนาที่เป็นข้อท้าทายจาก
การเปลี่ยนแปลงทางสังคมอยู่ตลอดเวลา มุจญ์ตะฮิดมีวัตรปฏิบัติท่ี
ด�ำรงอยู่ในคุณธรรมศลี ธรรมตามศาสนาเปน็ ที่ยอมรบั ของชมุ ชน

บรรพชนรุ่นแรกๆ เป็นมโนทัศน์ท่ีใช้เรียกนักวิชาการศาสนาในยุคต้น
ของอิสลามโดยเฉพาะในยุค 300 ปแี รกของอสิ ลาม โดยถอื ว่าเปน็ ยุคที่
ความคิดทางศาสนายังเชื่อมโยงถึงศาสนทูตและบรรดาสหายของ
สะลัฟ: ศาสนทูต ต่อมาค�ำว่าสะลัฟ ใช้เรียกขานขบวนการมุสลิมท่ีสมาทาน
ความคดิ ทางศาสนาของนกั วชิ าการบางกลมุ่ ทต่ี ามแนวทางของ มฮู มั หมดั
อิบนุ อับดุลวะฮาบ (1703-1792) เชค อัลบานี (1914-1999) เชค
มูฮมั หมัด อลั ฮซุ ัยมีน (1925-2001) เชค บินบาซ (1910-1999)

ทรัพย์สินสาธารณกุศล เป็นสถาบันที่ส�ำคัญในชุมชนมุสลิม อิสลาม
สนบั สนนุ ใหม้ สุ ลมิ บรจิ าคเงนิ ทรพั ยส์ นิ เพอ่ื การสาธารณกศุ ลซง่ึ ผบู้ รจิ าค
จะไดร้ บั ผลบญุ อยา่ งตอ่ เนอื่ งแมเ้ สยี ชวี ติ ไปแลว้ โดยปกตผิ บู้ รหิ ารจดั การ
วะกัฟจะเป็นผู้รทู้ างศาสนา หรืออลู ามาอ์ เน่อื งจากพวกเขาเปน็ ผ้จู ดั ตงั้
วะกัฟ: โรงเรยี นสอนศาสนา จ่ายคา่ ตอบแทนแก่ครู คา่ อาหารแกน่ ักเรยี น และ

ก่อสร้างอาคารสถานที่ บริหารกิจการมัสยิด ดูแลเด็กก�ำพร้า และ
ผู้อ่อนแอ หรืออาจมีการจัดต้ังกองทุนวะกัฟเพ่ือการสาธารณกุศลใน
เรอื่ งใดเรอื่ งหนง่ึ เปน็ การเฉพาะ เชน่ เพอื่ การสนบั สนนุ การแปลตำ� ราทาง
ศาสนา เป็นต้น

151

อภิธานGศlัพoทs์s a r y

อจิ ญ์ติฮาด: คือการใช้ความพยายามทางวิชาการอย่างสูงสุดของผู้รู้ทางศาสนา หรือ
อูลามาอ์ (อาจเป็นความพยายามส่วนบุคคลหรือความพยายามรวมหมู่)
ในการวินิจฉัยประเด็นปัญหาและขอ้ ทา้ ทายตา่ งๆ ทีไ่ ม่มีตัวบทกลา่ วไวอ้ ยา่ ง
ชัดเจน หรือเปน็ ประเด็นทม่ี ีตวั บทกลา่ วไว้แตบ่ ริบทเปล่ียนไปจากบรบิ ททต่ี วั
บทนั้นกล่าวถึง หรือตัวบทท่ีความหมายของมันสามารถเปลี่ยนแปลงได้
(มตู าฆ็อยยารอต)

อสิ ลามิสท์: นักอิสลามนิยม เป็นมโนทัศน์ท่ีนักวิชาการผู้ศึกษาสังคมมุสลิมใช้เรียก
นกั เคลอื่ นไหวมสุ ลมิ หรอื นกั วชิ าการมสุ ลมิ ผสู้ มาทานความคดิ ทเี่ หน็ วา่ อสิ ลาม
คือระบอบการดำ� เนินชวี ติ ท่สี มบูรณ์ในตัวเอง ไม่จำ� เป็นตอ้ งพึ่งพาระบอบอื่น
หรอื นำ� แนวคดิ อนื่ ๆ มาผสมผสานเพอ่ื ดำ� เนนิ งานทางสงั คม การเมอื ง เศรษฐกจิ
แนวคิดนเี้ หน็ วา่ “อิสลามคือคำ� ตอบ” สำ� หรับทกุ ปัญหา

อูลามาอ์: ผู้รู้ทางศาสนา เป็นชนช้ันที่ได้รับการเคารพนับถือเป็นพิเศษในสังคมมุสลิม
เนื่องจากความรู้ทางศาสนาและวัตรปฏิบัติที่ดีงามของพวกเขา อูลามาอ์
ก็เช่นเดียวกับนักวิชาการสมัยใหม่ที่ได้รับการยอมรับเนื่องจากผลงาน
ทางวิชาการของพวกเขา

ผนู้ ำ� ในจารตี ทางความคดิ ของมสุ ลมิ ซนุ หนใ่ี ชเ้ รยี กผนู้ ำ� ละหมาด หรอื ตำ� แหนง่
ผบู้ รหิ ารสงู สดุ ของมสั ยดิ หรอื ใชเ้ รยี กผรู้ ศู้ าสนาทเี่ ปน็ ผนู้ ำ� ทางวชิ าการศาสนา
ทโ่ี ดดเดน่ ในจารตี ทางความคดิ ของมสุ ลมิ ชอี ะฮ์ อหิ มา่ ม คอื ผนู้ ำ� ทางการเมอื ง
อหิ ม่าม: และผนู้ ำ� ทางศาสนาในตวั คนเดยี วและเปน็ ผมู้ คี วามรพู้ เิ ศษทไี่ ดร้ บั การเปดิ เผย

จากพระเจ้า การเชื่อในอิหม่ามเปน็ หนึ่งในหลกั ศรัทธา (article of faith) ของ
มุสลิมชอี ะฮ์

152

R e f fบeรr eรณn cาeนกุ รม

Abrahamian, E. (2008). A History of Modern Iran. New York: Cambridge
University Press.

Adams, C. C. (2010). Islam and Modernism: A Study of the Modern Reform
Movement Inaugurated by Muhammad ‘Abduh. Kuala Lumpur:

Islamic Book Trust.
Al-Andalusi, I. H. (1998). In Pursuit of Virtue. (M. A. Laylah, Trans.). London:

Ta-Ha Publishers.
Al-Banna, H. (1966). Mudhakkirat al-da‘awa wal-da‘iya. Cairo: Maktab

al-‘afaq.
Al-Farabi, A.-N. (1985). Mabādi’ ārā’ ahl al-madīna al-fādilah’: On the

Perfect State (R. Walzer, Trans.). London: Oxford University Press.
Al-Mawardi, A.-H. (2018). Al-Māwardī’s al-Aḥkām as-sultāniyyah: The Law

of Islamic Governance (A. Yate, Trans.). Sharjah UAE: Dar ul Thaqafah.
Al-Mawdudi, A.-A.-A (1997). Minhaj al-inqilab al-Islami. Cairo: Dar al-Sar.
Al-Raziq, A-A. (1966). Al-Islam wa-usul al-hukm. Beirut: Maktabat al-haya.
Ansary, T. (2010). Destiny Disrupted: A history of the world through Islamic

eyes. New York: PublicAffairs books.
Armstrong, K. (2007). Muhammad: The Prophet for Our Time. London, New

York: Harpper Perennial.
Arslan, A. S. (2004). Our Decline: Its Causes and Remedies. Kuala Lumpur:

Islamic Book Trust.
Aslan, R. (2006). No god but God: The Origins, Evolution, and Future of Islam.

New York: Random House Trade Paperbacks.
Bayat, A. (2007). Making Islam Democratic: Social Movement and

the Post-Islamist Turn. California: Standford University Press.
Cudsi, A.C. & Dessouki, A.E.H (Eds.) (1981). Islam and Power. Baltimore and

London: The Johns Hopkins University Press.

153

บรรณRาeนfกุ fรeมr e n c e

El-Affendi,A.(2008). WhoneedsAnIslamicState?.KualarLumpur: Malaysia
Think Tank London.

Enan, M. A. (2007). Ibn Khaldun: His Life and Works. Kuala Lumpur: The
Other Press.

Enayat, H. (2006). Modern Islamic Political Thought. Kualar Lumpur: Islamic
Book Trust.

Esposito, J. L. (2010). Islam: The Straight Path. Riyadh: International Islamic
Publishing House.

Fakhry, M. (2004). A History of Islamic Philosophy. New York: Columbia
University Press.

Ferguson, N. (2012). Civilization: The Six Kiler Apps of Western Power.
London, New York: Penguin Book.

Gibb, A. H. (1933). Mohammedanism : An Historical Survey. London:
Oxford University Press.

Ghazali, M. (2005). al-Fasad al-Siyasah fi-al Mujtamiat al-Arrabiyyah wal
Islamiyyah. Cairo: Nahdah Misr litabaah wal Nash.

Halaq, W. B. (2013). The Impossible State: Islam, Politics, And Modernity’s
Moral Predicament. New York: Columbia University Press.

Hamid, A.F.A. (2001). Sufi undercurrents in Islamic Revivalism: Traditional,
Post-Traditional and modern images of Islamic activism in Malaysia.
In The Islamic Quarterly: A review of Islamic Culture, 45, 179.

Hamidulah, M. (2012). The Muslim Conduct of State. Kuala Lumpur: Islamic
Book Trust.

Hodgson, M. (1974). Venture of Islam (1). Chicago: University of Chicago
Press.

Huntington, S.P. (1993). The Clash of Civilization?. Foreign Affairs. https://
www.foreignaffairs.com/articles/united-states/1993-06-01/clash-
civilizations

154

R e f fบeรr eรณn cาeนุกรม

Ibn Jamā‘h. (2013). Tahrīr al-Ahkam fī Tadbīr Ahl al-Islam. London:
Turath Publishing.

Ibrahim, A. (2014). Contemporary Islamic Discourse in the Malay-
Indonesian World: Critical Perspective. Selangor: SIRD.

Keddie, N. R. (1972). Sayyid Jamal ad-Din “al-Afghani”: A Political
Biography. Berkeley: University of California Press.

Keddie, N. R. (1983). An Islamic Response to Imperialism: Political and
Religious writings of Sayyid Jamal al-Din al-Afghani. Berkeley:
University of California Press.

Khadduri, M. (1955). War and Peace in the Law of Islam. Baltimore:
The Johns Hopkins Press.

Khan, Q. (2007). The Political Thought of Ibne Taymiyyah. New Delhi:
Adam Publishers and Distributors.

Khomeini, R. (2005). Islamic Government: Government of the Jurist
(H Algar, Trans.). Tehran: The Institute of Compilation of Imam
Khomeini’s Works.

Ibn Taymīyah. (1966). Al Siyāsah al Shar‘īah fī Islāh al Ra‘īyah: Ibn
Taymiyyah on Public and Private Law in Islam (O. A. Faruk,
Trans.). Beirut: Khayat Book and Publishing Company.

Ibn Taymīyah. (1971). Majmu’at al rasa’il al Kubra, Al-A’qidah al-
Wasatiyyah (Vol.1). Cairo: Dar ash-Shab Press.

Ibn Taymīyah. (1985). Minhaj al-Sunnah al-Nabawiyyah fi naqd Kalam
al-Shi‘ah wa’l Qadarlyah. In M. A. A. Shibrawi, (Ed.). Cairo:
Darul Al- Hadith.

Ibn Taymīyah. (1996). al Siyāsah al Shar‘īah fī Islāh al Ra‘īyah. In M. A.
Mubarak, (Ed.). Beirut: Dār al Kutub al ‘Arabīyah.

Khun, T.S. (1962). Structure of Scientific Revolution. New York: University
of Chicago Press.

155

บรรณRาeนfุกfรeมr e n c e

Kramer, M. (1996). Arab Awkening and Islamic Revival. New Brunswick,
New Jersy: Transaction Publisher.

Kurzman, C. (2002). Modernist Islam, 1840-1940: A Sourcebook.
New York: Oxford University Press.

Lambton, A. (1981). Changing Concepts of Authority in The Late Ninth/
Fifteenth and Early Tenth/Sixteenth Centuries. In A. S. Cudsi &
A. E. H. Dessouki (Eds.), Islam and Power (p. 57). Baltimore and
London: The Johns Hopkins University Press.

Lindsay, D. M. (2007). Faith in the Hals of Power: How Evangelicals Joint
the American Elite. New York: Oxford University Press.

Lyons, J. (2009). The House of Wisdom: How the Arabs Transformed
Western Civilization. New York Berlin London: Bloomsbury Press.

Madelung, W. (1997). The Succession to Muhammad: A Study of the
Early Caliphate. London: Cambridge University Press.

Mahdi, M. (2007). Ibn Khaldun’s Philosophy of History: A Study in the
PhilosophicFoundationoftheScienceofCulture. KualarLumpur:
Islamic Book Trust.

Mishra, P. (2013). From the Ruins of Empire. London: Penguin Books.
Mitchael, R. P. (1969). The society of the Muslim Brothers. New York:

Oxford University Press.
Mitchel, C. P. (2012). The Practice of Politics in Safavid Iran: Power,

Religion and Rhetoric. London, New York: I.B. Tauris.
Muzaffar, C. (2002). Rights, Religion and Reform: Enhancing Human

Dignity Through Spiritual and Moral Transformation. London:
RoutledCurzon.
Nasr, S. H. (2010). Islam in The Modern World. New York: HarperOne.
Nasr, V.R. (1991). The Politics of an Islamic Movement: The Jama‘at-i-
Islami in Pakistan. (Ph.D. Dissertation). MIT.

156

R e f fบeรr eรณn cาeนุกรม

Nasr, V.R. (2016). The Shia Revival: How Conflicts Within Islam Wil Shape
the Future. New York, London: W.W. Norton and Company.

Noer, D. (1990). The development and Nature of the Modernist Movement
in Indonesia. In A. Ibrahim et al. (Eds.), Reading on Islam in
Southeast Asia (pp. 17-122). Singapore: Institute of Southeast
Asian Studies.

Rahman, F. (1982). Islam and Modernity. Chicago and London: University
of Chicago Press.

Rahman, F. (1984). Islamic Methodology in History. Islamabad: Islamic
Research Institute.

Rahman, F. (1999). Revival and Reform in Islam: A Study of Islamic
Fundamentalism. Oxford: Oneworld Publication.

Ramadan, T. (2009). Radical Reform: Islamic Ethics and Liberation.
New York: Oxford University Press.

Ramadan, T. (2012). The Arab Awakening: Islam and the New Middle
East. New York, London: Alen Lane.

Ramadan, T. (2017). Islam: The Essentials. London: A Pelican Book.
Rogan, E. (2011). The Arabs: A history. London: Penguin Books.
Said, E. W. (1978). Orientalism. New York: Vintage Books.
Scupin, R. (1978). Thai Muslims in Bangkok: Islam and modernization in

a Buddhist society (Ph.D. Thesis). University of California: Santa
Barbara.
Shari’ati, A. (2018). On the Sociology of Islam (H. Algar Trans.). Kuala
Lumpur: Islamic Book Trust.
Vahide, S. (2011). Bediuzzaman Said Nursi. Malaysia: Islamic Book Trust.
Vassiliev, A. (2000). The History of Saudi Arabia. New York: New York
University Press.

157

บรรณRาeนfุกfรeมr e n c e

Vol, J. O. (1993). “Forward” In R. P. Mitchel, The Society of the Muslim
Brothers. Oxford, New York: Oxford University Press.

Watt, W. M. (2008). Islam and the Integration of Society. New York:
Routledge.

Y. Ibrahim. (1979). Scores dead in Tehran. In E. Abrahamian, history of
Modern Iran. Cambridge University Press. https://doi.
org/10.1017/9781108182348.013

นสุ ระต,ี เอ. (2561). แนวคดิ ทางการเมอื งของอมิ ามโคมยั นี (อนชุ า เกยี รตธิ ารยั
แปล). กรุงเทพ: ดารตุ ตัรญมุ ะฮ์ อลั มศุ อฟา.

บ๊อบบิโอ, เอน็ . (2558). เสรนี ิยมกบั ประชาธิปไตย (เกษยี ร เตชะพรี ะ แปล).
กรุงเทพฯ: คบไฟ.

158

ดชั นI nี d e x

Al Isfahānī, 21 โลกทศั น์ (Islamic Worldview) ของอิสลาม, 21
Azhar Ibrahim, 95 โลกวิสัย, 73
Christian Democrat, 83 ไซยิด อะหห์ มัดข่าน, 68
Edward W. Said, 80 ไอซสิ , 71, 144, 145
evangelical, 82 กระบวนการโลกวสิ ยั , 79
Heftner, 96 กรั บาลา, 38, 108, 109
Montgomery Watt, 53 กามาล อับดุลนสั เซอร์, 73
oasis, 51, 52 การตรวจสอบถ่วงดุล, 84
Ulil Abshar-Abdalah, 95 การปฏริ ูปการศกึ ษา, 9, 68, 69
เจตจำ� นงของกฎหมาย, 79 การภกั ด,ี 34, 52, 54
เชิงโครงสรา้ ง, 47 การอดทนและความขนั ตธิ รรม, 96
เชงิ สถาบัน, 47 การอธบิ ายใหม่, 96
เติรก์ , 9, 10, 51, 103, 139, 140, 141 กฟู ะฮ,์ 108
เทวนติ บิ ัญญัต,ิ 127 ขบวนการดีโอบัน, 70
เทววทิ ยาของการเปน็ ผู้นำ� , 37 ขนั ตธิ รรม, 30, 85
เทวาธิปไตย, 132, 134 คณะกรรมการแห่งการปฏวิ ตั ิ, 120
เบเฮช็ -เทะ ซะฮร์ อ, 119 คณะกรรมการกลาง, 120, 121
เบดอิ ุซซามาน ซาอดิ นุรซี, 73 ความเท่าเทียมทางเพศ, 84
เบดูอนิ , 25, 52 ความเปน็ จริงทางสังคม, 43, 83
เปอเซนเตรน, 69 ความเป็นผนู้ ำ� , 27, 35, 41, 105, 106, 107
เมอื งกมุ , 118, 121 ความเสมอภาค, 54, 84, 133
เมืองนะญัฟ, 118 ความแตกตา่ งหลากหลาย, 96, 97, 98
เสรภี าพ, 58, 78, 79, 82, 85, 95, 96 ความไรร้ ะเบียบ, 48
ความคิดเกย่ี วกับสงั คม, 18
98, 133, 143 ความชอบธรรม, 8, 16, 17, 20, 21, 24, 26, 28,
โทมสั ฮ็อบส์, 17
โปรง่ ใส, 58, 79, 86, 96, 145, 147 29, 30, 32, 34, 35, 37, 40, 42, 45, 46, 48,
โพสต์อิสลามสิ ท,์ 77, 78 75, 78, 86, 95, 113, 135, 137, 138, 139, 140,
โมซัดเด๊ก, 117 143, 144, 146, 147

159

ดัชนI nี d e x ชีอะฮ์ซยั ดยี ะฮ,์ 102, 112
ชีอะฮ์อสิ มาอีลียะฮ์, 102, 112
ความชอบธรรมและสทิ ธิอำ� นาจ, 45, 48 ชรู อ, 85, 91, 93, 97
ความภักดี, 8, 9, 23, 24, 25, 34, 52, 100, ซอเฮ็ร, 47
ความรูใ้ นเชงิ ฌานวเิ ศษ, 110 ซะกาต, 37, 41, 54, 97, 114, 125
ความรู้ภายใน, 38 ซาฟี อัดดนี , 101
คอลฟี ะฮ์, 38, 39, 40, 43, 46, 47, 95, 100 ซุนนะตลุ้ เลาะห์, 66
103, 105, 106, 107, 108, 109, 110, 111, 123, ซนุ หน่ี, 8, 9, 10, 24, 25, 29, 34, 35, 38,
124, 125, 126 71, 100, 103, 104, 105, 110, 111, 112,
คอวารจิ ญ,์ 29, 33, 38, 95 113, 116, 118, 126, 135, 136, 138, 144
คา้ นท์, 87 ซูฟ,ี 70, 101, 142
คำ� อธบิ ายเดิม, 96 ญามาลุดดนี อฟั ฆอน,ี 63, 66
คำ� อธบิ ายหลกั , 96 ญามาอตั อิสลามี, 74, 86, 142
คลิ าฟะฮ์, 10, 25, 26, 29, 31, 32, 33, 34, 35, ญฮิ าด, 41, 71
36, 39, 45, 47, 107, 116, 138, 139, 144, 146, ดารุ้ลอิสลาม, 61
คมุ ส์, 114, 125 ตระกลู , 16, 88
จักรวรรดินิยม, 9, 51, 58, 62, 63, 65, 81, ตะกียะฮ์, 116, 117
136, 138 ตะวันออกกลางศึกษา, 81
จตั ุรสั ญาเลห์, 120 ตมิ ูแลงค์, 103
จารีต, 13, 22, 24, 25, 26, 59, 68, 69, 70, ทรราช, 34, 40, 41, 42, 110
73, 75, 87, 98, 138, 140 ทฤษฎีการเมอื ง, 40, 41, 43
ชนช้นั กรรมมาชีพ, 43 ทฤษฎสี ิทธอิ �ำนาจ, 35, 36, 39
ชะรอี ะฮ,์ 46, 77, 78, 79, 86, 114, 125, 130, นโปเลยี น, 66
133, 143 นครมะดนี ะฮ,์ 22
ชาลดิราน, 104, 105, 117 นวัตกรรม, 86
ชาวเบดูอิน, 25 นักเทววิทยา, 32, 34, 72, 94, 111
ชาวสะลัฟ, 69 นกั บูรพาคดศี กึ ษา, 80
ชอี ะฮ,์ 8, 9, 24, 29, 38, 71, 84, 101, 102, นโี อ พลาโตนิสม,์ 20
103, 104, 105, 107, 108, 110, 111, 112, 113, นีโอคอน, 81, 82
114, 115, 116, 117, 118, 119, 124, 125, 126,
128, 135, 136, 114

160

บาฏิน, 47 ดัชนI nี d e x
บาทหลวง, 24
ประเพณนี ิยม, 72 มะห์มดู อะหม์ าดเี นญาด, 84
ประชาธิปไตย, 15, 33, 77, 80, 82, 83, มะฮ์ด,ี 102, 104, 112, 113, 116, 117, 119,
84, 85, 86, 88, 89, 90, 91, 94, 95, 96, 120, 125, 135
98, 120,121, 132,134, 139, 143, 144, มะฮ์ดี บอซอรก์ อน, 120
146 มกั กะฮ,์ 8, 43, 53, 54, 55, 107
ปรมิ ณฑลสาธารณะ, 77, 78, 79, 80, 82 มจั ญเ์ ลเซ ขบเรกอน, 121, 122
ปรกึ ษาหารอื , 85, 88, 90, 91, 92, 97, มัจญ์ลิส, 130, 132, 133
98, 100 มัรเญี้ยะ อลั ตกั ลีด, 114
ปิตาธิปไตย, 85 มาร์กซ,์ 43, 88
ผไู้ ร้ข้อผดิ พลาด, 111 มจุ ญต์ ะฮดิ , 45, 113, 119
ผู้ปกครองในอุดมคต,ิ 21 มุลก,์ 16, 126
พลเมือง, 84, 985, 98, 144 มุศตาฟา เคมาล อตารเ์ ติรก์ , 51
พหุนิยม, 68, 77, 78, 84 มุอาวยี ะฮ,์ 29, 30, 31, 36, 37, 38, 43, 44
พหุสังคม, 85 มซู า อัล กอซิม, 112
พันธสญั ญา, 22, 25, 26, 32, 33, 34, มูฮัมมาดยี ะฮ,์ 69, 74, 86
45, 128 มฮู มั หมดั อับดฮุ ฺ, 9, 66, 67
พืน้ ฐานดั้งเดมิ ทางศาสนา, 69, 85 มฮู ัมหมัด เรซา ปาห์ลาว,ี 119
ฟัซลรุ เราะฮ์มาน, 68 มูฮมั หมัด อิบนุ ฮาซัน อัล อสั การ,ี 112
ฟัซลลุ้ เลาะห์ นรู ี, 133 มฮู ัมหมัดฮเู ซ็น นาอนี ,ี 133
ฟากิฮ,์ 11, 119, 120, 121, 123, 126, มูฮัมหมัดฮูเซน็ อลั ชีรอซ,ี 118
127, 128, 129, 130, 131, 133, 134 ยงั เตริ ก์ , 139, 140
ฟติ นะฮ,์ 34, 48 ยาซดี , 8, 37, 38, 39, 43, 108
ภาคประชาสังคม, 84, 86, 98, 144 ยุคอสิ ลามสิ ท,์ 77
มนษุ ย์นิยม, 73, 126 ยตุ ิธรรม, 18, 19, 21, 23, 34, 38, 40, 43, 55,
มหาวิหารกะอบ์ ะฮ์, 43 56, 71, 72, 79, 87, 96, 97, 102, 108, 110,
มองโกล, 43, 61, 101 112, 113, 117, 123, 124, 126, 127, 128, 133,
มะดนี ะฮ,์ 22, 45, 46, 54, 55, 107, 108 145
ระเบยี บทางสังคม, 23, 54, 124
ระบบคิลาฟะฮ์, 29

161

ดชั นI nี d e x

ระบบศีลธรรม, 87 118, 119, 121, 123, 124, 125, 129, 130,
ระบอบคลิ าฟะฮ,์ 107, 116, 139 132, 133, 134, 135, 136, 138, 139, 140,
รัฐธรรมนญู ในอหิ รา่ น, 139, 140 141, 142, 143, 146, 147
รัฐบาลอสิ ลาม, 124, 125, 126, 127, 128 สนธสิ ญั ญาแหง่ มะดีนะฮ์, 54
รัฐสังฆราช, 24, 25 สภาฉุกเฉนิ , 130
รัฐอิสลาม, 27, 63, 70, 71, 72, 77, 86, 90, สภาผูพ้ ิทกั ษ์, 130, 132
119, 120, 121, 129, 130, 134, 139, 142, 144, สหัสวรรษนยิ ม, 71
145, 146 สะละฟียะฮ,์ 70
ราชวงศป์ าลาว,ี 118 สะลาฟ,ี 70, 71, 83
วะกัฟ, 114 สงั คมชนเผ่า, 27, 52, 54
วะฮาบี, 70 สัญญาประชาคม, 15, 17, 20, 88
วัฒนธรรมท้องถ่ิน, 83 สาธารณรัฐประชาธปิ ไตยอิสลาม, 121
วิกฤตยิ าสบู , 118 สาธารณรฐั อสิ ลาม, 119, 120, 121, 129, 130,
วิลายะต้ลุ ฟากฮิ ,์ 123, 129, 130, 131, 133 134, 142
วลิ ายะฮ,์ 119, 120, 121, 123, 124, 126, 127, สาร, 22, 23, 24, 25, 26, 45, 53, 54, 55, 80,
129, 136 110, 124
วลิ ายะฮ์ อลั ฟากิฮ,์ 119, 120, 121, 123, สำ� นักงานมสั ยิดกลาง, 121
126, 127, 136 สทิ ธิของสตร,ี 54
วิวรณ์, 66 สทิ ธิพลเมอื ง, 84, 98
วิหารกะอ์บะฮ์, 43, 53 สทิ ธอิ ำ� นาจ, 8, 13, 14, 16, 17, 22, 23, 26, 35,
ศาลของการปฏวิ ัติ, 121 36, 39, 45, 48, 78, 118, 137, 140, 143, 147
ศาลชะรีอะฮ์, 114 สิทธอิ �ำนาจและความชอบธรรม, 45
ศาสตร์สมยั ใหม,่ 47, 63, 66, 70 อธรรม, 33, 35, 41, 42, 48, 102, 110, 128
ศาสนา, 9, 13, 14, 17, 18, 19, 20, 23, 24, อนาธปิ ไตย, 33, 34, 40, 41, 42, 43
27, 28, 29, 32, 33, 34, 35, 36, 37, 38, อนรุ ักษ์นยิ มใหม่, 81
39, 41, 42, 45, 48, 53, 54, 55, 56, 57, อบบู กั ร์, 25, 26, 27, 28, 36, 37, 38, 105, 107
58, 59, 61, 63, 65, 66, 68, 69, 70, 71, อะซอบียะห์, 16
72, 73, 74, 78, 79, 80, 82, 83, 84, 85, อะหห์ มดั ดะห์ลัน, 69
86, 90, 92, 94, 95, 96, 97, 98, 100, 101, อะฮล์ ุลบัยต,์ 29, 111
104, 107, 110, 111, 113, 114, 116, 117, อบั ดลุ เราะฮม์ าน อัล ญาบัรต,ี 66
162

อัรกอม, 72 ดชั นI nี d e x
อลั กออดี ะฮ์, 83
อัลคนิ ดี, 87 อสิ ลามทแ่ี ท้จริง, 83, 86
อัลฟาราบี, 13, 33, 46 อิสลามสมยั ใหม่นยิ ม, 67, 68, 69, 70
อัลมาวารด์ ,ี 32, 33, 37, 46 อสิ ลามสายกลาง, 81
อลั อัชอารยี ,์ 33, 34 อสิ ลามสุดโต่ง, 81
อลั อามีน, 55 อสิ ลามคิ ญฮิ าด, 71
อาณาจกั รซาฟาวดิ , 9, 100, 101, 116 อิสลามคิ มารก์ ซิสม,์ 73
อายาตุลเลาะห์ ชารีอตั มาดอร,ี่ 118 อิหม่าม, 11, 24, 38, 48, 71, 72, 74, 100, 101,
อายาตลุ เลาะห์ ซิสตาน่ี, 118
อายาตลุ เลาะห์ อัลคูอ,ี้ 118 102, 104, 110, 111, 112, 113, 114, 116,
อายาตลุ เลาะห์ ฮูเซน็ บรู ูญิรด,ี 117 117, 118, 119, 120, 121, 122, 123, 124,
อารยธรรมอสิ ลาม, 27, 59, 61, 70, 87 125, 126, 127, 128, 129, 130, 133, 135,
อาลี ชารีอาตี, 117 136, 142, 143
อาลี บิน อบีฏอลบิ , 8, 28 อหิ มา่ มโคมยั น,่ี 74, 116, 118, 119, 120, 121,
อาลี อบั ดลุ รอซคี , 73 123, 124, 125, 126, 127, 128, 129, 130,
อาหรบั สปรงิ , 76, 77, 145, 147 136, 142, 143
อ�ำนาจและสทิ ธอิ ำ� นาจ, 16 อหิ มา่ มคนที่ 12, 102, 104, 112
อ�ำนาจนิยม, 84, 85, 93, 96, 98, 135 อหิ ม่ามฆอซาลี, 48
อ�ำนาจรฐั , 16, 77, 88, 89, 101, 104 อิหมา่ มญะอ์ฟรั อัล ศอดิก, 112
อำ� นาจอธิปไตย, 16, 42, 85, 94, 95 อหิ ร่าน, 9, 11, 65, 73, 74, 78, 84, 99, 100, 102,
อคิ วาน อลั มสุ ลิมนู , 74 104, 105, 109, 117, 119, 120, 129, 130,
อบิ นุ คอลดูน, 17, 21, 40, 47, 48, 126 131, 134, 136, 139, 140, 141, 142, 143,
อบิ นุ ตยั มยี ะฮ์, 18, 19, 20, 23, 24, 32, 144
41, 46, 111 อดุ มคตินยิ ม, 38, 39
อิมาเมต, 105 อมุ มะฮ์, 14
อมิ าเราะห์, 19 อุมัร, 26, 27, 28, 35, 36, 37, 38, 39, 105, 107
อิสมาแอล, 103, 104, 112 อุษมาน อิบนุ อฟั ฟาน, 28
อสิ ลามกบั การก่อการร้าย, 81 อุสตาซ อชั อารี, 72
อสิ ลามการเมือง, 81, 82 อลู ามาอ,์ 48, 63, 65, 73, 100, 114, 116, 117,
118
ฮ็อบส,์ 17
ฮเู ซ็น, 38, 108, 109

163

เกย่ี วกบั ผเู้ ขยี น
มฮู มั หมดั อลิ ยาส หญา้ ปรงั

ปรญิ ญาเอก: International Institute of
Islamic Thought and Civilization (ISTAC),
IIUM , Malaysia.
ปรญิ ญาโท: ความสมั พนั ธร์ ะหวา่ งประเทศ
จาก Birmingham University, UK.
ปัจจุบัน: อาจารย์ประจ�ำคณะรัฐศาสตร์
มหาวทิ ยาลยั รามคำ� แหง